Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 852/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jan Szuma Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również jako: "Kolegium", "organ odwoławczy" albo "organ II instancji") decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. nr [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. w sprawie odmowy przyznania A. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad K. K..

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie wskazano, że w dniu [...] sierpnia 2020 r. A. K. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią K. K., a w dniu [...] listopada 2020 r. wydano w tym zakresie decyzję odmowną. Decyzja ta została następnie uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...], a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W dniu [...] maja 2021 r. Miejski Ośrodkek Pomocy Rodzinie w P. F. [...] (dalej również jako: "MOPR") przeprowadził telefonicznie wywiad środowiskowy z wnioskodawcą.

Mając powyższe na względzie Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. odmówił przyznania A. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad K. K., wskazując, że zakres sprawowanej przez wnioskodawcę opieki ustalony na podstawie pisemnego oświadczenia A. K. z dnia [...] kwietnia 2021 r. dotyczącego opieki nad babcią oraz wypełnionego przez wnioskodawcę formularza obejmującego czynności wykonywane przez niego w związku z tą opieką, wskazuje, że opieka powyższa jest wykonywana w sposób niepełny. Dodatkowo organ I instancji wskazał, że z orzeczenia o niepełnosprawności K. K. nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, co powoduje, że nie została spełniona podstawowa przesłanka ustalenia wnioskowanego świadczenia, jaką jest kryterium powstania niepełnosprawności w okresie dzieciństwa.

Dodatkowo organ I instancji zwrócił uwagę, że obowiązek alimentacyjny córek K. K. wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuka A. K., który - pomimo wezwania - nie dostarczył orzeczenia o niepełnosprawności jednej z córek K. K., natomiast ugoda o braku roszczeń alimentacyjnych, zawarta pomiędzy K. K. a jej drugą córką, nie znosi obowiązku alimentacyjnego uregulowanego w Kodeksie Rodzinnym i Opiekuńczym. Zdaniem Prezydenta [...] brak jest też związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a ubieganiem się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ zaznaczył, że A. K. - według oświadczenia zrezygnował z zatrudnienia, w celu opieki nad babcią dnia [...] marca 2014 r., ale orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane dopiero [...] listopada 2015 r. i wyjaśnił, że inne są przesłanki pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego (przyznanego stronie od 2016 r.) i świadczenia pielęgnacyjnego. Prezydent Miasta podkreślił, że nie może przychylić się do twierdzenia, iż opieka A. K. nad babcią jest stała, osobista i długotrwała - do takich czynności nie należy robienie zakupów, pranie, sprzątanie, opłacanie rachunków, kontakty z lekarzem i załatwianie spraw urzędowych. Czynności takie wykonują bowiem również osoby pracujące. Zdaniem organu I instancji czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad babcią nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, by A. K. przy należytej organizacji opieki nie mógł wykonywać pracy zarobkowej na podstawie umowy zlecenia, o dzieło lub etatu, tym bardziej, że A. K. nie podał konkretnych przeszkód do podjęcia pracy.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. K. podnosząc zarzut:

1. błędnej wykładni art. 23 ust. 4a w zw. z art. 28 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 7, 8, 77 § 1, 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: K.p.a.") poprzez kłamliwe uznanie, że odwołujący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu i dowolnie zmieniał jego termin, co jest oczywiście sprzeczne z materiałami zgromadzonymi w aktach sprawy,

2. naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 pkt 1a u.ś.r. przez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się skarżącego, faktycznie sprawującego opiekę nad osobą niepełnosprawną, z uwagi na to, że zdaniem organu opieka ta powinna być sprawowana przez osoby spokrewnione w linii prostej, w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, podczas gdy funkcjonalna wykładnia powołanych przepisów powinna skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu w związku z opieką nad babcią, a skarżący udowodnił, że opieki tej nie mogą obiektywnie sprawować córki K. K.,

3. naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014 r. sygn. akt: K [...], doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

