Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 298/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 35 ust. 1, ust. 2, ust. 8, art. 36, art. 37 ust. 1,ust. 2,ust. 8, art. 38, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 40
journal: Dz.U. 2014 poz 1741
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Halina Kremis, Sędziowie Sędzia WSA - Anna Siedlecka, Sędzia NSA - Zygmunt Wiśniewski (spr.), , Protokolant asystent sędziego - Wojciech Śnieżyński, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 lipca 2016 r. sprawy ze skargi W.L. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu decyzją z dnia [...] r. Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania W.L. od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P. z dnia [...] r. znak [...] orzekającej o odmowie zmiany nazwiska z L. na Ł.-T., Wojewoda D. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", oraz art. 4 ust. 1, art. 5 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 10 ze zm.), dalej "u.z.i.n.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy wskazał, że w dniu 10 września 2015 r. do Urzędu Stanu Cywilnego w P. wpłynął wniosek W.L. o zmianę nazwiska z L. na Ł.-T.. Prośbę swoją wnioskodawca uzasadnił tym, że jest synem W.W.Ł.-T., który wywodził się z książęcego rodu rosyjskiego Ł.-T., zaś obecnie noszone nazwisko wynika z faktu zmiany nazwiska przez ojca po 1939 r. na L. wskutek wydarzeń historycznych. Jednakże on jako ostatni męski potomek rodu czuje więź ze swoimi korzeniami i pragnie zachować oraz kontynuować tożsamość rodową swoich przodków. Do swojego wniosku W.L. dołączył: otrzymany z Ambasady RP w K. dokument dotyczący urodzenia W.Ł.-T. w języku ukraińskim wraz z tłumaczeniem na język polski, kopię odpisu skróconego aktu zgonu W.W.L., a także fragmenty książki "Rody szlacheckie imperium rosyjskiego" z tłumaczeniem na język polski.

Z uwagi na brak wskazania nazwiska rodowego oraz kierownika usc, który sporządził akty urodzenia i małżeństwa strony, wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia powyższych braków. W odpowiedzi na to wezwanie W.L. podał jako swoje nazwisko rodowe L., wskazał kierownika usc, który sporządził jego akt małżeństwa (nie wskazał, kto sporządził akt urodzenia). Następnie Kierownik USC wezwał stronę do dołączenia odpisów aktów stanu cywilnego (małżeństwa, ewentualnie urodzenia) ojca wnioskodawcy w celu ustalenia właściwych danych osobowych, na co strona poinformowała organ, że ojciec zawarł związek małżeński w W. w 1995 r..

Na podstawie uzyskanych informacji Kierownik USC ustalił, że akt urodzenia ojca wnioskodawcy został transkrybowany do polskich ksiąg stanu cywilnego w 1958 r. w USC w L. i zwrócił się do tamtejszego urzędu w celu otrzymania kopii stosownych dokumentów. W odpowiedzi organ otrzymał kopię orzeczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L. z dnia 19 stycznia 1958 r. o ustaleniu treści aktu urodzenia sporządzonego za granicą, w którym jako dane osoby wskazano: W.W.L., ur. 17 listopada 1918 r. w K., s. L. i Z.L.. Następnie Kierownik USC uzyskał również kopię karty repatriacyjnej W.L., w której wskazano dane osobowe zgodne z w/w orzeczeniem.

Ze względu na rozbieżność w imionach ojca podanych przez wnioskodawcę oraz wynikających z uzyskanych dokumentów organ pierwszej instancji wezwał W.L. do wyjaśnienia tych różnic, a ponadto do wskazania członków rodziny, którzy nosili bądź noszą obecnie nazwisko Ł.-T. i udokumentowania kwestii ich nazwiska. W dniu 4 listopada 2015 r. organ otrzymał pismo, w którym wnioskodawca wyjaśnił, że jego ojciec zmienił nazwisko na L. i dodał sobie imię W. w 1944 r. w obawie przed aresztowaniem po upadku Powstania Warszawskiego, jednak w 1948 r. został aresztowany i zesłany na Syberię, skąd powrócił do Polski w 1955 r.. Ponadto wskazał członków rodziny noszących nazwisko Ł.-T.: zmarłego ojca, żyjącą siostrę ojca – N.L. (obecnie K.) mieszkającą w W., którzy zmienili nazwisko na L./a, a także zmarłych: dziadka – L.Ł.-T., brata dziadka – W.Ł.-T. i pradziadków (W.Ł.-T., A.Ł. i A.Ł.) oraz żyjącego wnuka brata dziadka – M.Ł.-T., mieszkającego w P., jednakże nie przedłożył żadnych dokumentów dotyczących w/w nazwiska czy jego zmiany.

