Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 589/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-10-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 11, art. 107
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędzia WSA Iwona Wiesner (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Marta Lewicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2010 r. przy udziale – sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez Z. M. decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku numer [...] w sprawie [...] w części odmówiono umorzenia należności z tytułu należnych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od [...] do [...] 1999 roku oraz odsetek.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż nie znalazł podstaw do zmiany decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku numer [...] (znak sprawy: [...]) w części odmawiającej umorzenia należności ubezpieczonego z tytułu należności na ubezpieczenie społeczne oraz powołał się na treść art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych oraz na przepisy Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż w dniu [...] 2007 roku Z. M. wniósł o umorzenie należności składkowych, zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. decyzją z dnia [...] roku nr (znak sprawy: [...] ) odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym;

- z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne za okres od [...] 1999 roku do [...] 1999 roku w kwocie [...] zł., do której to kwoty należy doliczyć odeski za zwłokę w kwocie [...] zł. na dzień [...] 2007 roku,

- z tytułu składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] 1999 roku od [...] 1999 roku w kwocie [...] zł., do której to kwoty należy doliczyć odeski za zwłokę w kwocie [...] zł. na dzień [...] 2007 roku,

- z tytułu składki na Fundusz Pracy za okres od [...] 1999 roku do [...] 1999 roku w kwocie [...] zł., do której to kwoty należy doliczyć odeski za zwłokę w kwocie [...] zł na dzień [...] 2007 roku.

W dniu 11 kwietnia 2008 roku skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. (k.38, k.39)

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w dniu [...] roku wydał decyzję znak [...] (znak sprawy: [...]), którą częściowo uchylił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że umorzył płatnikowi należności:

- z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] 1999 roku do [...] 1999 roku w kwocie [...] zł, do której to kwoty należy doliczyć odeski za zwłokę w wysokości [...] zł na dzień [...] 2007roku.

- z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Pracy za okres od [...] 1999 roku do [...] 1999 roku w kwocie [...] zł, do której to kwoty należy doliczyć odeski za zwłokę w wysokości [...] zł na dzień [...] 2007 roku.

W pozostałej części decyzja została utrzymana w mocy (k.45-47)

Skarżący wniósł w dniu 23 października 2008 roku skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 6 lutego 2009 roku uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne.

Rozpoznając ponownie sprawę organ administracji pismem z dnia 6 maja 2009 roku wezwał skarżącego do zaktualizowania jego danych o sytuacji majątkowej i rodzinnej w zakresie wskazanym w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zawiadamiając równocześnie stronę o przysługujących jej uprawnieniach w toczących się postępowaniu.(k. 5 8) W wyniku tego postępowania w dniu 4 grudnia 2009 roku organ wydał decyzję, którą utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] roku w części, w której nie wyraził zgody na umorzenie należności ubezpieczonego, będącego płatnikiem składek z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od [...] do [...] 1999 roku w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi na dzień [...] 2007 roku w kwocie [...] złotych. (k.78-80). Niespornym jest, że skarżący nie wywiązywał się z obowiązku wynikającego z prawomocnej decyzji z dnia [...] roku znak [...] dotyczącej wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Organ powołując się na treść art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych wskazał, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości i w części tylko w razie ich całkowitej nieściągalności. Przepisy o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez treść art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stosuje się odpowiednio do składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy. Całkowita nieściągalność, w przypadku skarżącego, może zachodzić, gdy stwierdzi to organ egzekucyjny właściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego, lub gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających koszty egzekucji.

Postępowanie w sprawie nie wykazało spełnienia żadnej z powyższych przesłanek. Powołany powyżej przepis w sposób jednoznaczny formułuje, iż brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję powinien być poparty stwierdzeniem bezskuteczności egzekucji przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. Dodatkowo twierdzeniu o braku majątku, z którego można skutecznie przeprowadzić egzekucję przeczy fakt, iż skarżący posiada 1/2 udziału w własnościowym spółdzielczym prawie do lokalu mieszkalnego (k. 60). Utrudnienia w zbyciu udziału w własnościowym spółdzielczym prawie do lokalu mieszkalnego, jak również to, że zbycie udziału wiązałoby się z utratą miejsca zamieszkania nie są w świetle powołanego powyżej przepisu okolicznościami uzasadniającymi umorzenie należności. Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wymaga od zobowiązanego zbywania udziału w własnościowym spółdzielczym prawie do lokalu mieszkalnego, wskazuje jedynie, że jest to znaczący składnik majątkowy, który może być przedmiotem zarówno zbycia, jak zabezpieczania oraz skutecznych czynności egzekucyjnych.

