Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2307/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 66 ust 1 pkt 1 lit e, art. 69 ust 1,
journal: Dz.U. 2018 poz 1510
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jedn.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit c, art. 200
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 13 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 750, art. 627, art. 65 par. 2,
journal: Dz.U. 2018 poz 1025
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Sławomir Kozik Protokolant referent Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi ,,(...)" w ,,(...)" na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia ,,(...)" sierpnia 2018 r. nr ,,(...)"w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora ,,(...)" Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w ,,(...)" z dnia ,,(...)" sierpnia 2015 r.; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz ,,(...)"w ,,(...)" kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ"), działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1938 z późn. zm., dalej: "ustawa o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 z późn. zm. dalej: "K.p.a."), w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania Z. w [...], (dalej: "Płatnik", "Zamawiający", "Strona", "Skarżący"), utrzymał w mocy decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: [...]OW NFZ) z [...] sierpnia 2015r. stwierdzającą, że M. K. (dalej: "Zainteresowana", "Wykonawca", "Uczestnik postępowania") we wskazanym w ww. decyzji okresie podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, zawartej z Płatnikiem.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) zwrócił się do organu I instancji o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym Uczestnika z tytułu wykonywania pracy na podstawie ww. umowy o świadczenie usług, do której mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego (dalej K.c.). Organ I instancji natomiast, decyzją z [...] sierpnia 2015 r., stwierdził istnienie obowiązku tego ubezpieczenia.

Rozpatrując odwołanie od powyższej decyzji, Prezes NFZ wskazał, że wypełnianie zadań w ramach zawartej umowy stanowiło przygotowanie i prezentacja poezji innego artysty. Wykonywanie tego typu czynności nie może zostać zakwalifikowane, jako praca wykonywana na podstawie umowy o dzieło, gdyż polegała ona na dokonywaniu czynności z należytą starannością. Potwierdza to również treść spornej umowy w której akcent położony jest na wykonywanie czynności nie zaś na określony rezultat, który został określony w sposób nazbyt ogólny, nie dość konkretny. Organ dodał, że w umowie wskazano, że projekt finansowany był ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zatem to nie wykonawca umowy w istocie odpowiadał za jej prawidłowa wykonanie, a Płatnik, w ramach wynikających z jego zobowiązań płatnych ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Prezes NFZ stwierdził także, że Zainteresowana nie odpowiadała za wady wykonania. Wskazał, że w spornej umowie nie zdefiniowano co znaczyć miało "należyte wykonanie", wobec czego niemożliwym jest również stwierdzenie wad wykonania "dzieła", a także jego należytego lub nienależytego wykonania.

Prezes NFZ dodał, że na gruncie obowiązujących przepisów ustawy o prawie autorskim wykonanie czynności do których mają zastosowanie przepisy o prawie autorskim może zostać zakwalifikowane jako dzieło o charakterze niematerialnym, będąc równocześnie wykonanym, w rozumieniu K.c., w ramach umowy o świadczenie usług, do której zastosowanie mają przepisy o umowie zleceniu. Umowy o dzieło autorskie nie są bowiem tożsame z umowami o dzieło w ujęciu przepisów prawa cywilnego.

Organ stwierdził, że w spornej umowie żadne konkretne dzieło, w myśl przepisów Kodeksu cywilnego regulujących umowę o dzieło, nie zostało oznaczone. Umowa zawarta z Zainteresowaną nie miała charakteru umowy o dzieło, albowiem dziełem w myśl przepisów K.c., nie może być "przygotowanie" i prezentacja", nawet jeśli dotyczą one przedsięwzięcia w ramach [...] Salonu Poezji. Sporna umowa, zdaniem organu, sprowadzała się do starannego działania Zainteresowanej bez możliwości weryfikacji rezultatu po jego wykonaniu, zwłaszcza, że przygotowanie i prezentacja poezji przez Zainteresowanego miała na celu, powstanie i wykonanie przedsięwzięcia, które należy odbierać w ramach przedstawienia sceniczno-muzycznego oraz że: "Osoba współtworząca i wykonująca program literacki jest nieodłącznym elementem całości jaką stanowił [...] Salon Poezji", a zatem wymagającym współpracy wielu osób, zaś wszystko to odbywało się w ramach działalności płatnika składek, w ramach jego zobowiązań, w tym przypadku w ramach finansowania ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Zdaniem organu, należy uznać więc, że nie tylko rezultat spornej umowy nie był całkowicie zależny od działań Zainteresowanej (gdyż program literacki był jednym z elementów całości jaką stanowił [...] Salon Poezji), ale i na wykonawcy spoczywała jedynie odpowiedzialność za staranne wykonanie powierzonych czynności, nie zaś za efekt, za który odpowiedzialny był płatnik składek.

