Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1029/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Asesor WSA - Danuta Dopierała (spr.), Protokolant - B.T., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2007 r. sprawy ze skargi S.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 26 stycznia 2007 r., wniesionej przez pana S.W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2006 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2005 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pan S.W. wnioskiem z 27 maja 2005 r., zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) Oddział w C. o częściowe umorzenie należności z tytułu składek oraz o rozłożenie pozostałej jej części na maksymalną liczbę rat. W uzasadnieniu stwierdził, że nie posiada środków na spłatę zadłużenia, ponieważ prowadzona działalność gospodarcza przynosi straty.

Następnie, w odpowiedzi na wezwanie organu w sprawie jednoznacznego określenia rodzaju wnioskowanej ulgi, pismem z 10 czerwca 2005 r., pan S.W. zwrócił się do ZUS o "umorzenie zadłużenia z tytułu niespłacenia składek z racji prowadzenia działalności gospodarczej". Zaznaczył, iż powstałe zadłużenie (również z tytułu zaciągniętych kredytów) jest wynikiem podejmowanych prób ratowania działalności gospodarczej. Podkreślił, iż w celu utrzymania rodziny i spłaty zadłużenia podejmuje się każdej pracy dorywczej. Rodzina funkcjonuje dzięki Jego dodatkowej pracy oraz pomocy rodziców, którzy - z uwagi na chorobę ojca i konieczność zakupu leków - również pozostają w trudnej sytuacji finansowej.

Decyzją z [...] lipca 2005 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności zadłużenia w trybie egzekucji administracyjnej. Jednocześnie podniesiono, że Skarżący nie przedstawił dokumentów świadczących o sytuacji majątkowej jego rodziny. Organ zaznaczył, iż o odmowie umorzenia należności zdecydowano z uwagi na brak dokumentów potwierdzających szczególnie trudne warunki materialne Wnioskodawcy oraz fakt, że Zobowiązany nadal prowadzi działalność gospodarczą.

W decyzji zawarto pouczenie, iż strona niezadowolona z jej treści może zwrócić się na podstawie art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 19 lipca 2005 r., pan S.W. powtórzył argumenty zawarte we wniosku o umorzenie należności oraz dołączył dokumenty dotyczące jego sytuacji majątkowej. Dodał też, że posiada zadłużenie w Banku [...] w G., na rzecz którego została ustanowiona hipoteka na należącej do Zainteresowanego nieruchomości. Wskazał, iż jego żona - J.W. - nie pracuje i nie jest uprawniona do pobierania żadnego zasiłku. Na potwierdzenie powyższego przedstawił zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w K.. Zaznaczył, iż na utrzymaniu ma dwoje uczących się dzieci. Jest również zadłużony w [...] Banku [...], o czym świadczy załączona przez Niego decyzja Banku z [...] lipca 2005 r. w sprawie zadłużenia z tytułu umowy limitu zadłużenia w rachunku oszczędnościowo - rozliczeniowym.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentujący Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z [...] sierpnia 2005 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 9, poz. 26 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wyjaśnił, że Zobowiązany nie wskazał nowych dowodów, które mogłyby skutkować zmianą decyzji wydanej w I instancji. W szczególności przedłożone przez Wnioskodawcę zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy, stwierdzające brak rejestracji jego żony, nie jest dokumentem potwierdzającym trudne warunki materialne. Nadto zauważył, iż z przedłożonych przez Skarżącego dokumentów bankowych wynika, iż jest On podmiotem obrotu gospodarczego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Pan S.W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami. Kwestionując stanowisko organów orzekających w sprawie podniósł, iż w toku postępowania złożył do akt sprawy dokumentację potwierdzającą trudną sytuację finansową Jego rodziny, w szczególności zeznanie podatkowe za rok 2004, odpis księgi wieczystej nieruchomości, która została obciążona hipoteką na rzecz Banku [...] w G. oraz zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w K. dotyczące małżonki.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt V SA/Wa 2529/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 119 pkt 1 oraz art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości. Sąd wskazał, iż ani Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ani Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie były - w stanie faktycznym i prawnym sprawy - organami właściwymi do rozpatrzenia w II instancji umorzenia należności z tytułu składek. Organem tym, zgodnie z art. 17 k.p.a. był Minister Polityki Społecznej. Sąd zauważył również, że od 24 sierpnia 2005 r. - ustawą z 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 150, poz. 1248) - zmieniono przepis art. 83 ust. 4 ustawy systemowej. Wobec powyższego, zgodnie z art. 141 § 4 zd. 2 in fine oraz art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożony przez Stronę, zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji organu I instancji, należy ocenić i rozpatrzyć z uwzględnieniem zmian wprowadzonych tą ustawą.

