Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2067/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 i 9
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 maja 2021 r. sprawy ze skargi Z. K., I. O., M. G., K. K., M. K., D. K., D. K. i Z. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lipca 2020 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097; dalej: ustawa zabużańska), po rozpatrzeniu odwołania I. O. , M. G., Z. G., K. K., M. K., D. K., D. K. i Z. K. od decyzji Wojewody [...] z [...] maja 2020 r. odmawiającej potwierdzenia Z. K. , I. O. , Z. G. , M. G. , K. K. , M. K. , D. K. i D. K.(1) prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w [...] , gm. [...] , pow. [...] , woj. [...] , w części obejmującej nieruchomość ziemską o pow. [...] ha [...] m2 drewniany budynek mieszkalny z 1938 r., składający się z 6/7 pokoi i łazienki, stary budynek mieszkalny, składający się z 3 pokoi i kuchni, 4 drewniane stajnie na 100 koni, budynek zarządcy z kancelarią, 8 budynków dla służby, składających się z 2 pokoi, zajezdnię (budynek dla gości) składającą się z 2 izb, mieszkanie z dwóch izb, dwie drewniane stodoły, gliniany budynek z warsztatami, serowarnię, wozownię, co najmniej dwa spichlerze, co najmniej dwie obory na 100 sztuk bydła, 48 uli, utrzymał w mocy decyzję Nr 2 Wojewody [...] .

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podkreślił, że w dniu 3 marca 2008 r. A. K. , I. O., M. G., Z. G., Z. K. i K. K., wystąpili do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. R. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w [...] , gm. [...] , pow. [...] , woj. [...] . We wniosku wskazano, że w skład pozostawionego majątku wchodziły grunty orne, pastwiska, lasy, sady, stawy rybne oraz zabudowania folwarczne (serowarnia, stodoły, spichrze, wędliniarnia, wozownia, pasieka składająca się z 48 uli, dwa domy - jeden stary i jeden nowy z 1939 r. (składający się z 7 izb, przedpokoju, kuchni, spiżarni oraz łazienki), kuźnia, obory, spichrze, stajnie, stolarnia).

W piśmie z 25 marca 2016 r. wnioskodawcy wskazali, że wnoszą o potwierdzenie prawa do rekompensaty za: co najmniej [...] ha [...] m2 z sadem, parkiem i ogrodem, z tego: [...] ha [...] m2 dokładnie opisane w zaświadczeniu szacunkowym, tj. [...] ha [...] m2 gruntów ornych wraz z ogrodami, sadami i siedliskiem, [...] ha [...] m2 łąk, [...]ha [...] m2 pastwisk, [...] ha [...] m2 lasów, [...] ha [...]m2 stawów rybnych, [...] ha [...] m2 nieużytków wraz z budynkami, tj.: drewnianym budynkiem mieszkalnym z 1938 r., składającym się z 6/7 pokoi i łazienki, starym budynkiem mieszkalnym, składającym się z 3 pokoi i kuchni, 4 drewnianymi stajniami na 100 koni, budynkiem zarządcy z kancelarią, 8 budynkami dla służby, składającymi się z 2 pokoi, zajezdnią (budynkiem dla gości) składającą się z 2 izb, mieszkaniem z dwóch izb, dwoma drewnianymi stodołami, glinianym budynkiem z warsztatami, serowarnią, wozownią, co najmniej dwoma spichlerzami, co najmniej dwoma oborami na 100 sztuk bydła oraz 48 ulami.

W toku postępowania został zebrany m.in. następujący materiał dowodowy:

1. uwierzytelniona kserokopia świadectwa Pisarza Hipotecznego przy Sądzie Okręgowym w [...] z dnia 13 kwietnia 1935 r., Nr rep. [...] z którego wynika, że dobra ziemskie [...] , stanowiące własność K. R. , zawierały w swej pow. [...] ha, od którego to obszaru odłączono i przeniesiono do oddzielnych ksiąg hipotecznych ogółem [...] ha [...] m2 wobec czego obszar rzeczonych dóbr stosownie się zmniejszył oraz że ww. dobra ziemskie obciążają długi, a część z tych dóbr przeznaczona jest pod parcelację;

2. opis nieruchomości ziemskiej, sporządzony przez Państwowy Bank Rolny Wydział Szacunkowy 5 listopada 1935 r.;

