Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2426/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a c art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 8a
journal: Dz.U. 1994 nr 53 poz 214
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lutego 2022 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania jest skarga K. M. (dalej: "wnioskodawca", "skarżący") na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister SWiA", "organ") z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] o odmowie wyłączenia stosowania przepisów ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r., poz. 723), dalej: "ustawa zaopatrzeniowa".

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] lutego 2017 r. K. M. wystąpił do Ministra SWiA o zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. W uzasadnieniu wskazał w szczególności, że realizację zadań rozpoczął w dniu [...] stycznia 1988 r. na stanowisku milicjanta Plutonu [...] Rejonowego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...], a następnie jako [...] Wydziału [...] Służby Bezpieczeństwa Rejonowego USW w [...]. Podkreślił, że służbę w SB pełnił krótkotrwale. Podał również, że od dnia [...] listopada 1990 r. do dnia [...] lipca 2013 r. służył w Policji, tj. w Komisariacie Policji w [...], Komendzie Rejonowej Policji w [...], Komendzie Powiatowej Policji w [...] oraz Komendzie Powiatowej Policji w [...]. Obowiązki realizował z narażeniem życia i zdrowia, odpowiadał również za bezpieczeństwo podległych mu funkcjonariuszy. Podkreślił nadto, że za zaangażowanie i wyniki w służbie był awansowany w stopniu i na stanowisku służbowym oraz wielokrotnie nagradzany.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...], na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, Minister SWiA odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż abstrahując od weryfikacji krótkotrwałości służby wnioskodawcy na rzecz totalitarnego państwa (art. 8a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy), nie spełnia on przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy. Jakkolwiek bowiem wnioskodawca rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki po dniu 12 września 1989 r., to jednak brak jest jakichkolwiek dowodów na to, że pełnił służbę z narażeniem zdrowia i życia. Organ podkreślił, że wobec konieczności łącznego spełnienia przesłanek określonych w art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ww. ustawy, brak było podstaw do uznania, że w sprawie zaistniał "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu ww. przepisu.

Pismem z dnia [...] lipca 2019 r. K. M. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał w szczególności, że służbę w SB rozpoczął w dniu [...] lipca 1989 r. Od tej daty do dnia [...] lipca 1989 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym. W dniu [...] sierpnia 1989 r. rozpoczął szkolenie przygotowujące do rozpoczęcia nauki w Wyższej Szkole [...] w [...], którą kontynuował przez kolejne lata. Wnioskodawca zakwestionował stanowisko organu, iż warunkiem spełnienia przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej jest wykonywanie zadań z narażeniem życia i zdrowia powołując w tym zakresie poglądy prezentowane w orzecznictwie. Podkreślił, że otrzymane w toku służby w Policji odznaczenia, nagrody i wyróżnienia potwierdzają, że spełnia przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku".

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] Minister SWiA, na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ powołał art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej wskazując, że przesłanki wymienione w pkt 1 i 2 tego przepisu muszą być spełnione łącznie.

Analizując pierwszą z przesłanek organ wskazał, że "krótkotrwałość pełnienia służby przed dniem 31 lipca 1990 r." musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, przede wszystkim w ujęciu bezwzględnym - jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. W świetle wykładni językowej krótkotrwałość jest tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością. Synonimy tego pojęcia to: "chwilowy, doraźny, niedługi, niestały, nietrwały, okresowy, przejściowy (...), (Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 r.).

Odnośnie drugiej z przesłanek organ stwierdził, że "rzetelność wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" w ujęciu określającym postawę oraz jakość wykonywania zadań i obowiązków zawodowych definiować należy jako sumienne, solidne i dokładne wykonywanie swojej pracy - przyjętych na siebie obowiązków. Synonimy tego pojęcia to: akuratny, całościowy, dogłębny, dokładny, drobiazgowy, gorliwy, niestrudzony, niezawodny. obowiązkowy, oddany (...), (Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 r.). Rzetelne wykonywanie obowiązków służbowych oznacza ich realizację na najwyższym poziomie, w sposób niebudzący żadnych wątpliwości ani pod kątem jakościowym, ani z punktu widzenia moralności i honoru funkcjonariusza służb publicznych. Przy czym zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" ocenić należy jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza. Warunek "narażenie zdrowia i życia" odnosi się do kwalifikacji narażenia, rozumianej jako stwierdzenie istnienia zagrożenia innego, niż normalne następstwo pełnienia służby przy założeniu, że w jej istotę wpisane jest ryzyko zagrożenia życia i zdrowia. Z perspektywy ustawowej regulacji ważne jest aby zagrożenie nie było normalnym następstwem służby, czy też nie miało charakteru hipotetycznego, ale było rzeczywiste i dowiedzione.