Postanowieniem z [...] września 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej przekazał wniosek o rozpatrzenie sprawy Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - jako organowi właściwemu na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z [...] grudnia 2006 r. Prezes ZUS reprezentujący Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując w podstawie prawnej art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.) oraz art. 10 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 9, poz. 26 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] lipca 2005 r. nr [...].

W pierwszej kolejności organ odwoławczy - wskazując okresy i kwoty należności różne w stosunku do okresów i kwot stanowiących przedmiot rozstrzygnięcia organu I instancji wskazał, iż przedmiotowe rozbieżności wynikają z ponownego przeliczenia konta Płatnika w związku ze złożonymi korektami deklaracji rozliczeniowych.

Powołując treść art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) organ stwierdził, iż materiał dowodowy nie daje podstaw to uznania, że w rozpatrywanej sprawie zachodzą powołane w ww. przepisach szczególne okoliczności, uzasadniające umorzenie nieopłaconych składek. Podkreślił, iż Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą i osiąga z tego tytułu dochody, jest nadto współwłaścicielem nieruchomości, do której można skierować egzekucję - a zatem uzasadniony jest pogląd, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności. W ocenie organu brak jest również podstaw do umorzenia zaległości składkowych pomimo braku całkowitej nieściągalności. Skarżący we wniosku o umorzenie należności wspomina wprawdzie o chorobie ojca, jednakże nie sprawuje nad nim bezpośredniej opieki. Zauważył, iż to właśnie rodzice Skarżącego udzielają Mu wsparcia finansowego. Okoliczność pozostawania bez pracy przez żonę Wnioskodawcy nie potwierdza, że znajduje się On w trudnej sytuacji materialnej. Żona pomaga bowiem w prowadzeniu działalności gospodarczej, w sytuacjach gdy Skarżący podejmuje prace dorywcze, co umożliwia osiąganie dochodu z prowadzonej działalności oraz z prac dodatkowych.

Ponadto organ odwoławczy zaznaczył, iż rozważał również wobec Zobowiązanego możliwość umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 247, poz. 2074). Jednocześnie Stwierdził, iż wymieniona wyżej regulacja nie ma zastosowania do Skarżącego, ponieważ podlegał On przepisom ww. ustawy o restrukturyzacji, która stwarzała możliwość częściowego umorzenia należności wobec ZUS. Z możliwości tej jednak Skarżący nie skorzystał.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 stycznia 2007 r. pan S.W. zwrócił się o uchylenie zaskarżonej decyzji z [...] grudnia 2006 r. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając obrazę obowiązujących przepisów prawa, niezgodność ze stanem faktycznym oraz brak obiektywizmu organu orzekającego w sprawie.

Wskazał, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił żadnych podnoszonych przez niego okoliczności, znajdujących potwierdzenie w przedstawionych przez Niego dokumentach, a dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Poinformował, iż prowadzona przez Niego działalność gospodarcza nie przynosiła żadnego dochodu, dlatego złożył wniosek o jej likwidację. Wskazał też, że pomimo jego wielokrotnych wizyt w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych nie został poinformowany, o możliwości skorzystania z tzw. restrukturyzacji.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) dalej: u.s.u.s., uznał, że decyzja ta wydana została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego i jest obarczona wadą skutkującą jej uchyleniem.

Jednocześnie Sąd zaznacza, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej. Natomiast będąc uprawnionym do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie, stwierdziwszy, iż decyzja wydana w sprawie niniejszej przez Prezesa Zakładu jest wadliwa, orzekł o wyeliminowaniu jej z obrotu prawnego. Tym samym sprawa "wróci" do organu administracyjnego celem ponownego jej rozpatrzenia, zgodnie z zaleceniami Sądu, które zostaną przedstawione poniżej.

Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z 27 maja 2005 r. (data wpływu do organu), uzupełnionym w dniu 10 czerwca 2005 r., pan S.W. zwrócił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za okres prowadzonej działalności gospodarczej.