3. uwierzytelniona kserokopia zaświadczenia szacunkowego Państwowego Banku Rolnego Oddział w [...] z dnia 14 listopada 1935 r.;

4. uwierzytelniona kserokopia pisma K. R. z dnia 10 listopada 1938 r. do Państwowego Banku Rolnego Oddział w [...] (k. 206);

5. uwierzytelniona kserokopia zaświadczenia Zarządu Gminnego w [...] z dnia 8 listopada 1935 r.;

6. zaświadczenie Wiejskiego Komitetu Wykonawczego gm. [...] w rejonie [...] (brak daty) wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka rosyjskiego;

7. uwierzytelnione kserokopie kompletu ewidencji gospodarstw rolnych ośmiu powiatów woj. [...] , z uzupełniającymi materiałami do lustracji gospodarstw rolnych powyżej [...] ha pow. [...] , tj. wykazem gospodarstw rolnych oraz listą członków Związku Ziemian pow. [...] , pozyskane z Centralnego Litewskiego Archiwum Państwowego w [...] z 1937 r.;

8. uwierzytelnione kserokopie zaświadczenia Oddziału Kultury Rady Wykonawczej w [...] , Instytucji Kultury, Lokalnego Muzeum Historii w [...] oraz dokumentów źródłowych;

9. wystawione przez Uniwersytet Jagielloński Bibliotekę Jagiellońską "POTWIERDZENIE" z dnia 30 marca 1994 r. w którym wskazano, że K. R. był właścicielem ziemskim [...] , pow. [...] i majątek jego wynosił [...] ha;

10. pismo Państwowego Archiwum [...] Obwodu z dnia 3 czerwca 2013 r., z którego wynika, że brak jest informacji w dokumentach archiwalnych o prawie własności mienia nieruchomego K. R. w [...] powiecie [...] obwodu Polski;

11. uwierzytelnione kserokopie protokołów z przyjęcia oświadczeń V. S., N. P., F. Y. i I. L., J.D.;

15. uwierzytelniona kserokopia fragmentu Księgi Adresowej Polski (wraz z m. Gdańskiem) dla Handlu, Przemysłu Rzemiosł i Rolnictwa, Warszawa 1930 r., z wpisem na nazwisko K. R. (k.55),

16. uwierzytelniona kserokopia paszportu Nr [...] wydanego dla K. R. przez Poselstwo Polskie w Teheranie w dniu 8 grudnia 1943 r.;

17. decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. potwierdzająca, że K. R. , zmarły dnia [...] marca 1953 r. w [...]. posiadał obywatelstwo polskie do dnia zgonu;

18. uwierzytelniona kserokopia zaświadczenia o rehabilitacji K. R. z 30 grudnia 1993 r. wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka rosyjskiego, zgodnie z którym K. R. , syn E., ur. w 1880 r. w [...], był więziony i przebywał w aresztach od dnia 4 października 1939 r. do dnia 30 sierpnia 1941 r., przed aresztowaniem mieszkał we wsi [...];

19. uwierzytelniona kserokopia legitymacji Nr [...], wydanej w dniu 31 grudnia 1946 w Kairze przez Dowódcę Jednostki Wojskowej Na Środkowy Wschód dla oficera K. R. ;

20. uwierzytelnione kserokopie dokumentów pozyskanych z Archiwum Sejmu, w tym fragmenty wykazu posłów i senatorów oraz składów osobowych IV kadencji Senatu Rzeczypospolitej Polskiej za lata 1928-1940, z których wynika, że K. R. w latach 1928-1930 był posłem na Sejm, natomiast w latach 1930-1938 - senatorem;

21. uwierzytelniona kserokopia pisma Archiwum Akt Nowych wraz załącznikami w postaci kserokopii biogramów K. R. ;

22. pismo Instytutu Pamięci Narodowej z 30 września 2016 r. wraz załącznikami w postaci wydruku z Indeksu Represjonowanych, z którego wynika, że w dniu

4 października 1939 r. K. R. został aresztowany i osadzony w więzieniach w [...] i w [...], gdzie przebywał do września 1940 r., kiedy to został zesłany do [...], w którym przebywał na zesłaniu do marca 1942 r.;

23. uwierzytelniona kserokopia ankiety personalnej K. R.

