Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1821/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję tego samego organu
Powołane przepisy: article: art. 7,75,76,77,80,107
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1821/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 stycznia 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędziowie: WSA Grażyna Firek (spr.), WSA Inga Gołowska, Protokolant: st.sekr.sąd. Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2014 r., sprawy ze skargi J.M., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 16 sierpnia 2011 r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz, Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 30 czerwca 2011 r. -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 czerwca 2011r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J.M. umorzenia składek finansowanych ze środków płatnika oraz finansowanych ze środków płatnika odsetek za zwłokę należnych od części składki finansowanej ze środków ubezpieczonych, jak i od części składek finansowanej przez płatnika oraz kosztów upomnień na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W podstawie prawnej wskazano art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28, art. 31 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.).

Organ wyliczył oświadczenia i dokumenty, przedłożone przez stronę w postępowaniu. Co do części dokumentów organ uznał, że jako nie poświadczone za zgodność kserokopie nie spełniają wymogów formalnych dowodu. Po analizie konta rozliczeniowego stwierdzono, że strona była zobowiązana opłacić składki za zatrudnionych pracowników. Zaznaczył, że wobec braku podstaw prawnych do prowadzenia postępowania w sprawie o umorzenie merytorycznego postępowania wobec składek w części finansowanej ze środków ubezpieczonych - postępowanie w tym zakresie umorzono odrębną decyzją z dnia 29 czerwca 2011r.

Zakład podniósł też, że wprawdzie Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadząc postępowanie egzekucyjne wszczęte na wniosek ZUS, po stwierdzeniu braku majątku podlegającego egzekucji, umorzył postanowieniem z dnia 27 grudnia 2005r. oraz 25 lutego 2011r. przedmiotowe postępowanie, niemniej jednak z akt sprawy wynika, że strona jest między innymi właścicielem nieruchomości, istnieje zatem możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji z majątku. Odnosząc się do regulacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne organ wskazał, że przedstawione przez stronę okoliczności nie wyczerpują jej warunków. To bowiem na niej jako osobie zobowiązanej do zapłaty należności z tytułu składek ciąży obowiązek wykazania, że trudna sytuacja majątkowa i rodzinna trwale uniemożliwia jej opłacenie należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej samej i jej rodziny. Takie dowody nie zostały jednak zdaniem organu przedstawione, a samo zasygnalizowanie kłopotów finansowych i zdrowotnych nie jest wystarczającą podstawą do wydania decyzji pozytywnej.

Zakład stwierdził, że stan zdrowia syna strony może niekorzystnie wpływać na obecną sytuację finansową, jednakże nie złożono dowodów świadczących o wielkości ponoszonych wydatków na leczenie syna, uniemożliwiając organowi zweryfikowanie tych danych. Dalej zaznaczono, że umorzenie należności z tytułu składek w trybie wskazanych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład stosuje jedynie w sytuacjach szczególnie drastycznych. W ocenie organu argument, że strona spłaca inne zobowiązania nie stanowi w świetle wyżej cytowanych przepisów podstawy do uwzględnienia żądania, gdyż nieopłacone należności, jako zobowiązania publicznoprawne podlegają z mocy prawa szczególnej ochronie, zatem co do zasady, winny być regulowane w pierwszej kolejności.

J.M. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła, że w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego przed wydaniem decyzji w tego rodzaju sprawie są nawet większe, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a. Konsekwencją tych uchybień jest z kolei naruszenie przepisów art. 107 § 1 i 3 k.p.a., które określają powinności organu związane z uzasadnianiem podejmowanych rozstrzygnięć. We wniosku podniesiono, iż Zakład błędnie przyjął, że zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że okoliczności sprawy nie wyczerpują warunków wskazanych w przepisach ustawy systemowej oraz rozporządzenia wykonawczego. W żaden sposób nie został bowiem rozważony interes strony, przez co stwierdzenie, że zaistniało jedynie samo sygnalizowanie kłopotów finansowych i zdrowotnych i nie zostały przedstawione dowody na to, że trudna sytuacja majątkowa i rodzinna płatnika - ma charakter dowolny.

Decyzją z dnia 16 sierpnia 2011r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję, wskazując w podstawie prawnej art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28, art. 31, art. 32 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w zw. z art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Organ podzielił w całości stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu, zaś odnosząc się do argumentów podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazał, że wydana "w pierwszej instancji" decyzja zawiera wszystkie elementy wymienione w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Organ podkreślił wyraźnie, że ustalenia poczynione "w pierwszej instancji" co do trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej pozostają aktualne również i na gruncie ponownego postępowania w sprawie.