Odnośnie zwrotu "szczególnie uzasadniony przypadek" organ wskazał, iż przesłanka ta jest spełniona wówczas, gdy "krótkotrwałość" jest niezaprzeczalna, a "rzetelność" służby oczywista, bezdyskusyjna i poparta nadzwyczajnymi osiągnięciami - w szczególności pełniona z narażeniem życia i zdrowia.

Przenosząc powyższe uwagi na stan niniejszej sprawy organ wskazał, że wnioskodawca pełnił służbę w okresie od dnia [...] stycznia 1988 r. do dnia [...] lipca 2013r., tj. 25 lat, 6 miesięcy i 4 dni, z czego na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej - od dnia [...] lipca 1989 r. do dnia [...] lipca 1990 r., tj. przez 1 rok i 16 dni. Do łącznego okresu służby zaliczono także okres zasadniczej służby wojskowej od dnia [...] października 1983 r. do dnia [...] czerwca 1985 r., tj. 1 rok, 8 miesięcy i 8 dni.

Zdaniem organu, ww. okres służby na rzecz totalitarnego państwa ma charakter krótkotrwały zarówno w ujęciu bezwzględnym jak i proporcjonalnym (0,3% całego okresu służby), co oznacza, że przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej została spełniona.

Odnośnie przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy organ wskazał, że rzetelność wykonywanych przez wnioskodawcę obowiązków została w sposób niejednoznaczny oceniona przez Komendanta Głównego Policji oraz Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...]. Organy te wskazywały bowiem na postępowanie dyscyplinarne wszczęte wobec wnioskodawcy - wówczas Komendanta Powiatowego Policji w [...] - za przekroczenie uprawnień poprzez powołanie, od dnia [...] listopada 2013 r., na podlegające mu służbowo stanowisko [...], swojego syna, tj. o czyn z art. 132 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji w związku z art. 79 ustawy z dnia 21 listopada 2008r. o Służbie Cywilnej. Wobec zwolnienia wnioskodawcy ze służby w Policji postępowanie dyscyplinarne zostało umorzone jako bezprzedmiotowe.

Organ wskazał również, że organy Policji podkreślały wiedzę i zaangażowanie wnioskodawcy w służbę, a także otrzymywane awanse, podwyżki dodatku służbowego/funkcyjnego, awanse, wyróżnienia i odznaczenia (Brązową Odznaką Zasłużony Policjant, Srebrnym Medalem za Długoletnią Służbę, Srebrną Odznaką Zasłużony Policjant). Wskazywały, iż wnioskodawca należał do sumiennych, zdyscyplinowanych, samodzielnych i wyróżniających się funkcjonariuszy. W ocenie podwładnych postrzegany był jako oficer pracowity, rzetelny oraz sprawiedliwy.

Nadto organ stwierdził, że w posiadanych zasobach archiwalnych brak jest dokumentów świadczących o udziale wnioskodawcy w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia. Nie wydano również zaświadczeń uprawniających do podwyższenia emerytury zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 4 maja 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków podwyższania emerytur funkcjonariuszy Policji (...), (Dz. U. Nr 86, poz. 734 ze zm.). Organ podkreślił przy tym, że gdyby zamiarem ustawodawcy było przyjęcie, iż potencjalne zagrożenie, jakie niesie za sobą służba, jest wystarczające do uznania, że była ona pełniona była z narażeniem zdrowia i życia, to nie dookreślałby przesłanki wynikającej z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej poprzez wskazanie, iż rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., ma mieć miejsce "w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", gdyż z racji specyfiki samej służby każdy funkcjonariusz Policji spełniałby ów wymóg.

