Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1019/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 109, art. 113 § 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 174 pkt 1, pkt 2, art. 183 § 2 pkt 5, art. 184
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 90 ust. 1 pkt 3, ust. 2, 224 ust. 2, ust. 4, art. 243 ust. 6
journal: Dz.U. 2013 poz 1410
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant starszy asystent sędziego Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A, Burgwald, Niemcy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 119/16 w sprawie ze skargi A, Burgwald, Niemcy na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia patentu europejskiego na wynalazek oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 września 2016 r. o sygn. akt VI SA/Wa 119/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił w całości skargę A, Niemcy (dalej: Spółka, Uprawniony) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2015 r. w przedmiocie wygaśnięcia patentu europejskiego na wynalazek.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia.

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. Urząd Patentowy, na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 224 ust. 4 oraz art. 245 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1410; dalej: p.w.p.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2014 r., stwierdzającą wygaśnięcie z dniem 21 czerwca 2013 r. patentu na wynalazek pt. "Uszczelka szczotkowa z membraną akomodującą naprężenie i wygięcie" nr EP.2290266, udzielonego Spółce, z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty za 4 rok ochrony. Urząd Patentowy wskazał, że ostatnim dniem ochrony był 21 czerwca 2013 r., tak więc termin do wniesienia opłaty za kolejny rok ochrony upływał w tym dniu. Opłata powiększona o 30% mogła być wniesiona w dodatkowym 6-miesięcznym terminie – do 21 grudnia 2014 r. Uprawniony nie wniósł wymaganej opłaty w żadnym z powyższych okresów. Urząd stwierdził, że obowiązujące przepisy prawa (art. 224 ust. 4 p.w.p.) nie przewidują możliwości przywrócenia terminu do wniesienia opłaty za ochronę po upływie 6 miesięcy od dnia upływu poprzedniego okresu ochrony. Termin do wniesienia opłaty jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu bez względu na przyczynę uchybienia, chyba że wystąpią nadzwyczajne okoliczności określane mianem siły wyższej (art. 243 ust. 6 p.w.p.). W ocenie organu, okoliczności przedstawione przez Uprawnionego nie mają charakteru siły wyższej i z tego względu nie zasługiwały na uwzględnienie, a podana argumentacja nie stanowi nawet uprawdopodobnienia braku winy. Świadczy raczej o niedostatecznej staranności Uprawnionego przy prowadzeniu spraw związanych z ochroną patentu. UP uznał zatem, że w sprawie nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu zgodnie z art. 243 ust. 6 p.w.p.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny, orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., obecny tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), oddalił w całości skargę Spółki, uznając zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem i podkreślił, że okoliczności stanowiące przyczynę uchybienia terminu do wniesienia opłaty za kolejny okres ochrony patentu nie należą do zdarzeń mających charakter siły wyższej. Są to bowiem okoliczności natury organizacyjnej, a więc niemające charakteru zewnętrznego, na które strona nie mogła mieć żadnego wpływu. Również pełnomocnik skarżącej nie twierdzi, że przyczyny uchybienia terminu miały charakter siły wyższej. Przedstawia je jako niezawiniony przez skarżącą splot niefortunnych, organizacyjnych zdarzeń, które zakłóciły komunikację pomiędzy stroną, a podmiotami odpowiedzialnymi za wnoszenie opłat związanych z patentem. Powołując się na praktykę Europejskiego Urzędu Patentowego i Konwencję o patencie europejskim, pełnomocnik stoi na stanowisku, że problemy organizacyjne strony stanowią usprawiedliwienie uchybienia terminowi, niezależnie od przepisów regulujących skutki działania siły wyższej. Odnosząc się do powyższej argumentacji Sąd zauważył, że stanowisko pełnomocnika strony stoi w sprzeczności z brzmieniem art. 224 ust. 4 p.w.p., z którego wynika, iż określony w tym przepisie termin uiszczenia opłaty za kolejny okres ochrony patentu wraz z opłatą dodatkową nie podlega przywróceniu, jak również z brzmieniem art. 243 ust. 6 p.w.p., z którego wynika, że okolicznościami usprawiedliwiającymi uchybienie terminu uiszczenia tej opłaty są okoliczności mieszczące się w zakresie pojęcia siły wyższej. Pełnomocnik skarżącej dąży do przyjęcia, że w ramach nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 243 ust. 6 p.w.p. mieszczą się nie tylko zdarzenia z zakresu siły wyższej, ale również niezawinione okoliczności organizacyjne. Sąd podkreślił, że byłoby to równoznaczne z zastosowaniem w niniejszej sprawie art. 243 ust. 1 p.w.p. i uznaniem wbrew treści art. 224 ust. 4 p.w.p. przywracalności terminu uiszczenia opłaty za kolejny okres ochrony patentu. Z tych względów Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem pełnomocnika skarżącej, które prowadziłoby do przyjęcia wykładni contra legem art. 224 ust. 4 oraz art. 243 ust. 6 p.w.p. Niezależnie od powyższego WSA wskazał, że nawet gdyby uznać stanowisko pełnomocnika skarżącej za prawidłowe, to trafnie przyjął UP, iż opisane okoliczności nie usprawiedliwiałyby uchybienia terminu, bo nie stanowią o braku winy w jego uchybieniu. W ocenie WSA, przy dołożeniu należytej staranności przez skarżącą nie doszłoby do opisanej przez jej pełnomocnika sytuacji skutkującej nieuiszczeniem w terminie opłaty za kolejny okres ochrony przedmiotowego patentu.