Organ stwierdził, że brak rezultatów wykonywanych czynności w przedmiotowej umowie decyduje o tym, że winny być one zakwalifikowane jako umowy o świadczenie usług, do których znajdują zastosowanie przepisy o zleceniu w rozumieniu art. 750 K.c. Można więc stwierdzić, że działania podejmowane przez Zainteresowaną stanowiły jedynie czynności z obszaru działalności Płatnika, który organizował podobne wydarzenia kulturalne. Działalność ta regulowana jest przepisami ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej oraz na podstawie wewnętrznego statutu Płatnika. W istocie odpowiedzialność za organizowane wydarzenie kulturalno-artystyczne w ramach wykonania przedmiotu umowy nie spoczywała na wykonawcy umowy zawartej z Płatnikiem ale na Płatniku.

Prezes NFZ wyjaśnił ponadto, że strony zarówno na poziomie postępowania przed dyrektorem [...]OW NFZ, jak i przed organem odwoławczym miały możliwość wypowiedzenia się w sprawie oraz zapoznania ze zgromadzoną dokumentacją, zaś Zainteresowana z tej możliwości nie skorzystała. Organ stwierdził, że wobec zgromadzonego materiału dowodowego, zadania wykonywane przez Zainteresowaną wykonywane były w ramach umowy o świadczenie usług, do których mają zastosowanie przepisy o zleceniu. Zdaniem Prezesa NFZ, w niniejszym postępowaniu zgromadzono i przeanalizowano pełny materiał dowodowy, aby wyjaśnić okoliczności istotne dla sprawy w zakresie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej przez Zainteresowaną umowy z Płatnikiem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (WSA) na powyższą decyzję Płatnik zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie w całości oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji, a także o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej, według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia niniejszego postępowania, oparcie się w toku postępowania na materialne dowodowym zgromadzonym przez inny organ administracji i uchylenie się od obowiązku samodzielnego prowadzania postępowania dowodowego, a w konsekwencji oparcie decyzji na niekompletnym materiale dowodowym,

2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego, niezebranie i nierozpatrzenie całości materiału dowodowego oraz zaniechanie zamieszczenia w zaskarżonej decyzji uzasadnienia faktycznego,

3) art. 734 K.c., poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu polegające na wadliwym uznaniu, że umowa łącząca Skarżącą z Panią M. K. jest umową o świadczenie usług, pomimo że spełnia przesłanki umowy o dzieło, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

4) art. 66 ust.1 pkt 1 lit. e) ustawy oświadczeniach opieki zdrowotnej poprzez objęcie Zainteresowanej obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym i wypadkowym, podczas gdy umowa łącząca strony nie stanowiła tytułu obowiązkowego ubezpieczenia,

