Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1675/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Służba celna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 166 pkt 5
journal: Dz.U. 2013 poz 1404
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant: asystent sędziego Anna Armińska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 1521/15 w sprawie ze skargi R.G. na orzeczenie Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...]czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. zasądza od R.G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 lutego 2016 r. o sygn. akt II SA/Wa 1521/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi R.G. na orzeczenie Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...]czerwca 2015 r. nr [...]w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej, uchylił zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie organu I instancji.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że w dniu 18 lipca 2014 r. do Izby Celnej w Warszawie wpłynął wynik kontroli przeprowadzonej przez Urząd Kontroli Skarbowej w [...] (pismo nr [...]z dnia 11 lipca 2014 r.), w którym została zawarta m.in. informacja, że mł. rew. R.G. pełniący służbę w Urzędzie Celnym I w Warszawie, jest właścicielem lokalu mieszkalnego w [...]. Jednocześnie ustalono, że pomimo posiadania ww. lokalu mieszkalnego pobierał on w okresie od listopada 2009 r. do listopada 2012 r. równoważnik z tytułu dojazdu do miejsca pełnienia służby.

O zaistniałej sytuacji poinformowano w dniu 22 sierpnia 2014 r. Naczelnika Urzędu Celnego I w [...]. W dniu 19 września 2014 r. organ dyscyplinarny I instancji wszczął postępowanie dyscyplinarne wobec R.G., którego obwiniono o wprowadzenie w błąd Komisji ds. przyznania równoważnika z tytułu dojazdu do miejsca pełnienia służby, co skutkowało przyznaniem nienależnego świadczenia za miesiące wrzesień - październik 2012 r. tj. o naruszenie obowiązku wynikającego z art.166 pkt 5 w zw. z art. 157 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej.

W wyniku ustaleń postępowania dyscyplinarnego oraz po wysłuchaniu obwinionego w dniu 8 kwietnia 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego I w Warszawie uznał mł. rew. R.G. winnym popełnienia zarzucanego czynu i wymierzył karę dyscyplinarną nagany.

W stosunku do orzeczenia wniesiono odwołanie z wnioskiem o uchylenie orzeczenia dyscyplinarnego.

Po rozpoznaniu odwołania Dyrektor Izby Celnej w Warszawie w orzeczeniu z dnia 26 czerwca 2015 r. utrzymującym w mocy orzeczenie organu I instancji stwierdził, że z akt postępowania dyscyplinarnego wynika, że obwiniony w złożonych w dniu 12 grudnia 2013 r. wyjaśnieniach (k. 64 - 65) nie zakwestionował faktu, iż był właścicielem lokalu mieszkalnego przy ul. [...]. Natomiast był przekonany, iż ww. lokal stanowił jego własność tylko do dnia 10 stycznia 2009 r. W tym dniu dokonał bowiem zamiany nieruchomości z mamą - p. B.B. na gospodarstwo rolne znajdujące się w miejscowości [...]. Umowa zamiany została dokonana w formie pisemnej i zdaniem obwinionego była ona skuteczna, a fakt dokonanej zamiany wykazywał on w składanych oświadczeniach majątkowych.

Organ wyjaśnił, że Komisja dokonująca oceny zasadności przyznawania równoważnika nie posiada wglądu do oświadczeń majątkowych i bazuje wyłącznie na oświadczeniu funkcjonariusza zawartym we wniosku o wypłatę równoważnika. Informacje dotyczące sposobu składania oświadczeń majątkowych, sposobu składania wniosków o przyznanie równoważnika, itd. są ogólnie dostępne dla funkcjonariuszy. Zawarte są one zarówno w wewnętrznych aktach organizacyjnych, jak również w przepisach wykonawczych do ustawy o Służbie Celnej