Z uwagi na treść wniosku, sprawę należało rozpoznać w oparciu o przepis art. 28, w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek, w związku z art. 32 u.s.u.s., przy uprzednim określeniu przedmiotu postępowania - biorąc pod uwagę zakres żądania Strony oraz w oparciu o ustalenia dokonane przez organ rentowy na podstawie stosownych dokumentów rozliczeniowych - co do okresu zaległości płatnika, tytułu oraz kwoty należności.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2 - 4, stanowiących, że należności te mogą być umarzane, z zastrzeżeniem ust. 3a, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu.

W myśl natomiast ust 3a cytowanego przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na mocy ustawowej delegacji (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej określił szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny,

w szczególności zaś w przykładowo wymienionych przypadkach.

Przepisy te odnoszą się więc do należności i należność ta winna być dokładnie określona (w zakresie kwoty, okresu, którego dotyczy, jak i jej rodzaju - tytułu), aby organ mógł prawidłowo przeprowadzić postępowanie dowodowe w sprawie, mając na uwadze konkretną kwotę należności jako przedmiot tego postępowania, a następnie - właściwie stosując przesłanki prawa materialnego - zakończyć to postępowanie decyzją orzekającą co do istoty (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 lipca 2001 r., sygn. akt IV SA 1091/99, Lex nr 78924).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej Sąd zważył, iż decyzją z [...] lipca 2005 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, prawidłowo stosując art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 u.s.u.s., odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres marzec 1999 - maj 2005 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek w kwocie [...] zł i odsetek liczonych na dzień [...] maja 2005 r. w kwocie [...] zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres czerwiec 1999 - maj 2005 w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu składek w kwocie [...] zł i odsetek w kwocie [...] zł, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres marzec 1999 - maj 2005 w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu składek w kwocie [...] zł i odsetek w kwocie [...] zł.

Następnie, na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ odwoławczy, powołując w podstawie prawnej art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] lipca 2005 r., wskazując w uzasadnieniu rozstrzygnięcia odmienny przedmiot postępowania odnośnie okresów zaległości Płatnika, tytułów oraz kwoty należności (z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres marzec 1999 - marzec 2002, październik 2004 - maj 2005 w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu składek w kwocie [...] zł i odsetek liczonych na dzień 27 maja 2005 r. w kwocie [...] zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres czerwiec 1999 - maj 2005 w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu składek w kwocie [...] zł i odsetek w kwocie [...] zł, Fundusz Pracy za okres kwiecień 1999 - marzec 2002, październik 2004 - maj 2005 w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu składek w kwocie [...] zł i odsetek w kwocie [...] zł.

