Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 275/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 209 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1870
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.
article: art. 96a § 3, art. 189k § 1 pkt 3 i 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Protokolant - st. ref. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2018 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych płatności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K. Z. (dalej jako: "skarżący" lub "strona") jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako: "Minister", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji"), z [...] stycznia 2018 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: "Prezes ARiMR" lub "organ I instancji") z [...] września 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych płatności.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w łącznej wysokości 34.689,60 zł, tj. po 11.563,20 zł za rok 2005, 2006 i 2007.

Decyzją z [...] października 2016 r.nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w R. utrzymał w mocy ww. decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Rz 1075/16 odrzucił skargę strony na ww. decyzję z [...] października 2016 r. nr [...].

Upomnieniem z [...] maja 2017 r. nr [...] wezwano skarżącego do uregulowania należności ustalonej decyzją nr [...]. Następnie, [...] czerwca 2017 r. wystawiono tytuł wykonawczy, celem egzekucji należności ustalonych ww. decyzją. Egzekucja miała dotyczyć majątku odrębnego strony oraz majątku wspólnego skarżącego i jego małżonki Z. Z., z wyłączeniem majątku odrębnego małżonki dłużnika.

[...] lipca 2017 r do [...] Oddziału Regionalnego w R. wpłynęło pismo Z. Z. wraz z dołączonym do pisma Aktem Notarialnym (rep. [...] numer [...]) z [...] sierpnia 2012 r. – umową o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. W związku z powyższym, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w R., wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego do Urzędu Skarbowego w B. w związku z wyłączeniem Z. Z. z egzekucji należności.

Postanowieniem z [...] lipca 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. umorzył na wniosek wierzyciela postępowanie egzekucyjne należności objętej tytułem wykonawczym nr [...].

Następnie, pismem z [...] lipca 2017 r. skarżący wniósł o umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w łącznej wysokości 34.689,60 zł wraz z należnymi odsetkami.

Pismem z [...] sierpnia 2017 r. wezwano stronę do uzupełniania wniosku. W odpowiedzi pismem z [...] sierpnia 2017 r. Strona uzupełniła wniosek o informacje wskazane w wezwaniu.

Decyzją z [...] października 2017 r. nr [...] Prezes ARiMR odmówił stronie umorzenia należności w wysokości 34.689,60 zł powiększonych o odsetki wynikające z decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z [...] sierpnia 2016 r. nr [...].

Organ I instancji przytoczył mające zastosowanie w sprawie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1687) i wskazał, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia.

Wyjaśnił, że przesłanki wynikające z pkt 1-3 § 3 ust. 1 rozporządzenia nie dotyczącą przedmiotowej sprawy. Co do przesłanki, o której mowa w pkt 4 ww. przepisu podał, że zadłużenie strony wynosi 34.689,60 zł (plus odsetki jak dla zaległości podatkowych). Wartość kosztów upomnienia to kwota w wysokości 11,60 zł, a zatem należność główna jest wielokrotnie wyższa od kosztów upomnienia.

Prezes ARiMR nie stwierdził również przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia. Podkreślił, że biorąc pod uwagę informacje podane przez stronę we wniosku o udzielenie ulgi trudno uznać, że pomimo ciężkiej sytuacji finansowej, w jakiej znajduje się strona, w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Zdaniem organu I instancji skarżący zdolny jest jeszcze do podjęcia pracy zarobkowej, a także może uzyskać pomoc finansową od dzieci, które pracują za granicą.

Co do przesłanki całkowitej nieściągalności w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne (§ 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia) organ I instancji zauważył, że postanowieniem z [...] lipca 2017 r. umorzono postępowanie egzekucyjne, jednakże podkreślił jednocześnie, że umorzenie to spowodowane było faktem, iż tytuł wykonawczy z [...] czerwca 2017 r. wystawiony był także na małżonkę strony, która ze stroną posiada rozdzielność majątkową.

Prezes ARiMR wskazał ponadto, że w przedmiotowej sprawie jest bezsporne, że kwota nienależnie pobranych płatności przekracza 100 euro, a więc nie została spełniona przesłanka dotycząca kwoty należności, która może być przedmiotem umorzenia wg § 4 ust. 1 rozporządzenia.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu I instancji skarżący skierował do Ministra odwołanie od ww. decyzji wnosząc o jej uchylenie i uwzględnienie podania o udzielenie ulgi w całości lub w części poprzez umorzenie należności, względnie o uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Ponadto wniósł o skierowanie sprawy do postępowania mediacyjnego.