Skargą kasacyjną Spółka domagała się uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA, zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych lub według spisu kosztów i przeprowadzenia rozprawy z udziałem pełnomocnika skarżącej.

Zarzuty skargi kasacyjnej poprzedzono wskazaniem, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności postępowania w wyniku pozbawienia skarżącej możności obrony swych praw na etapie rozpatrywania skargi, z uwagi na odmowę odroczenia przez Sąd I instancji terminu rozprawy wyznaczonej na dzień 7 września 2016 r. (art. 182 § 2 pkt 5 p.p.s.a.).

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy:

1.1. art. 109 p.p.s.a. w wyniku nieskorzystania przez WSA w Warszawie z możliwości odroczenia rozprawy wyznaczonej na 7 września 2016 r., mimo że nieobecność pełnomocnika skarżącej była wywołana znaną sądowi przeszkodą (operacja), której nie można przezwyciężyć, w sytuacji gdy skarżąca nie wnosiła o rozpoznanie sprawy pod nieobecność jej pełnomocnika, skutkiem czego – de facto, skarżąca została pozbawiona możliwości dodatkowego uzasadnienia swego stanowiska i nastąpiło niesłuszne oddalenie skargi;

1.2. art. 134 § 1 p.p.s.a. w wyniku nierozpatrzenia skargi w granicach sprawy tj. z uwzględnieniem zasad i przepisów prawa unijnego oraz orzecznictwa w sprawach dotyczących ochrony wynalazków i utrzymywania w mocy udzielonych patentów europejskich, a dodatkowo przeprowadzenia rozprawy pod nieobecność strony/jej pełnomocnika, co uniemożliwiło zwrócenie uwagi Sądu I instancji na konieczność uwzględnienia zasad i praktyki unijnej w ww. zakresie, a w konsekwencji spowodowało niesłuszne oddalenie ww. skargi;

1.3. art. 113 § 1 p.p.s.a. w wyniku uznania sprawy za dostatecznie wyjaśnioną i zamknięcia rozprawy, pomimo wniosku skarżącej o odroczenie rozprawy na skutek ważnych okoliczności niezależnych od woli strony, co najmniej sugerującego możliwość przedstawienia przez stronę na odroczonej rozprawie dodatkowego uzasadnienia skargi, co świadczy o tolerowaniu i akceptacji przez Sąd I instancji nieprawidłowości w zakresie prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, skutkiem czego nastąpiło niesłuszne oddalenie skargi;

