Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 234/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145, 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 15
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 71
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
article: art. 7, 10, 77, 79, 145, 156
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 28 września 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka (spr.) WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi Spółdzielni w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia ... r. nr ... w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności dokumentu nadania ziemi I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia ... r. nr ...; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz Spółdzielni w S. kwotę ... złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania ; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M. Górecka /-/M. Lorych – Olszanowska /-/W. Długaszewska


UZASADNIENIE

W dniu 26 czerwca 1978 r. na podstawie Dekretu PKWN z dnia 06 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wydany został przez Naczelnika Miasta i Gminy Dokument Nadania Ziemi, w którym stwierdzono, iż na podstawie orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej z dnia 01 grudnia 1947r. A. otrzymał na własność nadział ziemi o obszarze około 10.87 ha ze stanowiącej własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w S.

Nieruchomość ta jako działki nr III a i III b o powierzchni 10.87 ha zapisana była w księdze wieczystej ....

Właścicielem przedmiotowej nieruchomości był Skarb Państwa, na podstawie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 18 listopada 1958 r., wydanego na zasadzie art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18, poz. 107), który do księgi wieczystej został wpisany w dniu 26 stycznia 1959 r. Natomiast poprzednim właścicielem był K., który został wpisany w księdze wieczystej na podstawie Dokumentu Nadania Ziemi Starostwa Powiatowego z dnia 17 września 1947r. .

Księga wieczysta ... została w dniu 11 października 1979 r. zamknięta, a stan jej dołączono do księgi wieczystej nr ....

Następnie na podstawie Dokumentu Nadania Ziemi z dnia 26 czerwca 1978r. dokonano na rzecz A. wpisu prawa własności działek nr III a i III b. Obecnie działka III a wpisana jest w księdze wieczystej nr ... na rzecz M. na podstawie umowy darowizny z dnia ...r., akt notarialny Rep. A nr ..., wpisu dokonano dnia ...r.

W wyniku zmian numeracji i podziałów działek wydzielono między innymi działki nr ... (dawniej działka nr III a i III b). Działki nr ... (dawniej III a) zostały nabyte przez Spółdzielnię w S. w likwidacji od Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży z dnia 10 listopada 1987r. Dla przedmiotowych działek prowadzona jest księga wieczysta nr .... Z kolei działka nr .. (dawniej III b) została zapisana w księdze wieczystej nr ... i stanowi własność Skarbu Państwa - Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Decyzją z dnia 31 lipca 2006r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 39 ust 5 ustawy z dnia 08 marca 1990r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity z 2001r. Nr 142, poz. 1591), art. 17 i 18 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity z 2001r. Nr 79, poz. 856), § 1 rozporządzenia Prezesa Rady Mimistów z dnia 17 listopada 2003r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegów odwoławczych (Dz. U. z 2003r. Nr 198, poz. 1925) oraz art. 157 § 1, art. 158 § 1, art. 127 § 3 ustawy z dnia 16 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku Spółdzielni w S. w likwidacji o stwierdzenie nieważności Dokumentu Nadania Ziemi z dnia 26 czerwca 1978 r., odmówiło stwierdzenia nieważności Dokumentu Nadania Ziemi z dnia 26 czerwca 1978r, wydanego przez Naczelnika Miasta i Gminy.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z wnioskiem z dnia 05 grudnia 2004r. likwidator Spółdzielni w S. wystąpił o stwierdzenie nieważności Dokumentu Nadania Ziemi z dnia 26 czerwca 1978r., zarzucając, iż przedmiotowy dokument wydany został z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 2 ust. 1 lit. a Dekretu PKWN z dnia 06 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ze zm), który to przepis stanowił, że na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność Skarbu Państwa z jakiegokolwiek tytułu. Wobec powyższego wnioskodawca wywodzi, iż Dokument Nadania Ziemi z 01 grudnia 1947r. wydany został z rażącym naruszeniem prawa, bowiem oparty został na innym dokumencie dotkniętym wadą nieważności. Wskazano, że Spółdzielnia w S. ma interes prawny w niniejszej sprawie, ponieważ na podstawie umowy kupna-sprzedaży z dnia 21 grudnia 1989r. nabyła od Skarbu Państwa działki gruntu nr ... położone w G. zapisane w KW ..., które odpowiadają w chwili obecnej dawnym parcelom III a i III b w granicach określonych w planie parcelacyjnym majątku S.

