Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 236/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2009-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 9, art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 1, art. 4 - 11
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 71
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Antończyk (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Małgorzata Kuba po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2009 r. sprawy ze skargi I. S. i R. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 lutego 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji z dnia 5 lipca 1963 r. nr [...] wydanej przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 7 grudnia 1962 r. [...] o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania nieruchomości o powierzchni 64,26.09 ha wraz z zabudowaniami, położonej w S., pow. T., zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w T. tom I karta 22 jako własność W. D. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 156 § 1 pkt 1 i 2 i 157 § 1 k.p.a., w związku z art. 10 ust. 1 dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 40), art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 39 poz. 173) i art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71).

W uzasadnieniu organ wskazał, że orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 4 lutego 1960 r. nr [...] postanowiono o przejęciu na własność Państwa, na rzecz Państwowego Funduszu Ziemi, nieruchomości rolnej o powierzchni 64,26.09 ha wraz z zabudowaniami położonej w S., powiat T., stanowiącej własność W. D. (pkt 1). W punkcie 2 orzeczenia dokonano oszacowania wartość gospodarstwa, zaś w punkcie 3 przyznano spadkobiercom po zmarłym W. D. prawo otrzymania rekompensaty w formie gospodarstwa zamiennego o przybliżonej wartości jak w punkcie 2.

Na skutek podjętych przez M. S. D. starań o przyznanie jemu gospodarstwa zamiennego, decyzją z dnia 9 stycznia 1962 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z urzędu uchyliło orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 4 lutego 1960 r. nr [...], jako nieważne. W uzasadnieniu wskazano, że art. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. znajduje zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy jednostki gospodarki uspołecznionej dokonały inwestycji budowlanych na gruntach otrzymanych w użytkowanie na podstawie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 40), co nie zachodzi w niniejszej sprawie.

Decyzją z dnia 3 października 1962 r. nr [...] Minister Rolnictwa utrzymał powyższą decyzję w mocy.

Decyzją z dnia 7 grudnia 1962 r. nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., orzekło o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości wraz z zabudowaniami bez odszkodowania. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, ww. decyzją z dnia 5 lipca 1963 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 7 grudnia 1962 r.

W uzasadnieniu wskazano, że z żadnego z dokumentów zgromadzonych w postępowaniu, w tym z nadesłanego przez skarżącą odpisu wniosku z dnia 22 grudnia 1951 r. nie wynika, aby sporna nieruchomość została kiedykolwiek przekazana w zagospodarowanie Prezydium w trybie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. Do nieruchomości nie znajdował zatem zastosowania art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. i podlega ona przejęciu na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy, ponieważ do dnia jej wejścia w życie, tj. do 5 kwietnia 1958 r. została objęta we władanie Państwa i przekazana z jego ramienia osobom prawnym i pozostaje obecnie w użytkowaniu PGR w M.

Wnioskiem z dnia 6 marca 1990 r. M. S. D. złożył skargę w trybie szczególnego nadzoru na decyzję Prezydium Rady Narodowej z dnia 5 lipca 1963 r. Następnie, w dniu 24 kwietnia 2007 r. do SKO wpłynęło postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 kwietnia 2007 r., przekazujące według właściwości SKO całość akt sprawy dotyczącej przejęcia bez odszkodowania na własność Państwa przedmiotowej nieruchomości. SKO po dokonaniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego decyzją z dnia 22 lipca 2008 r. odmówiło stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji z dnia 5 lipca 11963 r. [...], wydanej przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej.

W piśmie z dnia 6 sierpnia 2008 r. I. S. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając naruszenie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z prowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego oraz art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.

SKO rozpatrując przedmiotową sprawę w związku ze złożonym wnioskiem o ponowne jej rozpoznanie, zaskarżoną decyzją z dnia 24 lutego 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy własną decyzję z dnia 22 lipca 2008 r.