1.4. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku kwestii złożonego przez skarżącą wniosku o odroczenie rozprawy, choć okoliczności uzasadniające ten wniosek (zbieżne z okolicznościami uzasadniającymi złożony w sprawie późniejszy wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 7 września 2016 r.) zostały uwzględnione przez Sąd I instancji przy rozpatrywaniu ww. wniosku o przywrócenie terminu, co zaowocowało niesłusznym oddaleniem skargi;

1.5. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku orzecznictwa Europejskiego Urzędu Patentowego dotyczącego naruszenia procedur dotyczących terminowego wnoszenia opłat za kolejny rok trwania ochrony wynalazku, co świadczy o uchybieniu obowiązkowi harmonizacji orzecznictwa organów polskich z prawem unijnym, także w drodze interpretacji przepisów nie w pełni zharmonizowanych z regulacjami unijnymi, skutkiem czego nastąpiło niesłuszne oddalenie skargi;

2. w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy:

2.1. niewłaściwą interpretację przepisu art. 224 ust. 4 zdanie drugie p.w.p. i zajęcie stanowiska w kwestii nieprzywracalności terminu wniesienia opłaty za 4 rok ochrony wynalazku według patentu PL/EP 2290266, choć wniosek o przywrócenie tego terminu nie był w toku postępowania składany, skutkiem czego nastąpiło niesłuszne oddalenie skargi;

2.2. interpretację przepisu art. 224 ust. 4 zdanie drugie p.w.p. z pominięciem wiążącego Polskę orzecznictwa unijnego, skutkiem czego nastąpiło niesłuszne oddalenie skargi.

Urząd Patentowy nie udzielił odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Pismem z dnia 10 kwietnia 2019 r., złożonym w formie załącznika do protokołu rozprawy z 4 kwietnia 2019 r. przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, pełnomocnik skarżącej kasacyjnie przedstawił dodatkowe uzasadnienie zarzutów kasacyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie może zostać uwzględniona i podlega oddaleniu.

Skarżonym kasacyjnie wyrokiem Sąd I instancji uznał, że decyzja o wygaśnięciu należącego do skarżącej Spółki niemieckiej patentu z powodu nieuiszczenia opłaty okresowej w terminie była zgodna z prawem, a okoliczności, na które powołała się skarżąca jako nie mieszczące się w zakresie pojęcia siły wyższej, nie usprawiedliwiały zastosowania wobec niej art. 243 ust. 6 p.w.p.

Wiodącym zarzutem skargi kasacyjnej, zbudowanej na obu podstawach wskazanych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., jest zarzut procesowy uniemożliwienia skarżącej obrony jej praw przez nieuwzględnienie wniosku jej pełnomocnika o odroczenie terminu rozprawy i wydania orzeczenia w wyniku uznania przez Sąd sprawy za wyjaśnioną. Zdaniem skarżącej kasacyjnie, odmowa odroczenia terminu pozbawiła ją możliwości obrony jej praw, co powinno skutkować stwierdzeniem nieważności postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.

Odnosząc się do tego zarzutu, wyjaśnić należy, że sąd kasacyjny rozpatruje sprawę z wniesionej skargi kasacyjnej wyłącznie w granicach nią zakreślonych, co oznacza, że kontroluje wyrok wyłącznie pod kątem przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, która w sprawie nie wystąpiła. Odmowa odroczenia wyznaczonej na dzień 7 września 2016 r. rozprawy z powodu zgłoszonej sądowi w dniu 5 września 2016 r. choroby pełnomocnika skarżącej (zwolnienie lekarskie na okres od 18 sierpnia do 19 września 2016 r.), w stwierdzonych przez Sąd I instancji okolicznościach sprawy, może być rozpatrywana wyłącznie jako naruszenie przepisów postępowania, nie zaś jako uzasadniające nieważność postępowania uniemożliwienie stronie obrony jej praw. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, udzielone pełnomocnikowi skarżącej Spółki pełnomocnictwo z dnia 9 stycznia 2013 r. obejmowało prawo udzielenia substytucji, z którego nie skorzystano, a jeśli tak, to brak jest podstaw do twierdzenia, że Sąd uniemożliwił obronę praw skarżącej.