Uwzględniając powyższe, a przede wszystkim brak jednoznacznej oceny służby wnioskodawcy przez KGP oraz KWP w [...] w związku z postawionym zarzutem przekroczenia uprawnień, organ stwierdził, że przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy nie została spełniona. Wobec zaś obligatoryjności łącznego spełnienia obu przesłanek z art. 8a ust. 1 ustawy uznał, że sprawa nie może stanowić "szczególnie uzasadnionego przypadku".

Jednocześnie organ stwierdził, że kluczowe dla badania czy w sprawie zaistniał "szczególnie uzasadniony przypadek" powinno być ustalenie, czy były funkcjonariusz angażował się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji.

Dokonując oceny sprawy w tym zakresie w oparciu o akta osobowe o sygn. [...] organ wskazał, że wnioskodawca utożsamiał się z ustrojem totalitarnym. Organ powołał się w tym zakresie na podanie wnioskodawcy z dnia [...] października 1987 r. skierowane do Szefa Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] wskazując, że decyzja o podjęciu służby przez ww. w strukturach SB nie była efektem odgórnego przeniesienia służbowego, lecz wynikała z woli samego zainteresowanego. Organ zaznaczył również, że wnioskodawca nie podjął później żadnych działań mających na celu usunięcie go z etatu SB, lecz kontynuował karierę zawodową w charakterze funkcjonariusza tej formacji, aż do momentu likwidacji i transformacji jej struktur związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce, tj. do [...] lipca 1990 r.

Organ powołał się również na rozkaz nr [...] o nagrodzeniu wnioskodawcy przez Szefa WUSW w [...] "za skuteczną realizację prowadzonych działań operacyjno-śledczych (...)" wobec pracowników Zarządu Wojewódzkiego Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej w [...], polegających na przerwaniu przestępczej działalności pracowników odpowiedzialnych za właściwe, zgodne ze statutem funkcjonowania tego stowarzyszenia. Wskazał również na wniosek personalny sporządzony przez [...] Wydziału [...] WUSW w [...] o mianowanie wnioskodawcy na stanowisko [...] Wydziału [...] WUSW w [...].

Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że wynikająca z ww. dokumentów postawa wnioskodawcy związana z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach SB, uniemożliwia potraktowanie przedmiotowej sprawy jako "szczególnie uzasadnionego przypadku".

Odnosząc się do argumentacji odwołania organ wskazał, że okres służby wnioskodawcy na rzecz totalitarnego państwa został ustalony przez IPN w trybie przewidzianym ustawą zaopatrzeniową, a Minister SWiA nie jest właściwy do dokonywania weryfikacji prawidłowości zaświadczenia dotyczącego wnioskodawcy wystawionego przez IPN. Jeżeli zatem strona nie zgadza się z treścią informacji o przebiegu służby wydaną przez IPN, to powinna poinformować o tym ten właśnie organ i ewentualnie wnosić o zmianę sporządzonej informacji.

Odnosząc się natomiast do otrzymanych przez wnioskodawcę awansów, nagród i wyróżnień w czasie służby w Policji organ wskazał, że nie mają one kluczowego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy wobec postawionego mu zarzutu przekroczenia uprawnień oraz postawy związanej z pełnym zaangażowaniem w służbie na rzecz państwa totalitarnego.

Pismem z dnia 11 czerwca 2021 r. K. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Ministra SWiA z dnia [...] maja 2021 r. wnosząc o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skargi ponownie wskazał, że służbę w SB rozpoczął w dniu [...] lipca 1989 r. Od tej daty do dnia [...] lipca 1989 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym. W dniu [...] sierpnia 1989 r. rozpoczął szkolenie, a następnie kontynuował naukę w WS[...] w [...]. Wskazał, że na etacie SB faktycznie był przez okres 2 tygodni. Był świadomy zachodzących zmian w kraju oraz nowych perspektyw i zadań stawianych służbom mundurowym. Z pełną odpowiedzialnością, dla dobra kraju, akceptował je i w nich uczestniczył. Podkreślił, że do Policji został przyjęty na podstawie pozytywnej opinii Wojewódzkiej Komisji Kwalifikacyjnej w [...].

