Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2270/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 66 ust 1 pkt 1 i 3, art 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Antas, Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik (spr.), sędzia WSA Wojciech Sawczuk, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 lutego 2021 r. sprawy ze skargi J J i W G na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2017 r. znak [...] w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2017 r., znak: [...]Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: "GINB", "organ odwoławczy") - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), po rozpoznaniu odwołania W G oraz J J (dalej: "skarżący") - utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: "[...]WINB", "organ I instancji") z [...] marca 2017 r., nr [...], w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości.

Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Ww. decyzją organ I instancji, na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 290 z późn. zm.), nakazał W G i J J usunięcie nieprawidłowości stanu technicznego jazu na rzece [...] w km 60+800 w [...], wykazanych w "Ocenie stanu technicznego jazu betonowego na rzece [...]w km 60+800 w okolicy ul. [...]w m. [...], pow. [...], woj. [...]", sporządzonej przez mgr. inż. B B w grudniu 2016 r.

Powołaną na wstępie decyzją z [...] maja 2017 r., GINB utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy stwierdził, że bez wątpienia jaz na rzece [...]w km 60+800 w [...] jest w nieodpowiednim stanie technicznym. Może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska. Ustalenia w powyższym zakresie obligowały do wszczęcia postępowania w trybie art. 66 ust. 1 ustawy Prawo budowlane. Kwestią sporną było natomiast określenie podmiotu zobowiązanego do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w stanie technicznym przedmiotowego jazu. GINB stwierdził, że adresatem decyzji wydanej na podstawie art. 66 ust. 1 ustawy Prawo budowlane może być wyłącznie podmiot wskazany w art. 61 tej ustawy, czyli właściciel lub zarządca obiektu, albowiem te podmioty są zobowiązane do użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem. Nałożenie na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego obowiązków, o jakich stanowi art. 66 ust. 1, jest konsekwencją niezastosowania się do ciążących na nich obowiązków, mających na celu utrzymanie obiektu we właściwym stanie technicznym i estetycznym.

Organ odwoławczy wywodził dalej, że w świetle obowiązujących regulacji, tj. art. 9 pkt 19 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2015 r. poz. 469 z późn. zm.) jaz stanowi urządzenie wodne. Jednocześnie w świetle art. 3 pkt 3 ustawy Prawo budowlane w zw. z § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 20 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 86, poz. 579 z późn. zm.) jaz jest budowlą, przez co podlega jednocześnie regulacjom obu ustaw. Nawiązując do wyroku NSA z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt. II OSK 1654/09, stwierdził, że własność wody nie przekłada się automatycznie na własność urządzeń wodnych. Przepisy ustawy Prawo wodne stwarzają prawną możliwość, aby inny podmiot był właścicielem wody, a inny właścicielem urządzeń wodnych (wyjątek od zasady superficies solo cedit).

Następnie GINB wskazał, że na podstawie umowy sprzedaży z [...] lipca 2003 r. (akt notarialny Rep. A nr [...])M P w imieniu [...] Sp. z o.o. sprzedał JJ wierzytelność z tytułu nakładów poniesionych na budowę jazu na rzece [...] w [...]. Z przedmiotowej umowy wynika ponadto, że [...] Sp. z o.o. na podstawie umowy z [...] lutego 2000 r. kupiła całe przedsiębiorstwo W[...] S.A. z siedzibą w [...] (w upadłości), tj. zespół składników materialnych i niematerialnych, obejmujących zarówno składniki ruchome, jak i użytkowanie wieczyste działek gruntu i związaną z tym prawem własność budynków i budowli, w tym jaz na rzece [...]w [...] , usytuowany w 60,77 km, trwale związany z gruntem, składający się z elementów w postaci: progu piętrzącego, płyty wypadowej wraz z progiem i belką tłumiącą, umocnieniem brzegu powyżej i poniżej progu, przepławki, śluzy płuczącej, śluzy zamykającej wodę do kanału [...] wraz z zabudową. Następnie na podstawie umowy sprzedaży z [...]lipca 2003 r. (akt notarialny Rep. A, nr [...]) J J sprzedał W G udział wynoszący połowę w prawie do nakładów poniesionych na budowę ww. jazu na rzece [...]w [...].