4. naruszenia art. 77 § 1, art. 78 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie jakichkolwiek okoliczności i przyjęcie, że strona niespokrewniona z osobą wymagającą opieki w linii prostej w pierwszym stopniu skutkuje brakiem jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Rozpoznając wniesione odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło w pierwszej kolejności treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie wskazało, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...] listopada 2015 r., z którego wynika, że K. K. (babcia wnioskodawcy) została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a stopień niepełnosprawności datuje się od [...] października 2015 r. Przywołując treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014 r. sygn. akt: K [...], Kolegium wskazało, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co powoduje, że rozważania Prezydenta Miasta P. były w powyższym zakresie wadliwe.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że K. K. posiada dwie córki, przy czym A. K. w piśmie z dnia [...] kwietnia 2021 r. oświadczył, że nie utrzymuje żadnego kontaktu z córkami p. K. K. ze względu na "toksyczne relacje rodzinne", córki K. K. nie sprawują i nigdy nie sprawowały opieki nad swoją matką, a z informacji od K. K. wynika, że jedna z córek jest osobą niepełnosprawną i z racji złego stanu zdrowia sama wymaga opieki, a druga z córek ma zawartą ugodę alimentacyjną z matką, w której obie wskazały, że nie będą miały wobec siebie roszczeń alimentacyjnych. Dodatkowo A. K. oświadczył, że nie posiada informacji, czy córki K. K. posiadają orzeczenia o niepełnosprawności. W tych okolicznościach faktycznych Kolegium przyznało rację Prezydentowi, który wywiódł, że po stronie córek K. K. brak jest obiektywnych przeszkód do realizacji obowiązku alimentacyjnego wobec matki, choćby w formie pieniężnej. Materiał dowodowy nie potwierdza, by córki K. K. legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odnosząc się do podnoszonego zarzutu zawarcia umowy alimentacyjnej Kolegium wskazało, że nawet jeśli doszło do zawarcia pomiędzy K. K. a jedną z jej córek ugody alimentacyjnej, to całkowite uchylenie wzajemnego obowiązku alimentacyjnego może budzić wątpliwości co do jego zgodności zarówno z prawem, jak i zasadami współżycia społecznego. Sam wnioskodawca wskazał, że jego matka pracuje, a zatem nie można mówić o spełnieniu w przypadku A. K. przesłanki określonej w art. 17 ust. la pkt 2 u.ś.r. Zdaniem Kolegium brak jest bowiem żadnych obiektywnych przeszkód do wykonania obowiązki alimentacyjnego przez dzieci. K. K., co jednocześnie wyklucza przyznanie jej wnukowi świadczenia pielęgnacyjnego.

W dalszej kolejności Samorządowe Kolegium Odwoławcze wywiodło, że podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] maja 2021 r. w formie telefonicznej A. K. wskazał, że sprawuje w sposób stały, osobisty i długotrwały opiekę nad babcią K. K., która polega na przygotowywaniu i podawaniu posiłków, podawaniu leków, pomocy przy higienie i zmianie opatrunków, utrzymanie czystości w mieszkaniu (robi pranie, myje podłogi, wyciera kurz, zmywa naczynia), pomaga w dotarciu do lekarza, fryzjera, robi zakupy, pośredniczy w sprawach urzędowych, pomaga przy ubieraniu. Wnioskodawca oświadczył również, że opieka ta przeszkadza mu w podjęciu pracy i nie udzielił odpowiedzi na pytanie, czy nadal pełni funkcje w spółkach i z kim zamieszkuje (oprócz babci). A. K. wypełnił też zestawienie czynności wykonywanych w związku z opieką nad babcią, w którym potwierdził oświadczenia złożone podczas wywiadu. Z zestawienia wynika, że K. K. budzi się sama, rzadko wymaga prowadzenia do toalety, nie zawsze wymaga pomocy przy ubieraniu, wymaga pomocy przy higienie osobistej (2x dziennie), zmianie opatrunków (co 1-2 dzień), podawaniu leków (2-3 x dziennie), przy przygotowaniu posiłków (3x dziennie), sprzątaniu (raz w tygodniu), wizytach lekarskich (1- 2/m-c), opłacaniu rachunków (raz w miesiącu), robieniu zakupów, w tym leków (co drugi dzień), załatwianiu spraw urzędowych (w razie potrzeby).Mając na uwadze powyższe, w ocenie Kolegium, nie ma podstaw, by uznać, że przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. zostały spełnione w niniejszej sprawie. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że pomoc A. K. wobec babci koncentruje się przede wszystkim wokół czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i ma charakter doraźny w ogólnie przyjętych stosunkach pomiędzy członkami rodziny. Ustalenia te zostały dokonane właściwie, w oparciu o wywiad środowiskowy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w sprawie o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego kluczowe jest ustalenie, czy konieczność takiej opieki uniemożliwia wykonywanie pracy zawodowej, a zatem, czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia. Ustalenia dokonane w toku wywiadu środowiskowego potwierdzają, że pomoc wnuka koncentruje się wokół takich czynności jak: na przygotowaniu posiłków, robieniu zakupów, utrzymywaniu porządku w domu. K. K. nie jest osobą leżącą i jest zdolna do samoobsługi (sama porusza się w mieszkaniu, ubiera się, załatwia potrzeby fizjologiczne, spożywa posiłki), przy czym wymaga pomocy w niektórych czynnościach. Jednocześnie z materiału dowodowego nie wynika, by babcia wnioskodawcy wymagała ciągłej (całodziennej) opieki, czy też nadzoru ze strony osób trzecich, w stopniu uniemożliwiającym wnukowi jakąkolwiek aktywność zawodową. Czynności, które wykonuj A. K. w związku z opieką nad babcią są wykonywane również przez osoby pracujące zawodowe, a ich charakter i zakres nie wyklucza zatrudnienia, co słusznie zauważył organ 1 instancji. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tymczasem wyłącznie osobom, które nie mogą w ogóle pracować ze względu na opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną.

