Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 129/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-07-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), sędzia WSA Andrzej Melezini, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 1 lipca 2020 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] czerwca 2019 r. T. C. (dalej powoływany również jako "skarżący" lub "strona") zwrócił się z prośbą o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, za które jest odpowiedzialny na mocy decyzji ZUS Oddział w B. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...]. Poinformował, że jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz znajduje się pod opieką poradni otolaryngologicznej z powodu jednostronnego niedosłuchu i stwierdzono u niego II stopień niepełnosprawności słuchowej. Podkreślił, że ma troje dzieci, a żona nie uzyskuje dochodu. Wskazał, że jedynym źródłem dochodu rodziny jest świadczenie wychowawcze oraz doraźna pomoc finansowa udzielana przez matkę skarżącego – G. C., która pracuje w Wielkiej Brytanii. Ponadto poinformował, że zamieszkuje razem z siostrą, która cierpi na schizofrenię paranoidalną, co wyklucza możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia i jej synem. Wskazał, że sytuacja finansowa rodziny jest bardzo trudna i podkreślił, że nie posiada żadnych oszczędności ani majątku, który umożliwiłby spłatę zobowiązań. Zdaniem strony, umorzenie należności zdecydowanie polepszyłoby ciężką sytuacje finansową jej rodziny, a konieczność spłaty zadłużenia wobec ZUS uniemożliwi zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny.

ZUS I Oddział w Ł. decyzją z [...] września 2019 r. nr [...] odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek ponieważ: nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266, dalej: "u.s.u.s."); skarżący nie wykazał, zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony; skarżący nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W dniu [...] września 2019 r. do ZUS wpłynął wniosek strony skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej w dniu [...] września 2019 r. wydaniem przez ZUS I Oddział w Ł. decyzji nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Strona zaznaczyła, że jej sytuacja materialna i rodzinna jest bardzo trudna i nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu przestawionym w decyzji. Podkreśliła, że dopuszczalność umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wydanym na jego podstawie rozporządzeniu uzależnia ocenę zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem skarżącego, prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga przeprowadzenia przez ZUS analizy sytuacji materialnej dłużnika, ponieważ jej istotą jest zabezpieczenie minimum socjalnego, które pozwoli zobowiązanemu i jego rodzinie zaspokajać niezbędne potrzeby życiowe. Zdaniem strony, decyzje organu, mimo że są uznaniowe, muszą odpowiadać realiom społecznym oraz sytuacji konkretnej rodziny. Podniosła, że ZUS nie rozpoznał jej wniosku w oparciu o przypisy ustawy abolicyjnej, której zapisy przewidują umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe za okres od dnia 1 stycznia 1999 do dnia 28 lutego 2009 r. za osoby obowiązkowo podlegające tym ubezpieczeniom z tytułu prowadzonej działalności, odsetek za zwłokę od ww. składek, opłaty prolongacyjnej, kosztów upomnienia, opłaty dodatkowej, a także kosztów egzekucyjnych naliczonych przez Dyrektora Oddziału ZUS, Naczelnika Urzędu Skarbowego lub Komornika Sądowego.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr a [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. utrzymał w mocy decyzję ZUS I Oddział w Ł. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu organ wskazał, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że w dniu [...] maja 2017 r. decyzją nr [...]. została przeniesiona na skarżącego przez ZUS odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu składek m. in. społecznych po zmarłym [...] listopada 2015 r. M. C. Skarżący od dnia [...] listopada 2019 r. jest zgłoszony do ubezpieczeń jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Według danych pozyskanych z Centralnej Ewidencji Pojazdów strona jest właścicielem dwóch pojazdów o niskiej wartości oraz współwłaścicielem samochodu osobowego M. o wartości 16.500,00 zł. Według Centralnej Bazy Ksiąg wieczystych jest: właścicielem w 1/6 części działki budowlanej o powierzchni 0,0826 ha, położonej w G. Dla nieruchomości Sąd Rejonowy w Bi. prowadzi księgę wieczystą nr [...], w dziale IV tej księgi znajdują się wpisy hipotek umownych i przymusowych na rzecz banków w łącznej wysokości 48.300 zł oraz hipotek przymusowych na rzecz ZUS w łącznej wysokości 98.576,62 zł; właścicielem w 1/6 części działki budowlanej o powierzchni 0,0666 ha, położonej w G. Dla nieruchomości Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą nr [...], w dziale IV tej księgi znajdują się wpisy hipotek przymusowych wyłącznie na rzecz ZUS w łącznej wysokości 142.019,45 zł.

Zaległości z tytułu składek zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS w B. Tytuły wykonawcze zostały przekazane w dniu [...] lipca 2018 r. Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w B., który w dniu [...] kwietnia 2019 r. dokonał zajęcia nieruchomości - działki budowlanej o powierzchni 0,0826 ha stanowiącej w 1/6 części własność skarżącego.