Dalej Dyrektor Izby Celnej w Warszawie stwierdził, że zgodnie z treścią art. 157 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r o Służbie Celnej (tekst jedn. Dz. U. 2013 r., poz. 1404) funkcjonariuszowi przysługuje równoważnik z tytułu dojazdu do miejsca pełnienia służby, jeżeli on sam lub jego małżonek nie zamieszkują lub nie posiadają lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej. Zatem równoważnik z tytułu dojazdu do miejsca pełnienia służby nie przysługuje w przypadku zamieszkiwania w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej bez względu na tytuł prawny do lokalu oraz w przypadku posiadania lokalu mieszkalnego niezależnie od tego, w jakim stanie znajduje się lokal i czy jest on zamieszkiwany, czy też nie. Wypłaty równoważnika dokonuje się za okres miesiąca, na pisemny wniosek funkcjonariusza, do którego musi on dołączyć dokumenty potwierdzające poniesienie kosztów dojazdu, wykaz dni pełnienia służby (§ 4 ust 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 października 2009 r. w sprawie wypłaty równoważnika z tytułu dojazdu funkcjonariuszy celnych do miejsca pełnienia służby -Dz. U. Nr 181, poz. 1410) oraz oświadczenie, iż nie posiada lokalu mieszkalnego i nie zamieszkuje w miejscowości pełnienia służby, ani w miejscowości pobliskiej funkcjonariusza w każdej sytuacji i niezależnie od okoliczności, czy o danej kwestii informował przełożonych w innej sytuacji i przy innej okazji.

Każda osoba wypełniając wniosek ma obowiązek wypełnić go zgodnie z prawdą. Nie będąc pewnym interpretacji określonego zapisu lub spełnienia określonych przesłanek funkcjonariusz powinien zwrócić się - w celu uniknięcia pomyłki - o opinię do właściwej komórki organizacyjnej Izby Celnej w Warszawie. Nie można wykluczyć, iż w sytuacji dokładnego sprawdzenia wszystkich wymaganych okoliczności, obwiniony nie złożyłby kwestionowanych obecnie wniosków o wypłatę równoważnika.

Organ stwierdził, że dokumenty załączone przez skarżącego do akt sprawy w dniu 15 marca 2015 r., tj. kopia umowy przedwstępnej oraz akt notarialny nie pozwalają na uznanie za przekonujące wyjaśnień obwinionego, że nie był on właścicielem lokalu mieszkalnego. Z aktu notarialnego zawartego w dniu 25 czerwca 2008 r. (k. 163-169) wynika bowiem, że została zawarta umowa ustanowienia odrębnej własności lokalu mieszkalnego i jego sprzedaży na rzecz R.G., na mocy Aktu Notarialnego Repertorium A Nr [...]. Organ wyjaśnił, że ustawodawca w ustawie o Służbie Celnej nie zdefiniował pojęcia "lokalu mieszkalnego" i należy je wywodzić z innych przepisów prawa. Organ dodał, że nawet gdyby uznać, że obwiniony pozostawał w błędzie co do własności lokalu po 10 stycznia 2009 r., to nie ulega wątpliwości, że nadal mógł zamieszkiwać w tym lokalu, o czym świadczy fakt, że w maju 2012 r. dokonał w swoim imieniu zakupu mebli kuchennych i wyposażenia do mieszkania. Jak wynika z wyjaśnień obwinionego, w lokalu przy ul. [...]w [...]zamieszkuje od stycznia 2013 r. i faktyczne zamieszkiwanie przez obwinionego w miejscu pełnienia służby spowodowało zaprzestanie składania wniosków o przyznanie równoważnika, albowiem w ocenie obwinionego - utracił on dopiero wówczas prawo do otrzymania dodatku. O ile kwestia wyboru miejsca zamieszkania jest kwestią uznaniową, o tyle o zasadności przyznania dodatkowego świadczenia pieniężnego przez pracodawcę decydują czynniki obiektywne.

Organ podkreślił, że ustawodawca wskazując w art. 157 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, jakie przesłanki muszą być spełnione, aby refundacja kosztów przejazdu do miejsca pełnienia służby była zasadna, wskazał konieczność zaistnienia 2 niezależnych przesłanek, tj. nie zamieszkiwania w miejscu pełnienia służby (niezależnie od tego czy funkcjonariusz zamieszkuje we własnym mieszkaniu bądź w wynajętym) oraz nie posiadania lokalu choćby takiego, w którym funkcjonariusz nie ma nawet zamiaru zamieszkiwać, ale potencjalnie może w nim mieszkać.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 166 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej poprzez wadliwą ocenę przesłanek przypisania obwinionemu odpowiedzialności dyscyplinarnej organ stwierdził, że przesłanką ponoszenia odpowiedzialności dyscyplinarnej przez funkcjonariusza jest ustalenie, że jego działanie lub zaniechanie było w danej sytuacji naganne ze względu na okoliczności towarzyszące działaniu, skutkujące ujemną oceną jego zachowania. Ocena prawidłowości zachowania w każdej sprawie następuje poprzez ustalenie, jak w zaistniałej sytuacji zachowałby się dobry funkcjonariusz. Naczelnik Urzędu Celnego I w Warszawie wyciągnął prawidłowe wnioski z zebranego materiału dowodowego i właściwie uznał, że istnieje wina po stronie obwinionego, w zakresie zarzuconego mu czynu. Ponadto prawidłowo uznał, że wina funkcjonariusza była nieumyślna i wskazał na formę niedbalstwa, w związku z nie podjęciem działań w celu sprawdzenia przepisów prawa regulujących kwestię przeniesienia własności, kwestię możliwości uzyskania równoważnika z tytułu dojazdu do miejsca pełnienia służby, itd. "niedbalstwo" to forma winy nieumyślnej (nieświadoma wina nieumyślna) polegająca na tym, że sprawca nie przewiduje możliwości popełnienia czynu zabronionego chociaż mógł i powinien tę możliwość przewidzieć. Nie można zgodzić się z argumentem obrony, że ww. delikt dyscyplinarny można jedynie popełnić umyślnie. Wskazane przez obronę przepisy kodeksu karnego (art. 286) oraz kodeksu karnego skarbowego (art. 76) nie mają zastosowania w postępowaniu dyscyplinarnym. Odpowiednie zastosowanie w postępowaniu dyscyplinarnym mają wyłącznie przepisy kodeksu postępowania karnego, co wynika z art. 187 ustawy o Służbie Celnej.