W niniejszej sprawie nie można też, zdaniem Kolegium, mówić o rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ odwoławczy ustalił, że A. K. jest od dnia [...] października 2015 r. Prezesem Zarządu (jedynym członkiem zarządu) S. Sp. z o.o. z siedzibą w P. , gmina O. (KRS nr [...]), w której posiada też 88 udziałów, a nadto od dnia [...] grudnia 2017 r. jest prokurentem w S. Sp. z o.o. z siedzibą w P. (KRS nr [...]), w której posiada 90 udziałów. Prezesem Zarządu (jedynym członkiem zarządu) tej drugiej spółki jest K. K. (babcia skarżącego). Kwestia udziału A. K. w spółkach była poruszana przez pracownika socjalnego w czasie wywiadu środowiskowego, jednakże w tym zakresie wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi na zadanie pytanie. Zdaniem Kolegium świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie osobom, które - ze względu na konieczność sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną - nie mogą podjąć zatrudnienia lub muszą z niego zrezygnować. Świadczenie to nie ma natomiast stanowić zastępczego źródła dochodu w przypadku, gdy choć wnioskodawca wykonuje ciążący na nim obowiązek alimentacyjny, to nie musiał z tego tytułu rezygnować z zatrudnienia. Taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. K. podtrzymując zarzuty zawarte w odwołaniu.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Pismem procesowym z dnia [...] marca 2022 r. skarżący uzupełnił skargę podnosząc, że K. K. jest osobą niepełnosprawną, wymagającą ciągłej i długotrwałej, całodobowej opieki. W trakcie wywiadu środowiskowego skarżący udzielił odpowiedzi na pytania w sposób rzetelny, odzwierciedlający aktualną (na dzień przeprowadzenia wywiadu) sytuację życiowo-zdrowotną swojej babci. Na dzień złożenia pisma K. K. jest w przeważającej części czasu osobą leżącą. Większość czynności życiowych wykonuje tylko i wyłącznie z asekuracją/pomocą opiekuna. Po mieszkaniu porusza się tylko i wyłącznie z asekuracją/pomocą opiekuna oraz przy użyciu balkonika lub wózka inwalidzkiego.

Skarżący podniósł następnie, że od dnia [...] marca 2014 r. nie podejmował żadnego zatrudnienia i pracy zarobkowej, a od dnia [...] października 2015 r. (decyzja z początku 2016 r.) do dnia [...] października 2020 r. przyznawano mu nieprzerwanie specjalny zasiłek opiekuńczy, w związku z rezygnacją z zatrudnienia i pracy zarobkowej w celu opieki nad moją niepełnosprawną babcią. Na przestrzeni powyższego okresu czasu (okres przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego) organ I instancji tj. [...] Centrum Świadczeń, nigdy nie kwestionował faktu jego rezygnacji z zatrudnienia i pracy zarobkowej w związku z podjęciem opieki nad moją niepełnosprawna babcią, a wydał w tym zakresie 5 decyzji administracyjnych (5 okresów zasiłkowych).