5) art. 65 K.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na nie wzięciu pod uwagę woli stron wyrażonej treścią umowy.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że organ II instancji nie rozpatrzył praktycznych aspektów wykonywania spornej umowy, ani zgodnego zamiaru stron umowy, w tym nie ustalił sposobu wykonania umowy przez Zainteresowaną, zaangażowania Skarżącego w kontrolę prawidłowości jej wykonania, komunikacji stron umowy zmierzającej do uszczegółowienia parametrów zamówionego dzieła. Skarżący wskazał, że przedmiotem spornej umowy (umowa o dzieło nr 54/09 z 16 stycznia 2009 r., której termin wykonania określono na dzień 22 stycznia 2009 r. było: "Przygotowanie i prezentacja poezji Wisławy Szymborskiej podczas [...] Salonu Poezji w dniu 22 stycznia 2009 r." Uczestniczka samodzielnie wykonała jego program literacki. Efektem prezentacji poezji przez Zainteresowaną było widowisko według jej autorskiego programu. M. K. samodzielnie przygotowała i wykonała program spotkania literackiego, w którym zawarte były utwory poetyckie Wisławy Szymborskiej. W oparciu o autorski program spotkania literackiego wykorzystała ona swoje osobiste umiejętności aktorskie i przedstawiła utwory za pomocą słowa. Celem [...] Salonu Poezji było rozwijanie wrażliwości na piękno poezji, przybliżenie twórczości poetów polskich oraz ukierunkowanie na interpretację wiersza. Rezultatem działań Zainteresowanej była prezentacja twórczości Wisławy Szymborskiej. Było to działanie twórcze, według własnej koncepcji artystycznej polegającej na samodzielnym dobór treści i formy przedstawienia dzieł literackich. Zdaniem Skarżącego sporna umowa zawarta z Zainteresowaną artystką, spełnia wszystkie kryteria umowy o dzieło, do której mają także zastosowanie przepisy ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Pomimo nieprecyzyjnego pisemnego określenia przedmiotowej umowy, celem jej zawarcia było przeprowadzenie przez Panią M. K. autorskiego wystąpienia na podstawie poezji innego artysty według jej indywidualnej koncepcji. Umowa o dzieło zawarta z panią M. K., artystką, spełnia wszystkie kryteria umowy o dzieło. Artystka w sposób twórczy przyczyniła się do powstania wykonania, które cechowało się indywidualnym charakterem. Było to dzieło wyjątkowe i niepowtarzalne. Jako współtwórca spotkania z poezją, wykonała ona rolę kluczową dla powstania wydarzenia artystycznego, scenicznego, a bez jej udziału rezultat artystyczny nie zostałby osiągnięty. Zainteresowana samodzielnie dokonała interpretacji poezji i wycieliła się w rolę tak, aby jak najpełniej odwzorować twórczość poetki. Jej działanie cechowało się indywidualnym charakterem, uzależnionym od jej osobistej wrażliwości twórczej. W wyniku tego działania powstało określone przedstawienie sceniczne, jako niematerialne dobro prawne, czego nie można utożsamiać z klasycznie rozumianą usługą. Gra aktorska była wyjątkowa i niepowtarzalna. Pani M. K. w ramach zawartej umowy o dzieło przygotowała i odtworzyła określone utwory poetyckie jako artystka i osoba współtworząca określone widowisko. Wykonanie dzieła jako wydarzenie kulturowo-artystyczne skierowane do szerszego kręgu odbiorców miało określoną publiczność. Nastąpił więc odbiór dzieła. Na uwagę zasługuje fakt, iż Zainteresowana nie podlegała instrukcjom płatnika, co do artystycznej koncepcji, a więc sposobu odtworzenia wiersza oraz jak najbardziej twórczego i unikatowego przekazu dla publiczności. M. K. starała się wykonać utwory w sposób najpełniej oddający twórczą myśl posługując się odpowiednią gestykulacją barwą tonem i szybkością głosu. Do takiego wykonania nie wystarczą zwykłe umiejętności, które przysługują każdemu człowiekowi i wyuczenie się "na pamięć" tekstu, ale niezbędny jest szczególny talent aktorski, który zadecydował o wyborze Zainteresowanej do wystąpienia w ramach wspominanego wydarzenia artystycznego W związku z powyższym działanie Zainteresowanej cechowało się indywidualnym charakterem, uzależnionym od jej osobistej wrażliwości twórczej. W wyniku tego działania powstało określone widowisko, a więc utwór sceniczny jako niematerialne dobro prawne, czego nie można utożsamiać z klasycznie rozumianą usługą. Zarówno całe spotkanie autorskie, jak i jego przygotowanie, a następnie wykonanie stanowią dzieło wyjątkowe i niepowtarzalne. Odnosząc się do twierdzenia Organu, iż w przypadku spornej umowy nie zostało oznaczone żadne konkretne dzieło w myśl przepisów Kodeksu Cywilnego, albowiem w myśl tych przepisów dziełem nie może być "przygotowanie" i "prezentacja" poezji, należy wskazać, że otworzenie określonych utworów poetyckich przez Zainteresowaną, jako artystkę współtworzącą widowisko, miało w istocie charakter dzieła. Przedmiotowa umowa nie miała bowiem na celu nałożenie na Zainteresowaną zobowiązania do wykonania poszczególnych, pojedynczych czynności, ale nałożyła na nią zobowiązanie wykonania określonego przedsięwzięcia jako całości. Zdaniem Skarżącego, rezultat działań Zainteresowanej miał również częściowo postać obiektywnie istniejącą w sferze psychicznej odbiorców (widzów) i w tej sferze dzieło funkcjonowało bez dalszego działania twórcy. Zainteresowana stworzyła dzieło zgodnie ze swoją wizją. Skarżący wyjaśnił, że jego pracownik był obecny podczas wykonania prezentacji poezji i dokonał weryfikacji osiągniętych przez Zainteresowaną efektów pod względem ustaleń stron czy konwencji przedsięwzięcia. W treści rachunku pracownik Skarżącego potwierdził należyte wykonanie dzieła, tzn. zweryfikował je pod względem ewentualnych wad. Niezrozumiałe jest, zdaniem Skarżącego, rozumowanie organu jakoby fakt finansowania przedsięwzięcia ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego miał wpływać na ocenę charakteru umowy i wskazywać, że to nie wykonawca odpowiadał za wykonanie dzieła. Nie powinno ulegać wątpliwości, że umowa została zawarta między Zainteresowaną a Skarżącym oraz, że Zainteresowana odpowiadała za jej wykonanie wyłącznie przed Skarżącym. Kwestia odrębnej umowy na dofinansowanie przedsięwzięcia i odpowiedzialności Skarżącego za należyte przeprowadzenie wydarzenia winno pozostawać poza rozważaniami organu w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić, gdyż zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zapadły bez dostatecznego wyjaśnienia i wykładni, w kontekście mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego, wszystkich okoliczności stanu faktycznego sprawy istotnych dla podjętego rozstrzygnięcia. Chodzi przede wszystkim o ocenę przez organ zebranego w sprawie materiału dowodowego uwzględniającą twierdzenia i zarzuty strony skarżącej, w tym wyczerpującą analizę prawną tych zarzutów i twierdzeń, tak żeby można było prześledzić tok rozumowania organu w tym względzie i wyeliminować wątpliwości, co do dowolności ustaleń i ocen organu bazujących na tym materiale na rzecz przekonania, że są to ustalenia i oceny wyczerpujące istotę zagadnienia i mające oparcie w zebranych oraz prawidłowo zinterpretowanych dowodach. W tym sensie ma rację skarżący akcentując nierozpatrzenie przez organ odwoławczy praktycznych aspektów wykonywania spornej umowy, ani zgodnego zamiaru stron umowy, w tym nieustalenie sposobu wykonania umowy przez uczestnika i zaangażowania skarżącego w kontrolę prawidłowości jej wykonania.