Nr 35/15087/01, uzupełnionej przez T. K., pozyskanej z Instytutu Pamięci Narodowej, z której wynika, że wyżej wymieniony w dniu 4 października 1939 r. został aresztowany w [...] , od tego czasu do września 1940 r. przebywał w więzieniach w [...] , [...] i [...] , od września 1940 r. do 25 marca 1942 r. przebywał na zesłaniu w obozach w Kazachstanie, natomiast od 10 maja 1942 r. do 22 sierpnia 1942 r. w obozie w [...], gdzie pełnił funkcję komisarza ewakuacyjnego; w dniu 25 sierpnia 1942r. opuścił ZSRR i udał się do obozu przejściowego w Iranie, od dnia 2 marca 1943 r. do dnia 14 maja 1949r. przebywał w Iranie, Egipcie oraz Anglii, gdzie zmarł w 1953r.

24. oświadczenia stron o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty oraz o miejscach zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium RP.

Decyzją z [...] czerwca 2017 r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia A. K., I. O. , Z. G. , M. G. i K. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w postaci majątku [...] , gm. [...] , pow. [...] , woj. [...] . Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2017 r. Wyrokiem z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1687/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił wydane w tej sprawie decyzje.

Wojewoda [...] ponownie rozpatrując sprawę wydał decyzje częściowe,

z których pierwsza oznaczona Nr [...] z dnia [...] maja 2020 r. potwierdzała, że prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w [...] , gm. [...] , pow. [...] , woj. [...] przysługuje: Z. K. w 1/4 części, I. O. w 1/4 części, M. G. w 1/8 części, K. K. w 1/8 części, M. K. w 1/24 części, D. K. w 1/24 części i D. K. (1)w 1/24 części, ustalając wysokość należnej rekompensaty odpowiednio do posiadanych udziałów. Orzeczenie obejmowało majątek ziemski o powierzchni [...] ha [...] m2, składający się z: [...] ha [...] m2 gruntów ornych, [...] ha [...] m2 ogrodów i sadów, [...] ha [...] m2 placów pod zabudowaniami, [...] ha [...] m2 łąk, [...] ha [...] m2 pastwisk, [...] ha [...] m2 gruntów pod lasem, [...] ha [...] m2 wód oraz [...] ha [...] m2 nieużytków.

Decyzją Nr 2 z dnia [...] maja 2020 r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia Z. K. , I. O. , Z. G. , M. G. , K. K. , M. K. , D. K. i D. K.(1) prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w [...] , gm. [...] , pow. [...] , woj. [...] , w części obejmującej: nieruchomość ziemską o pow. [...] ha [...] m2, drewniany budynek mieszkalny z 1938 r., składający się z 6/7 pokoi i łazienki, stary budynek mieszkalny, składający się z 3 pokoi i kuchni, 4 drewniane stajnie na 100 koni, budynek zarządcy z kancelarią, 8 budynków dla służby, składających się z 2 pokoi, zajezdnię (budynek dla gości) składającą się z 2 izb, mieszkanie z dwóch izb, dwie drewniane stodoły, gliniany budynek z warsztatami, serowarnią, wozownię, co najmniej dwa spichlerze, co najmniej dwie obory na 100 sztuk bydła, 48 uli.