W trakcie przeprowadzonej [...] sierpnia 2014 r. przez [...] WINB rozprawy administracyjnej pełnomocnik spółki [...] wyjaśnił, że intencją Spółki przy zawieraniu umowy sprzedaży z [...] lipca 2003 r. było przeniesienie własności jazu jako urządzenia wodnego, w związku z czym zawarto umowę sprzedaży w formie aktu notarialnego, szczegółowo wymieniono elementy jazu oraz zawarto w treści umowy zwrot o wydaniu przedmiotu sprzedaży. Przedmiot wskazanej umowy został określony jako "wierzytelność" jedynie ze względu na wątpliwości notariusza co do możliwości przeniesienia własności składnika majątkowego znajdującego się na gruncie Skarbu Państwa bez równoczesnego przeniesienia użytkowania wieczystego tego gruntu.

GINB ocenił, że zgromadzony materiał dowodowy daje podstawy do nałożenia obowiązku usunięcia nieprawidłowości stanu technicznego jazu na J J i W G jako właścicieli spornego jazu. Organ odwoławczy podkreślił, że dostrzega wątpliwości, jakie mogą wynikać z określenia przedmiotu umowy z [...] lipca 2003 r. jako "wierzytelności z tytułu nakładów poniesionych na budowę jazu", jednak podzielił w całości ustalenia organu I instancji co do celu stron w postaci przeniesienia prawa własności jazu jako urządzenia wodnego.

W kontekście zarzutów podnoszonych w odwołaniu J J odnośnie prawidłowości ustalenia właścicieli jazu, GINB dodatkowo podniósł, że decyzja wydana w trybie art. 66 ust. 1 ustawy Prawo budowlane może być skierowana również do samoistnego posiadacza obiektu. Na taką możliwość wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 976/15 -zgodnie z art. 336 ustawy Kodeks cywilny posiadacz samoistny włada faktycznie rzeczą jak właściciel. Materiał dowodowy sprawy pozwala stwierdzić, że skarżący sprawują władztwo nad jazem z zamiarem jego wykonywania jako właściciele (m.in. W G dokonywał konserwacji jazu, J J prowadził książkę obiektu, wykonywał kontrole okresowe, odżwirowywał jaz i sprzedawał uzyskany w ten sposób żwir).

GINB stwierdził także, że określając obowiązki mające na celu usunięcie nieprawidłowości w zakresie utrzymania jazu na rzece [...] w km 60+800 w [...],[...]WINB oparł się na "Ocenie stanu technicznego jazu betonowego na rzece [...]w km 60+800 w okolicy ul. [...]w m. [...], pow. [...], woj. [...]" sporządzonej przez mgr. inż. B B w grudniu 2016 r. Ocena ta została sporządzona przez osobę posiadającą stosowne uprawnienia oraz zawiera umotywowane i logiczne wnioski co do konieczności wykonania remontu spornego jazu. Wbrew zarzutom J J, ocena ta nie dotyczy "uregulowania odcinka rzeki [...]na znacznej długości", ale wprost wskazuje nieprawidłowości w zakresie nieodpowiedniego stanu technicznego spornego jazu (jako urządzenia wodnego stanowiącego całość funkcjonalną) i zalecenia co do ich usunięcia. Zarzut W G, że nakazane roboty nie zabezpieczą jazu przed jego dalszą degradacją, nie został poparty szerszym uzasadnieniem i dlatego brak jest możliwości ustosunkowania się do niego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję GINB wnieśli: J J i W G.