Następnie skarżący zakwestionował twierdzenia jakoby kwestia jego udziału w spółkach była poruszana przez pracownika socjalnego w czasie wywiadu środowiskowego. Jak podkreślił skarżący, kwestia pełnienia funkcji w dwóch spółkach, był każdorazowo poruszany przez organ I instancji w postępowaniach dotyczących przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego (5 okresów zasiłkowych). Skarżący za każdym razem oświadczał przed organem, że pełnienie tych funkcji w żaden sposób nie koliduje z obowiązkami pełnionymi przy sprawowaniu opieki nad babcią. Sprawy związane z czynnościami o charakterze kierowniczym, wynikające z przepisów prawa cywilnego, podatkowego, ustawy o rachunkowości czy Kodeksu Spółek Handlowych, były prowadzone i podejmowane przez wykwalifikowane biuro rachunkowo-prawne i biuro audytorskie, tj. przez podmioty profesjonalne z tej dziedziny. Jeżeli chodzi o kwestię pełnienia samych funkcji, to były one konstruowane przy konsultacjach z biurem rachunkowo- prawnym, które przeprowadzało proces rejestracji spółek, w taki sposób, by podejmowanie czynności prawnych było najprostsze i najwygodniejsze w przyszłym funkcjonowaniu tych podmiotów. Obydwie spółki zajmowały się pośrednictwem w zakresie obsługi usług elektronicznych [...] oraz [...]. Ze względów podatkowo-prawnych, biuro rachunkowo-prawne doradziło, by zarejestrować dwa podmioty. Obowiązki skarzącego sprowadzały się do obsługi aplikacji elektronicznych [...] oraz [...], dokonywania rozliczeń w programie Microsoft Excel, podpisywania dokumentów w formie elektronicznej lub dokumentowej, czy wymiany informacji z biurem rachunkowo-prawnym. Wszystkie czynności dokonywałem w pełni zdalnie przy pomocy komputera, telefonu, aplikacji mobilnych i programów komputerowych, a co najważniejsze były wykonywane z domu. Zdaniem skarżącego w trakcie pełnienia funkcji w powyższych spółkach, priorytetem nigdy nie była dla mnie chęć zarobku i pracy zarobkowej, w konsekwencji tego ani razu nie otrzymał żadnego wynagrodzenia czy zysku pieniężnego. Z racji tego, że zaraz po zdaniu matury skarżący zamieszkał wraz z babcią, którą objął opieką nieodpowiedzialnym byłoby nie podejmowania prób zdobycia jakiegokolwiek doświadczenia i wiedzy, które to mogą zaowocować w dorosłym życiu. Skarżący podkreślił, że ze względu na znaczne pogorszenie się stanu zdrowia K. K., pojawienie się pandemii [...], niekorzystne zmiany przepisów prawnych dot. aplikacji elektronicznych [...] oraz [...], a także skumulowaną stratę w obydwóch spółkach, dnia [...] maja 2021 r. podmioty te zostały postawione w stan likwidacji oraz zaprzestały podejmowania jakichkolwiek czynności gospodarczych. Z informacji jakie otrzymałem z biura rachunkowo-prawnego wynika, że zamknięcie powyższych podmiotów nastąpi na przełomie maja i czerwca 2022 roku, ponieważ czynności likwidacyjne trwają około jednego roku. Od dnia [...] maja 2021 r. skarżący nie pełni już powyższych funkcji w obydwóch spółkach oraz nie posiada w spółkach żadnych obowiązków. Biuro rachunkowo-prawne na podstawie stosownych pełnomocnictw podejmuje działania zmierzające do zamknięcia obydwóch podmiotów.

