Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 702/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31zo
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar (sprawozdawca), Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Anetta Makowska-Hrycyk, Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Wydziału III Halina Rosłan, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...]; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 8 maja 2020 D. K. (dalej: skarżący, strona, wnioskodawca) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, Zakład, organ), występując jako płatnik, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych, o zwolnienie go z opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Decyzją z 10 czerwca 2020 r., sygn. 470000/71/369219/2020/RDZ/4 organ odmówił mu wnioskowanego zwolnienia. Przywołał w uzasadnieniu art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.), dalej: ustawa COVID i stwierdził, że złożony wniosek został błędnie wypełniony i nie pozwolił na ustalenie prawa do zwolnienia. Wskazano, że w części II wniosku skarżący zaznaczył błędnie pkt 1, co oznacza, że stara się o zwolnienie za osoby ubezpieczone, gdy tymczasem powinien był zaznaczyć pkt 3, wskazując, że występuje jako osoba prowadząca działalność gospodarczą opłacająca składki wyłącznie za siebie (a nie "za osoby ubezpieczone") oraz wskazać kwotę uzyskanego przychodu

Pismem z 22 czerwca 2020 r., strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wyjaśniła, że prowadzi działalność gospodarczą (kancelaria radców prawnych) w formie spółki cywilnej i w jej ramach wraz ze wspólnikiem zatrudnia pracowników. Nie posiadając osobowości prawnej, ale będąc wspólnym przedsięwzięciem grupy podmiotów, spółka cywilna nie ma także przymiotu przedsiębiorcy - to wspólnicy są podmiotem wszelkich praw i obowiązków. W zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej przedsiębiorcami są wyłącznie wspólnicy spółki cywilnej i to oni są pracodawcami zatrudnionych pracowników.

Twierdzenie ZUS, że skarżący nie ma zgłoszonych do ubezpieczenia pracowników jest błędne i wynika z faktu, że Zakład sztucznie utworzył ze spółki cywilnej płatnika składek za pracowników, a ze wspólników – płatników składek opłacanych jedynie za siebie. Nie spowodowało to jednak, że spółka cywilna stała się płatnikiem w rozumieniu przepisów prawa i nie zmienia to faktu, że to wspólnik (a nie spółka) jest płatnikiem składek za swoich pracowników. Na poparcie tego stanowiska strona zacytowała orzeczenia Sądu Najwyższego.

Skarżoną obecnie decyzją z 21 lipca 2020 r. Zakład, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 10 czerwca 2020 r., odmawiającą skarżącemu prawa do zwolnienia. W uzasadnieniu organ wskazał, że od dnia 1 stycznia 2009 r., w związku z ograniczeniem odpowiedzialności wspólników za zobowiązania do zobowiązań powstałych z tytułu działalności spółki, zmienił się tryb rozliczeń prowadzonych na kontach spółek cywilnych- osoby prowadzące działalność w formie tych spółek stały się płatnikami składek na swoje ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, tj. rozliczają się na indywidualnych kontach. Zatem zdaniem organu ze zwolnienia z opłacania składek może skorzystać wspólnik spółki cywilnej, jeżeli opłaca składki wyłącznie na własne ubezpieczenia. Powtórzono argumentację o błędnym w ocenie organu wypełnieniu wniosku i konieczności zaznaczenia pkt 3 w części II wniosku, zamiast zaznaczonego pkt 1. Wskazano również, że wniosek za osoby ubezpieczone, tj. pracowników kancelarii złożyła spółka i wniosek ten został pozytywnie rozpatrzony.