Zaskarżonej decyzji zarzucili:

Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 w zw. z art. 61 ustawy Prawo budowlane poprzez przyjęcie, że strony są pomiotami zobowiązanym do usunięcia nieprawidłowości stanu technicznego jazu na rzece [...] w km 60+800 w [...],

2) art. 81c ust. 4 ustawy Prawo budowlane, poprzez zlecenie przez organ wykonania nowej oceny stanu technicznego jazu na rzece [...]w km 60+800 w [...], podczas gdy strony przedłożyły w toku postępowania ocenę stanu technicznego jazu z [...] maja 2016 r., sporządzoną przez mgr inż. R K, a organ stwierdził jedynie konieczność uzupełniania powyższego dokumentu, a nie wykonania go od podstaw.

Naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, t.j.:

1) art. 80 k.p.a. poprzez podzielenie w całości ekspertyzy "Ocena stanu technicznego" z grudnia 2016 r. biegłych B. B, P. DK. W pomimo że ekspertyza ta nie dotyczy problemu występującego w niniejszą sprawie, a więc odbudowy jazu ale jest w istocie opinią dotyczącą uregulowania odcinka rzeki [...]na znacznej długości, co znacznie przekracza ramy niniejszego postępowania,

2) art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. poprzez nieustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do wszystkich zarzutów odwołania,

3) art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane poprzez nakazanie stronom wykonania robót budowlanych do których wymagane jest pozwolenie na budowę i pozwolenie wodnoprawne, a termii uzyskania tych dokumentów i wykonania robót nie jest realny w datach wyznaczonych stronom.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji. Stanowisko skarżących znalazło rozwinięcie w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 1550/17, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że kluczową kwestią dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy było to, czy prawidłowo określono adresatów nałożonych obowiązków. Sąd wskazał, że nakaz usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości nakładanych w trybie art. 66 ustawy Prawo Budowlane stanowi konkretyzację zawartego w art. 61 ww. ustawy obowiązku utrzymania i użytkowania obiektu budowlanego zgodnie z zasadami wymienionymi w art. 5 ust. 2 tej ustawy. Sąd I instancji zaznaczył, że redakcja ww. przepisu wskazuje, że w pierwszej kolejności obowiązek ten spoczywa na właścicielu, a następnie na zarządcy. Adresatem decyzji opartej na ww. art. 66 może być zatem wyłącznie właściciel lub zarządca obiektu budowlanego, skoro zapewnienie właściwej eksploatacji użytkowanego obiektu budowlanego zgodnie z jego przeznaczeniem oraz jego utrzymanie w odpowiednim i bezpiecznym stanie technicznym należy do obowiązków właściciela lub zarządcy obiektu. Dalej stwierdził, że skierowano nakazy do podmiotów, co do których nie ustalono prawidłowo, że są właścicielami obiektu lub zarządcami ponadto wskazał, że nie można przyjąć, że adresaci decyzji zostali ustaleni na podstawie umów zawartych w formie aktów notarialnych i na ich podstawie nabyli prawo własności. Ponadto Sąd podniósł, że w odniesieniu do adresatów nakazu nie wykazano także, że są oni zarządcami tego obiektu budowlanego. Wskazał, że pojęcia "zarządcy obiektu budowlanego", o którym mowa w art. 61 ustawy Prawo Budowlane nie należy utożsamiać z pojęciem "zarządcy nieruchomości". W pojęciu "zarządca obiektu budowlanego" mieści się bowiem zarówno podmiot władający całą nieruchomością, na rzecz którego ustanowiono ograniczone prawo rzeczowe, a także podmiot, który włada nieruchomością z tytułu umowy o korzystaniu z cudzej rzeczy. Pojęciem "zarządcy obiektu budowlanego" należy zatem objąć każdą osobę, tj. użytkownika, dzierżawcę, najemcę, władającego tym obiektem na podstawie zawartego z właścicielem stosunku prawnego, na której spoczywa obowiązek zarządzania tą nieruchomością. Sąd I instancji wskazał organom, że pierwszym obowiązkiem będzie prawidłowe ustalenie właściciela obiektu, w przypadku braku możliwości wskazania tego podmiotu konieczne może okazać się badanie czy jest bądź, czy są inne podmioty władające obiektem, oraz czy ma to miejsce na podstawie umowy z właścicielem, tylko to bowiem może stanowić, że podmiot władający obiektem ma obowiązek zarządzania nim i może być adresatem nakazów wynikających z art. 66 ustawy Prawo Budowlane. Dopiero zaś w przypadku braku możliwości ustalenia właściciela oraz zarządcy w ww. rozumieniu, organ może kierować nakaz do władającego obiektem samoistnego posiadacza ujawnionego w stosownym rejestrze. Sąd I instancji wskazał także, że wobec omówionej powyżej argumentacji, dotyczącej adresata nakazu, która legła u podstaw podjętego rozstrzygnięcia, odstąpił od oceny samego nakazu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...]oraz Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego.

