Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3029/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 1 pkt. 1 i 2
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj Sędziowie: Sędzia NSA Izabella Kulig- Maciszewska (spr.) Sędzia del. NSA Jacek Hyla Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2015r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 994/12 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kosztów pobytu w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 994/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu skargi J. S. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] sierpnia 2012 r. w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2010r. w sprawie IV SA/Gl 417/09 utrzymał w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] maja 2009r. nr [...]. Rozstrzygnięciem tym organ odwoławczy uchylił decyzję Prezydenta Miasta Siemianowice Śląskie z dnia [...] stycznia 2009r. nr [...] w sprawie ustalenia dla J. S. odpłatności za pobyt jej matki K. B. w Domu Pomocy Społecznej (DPS) w Siemianowicach Śląskich w okresie od 2 lipca do nadal w łącznej wysokości 76.405,06 zł oraz nakazał wpłatę tej kwoty.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że rozstrzygniecie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w części. Podkreślono, że organ I instancji wydał decyzję bez zapewnienia J. S. czynnego udziału w postępowaniu oraz nie zbadał sytuacji dochodowej, materialnej i osobistej J. B., syna K. B., obejmującej okres od 2004 r.

Organ I instancji decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. ustalił J. S. odpłatność za pobyt jej matki w DPS w Siemianowicach Śląskich za okres od 2 lipca 2004 r. do 30 listopada 2010 r. w wysokości 50.601 zł oraz nakazał wpłatę tej kwoty. W wyniku odwołania powyższe rozstrzygniecie zostało uchylone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Przyczyną uchylenia decyzji było niewykonanie zaleceń zawartych w wyroku z dnia 1 kwietnia 2010 r. oraz brak aktualnego wywiadu środowiskowego, co pozwoliłoby ustalić aktualną sytuację zdrowotną, rodzinną i majątkową rodziny strony.

Następnie Prezydent Miasta Siemianowice Śląskie ponownie decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. ustalił odpłatność dla J. S. za pobyt jej matki w Domu Pomocy Społecznej w okresie od lipca 2004 r. do 8 kwietnia 2011 r. w wysokości 53.560,20 zł oraz zobowiązał stronę do jej wpłaty.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] września 2011 r. uchyliło decyzję organu I instancji. W ramach ponownego postępowania zobowiązano Prezydenta do wykazania, że decyzja dotycząca umieszczenia K. B. została jej skutecznie doręczona. Stwierdzono również, że nie wykonano zaleceń zawartych w wyroku Sądu z dnia 1 kwietnia 2010 r. W tym zakresie należało zbadać sytuację dochodową i osobistą J. B. obejmującą okres od 2004 r. Jednocześnie nie wyjaśniono, dlaczego E. S.-Ż., wnuczka K. B., partycypowała w kosztach pobytu dopiero od lutego 2011 r. w wysokości 100 zł miesięcznie. Ponadto nie zbadano sytuacji P. S. i M. Ł..

Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. ustalił odpłatność dla J. S. za pobyt jej matki w powołanym okresie w wysokości 53.565,20 zł oraz nakazał wpłatę tej kwoty.

Kolegium rozstrzygnięciem z dnia [...] kwietnia 2012r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem organu odwoławczego oświadczenie Dyrektora DPS prowadzonego przez Zgromadzenie Sióstr Boromeuszek w Siemianowicach Śląskich z dnia 7 października 2011 r. nie wskazuje, kto doręczył K. B. decyzje dotyczące umieszczenia i odpłatności za jej pobyt w Domu. Zobowiązano więc organ I instancji do uzyskania odpowiedniego oświadczenia od pracownika, który faktycznie doręczył decyzje matce strony. Równocześnie zwrócono uwagę na konieczność wyjaśnienia wpływu kwestii spadkowych na krąg zobowiązanych do zwrotu, gdyż K. B. zmarła w dniu 8 kwietnia 2011 r. Zdaniem organu od tej daty należy stosować przepisy art. 98 ustawy o pomocy społecznej, a nie art. 61 ust. 1 tej ustawy, bowiem z chwilą śmierci następuje otwarcie spadku i zmienia się sytuacja prawna. Obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej obciąża od tej chwili spadkobierców, których odpowiedzialność jest uzależniona od formy przyjęcia spadku bądź odrzucenia spadku.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. Prezydent Miasta Siemianowice Śląskie, na podstawie art. 104 k.p.a. w zw. z art. 104 ust. 3 oraz art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) ustalił odpłatność dla J. S. za pobyt jej matki K. B. w Domu Pomocy Społecznej w Siemianowicach Śląskich przy ul. Św. Barbary 5 za okres od 2 lipca 2004 r. do 8 kwietnia 2011 r. w wysokości: za okres od lipca 2004 r. do grudnia 2007 r. 23.900 zł; za 2008 r. 7.452 zł; za 2009 r. 11.868 zł,; za 2010 r. 8.052 zł; za okres od stycznia 2011 r. do marca 2011 r. 2.106 zł; za 8 dni kwietnia 2011 r. 187,20 zł. Nadto nakazał wpłatę zaległej kwoty w wysokości 53.562,20 zł z tytułu opłat za pobyt matki w DPS za okres od 2 lipca 2004 r. do 31 grudnia 2008 r. do kasy Ośrodka lub przelewem na konto MOPS w terminie 60 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