Dokonując oceny zarzutu naruszenia art. 109 p.p.s.a., a więc oceny legalności odmowy odroczenia rozprawy, stwierdzić trzeba, że uwzględnienie skargi kasacyjnej z powodu naruszenia przepisów procesowych może nastąpić wyłącznie wówczas, gdy mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Takiej zależności w rozpatrywanej sprawie zabrakło, bowiem mimo oczywistego naruszenia przez Sąd przepisu art. 109 p.p.s.a. wynik sprawy nie mógł być odmienny, co znajduje potwierdzenie w niespornym stanie faktycznym sprawy zestawionym z właściwymi przepisami ustawy Prawo własności przemysłowej. Analiza akt sądowoadministracyjnych sprawy nie pozostawia wątpliwości, że pełnomocnik skarżącej złożył do akt sprawy wniosek o odroczenie rozprawy, powołując się na załączone do wniosku zwolnienie lekarskie udzielone z powodu ciężkiej choroby. Treść przepisu art. 109 p.p.s.a. jest jasna i nie wymaga nadmiernych zabiegów interpretacyjnych; nieobecność strony lub jej pełnomocnika wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć – w przypadku gdy pełnomocnik nie wnosi o rozpoznanie rozprawy pod jego nieobecność – nakazuje sądowi odroczyć rozprawę. Działanie Sądu, który nie przychylił się do wniosku pełnomocnika skarżącej Spółki, jest obarczone błędem nie dość wnikliwej oceny okoliczności, które spowodowały niemożność reprezentowania Spółki przez pełnomocnika i legły u podstaw wniosku. Nie można Sądowi odmówić, że zapoznał się z udzielonym pełnomocnictwem, z którego prawidłowo wywiódł prawo udzielenia przez pełnomocnika substytucji (dopuszczalne na zasadzie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych – Dz.U. z 2018 r. poz. 2106 ze zm.) i w ten sposób zapewnienia reprezentacji skarżącej przed sądem na wyznaczonej rozprawie. Jednak Sąd winien był równocześnie ocenić czy – zważywszy na rodzaj niedyspozycji pełnomocnika – nieskorzystanie z tej możliwości przez pełnomocnika, mimo zawiadomienia go o rozprawie ze znacznym wyprzedzeniem (rozprawa miała miejsce w dniu 7 września 2016 r., a zawiadomienie doręczono w dniu 4 lipca tego roku), nie było usprawiedliwione. Tak się nie stało, co w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnia zarzut naruszenia art. 109 p.p.s.a., jednak w sposób niemogący mieć wpływu na wynik sprawy, zatem nieusprawiedliwiający uchylenia wyroku na tej podstawie.

Nietrafny natomiast jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu wyroku stanowiska Sądu wobec wniosku o odroczenie rozprawy; uzasadnienie postanowienia WSA w tej kwestii zawarte zostało w protokole rozprawy, umożliwiając sądowi kasacyjnemu pełną ocenę naruszenia art. 109 p.p.s.a.

Omówione wyżej względy przesądzają o niezasadności zarzutów naruszenia przez Sąd I instancji art. 113 § 1 p.p.s.a., zaś art. 134 § 1 tej ustawy nie może zostać naruszony w sposób w skardze kasacyjnej opisany.