W rozpatrywanej sprawie osią sporu jest ocena charakteru prawnego ww. umowy zawartej przez stronę skarżącą z uczestnikiem postępowania oraz rozstrzygnięcie czy jest to umowa – jak twierdzi skarżący – o dzieło, czy – jak wywodzi organ – umowa o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu, z konsekwencją objęcia wykonawcy tej umowy/uczestnika obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Zgodnie z tym przepisem obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecania albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.) dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi. W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 r., dalej s.u.s.) obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Wobec ww. stanowiska stron umowy w kwestii zakwalifikowania jej, jako umowy o dzieło, organy – analizujące tę umowę na użytek podjętego w sprawie rozstrzygnięcia – obowiązane były w uwarunkowaniach stanu faktycznego sprawy jednoznacznie ustalić, czy w świetle wskazanych przepisów i wbrew dosłownemu brzmieniu umowy oraz stanowisku strony skarżącej, są podstawy do uznania, że uczestnik podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, gdyż czynności objęte tą umową stanowiły de facto czynności wykonywane w ramach świadczenia usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 K.c.), a nie wykonanie dzieła (art. 627 i nast. K.c.), a tym samym skarżący był obowiązany, jako płatnik składek, do obliczania i pobierania składek z dochodu ubezpieczonego oraz ich odprowadzania – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.

W tej sprawie organ odwoławczy utrzymując, że w przypadku wykonania spornej umowy nie występuje żaden rezultat wyrażony w jakiejkolwiek postaci, gdyż chodzi wyłącznie o działanie wykonawcy umowy zobowiązanego jedynie do starannego wykonywania powierzonych czynności, które w momencie zawierania umowy nie były pewne ani możliwe do weryfikacji - poza przytoczeniem ogólnych poglądów na temat doktrynalnych różnic pomiędzy umową o dzieło a umową zlecenia oraz licznych z tego zakresu orzeczeń sądowych – nie wskazał wyraźnie żadnych szczegółowych, konkretnych argumentów, na podstawie których doszedł w ustalonym stanie faktycznym do tego wniosku, w tym przede wszystkim nie rozpatrzył – co zasadnie podnosi skarżący - praktycznych aspektów wykonywania spornej umowy, przy uwzględnieniu specyfiki działania wykonawcy składającego się na to wykonywanie/tu wykonanie autorskiego programu literackiego zawierającego utwory poetyckie Wisławy Szymborskiej podczas [...] Salonu Poezji/. .

Aczkolwiek zasadom wykładni określonym w art. 65 § 2 K.c. (w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu) podlega także kwalifikacja prawna umowy wyrażona w nadanej jej przez strony nazwie, która to nazwa nie ma przesądzającego charakteru, gdyż decydująca jest rzeczywista istota umowy determinowana jej treścią, zgodnym zamiarem stron i celem umowy. Jednakże w praktyce kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być znacznie utrudniona, gdyż o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości na tle charakteru umowy (tak m.in. G. Kozieł – Komentarz do art. 627 Kodeksu cywilnego w Lex Omega, t. 38).