Odnośnie treści art. 28 ust. 3a i ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Stosownie do § 3 ust. 1 w powołanego rozporządzania, mającego na mocy art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych odpowiednie zastosowanie do składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdy poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, a opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, ze względu na przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki na przewlekłe chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ciężar wykazania zaistnienia szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenia należności spoczywa na zobowiązanym. W ocenie organu strona nie wykazała zaistnienia tych szczególnych okoliczności. Warunku tego nie spełnia oświadczenie skarżącego o trudnej sytuacji finansowej, braku stałego zatrudniania, utrzymywaniu się z renty rodzinnej matki, sporadycznych prac dorywczych oraz pomocy osób trzecich bez przedstawienia żadnych dokumentów (k.59, k.67-69), a nadto skarżący nie złożył we właściwym miejscowo urzędzie skarbowym zeznań podatkowych za rok 2007 i 2008.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponadto ustalił, iż skarżący w miesiącu [...],[...] i [...] 2009 roku uzyskiwał dochód z tytułu zatrudnienia w Stowarzyszeniu UKS Śląsk Z. na podstawie umowy zlecenia w wysokości odpowiednio [...] zł, [...] zł i [...] zł brutto (k.72-75) oraz posiada majątek w postaci 1/2 udziału w własnościowym spółdzielczym prawie do lokalu mieszkalnego (k.60).

Pomimo wezwania skarżący nie wykazał stosownymi dokumentami swej przewlekłej choroby oraz wysokości ponoszonych kosztów leczenia czy też dokumentacji lekarskiej wskazującej na przeciwwskazania medyczne do uzyskiwania dochodu. Zobowiązany nie wykazał również by z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, mającą orzeczony stopień niepełnosprawności, był on pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wszystkie okoliczności istotne dla oceny zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 powołanej ustawy, zostały wnikliwie przez organ rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji czyni zadość treści art. 11 k.p.a. w zakresie zasady przekonywania jak i treści art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zakresie wszechstronnej analizy całokształtu materiału dowodowego.

W skardze z dnia [...] 2010 roku skarżący Z. M. części, w której odmówiono umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne oraz odsetek, wniósł o uwzględnienie jego wniosku, zaś zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisu art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, naruszenie przepisu art. 7 w zw. z art. 77 § 1 KPA poprzez niezbadanie wszystkich okoliczności sprawy.