Dyrektor Izby Celnej w Warszawie stanął na stanowisku, że delikt określony w art. 166 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej można popełnić zarówno umyślnie jak też nieumyślnie. Wielokrotnie w postępowaniach dyscyplinarnych wskazywano na fakt, że ustawodawca w ustawie o Służbie Celnej wyraźnie wskazuje tylko jeden przypadek, gdzie umyślność czynu jest warunkiem niezbędnym do ponoszenia odpowiedzialności dyscyplinarnej. Dotyczy to sytuacji określonej w art. 166 pkt 10, tj. umyślnego naruszenia dóbr osobistych innego funkcjonariusza w czasie pełnienia służby. Oznacza to na zasadzie a contrario, że w pozostałych przypadkach może dojść do penalizacji za delikt popełniony nieumyślnie. Okoliczność nieumyślnego popełnienia przewinienia dyscyplinarnego ma wyłącznie wpływ na złagodzenie wymiaru kary (art. 167 ust. 6 pkt 1).

Organ nie zgodził się też z zarzutem, iż miała miejsce błędna interpretacja pojęcia posiadania lokalu mieszkalnego. Organ wyjaśnił, że Wydział Prawny Izby Celnej w Warszawie zajął stanowisko w przedmiotowej kwestii w dniu 27 lutego 2015 r. (k. 133-134). Wymóg zawarty w art. 157 ust. 1 ustawy należy interpretować literalnie, jako wymóg braku posiadania lokalu mieszkalnego, a nie braku posiadania lokalu mieszkalnego nadającego się do zamieszkania, albowiem - przy przyjęciu powyższego rozwiązania - organ nie miałby żadnych narzędzi do oceny zasadności wniosków składanych przez funkcjonariuszy w celu otrzymania równoważnika z tytułu dojazdu do miejsca pełnienia służby.

Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem skargi R.G. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd I instancji uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że skarżącego ukarano w oparciu o zarzut z art. 166 pkt 5 ww. ustawy, tj. o wprowadzenie w błąd przełożonego lub innego funkcjonariusza, jeżeli spowodowało to lub mogło spowodować szkodę służbie, funkcjonariuszowi lub innej osobie.

W ocenie Sądu, zarzut ten nie został przez organ udowodniony. Zdaniem Sądu, organ dokonał nieprawidłowej wykładni art. 157 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej. Przepis ten stanowi, iż funkcjonariuszowi przysługuje równoważnik z tytułu dojazdu do miejsca pełnienia służby, jeżeli on sam lub jego małżonek nie zamieszkuje lub nie posiada lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. Dokonując wykładni art. 157 ust. 1 ustawy, organ zaprezentował nadmierny rygoryzm uznając, iż skarżący, składając wniosek o przyznanie równoważnika za dojazd, powinien był się upewnić, co do właściwej interpretacji zwrotu "posiada nieruchomość".

Sąd I instancji zauważył, iż organy przyznające prawo do równoważnika, mając wątpliwości prawne, co do zakresu pojęcia "posiada nieruchomość", posłużyły się opinią prawną, sporządzoną przez Wydział Prawny Izby Celnej. W ocenie Sądu, powyższa wewnętrzna opinia organu, na której oparł się organ, dokonując wykładni pojęcia "posiadania lokalu", o którym mowa w art. 157 ust. 1 omawianej ustawy, jest niepełna i odbiega od orzecznictwa SN w tym zakresie, nadto jest dla skarżącego krzywdząca.