W dalszej części pisma skarżący odniósł się kwestii możliwości sprawowania opieki przez córki K. K., wskazując, że G. M. jest po rozwodzie około 16 lat. Od tamtego czasu skarżący nie utrzymuje z nią żadnego kontaktu ze względu na burzliwe i toksyczne relacje rodzinne. G. M. nie wykazuje żadnej inicjatywy, aby utrzymywać ze skarżącym jakikolwiek kontakt, a z jej strony brak jest także jakiegokolwiek zainteresowania matką K. K.. G. M. mieszka w lokalu socjalnym bez łazienki oraz ciepłej wody, który jest ogrzewany piecem kaflowym na węgiel. Skarżący wskazał następnie, że w dniu [...] marca 2022 r. uzyskał od j kuzynki kserokopię dokumentów potwierdzających fakt, że G. M. jest osoba niepełnosprawna, na dowód czego przedłożył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] lipca 2018 r., nr: [...] oraz orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, I Oddział w P. z dnia [...] grudnia 2017 r., nr akt: 6008808.

Druga z córek K. K. – A. K. jest osobą niezamężną (stan na marzec 2021 r.) i od marca 2021 r. skarżący nie utrzymuje z nią żadnego kontaktu. A. K. i K. K. w dniu [...] lutego 2020 r. zawarły ze sobą ugodę alimentacyjną w formie aktu notarialnego, a umowa powyższa została w dniu [...] grudnia 2020 r. zatwierdzona postanowieniem Sądu Rejonowego w O., Wydział I Cywilny, sygn. akt I Co [...]. W ocenie skarżącego okoliczności powyższe wskazują, że córki K. K. nie są w stanie obiektywnie sprawować opieki nad swoją niepełnosprawną matką. Pierwsza z córek (G. M.) jest osobą niepełnosprawną i z racji złego stanu zdrowia sama wymaga opieki ze strony swojej córki. Druga z córek (A. K.) nie posiada lokalu mieszkalnego który to spełniałby wymogi do zamieszkiwania w nim 88 letniej niepełnosprawnej emerytki z wymogiem zamieszkiwania w oddzielnym pokoju.

Skarżący wyraził również swoje niezadowolenie z całokształtu przeprowadzenia postępowania przez organy obu instancji, wskazując na brak jakiegokolwiek wsparcia ze strony organów obu instancji, brak należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych prowadzonego postępowania, brak udzielenia niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a także braku podejmowania przez organy wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając tu na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. Jak podkreślił skarżący w dniu [...] czerwca 2021 r. przed zakończeniem postępowania przez organ I instancji, złożył oświadczenie w którym zażądał i wniósł o wystawienie wezwania do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przesłuchanie świadków, złożenie wyjaśnień lub zeznań osobiście, przez pełnomocnika, na piśmie lub w formie dokumentu elektronicznego, jeżeli zebrany na dzień dzisiejszy materiał dowodowy jest niekompletny, niezrozumiały lub niewystarczający dla organu - a ma to znaczący wpływ na wynik niniejszego postępowania administracyjnego. Pismo powyzsze nie zostało jednak rozpatrzone.

Końcowo skarżący zawkestionował czynności podejmowane przez MOPR oraz wskazał, że w jego ocenie organy manipulują własną retoryką, tylko pod kątem innego świadczenia, które przyznawane jest w kwocie wyższej niż przyznany mi wcześniej specjalny zasiłek opiekuńczy, dlatego wyciąganie nierzetelnych, sprzecznych z podstawowymi zasadami logiki i doświadczenia życiowego wniosków nie jest dla organów niczym nadzwyczajnym. Organy obu instancji dopuściły się naruszenia zasad współżycia społecznego, zasad sprawiedliwości społecznej oraz fundamentalnych zasad praworządności, proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, a przedmiotowe postępowanie zostało prowadzone w sposób niebudzący zaufania strony do władzy publicznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się bezzasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Na wstępie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 02 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym zarządzeniem z dnia [...] października 2021 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Przedmiotem niniejszej skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. w sprawie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad K. K..

Stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustaw z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wykładnia powyższego przepisu jest jednoznaczna i przesądza, że podstawowym warunkiem przyznania powyższego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Jak wskazuje analiza akt sprawy odmowa przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia była związana między innymi z faktem braku spełniania opisanej powyżej przesłanki braku rezygnacji z zatrudnienia. W toku postępowania ustalono, że skarżący był od dnia [...] października 2015 r. Prezesem Zarządu (jedynym członkiem zarządu) S. Sp. z o.o. z siedzibą w P. , gmina O. (KRS nr [...]), w której posiada też 88 udziałów, a nadto od dnia [...] grudnia 2017 r. był prokurentem w S. Sp. z o.o. z siedzibą w P. (KRS nr [...]), w której posiada 90 udziałów. Prezesem Zarządu (jedynym członkiem zarządu) tej drugiej spółki jest K. K. (babcia skarżącego). Skarżący neguje powyższa okoliczność wskazując, że od dnia [...] maja 2021 r. podmioty te zostały postawione w stan likwidacji oraz zaprzestały podejmowania jakichkolwiek czynności gospodarczych. Fakt powyższy potwierdzają wydruki z Krajowego Rejestru Sądowego (k. 56 oraz k. 61 akt sądowych).