Pismem z [...] listopada 2017 r. Minister zwrócił się do Dyrektora Oddziału ZUS w J. o wskazanie, czy skarżący objęty jest ubezpieczeniem społecznym oraz czy z tytułu tego ubezpieczenia pobiera świadczenia. W odpowiedzi na powyższe, pismem z [...] listopada 2017 r. Odział ZUS w J. poinformował, że od 1 października 2017 r. K. Z. podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu ponieważ pobiera emeryturę przyznaną decyzją ZUS z [...] października 2017 r.

Pismem z [...] grudnia 2017 r. Minister zwrócił się do strony o udzielenie informacji co do obecnej sytuacji majątkowej skarżącego, tj. przysługującym prawie własności nieruchomości oraz wysokości pobieranej emerytury. W odpowiedzi pismem z [...] grudnia 2017 r. skarżący wskazał m.in., że nie posiada majątku, otrzymuje emeryturę w kwocie 1.204,85 zł, a z żoną podpisał umowę o rozdzielności majątkowej.

Decyzją z [...] stycznia 2018 r. Minister utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych płatności.

Zgodził się z ustaleniami Prezesa ARiMR, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka umożliwiająca umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności z uwagi na kwotę należności nieprzekraczającą równowartości 100 euro (§ 4 ust. 1 rozporządzenia). Potwierdził również, że stan faktyczny ustalony w sprawie dopuszcza ocenę zasadności żądania strony jedynie w świetle przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 4-6 ww. rozporządzenia. Za prawidłową uznał przy tym ocenę organu I instancji w zakresie braku wystąpienia w sprawie przesłanek opisanych w § 3 ust. 1 pkt 4-6 rozporządzenia.

Wyjaśnił dodatkowo, iż z oświadczenia strony, która uzasadnia swój wniosek trudną sytuacją finansową i zdrowotną, wynika, że posiada ona stałe źródło dochodu w postaci emerytury w wysokości 1.204,85 netto zł. Ponadto, posiada zadłużenie wobec banków około 30.000 zł oraz zadłużenie wobec ZUS około 100.000 zł. Na wniosek ZUS skarżący został zobowiązany do wyjawienia majątku i na tej podstawie wpisany do Rejestru Sądowego - Rejestr Dłużników Niewypłacalnych. Organ odwoławczy podkreślił, że podstawowym warunkiem umorzenia całości lub części należności, zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia jest całkowita ich nieściągalność, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca, ponieważ strona osiąga dochód z tytułu emerytury.

Pismem z [...] stycznia 2018 r. strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję organu II instancji wnosząc o jej uchylenie w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zasądzenie od organu odwoławczego na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

Ministrowi strona zarzuciła naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego w postaci § 3 ust. 1, § 4 ust 1, § 6, § 7 i § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. z 2017 r., poz. 1687) oraz art. 57 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1870);

2) przepisów postępowania administracyjnego w postaci art. 61 § 1, art. 64 § 2, art. 189k § 1 pkt 3 i 4 i art. 96a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej jako: "k.p.a.").

Zdaniem strony niedopuszczalne było orzekanie o odmowie udzielenia ulgi, bowiem w postępowaniu prowadzonym z urzędu można zgodnie z § 3 i 4 rozporządzenia wydać jedynie decyzję pozytywną, zaś postępowanie w sprawie niniejszej było prowadzone na wniosek skarżącego. Ponadto organ nie zwracał się do strony o sprecyzowanie o jaką ulgę się ubiega.

Skarżący zauważył, że w decyzji nie oceniono, czy zachodzą podstawy do uwzględnienia podania pod względem przesłanek określonych w art. 57 u.f.p. Wskazał, iż Minister nie odniósł się do stawianego w odwołaniu zarzutu, że zgodnie z art. 58 ust. 5 u.f.p. zasady umarzania określone w § 3 i § 4 rozporządzenia normują tylko umarzanie należności z urzędu, co zdaniem strony oznacza, że w wypadku złożenia wniosku zastosowanie znajdują ogólne regulacje zawarte w art. 57 u.f.p.