W skardze wniesionej do tutejszego Sądu na powyższą decyzję strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznania przedmiotowego zwolnienia, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, jak również o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Podniosła zarzuty naruszenia:

1) art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie obowiązku związanego z realizacją zasady prawdy materialnej nakładającej na organ administracji obowiązek podejmowania wszystkich działań zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;

2) art. 77 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego w niniejszej sprawie, a także zasady oficjalności postępowania dowodowego, zgodnie z którą materiał dowodowy powinien być zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący;

3) błędną interpretację i brak zastosowania art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID poprzez przyjęcie, iż nie będzie on miał w przedmiotowym przypadku zastosowania z uwagi na fakt, iż skarżący nie jest płatnikiem składek na zatrudnionych przez siebie pracowników;

4) błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie art. 31 zo ust. 2 i 4 ustawy COVID poprzez przyjęcie, iż skarżący jest płatnikiem składek wyłącznie za siebie i nie jest płatnikiem składek na zatrudnionych przez siebie pracowników;

W uzasadnieniu skarżący podtrzymał stanowisko i argumentację zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Odpowiadając na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z 10 czerwca 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Wskazać również należy, że stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd orzeka na podstawie akt sprawy, a więc w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony przez organ w aktach administracyjnych.

Dokonując sądowej kontroli według wskazanych kryteriów, sąd uznał, że skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa zwolnienia skarżącego jako płatnika z obowiązku opłacania należności z tytułu składek wyłącznie za siebie za marzec 2020 r. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy COVID, które wprowadziły w czasie stanu epidemii dla osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotów zatrudniających nie więcej niż 49 ubezpieczonych, duchownych oraz spółdzielni socjalnych wsparcie w rodzaju zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres marzec - maj 2020 r.

Na wstępie wymaga podkreślenia, że w procedurze rozpatrywania wniosków o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na podstawie powołanej wyżej ustawy COVID organ jest zobowiązany działać na podstawie i z uwzględnieniem przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – "k.p.a.") Oznacza to, że w pełni zastosowanie w sprawie winny znaleźć przepisy naczelnych zasad procesowych, w tym art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11, a także art. 64 § 2 i art. 107 § 3 k.p.a.

W pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę – co potwierdza zresztą organ w uzasadnieniach obu swoich decyzji - że skarżący składał wniosek występując jako przedsiębiorca zgłaszający do ubezpieczenia społecznego mniej niż 10 pracowników, nie zaś jako podmiot opłacający składki wyłącznie za siebie (w części II wniosku zaznaczył pkt 1). Zwolnienie dla podmiotów mieszczących się w tej kategorii zostało ustanowione w art. 31zo ust. 1 ustawy COVID. Zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Tymczasem podstawą materialnoprawną, przywołaną w uzasadnieniu decyzji z 10 czerwca 2020 r., utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją, był art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy COVID, odnoszący się do podmiotów prowadzących działalność gospodarczą i opłacających składki wyłącznie za siebie (a którzy w części II wniosku powinni zaznaczyć pkt 3). Zgodnie z tym przepisem, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Zauważyć przy tym należy, że warunki udzielenia zwolnienia na podstawie art. 31zo ust. 1, tj. skierowanego do podmiotów zgłaszających pracowników (mniej niż 10) do ubezpieczenia są różne od warunków, które musi spełnić podmiot występujący o zwolnienie z opłacania wyłącznie składek własnych tj. na podstawie art. 31zo ust. 2, których dotyczy limit górny przychodu z działalności prowadzonej przed 1 kwietnia 2020 r., uzyskanego w pierwszym miesiącu za który składany jest wniosek o zwolnienie. Tym samym, ustalając, czy zachodzą warunki do zastosowania zwolnienia, organ powinien badać w obu przypadkach nieco odmienne przesłanki. W przypadku zwolnienia na podstawie art. 31zo ust. 1 ustawy COVID istotne będzie czy we wskazanych w tym przepisie okresach, wnioskodawca zgłaszał, poza sobą, do ubezpieczenia również pracowników – w ilości mniej niż 10. W przypadku z kolei zwolnienia na podstawie art. 31zo ust. 2 ustawy COVID należy ustalić, czy wnioskodawca opłacał składki wyłącznie za siebie i czy jednocześnie spełnia wynikający z treści tego przepisu warunek dotyczący przychodu.