[...] Sp. z o.o. zaskarżyła wyrok w całości. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 w zw. z art. 61 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, poprzez przyjęcie, iż J J i W Gnie posiadają przymiotu właścicieli obiektu (jazu), co do którego nakazano usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, pomimo iż treść zawartej umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego w dniu [...] lipca 2003 r. wskazuje, iż stali się oni właścicielami obiektu na rzece [...]zwanego jazem. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; ewentualnie o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez uznanie, iż odwołującym się od decyzji GINB przysługuje status właścicieli obiektu wodnego zwanego jazem i w efekcie nakazanie ww. usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości.

GINB zaskarżył wyrok także w całości, zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 w zw. z art. 61 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane poprzez błędne przyjęcie, że organ administracji wydał decyzję w stosunku do innych podmiotów, niż określone tymi przepisami, podczas gdy organ administracji dokonał prawidłowej interpretacji tychże przepisów stosując wykładnię Naczelnego Sądu Administracyjnego;

2) mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez ogólnikowe poczynienie wskazań co do dalszego postępowania w zakresie ustalenia właścicieli urządzeń wodnych przy nieuwzględnieniu specyfiki przedmiotu postępowania.

GINB wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu powyższych skarg kasacyjnych, wyrokiem z dnia 27 listopada 2020 r., sygn. akt II OSK 2308/18, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ponownie rozpoznając sprawę, zważył co następuje.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydając niniejszy wyrok związany jest ww. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2020 r. Zgodnie bowiem z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Związanie Sądu w rozumieniu powyższego przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I FSK 506/05, Nr LEX 187499). Wprawdzie istnieje możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa ale może to wystąpić jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w szczególności, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wcześniej wyjaśnionych przez Naczelny Sąd Administracyjny, jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zostanie wydana przez ten Sąd uchwała w innej sprawie w trybie art. 269 p.p.s.a. zawierająca odmienną wykładnię prawa albo zmienił się stan prawny i to jedynie w odniesieniu do przepisów proceduralnych. Zdaniem Sądu żadna z tych sytuacji nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. Dlatego też, rozpatrując ponownie sprawę, wojewódzki sąd administracyjny związany jest nie tylko wykładnią prawa dokonaną przez sąd kasacyjny, ale również wyrażonymi w orzeczeniu tego sądu ocenami prawnymi i wskazaniami co do dalszego postępowania.

Kontrolując ponownie decyzję GINB z [...] maja 2017 r., utrzymującą w mocy decyzję [...]WINB z [...] marca 2017 r. w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości - Sąd uznał, że skarga J J oraz W G jest niezasadna i w konsekwencji skargę oddalił.

Jak już zostało wyżej wskazane, podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 Prawo budowlane, zgodnie z którym w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska (pkt 1) albo jest w nieodpowiednim stanie technicznym (pkt 3) właściwy organ nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku.

Decyzja, o której mowa w powołanych powyżej przepisach stanowi konsekwencję obowiązku nałożonego na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego w art. 61 pkt 1 i 2 Prawa budowlanego, w myśl postanowień którego, należy utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z zasadami, o których mowa w art. 5 ust. 2 oraz zapewnić, dochowując należytej staranności, bezpieczne użytkowanie obiektu w razie wystąpienia czynników zewnętrznych odziaływujących na obiekt, związanych z działaniem człowieka lub sił natury, mogących spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska.