Skarżący zakwestionował stanowisko organu, iż rozkaz nr [...] świadczy o jego zaangażowaniu w służbę w SB. Wskazał, iż sprawa ta, za którą wyróżniono ponad 20 funkcjonariuszy, dotyczyła przestępstwa kryminalnego i nie miała żadnego związku z działalnością przeciwko wolnościom obywatelskim.

Stwierdził również, że samo wszczęcie postępowania dyscyplinarnego nie jest równoznaczne z ukaraniem. Nie miało też wpływu na zakończenie jego służby, bowiem zasadniczym powodem przejścia na emeryturę były problemy zdrowotne, które po 25 latach służby uniemożliwiły mu dalsze jej pełnienie.

Skarżący podniósł nadto, że zadania i obowiązki realizował rzetelnie, z pełnym zaangażowaniem, czego nie zakwestionował organ w decyzji z dnia [...] czerwca 2019 r. Wskazał, iż pełnienie służby z narażeniem życia i zdrowia jest jedynie elementem dodatkowym, a nie decydującym o spełnieniu kryterium "rzetelnego wykonywania obowiązków służbowych", co oznacza, że przyjęta przez organ wykładnia, warunkująca jego spełnienie od wystąpienia kwalifikowanego narażenia życia i zdrowia, jest nieprawidłowa.

W odpowiedzi na skargę Minister SWiA wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl zaś art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra SWiA z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Powołana ustawa przewiduje obniżenie emerytur i rent inwalidzkich wszystkim funkcjonariuszom, którzy pozostawali w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r. i którzy w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. pełnili służbę w wymienionych w ustawie instytucjach i formacjach (tzw. służba na rzecz państwa totalitarnego).

Przepis art. 8a ust. 1 ww. ustawy stanowi, że minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: (1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz (2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Do osób, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 15, art. 22 i art. 24 (ust. 2).

Decyzja wydana na podstawie ww. przepisu ma charakter fakultatywny i podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego.

Zgodnie z poglądem dominującym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 8a ust. 1 ww. ustawy zawiera jedną przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" (tak np: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19; publ. CBOSA).

W tym samym wyroku NSA podkreślił, że "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" nie stanowią oddzielnych samoistnych przesłanek, ponieważ poprzez zwrot "ze względu na" dookreślają one treść "szczególnie uzasadnionych przypadków", ułatwiając obalenie domniemania służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu".

W świetle powyższego, zdaniem NSA, "należy przyjąć, że:

- jednoczesne (ustawodawca użył w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej spójnika "oraz" między punktami 1 i 2 w art. 8a ust. 1) spełnienie kryteriów "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" jest istotnym argumentem służącym obaleniu domniemania służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, i tym samym może uprawniać do przyjęcia, że spełniona została przesłanka "szczególnie uzasadnionych przypadków", chyba że w realiach konkretnej sprawy zostanie wykazane, że mimo spełnienia powyższych kryteriów, funkcjonariusz był zaangażowany w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, a zatem brak podstaw, aby przy przyjęciu "szczególnie uzasadnionych przypadków" wyłączać w stosunku do niego unormowania ustawowe odbierające mu prawo niesłusznie nabyte,

- brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy nie wyłącza automatycznie spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r." bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma - z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - konotacji pejoratywnych. W tym drugim przypadku dopuszczalne jest przyjęcie, że wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu".

NSA podkreślał przy tym, że nie każde nawiązanie stosunku prawnego w ramach służby państwowej wiąże się automatycznie ze zindywidualizowanym zaangażowaniem bezpośrednio ukierunkowanym na realizowanie charakterystycznych dla ustroju tego państwa jego zadań i funkcji. Charakteru służby "na rzecz" państwa o określonym profilu ustrojowym nie przejawia ani taka aktywność, która ogranicza się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, bez bezpośredniego zaangażowania w realizację specyficznych - z punktu widzenia podstaw ustrojowych - zadań i funkcji tego państwa, ani tym bardziej taka aktywność, która pozostaje w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego.