Ponadto swój udział w postępowaniu o stwierdzenie nieważności przedmiotowego Dokumentu Nadania Ziemi zgłosiła także wnioskiem z dnia

15 kwietnia 2005r. Agencja Nieruchomości Rolnych, wskazując swój interes prawny jako właściciela działki nr ... w G. dawniej parcela III b, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr ..., zarzucając, iż kwestionowany dokument został wydany z rażącym naruszeniem przepisów § 33 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 01 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 06 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51) oraz podpisany przez nieuprawniony organ.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że nie znalazło podstaw do stwierdzenia, iż sporny Dokument Nadania Ziemi wydany został z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zdaniem organu bezpodstawny jest zarzut jakoby przedmiotowy dokument nadania oparty na przepisach dekretu PKWN z dnia 06 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, wydany i podpisany został przez nieuprawniony organ. Zgodnie z § 33 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 01 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 06 września 1944r. dokument nadania ziemi podpisywał pełnomocnik powiatowy i komisarz ziemski. Z kolei w 1978r. właściwym do orzekania na podstawie przepisów dekretu z 06 września 1944r.o przeprowadzeniu reformy rolnej był odpowiednio naczelnik miasta i gminy, zgodnie z reformą terenowych organów władzy i administracji państwowej, która została przeprowadzona w latach 1972-1975r.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów art. 2 ust. 1 lit. a dekretu z 06 września 1944r. organ administracji wskazał, że przepis art. 2 określa, które nieruchomości ziemskie przeznaczone będą na cele reformy rolnej, a wiec przejęte na własność Skarbu Państwa. Zaskarżony dokument stwierdza, że A. otrzymał na własność nadział ziemi o obszarze ok. 10,78 ha z nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa w S. zapisanej w księdze wieczystej .... W dacie nadania tj. 26 czerwca 1978r. właścicielem nieruchomości położonej w S. działki nr III a i III b szkicu parcelacyjnego o powierzchni 10,87 ha był Skarb Państwa, co wynika m. in. ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Sądu Rejonowego Wydział Ksiąg Wieczystych Nr ..., w której jako właściciela nieruchomości wpisano A. Tytuł do wpisania w księdze wieczystej prawa własności nadanej działki stanowił dokument nadania ziemi wraz z odpisem wydanej decyzji właściwej władzy w przedmiocie klasyfikacji i szacunku działki łącznie z oszacowaniem przydzielonego nabywcy inwentarza. Decyzja ta została wydana na rzecz A. w dniu 26 czerwca 1978r. przez Naczelnika Miasta i Gminy.

Podkreślono również, że nie ma podstaw do badania ważności powołanego w treści Dokumentu Nadania Ziemi z dnia 26 czerwca 1978r. orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej z dnia 01 grudnia 1947r. W aktach sprawy brak jest bowiem wymienionego orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej a rozstrzygnięcie o jego ważności nie jest przedmiotem niniejszego postępowania.

W dniu 06 września 2006r. Agencja Nieruchomości Rolnych wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 lipca 2006r. oraz wydanie decyzji stwierdzającej nieważność Dokumentu Nadania Ziemi z dnia 26 czerwca 1978r.

Decyzją z dnia 02 stycznia 2007r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazano, że wnoszący o stwierdzenie nieważności Dokumentu Nadania Ziemi z dnia 26 czerwca 1978r. oparli swój wniosek o przepis art. 156 § 1 pkt 2 kpa. tj. o przesłankę rażącego naruszenia prawa. Organ administracji wyjaśnił, że instytucja stwierdzenia nieważności decyzji stoi w opozycji do jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jaką jest zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wyrażona w art. 16 kpa, i jej stosowanie jest ściśle ograniczone do wystąpienia którejś z wad decyzji wyliczonych enumeratywnie w art. 156 § 1 pkt 1-6 kpa. W niniejszej sprawie, zdaniem organu, brak jest podstaw prawnych by uznać, że przedmiotowy Dokument Nadania Ziemi dotknięty był wadą rażącego naruszenia prawa, co winno skutkować stwierdzeniem jej nieważności.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 2 ust. 1 lit a Dekretu PKWN z dnia 06 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że powyższy przepis wskazuje na wszystkie rodzaje nieruchomości ziemskich, które przeznaczone będą na cele reformy rolnej, w tym wymienione są nieruchomości ziemskie stanowiące własność Skarbu Państwa z jakiegokolwiek tytułu. Przepis ten stanowi również, że wszystkie nieruchomości ziemskie wymienione w art. 2 ust. 1 lit. b-e w sytuacji wystąpienia przewidzianych w nich okolicznościach, przechodzą bezzwłocznie w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 Dekretu tj. na cele reformy rolnej.