W ocenie strony organ II instancji nierzetelnie również zbadał przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 5 i 6 rozporządzenia, co skutkowało błędnym przyjęciem, że nie występują one niniejszej sprawie. Dodatkowo nie zbadał on wystąpienia przesłanek z art. 189k § 1 pkt 3 i pkt 4 k.p.a.

Skarżący zarzucił także Ministrowi brak zbadania zasadności umorzenia należności w części, w sytuacji, gdy "żądanie obejmowało umorzenie jako takie".

Dodatkowo stwierdził, że w sprawie doszło do naruszenia art. 96a § 1 k.p.a., bowiem nie rozpoznano jego wniosku o mediację.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie, która odbyła się 13 września 2018 r., skarżący wskazał, że popiera skargę. Oświadczył ponadto, że uzyskał emeryturę w kwocie 1.200 zł oraz podpisał umowę z ZUS, iż miesięcznie będzie ściągane zadłużenie z emerytury na kwotę 500 zł, dodał, że nie posiada żadnego majątku.

Dodatkowo, w związku z wnioskiem złożonym przez pełnomocnika strony skarżącej, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., Sąd dopuścił dowody uzupełniające z dokumentów przedłożonych na rozprawie wraz z pismem procesowym z [...] września 2018 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Podstawę umarzania w całości lub w części albo odraczania lub rozkładania na raty spłaty stanowi art. 209 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1870 ze zm., dalej jako: "u.f.p."), zgodnie z którym należności i wierzytelności przypadające agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej mogą być, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Ogólną przesłanką stosowania powyższych ulg jest więc szczególnie uzasadniony przypadek, jednak szczegółowe zasady i tryb umarzania w całości lub w części, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności i wierzytelności, przesłanki zastosowania tych instytucji, a także organy do tego uprawnione, przekazane zostały do uregulowania w drodze rozporządzenia Radzie Ministrów.

Na podstawie dyspozycji zawartej w art. 209 ust. 2 u.f.p. zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. z 2017 r., poz.1687, dalej jako: "rozporządzenie").

Zgodnie z § 10 pkt 1 lit. a ww. rozporządzenia, do postępowań w sprawach umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencji płatniczej z tytułu wypłaconych przez agencję płatniczą środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej "Sekcja Gwarancji", Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia stosuje się przepisy niniejszego rozporządzenia. Rozporządzenie to weszło w życie z dnie 5 września 2017 r., a zatem ma zastosowanie również w niniejszej sprawie

Należy zatem wyjaśnić, że rozporządzenie to stanowi w § 3 ust. 1, że Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zwany dalej "Prezesem agencji płatniczej" może z urzędu umarzać w całości lub w części należności, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi co najmniej jedna z następujących przesłanek:

1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego lub upadłościowego, albo postępowanie upadłościowe zostało umorzone w związku z brakiem majątku upadłego;

2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 5000 zł;

3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;

4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności;

6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne.

Ponadto, zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia Prezes agencji płatniczej umarza z urzędu należności, o których mowa w § 1 pkt 1, o ile należność w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28.08.2014, str. 18, ze zm.). Z przepisu art. 40 w zw. z art. 36 lit., g rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 wynika, że kurs wymiany, który ma być zastosowany, to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny (EBC) przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności.

Natomiast w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi prezes agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności lub rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika (§ 7 rozporządzenia).

Katalog przesłanek pozwalających na umorzenie należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej został precyzyjnie określony i wyznacza granice swobodnego uznania organu. Przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. Tak przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07).

Należy zauważyć, że w toku postępowania toczącego się przed organem II instancji Minister uzupełnił materiał dowodowy sprawy włączając m.in. do akt nadesłaną przez stronę kopię decyzji ZUS z [...] października 2017 r. o przyznaniu jej emerytury. Tym samym uznać należało, że stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, zaś poczynione przez organy ustalenia w tym zakresie Sąd uznaje za własne.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie zaistniała żadna z wymienionych enumeratywnie w § 3 i 4 rozporządzenia przesłanek zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności, co prawidłowo ustaliły i wykazały w uzasadnieniach decyzji organy I i II instancji orzekające w tej sprawie. W sposób oczywisty do strony nie znajdują zastosowania przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, czego zresztą nie kwestionuje również skarżący. Nie znajdą jednak zastosowania również przesłanki umorzenia należności dotyczące racjonalizacji ponoszenia kosztów na ich egzekucję, wskazane w pkt. 4-6 tegoż przepisu.