Kierownik USC w P. po rozpatrzeniu otrzymanego wniosku wydał powołaną wyżej decyzję z dnia [...] r., wskazując w uzasadnieniu, że zmiana nazwiska na nazwisko historyczne jest możliwa jedynie wówczas, gdy osoba wnioskująca o taką zmianę wykaże, iż posiada członków rodziny o tym nazwisku, czego wnioskodawca skutecznie nie wykazał.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł W.L., zarzucając w nim naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia z urzędu dowodu z przesłuchania żyjących członków rodziny wnioskodawcy oraz brak dokonania dokładnej i wnikliwej analizy oraz oceny przedłożonego przez stronę materiału dowodowego dotyczącego przodków, a także niewzięcie pod uwagę wyjaśnień strony w zakresie powszechnie znanych faktów historycznych dotyczących okresu wojennego w Polsce i ZSRR, kiedy to osoby emigrujące zmieniały swoje nazwiska.

Analizując całość akt sprawy organ odwoławczy stwierdził, że ustawodawca przyjął jako zasadę względną stabilizację nazwisk i imion, a pewność obrotu prawnego uzasadnia istnienie "ważnych powodów" jako warunku dokonania zmiany nazwiska lub imienia w trybie administracyjnym. Ponadto, swoboda w wyborze nazwiska, które ma być noszone przez osobę składającą wniosek o jego zmianę, została na gruncie polskiego ustawodawstwa ograniczona również zapisami art. 5 u.z.i.n., dotyczącymi nazwiska historycznego, a pojęcie "członka rodziny" zostało zdefiniowane bardzo wąsko.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem postępowania jest kwestia zmiany nazwiska wnioskodawcy z L. na Ł.-T.. Istotą tego postępowania jest zatem ustalenie przez organ, czy wskazane przez wnoszącego o zmianę nazwiska okoliczności mają charakter ważnych powodów w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.z.i.n., bowiem tylko ich istnienie uzasadnia odstępstwo od wspomnianej zasady względnej stabilizacji imion i nazwisk oraz obliguje organ do uwzględnienia żądania zmiany dotychczasowego nazwiska. Ponadto należy ustalić, czy zmiana na żądane nowe nazwisko jest dopuszczalna, ponieważ swoboda w wyborze nowego nazwiska została przez ustawodawcę ograniczona. Odnosząc się zatem do powyższego Wojewoda stwierdził, że Kierownik USC w P. swoją decyzję odmawiającą wnioskodawcy zmiany nazwiska oparł jedynie na fakcie braku jednoznacznego wykazania po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, że ojciec strony nosił nazwisko żądane we wniosku, z czego można wnioskować, iż w ocenie tego organu powody zmiany nazwiska wskazane przez W.L. zostały uznane za "ważne powody" w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.z.i.n.. Jednakże - zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego - organ odwoławczy nie może ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, ale obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę.

Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 4 ust. 1 u.z.i.n. nie zawiera zamkniętego katalogu "ważnych powodów" zmiany nazwiska, a konsekwencją użycia w przepisach prawa pojęć nieostrych jest konieczność ich interpretacji przez organ orzekający w sprawie. W ocenie Wojewody w w/w przepisie wymieniono wprawdzie jedynie przykładowe sytuacje uzasadniające zmianę nazwiska, niemniej jednak na ich podstawie można przyjąć pewien kierunek postępowania. Ponadto zauważył, że nazwisko człowieka ma nie tylko znaczenie jako dobro osobiste podlegające ochronie prawa cywilnego, ale przede wszystkim spełnia funkcję indywidualizującą i identyfikującą człowieka na wszelkich płaszczyznach życia społecznego, zatem kryterium ważnych powodów do zmiany nazwiska musi być szczególnie przestrzegane. Zgodnie przy tym z dotychczasowym orzecznictwem sądowym dotyczącym zmiany nazwiska "ważne powody" (kiedyś ważne względy) przemawiające za zmianą nazwiska nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny tych ważnych powodów (m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ we Wrocławiu z dnia 9 lipca 1993 r. sygn. akt SA/Wr 605/93).

W.L. wniósł o zmianę nazwiska na Ł.-T. twierdząc, że jest synem W.W.Ł.-T., który wywodził się z książęcego rodu rosyjskiego Ł.-T. i jako ostatni męski potomek rodu czuje więź ze swoimi korzeniami oraz pragnie zachować i kontynuować tożsamość rodową swoich przodków. Jednocześnie stwierdził, że jego ojciec zmienił nazwisko na L. i dodał sobie imię W. z uwagi na sytuację istniejącą po upadku Powstania Warszawskiego. Zdaniem organu odwoławczego powody zmiany wskazane przez wnioskodawcę winny być jednakże uznane jedynie za subiektywne przekonanie strony o konieczności zmiany noszonego nazwiska, bowiem można czuć więź z przodkami i kontynuować tożsamość rodową również nie nosząc identycznego nazwiska.