We wnioskach skarżący domagał się uchylenia zaskarżanej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, za przyznaniem kosztów postępowania sądowego oraz zwolnienia go od ponoszenia kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi wskazał, iż decyzją z dnia [...] roku Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych umorzył częściowo (w 1/3) należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne oraz odmówił umorzenia zaległych odsetek w całości. Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 6 lutego 2009 roku uchylił zaskarżoną decyzję w uzasadnieniu stwierdzając, iż uznanie administracyjne nie oznacza, że organ może wydać decyzję dowolną i nie zwalnia go od obowiązku opierania swoich decyzji o zasady logicznego i konsekwentnego rozumowania. Skoro miesięczne dochody skarżącego pozwalają na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych, to nie znajduje uzasadnienia stanowisko Zakładu umarzające 1/3 należności, a w pozostałej części oceniające, że skarżący nie dozna uszczerbku w egzystencj. Organ stwierdził, że przesłanka całkowitej nieściągalności nie zachodzi, ponieważ skarżący posiada spółdzielcze własnościowe prawo do 1/2 lokalu o powierzchni 20,5 m2. Natomiast w ocenie skarżącego sugerowane przeniesienie tego prawa spowoduje pozbawienie go mieszkania. Sytuacja życiowa (zwłaszcza majątkowa) skarżącego jest na tyle ciężka, że nie jest w stanie spłacić zobowiązania bez uszczerbku dla swojej egzystencji, co w części przyznał Zakład, a co w konsekwencji stanowi przesłankę do umorzenia należności. Zaskarżona decyzja jest więc sprzeczna z faktami ustalonymi przez organ w toku postępowania oraz z przyjętym przez niego tokiem rozumowania.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżanej decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpoznania, organ na nowo przeprowadził postępowanie dowodowe, jednakże w taki sam sposób, skutkowało zebraniem takich samych dokumentów oraz doprowadziło organ do wysnucia tych samych wniosków jak w uchylonej decyzji. W ocenie skarżącego znaczy to, że organ nie zastosował się do zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i popełnił dokładnie te same błędy co w poprzednim postępowaniu, a zaskarżana decyzja obarczona jest dokładnie takimi samymi naruszeniami prawa jak poprzednia decyzja, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekroczył zakres uznania administracyjnego. Działanie organu stanowi poważne naruszenie zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 KPA. Skoro organ dysponuje uznaniem administracyjnym - to w razie, gdy odmawia uwzględnienia wniosku strony postępowania powinien szczegółowo uzasadnić decyzję. W ocenie skarżącego uzasadnienie w żaden sposób nie tłumaczy stanowiska organu, wbrew wyraźnemu stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, a nadto narusza przepis art. 107 § 3 KPA, bowiem jest całkowicie nieprawidłowe. Wydając zaskarżaną decyzję organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które ma istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszony został przepis art. 7 w zw. z art. 77 § 1 KPA. Z punktu widzenia tych przepisów prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe to takie, w którym organ zbiera wyczerpujący materiał dowodowy, a następnie dokonuje jego wszechstronnej analizy celem wydania decyzji. W przedmiotowej sprawie organ przeprowadził postępowanie dowodowe niejako w oparciu o gotowy wzór. W ocenie skarżącego postępowanie było celowo prowadzone w taki sposób, by materiał dowodowy mógł służyć wydaniu identycznej decyzji jak ta uchylona przez Sąd, a w szczególności tyczy się to ponownego braku wyjaśnienia okoliczności, na których konieczność wyjaśnienia zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 6 lutego 2009 roku.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dnia [...] 2009 roku numer [...] w sprawie [...] utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2008 roku numer [...] (znak sprawy: [...] ) w części odmawiającej umorzenia należności ubezpieczonego, będącego płatnikiem składek z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od [...] do [...] 1999 roku w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi na dzień [...] 2007roku w kwocie [...] zł

W pisemnym uzasadnieniu swego stanowiska Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał w całości stanowisko prezentowanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a nadto wskazał związku z złożonym przez skarżącego w dniu [...] 2007 roku wnioskiem o umorzenie należności składkowych Oddział ZUS decyzją z dnia [...] roku nr [...] odmówił pierwotnie umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika.

W dniu 11 kwietnia 2008 roku skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w dniu [...] 2008 roku wydał decyzję znak [...], którą częściowo uchylił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że umorzył płatnikowi część należności.

Na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych strona wniosła w dniu 23 października 2008 roku skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach , który wyrokiem z dnia 6 lutego 2009 roku uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ administracji w dniu [...] 2009 roku wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 [...] 2008 roku w części, w której nie wyraził zgody na umorzenie należności ubezpieczonego, będącego płatnikiem składek z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od [...] do [...]1999 roku

Z uzasadniania zaskarżonej decyzji wynika, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważeniami argumenty podnoszone przez stronę, nie pominął również istotnych dla sprawy materiałów dowodowych związanych z oceną przesłanki "całkowitej nieściągalność" oraz "uzasadnionego przypadku". Organ dokonał oceny zebranego materiału zgodnie z zasadami i doświadczeniem życiowym dając temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co czyni zadość wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasadzie przekonywania.

Za nieuzasadniony należy również uznać zarzut wydania przez organ administracji decyzji z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a. mającym polegać na braku wszechstronnej analizy całokształtu materiału dowodowego.