ZUS stwierdził, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponadto organ podkreślił, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że sytuacja materialna skarżącego uniemożliwia mu jednorazową spłatę zadłużenia, jednak biorąc pod uwagę wysokość należności z tytułu składek oraz fakt, że reguluje on zobowiązania cywilnoprawne dostrzega możliwość spłaty zadłużenia wobec ZUS w ratach - rozłożonych w czasie i dostosowanych do możliwości finansowych strony.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona wywiodła skargę do tutejszego sądu zarzucając mu:

1/ naruszenie art 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., poz. 141.1365, dalej: "rozporządzenie") przez błędną jego wykładnię i uznanie, że sytuacja zdrowotna i finansowa skarżącego nie ma ona charakteru wyjątkowego, a odmowa umorzenia zaległości nie spowoduje zagrożenia dla dalszej egzystencji jego i jego rodziny;

2/ naruszenie art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: "k.p.a."), poprzez nierozważenie w sposób kompleksowy, wnikliwy i rzetelny wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową i zdrowotną skarżącej i ograniczenie się do stwierdzeń ogólnikowych.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji ZUS w B. z dnia [...] grudnia 2019 r., numer [...] i poprzedzającej ją decyzji ZUS I Oddział w Ł. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, przeprowadzenie rozprawy także pod nieobecność skarżącego oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zdaniem skarżącego organ nie przeanalizował dogłębnie, jaka jest jego sytuacja rodzinna - na utrzymaniu ma on żonę i dzieci, opiekuje się siostrą chorą na schizofrenię paranoidalną - sam skarżący wymaga przecież stałej opieki specjalistycznej, a jego niedosłuch tylko postępuje. Skoro opieki specjalistycznej wymaga w zasadzie cała rodzina skarżącego, to niewątpliwie mamy do czynienia z trudną sytuacją zdrowotną, pozostawiającą wiele do życzenia, której znaczenie organ umniejszył i sprowadził do rangi pewnej niedogodności ograniczając się do stwierdzenia, że strona posiada udział w nieruchomościach, pomijając fakt, że nieruchomości te obciążone są kilkoma hipotekami, a majątek ruchomy skarżącego również nie posiada żadnej wartości.

Zdaniem strony, nie do zaakceptowania jest stanowisko organu, zgodnie z którym w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne interes publiczny musi być szczególnie akcentowany i być tym samym podstawą rozstrzygnięć administracyjnych. W przedmiotowej sprawie po stronie skarżącego niewątpliwie występuje ważny interes co do umorzenia składek i nie jest to jedynie jego subiektywne przekonanie. Zdaniem strony, skarżona decyzja oparta została o częściowo zebrany materiał dowodowy, gdyż organ, jak sam przyznał, nie zestawił dochodów i wydatków gospodarstwa domowego skarżącego i nie dokonał ich merytorycznej oceny pod katem zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Organ oparł się na hipotezach i domniemaniach co do przyszłości zawodowej strony i jego żony. W ocenie skarżącego, decyzje podejmowane przez organ, chociaż mają charakter uznaniowy, muszą jednak odpowiadać realiom społecznym, przystawać do nich. ZUS winien mieć na uwadze, by wydawane decyzje, w sytuacji konkretnej rodziny, nie tworzyły stanów w praktyce oderwanych od rzeczywistości.

Organ wywiódł odpowiedź na skargę podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wnosząc o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna

Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowień, Sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania sytuacja taka niewątpliwie nie zachodzi. Zgromadzony w toku przeprowadzonego postępowania przez organy materiał dowodowy oraz jego ocena nie potwierdziła, na co słusznie wskazuje organ, iż ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną czy zdrowotną Skarżącego nie jest on w stanie opłacić zaległości wobec ZUS (w tym – co należy podkreślić - w układzie ratalnym), gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i i jego rodziny. W toku prowadzonego postępowania nie ustalono również, iż zaistniała przesłanka dająca możliwość uznania, że sprawie mamy do czynienia z tzw. całkowitą nieściągalnością należności z tytułu składek. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Zaległości z tytułu składek dotyczą okresu 2001 - 2002. W okresie tym Skarżący nie podjął żadnych czynności zmierzających do uregulowania zobowiązań wobec ZUS. W przypadku złożenia wniosku o układ ratalny i rozłożenia należności na raty, dalsze odsetki za zwłokę nie byłyby naliczane, począwszy od dnia następnego po dniu wpływu wniosku w tej sprawie.

W sprawie nie zaistniały również żadne okoliczności mające cechy zdarzeń szczególnych, które mogły stanowić podstawę do umorzenia długu. Dodatkowo, analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie doprowadziła do wniosku, że sytuacja zobowiązanego jest trudna i nosi znamiona ubóstwa. Na okoliczność wniosku o umorzenie należności z tytułu składek pismem z [...].07.2019r. Oddział ZUS w B. wezwał Skarżącego do przedłożenia dokumentów potwierdzających jego obecną sytuację materialną i rodzinną. Poinformował również, że przedłożenie aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym jest warunkiem niezbędnym do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie. Aby potwierdzić dane zawarte w oświadczeniu zobowiązany mógł dołączyć również dokumenty potwierdzające jego dochody, wydatki, zadłużenie, orzeczenia lekarskie lub zaświadczenia o stanie zdrowia. Skarżący dostarczył wypełnione oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, a nadto plik dokumentów potwierdzających jego aktualną sytuację rodzinną, majątkową i zdrowotną.