Decyzja wydana w oparciu o treść art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego ma charakter związany, ponieważ organ nadzoru budowlanego po ustaleniu wystąpienia którejkolwiek z przesłanek określonych w powyższym przepisie jest zobowiązany do wydania decyzji nakazującej usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości. Obowiązek wykonania robót budowlanych ma przy tym jedynie charakter naprawczy, a sam ich rodzaj oraz zasięg zależy od rodzaju stwierdzonych nieprawidłowości.

Rozstrzygnięcie organu powinno uwzględniać zarówno wyniki przeprowadzonej kontroli stanu obiektu, jak i możliwość jego doprowadzenia do właściwego stanu technicznego przez usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości w określonym terminie. Wynikający z ustaleń kontroli zakres stwierdzonych nieprawidłowości nakazanych do usunięcia, powinien zostać określony bezpośrednio w treści decyzji lub w ekspertyzie technicznej, przywołanej w decyzji (zob. Prawo budowlane. Komentarz, Z. Kostka, Gdańsk 2007, str. 197; Prawo budowlane. Komentarz, pod red. Z. Niewiadomskiego, 5. wyd. C.H. BECK, Warszawa, 2013, k. 653-655).

I tak, Naczelny Sąd Administracyjny uchylając wyrok Sądu I instancji z 17 kwietnia 2018 r. wskazał, że "(...) Przysługiwanie określonej osobie uprawnienia polegającego na tytule prawnorzeczowym, tj. własności obiektu budowlanego lub uprawnienia określanego jako zarządzanie obiektem budowlanym, stanowi przesłankę materialnoprawną wydania nakazu. (...) Sporny jaz może być kwalifikowany z punktu widzenia prawa budowlanego. Jest niewątpliwe, że stanowi budowlę (art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego). Według obowiązujących w rozważanym okresie przepisów art. 9 pkt 19 lit. a ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2015 r. poz. 469 ze zm.), jaz stanowi urządzenie wodne. Natomiast z punktu widzenia prawa cywilnego, jaz mógł stanowić część nieruchomości (art. 48 w związku z art. 46 § 1 Kodeksu cywilnego, dalej: "k. c.")." NSA skonstatował, że "jak wskazuje się w orzecznictwie oraz w piśmiennictwie, własność wód w prawie wodnym nie pokrywa się z własnością w rozumieniu prawa cywilnego (art. 140 k.c.), bowiem woda nie jest rzeczą w rozumieniu art. 45 k.c. (S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza, wyd. 6, s. 179; uchwała SN z 8 listopada 1971 r., sygn. akt II CZP 28/71, OSNC 1972/3/43). Wody stojące oraz wody w rowach znajdujące się w granicach nieruchomości gruntowej stanowią własność właściciela tej nieruchomości według zasady: czyją własność stanowią grunty, tego własnością jest woda. Własność gruntu przesądza o własności wody. Inaczej kształtują się stosunki prawne wody płynącej i jej związku z gruntem. Woda płynąca jest wodą publiczną i własność wody przekłada się na własność gruntu pod wodą w granicach określonych liniami brzegów, co wynika z brzmienia art. 14, 17 i 18 Prawa wodnego. Jednak własność wody nie przekłada się automatycznie na własność urządzeń wodnych, bowiem przepisy Prawa wodnego nie stoją na przeszkodzie aby kto inny był właścicielem wody, a kto inny właścicielem urządzeń wodnych. Prawo wodne, w odniesieniu do urządzeń wodnych, przewiduje wyjątek od zasady superficies solo cedit (np: wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1874/07; wyrok NSA z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1654/09 (...)." Sąd odwoławczy podkreślił, że "z postępowania prowadzonego przez organy nie wynika aby jakiekolwiek uprawnienia do jazu należały do podmiotów publicznych, w tym Skarbu Państwa lub Gminy [...]