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył rozważania dotyczące zakresu prowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, analizy pojęcia rażącego naruszenia prawa oraz treść art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. nr 17, poz. 71). Organ wskazał, iż przepis art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. był przedmiotem wykładni dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny, który w uchwale z dnia 20 lutego 1991 roku (Dz. U. z 1991 roku, Nr 20, poz. 88) stwierdził, że o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych w trybie tego przepisu decydują wyłącznie wymienione w nim przesłanki, a mianowicie objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, czyli do dnia 5 kwietnia 1958 r., oraz pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym bez względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo, a przejęciu na własność Państwa podlegają także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości bądź z przyczyn obiektywnych od siebie niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw.

Kolegium podkreśliło, iż organ - zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - stwierdza nieważność decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W postępowaniu nieważnościowym prowadzonym na podstawie art. 156 k.p.a. organ nie rozstrzyga sprawy na nowo przeprowadzając po raz kolejny pełne postępowanie wyjaśniające jak ma to miejsce w trybie odwoławczym, a jedynie bada czy w dacie wydania kontrolowanej decyzji zastosowano prawidłowo obowiązujące wówczas przepisy prawa, respektując zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wynikającą z art. 16 k.p.a. Organ wskazał, iż rażące naruszenie prawa zachodzi w wypadku naruszenia przepisu, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu, podstawą przyjęcia wystąpienia tej przesłanki może być zatem niebudzący wątpliwości stan prawny. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, gdy wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek. Rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne, można zatem mówić o nim tylko wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 1996 r., III SA 565/95, Biul. Skarb. 1997, nr 2, s. 26).

SKO ustaliło, iż nieruchomość o powierzchni 64,26 ha została odebrana właścicielowi w 1952 r. bez wydania w tym zakresie decyzji lub orzeczenia. W tym samym roku gospodarstwo o powierzchni 82,19, w skład którego wchodziło także przedmiotowe gospodarstwo o powierzchni 64,26 ha, przekazane zostało przez PGR S. Przedsiębiorstwu "A" w G., a następnie w lutym 1958 r. przekazane PGR M. Ten stan rzeczy miał także miejsce w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r., tj. w dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz obowiązywał w dacie wydania decyzji przez organ l jak i II instancji.

SKO wskazało, że w niniejszym postępowaniu nie wydano żadnej decyzji lub orzeczenia o przejęciu nieruchomości na podstawie dekretu. Wydanie takiego rozstrzygnięcia było konieczne w świetle art. 7 i art. 14 dekretu. Okoliczność tą potwierdzają zgromadzone w sprawie dokumenty, w tym m.in. treść odwołania z dnia 23 stycznia 1962 r. (k. 50 akt adm.), w którym M. S. D. dodatkowo podaje, że nie zostały spełnione formalne przesłanki do przejęcia gospodarstwa na podstawie dekretu. Potwierdza to także protokół oszacowania gospodarstwa (k. 76 akt adm.), czy pismo PWRN z 14 lutego 1961 r., w którym wprost stwierdza się, że nieruchomość nie została przejęta na podstawie dekretu.

Organ wskazał, że od 1952 r. przedmiotowa nieruchomość znajdowała się we władaniu Państwa. Skoro w chwili wejścia w życie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r., tj. w dniu 14 lutego 1953 r. gospodarstwo znajdowało się już w zagospodarowaniu Państwa, to dekret ten nie miał w sprawie zastosowania. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej decyzją z dnia 5 lipca 1963 r. zgodnie z przepisami prawa orzekło zatem o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 7 grudnia 1962 r. Art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. został przez organy zastosowany prawidłowo. W ocenie Kolegium, nie zachodzą przesłanki do uznania, że kontrolowana decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, ani też nie zawiera innych wad, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Kolegium wskazało, że nie podziela stanowiska strony, że na mocy dekretu z 30 marca 1945 r. nieruchomość przeszła z mocy samego prawa w użytkowanie administracji lokalnej, zaś nawiązany w ten sposób stosunek administracyjnoprawny znalazł sukcesję w przepisach art. 10 dekretuj z 9 lutego 1953 r. Również materiał dowodowy sprawy nie potwierdza, by sporna nieruchomość została kiedykolwiek przekazana przez właściciela w zagospodarowanie organowi administracji w trybie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r.