Całość nadesłanej dokumentacji – tej zawartej we wniosku o umorzenie, jak i będącej odpowiedzią na wezwanie organu rentowego – stało się podstawą do dokonania oceny istnienia przesłanek do umorzenia należności. Wbrew twierdzeniom i zarzutom skargi organ przeanalizował wszystkie okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na decyzję o ewentualnym umorzeniu. Obszerne uzasadnienie decyzji ( na kartach 192 – 195 akt administracyjnych) wskazuje na powyższe i świadczy o dogłębnej analizie sytuacji skarżącego i dokonanej ocenie. Sąd w całości akceptuje argumentację organu w zakresie nieistnienia podstaw do umorzenia a dodatkowo wskazuje:

Przedłożona dokumentacja medyczna nie wskazuje, ażeby skarżący utracił zdolność do pracy. Owszem posiada ograniczenia w zatrudnieniu, ale nie uniemożliwiają one podjęcia zatrudnienia odpowiedniego do stanu zdrowia. Dokumentacja kredytowa z kolei potwierdza, iż skarżący posiada zdolność kredytową i zaciąga zobowiązania bankowe na cele konsumpcyjne ( instalacja gazowa w samochodzie, remont domu, zakup samochodu czy też mebli). Obciążenia kredytowe skarżącego nie mają statusu pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Jest to tym bardziej uzasadniona uwaga, gdy się zważy na fakt, że pożyczka na zakup auta została zaciągnięta po wydaniu decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek na skarżącego. Skarżący miał zatem wiedzę i świadomość istnienia zobowiązań publicznoprawnych, a pomimo tego zadłużył majątek na dodatkowe kwoty. Z istotnych ustaleń wynika dodatkowo jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej położonej w G., co do której prowadzona jest egzekucja. Sytuacja majątkowa skarżącego w tych warunkach oceniona być musi jako wynik i skutek podejmowanych decyzji w zakresie zarządzania majątkiem, a nie wynik nadzwyczajnej sytuacji w jakiej się znalazł wbrew swojej woli, a wynikającej ze zdarzeń losowych. Okoliczność, iż skarżący poza własną rodziną zamieszkuje także z siostrą i jej dzieckiem została także wzięta pod uwagę. Sąd zauważa jedynie, że osoby te dysponują ( lub winny dysponować) swoimi źródłami dochodu i w żadnym wypadku nie powinny pozostawać na utrzymaniu skarżącego.

Wskazane wyżej okoliczności, wynikające z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazują, że okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia zostały rozważone i wszechstronnie ocenione, a argumentacja tam powołana nie jest ogólnikowa, tylko odnosi się do poszczególnych elementów stanu faktycznego i wsparta jest dodatkowo orzecznictwem sądów administracyjnych i NSA. Decyzja odmawiająca umorzenia mieści się w granicach tzw. uznania administracyjnego. Poddaje się kontroli sądowej zarówno w zakresie oceny sytuacji materialno - rodzinno – zdrowotnej skarżącego, jak i braku istnienia przesłanek do umorzenia.

Analizy dokonano także pod kątem możliwości zastosowania przesłanek, dotyczących umorzenia zaległości, zawartych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jak też o przesłanki zawarte w § 3 ust. 1 pkt 1-3, ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Mając powyższe na względzie wskazać należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W toku prowadzonego postępowania Skarżący był informowany o przysługujących mu uprawnieniach, w tym o przysługującym prawie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, oraz wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując przedmiotową sprawę, nie naruszył zatem przepisów postępowania jak również prawa materialnego stanowiących podstawę dla podjętego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do zarzutów skargi - naruszenia art. 7, 77 oraz 80 k.p.a. wskazać należy, iż nie tylko na organie spoczywa ciężar ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Na stronie postępowania ciąży również obowiązek współdziałania z Organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Przepis art. 7 k.p.a. nie stanów bowiem źródła obowiązku badania wszystkich okoliczności, które w jakikolwiek sposób potencjalnie oddziałują na wynik postępowania - tak NSA w wyroku z dnia 17 maja 2019r. sygn. II OSK 1681/17.

Sąd zauważą ponadto, że obciążenia kredytowe skarżącego nie mają statusu pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Jest to tym bardziej uzasadniona uwaga, gdy się zważy na fakt, że pożyczka na zakup auta została zaciągnięta po wydaniu decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek na skarżącego. Skarżący miał zatem wiedzę i świadomość istnienia zobowiązań publicznoprawnych, a pomimo tego zadłużył majątek na dodatkowe kwoty.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji orzeczenia.