Organ zaznaczył między innymi, że na podstawie decyzji z dnia [...] czerwca 2004 r. skierowano K. B. – matkę strony, do DPS i ustalono dla niej odpłatność za pobyt w DPS w wysokości 70 % jej dochodu. K. B. na mocy odrębnej decyzji z dnia [...] lipca 2004r. przebywa w DPS w Siemianowicach przy ul. Św. Barbary 5 do dnia 8 kwietnia 2011 r., czyli dnia zgonu. Kwota przez nią uiszczana nie pokryła pełnej odpłatności za pobyt, więc organ podjął działania w celu podpisania umowy z J. S., która nie zaakceptowała otrzymanego w dniu 16 stycznia 2006 r. projektu umowy partycypowania w kosztach utrzymania matki w DPS i odmówiła podpisania umowy. Gmina Siemianowice Śląskie począwszy od 2 lipca 2004 r. do dnia śmierci K. B. ponosiła więc zastępczo opłatę stanowiącą różnicę między średnim kosztem utrzymania matki strony w DPS, a opłatą przez nią wnoszoną.

W związku z powyższym Gmina dochodziła swoich roszczeń wobec strony przed Sądem Rejonowym w Siemianowicach Śląskich, który wyrokiem z dnia 5 lutego 2008 r. sygn. IC 294/07/03 roszczenie to uwzględnił, jednakże w wyniku apelacji Sąd Okręgowy w Katowicach wyrok ten uchylił i odrzucił pozew wskazując tryb administracyjny jako zasadniczy w sprawie realizacji przedmiotowych roszczeń. W konsekwencji organ przeprowadził wywiad alimentacyjny oraz ustalił, że strona posiada środki finansowe pozwalające na ponoszenie odpłatności za pobyt matki w DPS w wysokościach wskazanych w osnowie decyzji, gdyż dochód jej rodziny w poszczególnych latach znacznie przekraczał 250% obowiązującego w tych okresach kryterium dochodowego.

W dalszej kolejności zaznaczono, że zgodnie z zaleceniami Kolegium zawartymi w decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. uzupełniono dokumentację o oświadczenie pracownika DPS w Siemianowicach Śląskich, potwierdzające doręczenie K. B. decyzji o umieszczeniu jej w DPS. Odnosząc się do zaleceń stosowania w omawianej sprawie art. 96 zauważono, że organ I instancji nie może zastosować tej normy, bowiem dotyczy ona sytuacji, w której koszty udzielonej pomocy mającej charakter usług odpłatnych zostały określone za życia świadczeniobiorcy w ostatecznej decyzji administracyjnej i nie zostały zapłacone do wysokości obciążającej świadczeniobiorcę lub członków jego rodziny do czasu jego śmierci. Możliwe jest zatem domaganie się od spadkobiercy z masy spadkowej należności za pobyt do wysokości obciążającej świadczeniobiorcę w sytuacji, gdyby te koszty nie zostały zapłacone. W niniejszej sprawie K. B. należności z tytułu opłaty za pobyt uiszczała regularnie i z tego tytułu nie powstały żadne zaległe koszty obciążające świadczeniobiorcę, których organ I instancji mógłby się domagać od spadkobierców