I. S. i R. D. w skardze na powyższą decyzję wnieśli o jej uchylenie jako wydanej z naruszeniem art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego oraz naruszeniem art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności, a w szczególności pominięcie faktu, że przekazanie nieruchomości w użytkowanie przez administrację terenową nastąpiło bezspornie w 1951 r. w czasie obowiązywania i na podstawie art. 3 dekretu z dnia 30 marca 1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych. Stosunki administracyjnoprawne nawiązane na podstawie przepisów tego dekretu, po jego uchyleniu, stały się użytkowaniem w rozumieniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, co wynika z art. 6, 7 i 20 tego dekretu, który miał identyczny zakres przedmiotowy i pełnił tę samą funkcję co dekret z dnia 30 marca 1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych. Wniosek I. D. skierowany do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej był wnioskiem złożonym w trybie art. 3 dekretu z dnia 30 marca 1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych. Sporna nieruchomość była wielokrotnie przekazywana w użytkowanie osobom trzecim na podstawie art. 20 tego dekretu. W tym stanie w ocenie skarżących nie można akceptować argumentacji organu zawartej w uzasadnieniu decyzji z dnia 7 grudnia 1962 r., że w aktach brak jest potwierdzenia przejścia nieruchomości pod rządy dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. Ustanowienie użytkowania na rzecz administracji lokalnej w stanie prawnym obowiązującym w 1951 r. następowało z mocy samego prawa i bez wydania jakiegokolwiek aktu prawnego. Skarżący stwierdzili, że przedmiotowa nieruchomość nie podlegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, w trybie art. 9 ust.1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. z uwagi na wyłączenie wymienione w art. 9 ust. 2 tej ustawy. Na poparcie swego stanowiska skarżący powołali wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2004 r., sygn. akt IV SA/Wa 810/03, IV SAAA/a 809/03 i dnia 7 listopada 2007r. sygn. akt IV Sa/Wa 1471/07.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 5 lipca 1963 r. nr [...].

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej decyzji wystąpili: I. S. będąca wraz z T. D. /uczestnikiem postępowania/ i S. M. D. spadkobierczynią po zm. matce I. D. / żonie zm. W. D./ oraz R. D. będący wraz z uczestnikami postępowania K. S. i E. D. spadkobiercą S. M. D.. Natomiast spadkobiercami zm. W. D. byli żona I. D. oraz dzieci S. M. D., T. D. oraz I. S.

Strona powoływała się na przesłankę stwierdzenia nieważności jaką, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jest wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Z treści niniejszego przepisu w sposób jednoznaczny wynika, iż podstawy stwierdzenia nieważności decyzji nie stanowi jakiekolwiek naruszenie prawa przez organ przy wydaniu decyzji, lecz wyłącznie naruszenie o charakterze rażącym. W doktrynie i judykaturze przyjmuje się, iż rażące naruszenie prawa zachodzi, gdy przepis prawny został naruszony w sposób oczywisty i bezsporny i niemożliwe jest dokonanie jego odmiennej wykładni. Sytuacja, w której organ dokonał wyboru jednej z dopuszczalnych interpretacji treści przepisu nie uzasadnia stwierdzenia rażącego naruszenia prawa. Rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste i bezsporne, zachodzące gdy zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność. Nadto wskazać należy, iż rozpatrując wniosek w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji organ nie orzeka w sprawie na nowo, lecz ogranicza się do oceny, czy wydana decyzja narusza prawo w sposób rażący.

Decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 5 lipca 1963 r. nr [...] została wydana na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17 poz. 71 ze zm.), zwanej dalej ustawą z dnia 12 marca 1958 r. Art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. stanowił, iż:

1. Nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, przyjmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne.

2. Przepis ust. 1 nie dotyczy gruntów wymienionych w art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 173) oraz gruntów objętych we władanie Państwa na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31).

3. O przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa orzeka organ administracji rolnej prezydium powiatowej rady narodowej, a o przejęciu nieruchomości leśnych - rejon lasów państwowych. O uznaniu służebności za niezbędne orzeka organ właściwy do wydania orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność Państwa.

