Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 494/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2012-07-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 28 ust.2,3,3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie WSA Tomasz Smoleń /spr./ SO del. Jarosław Szaro Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 lipca 2012r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2012r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2012 r., Nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący nie wyczerpał ustawowych przesłanek do umorzenia wynikających z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – dalej u.s.u.s., gdyż nie można mówić w stosunku do niego o całkowitej nieściągalności a art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który pozwala na umorzenie należności z innych względów aniżeli całkowita nieściągalność, nie miał zastosowania ponieważ w tym trybie umorzenie może dotyczyć jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia za osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem składek.

Stwierdzenie braku całkowitej nieściągalności organ oparł na analizie następujących dokumentów:

-informacji ze Starostwa Powiatowego [...] znak: [...] z dnia 31 stycznia 2012r.,

-informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] znak: [...] z dnia 24.02.2012r.,

-informacji z Krajowego Rejestru Ksiąg Wieczystych znak: [...] z dnia 17.02.2012r.,

- informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców znak: [...] z dnia 06.02.2012r.,

-informacji Ośrodka Pomocy Społecznej [...] znak; [...] z dnia 09.02.2012r"

Z dokumentów tych wynikało, że skarżący nie posiada zaległości podatkowych wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, jest właścicielem: działki numer 1104 o powierzchni 0,5500 ha objętej księgą wieczystą nr [...], działek numer 401/1, 401/2, 401/3 o powierzchni 0,1900 ha objętych księgą wieczystą nr [...], - nie podejmuje pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką, która zgodnie z przedłożoną kserokopią orzeczenia wystawionego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 18.08.2011r. jest osobą niepełnosprawną (orzeczenie ważne do 31.08.2012r.), z tego tytułu pobiera: świadczenie pielęgnacyjne w miesięcznej wysokości 520,00 zł, zasiłek pielęgnacyjny w miesięcznej wysokości 153,00 zł, pomoc finansową dla osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 100,00 zł ( za m-c grudzień 2011r.), zasiłek rodzinny wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego na dwoje dzieci w wysokości 219,00 zł miesięcznie oraz jednorazowy dodatek do zasiłku rodzinnego w wysokości 100,00 zł. miesięcznie ( za m-c październik 2011). Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z A.B., która prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, z której miesięczne dochody wynoszą 1.200,00 zł.

W świetle powyższego organ wskazał, że ponoszone przez skarżącego miesięczne koszty utrzymania opiewają na kwotę 1.815,00 zł, zaś suma dochodu jakim dysponuje jego rodzina to 2.092,00 zł., zatem nie zachodzi względem niego całkowita nieściągalność.

Odnosząc się natomiast do przesłanek umorzenia o jakich mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. organ wskazał, że w tym trybie można umorzyć jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia za osobę ubezpieczoną będąca równocześnie płatnikiem składek, i że w niniejszej sprawie przepis ten nie będzie miał zastosowania.

Niezadowolony z takiego stanowiska W. T. złożył do tutejszego Sądu skargę, po raz kolejny powołując się na bardzo trudną sytuację rodzinną

i finansową.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. nr 153,poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012, p. 270 )- dalej p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołana podstawa prawną.

Dokonując kontroli na podstawie wyżej wskazanych przepisów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję jak i decyzję ją poprzedzającą. W ocenie Sądu przedstawiony przez organ stan faktyczny, nie był wystarczający do podjęcia decyzji, a jego braków nie usuwała również lektura uzasadnienia decyzji.

Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że podstaw materialno prawnych zaskarżonych decyzji należy szukać w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wydanym na jej podstawie rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z art. 28 ust.1 u.s.u.s.: należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Ust.2 z kolei brzmi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1)dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.)

Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3a u.s.u.s.: należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Wskazane wyżej przepisy dotyczą instytucji ulg przyznawanych na zasadzie wyjątku i uznania administracyjnego. Oznacza to, że samo wyczerpanie przesłanek pozwalających na skorzystanie z ulgi nie przesądza jeszcze o rozstrzygnięciu, które pozostawione jest swobodnemu uznaniu administracyjnemu. Nauka prawa administracyjnego wypracowała wiele pozycji na temat tej formy działania administracji. Wszystkie one wskazują, że uznanie administracyjne choć swobodne nie może być dowolne. W praktyce oznacza to, że aby organ mógł korzystać z prawa jakie daje mu swobodne uznanie, musi najpierw przeprowadzić postępowanie dowodowe zgodnie z obowiązującymi zasadami a następnie należycie je uzasadnić.

Dopiero prawidłowe ustalenia mogą stanowić podstawę dokonywanej w dalszej kolejności subsumcji prawa.

Wspomniany wyżej art. 28 ust. 3 wskazuje na to, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane tylko w przypadku całkowitej nieściągalności. Zgodnie natomiast z ust. 3a w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiając umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wskazał, że nie spełniono przesłanek z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., tj., że w stosunku do skarżącego nie zachodzi całkowita niewypłacalność nie odnosząc się do przesłanek o jakich mowa w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że w stosunku do skarżącego nie ma podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. jednak nie uzasadnił tego stanowiska. Również w aktach administracyjnych brak jest informacji na podstawie, której można byłoby powyższe twierdzenie uznać za udowodnione.

W aktach administracyjnych zalega jedynie decyzja z dnia [...] marca 2012 r., Nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych - z uwagi na bezprzedmiotowość wniosku, w której uzasadnieniu organ powołując się na treść art. 30 u.s.u.s. wskazał, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, nie mają zastosowania przepisy art. 28 i 29 u.s.u.s., które regulują zasady umarzania i rozkładania należności na raty.

Jednakże ani z tej decyzji ani z dołączonego do akt administracyjnych wykazu stanu należności dla płatnika nie wynika, czy pozostałe zaległości powstały w związku z nieopłacaniem własnych składek z tytułu prowadzonej działalności, czy też składek pracowników w części finansowanej przez skarżącego. Z akt administracyjnych wynika jedynie, że działalność z tytułu prowadzenia której powstały zaległości to pośrednictwo ubezpieczeniowe.

W świetle powyższego decyzje te jawią się jedynie jako wynik wewnętrznych finansowych rozliczeń organu, które nie poddają się weryfikacji. Na podstawie tak zebranego materiału dowodowego, nie można bowiem ocenić, czy w stosunku do skarżącego zachodziła konieczność rozważenia jedynie przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., do których ograniczył się organ, czy należało również odnieść się do przesłanek określonych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Powyższych wątpliwości nie usunęły również dołączone do decyzji uzasadnienia.

Uwagi te są aktualne także w stosunku do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, do których w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne – art. 32 u. s.u.s.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, a to art. 180 § 1, 187 § 1 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, tak istotnych z punktu widzenia decyzji uznaniowych. Organ naraził się w ten sposób na zarzut dowolności, co mając na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. W przedmiocie wykonalności, orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.