Również nie podlega uwzględnieniu zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie orzecznictwa Europejskiego Urzędu Patentowego w zakresie naruszeń procedur terminowego wnoszenia opłat za kolejne okresy ochrony. Zarzutowi temu powinno towarzyszyć precyzyjne uzasadnienie i wskazanie konkretnych orzeczeń, które odmiennie niż to uczynił Urząd Patentowy RP i ocenił Sąd I instancji, odnoszą się do naruszeń niedochowania terminu uiszczenia opłaty za kolejny okres ochrony. Nie zostały też wskazane żadne przepisy prawa unijnego, które zostały przez Sąd I instancji naruszone, zaś uzupełnienie złożonego wraz ze skargą kasacyjną uzasadnienia, braków tych nie koryguje. W piśmie stanowiącym załącznik do protokołu rozprawy w dniu 4 kwietnia 2019 r. mowa jest o powinności "bardziej przyjaznej dla Uprawnionego interpretacji obowiązujących przepisów" oraz o potrzebie uwzględnienia wniesienia opłaty po upływie ustawowego terminu do jej uiszczenia w sytuacji siły wyższej jako przeszkody w dochowaniu tego ustawowego terminu.

Przechodząc w tym miejscu do oceny pozostałych zarzutów, przy uwzględnieniu argumentacji przedstawionej przez pełnomocnika na rozprawie i ujętej w załączniku do protokołu, to koncentrują się one wokół art. 224 ust. 4 p.w.p., zgodnie z którym opłaty za dalsze okresy ochrony można uiszczać również w terminie sześciu miesięcy po upływie terminu określonego w ust. 2 przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej. Termin ten nie podlega przywróceniu.

W ocenie skarżącej kasacyjnie, przy dokonywaniu wykładni art. 224 zdanie drugie p.w.p. nie można nie uwzględniać przypadków siły wyższej, które usprawiedliwiają niedochowanie terminu uiszczenia opłaty.

Stanowisko skarżącej kasacyjnie jest nieprawidłowe. Wynikającą z art. 224 ust. 2 p.w.p. zasadą jest, że opłaty za dalsze okresy ochrony są uiszczane (...) z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochrony. Zatem niedokonanie opłaty za kolejny okres ochrony, najdalej w ostatnim dniu ochrony opłaconej poprzednio, powoduje wygaśnięcie patentu z mocy prawa na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p., a decyzję stwierdzającą wygaszenie patentu wydaje Urząd Patentowy na podstawie art. 90 ust. 2 p.w.p. Decyzja ta ma charakter deklaratoryjny.

Wynikająca z przywołanych przepisów zasada doznaje jednakże swoistego ograniczenia wynikającego z art. 224 ust. 4 p.w.p. Przepis ten, niezależnie od jednoznacznej treści art. 90 ust. 1 pkt 3 ustawy, dopuszcza uiszczenie należnej opłaty wraz z opłatą dodatkową w przeciągu sześciu miesięcy od upływu terminu określonego w art. 224 ust. 2 cyt. ustawy, umożliwiając tym samym uprawnionemu uchylenie się od skutku przewidzianego art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p. Przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie umożliwiające zachowanie patentu wskutek uregulowania opłaty okresowej po terminie wynikającym z art. 224 ust. 2 ustawy, stwarza po stronie Urzędu Patentowego, ze względu na dyspozycję art. 90 ust. 2 p.w.p., stan wyczekiwania, który nie może przekroczyć sześciu miesięcy od ostatniego dnia upływu poprzedniego okresu ochrony. Stwierdzenie wywiązania się przez uprawnionego z warunków określonych art. 224 ust. 4 cyt. ustawy tzn. uregulowanie opłaty należnej wraz z opłatą dodatkową w terminie przepisem przewidzianym, powoduje, że Urząd Patentowy traci podstawę do działania na zasadzie art. 90 ust. 2 cyt. ustawy, a uprawniony zachowuje ochronę patentową.