Zgodnie z art. 627 K.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Przepis ten nie definiuje dzieła, odwołuje się natomiast do konieczności jego skonkretyzowania (oznaczenia) w umowie. Umowa o dzieło należy zatem do umów rezultatu - jej przedmiotem jest indywidualnie oznaczony wytwór (efekt). Dla oceny, że zawarto umowę o dzieło, nazywaną również umową o "rezultat usługi" - co odróżnia ją od umowy o świadczenie usług, której przedmiotem jest sama usługa polegająca na wykonywaniu określonych czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynności te przyniosą - konieczne jest, aby działania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu w postaci materialnej bądź niematerialnej. Art. 627 K.c. wskazuje tylko na potrzebę "oznaczenia dzieła", przez co dopuszcza określenie świadczenia ogólnie w sposób nadający się do przyszłego dookreślenia na podstawie wskazanych w umowie kryteriów lub bezpośrednio przez zwyczaj bądź zasady uczciwego obrotu (art. 56 K.c.). Przedmiot umowy o dzieło może być więc określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności tego określenia, pod warunkiem, że nie budzi wątpliwości, o jakie dzieło chodzi (por. wyrok Sądu Najwyższego z 21 lipca 2016 r. w sprawie I UK 313/15).

W tej sytuacji, niewątpliwa lakoniczność/nieprecyzyjność opisu w spornej umowie przedmiotu świadczenia sama w sobie nie może prowadzić, bez rozważenia całokształtu okoliczności/uwarunkowań zawarcia umowy i jej specyfiki, a w szczególności efektu/rezultatu (w postaci recytacji poezji Wisławy Szymborskiej), jaki był umówiony i powstał w wyniku wykonania umowy, do odmowy uznania jej za umowę o dzieło.

Przedmiotem umowy o dzieło jest bowiem doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy, którego ramy czasowe wyznacza powierzenie wykonania i wykonanie dzieła. Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy. Powinno stanowić rezultat samoistny, który z chwilą ukończenia staje się niezależny od osoby twórcy i może stanowić samodzielny byt posiadający autonomiczną wartość w obrocie prawnym.

Wychodząc z tego punktu widzenia nie jest umową o świadczenie usług nieuregulowaną innymi przepisami (art. 750 K.c.) umowa, której istotą jest zobowiązanie się przyjmującego zamówienie do osiągnięcia weryfikowalnego, samoistnego rezultatu w zamian za wynagrodzenie. Jeżeli umowa przynosi konkretny rezultat w niej oznaczony, to tylko ten rezultat, a nie czynności do niego prowadzące, stanowi przedmiot umowy stron (por. wyrok z Sądu Najwyższego z 18 września 2013 r. II UK 39/13).

Pod tym kątem organ winien ocenić wskazane w spornej umowie "Przygotowanie i prezentacja poezji Wisławy Szymborskiej podczas [...] Salonu Poezji w dniu 22 stycznia 2009 r." a mianowicie, czy tak określony przedmiot umowy sprzeciwia się uznaniu, że strony łączyła umowa o dzieło; w szczególności, czy nie stanowi on przewidzianego z góry i określonego rezultatu zawartej umowy (prezentacja poezji), który może być sprecyzowany nie tylko poprzez zastosowanie metod opisowych, ale także przez proste odwołanie się do poezji danego autora i jej przedstawienia w sposób mieszczący się w konwencji zamierzonego występu. W ocenie Sądu sformułowania spornej umowy wykraczają poza możliwość stwierdzenia, że jej przedmiotem było tylko świadczenie usługi determinowanej starannością działania, czyli czynności starannego działania (art. 750 K.c.), do których stosuje się przepisy o umowie zlecenia, co w konsekwencji stanowiłoby podstawę objęcia wykonawcy obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z mocy art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. W dziedzinie praw autorskich przyjęto podział dzieł – utworów w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim o charakterze niematerialnym – na dzieła ucieleśnione i nieucieleśnione w rzeczy. Jako dzieła niematerialne nieucieleśnione wymienia się m.in. recytację, wykonanie koncertu, inscenizację lub przygotowanie produkcji artystycznej. Oznacza to, że dzieło w postaci niematerialnej, gdy chodzi o dzieło jako sposób wyrażenia, może ucieleśniać się tylko przez odpowiednie zachowanie wykonawcy. Możliwa jest więc umowa o dzieło niematerialne nieucieleśnione w rzeczy. Warunkiem uznania takiego utworu za dzieło w rozumieniu art. 627 K.c. byłby jego niestandardowy, niepowtarzalny, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła charakter (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 lipca 2014 r. II UK 454/13). Istotny jest tu też jednorazowy charakter umówionej czynności/umowy, który wyklucza poddanie jej rygorowi art. 6 ust.1 pkt 4 u.s.u.s., który to przepis posługuje się zwrotem "są osobami wykonującymi pracę"; tymczasem umowę o pracę charakteryzuje - oprócz obowiązku starannego działania pracownika, odpłatności, wykonywania pracy na rzecz i pod kierownictwem pracodawcy – powstanie stosunku pracy, który ma charakter ciągły. Tej ostatniej cechy nie posiada sporna umowa/stosunek prawny Uczestnika ze Skarżącym. Uczestnik jest profesjonalistą/artystą, natomiast przedmiot umowy z udziałem profesjonalisty stanowi elementarną cechę kontraktu opisanego w art. 627 K.c. (umowy o dzieło). Ułomna konstrukcja przedmiotu umowy nie rodzi żadnego domniemania (faktycznego ani prawnego), że chodzi wyłącznie o uzyskanie konkretnego rezultatu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2017 r. III UK 147/16), odwracając jednak sytuację, brak jest także w takiej sytuacji podstaw do domniemania, aby przedmiotem umowy były wyłącznie staranne działania wykonawcy. Takie twierdzenia wymagają bowiem gruntownych ustaleń.