W decyzjach wydanych w niniejszej sprawie organ nie przywołał właściwej podstawy prawnej rozstrzygnięcia i nie dokonał analizy przesłanek ustawowych zwolnienia, którego domagała się strona. W uzasadnieniu decyzji z 10 czerwca 2020 r. ZUS, po przytoczeniu treści art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy COVID, stwierdza bowiem, że ustalenie prawa do zwolnienia następuje na podstawie poprawnie wypełnionego wniosku, zawierającego wszystkie elementy, w oparciu o które jest możliwa ocena spełnienia kryteriów zwolnienia, natomiast wniosek strony nie pozwolił na ustalenie prawa do zwolnienia - co sugeruje, że brak jest we wniosku strony danych pozwalających na przyznanie zwolnienia na podstawie 31zo ust. 2 ustawy COVID. Następnie Zakład wskazuje, że celem uzyskania zwolnienia skarżący powinien - -jego zdaniem – złożyć prawidłowo wypełniony wniosek, występując jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacająca składki wyłącznie za siebie.

W tym zakresie nie zostały więc dochowane wymogi stawiane uzasadnieniu decyzji w świetle art. 107 § 3 k.p.a. Jak bowiem wynika z treści tego przepisu, uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest bardzo istotnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok SN z dnia 16 lutego 1994 r., III ARN 2/94).

Tymczasem podkreślić należy, że w postępowaniu uruchamianym wnioskiem strony to treść wniosku determinuje zakres przedmiotowy i podmiotowy postępowania. Organ nie ma prawa samodzielnie modyfikować wniosku strony o zwolnienie, w zależności od tego, jaki rodzaj/treść wniosku uznaje za właściwy w odniesieniu do stwierdzonego stanu faktycznego, ale ma obowiązek ustalić treść i zakres rzeczywiście złożonego wniosku oraz rozpoznać go odnosząc poczynione ustalenia faktyczne do właściwej normy prawnej, określającej warunki tego zwolnienia. W razie natomiast zaistnienia wątpliwości co do treści lub zakresu żądania, organ powinien w trybie art. 64 § 2 k.p.a. wystąpić do strony o wyjaśnienie tych wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie Zakład nie zwracał się do skarżącego o doprecyzowanie jakiego zwolnienia się domaga; zresztą z treści wniosku jednoznacznie wynika, że skarżący wystąpił o zwolnienie dedykowane płatnikowi zgłaszającemu do ubezpieczeń społecznych, oprócz siebie, innych ubezpieczonych – czemu dał wyraz zaznaczając w części II wniosku pkt 1 (a nie 3) oraz co podkreślał również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tym samym, nawet jeśli Zakład uznaje, że w danych okolicznościach wnioskodawca mógłby wystąpić o zwolnienie z innego tytułu, to pouczenie go o warunkach materialnych i formalnych, na jakich byłoby to możliwe (co miało miejsce w decyzji z 10 czerwca 2020 r.) nie zwalnia organu z obowiązku rozpoznania złożonego już wniosku, jeśli strona go nie wycofała lub sama nie zmodyfikowała. W rozpoznawanej sprawie Zakład związany był zatem wnioskiem skarżącego, którym wystąpił on – jako płatnik zgłaszający do ubezpieczenia mniej niż 10 osób - o zwolnienie z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. oraz powinien był rozpoznać ten wniosek w oparciu o art. 31zo ust. 1 ustawy COVID oceniając spełnienie przesłanek zwolnienia wynikających z tego przepisu, nie zaś przepisu art. 31zo ust. 2 ustawy COVID.

ZUS w zaskarżonej decyzji stwierdził również, że skarżącemu nie przysługuje zwolnienie ze składek za wnioskowany okres, na wniosek dotyczący zgłaszania do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych, z uwagi na to, że zmienił się tryb rozliczeń prowadzonych na kontach spółek cywilnych, na skutek czego osoby prowadzące działalność w formie tych spółek (wspólnicy) stały się płatnikami składek wyłącznie na swoje ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, tj. rozliczają się na indywidualnych kontach, nie są zatem płatnikami składek za osoby zatrudnione. Sąd uznał zatem za konieczne odniesienie się poniżej do powyższego stanowiska.