Na powyższą decyzję J.M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Sąd ten wyrokiem z dnia 24 stycznia 2012r., sygn. akt I SA/Kr 1668/11 skargę oddalił (w punkcie I) oraz przyznał zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (w punkcie II).

W wyniku skargi kasacyjnej, wniesionej przez J.M., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 września 2013r., sygn. akt II GSK 865/13, uchylił rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji w punkcie pierwszym i w tym zakresie przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.

Sąd odwoławczy wskazał, że w art. 28 ust. 1–3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca dopuścił możliwość umorzenia w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek, jeżeli zachodzi ich całkowita nieściągalność, natomiast w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek – przesłankę całkowitej nieściągalności zastąpiono istnieniem ich ważnego interesu przemawiającego za koniecznością umorzenia należności. Przy umorzeniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Do takich zagrożeń zaliczono w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. – pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co musi być zawsze przedmiotem oceny wpływającej na wynik sprawy, a nie – jak w sprawach rozpoznawanych na podstawie art. 28 ust. 3ustawy. – badanie istnienia przesłanek całkowitej nieściągalności.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Przy ich umarzaniu należy zawsze ocenić, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. Zatem w sytuacji gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" oraz w przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, organ odmawiając zastosowania tych instytucji jest zobowiązany wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że sąd pierwszej instancji zaakceptował ocenę, iż w stosunku do skarżącej nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3, uznając za prawidłowe stanowisko organu, że warunki z art. 28 ust. 3a i 3b w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego nie wystąpiły. W szczególności sąd pierwszej instancji przyjął, iż należało odrzucić szczególną przesłankę umorzenia zaległości wymienioną w § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia, a ponadto, że nie zachodzi w sprawie przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 tego aktu prawnego. Jednak – zdaniem sądu odwoławczego - co do pozostałej przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego sąd pierwszej instancji odniósł się w sposób ogólny. Uznał, że w zakresie trudnej sytuacji finansowej rodziny oraz problemów zdrowotnych organ w sposób przekonujący dowodził, iż wobec braku dowodów świadczących o wielkości wydatków ponoszonych na leczenie syna nie było możliwości jednoznacznego wypowiadania się co do wpływu tej okoliczności na bieżące utrzymanie rodziny. Sąd zaakceptował stanowisko organu, że pomimo podjętych zgodnie z procedurą administracyjną czynności nie udało się poczynić pewnych ustaleń w zakresie stwierdzenia faktycznej i aktualnej sytuacji finansowej rodziny.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego tego rodzaju oceny nie można uznać za prawidłową, zważywszy na przesłankę określoną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego. Wskazana w tym przepisie przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Kontrola legalności decyzji administracyjnej mającej charakter uznaniowy wymaga przeprowadzenia przez sąd administracyjny analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie sąd nie może oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem regulacji jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie czy spłata zadłużenia w przypadku skarżącej zagraża jej egzystencji powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Przy tej ocenie sąd pierwszej instancji powinien szczegółowo przeanalizować stan faktyczny ustalony przez organ w zaskarżonej decyzji oraz zbadać czy organ dokonał prawidłowej analizy przesłanek będących ograniczeniem swobody uznania administracyjnego sformułowanym w ustawie i w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego.