Prawidłowa kwalifikacja dzieł niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy, może powodować wątpliwości. Jednak sam fakt nieucieleśnienia danego wytworu nie przekreśla automatycznie możliwości zakwalifikowania go jako dzieła, bowiem zachowanie się wykonawcy, które stanowi zewnętrzny przejaw tego dzieła, posiada cechę samoistności i może poddawać się weryfikacji z punktu widzenia ewentualnych wad – samoistność takiego dzieła objawia się jako rezultat niezależny od osoby wykonawcy, pozwalający na jego dostrzeżenie przez osoby inne niż sam wykonawca, czyli przez odbiorców wykonania. W takim stanie rzeczy problem może dotyczyć jednak kwestii dowodowych. Wobec braku "nośnika" takiego dzieła, trudne może okazać się zarówno wykazanie jego ewentualnych wad, jak i zaprzeczanie im w ramach odpowiedzialności za wady dzieła. Jednakże w skardze strona słusznie zauważa, że w odniesieniu do umów o wykonanie dzieła niematerialnego będącego utworem zagadnienie ucieleśnienia rezultatów niematerialnych w rzeczy, w szczególności z punktu widzenia odpowiedzialności za wady przedmiotu tej umowy, nie ma pierwszoplanowego znaczenia. Wymienione kryterium należy bowiem traktować jako dodatkowe, nie należące do przedmiotowo istotnych elementów umowy o dzieło, bo te definiuje jedynie art. 627 K.c., natomiast możliwość poddania umówionego rezultatu na istnienie wad fizycznych nie odpowiada specyficznemu charakterowi spornej umowy, której przedmiotem było ww. "przygotowanie i prezentacja poezji Wisławy Szymborskiej". Przedmiot tej umowy wymaga w tej sytuacji rozważenia pod kątem okoliczności kreujących dzieło niematerialne. W przypadku dzieła niematerialnego, które nie zostało zarejestrowane na odpowiednich nośnikach, rezultat spełnia się w sferze psychicznej odbiorców i w tej sferze może funkcjonować bez dalszego działania twórcy.

Adekwatny do niniejszego stanu faktycznego pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z 13 marca 1967 r. (sygn. akt I CR 500/66), zgodnie z którym umowa, w której strona zobowiązuje się do wykonania określonej produkcji artystycznej za wynagrodzeniem, ma cechy umowy o dzieło, a nie umowy zlecenia. Treścią bowiem zobowiązania wykonawcy jest nie samo podjęcie i wykonywanie określonych czynności, lecz oznaczony w umowie ich wynik w postaci wystawienia widowiska odpowiadającego pewnym z góry ustalonym warunkom. Wynik ten obejmuje zarówno formę artystyczną widowiska, jak i poziom jego wykonania w takim zakresie, jaki określają postanowienia umowy bądź też – w razie braku takich postanowień – jaki odpowiada zwyczajom przyjętym w danej dziedzinie produkcji artystycznej, przy uwzględnianiu okoliczności i celu umowy, a w szczególności również rodzaju odbiorców.