. (...). Z akt sprawy nie wynika, aby Skarb Państwa, jako właściciel wody płynącej w rzece Sole, dysponował prawem własności urządzenia wodnego, na zasadzie superficies solo cedit. Reprezentujący Skarb Państwa RZGW w [...] nawet nie powoływał się na tytuł własności do tego urządzenia wodnego. Wręcz przeciwnie, złożył zażalenie na postanowienie [...]WINB w [...]z [...] października 2013 r., nakładające na RZGW obowiązek dostarczenia oceny stanu technicznego jazu. Postanowieniem GINB z [...] grudnia 2013 r., uchylono zaskarżone postanowienie WINB z dnia [...] października 2013 r. Kwestią sporną był m.in. tytuł prawny do urządzenia wodnego." NSA wskazał, że "za wiążący w omawianym zakresie nie może być uznany wyrok Sądu Rejonowego dla [...] w [...], z dnia [...]grudnia 2011 r., sygn. akt [...] , w którego uzasadnieniu znalazło się stwierdzenie o tym, że powodowie J J i W G nie dowiedli nabycia własności jazu. Jak bowiem wynika z uzasadnienia prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w [...]z dnia [...] stycznia 2013 r., sygn. akt [...] , rozpoznającego apelację powodów od wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...]grudnia 2011 r., sygn. akt [...], powodowie ukształtowali powództwo w sposób wskazujący, że żądają ustalenia określonych faktów: rozmiaru uszkodzeń jazu oraz wartości koniecznego remontu urządzeń. Za jednoznaczne Sąd Okręgowy uznał, że nie wnieśli o ustalenie, czy są właścicielami urządzenia wodnego. Ich roszczenie, jak dalej przyjął Sąd Okręgowy, ma charakter odszkodowawczy. Z akt sprawy nie wynika aby w obrocie prawnym pozostawał dokument o charakterze cywilnoprawnym, z którego wynikałoby domniemanie tytułu prawnego do obiektu budowlanego. Okoliczność tę należało zatem ustalić na podstawie postępowania wyjaśniającego, z wykorzystaniem wszystkich dowodów mogących przyczynić się do wyjaśnienia tego aspektu sprawy (art. 75 § 1 k.p.a.)." Sąd II instancji podkreślił, że "jest niewątpliwe, że sporny jaz na rzece [...]w km 60+800 w [...] nie został wykonany przez skarżących W G i J J. Strony nie kwestionowały dokumentów i fotografii wskazujących na wykonanie tego obiektu w okresie międzywojennym (lata dwudzieste XX wieku). Przypisanie skarżącym tytułu, w postaci prawa własności jazu, jest więc uwarunkowane tym, czy zostali w tym zakresie, na podstawie czynności prawnej, następcami podmiotu dysponującego prawem o takim charakterze. Analizę w tym zakresie NSA rozpoczął od przypomnienia poglądu, że wskazanie podmiotu na który nakłada się obowiązki przewidziane w art. 66 Prawa budowlanego, nie może abstrahować od celu jakiemu ma służyć stanowiące obiekt budowlany urządzenie wodne. Jak zauważono w uzasadnieniu powołanego już wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1874/07, zgodnie z art. 64 ust. 1 i ust. 2 lit. a Prawa wodnego, w kosztach utrzymania urządzeń wodnych, a więc ich eksploatacji, konserwacji i remontach w celu zachowania ich funkcji, uczestniczy ten kto odnosi z nich korzyści. Podobna zasada oparta na proporcjonalnym udziale do odnoszonych korzyści w utrzymaniu budowli niebędących urządzeniami wodnymi, została wyrażona w art. 21 ust. 2 Prawa wodnego. Natomiast w art. 26 tej ustawy określono co należy do obowiązków właściciela śródlądowych wód powierzchniowych, wśród których nie wymieniano obowiązku utrzymania, konserwacji i remontów urządzeń wodnych w czym zazwyczaj partycypują proporcjonalnie ci, którzy odnoszą z tego tytułu korzyści (patrz art. 68 ust. 1, art. 74 ust. 2 pkt 1, art. 74 lit. b ust. 4, art. 77 ust. 2). Te uwarunkowania prawne, zdaniem przytaczanego wywodu NSA, należy brać pod uwagę przy wydaniu decyzji nakładającej obowiązki na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego. W uzasadnieniu powołanego wyroku NSA nawiązał do poglądu wyrażonego w piśmiennictwie, według którego, w Prawie wodnym w tym zakresie prawa właścicielskie, jak i obowiązki z tego wynikające są ściśle związane z korzyściami odnoszonymi przez tego kto korzysta z określonych urządzeń