Jednocześnie - jak wskazano powyżej - nawet w przypadku istnienia ważnych powodów do zmiany nazwiska swoboda w wyborze nowego nazwiska została ustawowo ograniczona zapisami art. 5 u.z.i.n., tj. brakiem możliwości zmiany nazwiska na nazwisko osób znanych i zasłużonych na różnym polu ze względu na znaczenie tych nazwisk dla ogółu społeczeństwa, o ile wnioskodawca nie posiada członków rodziny o tym nazwisku. Przy czym - zgodnie z art. 3 pkt 3 u.z.i.n. - członkiem rodziny jest małżonek i wstępny osoby ubiegającej się o zmianę imienia i nazwiska, co oznacza, że tylko posiadanie przez małżonka bądź ojca lub matkę (wstępnego, a nie wstępnych) nazwiska historycznego daje wnioskodawcy uprawnienie do ubiegania się o zmianę swego nazwiska na historyczne (wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Ke 576/14 czy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 listopada 2011 r. sygn. akt III SA/Kr 570/11).

Z materiałów przedłożonych przez samego wnioskodawcę wynika, że nazwisko Ł.-T. jest nazwiskiem szlacheckiego rodu Imperium Rosyjskiego. Takie nazwisko nosił również jeden z oficerów Wojska Polskiego z lat 1918-1921 - porucznik piechoty C.Ł.-T.. Nie ulega więc wątpliwości, że jest to nazwisko historyczne, a zatem podlegające w polskim prawodawstwie szczególnej ochronie. Wobec powyższego zmiana nazwiska na takie nazwisko historyczne byłaby możliwa jedynie po stwierdzeniu, że wnioskodawca posiada członków rodziny o tym nazwisku. W niniejszej sprawie żona czy matka strony nie nosiły w/w nazwiska historycznego, zatem musiałby je nosić ojciec wnioskodawcy. W.L. oświadczył, że jego ojciec dokonał zmiany swojego nazwiska z Ł.-T. na L., a także zmiany imienia W. na imiona W.W. z uwagi na ówczesną sytuację historyczno-polityczną, nie przedłożył jednakże na dowód powyższego zdarzenia żadnych dokumentów, a wręcz przeciwnie - żądał udowodnienia faktu tej zmiany przez Kierownika USC, ewentualnie przyjęcia za dowód jedynie twierdzeń wnioskodawcy. W tym miejscu Wojewoda zauważył, że za dowód w przedmiotowej sprawie nie można przyjąć jedynie twierdzeń strony, lecz ustalenia muszą znaleźć potwierdzenie w dokumentach. Wbrew zarzutom zawartym w odwołaniu organ pierwszej instancji podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zebrania materiału dowodowego w postaci stosownych dokumentów stanu cywilnego, a także odpisu karty repatriacyjnej ojca wnioskodawcy. Z analizy powyższych dokumentów nie wynika, aby ojciec W.L. nosił kiedykolwiek nazwisko Ł.-T., zatem zebrany materiał dowodowy nie potwierdził okoliczności i faktów wskazywanych przez wnioskodawcę.

Skoro zatem sama wola danej osoby, aby zmianie uległo jej nazwisko i subiektywne przekonanie tej osoby, że ważne powody do zmiany występują nie jest wystarczającą przesłanką dokonania żądanej zmiany, a jednocześnie organ orzekający w sprawie stwierdzi, że występuje w danym przypadku choćby jedna negatywna przesłanka zmiany nazwiska, to musi to skutkować odmową uwzględnienia przez organ administracji publicznej wniosku o zmianę nazwiska. Stąd zasadnie – zdaniem Wojewody - Kierownik USC w Piechowicach odmówił W.L. żądanej zmiany nazwiska, gdyż wnioskowana zmiana naruszałaby wyrażoną w u.z.i.n. zasadę ochrony nazwisk historycznych.

W skardze na podwyższą decyzję W.L. zarzucił jej naruszenie przepisów:

1. prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 u.z.i.n. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że chęć zmiany nazwiska przez skarżącego determinowana wolą zachowania i kontynuowania tożsamości rodowej swoich przodków nie mieści w ustawowych ramach "ważnych powodów", których zaistnienie stanowi warunek konieczny dla dokonania zmiany nazwisk;

2. postępowania, a mianowicie art. 8 i art. 11 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a., polegające na zaniechaniu rozpatrzenia i oceny zarzutu naruszenia prawa procesowego, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. podniesionego w zakresie w nieprzeprowadzenia dowodów ze źródeł osobowych. tj. przesłuchania żyjących członków rodziny skarżącego na okoliczności związane z meritum sprawy;

3. postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i przyjęcia, że w sprawie brak jest dowodów umożliwiających przyjęcie, iż ojciec skarżącego nosił historyczne nazwisko Ł.-T., co w konsekwencji determinowało wydanie decyzji odmownej.

Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł ponadto, że sformułowanie "ważne powody" jest zwrotem nieostrym, którego interpretacja winna być dokonywana przez organ rozpoznający sprawy na tle konkretnego stanu faktycznego. Rozstrzygnięcie, czy zachodzą "ważne powody" uzasadniające uwzględnienie wniosku wymaga zatem zawsze wyważenia z jednej strony interesu społecznego, a z drugiej indywidualnego interesu wnioskodawcy. Ponadto, kwestia możliwości zmiany nazwiska, jego formy winna być rozpoznawana indywidualnie przy uwzględnieniu przesłanek określonych w art. 4 u.z.i.n.. W tym względzie spostrzeżenie organu zawarte w uzasadnieniu decyzji, że podniesione przez skarżącego powody zmiany nazwiska są dyktowane jedynie subiektywnym przekonaniem strony, a także, iż zachowanie tożsamości i kontynuacji rodowej możliwe jest bez zmiany nazwiska, jest - w ocenie skarżącego - nie do przyjęcia. Jak podniósł skarżący, noszone przez każdego nazwisko stanowi element dający jednostce określone poczucie odrębności, określoną świadomość pochodzenia, dziedzictwa rodowego. Posiada ono również niebagatelne znaczenie w codziennym życiu, a także realizacji uprawnień wynikających z szeroko rozumianych gałęzi prawa. W ocenie skarżącego, jako jedynego męskiego potomka swojego ojca, właśnie poprzez powrót do pierwotnego nazwiska możliwe będzie wzniecenie do życia ciągłości historycznego rodu. Abstrahując od dowodów jakie skarżący i organ zdołał zgromadzić na tym etapie postępowania mających świadczyć o zaistnieniu przesłanek do zamiany nazwiska, nie można w tym konkretnym stanie faktycznym, w sposób zupełnie bezkrytyczny założyć, że wola powrotu do nazwiska przodków jest jedynie przejawem pewnej fanaberii i nie mieści się w zakresie pojęciowym ważnych powodów. Katalog ten bowiem jest katalogiem otwartym obligującym do indywidualnej oceny każdego rozpoznawanego przypadku. Powrót przez skarżącego do rodowego nazwiska przodków stanowi dla niego nabycie ściśle określonego dobra niematerialnego umiejscawiającego go w gałęzi historycznej jego rodziny, która definiuje i określa jego pochodzenie w społeczeństwie.