W ocenie organu przeprowadził on w sposób dogłębny postępowanie i dokonał wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów, aktywnie podejmując działania niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy. Nadmienić przy tym należy, że z treści § 3 ust. 1 rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wynika wprost, że do umorzenia należności może dojść, jeżeli to zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy, stan zdrowie i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężki skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Nie można zatem zgodzić się z zarzutem, że postępowanie dowodowe było prowadzone niezgodnie z wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu wyroku WSA w Gliwicach, w szczególności poprzez zaniechanie poczynienia przez organ własnych ustaleń przy ocenia sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej zobowiązanego.

W ocenie organu skarga nie zawiera istotnych nowych okoliczności, na podstawie, których organ administracji mógłby zmienić prezentowane dotychczas stanowisko i dlatego przekazał ją do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, a to w oparciu o treść art.1§2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.nr153,p.1270 z późn. zm.) Podstawowym zatem kryterium oceny procedowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie, a w dalszej konsekwencji zasadności zarzutów zawartych w skardze, będzie zgodność z prawem tegoż postępowania.

Aby stwierdzić czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do uwzględnienia stanowiska skarżącego zawartego w skardze, a w konsekwencji uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przez sadami administracyjnymi (Dz.U. nr 153,p.1270 z późn.zm.) Sąd winien określić zakres norm prawa krajowego lub też prawa wspólnotowego mającego zastosowanie w sprawie w oparciu o ustalony stan faktyczny. W niniejszej sprawie naczelne znaczenie ma regulacja art. 28 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.nr.11,p.74 z 2007r. z późn.zm.) oraz przepisy Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy I Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne(Dz.U. nr.141,p.1365)

Przepis art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych wyposaża Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uprawnienia do umarzania w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w przypadku całkowitej ich nieściągalności poza wypadkami szczególnymi określonymi w art. 28 ust. 3a wyżej powołanej ustawy, który przewiduje możliwość uwzględnienia innych przesłanek w wypadku, gdy ubezpieczonym jest równocześnie płatnikiem składek. W tej sytuacji mogą być umarzane należności wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nawet w przypadku gdy nie są całkowicie nieściągalne. Niezależnie o zakresu umarzanych należności na ubezpieczenie społeczne Zakład Ubezpieczeń Społecznych podejmuje decyzję w oparciu o ustalony stan faktyczny w sposób uznaniowy, co nie oznacza, że decyzję taką ma obowiązek podjąć. Szczegółowe zasady umarzania składek zawarto we wskazanym wyżej Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy I Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Przepisy tego rozporządzenia wskazują jako przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązanego uniemożliwiającą mu opłacenie tych należności bez ciężkich skutków dla samego zobowiązanego i jego rodziny, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania osobistej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak już wyżej wskazano decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter uznaniowy, co w niniejszym postępowaniu oznacza, że orzeczenie Sądu nie może zastępować samodzielnej decyzji organu co do meritum rozstrzygnięcia. ( wyrok WSA w Gliwicach z dn.21.05.2009r. III SA/GI 35/09, lex 558753) Kontrola sądowa odnosi się natomiast do weryfikacji postępowania organu poprzedzającego wydanie przez niego samodzielnej decyzji. Sąd poddaje ocenie czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych gromadząc materiał dowodowy w sprawie wywiązał się z nałożonych na niego wyżej wskazanymi aktami prawnymi obowiązków oraz czy dokonał jego analizy sytuacji materialnej zobowiązanego i jego możliwości płatniczych oraz możliwości uzyskiwania dochodów w kontekście sposobności umorzenia należności. W art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca określił prawo organu do wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, jak i wskazał przesłanki, którymi organ ten winien się kierować podejmując decyzję w przedmiocie umorzenia należności. Powyższy przepis definiuje ustawowe pojęcie "całkowitej nieściągalności" oraz wskazuje na pojęcie uzasadnionego przypadku. Zgodnie z treścią art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego organ administracji publicznej działa na podstawie przepisów prawa, zatem powołana wyżej uznaniowość organu przy wydawaniu decyzji nie oznaczą dowolności, a musi uwzględniać obowiązujący powszechnie system prawa. Granice uznania administracyjnego organu wynikają z woli ustawodawcy wyrażonej w aktach prawa, które to pozostawiają temuż organowi możliwość powzięcia decyzji w sposób wskazany w ustawie. Uznanie administracyjne pozostawia również organowi możliwość uwzględnienia wniosku o umorzenie należności lub też odmowę jego uwzględnienia, a podjęta decyzja wymaga uzasadnienia zgodnego z rygorem z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego. (Dz.U.nr.98,p.1071 z 2000r.) Przepis ten wymaga by uzasadnieni decyzji zawierało wskazanie faktów, które organ uznał z a udowodnione, dowodów, na których się oparł, przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności oraz uzasadnienie prawne, podanie podstaw prawnych decyzji. Szczególne znaczenie ma treść uzasadnienia w przypadku decyzji odmownej w zakresie oceny materiału dowodowego i rozważenia podstaw prawnych podjętego rozstrzygnięcia. Treść uzasadnienia winna zatem odnosić się do definicji art. 11 kodeksu postępowania administracyjnego wyrażającego zasadę przekonywania. Zasada ta wskazuje na leżący po stronie organu obowiązek wyjaśnienia stronie postępowania zasadności przesłanek, którymi organ ten kierował się wydając decyzję, by doprowadzić do wykonania orzeczenia bez potrzeby odwoływania się w tym celu do środków przymusu administracyjnego.