W tej sprawie wobec lakoniczności określenia przedmiotu spornej umowy, która wprost nie określa formy artystycznej i poziomu przedstawienia przez Uczestniczkę poezji Wisławy Szymborskiej, wynik umowy poddaje się ustaleniu w kontekście zwyczaju przyjętego dla wykonywania tego typu wykonań artystycznych dla określonego rodzaju odbiorców przewidzianej w ramach takich zdarzeń artystycznych, jak Salon Poezji, przy uwzględnieniu również kwalifikacji zawodowych – poziomu artystycznego wykonawcy. W spornej umowie nie zawarto żadnych zastrzeżeń wskazujących na nietypowość zobowiązania Uczestniczki, czy na odstępstwa w wykonaniu od wykonań zwyczajowo przyjętych; wykonawca zobowiązał się "do wykonania dzieła według swojej najlepszej wiedzy fachowej", nie mógł też powierzyć ani w całości ani w części "wykonania dzieła innej osobie" (por. treść umowy w aktach administracyjnych sprawy). Uczestniczka była więc jedynym wykonawcą utworów. Wykonanie to wymaga zatem oceny w kategoriach zindywidualizowanego dzieła, a nie wykonania usługi determinowanej jedynie starannością podejmowanych czynności, zważywszy również na poziom artystyczny wykonania, jaki zapewniała uczestniczka z racji swoich umiejętności w tym względzie. Umiejętności te, klasa artystyczna Uczestniczki pozwalały bowiem wygenerować sprawdzalne parametry recytacji poezji w sensie zrealizowania umowy według modelu z art. 627 K.c.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 2 czerwca 2017 r. III UK 147/16 przygotowanie i wykonywanie utworów muzycznych, przygotowanie ról aktorskich może stanowić przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze i być przedmiotem umowy o dzieło, ale o takiej kwalifikacji decydują dodatkowe kryteria. Zatem zamiar ułożenia zobowiązania według kryterium art. 627 K.c. w płaszczyźnie uniknięcia obowiązku ubezpieczenia społecznego (w tej sprawie zdrowotnego) obliguje do staranności i indywidualności przy określeniu parametrów dzieła, tak by uchwycić istotę tego działania. Wspólnym mianownikiem zaniechania w tym względzie jest rutynowe przygotowanie druków umów, czy szablonowo niedookreślony przedmiot działania. Chodzi zatem o indywidualizację przedmiotu zamówienia w sposób pozwalający ocenić jego charakter. W tej sprawie – nawiązując do poczynionych już wyżej uwag - indywidualizacja ta w sensie dopełnienia zapisanej treści przedmiotu spornej umowy, wynika z miejsca i konwencji wykonania utworów poetyckich dla określonej w takich okolicznościach grupy odbiorców oraz z osobistych cech/umiejętności/klasy artystycznej wykonawcy, co nie może być pominięte przy ostatecznej ocenie/ustaleniu rodzaju tej umowy. W przypadku artystycznej prezentacji poezji, w formule Salonu Poezji, rodzaj powierzonej pracy powoduje uzgodnienie istotnych parametrów dzieła. Chodzi bowiem o skonkretyzowane działanie jednej osoby/aktora, która dysponuje określnymi indywidualnymi umiejętnościami artystycznymi i działa w tym obszarze jednorazowo, posiada więc przymioty, które skłaniają do wyboru tej osoby w celu przedstawienia poezji, przy założeniu swobodnej realizacji wykonania, tj. bez narzuconych reguł i konieczności realizacji poleceń zamawiającego. Należy w związku z tym ocenić, czy elementy te nie oznaczają występowania w sprawie czytelnych i postrzegalnych kryteriów dzieła, do wykonania którego zobowiązała się Uczestniczka, pozwalających nie tylko odróżnić je od innych wykonań oraz uchwycić istotę osiągniętego rezultatu, wprawdzie w postaci niematerialnej, jednak obiektywnie istniejącej w sferze psychicznej odbiorców/widzów.

W tej sytuacji, w okolicznościach niniejszej sprawy rezultat działań Uczestniczki w ramach spornej umowy ma charakter utworu i nosi znamiona utworu niepowtarzalnego - jak zasadnie zauważa Skarżący w skardze – w unikalnym stylu według własnej wizji. Sposób realizacji przedstawienia poezji był bowiem wynikiem twórczej pracy Uczestniczki, jej aranżacji, zaś w treści rachunku zamawiający "potwierdził należyte wykonanie dzieła, tzn. zweryfikował je pod względem ewentualnych wad" – co zasadnie podnosi Skarżący w skardze.