Sąd I instancji podkreślił, iż stawianie skarżącemu de facto zarzutu, że dokonał niewłaściwej wykładni pojęcia "posiadania lokalu" oraz że powinien mieć świadomość sytuacji prawnej i jednocześnie uznanie, że złożył oświadczenie w sposób nieostrożny i lekkomyślny, ocenić należy za co najmniej niezrozumiałe w kontekście wątpliwości interpretacyjnych samego organu w rozumieniu tegoż pojęcia i posłużeniu się opinią prawną w tym zakresie. Twierdzenie organu, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż brak wiedzy obwinionego, co do interpretacji przepisów dokonanej przez Wydział Prawny Izby Celnej, nie oznacza, że składając oświadczenie robił to bez świadomości prawnej. Upraszczając wydaje się, iż organ przerzucił odpowiedzialność na funkcjonariusza za brak świadomości, w którym momencie w sensie prawnym był "w posiadaniu lokalu mieszkalnego", przy składaniu wniosku o równoważnik za dojazd, podczas gdy to na organie ciążył obowiązek oceny i weryfikacji złożonego wniosku pod względem formalnym i prawnym.

Sąd I instancji zauważył również, że skarżący pozostawał w przekonaniu, iż "posiada lokal" w stanie nadającym się do zamieszkania od stycznia 2013 r. i od tej daty nie składał wniosku o przyznanie mu równoważnika za brak lokalu mieszkalnego.

Zdaniem Sądu, nie można było stwierdzić, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że to skarżący wprowadził organy w błąd, składając wniosek o przyznanie równoważnika za dojazd. Zarzut nieuzasadnionego rygoryzmu można natomiast przypisać organowi, który nieprawidłowo zinterpretował treść art. 157 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, wywodząc z tej interpretacji negatywne dla skarżącego skutki. Dlatego ponownie rozpoznając sprawę organ rozważy powyższe okoliczności.

Dodatkowo Sąd stwierdził, iż organ nie rozważył, czy w sprawie nie doszło do przedawnienia postępowania dyscyplinarnego. Stosownie do treści art. 175 ust. 1 ustawy, postępowanie dyscyplinarne nie może być wszczęte po upływie 3 miesięcy od dnia powzięcia przez organ dyscyplinarny wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza oraz po upływie 2 lat od popełnienia czynu, z zastrzeżeniem ust. 4 i 5. Zatem także tę okoliczność organ zbada i oceni, rozpoznając sprawę ponownie. Porówna datę wniesienia wniosku skarżącego (6 września 2012 r.) z datą wydania postanowienia Urzędu Celnego w Warszawie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego w sprawie naruszenia obowiązków służbowych przez skarżącego oraz z datą wydania postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Dyrektor Izby Celnej w Warszawie, zaskarżając go w całości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

1) art. 157 ust. 1 ustawy z dnia 7 sierpnia 2013 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Z 2015 r. poz. 990 ze zm.) poprzez błędną wykładnię tych przepisów, prowadzącą do uznania, że organ zaprezentował nadmierny rygoryzm uznając, iż skarżący składając wniosek o przyznanie równoważnika za dojazd powinien był się upewnić co do właściwej interpretacji zwrotu "posiada nieruchomość", co doprowadziło Sąd do uznania, że organ błędnie zinterpretował przepis 157 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej;

2) art. 157 ustawy o Służbie Celnej poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że funkcjonariuszowi przysługuje równoważnik z tytułu dojazdu do miejsca pełnienia służby, pomimo posiadania lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby.

