Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 583/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 56 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 119 pkt 3, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rennert Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2021 r. sprawy ze skargi K.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] prowadził postępowanie egzekucyjne wobec K. B. (dalej jako: "zobowiązany" lub "skarżący") na podstawie własnego tytułu wykonawczego z [...] lipca 2016 r., nr [...] obejmującego zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą za 2015 r., w łącznej kwocie należności głównej [...] zł. Postępowanie to zostało umorzone postanowieniem z [...] listopada 2016 r., z uwagi na jego bezskuteczność.

W styczniu 2021 r. został ujawniony nowy majątek zobowiązanego w postaci nabycia spadku po zmarłej H. B., stanowiącego udział w nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, nr KW [...] Zadeklarowana przez K. B. wartość nabytych praw majątkowych wynosi [...] zł.

W związku z powyższym organ egzekucyjny [...] stycznia 2021 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...], obejmujący zaległości w podatku dochodowym z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej (PIT-36L) za 2015 r. w kwocie należności głównej [...] zł.

W celu wyegzekwowania ww. należności organ egzekucyjny zawiadomieniem z [...] stycznia 2020 r. dokonał zajęcia ułamkowej części nieruchomości, stanowiącej udział [...] części w prawie własności nieruchomości, położonej w miejscowości O. przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w O. IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanemu 10 lutego 2021 r.

Wnioskiem z [...] lutego 2021 r. zobowiązany wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] o zawieszenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz częściowe umorzenie zobowiązania. Jako podstawę prawną zawieszenia postępowania egzekucyjnego zobowiązany podał art. 56 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm. - w skrócie: "u.p.e.a.") w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 567 w zw. z art. 686 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1805 ze zm. – w skrócie: "k.p.c.").

W uzasadnieniu wniosku zobowiązany wskazał, że zajęty udział [...] części w nieruchomości został nabyty w drodze dziedziczenia. Pozostałe udziały przypadły jego braciom, również po [...] części. Zobowiązany podkreślił, że jego brat H. B. złożył do Sądu Rejonowego w O. wniosek o przeprowadzenie działu spadku, w którym wskazał, że należna dla niego część winna stanowić [...], z uwagi na poczynione przez niego nakłady, tj. finansowanie w większości budowy domu. Jednocześnie wniósł o ustalenie udziałów pozostałych spadkobierców po [...] części. W związku z powyższym zobowiązany stwierdził, że w sytuacji uznania przez sąd wniosku brata, skierowanie egzekucji do [...] części nieruchomości może okazać się niedopuszczalne i niewykonalne oraz sprzeczne z prawem własności H. B.. Z tego też względu zobowiązany uznał, że do czasu rozpoznania sprawy o dział spadku, postępowanie egzekucyjne powinno zostać zawieszone.

Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z [...] marca 2021 r., nr [...], odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że wniosek o umorzenie części zobowiązania zostanie rozpoznany w odrębnym postępowaniu. Co do zawieszenia postępowania organ stwierdził, że art. 56 u.p.e.a. wylicza w sposób wyczerpujący okoliczności uzasadniające zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Nie ma zatem żadnych podstaw, by modyfikować go poprzez zastosowanie - na zasadzie odesłania wyrażonego w art. 18 u.p.e.a. - przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zdaniem organu I instancji skoro u.p.e.a. zawiera samodzielne, charakterystyczne dla tego postępowania, przesłanki jego zawieszenia, wskazane w art. 56, to brak jest podstaw do stosowania w zakresie instytucji zawieszenia postępowania egzekucyjnego przepisów art. 97 k.p.a.

W zażaleniu z [...] marca 2021 r. zobowiązany wniósł o uchylenie powyższego postanowienia zarzucając organowi I instancji naruszenie: art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez niewłaściwą wykładnię tych przepisów i przyjęcie, że do zbioru ustaw, o których mowa w art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. nie zalicza się art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Ponadto zobowiązany zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez brak przyjęcia, że w sprawie nie zachodzi sytuacja, w której należy zawiesić postępowanie egzekucyjne, gdyż wobec przedmiotu egzekucji prowadzone jest przed Sądem Rejonowym w O. postępowanie o dział spadku, sygn. akt I Ns [...].