Tożsamej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej Naczelny Sąd Administracyjny dokonał m.in. w wyrokach: z dnia 5 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 636/20; z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1411/19; z dnia 12 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1711/19; z dnia 21 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1669/19; z dnia 10 lutego 2021 r. III OSK 3267/21; z dnia 12 maja 2021 r. III OSK 1577/21; z dnia 30 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 1511/21 (publ. CBOSA).

W świetle powyższego nie można zaakceptować stanowiska organu, zgodnie z którym dla zastosowania wyłączenia z art. 8a ust. 1 ww. ustawy obie przesłanki (wymienione w punktach 1 i 2) muszą być spełnione łącznie. Stanowisko to jest niezgodne z poglądem prezentowanym w powołanym wyżej orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które podziela Sąd w składzie orzekającym.

Z akt sprawy wynika, że organ nie zakwestionował spełnienia przez skarżącego kryterium z art. 8a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy stwierdzając, że pełnił on służbę krótkotrwale przed dniem 31 lipca 1990 r.

Odnośnie art. 8a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy organ w decyzji z dnia [...] czerwca 2019 r. stwierdził, że powodem dla którego skarżący nie spełnił kryterium wymienionego w tym przepisie jest brak dowodów na to, iż pełnił on służbę z narażeniem zdrowia i życia. Organ jednak nie zakwestionował rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków przez skarżącego po dniu 12 września 1989 r.

Wykładni art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy dokonanej przez organ w ww. decyzji (i powielonej w decyzji z dnia [...] maja 2021 r.) nie można zaakceptować, bowiem dla stwierdzenia "rzetelności" działania funkcjonariusza nie jest konieczne wykazywanie działania z narażeniem zdrowia i życia, chociaż niewątpliwie również takie działania (ustawodawca posługuje się w tym przypadku zwrotem "w szczególności") mogą przemawiać za rzetelnością wykonywania zadań i obowiązków. Narażanie zdrowia i życia nie stanowi zatem warunku rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków, lecz zostało potraktowane jako dodatkowy element oceny tego kryterium.

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w ww. wyroku NSA z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19, gdzie wskazano, że zwrot "w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" odnoszący się do generalnego kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r." stanowi dodatkowy kwantyfikator oceny sposobu wykonywania służby po wskazanej dacie, ukierunkowując organ na szczególne uwzględnienie sytuacji, w których rzetelności w wykonywanej służbie towarzyszyło właśnie realnie istniejące zagrożenie życia i zdrowia - w związku z pełnionymi rzetelnie zadaniami i obowiązkami. Zwrot ten nie wyklucza natomiast w żadnym wypadku konieczności oceny rzetelności wykonywania zadań i obowiązków służbowych w przypadku niestwierdzenia okoliczności faktycznego narażania zdrowia i życia.

Oceny takiej, jak już zaznaczono, organ dokonał w ww. decyzji z dnia [...] czerwca 2019 r. stwierdzając, że skarżący zadania i obowiązki realizował rzetelnie "pomimo wskazania przez Komendanta Głównego Policji, że wobec ww. było prowadzone postępowanie dyscyplinarne dotyczące przekroczenia uprawnień". Nie do zaakceptowania jest zatem stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 2021 r., w którym to organ - obszernie powołując się na okoliczności wszczęcia wobec skarżącego postępowania dyscyplinarnego i wskazując na "brak jednoznacznej oceny pełnionej przez byłego policjanta służby przez Komendanta Głównego Policji oraz Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w [...]" - stwierdził, że kryterium z art. 8a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy nie zostało w sprawie niniejszej spełnione. Oceniając ww. kryterium organ w istocie oparł się na tym samym materiale dowodowym, który został zgromadzony przed wydaniem decyzji z dnia [...] czerwca 2019 r., wywodząc niekorzystne dla skarżącego skutki z samego faktu wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, które zostało umorzone na skutek zwolnienia go ze służby. Przy czym, w ocenie Sądu, sam fakt umorzenia postępowania dyscyplinarnego nie może prowadzić do uznania, że skarżący nie spełnił kryterium z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zwłaszcza w sytuacji, gdy do odmiennego w tym względzie wniosku organ doszedł w decyzji z dnia [...] czerwca 2019 r.