Ponadto skarżący kasacyjnie organ zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w związku z art. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 3 § 1 i § 3 P.p.s.a. w związku z art. 166 pkt 5 oraz art. 157 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej z uwagi na ich niewłaściwe zastosowanie poprzez uchylenie zaskarżonych orzeczeń dyscyplinarnych na skutek wadliwego przyjęcia przez Sąd, że organ dyscyplinarny w sposób krzywdzący zinterpretował treść art. 157 ustawy o Służbie Celnej w sytuacji, podczas gdy organ dyscyplinarny prawidłowo ustalił, że funkcjonariusz celny wprowadził w błąd organ przyznający równoważnik za dojazd poprzez złożenie nieprawdziwego oświadczenia we wniosku o przyznanie równoważnika z tytułu dojazdu do miejsca pełnienia służby;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a w związku z art. 166 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej z uwagi na uchylenie orzeczeń dyscyplinarnych z powodu nieudowodnienia zarzutu wprowadzenia w błąd przełożonego lub innego funkcjonariusza, jeżeli spowodowało to lub mogło spowodować szkodę służbie, funkcjonariuszowi lub innej osobie, podczas gdy z orzeczeń dyscyplinarnych wynika, że to funkcjonariusz celny wprowadził organ w błąd, składając wniosek o przyznanie równoważnika;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a w związku z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 3 § 1 i § 3 P.p.s.a w związku z art. 157 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli zaskarżonych orzeczeń i w konsekwencji niezasadne ich uchylenie zamiast oddalenia skargi, na skutek wadliwego przyjęcia przez sąd, że organy przyznające równoważnik miały wątpliwości prawne co do zakresu pojęcia "posiadanie nieruchomości" i posłużyły się opinią prawną Wydziału Prawnego Izby Celnej w Warszawie, w sytuacji gdy weryfikacja składanych wniosków w sprawie wypłaty równoważnika z tytułu dojazdu do miejsca pełnienia służby następowała wyłącznie na podstawie dokumentów wymienionych w rozporządzeniu z dnia 27 października 2009 r. Ministra Finansów w sprawie wypłaty równoważnika z tytułu dojazdu funkcjonariuszy celnych do miejsca pełnienia służby;

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a w związku z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 3 § 1 i § 3 P.p.s.a w związku z art. 24 ust. 3 oraz art. 169 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli zaskarżonych orzeczeń i w konsekwencji niezasadne ich uchylenie zamiast oddalenia skargi na skutek wadliwego przyjęcia, że kierownik urzędu, do którego składane są wnioski o wypłatę równoważnika jest jednocześnie organem dyscyplinarnym.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wszystkie zarzuty na jakich oparta została skarga kasacyjna złożona przez Dyrektora Izby Celnej w Warszawie okazały się usprawiedliwione.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku powodem uwzględnienia skargi przez Sąd I instancji było uznanie przez ten Sąd, iż organ nie udowodnił że R.G. popełnił przewinienie dyscyplinarne określone w art. 166 pkt. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o Służbie Celnej ( Dz.U.2013.1404 j.t. ze zm. ).

Zgodnie z art. 166 pkt. 5 ustawy funkcjonariusze odpowiadają dyscyplinarnie za naruszenie obowiązków służbowych, w szczególności za wprowadzenie w błąd przełożonego lub innego funkcjonariusza, jeżeli spowodowało to lub mogło spowodować szkodę służbie, funkcjonariuszowi lub innej osobie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w żaden sposób nie wyjaśnił jednak dlaczego doszedł do takiego wniosku. Podobnie zarzucając organowi dokonanie błędnej wykładni art. 157 ust. 1 ustawy Sąd nie wskazał jaka jego zdaniem powinna być prawidłowa wykładnia tego przepisu.

W myśl art. 157 ust. 1 ustawy funkcjonariuszowi przysługuje równoważnik z tytułu dojazdu do miejsca pełnienia służby, jeżeli on sam lub jego małżonek nie zamieszkują lub nie posiadają lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej.

Sąd I instancji kwestionując dokonaną przez organ wykładnię art. 157 ust. 1 gołosłownie powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, nie przytaczając ani jednego orzeczenia w tej materii.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucanie organowi nadmiernego rygoryzmu przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji jest niczym nie uzasadnione i prowadzi do akceptacji przez Sąd I instancji zachowań nagannych i naruszających prawo. Sąd zdaje się zapominać, że ocenia działanie organów pod kątem legalności, która to stanowi jedyne kryterium kontroli sądowoadministracyjnej.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że R.G. od 2008r. jest właścicielem lokalu mieszkalnego w [...], czyli w miejscowości w której pełni służbę.