Ponadto treść uzasadnienia decyzji nie wskazuje na odniesienie się przez organ do podniesionego zarzutu naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a.. Organ ograniczył się do stwierdzenia, że organ pierwszej instancji podjął wszelkie niezbędne czynności do kompleksowego zgromadzenia materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego sprawy. Brak jest natomiast wyjaśnienia dlaczego bierność organu pierwszej instancji w podjęciu dalszych czynności dowodowych i skorzystania z dostępnych źródeł osobowych była proceduralnie uzasadniona. Skarżący wszakże w odpowiedzi na zobowiązanie organu określił żyjących członków rodziny, którzy niewątpliwie mogli się przyczynić do wyjaśnienia ujawnionych w sprawie rozbieżności. W tym stanie rzeczy wydana przez organ decyzja nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.. Uzasadnienie to nie zawiera bowiem odniesienia się do okoliczności istotnych dla strony przedmiotowego postępowania. Strona postępowania ma bowiem prawo do pełnego wyjaśnienia dlaczego ważne - w jej przekonaniu - dla wyniku sprawy argumenty nie mogą mieć decydującego w tej sprawie znaczenia. Dlatego też na organach prowadzących postępowanie ciąży obowiązek ustosunkowania się do wszystkich podniesionych przez nią w odwołaniu twierdzeń i zarzutów. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy wydaną decyzją. Brak bowiem ustosunkowania się do jakiegokolwiek ze stawianych przez stronę zarzutów, stanowi rażące naruszenie prawa mające wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżona decyzja wskazuje, że organ nie dopatrzył się jakichkolwiek dowodów świadczących o fakcie noszenia przez ojca skarżącego historycznego nazwiska Ł.-T.. Skarżący wbrew rzeczonemu spostrzeżeniu organu podniósł, że sama analiza akt postępowania prowadzi do wniosku, iż wykazał się odpowiednią inicjatywą dowodową i przedłożył organowi posiadane dokumenty źródłowe mające świadczyć o fakcie jego pochodzenia z rodu Ł.-T.. Skarżący na bazie przedstawionych dokumentów wyjaśnił ponadto okoliczności historyczne dotyczące zmiany dotychczas noszonego nazwiska przez jego przodków na polskobrzmiące nazwisko L., w tym także przez jego ojca. Okoliczności zmiany nazwiska determinowane były burzliwymi zdarzeniami historycznymi i zgoła niemożliwym było przedstawienie konkretnego dokumentu potwierdzającego fakt zmiany nazwiska. Ponadto, informacja uzyskana za pośrednictwem Ambasady Rzeczpospolitej w K., a pochodząca od Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego U. ponad wszelką wątpliwość potwierdziła fakt urodzenia się w dniu 17 listopada 1918 r. ojca skarżącego – W. syna L.Ł.-T.. Uzyskany przez organ pierwszej instancji dokument w postaci aktu urodzenia W.W.L. wskazuję w tym zakresie pełną zbieżność co do samej daty jak i miejsca urodzenia ojca skarżącego, co wysokim stopniu potwierdzało wiarygodność podnoszonych przez niego twierdzeń. Już zatem choćby z tej przyczyny organ zobligowany był podjąć dalsze czynności wyjaśniające ujawnione rozbieżności i swoje wątpliwości. Zdawać by się mogło, że właśnie w tym kontekście organ pierwszej instancji zobowiązał skarżącego do określenia żyjących członków rodziny. Wskazani członkowie rodziny, w tym przede wszystkim N.K. - ujętą w załączonym do akt sprawy fragmencie książki - Rody Szlacheckie Imperium Rosyjskiego jako księżniczka I.N. (po mężu K.), córka księcia L. z rodu Ł.T., posiada szczególną wiedzę na temat losów rodziny, tułaczki wojennej jak i okoliczności związanych ze zmianą nazwiska, wielu pamiątek i dokumentów źródłowych.

Na kanwie podniesionego zarzutu skarżący podniósł, że organ wydając zaskarżoną decyzję zaniechał podjęcia czynności zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, który pozwoliłby usunąć wątpliwości jakie powziął w toku postępowania, naruszając tym samym przepis art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.. Organ pomimo uzyskania od skarżącego w toku postępowania pisemnej informacji o żyjących członkach jego rodu, tj. N.K. z rodu Ł.-T. (siostra ojca skarżącego zamieszkała w W.), a także M.Ł.-T. (wujku skarżącego zamieszkałym w P.) nie podjął żadnych czynności wyjaśniających, a zmierzających do przesłuchania tych osób jako świadków i wyjaśnienia swoich wątpliwości, pomimo posiadania ich adresów zamieszkania. W tym względzie organ w zaskarżonej decyzji niesłusznie czyni zarzut skarżącemu, że nie wykazał się on dostateczną inicjatywą dowodową, która umożliwiła był wiarygodną weryfikację jego twierdzeń.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Po myśli zaś art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie doszło do naruszenia prawa, o jakim mowa w przywołanym wyżej art. 145 § 1 P.p.s.a..

Podstawę materialnoprawną podjętych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 10), w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.z.i.n. zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany:

1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka;

2) na imię lub nazwisko używane;

3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione;

4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.

Artykuł 5 u.z.i.n. stanowi że zmiany nazwiska nie dokonuje się w przypadku ubiegania się o zmianę na nazwisko historyczne, wsławione w dziedzinie kultury, nauki, działalności politycznej, społecznej albo wojskowej, chyba że osoba ubiegająca się o zmianę nazwiska posiada członków rodziny o tym nazwisku.

W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o zmianę nazwiska z L. na Ł.-T., twierdząc, że jest synem W.W.Ł.-T., który wywodził się z rodu rosyjskiego Ł.-T., zaś obecnie noszone nazwisko wynika z faktu zmiany nazwiska przez ojca po 1939 r. na L. wskutek wydarzeń historycznych.

Z materiałów przedłożonych przez samego skarżącego wynika, że nazwisko Ł.-T. jest nazwiskiem szlacheckiego rodu Imperium Rosyjskiego. Takie nazwisko nosił również jeden z oficerów Wojska Polskiego z lat 1918-1921 - porucznik piechoty C.Ł.-T.. Bez wątpienia mamy w sprawie do czynienia z nazwiskiem historycznym. A zatem będzie miał tutaj zastosowanie art. 5 u.z.i.n., co oznacza, że skarżący aby zmienić nazwisko na Ł.-T. musiałby wykazać w pierwszej kolejności, że posiada członków rodziny o tym nazwisku.