4. Postępowanie sądowe o przywrócenie posiadania lub wydanie nieruchomości określonych w ust. 1 podlega umorzeniu, a nie wykonane tytuły egzekucyjne zasądzające te roszczenia są pozbawione skutków prawnych.

Art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. przewidywał, iż nieruchomości rolne będące w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu Państwa lub przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym, podlegają przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania. Z mocy art. 9 ust. 2, przepis art. 9 ust. 1 tej ustawy nie znajdował zastosowania do gruntów wymienionych w art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych. Ustawą tą uchylono dekret z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11 poz. 40). Art. 2 tej ustawy przewidywał, iż grunty, które zostały na podstawie dekretu przekazane w użytkowanie, zwraca się poprzedniemu posiadaczowi po upływie terminu, na jaki zostały oddane w użytkowanie (zagospodarowanie). Przed upływem tego terminu grunt może być zwrócony za zgodą użytkownika i poprzedniego posiadacza (ust. 1). Jeżeli jednostki gospodarki uspołecznionej dokonały inwestycji budowlanych na gruntach, otrzymanych w użytkowanie na podstawie dekretu, grunty te mogą być przejęte na własność Państwa wolne od obciążeń w zamian za przyznanie właścicielowi innych gruntów o przybliżonej wartości. Grunty przejmowane na własność Państwa, jak również grunty wydzielane w zamian szacuje się według przepisów stosowanych przy przeprowadzeniu reformy rolnej (ust. 2).

W świetle powyższych przepisów stwierdzenie, iż grunt został przekazany w użytkowanie Państwa na podstawie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych wyłączało zastosowanie normy art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. i uzasadniało bądź jego zwrot właścicielowi na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, bądź jego przejęcie na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 2 tego dekretu, a więc w zamian za przyznanie właścicielowi gruntów o przybliżonej wartości.

Organ wydając decyzję z dnia 5 lipca 1963 r. stwierdził, że nieruchomość nie została przekazana w użytkowanie Państwa na podstawie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, w sprawie nie znajduje zatem zastosowania art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., lecz grunt ten podlega przejęciu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 9 ust. 1 tej ustawy.

Zasadnicze znaczenie dla rozpatrzenia sprawy ma zatem stwierdzenie czy organ dokonując takiej oceny, dopuścił się rażącego naruszenia prawa. W ocenie Sądu, brak jest podstaw do stwierdzenia, by przyjęta ocena prawna w tym zakresie naruszała przepisy prawa, a tym bardziej by w tym przypadku doszło do naruszenia prawa o charakterze rażącym.

Z okoliczności sprawy wynika, że przekazanie nieruchomości nastąpiło w 1951 r. Ze złożonego przez skarżących odpisu pisma z dnia 22 grudnia 1951 r. wynikało, iż I. D. w piśmie z dnia 22 grudnia 1951 r. skierowanym do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej stwierdziła, iż nie jest w stanie prowadzić gospodarstwa ze względu na swój wiek i stan zdrowia i z uwagi na dobro ogólne oddaje gospodarstwo pod Zarząd Powiatowej Rady Narodowej. Przekazanie nieruchomości nastąpiło więc przed dniem w wejścia w życie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych.