W tym miejscu Sąd zauważa, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że pełnienie funkcji w zarządzie spółki prawa handlowego, nawet w przypadku niepobierania wynagrodzenia z tego tytułu, świadczy o niespełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r. Ponadto udziałowiec ma prawo do uzyskania w przyszłości od spółki przysporzenia majątkowego w postaci dywidendy, w takim przypadku wynagrodzeniem wspólnika jest wynikające z art. 191 § 1 Kodeksu spółek handlowych, prawo do udziału w zysku tej osoby prawnej. Pełniąc zatem funkcję prezesa w zarządzie spółki kapitałowej nie spełnia się zatem przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a tym samym nie jest się uprawnionym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad podopiecznym (patrz wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 marca 2018 r. II SA/Bd 1137/17 oraz z dnia 26 listopada 2019 r. II SA/Bd 910/19; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 września 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 274/21 i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 01 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 3283/15, Baza NSA).

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały z dnia [...] grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS [...], Baza NSA, wskazano, że istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. polega na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r.

Zdaniem Sądu rozważania powyższe pozostają również aktualne w przypadku jaki ma miejsce w niniejszej sprawie, a więc gdy skarżący pełni funkcję likwidatora sp. z o.o. Podkreślenia bowiem wymaga, że stosownie do treści art. 282 § 1 Kodeksu spółek handlowych likwidatorzy powinni zakończyć interesy bieżące spółki, ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania i upłynnić majątek spółki (czynności likwidacyjne). Nowe interesy mogą wszczynać tylko wówczas, gdy to jest potrzebne do ukończenia spraw w toku. Nieruchomości mogą być zbywane w drodze publicznej licytacji, a z wolnej ręki - jedynie na mocy uchwały wspólników i po cenie nie niższej od uchwalonej przez wspólników, a stosownie do treści art. 283 § 1 powyższej ustawy w granicach swoich kompetencji, określonych w art. 282 § 1, likwidatorzy mają prawo prowadzenia spraw oraz reprezentowania spółki. Równocześnie, do likwidatorów stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące członków zarządu, chyba że przepisy niniejszego rozdziału stanowią inaczej (art. 280 Kodeksu spółek handlowych). Innymi słowy, w przypadku rozwiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i ustanowienia likwidatora staje się on nie organem spółki, lecz jej ustawowym przedstawicielem, który ma prawo prowadzenia spraw takiej spółki i reprezentowania jej, ale tylko w granicach swoich uprawnień (art. 283 § 1 Kodeksu spółek handlowych), a więc w zakresie związanym z likwidacją tej spółki jako podmiotu gospodarczego (art. 282 Kodeksu spółek handlowych).