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] maja 2021 r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy uznał za prawidłowe stanowisko organu I instancji, co do braku podstaw uzasadniających zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie organ II instancji przyznał rację zobowiązanemu, że w art. 56 § 1 u.p.e.a. przyczyny zawieszenia postępowania egzekucyjnego nie zostały uregulowane "kompleksowo", jak wskazał organ I instancji. Za oczywiste, organ II instancji uznał, że art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. nie określa w sposób wyczerpujący przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Z całą pewnością nie można jednak przyjąć, że odwołanie się w art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. do "innych przypadków przewidzianych w ustawie" oznacza możliwość zastosowania art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Organ odwoławczy podkreślił, że przepisy k.p.a. na gruncie postępowania egzekucyjnego mogą być stosowane jedynie uzupełniająco w przypadkach, gdy uregulowania u.p.e.a. okażą się niekompletne. Z powyższego organ wywiódł, że przewidziane w art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. odesłanie do przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego zawartych w innych ustawach, dotyczy uregulowań szczególnych, nie zaś unormowań zawartych w k.p.a. Z tego też względu nie mogą być brane pod uwagę inne okoliczności, nie wskazane w art. 56 § 1 u.p.e.a., a wskazane w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W ocenie organu II instancji, art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. nie tworzy samodzielnej podstawy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji, w postępowaniu egzekucyjnym nie stosuje się przepisów ogólnej procedury administracyjnej o zawieszeniu postępowania, w tym art. 97 k.p.a.

W skardze z [...] czerwca 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, K. B., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił:

1) naruszenie art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez niewłaściwą wykładnię tych przepisów i przyjęcie, że do zbioru ustaw, o których mowa w art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. nie zalicza się art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. co miało istotny wpływ na wynik postępowania z uwagi na odmowę zawieszenia postępowania egzekucyjnego,

2) błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez brak przyjęcia, że w sprawie nie zachodzi sytuacja, w której należy zawiesić postępowanie egzekucyjnie, gdyż wobec przedmiotu egzekucji prowadzone jest postępowanie o dział spadku przed Sądem Rejonowym w O. (sygn. akt I Ns [...]), którego przedmiotem jest m.in. rozstrzygnięcie jaki faktycznie udział przysługuje skarżącemu w nieruchomości dla której Sąd Rejonowy w O. prowadzi księgę wieczystą nr [...]

W argumentacji skargi skarżący stwierdził, że odesłanie zawarte w art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. do stosowania innych ustaw ma charakter otwarty, co potwierdził organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Ponadto skarżący wyraził przekonanie, że art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. nie należy rozumieć tylko w ten sposób, że odsyła on tylko do przepisów szczególnych, a nie ogólnych. Zdaniem skarżącego, z treści tego przepisu taka konkluzja nie wynika. Nie ma więc przeszkód, aby na jego podstawie sięgnąć do przepisów ogólnych k.p.a. W ocenie skarżącego art. 18 u.p.e.a. nie znajdzie zastosowania w sprawie z tego powodu, że art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. odsyła do stosowania wprost przepisów innych ustaw. Ponadto skarżący zwrócił uwagę, że przeprowadzenie działu spadku (nieruchomości) odmiennego, niż obecnie wskazane w księdze wieczystej udziały, doprowadzi do sytuacji, w której egzekucja będzie prowadzona ponad majątek należący do skarżącego. Z tego też powodu sprawa o dział spadku, która zakończy się orzeczeniem sądu powszechnego, jest zagadnieniem wstępnym. Brak rozstrzygnięcia tego zagadnienia stanowi przesłanek do wstrzymania egzekucji z uwagi na to, że może dojść do nieodwracalnych skutków prawnych, które naruszą prawa osób trzecich.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - w skrócie: "p.p.s.a").

W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów sformułowanych przez skarżącego, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności stanowiska organu egzekucyjnego w kwestii odmowy zawieszenia prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z [...] stycznia 2021 r., nr [...], obejmującego zaległości w podatku dochodowym z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej (PIT-36L) za 2015 r. w kwocie należności głównej [...] zł.

Zdaniem skarżącego w okolicznościach rozpatrywanej sprawy zaistniała przesłanka z art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. W jego opinii nie ma przeszkód, aby na podstawie odesłania zawartego w ww. przepisie stosować wprost przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Wynika to przede wszystkim z faktu, że sprawa dotycząca egzekucji w administracji jest sprawą administracyjną.