Dekret ten przewidywał szczególny tryb przekazywania nieruchomości, precyzując przypadki i sposób przekazania nieruchomości oraz organ właściwy do orzekania o przekazaniu nieruchomości w trybie decyzji, jak i warunki tego przekazania. Zgodnie z postanowieniami dekretu posiadacz gruntu, który nie mógł go całkowicie i należycie zagospodarować, obowiązany był zgłosić to na piśmie prezydium gminnej rady narodowej przed terminem wiosennych prac polowych najpóźniej 15 lutego, a przed terminem jesiennych prac polowych najpóźniej 1 sierpnia (art. 3 ust. 1 dekretu). Organ jakim było prezydium gminnej rady narodowej sprawdzało zasadność zgłoszenia, a w razie uznania, że przeszkody w całkowitym i należytym zagospodarowaniu gruntu mogą być usunięte przez zastosowanie przewidzianych form pomocy w rolnictwie, udzielało posiadaczowi gruntu pomocy w zagospodarowaniu, przez wykorzystanie pomocy sąsiedzkiej zgodnie z przepisami dekretu z dnia 12 września 1947 r., pomocy kredytowej lub technicznej bądź innego rodzaju pomocy (art. 4 i 5 dekretu). Zgodnie z art. 6 dekretu w przypadku uznania przez prezydium gminnej rady narodowej, że zgłoszenie jest zasadne, a przeszkody w całkowitym i należytym zagospodarowaniu gruntu nie dadzą się usunąć w sposób określony w art. 5, zgłaszało ono do prezydium powiatowej rady narodowej wniosek o przekazanie gruntu lub jego części w użytkowanie zespołowi uprawowemu, spółdzielni produkcyjnej, mało - i średniorolnym chłopom albo innym osobom fizycznym lub prawnym, które podejmą zobowiązanie zagospodarowania gruntu. Przy czym zgodnie z art. 7 dekretu, prezydium gminnej rady narodowej mogło dokonać czynności określonych w art. 4-6 również w tych przypadkach, gdy posiadacz nie wykonał obowiązku zgłoszenia o niemożności zagospodarowania gruntu, a prezydium z urzędu stwierdziło niezagospodarowanie gruntu. Art. 8 dekretu przewidywał, iż orzekanie na podstawie przepisów art. 5-7 dekretu następowało w formie decyzji, od której posiadaczowi gruntu przysługiwało odwołanie do prezydium powiatowej rady narodowej. Wniosek prezydium gminnej rady narodowej o przekazanie gruntu lub jego części w użytkowanie, rozpatrywany był przez prezydium powiatowej rady narodowej, które wydawało orzeczenie o przekazaniu gruntu lub jego części w użytkowanie na okres co najmniej 3 lat zespołowi uprawowemu, spółdzielni produkcyjnej, mało- i średniorolnym chłopom albo innym osobom fizycznym lub prawnym bądź o pozostawieniu wniosku prezydium gminnej rady narodowej bez uwzględnienia. (art. 10 ust. 1 dekretu). Jednocześnie dekret w art. 11 przewidywał, iż po upływie czasu, na który grunt został oddany w użytkowanie prezydium powiatowej rady narodowej może przywrócić poprzedniemu posiadaczowi użytkowanie gruntu, jeżeli uzna, że może on grunt zagospodarować, a okoliczności wskazują, że istotnie to uczyni.

W art. 20 dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych uchylono poprzednio obowiązujący dekret z dnia 30 marca 1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11 poz. 59). Prawodawca uchylając poprzednio obowiązujący dekret nie przewidział uregulowania, zgodnie z którym nieruchomości przekazane w trybie tego dekretu stawały się z mocy prawa nieruchomościami przekazanymi w trybie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, bądź by znajdowały do nich zastosowanie przepisy nowego dekretu i organy były zobligowane do wydania odnośnie tych nieruchomości decyzji przewidzianych w art. 5-7 nowego dekretu.

W niniejszej sprawie brak było podstaw do stwierdzenia, by nieruchomość o powierzchni 64,26,09ha została przekazana w trybie przepisów dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych. Możliwość taką wykluczają przed wszystkim data przekazania nieruchomości, wcześniejsza od daty wydania dekretu. Dekret ten, zgodnie z ogólną zasadą mocy obowiązującej przepisów prawa, obowiązywał od daty jego wejścia w życie i nie przewidywał mocy wstecznej jego unormowań. Brak w nim było przepisu, z którego wynikałoby, iż do nieruchomości przekazanych Państwu przed jego wejściem w życie w jakimkolwiek trybie, w tym na podstawie dekretu z dnia 30 marca 1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych, stosuje się jego postanowienia, a nieruchomości takie stają się nieruchomościami przekazanymi w trybie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych. Zdaniem Sądu, brak takiego unormowania wyklucza uznanie, iż w świetle treści przepisów obowiązującego prawa, z datą wejścia w życie nowego dekretu nieruchomości przekazane w trybie poprzedniego dekretu stały się z mocy prawa nieruchomościami przekazanymi w trybie nowego dekretu, przewidującego zupełnie inny tryb postępowania i zasady przekazywania nieruchomości. Organ uznając, iż dekret z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, nie znajdował w sprawie zastosowania, nie naruszył zatem żadnego wyraźnego przepisu prawa.