Istotne jest również, że ustawodawca w art. 3 pkt 3 u.z.i.n. zdefiniował pojęcie "członka rodziny", którym jest jedynie małżonek i wstępny osoby ubiegającej się o zmianę imienia lub nazwiska. Ponieważ przepisy u.z.i.n. nie zawierają definicji pojęcia "wstępny" i nie precyzują jego zakresu, to odwołać się tutaj należy do regulacji zawartej w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm.). I tak, zgodnie z art. 617 § 1 w/w ustawy krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Ustawodawca zdefiniował zatem pokrewieństwo w linii prostej i bocznej. Krewnymi w linii prostej są więc osoby, z których jedna pochodzi wprost od drugiej, tj. dziadkowie, rodzice, dzieci, wnuki. Dzielą się oni na wstępnych, którymi są osoby, od których pochodzi określona osoba (dziadkowie, rodzice), i zstępnych, tj. osoby, które pochodzą od określonej osoby (dzieci, wnuki).

Biorąc pod uwagę powyższe przepisy oraz materiał dowodowy zebrany w toku postępowania należało stwierdzić, że fakt posiadania przez członków rodziny skarżącego (małżonka czy jego wstępnego) nazwiska Ł.-T. nie został potwierdzony żadnym dokumentem. Jak zauważył to organ odwoławczy, żona i matka skarżącego nie nosiły w/w nazwiska historycznego. Okoliczność ta jest bezsporna. Odnośnie zaś ojca skarżącego należy zwrócić uwagę, że do wniosku skarżący dołączył dokument dotyczący urodzenia W.Ł.-T. oraz kopię odpisu skróconego aktu zgonu W.W.L., z których wynika, że W.L.Ł.-T. był synem L.Ł. i jego żony S. córki S., zaś W.W.L. – synem L.L. i Z..

W aktach sprawy znajduje się ponadto kopia orzeczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L. z dnia 19 stycznia 1958 r. o ustaleniu treści aktu urodzenia sporządzonego za granicą, z którego bezspornie wynika, że W.W.L. urodził się w dniu 17 listopada 1918 r. w K., że jest synem L.L., prawnika, urodzonego 1895 r. w G. – Z.S.R.R. wówczas zamieszkałego w K. i Z.L. z domu B. urodzonej w 1899 r. w W., wówczas zamieszkałej w K.. Z książki "Rody szlacheckie imperium rosyjskiego" wynika natomiast, że ojciec W.Ł.-T. – L.Ł.-T. urodził się w 1888 r., a jego żoną była S. córka S. (S.). Ponadto, w piśmie z dnia 4 listopada 2015 r. skarżący wskazał, że żoną jego dziadka – L.W.Ł.-T. - była Z.B. urodzona w 1891 r., zaś jego dziadek był poetą i prozaikiem.

Z powyższych dokumentów nie wynika zatem, że W.Ł.-T. jest W.W.L..

Z aktów tych wynika również, że w/w osoby urodziły się w tym samym dniu, tj. 17 listopada 1918 r.. Zbieżność jednak co do samej daty urodzenia ojca skarżącego z datą urodzenia W.L.Ł.-T. jest w tym zakresie - wbrew twierdzeniu skarżącego - niewystarczającą okolicznością potwierdzającą wiarygodność podnoszonych przez niego twierdzeń. Skarżący wskazał również na zbieżność miejsca urodzenia tych osób, co jednak nie jest tak jednoznaczne, bowiem z aktu urodzenia W.W.L. wynika, że ojciec skarżącego urodził się w K., jednakże w piśmie z dnia 4 listopada 2015 r. skarżący wskazał już, że W.L.Ł.-T. urodził się w R. (gmina K.).

Nadto należy zwrócić uwagę na pewne nieścisłości dotyczące imienia W.Ł.-T.. W akcie dotyczącym jego urodzenia jest mowa o W., zaś we fragmencie książki "Rody szlacheckie imperium rosyjskiego", która została oparta na informacjach udzielonych przez I.N.K., – o W..

Z dołączonego fragmentu książki wynika nadto, że dzieci księcia L.Ł.-T. książę W. (ur. 1918) i księżniczka I.N. (ur. 1922, po mężu K.) po 1939 r. zmieniły nazwisko i obecnie używają nazwiska L..

Skarżący oświadczył – wyjaśniając kwestię imion i nazwisk - że jego ojciec dokonał zmiany swojego nazwiska z Ł.-T. na L. po 1939 r., a także zmienił imię W. na imiona W.W. z uwagi na ówczesną sytuację historyczno-polityczną, nie przedłożył jednakże na dowód powyższego zdarzenia żadnych dokumentów. To zaś nie pozwala na stwierdzenie, że ojciec skarżącego nosił kiedykolwiek nazwisko Ł.-T.. Co istotniejsze, z akt sprawy nie wynika, aby ojcem skarżącego był W.Ł.-T., a tego w istocie domaga się skarżący. Trudno zatem również stwierdzić, że L.Ł.-T. był dziadkiem skarżącego, zaś W.Ł.-T., A.Ł. i A.Ł. – jego pradziadkami.