wodnych (J. Szachułowicz, Prawo wodne. Komentarz, wyd. 3, s. 99-100). Poprzednik skarżących, [...] Sp. z o.o., nabył od syndyka masy upadłości "[...] S.A. przedsiębiorstwo upadłego, na mocy aktu notarialnego z [...]lutego 2000 r. Nabycie obejmowało całe przedsiębiorstwo upadłego w rozumieniu art. 551 K.c., tj. zespól składników materialnych i niematerialnych. Jak wynika z § 10 umowy, strony oświadczyły, że został sporządzony szczegółowy wykaz maszyn i urządzeń wchodzących w skład zbywanego tą umową przedsiębiorstwa w upadłości, który stanowi załącznik nr 5 do umowy. W załączniku nr 5 wymieniono m.in. jaz na rzece [...] , jako składnik aktualnie użytkowanych środków trwałych. Załącznikiem do umowy sprzedaży przedsiębiorstwa był także wykaz uregulowań formalnoprawnych dotyczących ochrony środowiska. Pod poz. 1 wymieniono decyzję z dnia [...]października 1990 r. udzielającą pozwolenia wodno-prawnego na pobór wody z rzeki [...]do celów przemysłowych za pomocą istniejącego jazu stałego. Pozwolenie to zostało udzielone, jak wynika z tego wykazu, do dnia 30 września 2010 r. Uchwałą nr 1 Zgromadzenia Wspólników Spółki [...] , z dnia [...] marca 2000 r., zaprotokołowaną w formie aktu notarialnego, postanowiono, że Spółka działać będzie pod firmą "[...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością". W tym kontekście ocenić należy rzeczywistą treść umowy zawartej między [...]Górka Sp. z o.o. a J J w dniu [...] lipca 2003 r. Z § 1 pkt 1 umowy wynika, że sprzedający okazał umowę sprzedaży, na podstawie której nabył przedsiębiorstwo upadłego, w tym szczegółowo opisany jaz, stanowiący środek trwały. Następnie okazał pozwolenie wodnoprawne nr [...] udzielone Odlewni Żeliwa [...] (jakkolwiek w § 1 pkt 1 omawianej umowy z dnia [...]lipca 2003 r. wskazano, że pozwolenie zostało udzielone w 1998 r., a w załączniku do umowy zbycia przedsiębiorstwa [...] wskazywany był 1990 r.). Dopiero po tym okazaniu, w umowie z dnia [...] lipca 2003 r. zawarto oświadczenie o sprzedaży wierzytelności z tytułu nakładów na jaz. Niezależnie od tego, w umowie nie podano ewentualnego dłużnika, a nadto, zawarto oświadczenie o wydaniu przedmiotu umowy. Treść oświadczeń zawartych w umowie z dnia [...]lipca 2003 r. o sprzedaży W G udziału w nabytym przez J J prawie do nakładów na jaz stanowiła konsekwencję stwierdzeń zamieszczonych w umowie z dnia [...] lipca 2003 r. Kolejnym dokumentem, mającym znaczenie dla ustalenia rzeczywistych praw do jazu, jest znajdujący się w aktach sprawy operat wodnoprawny przygotowany na zlecenie J J i W G w celu uzyskania przezeń pozwolenia wodnoprawnego na użytkowanie jazu i pobór wody do celów energetyki wodnej. Skarżący są w tym dokumencie określani jako właściciele jazu." Dalej Sąd odwoławczy stwierdził, że "odnotować warto, w kontekście udzielenia przez skarżących zlecenia o wykonanie operatu wodnoprawnego, że jak wskazano w decyzji Starosty [...]z dnia [...]maja 2008 r., pozwolenie udzielone Odlewni Żeliwa [...]zostało wygaszone na wniosek [...]decyzją z dnia [...] października 2003 r. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...]października 2003 r. organ, tj. Wojewoda [...]stwierdził, że ustały przyczyny techniczne konieczności poboru wody z rzeki Soły przez [...]. Natomiast, jak dalej stwierdził Wojewoda, urządzenia wodne związane z poborem wody z rzeki [...], tj. jaz na rzece [...]oraz młynówka doprowadzająca wodę, eksploatowane są przez obecnego właściciela jazu i użytkownika małej elektrowni wodnej. Bezsporne jest także ustalenie GINB, zgodnie z którym, skarżący sprawowali władztwo nad jazem z zamiarem jego wykonywania jako właściciele. W G dokonywał konserwacji jazu, J J prowadził książkę obiektu, wykonywał kontrole okresowe, odżwirowywał jaz i sprzedawał uzyskany w ten sposób żwir."