Stwierdzając, że w sprawie nie zaistniał "szczególnie uzasadniony przypadek" organ wskazał, że skarżący utożsamiał się z ustrojem totalitarnym oraz że prezentował postawę związaną z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach SB. Na poparcie tego stanowiska organ nie przedstawił jednak przekonującej argumentacji. Nie wykazał bowiem, stosownie do ww. poglądów orzecznictwa, że skarżący pełniąc służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. "był zaangażowany w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu", co przemawiałoby za brakiem podstaw do tego, aby wyłączyć w stosunku do skarżącego unormowania ustawowe odbierające mu prawo niesłusznie nabyte.

Organ powołał się na podanie skarżącego z dnia [...] października 1987 r. o przyjęcie do Służby w SB oraz na fakt, że skarżący kontynuował służbę w tej formacji do momentu transformacji jej struktur związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce. Nadto organ wskazał na rozkaz Szefa WUSW w [...][...] o nagrodzeniu za działania operacyjno-rozpoznawcze w sprawie "przestępczej działalności" pracowników Zarządu Wojewódzkiego Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej, nie wyjaśniając w istocie okoliczności tej sprawy, oraz na wniosek personalny [...] Wydziału [...] WUSW w [...] o mianowanie na stanowisko [...]. Z ww. materiału dowodowego nie wynika w jaki sposób skarżący był indywidualnie zaangażowany w działalność typowo charakteryzującą ustrój państwa totalitarnego. Zatem przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" jest co najmniej przedwczesne i stanowi o naruszeniu przez organ art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Rozpatrując ponownie niniejszą sprawę organ uwzględni dokonaną ocenę prawną. Ponownie zbada, czy w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" biorąc pod uwagę przebieg całej służby skarżącego. W szczególności organ odniesie się do argumentacji skarżącego, że służbę w SB rozpoczął w dniu [...] lipca 1989 r., przebywając od tej daty do dnia [...] lipca 1989 r. na urlopie wypoczynkowym. Natomiast od dnia [...] sierpnia 1989 r. rozpoczął szkolenie, a następnie kontynuował naukę w WS[...] w [...], a wiedzę uzyskaną w tej placówce wykorzystywał w dalszej służbie, zwłaszcza w komórkach organizacyjnych Policji kryminalnej. W związku z tym organ uwzględni charakter służby skarżącego po dniu 12 września 1989 r., w tym fakt odznaczenia skarżącego brązową i srebrną odznaką Zasłużony Policjant oraz Medalem Srebrnym za Długoletnią Służbę. Weźmie pod uwagę zasługi skarżącego, jakie legły u podstaw nadania mu tych odznaczeń. Organ uwzględni przy tym stanowisko NSA, w którym podkreśla się, iż "Trudno zaakceptować pogląd, że wolą ustawodawcy było wyjęcie z systemu ograniczenia przywilejów emerytalnych i rentowych związanych z pracą w aparacie bezpieczeństwa PRL jedynie funkcjonariuszy wybitnie zasłużonych, którzy narażali życie, utracili zdrowie lub legitymują się wybitnymi osiągnięciami w służbie, a bezwzględne pominięcie tych funkcjonariuszy, którzy krótko, epizodycznie na początku swojej kariery zawodowej, pełnili służbę na rzecz totalitarnego państwa, a następnie długotrwale, rzetelnie wykonywali obowiązki służbowe, sądząc, iż sumienna służba spowoduje wypracowanie okresu uprawniającego do godziwej emerytury. Zaakceptowanie powyższego stanowiska godziłoby w zasadę sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP" (por. np. wyrok NSA z dnia 5 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 532/20; publ. CBOSA).

Mając na względzie wszystko powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135, orzekł jak w sentencji wyroku.