Zdaniem organu I instancji zbadano sytuację dochodową, materialną i osobistą pozostałych zstępnych K. B., z którymi udało się nawiązać kontakt. Jej syn J. B. od 2004 r. do sierpnia 2008 r. był zwolniony z opłat ze względu na sytuację materialną oraz zdrowotną. Natomiast na podstawie podpisanej umowy od września 2008 r. partycypował w kosztach utrzymania w wysokości 100 zł miesięcznie. E. S.-Ż., wnuczka K. B., pokrywała koszty pobytu babci od lutego 2011 r. w kwocie 100 zł miesięcznie. Organ nie ustalił sytuacji P. S. i M. Ł., ze względu na brak kontaktu z nimi. P. S. został wezwany do stawienia się w celu przeprowadzenia wywiady środowiskowego, a miejsca pobytu M. Ł. nie udało się ustalić. Jednak nie ma to wpływu na wysokość odpłatności żądanej od J. S., gdyż zobowiązana jest jedynie do częściowego zwrotu poniesionych przez Gminę wydatków.

Organ dokonał szczegółowego wyliczenia dochodu trzyosobowej rodziny skarżącej zaznaczając, że posiadała ona środki finansowe wystarczające na ponoszenie odpłatności za pobyt jej matki w DPS. Ponadto w sytuacji skarżącej nie zachodzą przesłanki z art. 64 ustawy o pomocy społecznej, które stanowiłyby podstawę do całkowitego zwolnienia z ponoszenia odpłatności, jak również inne szczególnie uzasadnione okoliczności umożliwiające zwolnienie.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła J. S..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Zdaniem Kolegium, organ I instancji nie ustalił sytuacji dochodowej, materialnej oraz osobistej pozostałych zstępnych K. B.. Jednocześnie obowiązkiem organu jest podjąć wszelkie dostępne środki celem ustalenia miejsca zamieszkania P. S. i M. Ł. poprzez wystąpienie do centralnej bazy danych adresowych oraz przesłuchanie członków rodziny. Nie jest bowiem możliwe prawidłowe ustalenie dla J. S. wysokości odpłatności bez wcześniejszego określenia sytuacji pozostałych zstępnych. Podkreślono, że rozstrzygnięcie w sprawie powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, a uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym. Powyższe uchybienia stanowiły naruszenie art. 7, art. 1, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., obligujących organy administracji do pełnego wyjaśnienia i oceny stanu faktycznego sprawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik J. S. zarzucił wydanie decyzji z naruszeniem art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez wydanie rozstrzygnięcia na podstawie tego przepisu pomimo faktu, że K. B. nie została umieszczona w DPS na podstawie przepisów tej ustawy, gdyż decyzja administracyjna o jej umieszczeniu nie została jej skutecznie doręczona.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi.

Rozpoznając skargę wniesioną przez J. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił ją, jednakże wyłącznie z przyczyn dostrzeżonych z urzędu.

Przywołany jako prawna podstawa decyzji będącej przedmiotem skargi art. 138 § 2 k.p.a. w brzmieniu na dzień jej wydawania stanowi, że organ odwoławczy może uchylić decyzję organu I instancji wyłącznie wtedy, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Jak wynika z zacytowanej normy prawnej zawartej w art. 138 § 2 k.p.a. stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania pozostaje w ścisłym związku z niewyjaśnieniem zakresu sprawy o istotnym znaczeniu dla jej rozstrzygnięcia. Sąd przyjął, że stwierdzenie "koniecznego do wyjaśnienia zakresu sprawy" jest równoznaczne z brakiem przeprowadzenia przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu rozstrzygnięcie sprawy, w której zapadła kontrolowana decyzja nie wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, gdyż wyjaśniony został zakres sprawy mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Nie ulega wątpliwości, że sytuacja finansowa wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej nie jest pozbawiona wpływu się na zakres odpowiedzialności skarżącej. Zgodzić się zatem można ze stanowiskiem zaprezentowanym przez Kolegium, że prawidłowe ustalenie wysokości odpłatności dla skarżącej wymagało uprzedniego ustalenia sytuacji dochodowej i osobistej pozostałych zstępnych. Zdaniem Sądu wszystkie istotne dla ustalenia wysokości odpłatności dane istniały jednak w aktach dołączonych do akt sprawy. Na karcie 72 i nast. akt administracyjnych nazwanych "Alimentacja dot. B. K. S. Przemysław wnuk, syn J. S." zamieszczono informację pochodzącą od Naczelnika Urzędu Skarbowego w Siemianowicach Śląskich o wysokości osiągniętych dochodów za lata 2006–2010. Z informacji tej wynika, że Anna S., żona P. S.a, nie figuruje w bazie podatników. Z akta nazwanych "Alimentacja dot. B. K. Ł. M. wnuczka córka J.B.", na karcie 60 tych akt zawarte zostały dane o dochodach z Urzędu Skarbowego dotyczące małżeństwa M. i Z. Ł.. Z informacji przedstawionych przez Kierownika Zespołu ds. Pomocy osobom Starszym na karcie 62 akt administracyjnych wynika, że M. Ł. była w roku 2011 w separacji z mężem, od grudnia 2010 jest bezrobotna. Mając na względzie przedstawioną dokumentację nie sposób podzielić stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego o konieczności wyjaśnienia wskazanych w niej faktów w powtórnym postępowaniu przed organem I instancji. Sąd zwrócił uwagę na charakter rozstrzygnięć organu odwoławczego, który w sposób bezpośredni zdeterminowany jest zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynikającą z art. 15 k.p.a. Jej istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Wypływa stąd obowiązek traktowania postępowania odwoławczego jako powtórzenia rozstrzygania tej samej sprawy. Decyzja organu II instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak decyzja organu I instancji, a działanie organu odwoławczego nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu I instancji (por. T. Woś, J. Zimmermann, glosa do uchwały SN z dnia 23 września 1986 r., III AZP 11/86, PiP 1989, z. 8, s. 147). Od organu odwoławczego oczekuje się zatem przede wszystkim merytorycznego załatwienia sprawy. Dopuszczalność wydania przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnych jest natomiast ograniczona wymogiem spełnienia określonych przesłanek. Decyzja taka nie może więc być wydana w innych sytuacjach, niż wskazane w art. 138 § 2 k.p.a.