W tym miejscu należy wskazać, iż obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków w celu egzekucji należności, tym bardziej, że są to należności zaspokajane z pierwszeństwem w stosunku do innych na mocy art. 24 ust 3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, a nadto dla wzmocnienia możliwości ich dochodzenia objęte są dziesięcioletnim okresem przedawnienia. Przy takim prawnym usytuowaniu instytucji dochodzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne należy podkreślić, iż umorzenie tych należności stanowi sytuację wyjątkową, ze stratą dla systemu ubezpieczeń społecznych, wymaga zatem od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjątkowej staranności w ustalaniu przesłanek odstąpienia ich dalszego dochodzenia z uwzględnieniem zarówno interesu ubezpieczonego jak i szeroko rozumianego funduszu ubezpieczeń społecznych.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji i zawartego w aktach sprawy materiału dowodowego w kontekście zarzutów zawartych w skardze, Sąd oparł się na stanie faktycznym ustalonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zarówno przy pierwotnym rozpoznaniu wniosku skarżącego, jak i po uchyleniu zaskarżonej decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. W uzupełnionym materiale dowodowym nie znalazły się jednak dane, na które wskazał Sąd, a dotyczące faktycznej wysokości dochodów skarżącego, w tym osiąganych ze wskazanych przez niego źródeł w postaci udziału w turniejach brydżowych, jego udziału w sprawowaniu osobistej opieki nad chorą matką w stopniu uniemożliwiającym działalność zarobkową, ewentualnego udziału w kosztach sprawowania tejże opieki oraz w zakresie stanu zdrowia samego skarżącego, a to w świetle § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy I Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. (wyrok NSA z dn.21.05.2009r. II GSK 1045/08, lex 564200)

Należy zwrócić uwagę organu, iż w zaskarżonej decyzji nie odniósł się w żaden sposób do wskazanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 lutego 2008 roku kwestii przedawnienia dochłodzonych należności albowiem przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie są składki na ubezpieczenie społeczne za okres od [...] do [...] 1999 roku, zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję w dniu [...] roku. Z treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika związanie organu treścią orzeczenia sądu przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W przypadku gdyby organ odniósł się do powyższych kwestii w świetle treści art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, winien ustalić daty wymagalności poszczególnych kwot objętych zaskarżona decyzją, ustalić rozpoczęcie i zakończenie dziesięcioletniego okresu przedawnienia możliwości dochodzenia należności oraz inne przesłanki określone w art. 24 ust. 5-5d powołanej ustawy. W przypadku ustalenia wskazanych przesłanek organ winien rozważyć bezprzedmiotowość dalszego prowadzenia postępowania w tej sprawie i wydać decyzję uwzględniającą powyższe ustalenia.

Reasumując, w ocenie Sądu w związku z wydawaniem zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia organu, co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na mocy art.145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz.U. nr153, p.1270)