Uwzględniając powyższe słusznie stwierdziły organy, że wnioskodawca skutecznie nie wykazał, iż posiada członków rodziny o nazwisku, o zmianę na które się ubiega. Również wskazani przez skarżącego członkowie rodziny noszących nazwisko Ł.-T.: siostra ojca – N.L. (obecnie K.), która zmieniła nazwisko na L., brat dziadka – W.Ł.-T. i wnuk brata dziadka – M.Ł.-T. nie pozwalają na stwierdzenie, że został spełniony wymóg z art. 5 u.z.i.n., bowiem nie można w/w osób zaliczyć do "członków rodziny", o których mowa w art. 3 pkt 3 u.z.i.n..

Powyższe prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzającą ją decyzja organu pierwszej instancji zostały podjęte zgodnie z prawem. Tym samym zarzuty skargi naruszenia art. 8 i art. 11 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 140 oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. nie mogły zostać uwzględnione.

Odnosząc się do zarzutu w zakresie nieprzeprowadzenia przez organ pierwszej instancji dowodów ze źródeł osobowych, tj. przesłuchania żyjących członków rodziny skarżącego na okoliczności związane z meritum sprawy skargi, w pierwszej kolejności należy wskazać, że przesłuchanie w/w osób w istocie miałoby doprowadzić do podważenia dokumentów i aktów stanu cywilnego, a do czego nie jest uprawniony organ w postepowaniu dotyczącym zmiany nazwiska. Skarżący domaga się, aby organy te stwierdziły, że W.Ł.-T. i W.W.L. to ta sama osoba. Fakt ten jednak nie wynika z zebranego materiału dowodowego, a w szczególności z aktów urodzenia i zgonu w/w osób. Aby stwierdzić, że W.Ł.-T. i W.W.L. to ta sama osoba należałoby zmienić w/w akty. Zmiana taka jest natomiast możliwa nie w postepowaniu o zmianę nazwiska, ale w odrębnym postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów Rozdziału 4, zatytułowanego "Zmiany w aktach stanu cywilnego" ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 1741 ze zm.).

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że możliwe jest sprostowanie aktu stanu cywilnego. Artykuł 35 ust. 1 wyżej powołanej ustawy stanowi bowiem, że akt stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził. Sprostowanie aktu stanu cywilnego może być dokonane na podstawie zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, jeżeli w państwie wystawienia jest on uznawany za dokument stanu cywilnego, lub innego dokumentu zagranicznego potwierdzającego stan cywilny, wydanego w państwie, w którym nie jest prowadzona rejestracja stanu cywilnego, jeżeli zawierają one dane, które podlegają sprostowaniu, stwierdzają zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych (art. 35 ust. 2). Zaznaczyć tutaj jeszcze wypada, że z zasady sprostowania takiego dokonuje kierownik urzędu stanu cywilnego (art. 35 ust. 8), jednakże zgodnie z art. 36 w/w ustawy sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego, jeżeli:

1) sprostowanie aktu stanu cywilnego jest niemożliwe na podstawie akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub innych aktów stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych albo zagranicznych dokumentów stanu cywilnego, o których mowa w art. 35 ust. 2;

2) sprostowanie aktu stanu cywilnego przez kierownika urzędu stanu cywilnego nie jest możliwe wyłącznie na podstawie dokumentów wymienionych w pkt 1.

Na podstawie art. 37 w/w ustawy można uzupełnić akt stanu cywilnego. Akt stanu cywilnego, który nie zawiera wszystkich wymaganych danych, uzupełnia kierownik urzędu stanu cywilnego, który go sporządził, na podstawie innych aktów stanu cywilnego, akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego prowadzonych dla tego aktu i innych dokumentów mających wpływ na stan cywilny (art. 37 ust. 1). Uzupełnienia aktu stanu cywilnego można dokonać na podstawie zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, jeżeli w państwie wystawienia jest on uznawany za dokument stanu cywilnego, lub innego dokumentu zagranicznego potwierdzającego stan cywilny, wydanego w państwie, w którym nie jest prowadzona rejestracja stanu cywilnego, jeżeli stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej osoby lub jej wstępnych (art. 37 ust. 2). Uzupełnienia akt stanu cywilnego również dokonuje – zgodnie z art. 37 ust. 8 - kierownik urzędu stanu cywilnego. Na podstawie art. 38 można dokonywać uzupełnienia aktu zgonu, którego dokonuje sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej lub prokuratora, jeżeli akt zgonu nie zawiera daty lub godziny zgonu, a dane te nie wynikają z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego stanowiących podstawę sporządzenia aktu zgonu.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 w/w ustawy unieważnienia aktu stanu cywilnego lub dołączonej do niego wzmianki dodatkowej dokonuje sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego, jeżeli akt ten lub wzmianka stwierdzają zdarzenie niezgodne ze stanem faktycznym lub stwierdzono uchybienia, które zmniejszają jego moc dowodową. Jeżeli sąd unieważnił akt stanu cywilnego z przyczyn, o których mowa w ust. 1, może on postanowić o sporządzeniu nowego aktu stanu cywilnego (art. 39 ust. 2).