Zdaniem sądu odwoławczego tego rodzaju oceny zabrakło. Nie zbadano, czy i jakiego rodzaju braki np. w. formularzu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej nie pozwoliły na dokonanie ustaleń i ocen. Sąd pierwszej instancji zaakceptował ocenę organu, że sprawowana przez skarżącą opieka nad synem K. nie pozbawia jej możliwości podjęcia pracy i uzyskiwania dochodów umożliwiających opłacenie należności z tytułu składek. Brak w ogóle oceny stanowiska organu, który wskazał, iż kserokopie dokumentów nie spełniają wymogów formalnych dowodu. Sąd nie poddał kontroli tych działań organu w zakresie wynikającym z uregulowań zawartych w art. 7 i 9 k.p.a. oraz art. 76a i 77 § 1 k.p.a., w szczególności co do tego, czy skarżąca została poinformowana o wymaganej formie dowodów zakwestionowanych przez ZUS lub też wezwana do uzupełnienia stwierdzonych w tym zakresie braków.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał też za trafny zarzut, że sąd pierwszej instancji powołuje się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku na możliwość przejęcia przez teściów skarżącej części obowiązków związanych z ciężarem wychowywania syna, jednakże nie wskazuje przy tym jakie dowody zgromadzone przez ZUS w toku postępowania administracyjnego uprawniały do tego rodzaju ocen. Obowiązkiem sądu pierwszej instancji było zbadanie czy organ dokonał prawidłowej analizy sytuacji finansowej skarżącej, która powinna obejmować ocenę wydatków i dochodów rodziny skarżącej z uwzględnieniem zaspokojenia podstawowych potrzeb. Tego rodzaju ocena powinna też obejmować sytuację zdrowotną syna strony w kontekście tego czy organ w sposób zgodny z obowiązującymi regułami gromadzenia materiału dowodowego ustalił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia aktu administracyjnego, stwierdzeniem jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W wypadku niestwierdzenia takich naruszeń sąd skargę oddala, co wynika z art. 151 p.p.s.a.

Uchylenie poprzedniego wyroku sądu pierwszej instancji nastąpiło ze wskazaniem, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy szczegółowo przeanalizować stan faktyczny ustalony przez organ w zaskarżonej decyzji oraz zbadać czy organ dokonał prawidłowej analizy przesłanek będących ograniczeniem swobody uznania administracyjnego. Realizując te wskazania Sąd w składzie, rozpoznającym obecnie sprawę poddał ocenie prawidłowość ustaleń faktycznych. Trzeba jednak stwierdzić, że dostrzeżone przy tym uchybienia przepisom prawa procesowego są na tyle istotne, iż ocena prawidłowości analizy przesłanek umorzenia należności byłaby przedwczesna. Sąd doszedł bowiem do wniosku, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w sposób prawidłowy. Zaniechał czynności, które podjąć powinien, a bez których materiału dowodowego, zebranego w sprawie, nie można uznać za wyczerpujący, a także za prawidłowo oceniony. Ustaleń faktycznych nie sposób określić jako wszechstronne.

Stosownie do art. 7 k.p.a - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie z urzędu jakie dowody są konieczne do wyjaśnienie stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji. Stosownie do art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne -wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a. , rozumianej jako ocenę tego materiału na podstawie całokształtu zgromadzonych dowodów, następująca zgodnie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego (zob. między innymi: A. Wróbel- komentarz do art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II.; C. Martysz- komentarz do art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego, [w:] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom l i II, Zakamycze, 2005; J. Borkowski: Glosa do wyroku NSA z dnia 6 października 1993 r., l SA 1270/93, OSP 1994/7-8/131).

W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych zdyskwalifikował część dowodów, przedstawionych przez stronę. Zdaniem organu, przedłożone do akt sprawy kserokopie decyzji z dnia 19 listopada 2010r. nr [...] , jak i kserokopia orzeczenia nr 5-44/05 z dnia 2 listopada 2005r. nie spełniają wymogów formalnych dowodu, gdyż powinny być oryginałem lub posiadać urzędowe poświadczenie za zgodność z oryginałem.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie z dwóch przyczyn brak było podstaw do odmowy zaliczenia wymienionych dowodów w poczet materiału sprawy.