W ocenie Sądu, brak jest także podstaw do przyjęcia stanowiska, iż organ dopuścił się rażącego naruszenia prawa, z uwagi na fakt, iż winien on zastosować do nieruchomości W. D. przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. w drodze wykładni prawa, której zastosowanie było w tym przypadku oczywiste.

Zdaniem Sądu, wbrew zarzutom skargi, w niniejszej sprawie było podstaw do uznania, iż organ wydający decyzję miał obowiązek wywieść w drodze wykładni, iż powyższa nieruchomość została przekazana w trybie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, z uwagi na fakt, iż dekret ten uchylający dekret z dnia 30 marca 1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych, dotyczył także nieruchomości przekazanych w trybie uchylonego dekretu.

Z porównania treści obu tych aktów prawnych wynika, iż przewidywały one inny tryb, organy i zasady przekazywania nieruchomości. Nieruchomości przekazywane w trybie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych przekazywane były Państwu na długi okres minimum 3 lat, a właściciel mógł się ubiegać o ich zwrot po upływie czasu na jaki zostały oddane w użytkowanie, jeżeli prezydium powiatowej rady narodowej uznało, iż może on grunt zagospodarować, a okoliczności wskazywały, że istotnie to uczyni (art. 11 dekretu). Natomiast w świetle dekretu z dnia 30 marca 1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych przekazanie nieruchomości następowało do użytkowania gromady, która obowiązana była do należytego zagospodarowania użytków rolnych przez wspólne dokonywanie uprawy, siewu, pielęgnacji, zbiorów, omłotów oraz zabezpieczenia i przewozu plonów i produktów - na rachunek gromady, albo odstępowanie do zagospodarowania i użytkowania na warunkach przez gromadę ustalonych osobom trzecim (fizycznym lub prawnym) na ich własny rachunek (art. 3 ust. 1 i 2 dekretu). Zgodnie art. 4 tego dekretu posiadacz, który utracił użytkowanie mógł je odzyskać po zebraniu plonów przez użytkownika wymienionego w art. 3 ust. 2 pkt. a) i b) po złożeniu wobec sołtysa zobowiązania dokonania odpowiednich upraw i zasiewu, a zatem w krótkim okresie czasu. W myśl art. 5 ust. 3 dekretu prawo wydawania nakazów w przedmiocie celowego i terminowego zagospodarowania użytków rolnych należało do sołtysów, wójtów i starostów. Podobny cel regulacji jakim było odebranie gruntów rolnych w celu ich zagospodarowania, wobec braku przepisów w tym zakresie, nie uzasadnia uznania zrównania skutków obu aktów prawnych.

W ocenie Sądu, nawet przy przyjęciu, iż wykładnia, że nieruchomości przekazane w trybie dekretu z dnia 30 marca 1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych winny być uznane za nieruchomości przekazane w trybie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, i znajduje do nich zastosowanie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., jest dopuszczalna, to wykładnia taka nie jest wykładnią oczywistą i nie budzącą wątpliwości, którą organ miał obowiązek zastosować, by nie dopuścić się rażącego naruszenia przepisów prawa.

Niezależnie od powyższego, wskazać należy, iż z okoliczności faktycznych sprawy w istocie nie wynikało by przedmiotowa nieruchomość została przekazana Państwu w trybie przepisów dekretu z dnia 30 marca 1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych.