Słusznie zatem zauważa Skarżący, że w analizowanej sprawie nie można pominąć regulacji art. 65 § 2 K.c., w myśl której w umowie należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu, i wziąć pod uwagę wolę stron zawarcia umowy o dzieło, którą można zrekonstruować m.in. na podstawie sposobu jej wykonania (czego organ nie ustalił). W przypadku, gdy organ twierdzi, że zgodny zamiar stron umowy był inny aniżeli wyrażony wprost w umowie, w której strony posługują się sformułowaniem >wykonanie dzieła< (a więc stronom chodziło o umowę o dzieło), winien tę okoliczność stwierdzić na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. W okolicznościach niniejszej sprawy organ nie oparł się na pełnym materiale dowodowym, wobec czego powstaje – także na tle wyżej poczynionych wywodów i ocen – wątpliwość czy miał podstawy do uznania, że zamiar stron był inny niż wyrażony w treści umowy. W ocenie Sądu tylko w wyniku zbadania samej treści zawartej umowy nie można w sposób jednoznaczny przesądzić o jej charakterze uznając, że nie zawiera ona co do zasady minimum treści wymaganej dla umowy o dzieło. Wnikliwej analizy wymaga zatem ustalenie, jakiego typu elementy przeważają w badanym stosunku prawnym - czy są nimi elementy umowy o dzieło, czy też umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o umowie zlecenia. Istotne są także okoliczności realizacji/wykonania spornej umowy. Analiza ta winna uwzględniać poczynione wyżej przez Sąd oceny prawne i ustalenia na temat okoliczności stanu faktycznego tej sprawy, którymi organ rozpoznający sprawę obowiązany będzie kierować się przy podjęciu ostatecznego jej rozstrzygnięcia. Zawarta umowa - choć w sposób lakoniczny - określa jej przedmiot, a tym samym wzajemne prawa i obowiązki stron, jednak z jej treści wyraźnie wynika autorski charakter czynności Uczestnika, który zobowiązał się "do wykonania dzieła według swojej najlepszej wiedzy fachowej". Czynności te "przygotowanie i prezentacja poezji Wisławy Szymborskiej" (w określonym terminie). Aby wyjaśnić charakter tych czynności niezbędne jest zbadanie rzeczywistych uzgodnień między stronami, tj. jakie faktycznie były zadania wykonawcy umowy, za które miał otrzymać zapłatę. W szczególności zbadania wymagają: zgodny zamiar stron i intencje, co do użytych w umowach pojęć: "przygotowanie" i "przedstawienie poezji", a nadto – jakie znaczenie dla wykonania umowy miał fakt wykonania czynności/dzieła "według swojej najlepszej wiedzy fachowej". Zbadanie – poza samymi postanowieniami umownymi – zgodnego zamiaru stron i celu umowy jest obowiązkiem organu, gdyż stricte kontrolna rola sądów administracyjnych, wynikająca z ich usytuowania ustrojowego, wyklucza dokonywanie ustaleń faktycznych, pozostawiając tę kwestię w gestii organów administracji publicznej W tej sprawie organy administracji obu instancji dokonały oceny spornej umowy zasadniczo przez pryzmat jej treści, gdy tymczasem ocena ta winna odzwierciedlać całokształt istotnych dla rozstrzygnięcia dowodów, które należało przeprowadzić na okoliczność uzgodnionego przez strony celu umowy i charakteru czynności jakie miała wykonać Uczestniczka, nadto doprowadzić do ustalenia o jaki rezultat chodziło stronom w sensie przewidywanego spełnienia przez Uczestniczkę zobowiązania umownego. Nie jest zatem wykluczone przesłuchanie w tych kwestiach stron umowy, w tym także celem wyjaśnienia, czy rejestrowano wykonanie przez Uczestniczkę, a to wszystko pod kątem dodatkowych ustaleń, czy wykonanie to można uznać nie tylko za utwór w rozumieniu przepisów ustawy Prawo autorskie, ale także za dzieło w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, przy czym w sprawie nie budzi wątpliwości, że mamy do czynienia z utworem autorskim. Ustalenie rzeczywistego zamiaru stron co do skutku jaki chciały osiągnąć zawierając sporną umowę potwierdzałoby jednoznaczne stwierdzenie jej charakteru.

Wypada też w tym miejscu zaznaczyć, że utwór w rozumieniu ustawy Prawo autorskie może być rodzajem dzieła w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, chociaż jest oczywiste, że w przypadku rezultatów niematerialnych w postaci występu recytatorskiego trudno mówić o wadach fizycznych dzieła.

W każdym razie umowa, w której strona zobowiązuje się do doprowadzenia do wykonania określonego występu recytatorskiego (jak w tej sprawie) za wynagrodzeniem, nosi cechy umowy o dzieło. Treścią zobowiązania wykonawcy jest bowiem w takim przypadku nie samo podjęcie i wykonanie określonych czynności, lecz oznaczony umownie ich wynik w postaci wykonania, a następnie publiczna jego ocena przez odbiorców. Należy mieć na uwadze także zapisy umowy odnośnie prawa zamawiającego do odmowy wypłaty całości lub części umownej kwoty "w przypadku nienależytego lub nieterminowego wykonania dzieła" oraz odnośnie obowiązku wykonawcy/Uczestnika naprawienia szkody jaką poniósł z tej przyczyny zamawiający.

Odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia (umowy o świadczenie usług) nie zawsze jest działaniem prostym, wymaga bowiem oceny nie tylko treści konkretnej umowy, ale także całokształtu okoliczności z tym związanych. Skoro zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca tych wymagań nie spełniają, gdyż organy nie wyjaśniły w niezbędnym zakresie stanu faktycznego sprawy oraz nie ustosunkowały się w sposób wyżej wskazany do podnoszonych przez Skarżącego okoliczności i dowodów, Sąd uwzględnił zarzuty skargi i uchylił te decyzje.

Zadaniem organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie zatem przeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego, a następnie rozstrzygnięcie sprawy z uwzględnieniem wywodów prawnych zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 i nast. p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).