Po pierwsze trzeba wskazać, że konkluzja organu, jakoby kserokopia dokumentu nie mogła być dowodem, jest zbyt daleko idąca. Takie poglądy były rzeczywiście prezentowane w części starszych orzeczeń sądów administracyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2003r., sygn. akt III SA 110/03, Lex Omega nr 148853). Niemniej jednak nie znajdują one oparcia w powołanym wyżej art. 75 § 1 k.p.a., który stawia środkom dowodowym tylko dwa wymogi: aby były przydatne do wyjaśnienia sprawy i nie były sprzeczne z prawem. Przepisy postępowania różnicują co prawda moc pewnych środków dowodowych, przyznając szczególny walor dokumentom urzędowym, zgodnie bowiem z art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Kserokopia dokumentu, nie będąca ani oryginałem, ani kopią poświadczoną za zgodność, nie posiada takiego waloru. Wcale jednak z takiego uregulowania nie wynika, by w ogóle nie mogła być dowodem w sprawie. Należy zgodzić się w tym zakresie z poglądem, że w postępowaniu administracyjnym moc dowodową posiadają nie tylko oryginalne dokumenty, ale również ich uwierzytelnione odpisy. Należy przyjąć, że nieuwierzytelniona kserokopia dokumentu urzędowego nie może korzystać z mocy dowodowej oryginału dokumentu. Niewłaściwe byłoby jednak wnioskowanie, że kserokopia dokumentu urzędowego nie może być środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym. Różnica w mocy dowodowej polega na tym, że kserokopia właściwie uwierzytelniona korzysta z mocy dokumentu oryginalnego, natomiast brak właściwego uwierzytelnienia powoduje, że taki dokument musi być oceniany w świetle całego materiału dowodowego (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 sierpnia 2012r., sygn. akt II GSK 1016/11, Lex Omega nr 1244439). Sam fakt, że strona przedstawia kserokopię, a nie oryginał czy odpis dokumentu urzędowego, nie stoi zatem na przeszkodzie, aby taką kopię uznać za dowód w sprawie.

Oczywiście, organ administracji publicznej, dysponując jedynie kserokopią dokumentu urzędowego, ma prawo w uzasadnionych wypadkach powziąć wątpliwości co do wiarygodności takiego dowodu. Niemniej jednak przedstawienie przez stronę takiej kopii winno być wówczas potraktowane jako przynajmniej zasygnalizowanie, że dowód taki (dokument urzędowy) istnieje. Wówczas organ – o ile uzna, że kserokopia nie jest wystarczająca – powinien podjąć działania w celu uzyskania oryginału albo odpisu dokumentu, to bowiem na nim – a nie na stronie – spoczywa obowiązek wszechstronnego zebrania materiału dowodowego. W niniejszej sprawie, jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjął, iż na kserokopii nie może opierać swoich ustaleń faktycznych, winien był wezwać stronę do przedłożenia oryginału dokumentu urzędowego. Nie czyniąc tego, naruszył art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

W kontrolowanym postępowaniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał również wyjaśnienia szeregu istotnych okoliczności faktycznych. W znacznej mierze również w tych wypadkach winien był wezwać stronę do złożenia oświadczenia, jeżeli treść wniosku i złożonych dokumentów uznał za niewystarczającą.

Zakład podniósł na przykład, że nie zostały przedstawione dowodu świadczące o wysokości wydatków na leczenie syna. Wskazać jednak należy, że organ nie wzywał strony o szczegółowe oświadczenie co do tych wydatków, o wykazanie ich dokumentami ani też nie poinformował, że w jego ocenie ten element stanu faktycznego nie został dostatecznie ustalony. Jedyne skierowane do strony wezwanie z dnia 31 maja 2011r. było zbyt ogólnie sformułowane, by strona mogła z niego się dowiedzieć, jakie kwestie zdaniem organu są niedostatecznie wyjaśnione. Zakład nie podjął zatem żadnych realnych działań w celu wyjaśnienia tej kwestii. Skoro to na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek ustalania faktów, takie postępowanie również trzeba uznać za naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Organ nie wyjaśnił również w sposób wystarczający, czy J.M. i M. M. prowadzą gospodarstwo domowe tylko z trojgiem swoich małoletnich dzieci, czy też wspólne gospodarstwo prowadzą również z rodzicami M.M.. Oświadczenie strony wydaje się wskazywać na tę drugą możliwość. Kwestia ta ma znaczenie niezwykle istotne, ponieważ od ustaleń w tym zakresie zależy ocena sytuacji rodzinnej strony. Należy zauważyć, że wskazane w dokumentach i oświadczeniu dochody M. i T.M. podane zostały w kwocie na kwartał, nie zaś na miesiąc. Z decyzji Zakładu nie wynika, czy na tę kwestię zwrócono uwagę.

Powyższe uchybienia w zakresie przepisów postępowania mogły w istotny sposób wpłynąć na treść rozstrzygnięcia. Koniecznym stało się zatem uchylenie obu decyzji Zakładu. Rozpatrując sprawę ponownie organ winien dążyć do wyjaśnienia wszystkich istotnych elementów stanu faktycznego, w razie konieczności wzywając stronę do złożenia oświadczenia w konkretnym przedmiocie albo do wykazania konkretnych okoliczności stosownymi dokumentami.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak sentencji wyroku, za podstawę biorąc art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.