W oparciu o powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że organy prowadzące postępowanie na podstawie art. 66 Prawa budowlanego, trafnie uznały, że zebrany materiał dowodowy uprawnia do ustalenia właściciela jazu. Dalej stwierdził, że "użycie w umowie z dnia [...] lipca 2003 r. zwrotu o sprzedaży "wierzytelności" nie wyklucza, że na podstawie wspomnianej czynności prawnej J J nabył własność jazu. Ustalenie zaś, że skarżący są zobowiązani do utrzymania obiektu budowlanego w należytym stanie, rodzi po stronie Sądu pierwszej instancji obowiązek merytorycznego zbadania zasadności nałożenia na skarżących obowiązku przewidzianego decyzją organu pierwszej instancji, utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją."

W konsekwencji należy wskazać, że zarówno w literaturze, jak i orzecznictwie (np. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2009 r., sygn. V CSK 184/09) wyraźnie wskazuje się, że wierzytelność przechodzi na nabywcę ze wszystkimi związanymi z nią prawami, właściwościami, i przywilejami. Na podstawie powyższego można stwierdzić, że nabywca wierzytelności wstępuje w ogół praw przysługujących dotychczasowemu wierzycielowi. W braku odmiennego zastrzeżenia stron, na nabywcę przechodzą – oprócz wierzytelności głównej (w tym przypadku wierzytelność z tytułu nakładów poniesionych na budowę jazu) – wszelkie prawa z nią związane, a w szczególności: prawa służące do jej zabezpieczenia, roszczenia o odsetki, roszczenia odszkodowawcze, roszczenia o zapłatę kar umownych; uprawnienie wierzyciela do wezwania dłużnika do wykonania zobowiązania; prawo do pobierania z wierzytelności pożytków prawnych.

Powyższa ocena dokonana przez NSA oraz zgromadzony i poddany analizie przez organ odwoławczy materiał dokumentacyjny – zdaniem składu orzekającego - uprawniały do uznania w niniejszej sprawie, że adresatem obowiązków opisanych w decyzji [...] WINB powinni być W G oraz J J – jako bezspornie władający jazem i pobierający z tego tytułu określone korzyści.

Natomiast zakres stwierdzonych nieprawidłowości nakazanych do usunięcia, wynika bezspornie z ekspertyzy technicznej z grudnia 2016 r. Stan obiektu określono jako niezadawalający. Eksperci wskazali, że brak czynności zmierzających do jego poprawy może spowodować zagrożenie dla terenów sąsiadujących. Stan bezpieczeństwa ocenianego obiektu obliguje do podjęcia natychmiastowych działań w kierunku poprawy stanu technicznego obiektu.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, niezasadne okazały się zarzuty skargi. Organy dokonały prawidłowej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy, nie naruszając przepisów prawa materialnego i procesowego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi ustawowe określone w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, jak orzeczono w wyroku.