Ponadto wskazano, że wobec fizycznego braku orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej z dnia 01 grudnia 1947r. nie można w żadnej mierze wskazać podstawy na jakiej zostało ono wydane i tym samym brak jest uzasadnienia by stwierdzić, że rażąco narusza prawo. Wyjaśniono też, że w dacie nadania ziemi tj. 26 czerwca 1978r. właścicielem nieruchomości położonej w S. działki nr III a i III b szkicu parcelacyjnego o pow. 10.87 ha był Skarb Państwa, co wynika m. in. z zaświadczenia Sądu Rejonowego Wydział Ksiąg Wieczystych. Dnia 11 października 1979r. księga wieczysta KW ... została zamknięta a stan jej dołączono do księgi wieczystej KW nr ..., w której jako właściciela nieruchomości wpisano A. Tytułem do wpisania prawa własności w księdze wieczystej był Dokument Nadania Ziemi.

Po rozpatrzeniu skargi Agencji Nieruchomości Rolnych oraz Spółdzielni w S. w likwidacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 11 lipca 2007 r. uchylił zaskarżone decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego ( sygn. akt III SA/Po 248/07 ).

W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż skargi zasługiwały na uwzględnienie, aczkolwiek z innych względów niż wskazane przez skarżących.

Sąd zgodził się ze stanowiskiem reprezentowanym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze , że w przedmiotowym postępowaniu brak jest podstaw, by kwestionować fakt istnienia orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej z dnia 01 grudnia 1947r. powołanego w Dokumencie Nadania Ziemi z dnia 26 czerwca 1978r. . Postępowanie to nie może również służyć wzruszeniu tego orzeczenia w trybie nadzwyczajnym bowiem kwestia ta została rozpoznana decyzją ostateczną z dnia 08 stycznia 2007r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego , które odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej z dnia 01 grudnia 1947r. Okoliczność zaś, że w chwili obecnej w zasobach archiwalnych orzeczenie Powiatowej Komisji Ziemskiej z dnia 01.12.1947r. fizycznie nie istnieje, nie stanowi w żadnej mierze wystarczającej przesłanki dla przyjęcia, iż orzeczenie to nie zostało nigdy wydane. Orzeczenie Powiatowej Komisji Ziemskiej zostało powołane w Dokumencie Nadania Ziemi , a więc w dokumencie mającym walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 kpa.

Nie przesądza to w ocenie Sądu o możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści tego dokumentu ( w zakresie istnienia orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w nim powołanego), jednakże takiego dowodu żadna ze stron skarżących nawet nie wskazała, a tym bardziej nie przeprowadziła. Sąd przyjął zatem, że w zakresie przesłanek wskazanych w art. 15 ust. 1 i 24 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego A. przynajmniej tą pierwszą przesłankę spełniał w dniu wejścia w życie ustawy tj. w dniu 5 kwietnia 1958r.

Przesłanki te to uzyskanie ( chociażby nieprawomocnego) orzeczenia komisji ziemskiej o nadaniu ziemi oraz posiadanie nieruchomości w stosunku do której wydane zostało to orzeczenie. Obie te przesłanki winny przy tym istnieć w dniu wejścia w życie powołanej ustawy z dnia 12.03.1958r. tj. w dniu 05.04.1958r.

A. uzyskał w 1947r. orzeczenie komisji ziemskiej o nadaniu mu nieruchomości o obszarze 10,87 ha położonej w S. Z treści zaskarżonej decyzji nie wynika natomiast, czy została spełniona druga przesłanka pozwalająca w świetle art. 15 ust. 1 i 2 ustawy uznać, że użytkował on w dniu 5 kwietnia 1958r. przedmiotową nieruchomość, a więc przysługiwało mu prawo do otrzymania jej na własność. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w toku prowadzonego postępowania nie ustaliło, czy A. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958r. posiadał nieruchomość objętą orzeczeniem Powiatowej Komisji Ziemskiej z 1947r. tj. zamieszkiwał na terenie tej nieruchomości i ( lub) uprawiał grunty wchodzące w skład tej nieruchomości.