Należy bowiem wyjaśnić, że wysokość kosztów upomnienia, o których mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a."), określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1526) i wynosi 11,60 zł. Kwota należności przekracza więc koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co wyklucza możliwość umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia.

Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy wynika, że skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury wypłacanej miesięcznie w kwocie 1.204,85 zł netto. Powyższy fakt ma kluczowe znaczenie dla niniejszej sprawy, bowiem podstawowym warunkiem umorzenia całości lub części należności, zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia jest całkowita ich nieściągalność, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca, właśnie z uwagi na osiągany przez stronę stały dochód. Należy zatem stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia (tj. w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności).

W treści skargi skarżący stwierdził, że rzetelnie zsumowane koszty dochodzenia i koszty egzekucji przekroczyłyby zakreśloną granicę kosztów dochodzenia należności, jaką od skarżącego można realnie przymusowo ściągnąć. To zaś rodziłoby podstawę do umorzenia żądanej należności.

Wyjaśnić jednak należy, że zgodnie z art. 64 u.p.e.a. wysokość opłat egzekucyjnych wyrażona jest przeważnie stawką procentową w stosunku do egzekwowanych należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty, bądź też kwotowo w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez organ egzekucyjny. Co do zasady koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej – opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne w wysokości od 4 do 8%, w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia. Biorąc pod uwagę kwotę dochodzonej należności i potencjalne koszty jej egzekucji, które będą zależne od rodzaju dokonanego zajęcia zauważenia wymaga, że w sytuacji ewentualnej egzekucji dochodzonej należności ze świadczenia ZUS (emerytury) zgodnie z art. 64 § 1 pkt 2 u.p.e.a. za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego pobiera się opłatę egzekucyjną w wysokości 4% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Ponadto organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Zaznaczenia przy tym wymaga, że na koszty egzekwowanej należności nie składają się żadne koszty ponoszone przez organ związane z dochodzoną należnością wygenerowane w toku postępowania rozpoznawczego.

Biorąc powyższe pod uwagę nie sposób stwierdzić, że przewidywane koszty dochodzenia i egzekucji należności będą wyższe od kwoty możliwej do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym, co mogłoby stanowić przesłankę umorzenia w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia. Wbrew twierdzeniom zaprezentowanym w skardze, że strona jest obecnie osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, z akt administracyjnych sprawy wynika, że otrzymuje ona emeryturę, a zatem świadczenie, które może być przedmiotem zajęcia w ramach prowadzonych czynności egzekucyjnych, zaś koszty prowadzonej egzekucji z tegoż świadczenia nie przekroczą kosztów dochodzenia i egzekucji należności, której umorzenia domaga się skarżący.

Nie ma również racji strona zarzucając organowi odwoławczemu naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia i wskazując, że to całokształt czynności egzekucyjnych powinien podlegać ocenie orzekającego o uldze organu, aby ocenić czy rozsądna perspektywa czasowa sprawi, że zwykłe czynności egzekucyjne przyniosą oczekiwany efekt. Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia przesłanka umorzenia należności nie budzi bowiem wątpliwości interpretacyjnych, zaś jej spełnienie wiąże się właśnie ze stwierdzeniem przez organ egzekucyjny w toku prowadzonej wobec strony egzekucji podstaw do jej umorzenia w związku z jej nieskutecznością.

Należy w tym miejscu przypomnieć, że postanowieniem z [...] lipca 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. co prawda umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku skarżącego, jednakże powodem wydania takiego rozstrzygnięcia nie był fakt stwierdzenia bezskuteczności prowadzonej egzekucji, a wniosek wierzyciela (Dyrektora [...] Regionalnego Oddziału ARiMR w R.), złożony w wyniku uzyskania przez niego informacji, że żona skarżącego, w związku z istniejącą pomiędzy małżonkami rozdzielnością majątkową, powinna zostać wyłączona z egzekucji należności objętej tytułem wykonawczym.

Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie nie znajdzie również zastosowania § 4 ust. 1 rozporządzenia, ponieważ ostatni kurs wymiany walut opublikowany przez Europejski Bank Centralny przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności, tj. na dzień [...] lipca 2016 r., wyniósł 4,3630 zł, zatem kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 436,30 zł i nie przekracza ona wysokości należności wobec strony.

Wskazywane przez stronę okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, zdrowotnej, czy rodzinnej w świetle przepisów rozporządzenia nie mają żadnego znaczenia dla objęcia skarżącego ulgą w postaci umorzenia należności. Jak już wyżej wskazano organ agencji płatniczej może umorzyć należności tylko w przypadkach ściśle określonych w § 3 i 4 rozporządzenia, a sytuacja strony nie odpowiada żadnej z hipotez wynikających z tych przepisów. Wykazywane przez skarżącego okoliczności mogłyby mieć istotne znaczenie tyko w przypadku skorzystania przez niego z możliwości złożenia wniosku o rozłożenie na raty pozostającej do spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności.

W tym miejscu zauważyć należy, że skarżący zarzucił również organowi II instancji, iż jego wniosek nie został zbadany pod kątem możliwości umorzenia należności w części. Należy jednakże przypomnieć, że zgodnie z treścią wniosku strony z [...] lipca 2017 r. wnosił on o "umorzenie kwoty 34689,60 + odsetki ustawowe" wskazując jednocześnie numer decyzji o ustaleniu mu w ww. kwocie nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). W sytuacji zatem precyzyjnie nakreślonego we wniosku żądania strony (umorzenie należności w całości), organy orzekające w sprawie nie miały podstaw do oceny w niniejszym postępowaniu możliwości zastosowania wobec strony innej ulgi, niż ta o której zastosowanie wprost wnosił.

Za niezasadne uznać również należało zarzuty dotyczące naruszenia przez Ministra art. 57 ust. 1 u.f.p. oraz art. 189k § 1 pkt 3 i 4 k.p.a. poprzez brak zbadania wystąpienia przesłanek umorzenia należności określonych w ww. przepisach w stosunku do należności z tytułu nienależnie pobranych płatności.

Przypomnieć bowiem trzeba, że w przedmiotowej sprawie wnioskiem o umorzenie objęto należność ustaloną na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Dz. U. z 2017 r., poz. 2137), tj. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w łącznej wysokości 34.689,60 zł. Zasady umarzania środków ustalonych stronie na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji regulują natomiast postanowienia cytowanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z 4 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Zgodnie bowiem z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia określa ono szczegółowe zasady i tryb umarzania przez organ agencji płatniczej w całości lub w części, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności od osób fizycznych, osób prawnych lub jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej przypadających agencji płatniczej m.in. z tytułu wypłaconych przez tę agencję płatniczą środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej "Sekcja Gwarancji", Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Powyższe rozporządzenie zostało wydane, o czym również była mowa wyżej, w oparciu o podstawę ustawową wskazaną w art. 209 ust 2 u.f.p. Jednocześnie w ust. 1 art. 209 u.f.p. wskazano, że należności i wierzytelności przypadające agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej mogą być, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Ustawa o finansach publicznych zawiera zatem (wraz z odesłaniem do wspomnianego rozporządzenia) kompleksową regulację kwestii udzielania ulg w spłacie należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, a tym samym również należności której umorzenia domaga się strona w niniejszej sprawie. Brak zatem w takiej sytuacji podstaw do sięgania przez organ do regulacji prawnych dotyczących udzielania ulg w spłacie innego typu zobowiązań, w tym do art. 57 u.f.p.