Skarżący powoływali się na przekazanie nieruchomości w trybie art. 3 tego dekretu. Zgodnie z treścią tego przepisu przekazanie nieruchomości następowało do użytkowania gromady, która obowiązana była do należytego zagospodarowania użytków rolnych przez wspólne dokonywanie uprawy, siewu, pielęgnacji, zbiorów, omłotów oraz zabezpieczenia i przewozu plonów i produktów - na rachunek gromady, albo odstąpienia do zagospodarowania i użytkowania na warunkach przez gromadę ustalonych osobom trzecim (fizycznym lub prawnym) na ich własny rachunek. Dekret ten przewidywał zatem przekazanie nieruchomości gromadzie i kompetencje organów jakimi byli sołtys, wójt i starosta (art. 5 ust. 3 dekretu). Właściciel nie przekazał nieruchomości gromadzie, a organem dokonującym przejęcia nie był sołtys, wójt lub starosta lecz prezydium powiatowej rady narodowej. Wbrew stanowisku skarżących okoliczności sprawy nie potwierdzały zatem przekazania nieruchomości w trybie art. 3 dekretu z dnia 30 marca 1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych.

W ocenie Sądu, także w świetle treści i celu art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., organ nie miał obowiązku stosowania wykładni rozszerzającej ustępu 2 tego przepisu, obejmującej jego zakresem także nieruchomości przekazane w trybie dekretu z dnia 30 marca 1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych.

Art. 9 ust. 1 tej ustawy przewidywał przejęcie na rzecz Państwa bez odszkodowania nieruchomości rolnych i leśnych, a ust. 2 wyłączał z jego zakresu określone grunty przejęte w trybie ściśle wymienionych aktów prawnych. Przepis art. 9 ust. 2 tej ustawy wprowadzał zatem wyjątek od zasady przejęcia nieruchomości na rzecz Państwa przewidzianej w art. 9 ust. 1 ustawy i jako taki, zgodnie z regułami wykładni, nie powinien być interpretowany rozszerzająco. Nadto wskazać należy, iż rozszerzenie zakresu wyłączenia przewidzianego w ust. 2 na wszystkie inne nieruchomości rolne przejęte przez Państwo do daty wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r., wyłączałoby sens przepisu art. 9 ust. 1 ustawy w odniesieniu do nieruchomości rolnych. Uniemożliwiałby bowiem zastosowanie tego przepisu w odniesieniu do nieruchomości rolnych, z uwagi na wyłączenie przewidziane w art. 9 ust. 2 ustawy.

Przepis art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. miał charakter nacjonalizacyjny. Skutki jego zastosowania były dla strony niewątpliwie dotkliwe. Unormowanie o takim charakterze budzi wątpliwości co do jego słuszności w świetle aktualnie obowiązujących standardów ochrony prawa własności. Niemniej przepis ten wydany w innych warunkach ustrojowych był przepisem obowiązującym i organ administracji zobligowany był do jego stosowania. Zdaniem Sądu, w świetle przepisów prawa brak jest podstaw do aktualnego usuwania skutków normy art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. poprzez przyjęcie, iż brak zastosowania rozszerzonej wykładni art. 9 ust. 2 tej ustawy stanowi rażące naruszenie prawa, uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji. Tym bardziej, braku zastosowania takiej wykładni nie można zarzucać organowi orzekającemu w sprawie w 1963 r.

Dodatkowo wskazać należy, iż Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 20 lutego 1991 r. W.5/90 (Dz. U. Nr 20, poz. 88) dokonywał wykładni art. 9 ust. 1 (po zmianie art. 16 ust. 1) ustawy z dnia 12 marca 1958 r., wskazując, iż w świetle tego przepisu o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych (z wyjątkiem określonym w art. 16 ust. 2 ustawy) decydują wyłącznie przesłanki wymienione w powołanym przepisie, a mianowicie: a) objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, czyli do dnia 5 kwietnia 1958 roku, oraz b) pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym bez względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Trybunał Konstytucyjny wskazał w tej uchwale, iż przejęciu na własność Państwa podlegały także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości bądź z przyczyn obiektywnych od siebie niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw.

W sprawie brak było podstaw do uznania, iż Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wydając decyzję z dnia 5 lipca 1963 r. nr [...] dopuściło się rażącego naruszenia przepisu prawa.

Zaskarżona decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności tej decyzji na podstawie art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. nie narusza zatem prawa.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę jako bezzasadną.