W warunkach kontrolowanej sprawy kryteria wymagane do zastosowania przez organ rozstrzygnięcia o charakterze kasacyjnym, gdy wydawane jest ono po raz czwarty i to zasadniczo z tożsamych przyczyn, powinny być oceniane w sposób bardziej restrykcyjny. Przede wszystkim Kolegium zobowiązane było rozważyć możliwość zakończenia sprawy bez zbędnego, a także nadmiernego przedłużania czasu trwania sprawy i przekazywania sprawy do organu I instancji po raz kolejny.

Sąd stwierdził, że w sprzeczności z art. 138 § 2 k.p.a. pozostaje wydanie zaskarżonej decyzji, gdy postępowanie wyjaśniające pierwszej instancji nie jest dotknięte istotnymi brakami.

Sąd uznał, iż w postępowaniu odwoławczym naruszono zasady proceduralne. Brak orzeczenia co do istoty sprawy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze prowadzi do przedłużania procedur administracyjnych z krzywdą dla słusznego interesu obywateli i stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego na tyle istotne, aby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji z zaleceniem rozpatrzenia merytorycznie sprawy na poziomie organu II instancji.

Uchylając decyzję o charakterze kasatoryjnym Sąd odniósł się do merytorycznego stanowiska organu I instancji zaprezentowanego w uchylonej decyzji. Sąd dostrzegł, że ustalenie wysokości odpłatności skarżącej nastąpiło z naruszeniem art. 62 ust. 2 pkt 2 lit. b/ ustawy o pomocy społecznej w jej brzmieniu z dnia wydawania decyzji organu I instancji. W treści uzasadnienia decyzji organu I instancji cytuje się właściwe brzmienie tego przepisu wprowadzonego z mocą obowiązującą od dnia 3 maja 2011 r. ustawą z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2011 r. Nr 81, poz. 440). W ustawie nowelizującej brak jest przepisu intertemporalnego pozwalającego na stosowanie przepisów w brzmieniu sprzed nowelizacji do stosunków administracyjnych poprzedzających wprowadzenie nowelizacji, co oznacza, że nowe zasady ustalania odpłatności za pobyt osoby w domach pomocy społecznej powinny mieć zastosowanie w kontrolowanej sprawie. Zmiana ta polegała na podwyższeniu kwoty zwolnienia dochodu uzyskiwanego od podmiotów zobowiązanych, przeznaczonego na pokrycie kosztów pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej, do 300% kryterium dochodowego (dla osoby w rodzinie lub osoby samotnie gospodarującej). Organ I instancji, jak wynika z uzasadnienia decyzji, powołał się na właściwe przepisy, jednakże nie uwzględnił ich przy dokonywanych obliczeniach, co ma istotny wpływ na wysokość opłat, jakimi obciążono skarżącą. Opłaty powinny zostać zatem na nowo obliczone z uwzględnieniem kwoty "wolnej" od obciążenia na rzecz gminy tytułem poniesionych zastępczo wydatków za krewną skarżącej. Korekta ta nie wymaga ustaleń, co do faktów, lecz jedynie ponownego wyliczenia odpłatności z uwzględnieniem nowych zasad. Zdecydowanie nie wymaga zatem przekazania sprawy do jej ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Za bezzasadny Sąd uznał zarzut niedoręczenia decyzji o umieszczeniu K. B..