Jednocześnie należy wyjaśnić, że wbrew ocenie strony cytowane wyżej rozporządzenie ma zastosowanie nie tylko w sytuacji, gdy organ działa z urzędu, ale również w przypadku otrzymania w tym zakresie wniosku strony. Powyższe nie budzi wątpliwości prawnych, zaś w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powszechnie przyjmuje się możliwość rozpatrywania przez organy wniosków złożonych w oparciu o art. 3 § 1 rozporządzenia (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2529/15, z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 1785/15, z dnia 9 lutego 2017 r., sygn. akt II GSK 2743/15). Wskazane wyżej orzeczenia dotyczą co prawda nieobowiązującego już rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. z 2010 r. Nr 258, poz. 1747 ze zm.), jednakże treść § 3 w obu tych rozporządzeniach, zarówno w zakresie przesłanek umorzenia należności jak i stwierdzenia, że należności mogą być umarzane "z urzędu", jest jednakowa. Zaprezentowana przez stronę interpretacja tego przepisu, w sytuacji, gdy stanowi on (poza § 4 tego rozporządzenia) jedyną podstawę do umorzenia należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, prowadziłaby natomiast do kuriozalnej sytuacji, w której organ nie miałby możliwości podjęcia działań zmierzających do umorzenia stronie należności w sytuacji otrzymania od niej umotywowanego wniosku w tym zakresie.

W niniejszej sprawie z przyczyn wskazanych wyżej nie ma zastosowania również art. 189k k.p.a. dotyczący umarzania administracyjnych kar pieniężnych. Należy jedynie dodatkowo wyjaśnić, że należność objęta wnioskiem strony nie stanowi administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w art. 189b k.p.a. Kwota, do zwrotu której strona została zobowiązana decyzją z [...] sierpnia 2016 r., nie stanowi bowiem sankcji o charakterze pieniężnym, nakładanej przez organ administracji publicznej, w drodze decyzji, w następstwie naruszenia prawa polegającego na niedopełnieniu obowiązku albo naruszeniu zakazu ciążącego na osobie fizycznej, osobie prawnej albo jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. Jest to natomiast należność równa wypłaconej wcześniej stronie płatności, której zwrotu domaga się ARiMR, w związku ze stwierdzeniem jej nienależnego wykorzystania.

Za chybiony uznać również należało zarzut naruszenia przez Ministra art. 96a § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo nierozpatrzonego wniosku strony o przeprowadzenie mediacji. Podkreślenia bowiem wymaga, że mediacja ma charakter fakultatywny, a zgodnie z art. 96a § 3 k.p.a. jej celem jest wyjaśnienie i rozważenie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy oraz dokonanie ustaleń dotyczących jej załatwienia w granicach obowiązującego prawa, w tym przez wydanie decyzji lub zawarcie ugody. W przedmiotowym wypadku ewentualna mediacja mogłaby toczyć się jedynie pomiędzy organem prowadzącym sprawę a skarżącym, jednakże Minister uznał, że w niniejszej sprawie stan faktyczny i prawny został ustalony w sposób wszechstronny i brak było podstaw do przeprowadzenia mediacji. Brak zgody nawet jednego uczestnika sporu uniemożliwia przeprowadzenie mediacji, a zatem w niniejszej sprawie brak podstaw do zarzucenia organowi naruszenia art. 96a § 1 k.p.a. Dodać należy, że brak jest również przepisu prawa nakazującego organowi pisemne rozpatrzenie wniosku o przeprowadzenie mediacji, a zatem nie był on zobowiązany do dodatkowego poinformowania strony o braku możliwości przeprowadzenia mediacji w tej sprawie, a zatem za prawidłowe uznać należało załatwienie sprawy w formie decyzji o odmowie umorzenia należności.

Należy również zauważyć, że na prawidłowość zaskarżonej decyzji nie ma wpływu złożone przez skarżącego na rozprawie oświadczenie, że podpisał on z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych umowę o ściąganiu z jego emerytury kwoty 500 zł miesięcznie na poczet zaległości wobec ZUS. Powyższa okoliczność, pomijając brak przedstawienia przez stronę dowodów potwierdzających jej prawdziwość, nie była znana organom podczas prowadzonego postępowania administracyjnego, a zatem nie może ona być obecnie podstawą do uchylenia prawidłowej decyzji wydanej w niniejszej sprawie przez Ministra. Na marginesie wskazać jedynie wypada, że strona może złożyć kolejny wniosek o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych płatności, jeśli w jej ocenie fakt egzekwowania z jej emerytury zobowiązania wobec ZUS powoduje ziszczenie się jednej z możliwych i mających odniesienie do sytuacji skarżącego przesłanek umorzenia należności objętych decyzją o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.

Z tych względów, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.