Mając na względzie wymóg co do tożsamości sprawy rozpatrywanej w I i II instancji, przy jednoczesnej konieczności uwzględniania przez organ odwoławczy zmian stanu faktycznego sprawy, jakie nastąpiły po wydaniu decyzji przez organ I instancji (v. wyrok NSA OZ we Wrocławiu z 8 lutego 1994 r., sygn. akt SA/Wr 1891/93, ONSA 1995 r.) oraz obowiązek Sądu dotyczący dokonania oceny nie tylko samej osnowy decyzji, ale rozstrzygnięcia jako całości - a więc łącznie z uzasadnieniem (v. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz Jan Paweł Tarno, Wydawnictwo prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str. 18) zauważyć należy, iż prowadzenie postępowania poprzedzającego wydanie przez organ odwoławczy decyzji w przedmiocie umorzenia należności, jak i wydanie takiej decyzji następuje w oparciu o przepisy k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Postępowanie wszczęte takim wnioskiem kończy się rozstrzygnięciem - sposobem załatwienia sprawy - przewidzianym w art. 138 § 1 k.p.a. Powyższe oznacza, że Prezes Zakładu wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 83 ust. 4 u.s.u.s.) stosuje tylko i wyłącznie takie rozstrzygnięcia, które zostały przewidziane w art. 138 k.p.a. Wskazany przepis zawiera wyczerpujące wyliczenie rozstrzygnięć, jakie mogą być wydane przez organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Według dyspozycji tego przepisu w przypadku rozstrzygnięć merytorycznych organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy albo utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (art. 138 § 1 pkt 1) - gdy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy uznaje w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 ab initio) - gdy widzi potrzebę skorygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji, wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, tudzież w toku postępowania nastąpiła zmiana okoliczności sprawy. Organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w ramach art. 138 § 1 k.p.a. może także uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (§ 1 pkt 2 in fine) albo umorzyć postępowanie odwoławcze (§ 1 pkt 3). Ponadto, w myśl § 2 art. 138 organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Wskazany art. 138 § 1 k.p.a. jest jasny w swej treści co do sposobów zakończenia odwoławczego postępowania administracyjnego i w tym zakresie nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. A zatem jeżeli - jak w sprawie niniejszej - w toku postępowania administracyjnego, w wyniku stwierdzenia błędów w deklaracjach rozliczeniowych (pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 21 listopada 2006 r. - k. 94 akt. admin.), zmianie uległ przedmiot postępowania (okres zaległości, tytuł i wysokość kwoty zadłużenia Skarżącego z tytułu nieopłaconych składek), organ odwoławczy - dostrzegając potrzebę skorygowania rozstrzygnięcia podjętego przez organ I instancji - winien zastosować normę z art. 138 § 1 pkt 2 i - uchylając zaskarżoną decyzję w całości - orzec co do istoty sprawy. Bez wpływu na powyższą ocenę pozostają wyjaśnienia organu orzekającego odnośnie przyczyn zmiany przedmiotu postępowania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (k. 146 akt. admin.) wobec bezspornego dokonania zmiany decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2005 r. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny organ odwoławczy dopuszcza się naruszenia artykułu 138 § 1 pkt 2 k.p.a., jeżeli zmienia zaskarżoną decyzję nie uchylając jej (por. teza pierwsza wyroku NSA OZ we Wrocławiu z 31 października 1995 r., sygn. akt SA/Wr 586/95, Lex nr 27031). Dodatkowo podkreślić należy, iż - wbrew twierdzeniu Prezesa ZUS zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - we wniosku o ponowne rozparzenie sprawy z [...] lipca 2005 r. Skarżący nie dokonał modyfikacji żądania odnośnie umorzenia należności wobec ZUS w zakresie wskazanym przez organ odwoławczy. Jak bowiem wynika z przedmiotowego pisma, Skarżący wniósł "o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczenia społecznego wraz z ustawowymi odsetkami za lata 1999 - 2005, zakończonej decyzją Inspektoratu ZUS w K. nr [...] z [...] lipca 2005 r. (...) odmawiajcą umorzenia.".

Oczywiste naruszenie wskazanych reguł orzekania w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji. Wykazana wada zaskarżonej decyzji sprawia, że przedwczesnym byłoby rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze. Uchylenie zaskarżonej decyzji nie oznacza przy tym, że wniosek Skarżącego o umorzenie powyższych należności uznano za zasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Prezesa Zakładu.

Jednocześnie, kierując się treścią art. 141 § 4 p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie wyroku powinno także zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Poza wyżej już przedstawionym stanowiskiem, Sąd zwraca uwagę na konieczność przestrzegania zasad ogólnych w toku postępowania administracyjnego. Zasady te wymagają od organu między innymi ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez Skarżącego okoliczności dotyczących istoty sprawy. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 k.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Uchybienia w tym zakresie - zależnie od ich stopnia - mogą skutkować nawet uchyleniem decyzji obarczonej taką wadą, zwłaszcza, gdy decyzja ma charakter uznaniowy, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku.

Rozpatrując sprawę ponownie organ orzekający, kierując się regułami postępowania wskazanymi w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nie poprzestając na wymienieniu załączonego do akt sprawy materiału dowodowego - winien przeprowadzić w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jego rzetelną analizę, zwłaszcza w oparciu o przesłanki umorzenia ujęte w przepisach ww. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. W tym zakresie organ winien rozpatrzyć sytuację majątkową i rodzinną Skarżącego, zwłaszcza w kontekście ciążących na Nim zobowiązań finansowych, konieczności utrzymania pozostającej bez pracy żony oraz dwojga małoletnich dzieci w wieku szkolnym, jak również podniesionej w skardze kwestii likwidacji prowadzonej w dacie wydania zaskarżonej decyzji działalności gospodarczej.

Dostrzegając wskazane powyżej uchybienia Sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji i - nie przesądzając wyniku sprawy niniejszej - ponowne jej rozpatrzenie w oparciu o wskazane powyżej przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z zachowaniem ww. reguł postępowania administracyjnego.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 134 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.