Prawidłowa decyzja musiała zatem być w ocenie Sądu poprzedzona zbadaniem istnienia przesłanek określonych w art. 15 ustawy z 12 marca 1958r. i dopiero po ich zbadaniu można było orzec czy decyzja – Dokument Nadania Ziemi została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, czy też nie. Z powyższych względów Sąd Administracyjny uznał, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 i art. 156 § 1 kpa w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik postępowania.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 28 grudnia 2007 r. na podstawie art. 157 § 1, art. 158 § 1 i art. 127 § 3 kpa odmówiło stwierdzenia nieważności przedmiotowego Dokumentu Nadania Ziemi z 26 czerwca 1978 r.

W uzasadnieniu organ uznał, że był zobligowany na mocy powyższego wyroku do ustalenia, czy w dniu 5 kwietnia 1958 r. A. posiadał nieruchomość objętą orzeczeniem Powiatowej Komisji Ziemskiej z 1947 r. Na tę okoliczność przesłuchano świadków – ... . Potwierdzili oni generalnie fakt posiadania spornego gruntu przez A. oraz prowadzenie w jego gospodarstwie prac polowych w dacie wskazanej właściwą ustawą. A. uzyskał w Urzędzie Miejskim zaświadczenie o zameldowaniu A. pod adresem S. w okresie od 13 lutego 1951 do 15 października 1987 roku.

Z tego względu Kolegium stwierdziło, iż A. użytkował sporną nieruchomość w dniu 5 kwietnia 1958 r., wobec czego przysługiwało mu prawo do otrzymania państwowych gruntów na własność w drodze nadania – na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1946 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wobec tego Dokument Nadania Ziemi nie mógł być wydany z rażącym naruszeniem prawa.

Spółdzielnia w S. w likwidacji wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzuciła Kolegium oparcie ustaleń faktycznych głównie na podstawie zeznań świadków spokrewnionych lub spowinowaconych z A., następcą prawnym A. W dniu 5 kwietnia 1958 r. sporna nieruchomość stanowić miała własność K., a nie Skarbu Państwa. Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji nie odniosło się ponadto do dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w tym do zapisów w księgach wieczystych. Nie rozważono też kwestii ewentualnych praw następców K.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 21 lutego 2008 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 i art. 127 § 3 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne poczynione w uzasadnieniu kwestionowanego aktu.

Skargę od powyższej decyzji Kolegium z dnia 21 lutego 2008 r. wniosła Agencja Nieruchomości Rolnych oraz Spółdzielnia w S. w likwidacji.

Skarga Agencji Nieruchomości Rolnych została odrzucona prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 października 2008 r. ( sygn. akt III S.A./Po 360/08 ) – jako wniesiona po upływie ustawowego terminu. .

Spółdzielnia w S. w likwidacji zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji. Powtórzono zarzut o braku bezstronności po stronie świadków oraz o sprzeczności pomiędzy ich zeznaniami a dokumentami prywatnymi. Właścicielem spornej nieruchomości do dnia 15 grudnia 1958 r. miał być K. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika ponadto, iż A. zamieszkał w nieruchomości w S. dopiero od 1968 roku ( wcześniej mieszkał on bowiem pod numerem 4 ).

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji.

W piśmie z dnia 11 lipca 2008 roku uczestnik postępowania A. wniósł o oddalenie skargi Spółdzielni jako bezzasadnej. W jego ocenie postępowanie dowodowe przeprowadzone przez Kolegium realizowało w pełni wytyczne zawarte w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 11 lipca 2007 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje :

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy przy tym rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Przepis art. 153 powołanej powyżej ustawy ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane (wyrok WSA w Olsztynie z 16.06.2009r., II SA/Ol 443/09, Lex nr 501813). Związanie samego sądu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku w razie stwierdzenia braku zastosowania do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Sąd przy tym nie może powracać do kwestii już wcześniej przesądzonych (wyrok WSA w Białymstoku z 13.11.2007 r., II SA/Bk 594/07, Lex nr 440499) jak chociażby ocena prawna. W zakresie tak rozumianej oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego aktu w aspekcie stosowania prawa, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie to zostało w konkretnym przypadku uznane za błędne, oraz jakie – zdaniem danego sądu – zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracji publicznej mogło zostać uznane za zgodne z prawem ( zob. m. in. T. Woś i in., Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 472-473 ). Organ administracji zobowiązany jest wobec tego do bezwzględnego zastosowania się przy ponownym rozpoznaniu sprawy do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Uchybienie temu obowiązkowi narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza wadliwość podjętego aktu lub czynności, uzasadniającą konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego (zob. np. wyrok NSA z 21 października 1999r., IV S.A. 1681/97, LEX nr 47848 ).

W uzasadnieniu wyroku z dnia 11 lipca 2007 roku tutejszy Sąd wskazał wyraźnie, iż w zakresie przesłanek określonych w art. 15 ust. 1 i ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ( Dz. U. Nr 17, poz. 71 ze zm. ) A. spełniał w dniu wejścia w życie tego aktu prawnego ( tj. w dniu 5 kwietnia 1958r. ) wymóg uzyskania ( chociażby nieprawomocnego) orzeczenia komisji ziemskiej o nadaniu ziemi. Uzyskał on bowiem jeszcze w 1947r. orzeczenie komisji ziemskiej o nadaniu mu przedmiotowej nieruchomości o obszarze 10,87 ha położonej w S.

Organ administracji zobowiązany został wobec tego do jednoznacznego ustalenia, czy A. spełniał w dniu 5.04.1958 r. drugą przesłankę wskazaną w ustawie, dotyczącą faktycznego posiadania ( użytkowania ) spornego gruntu, czyli zamieszkiwania na jego terenie i ( lub) uprawiania działek wchodzących w skład tej nieruchomości. Dopiero po wnikliwym zbadaniu tej okoliczności faktycznej organ mógł orzec czy decyzja – Dokument Nadania Ziemi z 26 czerwca 1978r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, czy też nie.

Po przeanalizowaniu akt sprawy Sąd uznał, iż powyższe wytyczne nie zostały zrealizowane w prawidłowy sposób przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Postępowanie dowodowe w zakresie okoliczności związanych z użytkowaniem spornych gruntów przez A. zostało w zasadzie ograniczone jedynie do przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków wnioskowanych przez stronę A. – zięcia i następcę prawnego R. ( zob. pismo z dnia 15.09.2007 r. ) oraz dowodu z dokumentu - poświadczenia jego zameldowania w okresie od 13.02.1951 do 15.10.1987 r., wystawionego przez Urząd Miejski w piśmie z dnia 24.09.2007r.

Za wyjątkiem H. wszyscy inni przesłuchani świadkowie byli bezpośrednio spokrewnieni lub spowinowaceni z A. Przesłuchiwano bowiem jego matkę J. oraz szwagrów J. i K. ( synów A. ).

Zgodnie z art. 7 kpa organ winien podejmować wszelkie kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czyli dążyć do ustalenia tzw. prawdy obiektywnej. Główny ciężar dotyczący wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w danej sprawie ( zgodnie z art. 77 § 1 kpa ) spoczywa wobec tego przede wszystkim na samym organie administracji, a nie na poszczególnych stronach postępowania, zainteresowanych z oczywistych przyczyn uzyskaniem w jego toku korzystnego dla nich rozstrzygnięcia. W orzecznictwie i doktrynie akcentuje się przy tym wyraźnie leżący po stronie organu obowiązek zebrania całego materiału dowodowego, mogącego przyczynić się do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie. Z tego względu w przypadku przedstawienia przez stronę niepełnego materiału dowodowego, organ ma obowiązek jego odpowiedniego uzupełnienia z własnej inicjatywy ( zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 68-72, 404-407 ).

W ocenie Sądu organ administracji zbyt arbitralnie przyjął, iż przeprowadzone dowody z zeznań świadków powiązanych rodzinnie praktycznie w całości z jedną ze stron postępowania pozwalały na przyjęcie tezy o skutecznym wykazaniu faktu posiadania i użytkowania przez A. spornej nieruchomości w dniu 5.04.1958 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Spółdzielnia w S. w likwidacji podnosiła wyraźnie zarzut ograniczonej mocy dowodowej powyższych zeznań, mających stać w sprzeczności z treścią dokumentów zgromadzonych w aktach przedmiotowej sprawy. Do kwestii tych Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie odniosło się praktycznie w ogóle w lapidarnym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia 21 lutego 2008 r.