Sąd zwrócił uwagę, że art. 40 § 1 i 2 k.p.a. nie wyklucza doręczenia dokonanego w sposób wynikający z przepisów szczególnych, w tym zwłaszcza z obowiązującego w chwili doręczania wymienionej decyzji art. 26 ust. 2 pkt 2 lit. b/ ustawy z 12 czerwca 2003 r. – Prawo pocztowe (Dz.U. Nr 130, poz. 1188 ze zm.). Z art. 26 ust. 2 pkt 6 tej ustawy wynika, że przesyłka, jeżeli nie jest nadana na poste restante, może być także wydana ze skutkiem kierownikowi jednostki lub osobie fizycznej przez niego upoważnionej, jeżeli adresatem przesyłki jest osoba fizyczna przebywająca w jednostce, w której ze względu na charakter tej jednostki lub powszechnie uznawany zwyczaj doręczenie przesyłki adresatowi jest znacznie utrudnione lub niemożliwe. Natomiast z treści art. 26 ust. 2 cyt. ustawy wynika, że przepisy jego ust. 2 (a wiec również ustęp 2 pkt 6) nie naruszają innych ustaw dotyczących sposobu, zasad i trybu doręczeń – nie naruszają też przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. O ile pomiędzy zasadami wynikającymi z k.p.a., a zasadami wynikającymi z Prawa pocztowego zachodziłaby nieusuwalna sprzeczność (Prawo pocztowe "naruszałoby" zasady k.p.a., w ten sposób, że daną kwestię rozstrzygałoby inaczej), to w takim przypadku k.p.a. uznać należałoby za wyłączną regulację dotycząca doręczeń – regulację wykluczającą zastosowanie zasad z Prawa pocztowego. W sprawie niniejszej pomiędzy wymienionymi ustawami nie zachodzi jednak żadna sprzeczność. Prawo pocztowe stanowi regulację komplementarną wobec k.p.a. – pozwala zatem na skuteczne doręczenie przesyłki nie do rąk adresata lecz kierownika lub osoby upoważnionej w DPS.

Sąd stwierdził, że Dom Pomocy Społecznej, w którym od dnia 2 lipca 2004 r. przebywała K. B. jest jednostką, w której znacznie utrudnione, a czasem wręcz niemożliwe ze względu na bezpieczeństwo pacjentów może być doręczenie przesyłki do rąk własnych adresata. Doręczyciel uprawniony był więc do pozostawienia ze skutkiem doręczenia przesyłki zawierającej decyzję administracyjną kierownikowi placówki opiekuńczej. Pokwitowanie przez tę osobę dowodu doręczenia pozostaje poza sporem. Co ważne, sama skarżąca – jak wynika z treści sprzeciwu od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym k. 114 i nast. tom I akt administracyjnych potwierdzała wejście decyzji tej do obrotu prawnego. Świadczy o tym oświadczenie – "pozwana, jako córka K. B. potwierdza, że na mocy decyzji Zastępcy Dyrektora MOPS w Siemianowicach z dnia [...] lipca 2004 r. K. B. została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w Siemianowicach Śląskich". Nadto w dniu 23 stycznia 2006 r. odebrała ona projekt umowy dotyczącej ustalenia wysokości ponoszonej odpłatności za pobyt swojej matki w DPS, uczestniczyła, jako pozwana w sprawie sygn. I C 294/07/3 przed Sądem Rejonowym w Siemianowicach Śląskich. Z treści uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd Rejonowy w Siemianowicach Śląskich oddalił wniosek dowodowy Gminy Siemianowice Śląskie przeciwko J. S. o zapłatę w postaci decyzji z dnia [...] czerwca 2004 r. o skierowaniu K. B. do DPS i ustaleniu miesięcznej odpłatności za pobyt i decyzji z dnia [...] lipca 2004r. o umieszczeniu K. B. w DPS w Siemianowicach Śląskich, jako że dotyczyły okoliczności przyznanych przez Janinę S. (k.122 i nast. t. I akt administracyjnych). Przedstawione fakty korelują w pełni z oświadczeniem złożonym przez pracownika DPS, w którym przebywała K. B. o spełnieniu obowiązku przekazania przesyłki adresatce (k. 178 i nast. akt administracyjnych). Wykonanie tej czynności nie jest obwarowane wymogami, o których mowa w art. 46 k.p.a. i pisemne oświadczenie osoby przekazującej przesyłkę, w dodatku potwierdzone wskazanymi wyżej oświadczeniami skarżącej, stanowi wystarczający dowód na wejście do obrotu prawnego decyzji o umieszczeniu K. B. w DPS.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła J. S., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:

1) naruszenie przepisów postępowania, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. art. 40 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 26 ust. 2 pkt 6 oraz art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. – Prawo pocztowe poprzez błędną interpretację i pominięcie w związku z uznaniem, iż przepisy ustawy – Prawo pocztowe uzupełniają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie doręczeń pism i decyzji w toku postępowania administracyjnego, co miało istotny wpływ na kształt rozstrzygnięcia, w zakresie uznania przez Sąd I instancji materialnoprawnych przesłanek do wydania decyzji organu II instancji w postaci art. 61 ust. 3 oraz 104 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej,

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 3 i 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędne uznanie przez Sąd prawidłowości ich zastosowania przez organ II instancji, w sytuacji gdy K. B. nie była umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w Siemianowicach Śląskich na podstawie przedmiotowej ustawy, gdyż żadna decyzja administracyjna o umieszczeniu jej w tym Domu nigdy nie została skutecznie doręczona podopiecznej,

3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez dokonanie ustaleń faktycznych nie mających pokrycia w aktach sprawy względnie pomijanie przy ustalaniu tych faktów części materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bowiem prowadziło do uznania przez Sąd doręczenia decyzji o umieszczeniu K. B. w DPS w Siemianowicach Śląskich,

4) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 lit. c/ prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 28 i art. 61 § 4 i art. 138 § 2 k.p.a. poprzez pominięcie przy rozpatrywaniu sprawy kwestii właściwego określenia stron postępowania administracyjnego, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który uznał jedynie, że sytuacja finansowa wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS nie jest pozbawiona wpływu na odpowiedzialność skarżącej, a pominął wynikającą z tych przepisów konieczność udziału tych osób w postępowaniu w przedmiotowej sprawie w charakterze strony, z czym wiązało się uznanie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodziły przesłanki z art. 138 § 2 k.p.a. do uchylenia przez organ II instancji decyzji organu I instancji do ponownego rozpoznania.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym podlegała oddaleniu.

Odnosząc się do pierwszego zarzutu należy stwierdzić, że nie jest on zasadny. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że przepisy ustawy – Prawo pocztowe mogą uzupełniać przepisy k.p.a. Mogą bowiem w określonych sytuacjach mieć zastosowanie do doręczeń w postępowaniu administracyjnym. Wskazać należy, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie regulują m.in. kwestii doręczeń osobom odbywającym służbę wojskową, czy przebywającym w zakładzie karnym, czyli osobom fizycznym, o których mowa w art. 26 ust. 2 pkt 6 ww. Prawa pocztowego, tj. przebywającym w jednostce, w której ze względu na charakter lub powszechnie uznany zwyczaj doręczenie przesyłki adresatowi jest znacznie utrudnione lub niemożliwe. Nie budzi wątpliwości, że w stosunku do tych osób mogą mieć zastosowanie przepisy powołanej ustawy Prawo pocztowe, które w żaden sposób nie kolidują z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Podobna sytuacja może mieć miejsce w stosunku do osób, które przebywają w placówkach medycznych m.in. o charakterze izolacyjnym, czy w placówkach opiekuńczych. Ten tryb doręczenia decyzji został zastosowany w niniejszej sprawie, w przypadku pobytu K. B. w domu pomocy społecznej. Z akt sprawy nie wynika czy faktycznie zachodzą do tego przesłanki określone w powołanym przepisie art. 26 ust. 2 pkt 6 Prawa pocztowego. Tym niemniej decyzja ta została doręczona zainteresowanej w tym trybie. Fakt doręczenia decyzji o umieszczeniu zainteresowanej w domu pomocy społecznej w Siemianowicach Śląskich nie był nigdy kwestionowany tak przez K. B., w którym przebywała ok. 11 lat jak i samą skarżącą. Z akt sprawy wynika wręcz, że K. B. wystosowała pismo do organu, w którym wyrażała wolę umieszczenia jej w placówce w Siemianowicach Śląskich. Jak to słusznie podniósł Sąd I instancji, skarżąca J. S. potwierdziła przed sądem powszechnym fakt doręczenia decyzji o umieszczeniu matki w tej placówce. Podniesione w skardze kasacyjnej okoliczności o braku wykształcenia prawniczego skarżącej, a co za tym idzie nieznajomości szczególnych przesłanek doręczania korespondencji w toku postępowania administracyjnego, a także zapoznania się ze stosownymi dokumentami dot. tej kwestii w terminie późniejszym, nie mają żadnego znaczenia. Skarżąca bowiem potwierdziła sam fakt doręczenia decyzji i tylko ta okoliczność ma znaczenie w niniejszej sprawie. Stwierdzić bowiem należy, że jeżeli nawet organ zastosował niewłaściwy tryb doręczenia decyzji, ale decyzja ta została faktycznie doręczona stronie, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, to weszła ona do obrotu prawnego i wywołała określone skutki prawne.