Treść art. 157 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej wskazuje, że o prawie do przedmiotowego świadczenia decyduje przede wszystkim to czy funkcjonariusz lub małżonek posiadają w określonych miejscowościach lokal mieszkalny, a nie to czy w takim lokalu faktycznie zamieszkują. Celem instytucji przewidzianej w omawianym przepisie było przyznanie równoważnika, gdy funkcjonariusz lub jego małżonek rzeczywiście nie posiadają lokalu w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej, a zatem gdy funkcjonariusz nie ma nawet potencjalnych możliwości zamieszkania w takich miejscowościach i w konsekwencji zmuszony jest dojeżdżać do miejsca pełnienia służby z dalszych odległości, ponosząc z tego tytułu dodatkowe koszty dojazdu. Natomiast omawiana rekompensata za zwiększone koszty dojazdu do miejsca pełnienia służby nie przysługuje funkcjonariuszowi, który we wskazanych miejscowościach posiada lokal mieszkalny, ale rezygnuje z możliwości zamieszkania w nim, decydując się na zamieszkanie w innej, dalej położonej miejscowości. Funkcjonariusz ten chociaż także ponosi dodatkowe koszty dojazdu do miejsca pełnienia służby, to nie może już skutecznie domagać się zwrotu takich wydatków. Zwiększone koszty dojazdu są wówczas skutkiem własnego wyboru celnika, a nie skutkiem nieposiadania lokalu i związanym z tym brakiem możliwości zamieszkania w miejscu pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. Takie stanowisko nie jest - jak to przyjął Sąd I instancji – wynikiem nadmiernego rygoryzmu organów orzekających w niniejszej sprawie, ale rezultatem prawidłowej wykładni gramatycznej i celowościowej art. 157 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej.

W świetle powyższego w rozpoznawanej sprawie nie ma żadnego znaczenia okoliczność iż mieszkanie którego właścicielem jest R.G. do 2012r. nie było wykończone. Również bez prawnego znaczenia jest fakt zawarcia przez funkcjonariusza w 2009r. nieformalnej umowy zamiany mieszkania z matką.

Równoważnik z tytułu dojazdu, jak wynika z § 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 października 2009 r., wypłacany jest wyłącznie na wniosek zainteresowanego funkcjonariusza oraz na podstawie zawartych w takim wniosku oświadczeń celnika oraz dołączonych przez niego dokumentów. Oczywistym zatem jest, że funkcjonariusz ubiegając się o określone świadczenia, powinien mieć świadomość, jakie przesłanki musi spełnić, aby jego roszczenie zostało uwzględnione. Zobowiązany jest ponadto podać tylko prawdziwe dane i okoliczność tę potwierdzić własnym podpisem. W przeciwnym razie musi ponosić skutki prawne złożonego przez siebie wadliwego oświadczenia, łącznie z odpowiedzialnością dyscyplinarną za przewinienie dyscyplinarne przewidziane w art. 166 ust. 5 ustawy o Służbie Celnej.

Jak wynika chociażby z wniosku funkcjonariusza o wypłatę równoważnika z tytułu dojazdu do miejsca pełnienia służby z dnia 31 sierpnia 2012r. zataił on, a przez to wprowadził w błąd okoliczności na jakie powołuje się obecnie. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika jednoznacznie, że funkcjonariusz nie posiada lokalu mieszkalnego w Warszawie, ani w miejscowości pobliskiej.

W rozpoznawanej sprawie istniały podstawy do uznania R.G. za winnego popełnienia przypisanego mu przewinienia dyscyplinarnego i wymierzenia mu najniższej z dopuszczalnych kar dyscyplinarnych. Wymieniony składając wniosek o przyznanie mu równoważnika za dojazd, zataił bowiem fakt, że jest posiadaczem lokalu mieszkalnego w [...]. Podał zatem nieprawdziwe dane, czym przyczynił się do wypłaty mu przez organ nienależnego świadczenia. Ponadto trzeba podkreślić, że R.G. jako funkcjonariusz Służby Celnej nie może zasłaniać się nieznajomością prawa ( co do umowy zamiany mieszkania ). Wszyscy funkcjonariusze Służby Celnej, niezależnie od tego czy posiadają wykształcenie prawnicze, zobowiązani są do realizowania zadań powierzonych tej formacji. Służba Celna powołana jest między innymi do rozpoznawania, wykrywania, zapobiegania oraz zwalczania określonych przestępstw (art. 2 ustawy). Funkcjonariusze Służby Celnej zobowiązani są w szczególności dochować obowiązków wynikających ze złożonego ślubowania, rzetelnie wykonywać powierzone zadania, a nadto racjonalnie gospodarować środkami publicznymi (art. 122 ustawy o Służbie Celnej). Nie do przyjęcia jest zatem sytuacja, aby celnicy sami nie respektowali obowiązującego prawa oraz przyczyniali się do wypłaty ze środków publicznych nienależnych im świadczeń.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną i na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok WSA w Warszawie oraz oddalił skargę. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt. 2 P.p.s.a.