Wobec podnoszonej przez skarżącą kasacyjnie argumentacji związanej z okolicznościami o charakterze siły wyższej, które powinny były zostać wzięte pod uwagę przez Sąd I instancji jako usprawiedliwiające nieterminowe wniesienie opłaty, stwierdzić należy, że uchybienie terminu z powodu nadzwyczajnych okoliczności reguluje przepis art. 243 ust. 6 p.w.p., którego naruszenia w skardze kasacyjnej nie podniesiono. Odnosząc się jednakże do twierdzeń z przepisem tym związanych, uznać trzeba, iż próba usprawiedliwienia uchybienia terminu do wniesienia opłaty za kolejny okres ochrony ze względu na nadzwyczajne okoliczności nie może powieść się w warunkach rozpoznawanej sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że uprawniony z patentu uchybił podstawowemu terminowi uiszczenia opłaty, jak również nie zachował dodatkowego, nieprzywracalnego terminu sześciomiesięcznego na jej uiszczenie wraz z opłatą dodatkową. W takim stanie rzeczy, czyli po upływie przewidzianych prawem terminów do uiszczenia opłaty za okres ochrony patentowej, a więc wynikającego z art. 224 ust. 2 p.w.p. terminu do uiszczenia opłaty okresowej i dodatkowego terminu do uiszczenia tej opłaty wraz z opłatą dodatkową na podstawie art. 224 ust. 4 ustawy, następuje skutek wygaśnięcia patentu określony w art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p., a Urząd Patentowy ma obowiązek potwierdzić ten fakt z mocy art. 90 ust. 2 p.w.p.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, bezskuteczny upływ przewidzianego art. 224 ust. 4 p.w.p. dodatkowego terminu do uiszczenia opłaty okresowej wraz z opłatą dodatkową wyklucza możliwość rozważania, czy w sprawie miały miejsce okoliczności nadzwyczajne usprawiedliwiające niedochowanie terminów ustawą określonych, a tym bardziej wyklucza ocenę tych okoliczności jako mieszczących się w pojęciu siły wyższej. Powyższy pogląd znajduje uzasadnienie w treści przepisów art. 224 ust. 4 zdanie drugie p.w.p. oraz art. 243 ust. 6 tej ustawy. Zgodnie z pierwszym z nich, termin dodatkowy nie podlega przywróceniu. Z kolei art. 243 ust. 6 znajduje zastosowanie do terminów uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności, lecz nie może być wykorzystany do terminów w postępowaniach podlegających zakończeniu z mocy prawa, jak ma to miejsce w przypadku stwierdzenia przez Urząd Patentowy wygaśnięcia patentu na podstawie art. 90 ust. 2 p.w.p. w związku z art. 90 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2016 r. o sygn. akt II GSK 2501/14; ten wyrok i dalej powoływane orzeczenia NSA dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast za dopuszczalne należy uznać powołanie się na nadzwyczajne okoliczności, po upływie terminu przewidzianego do wniesienia opłaty okresowej, jednak przed upływem wynikającego z art. 224 ust. 4 p.w.p. okresu dodatkowego do jej wniesienia wraz z opłatą dodatkową, a więc w czasie gdy prawo ochrony patentowej nie zostało jeszcze zamknięte. Zgodzić się więc należy z tezą wyroku NSA z dnia 7 kwietnia 2017 r. o sygn. akt II GSK 2178/15, że jedynym środkiem prawnym przewidzianym przez ustawodawcę, który umożliwia uprawnionemu uchylenie się od negatywnych konsekwencji uchybienia terminu do wniesienia corocznych opłat za ochronę jest – zgodnie z art. 243 ust. 6 p.w.p. – powołanie się na okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, przy wystąpieniu których dochowanie terminu stało się niemożliwe – z tym wszakże zastrzeżeniem, że powołanie się na te okoliczności nie może nastąpić po upływie terminu dodatkowego przewidzianego art. 224 ust. 4 cyt. ustawy. Ewentualne naprawienie uchybienia terminu w drodze art. 243 ust. 6 p.w.p. może dotyczyć jedynie terminu, który określał obowiązek uiszczenia opłaty okresowej, a więc terminu o którym mowa w art. 224 ust. 2 ustawy, zaś uwzględnienie przez Urząd Patentowy okoliczności przedstawionych przez uprawnionego odniesie ostatecznie taki skutek, że uiszczeniu podlegać będzie jedynie opłata okresowa.

Mając powyższe na względzie i uznając zaskarżony wyrok, mimo błędnego w części uzasadnienia, za prawidłowy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.