Również ustalenia treści aktu stanu cywilnego dokonuje sąd w postępowaniu nieprocesowym, jeżeli postanowił o sporządzeniu nowego aktu stanu cywilnego, albo na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego, jeżeli:

1) unieważniony akt stanu cywilnego ma być zastąpiony nowym aktem;

2) akt urodzenia lub akt małżeństwa nie został sporządzony i nie może go sporządzić kierownik urzędu stanu cywilnego (art. 40).

Uwzględniając powyższe należało stwierdzić, że przesłuchanie osób wskazanych przez skarżącego należało uznać w świetle zebranego materiału dowodowego i dokonanych przez organy w sposób wyczerpujący ustaleń oraz z uwagi na fakt, że miałoby ono w istocie dowodzić okoliczności niezwiązanych z meritum sprawy, którą jest zmiana nazwiska przez skarżącego, a nie ustalanie zbieżności tożsamości dwóch osób, za zbędne. Tym samym nie mogło dojść do naruszenia przez organ pierwszej instancji art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., a w konsekwencji do naruszenia przez organ odwoławczy art. 8 i art. 11 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, a jedynie który pozwala na uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej przepisy postępowania.

Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. należy zauważyć, że w sprawie brak jest aktów stanu cywilnego umożliwiającego nie tylko przyjęcie, że ojciec skarżącego nosił historyczne nazwisko Ł.-T., ale przede wszystkim, że ojcem skarżącego jest W.Ł.-T.. To zaś sprawia, że powyższy zarzut jest nieuzasadniony, bowiem organy orzekające w sprawie o zmianę nazwiska nie mogły dokonywać ustaleń dotyczących ojcostwa W.Ł.-T., a tym bardziej stwierdzać fakty wbrew danym wynikającym z zebranych aktów stanu cywilnego, a do tego – zgodnie z oczekiwaniem skarżącego – musiałoby sprowadzić się postępowanie administracyjne; postępowanie to musiałoby toczyć się w przedmiocie ustalenia treści aktu stanu cywilnego ojca skarżącego, co w świetle wyżej przywołanych przepisów jest niedopuszczalne.

Zdaniem Sądu kierownik urzędu stanu cywilnego może dokonać na podstawie art. 5 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 10 ze zm.) zmiany nazwiska na nazwisko historyczne, ale tylko wtedy, gdy z akt stanu cywilnego wynika, że wstępny lub małżonek osoby ubiegającej się o taką zmianę (art. 3 pkt 3 u.z.i.n.) noszą takie nazwisko. Nie może (nie jest właściwy) natomiast prowadzić postępowania w kierunku dopiero ustalenia faktu noszenia nazwiska historycznego przez wyżej wskazane osoby.

Powyższe powoduje, że również zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 u.z.i.n. nie mógł zostać uwzględniony. Skoro w sprawie nie spełniono wymogów z art. 5 u.z.i.n., badanie przesłanki "ważnego powodu", o której mowa w art. 4 ust. 1 u.z.i.n., jest niecelowe. Sąd podziela przy tym co do zasady stwierdzenia skarżącego, że nie można w pewnych konkretnych stanach faktycznych w sposób zupełnie bezkrytyczny założyć, że wola powrotu do nazwiska przodków jest jedynie przejawem pewnej fanaberii i nie mieści się w zakresie pojęciowym ważnych powodów. Katalog ten bowiem jest katalogiem otwartym obligującym do indywidualnej oceny każdego rozpoznawanego przypadku. Niemniej jednak taki stan faktyczny nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie, bowiem z akt sprawy – jak była o tym mowa wyżej – nie wynika, że skarżący wywodzi się z rodu Ł.-T.. Rodowym nazwiskiem skarżącego – jak sam wskazał w piśmie z dnia 18 września 2015 r. - jest nazwisko L..

Z tych powodów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.