Konsekwentnie, pełnienie przez skarżącego funkcji likwidatora w spółce S. Sp. z o.o. z siedzibą w P. , gmina O., oznacza, że nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudniania. W tych okolicznościach faktycznych przyjąć należy, że skarżący prowadził i prowadzi aktywność zawodową w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., co z kolei jest przeszkodą do przyznania świadczenia w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne kompensuje opiekunowi potencjalnie utracony dochód z pracy zarobkowej. Świadczenie to nie jest przyznawane "jedynie" z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, która legitymuje się orzeczeniem określonym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale z uwagi na niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma więc zrekompensować utratę szans zarobkowych. Przy czym rezygnacja ta nie równa się jedynie z brakiem uzyskiwania dochodów. Przepisy u.ś.r. nie uzależniają bowiem przesłanki niepodejmowania zatrudnienia i rezygnacji z zatrudnienia od uzyskiwania wynagrodzenia. Wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzasadnia konstatację, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nie może być iluzoryczna, pozorna i budzić wątpliwości. Musi być to stan trwały, czyli osoba taka musi zrezygnować definitywnie zarówno z aktualnego zatrudnienia jak i nie podejmować tego zatrudnienia w przyszłości. Posiadanie przez skarżącego udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością i jednoczesne pełnienie przez niego funkcji likwidatora wskazuje na fakt wykonywania przez niego działań, które wypełniają definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Nie ma przy tym znaczenia, jak wskazuje skarżący, że pełni ona tę funkcję bez jakiegokolwiek wynagrodzenia, bowiem wystarczające jest ustalenie, że będąc udziałowcem, pełni również funkcję likwidatora, a to oznacza, że wykonuje pracę w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., co stanowi przeszkodzie do przyznania mu świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Dodatkowo zauważyć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., przez odesłanie do przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Z woli ustawodawcy, nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja z zatrudnienia dla jej sprawowania, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna, a osobą niepełnosprawną, wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei zgodnie z art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 K.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 K.r.o.). Zasadą jest również, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 K.r.o.). Z art. 617 § 1 K.r.o. wynika, że krewnymi w linii prostej są zstępni (syn, córka, wnuk, prawnuk) oraz wstępni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie).

Niewątpliwie prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w przepisie art. 128 i następnych K.r.o., a który sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania (niekiedy także środków wychowania) i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, rezygnując z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje w zaistniałej sytuacji pomoc polegającą na przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Zaakcentować należy, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek (a nie cudzy przez nią wypełniany). Z przytoczonych regulacji wynika, że uzyskanie uprawnienia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności możliwe jest w sytuacji, gdy brak jest osoby zobowiązanej w bliższej kolejności – gdy takiej osoby w ogóle nie ma lub gdy osoba taka nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem świadczeniem przeznaczonym wyłącznie dla określonej wyżej kategorii osób (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2012 r., I OSK 198/12, ONSAiWSA 2013, Nr 4, poz. 69, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący jest wnukiem osoby wymagającej opieki – K. K., która ma dwójkę dzieci (córki), przy cztm tylko jedna z nich legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że druga z córek – A. K. jest osobą zobowiązaną w bliższej, niż skarżący, kolejności w rozumieniu art. 132 K.r.o. do spełnienia obowiązku alimentacyjnego.

Zdaniem Sądu materiał sprawy nie daje podstaw to przyjęcia, że zachodzą obiektywne okoliczności uniemożliwiające A. K. spełnienie ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego wobec matki, jak nie w formie bezpośredniej opieki, to w formie dostarczenia środków pieniężnych koniecznych do zapewnienia takiej opieki. W szczególności zważyć należy, że skarżący przedłożył akt notarialny, w którym A. K. zawarła z matką ugodę na podstawie które wypłaca matce rentę alimentacyjnej. Oznacza to, że A. K., jako osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności uznała swój obowiązek alimentacyjny i to ona, w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. była osobą, która mogłaby skutecznie wystąpić o świadczenie pielęgnacyjne lub też realizować obowiązki ustawowe poprzez wypłatę sumy pieniężnej umożliwiającej zapewnienie opieki na matką.

Sąd nadmienia, że analizując niniejszą sprawę oczywiście miał na względzie orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym niekiedy dopuszcza się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym w dalszej kolejności, pomimo że zobowiązani w bliższej kolejności nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd w tym składzie poglądów tego rodzaju, wyrażonych w judykaturze, nie kwestionuje. Uważa natomiast, że konkretne okoliczności ustalone w niniejszej sprawie po prostu nie dają wystarczającej podstawy, aby posiłkować się wspomnianą wyżej wykładnią funkcjonalną art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.

Odnosząc się natomiast do zarzutów wskazujących, że skarżący uzyskiwał uprzednio specjalny zasiłek opiekuńczy Sąd wskazuje, że w przedmiotowej sprawie przedmiotem kontroli było ustalenie, czy skarżący spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i inne decyzje – wydane w postępowania dotyczących innego przedmiotu – nie mogły stanowić podstawy do wyrokowania w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na względzie uznać należało, że wydane w niniejszej sprawie decyzje organów administracji obu instancji odpowiadają prawu, w związku z czym Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę uznając, że wydane w sprawie decyzje nie naruszają prawa.