Jak skarżący wskazywał we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a czego organ nie zakwestionował w skarżonej decyzji, strona prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, w której zatrudnia pracowników. Okoliczność ta jest o tyle istotna dla sprawy, że – jak podnosi skarżący – w przypadku wspólników spółki cywilnej zatrudniającej pracowników ZUS uznaje spółkę za płatnika składek w doniesieniu do pracowników, zaś wspólników za płatników składek własnych. Do tej argumentacji Zakład nie odnosi się w zaskarżonej decyzji. Wskazuje jedynie, że osobno został rozpatrzony wniosek spółki cywilnej o zwolnienie z opłacania składek za osoby ubezpieczone (pracowników spółki). Nie jest zatem dostatecznie jasne, czy uznanie przez organ, że skarżący nie zgłosił do ubezpieczenia innych osób niż siebie (czego konsekwencją jest stwierdzenie, że mógłby on rzekomo domagać się wyłącznie zwolnienia ze składek opłacanych za siebie), jest wynikiem takiego właśnie systemu rozliczeń, w którym pracownicy spółki, której wspólnikiem jest skarżący, zostali zgłoszeni odrębnie przez spółkę jako ich płatnika, czy też wynika np. z faktu niezgłoszenia pracowników spółki do ubezpieczenia w ogóle. Tymczasem sytuacje te znacząco różnią się oceną skutków na gruncie art. 31zo ust. 1 ustawy COVID.

Zauważyć trzeba, że podmiotami, do których skierowane zostały zawarte w ustawie COVID w art. 31zo ust. 1 i 2 zwolnienia są płatnicy i w rezultacie w takim też charakterze występują przedsiębiorcy składający wnioski o zwolnienie - co znajduje odzwierciedlenie w redakcji poszczególnych rubryk formularzy wniosków. W przekonaniu Sądu, pojęcie płatnika musi być jednak – na potrzeby interpretacji tychże przepisów dotyczących zwolnień – ustalane zgodnie z jego legalną definicją, zawartą w art. 4 pkt 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. D.u. z 2020 r., poz. 266 ze zm) – dalej: u.s.u.s.. O tym, jaki podmiot jest płatnikiem, nie przesądza zatem jego zgłoszenie czy sposób zarejestrowania w systemie ZUS, ale to, czy spełnia on materialnoprawne warunki wynikające z powołanego wyżej przepisu.

W kontekście powyższego należy zauważyć, że spółka cywilna – jak słusznie podkreśla skarżący - jest stosunkiem prawnym obligacyjnym, opartym na umowie. Kodeks cywilny, począwszy od art. 860 reguluje specyfikę spółki cywilnej stanowiąc, że przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Zgodnie z art. 861 § 1 k.c. wkład wspólnika może polegać na wniesieniu do spółki własności lub innych praw albo na świadczeniu usług. Innymi słowy, wspólnicy realizują oznaczony w umowie cel gospodarczy poprzez wspólne działanie, a jeżeli zastrzegają, że wkłady mają być pokryte świadczeniem usług, to wskazany obowiązek realizują w ramach tej podstawy kontraktowej, a nie jakiejkolwiek innej umowy. Umowa spółki cywilnej nie stanowi natomiast podstawy do zawierania ze wspólnikami umów o pracę. Uznawanie w przeszłości spółki cywilnej za płatnika składek na ubezpieczenia społeczne było wynikiem uznania, że spółka cywilna może być pracodawcą w rozumieniu art. 3 ustawy z 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy, zatem spełniała przesłanki uznania jej za płatnika na podstawie art. 4 pkt 2 lit. a) u.s.u.s. Pogląd ten był akceptowany w orzeczeniach Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego i znajdował umocowanie w treści art. 2 ust.2 ustawy z 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej, która z przedsiębiorcę uznawała także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, a utworzoną zgodnie z przepisami prawa, jeżeli jej przedmiot działania obejmuje prowadzenie działalności gospodarczej. Orzecznictwo to uległo jednak zmianie w związku z uchyleniem ww. ustawy i wejściem w życie ustawy z 19 listopada 1999 r. Prawo o działalności gospodarczej, a potem ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej - w świetle której ( art. 4 ust. 1 ) jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej utraciły przymiot przedsiębiorcy, natomiast przedsiębiorcami były osoby fizyczne, w tym wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2014 r., sygn. akt II UZ 34/14, LEX nr 1487088). Konsekwencją tego było także uznanie, że to wspólnicy spółki cywilnej (przedsiębiorcy) tworzący spółkę cywilną, a nie spółka, są pracodawcami wobec zatrudnionych w spółce pracowników ( zob. wyrok SN z 13 marca 2012 r., sygn.. akt II PK 170/11, LEX nr 1211150, wyrok z dnia 4 marca 2015 r., I UK 255/14, LEX nr 1677796). Zgodnie z szerokim orzecznictwem, spółka cywilna nie może być uznana za pracodawcę, gdyż spełnia tylko jedno określone przez art. 3 Kodeksu Pracy wymaganie, tj. posiada odpowiadającą zakładowi pracy formę organizacyjną, obejmującą substrat osobowy i techniczny potrzebny do wykonywania określonego rodzaju działalności i związanego z tym procesu pracy. Nie ma natomiast koniecznej dla uzyskania statusu pracodawcy zdolności zatrudniania we własnym imieniu pracowników (vide: SA w Warszawie z 14 października 2020r., III AUa 716/19). Jak przy tym wynika z wyroku Sądu Najwyższego z 14 grudnia 2017r., o sygn. akt II UK 643/16 spółka cywilna nie jest płatnikiem składek w rozumieniu art. 4 pkt 2a u.s.u.s., a decyzja organu rentowego nie może zostać wydana przeciwko spółce cywilnej. Stanowisko to pozostaje aktualne również na gruncie ustawy z 6 maja 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2018 r. , poz. 650), zgodnie z którą przedsiębiorcami są także wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej (art. 4 ust. 2 ).