Odnośnie poświadczenia zameldowania A. w piśmie z dnia 24.09.2007 r. wskazać należy, iż dokument tego rodzaju nie może samodzielnie przesądzać o faktycznym, rzeczywistym pobycie danej osoby pod wskazanym adresem w ściśle określonym momencie. Ewidencja ludności winna wprawdzie odzwierciedlać faktyczne przebywanie pod konkretnym adresem na pobyt stały lub czasowy, jednakże formalne poświadczenie zameldowania nie może być w ocenie Sądu jedynym dokumentem służącym ustalaniu okoliczności dotyczących realnego zamieszkiwania określonego podmiotu w danym miejscu i czasie.

Okoliczności te winny być ustalane również za pośrednictwem dokumentów innego rodzaju oraz zeznań świadków, jednakże organ administracyjny nie może ograniczać się w tej kwestii jedynie do przesłuchiwania grupy świadków związanych rodzinnie z jedną ze stron i przez nią zawnioskowanych, zainteresowanych przez to określonym wynikiem sprawy. Zdaniem Sądu organ miał zatem obowiązek rozpatrzenia konieczności zebrania szerszego materiału dowodowego w sprawie, mogącego zapewnić skuteczne zrealizowanie zasady dążenia do ustalenia prawdy obiektywnej jak i zrealizowania wytycznych Sądu odnośnie wnikliwego zbadania okoliczności faktycznych .

W toku prowadzonego postępowania dowodowego organ dopuścił się ponadto określonych uchybień proceduralnych. Zgodnie bowiem z art. 79 § 1 kpa strona winna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków co najmniej 7 dni przed terminem. Zachowanie tego wymogu jest przy tym uznawane za bezwzględny obowiązek organu, a naruszenie tego obowiązku stanowi naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć wpływ na wynik sprawy ( zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 411-412 ). W niniejszym postępowaniu organ dokonał przesłuchania świadków bez zachowania trybu wskazanego w art. 79 § 1 kpa, czyli bez uprzedniego zawiadomienia o zamiarze przeprowadzenia tych czynności Agencji Nieruchomości Rolnych oraz Spółdzielni w S. w likwidacji. pozbawienie strony możliwości uczestniczenia w prowadzonym przez organ postępowaniu dowodowym jest w omawianej sprawie tym większym uchybieniem bowiem strona skarżąca odmawia przymiotu wiarygodności zeznaniom świadków.

Z kolei zgodnie z art. 10 § 1 kpa organ winien zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przed wydaniem decyzji organ jest wobec tego zobowiązany do pouczenia stron o prawie do zapoznania się z materiałem dowodowym, a brak w aktach dowodu takiego pouczenia uzasadnia wniosek o naruszeniu przez organ obowiązku wskazanego w art. 10 § 1 kpa i powstaniu kwalifikowanej wady procesowej stanowiącej podstawę do wznowienia danego postępowania na wniosek strony – zgodnie z art. 145 § 1 pkt. 4 kpa ( zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks ..., s. 82-86 ).

Z analizy akt administracyjnych sprawy wynika, iż organ nie pouczył stron postępowania przed wydaniem obu decyzji o ich prawie wynikającym z art. 10 § 1 kpa. To uchybienie procesowe jest tym bardziej istotne, iż Spółdzielnia w S. w likwidacji ( we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i we wniesionej skardze ) podważyła wiarygodność i moc dowodową materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Należy też zauważyć, iż w aktach nie ma dowodu na doręczenie decyzji SKO z 28.12.2007 r. jednej ze stron postępowania - Agencji Nieruchomości Rolnych.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, iż zaskarżone decyzje obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania ( art. 7 i art. 77 §1 kpa ) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania ( art. 10 § 1 kpa i art. 79 § 1 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt. 4 kpa ).

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ administracji publicznej weźmie pod rozwagę wyżej przedstawione uwagi co do dalszego postępowania.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b i c w zw. z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) orzekł o uchyleniu obu decyzji SKO.

/-/ M. Górecka /-/ M. Lorych-Olszanowska /-/ W. Długaszewska