Zgodnie z art. 56 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części: 1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; 2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a jest prowadzona egzekucja z rzeczy lub prawa majątkowego, które nie wygasło wskutek śmierci zobowiązanego; 3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego; 4) na żądanie wierzyciela; 5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

W ocenie Sądu żadna z ww. przesłanek nie wystąpiła w niniejszej sprawie.

Za nietrafne należy uznać stanowisko skarżącego, że podstawę prawną zawieszenia postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania prowadzonego przed Sądem Rejonowym w O. o dział spadku po zmarłej H. B. stanowił art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zdaniem Sądu, z art. 18 u.p.e.a. wynika, że przepisy k.p.a. na gruncie postępowania egzekucyjnego mogą być stosowane, ale tylko uzupełniająco tj. w przypadkach, gdy regulacja u.p.e.a. okaże się niekompletna. Nie budzi najmniejszych wątpliwości Sądu, że u.p.e.a. zawiera samodzielne, charakterystyczne dla postępowania egzekucyjnego, przesłanki jego zawieszenia, a to powoduje, że brak jest podstaw do stosowania w zakresie instytucji zawieszenia postępowania egzekucyjnego przepisów art. 97 § 1 k.p.a., w tym pkt 4 tego przepisu, przewidującego możliwość zawieszenia postępowania z uwagi na sytuację, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

Podkreślenia wymaga, że pomimo, iż art. 18 u.p.e.a. przewiduje odpowiednie stosowanie k.p.a. w kwestiach nieuregulowanych w ustawie egzekucyjnej, to nie można zakładać, by racjonalny ustawodawca wprowadzał - dwukrotnie w tej samej ustawie - odesłanie do stosowania przepisów innej ustawy. Przyjąć zatem należy, że przewidziane w treści art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. odesłanie do przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego zawartych w innych ustawach, dotyczy uregulowań szczególnych, nie zaś unormowań zawartych w k.p.a. W konsekwencji, w postępowaniu egzekucyjnym nie stosuje się przepisów ogólnej procedury administracyjnej o zawieszeniu postępowania, w tym art. 97 k.p.a., określającego przesłanki takiego zawieszenia (por. wyrok NSA z 6 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GSK 1110/14, wyrok NSA z 14 maja 2013 r. sygn. akt II GSK 292/12).

W ocenie Sądu, przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. nie mieści się w kategorii "przypadków wymienionych w innych ustawach", o którym mowa w art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a., gdyż normuje on zawieszenie postępowania w postępowaniu jurysdykcyjnym, a nie egzekucyjnym. Zatem przesłanką zawieszenia postępowania egzekucyjnego nie może być wskazywana przez skarżącego okoliczność niezakończenia postępowania o dział spadku po zmarłej H. B.. Warto podkreślić, co dostrzegł również w skardze skarżący, że stanowisko o braku podstaw do zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym przesłanki zawieszenia określonej w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. nie budzi wątpliwości w judykaturze (por. wyżej powołane wyroki NSA z 6 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GSK 1110/14 i z 14 maja 2013 r. sygn. akt II GSK 292/12, wyrok WSA w Gliwicach z 28 września 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 1008/09, wyrok WSA w Warszawie z 15 lipca 2010 r., sygn. akt VII SA/Wa 878/10).

W związku z powyższych za chybiony należy uznać zarzut naruszenia art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Na uwzględnienie nie zasługiwał także drugi z podniesionych w skardze zarzutów. Wbrew twierdzeniom skarżącego organy nie mogły dokonać błędnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy. Sąd zaznacza, że organy w żaden sposób nie kwestionowały podnoszonej przez skarżącego okoliczności, że wobec przedmiotu egzekucji prowadzone jest postępowanie o dział spadku przed Sądem Rejonowym w O. (sygn. akt I Ns [...]). Organy uznały jedynie, że wykładnia art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. uniemożliwia zastosowanie w sprawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W konsekwencji tych rozważań organy stwierdziły brak podstaw prawnych do zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego z [...] stycznia 2021 r., nr [...], obejmującego zaległości w podatku dochodowym z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej (PIT-36L) za 2015 r. w kwocie należności głównej [...] zł.

W podsumowaniu sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że odpowiada ono prawu, albowiem przy jego wydaniu nie doszło do naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów prawa procesowego, które mogłyby lub miały istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.