Zbieżne z powyższym poglądem stanowisko zajęły także sądy administracyjne w orzeczeniach dotyczących stosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 31zo ust. 1 ustawy COVID ( por. wyroki: WSA w Gdańsku z 21 września 2021 , sygn. akt I SA/Gd 726/21 , WSA w Bydgoszczy z 3 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 533/21).

Powyższe każe przyjąć, że fakt zgłoszenia przez wspólnika spółki cywilnej do ubezpieczenia na osobnym zgłoszeniu płatnika (na NIP spółki) pracowników i na osobnym siebie jako wspólnika (na własny NIP) nie zmienia jego statusu jako płatnika składek własnych oraz za innych ubezpieczonych, który wynika z jego przymiotu przedsiębiorcy i pracodawcy. Bez względu bowiem na to, czy i z czyjej inicjatywy miało miejsce "rozdzielenie" zgłoszeń, w świetle przepisów prawa materialnego nie doszło w takim wypadku do utworzenia osobnych płatników składek: wspólnika i spółki, ale co najwyżej nastąpiło specyficzne rozliczenie płatnika składek (wspólnika) w systemie ZUS. Mając na uwadze powyższe, organ rozpoznający wniosek o zwolnienie z opłacania składek ZUS, złożony przez wspólnika spółki cywilnej, musi na podstawie danych znajdujących się w systemie ocenić, czy wnioskodawca jako płatnik w rozumieniu przepisów u.s.u.s. dokonał zgłoszenia do ubezpieczenia innych osób - przy czym oceny tej należy dokonać kompleksowo, biorąc pod uwagę zgłoszenia dokonane zarówno w imieniu własnym ( na własny NIP) jak i spółki (na NIP spółki). Ustalenia w tym zakresie powinny znaleźć wyraz w poddającemu się kontroli uzasadnieniu Sądu oraz znajdować oparcie w materiale dowodowym.

Z uwagi na wskazane wyżej uchybienia, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja (jak również poprzedzająca ją decyzja z dnia 10 czerwca 2020 r.) naruszała przepisy postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy i wobec tego uzasadniający ich uchylenie.

Ponownie rozpoznając wniosek strony organ będzie zobowiązany uwzględnić wyrażone w niniejszym wyroku stanowisko i wykładnię przepisów prawa materialnego. Orzekając w przedmiocie zwolnienia powinien wskazać właściwą podstawę prawną rozstrzygania wniosku skarżącego, odnieść stwierdzone okoliczności faktyczne do treści tej normy prawnej oraz ocenić na tej podstawie, czy strona spełnia warunki do zastosowania zwolnienia.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o treść art. 200 p.p.s.a.