Nie jest również zasadny zarzut dotyczący nieprawidłowego określenia przez Sąd I instancji kręgu stron niniejszego postępowania.

Przepis art. 61 ust. 1 cyt. ustawy o pomocy społecznej określa krąg zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, uznając, że w pierwszej kolejności jest to sam mieszkaniec domu. Jeżeli wnoszona przez mieszkańca opłata nie pokrywa kosztów utrzymania zobowiązani do jej ponoszenia są zgodnie z pkt 2 tego przepisu: małżonek, zstępni przed wstępnymi. Tak określenie osób zobowiązanych wynika z obowiązku alimentacyjnego. W niniejszej sprawie K. B. nie miała małżonka, a więc zobowiązani do ponoszenia tych opłat byli zstępni, tj. dzieci K. B. a w dalszej kolejności wnuki, prawnuki itd. Przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej określający przesłanki ustalania wysokości tej opłaty skorelowany jest w tym zakresie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (m.in. art. 129 § 2) i uwzględnia zasadę, że każdy z zobowiązanych ponosi opłatę z uwzględnieniem ich możliwości dochodowych (pkt 2 lit. a/ i b/ art. 61 ust. 2).

Wskazać przy tym należy, że Sąd I instancji nieprawidłowo uznał, że sytuacja materialna wszystkich zobowiązanych zstępnych, niezależnie od stopnia pokrewieństwa jest brana pod uwagę przy ustalaniu wysokości tej opłaty należnej od skarżącej – córki K. B.. Stanowisko to jest nieprawidłowe. Jak to wskazano wyżej konieczność ponoszenia określonych opłat za pobyt w domu pomocy społecznej określony w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej jest wynikiem obowiązku alimentacyjnego. Zgodnie też z tym obowiązkiem należy interpretować powyższy przepis. W związku z tym należy stwierdzić, że w pierwszej kolejności zobowiązanym do ponoszenia opłat są zstępni w tym samym, najbliższym stopniu, przed zstępnymi w dalszym stopniu. Oznacza to, że w pierwszej kolejności zobowiązane są dzieci K. B. do ponoszenia opłat za pobyt matki. Dopiero w sytuacji gdy zobowiązani w bliższej kolejności nie są w stanie ponieść, uwzględniając stosowne uregulowania w tym zakresie, pełnej wysokości opłat, to można dochodzić w pozostałym zakresie opłat od zobowiązanych w dalszym stopniu, tj. wnuków. W związku z tym pogląd Sądu I instancji, że sytuacja materialna wnuków K. B. ma znaczenie dla ustalenia wysokości opłat należnych od skarżącej – córki K. B., jest błędny. Bowiem wprost przeciwnie – obowiązek ten obciąża wnuki jako krewnych w dalszym stopniu, dopiero w przypadku braku jego realizacji przez bliższych zstępnych, tj. dzieci K. B.. Podkreślić należy, że ta zasada prawa rodzinnego winna być stosowana również w przypadkach należności za pobyt w domu pomocy społecznej, o których mowa w powołanym art. 61 ustawy o pomocy społecznej.

Tym niemniej pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, wyrok Sądu I instancji odpowiada prawu, a skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.