Od decyzji Nr 2 odwołali się: I. O. , M. G. , Z. G. , K. K. , M. K. , D. K. , D. K.(1) i Z. K. , zarzucając organowi I instancji naruszenie: art. 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 76 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia całości materiału dowodowego oraz brak uzasadnienia dla niemożności wyceny części składowych nieruchomości w postaci budynków. Podnieśli również zarzut naruszenia art. 11 ust. 5 ustawy zabużańskiej poprzez przyjęcie powierzchni nieruchomości nieodpowiadającej stanowi na dzień jej pozostawienia.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji po rozpoznaniu sprawy na skutek złożonego odwołania uznał za prawidłowe wydane w tej sprawie rozstrzygnięcie Wojewody [...] . Organ odwoławczy podkreślił, że w niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy znajdujące się w aktach administracyjnych dowody pozwalają na ustalenie rodzaju, powierzchni oraz składników nieruchomości pozostawionej przez K. R. lub czy dowody na te okoliczności można jeszcze pozyskać. W ocenie organu odwoławczego analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów wskazuje na brak podstaw do uznania, że w okresie bezpośrednio poprzedzającym wybuch II wojny światowej powierzchnia nieruchomości stanowiącej własność K. R. przekraczała przyjętą przez organ I instancji w decyzji Nr [...] z dnia [...] maja 2020 r. łączną powierzchnię [...] ha [...] m2. Ze świadectwa Pisarza Hipotecznego przy Sądzie Okręgowym w [...] z 13 kwietnia 1935 r. wynika, że dobra ziemskie [...] pow. [...] , uregulowane w księdze hipotecznej nr [...], stanowiące własność K. R. zawierały [...] ha, od którego to obszaru odłączono i przeniesiono do oddzielnych ksiąg hipotecznych ogółem [...] ha [...] m2, wobec czego obszar rzeczonych dóbr stosownie się zmniejszył. Ponadto z dokumentu wynika, że część przedmiotowego majątku o pow. [...] ha przeznaczona była pod parcelację. Z dokumentów sporządzonych przez Państwowy Bank Rolny, tj. zaświadczenia szacunkowego i opisu nieruchomości ziemskiej, stanowiącej własność K. R. , sporządzonych w listopadzie 1935 r. wynika, że nieruchomość stanowiła powierzchnię [...] ha [...] m2. Ponadto, jak wynika z opisu nieruchomości ziemskiej, szacowany obszar stanowił samodzielną jednostkę gospodarczą. Co istotne, w dokumencie widnieje wzmianka: "K. R. oświadczył, że innych obiektów nie posiada. Jeden teren". Z powyższego wynika, że zaświadczenie dotyczy całego majątku [...] , a nie jedynie jego części. Ponadto z ewidencji gospodarstw rolnych powiatów woj. [...] , z uzupełniającymi materiałami do lustracji gospodarstw rolnych powyżej [...] ha pow. [...] wynika, że pow. majątku [...] , stanowiącego własność K. R. wyniosła [...] ha, natomiast w spisie członków Zw. Ziemian pow. [...] , wskazano, że ww. majątek zajmował obszar [...] ha. Z adnotacji zamieszczonej na dokumentach wynika, że pochodzą one z 1937 r. Organ zauważył, że po odjęciu od wskazanej w świadectwie Pisarza Hipotecznego przy Sądzie Okręgowym w [...] z dnia 13 kwietnia 1935 r., powierzchni [...] ha obszaru odłączonego do oddzielnych ksiąg hipotecznych tj. [...] ha [...] m2 zostaje [...] ha. Jeśli odejmiemy od tego obszar gruntów przeznaczony do parcelacji, tj. [...] ha to pozostaje obszar [...] ha, a więc obszar zbliżony do dokumentów załączonych do ewidencji gospodarstw rolnych powyżej [...] ha. Powyższe dowody korelują zatem ze sobą w zakresie powierzchni pozostawionej nieruchomości. W świetle powyższego - w ocenie organu odwoławczego - nie można przyjąć, że powierzchnia pozostawionego majątku odpowiadała powierzchni wskazywanej w dokumentach, na które powołują się skarżący, tj. zaświadczeniu lokalnego muzeum historii w [...] oraz zaświadczeniu Rady Wiejskiej w Wolnej, tj. odpowiednio [...] ha i [...] ha.

Dalej, odnosząc się do Zaświadczenia Wiejskiego Komitetu wykonawczego Gminy Wolna, organ wskazał, że z dokumentu tego nie wynika, według stanu na jaki dzień majątek K. R. stanowił powierzchnię [...] ha. Ponadto z treści zaświadczenia wynika, że zostało ono sporządzone na podstawie przekazu najstarszych mieszkańców, a nie na podstawie dokumentów urzędowych, co rzutuje na wiarygodność przedmiotowego dowodu.

Następnie organ przeanalizował dokumenty dotyczące utworzenia sowchozu, tj. zaświadczenia Oddziału Kultury Rady Wykonawczej w [...] , Instytucji Kultury, Lokalnego Muzeum Historii w [...] . Poddał również analizie oświadczenia złożone przez N. P., F. Y., l. L. i oceniając wartość dowodową zeznań świadków Minister wskazał, że powierzchnia wskazywana przez świadka J. D., tj. [...] ha odbiega w sposób znaczący od pozostałych dowodów zgromadzonych w niniejszej sprawie. Jeśli natomiast chodzi o oświadczenia V. S. , N. P., F. Y. i l. L., to zdaniem organu informacje w nich zawarte dotyczące budynków są bardzo ogólne, nieprecyzyjne i nie zawierają opisu, w tym co do powierzchni poszczególnych obiektów. Organ odwoławczy nie mógł zatem potraktować przedmiotowych oświadczeń za wiarygodny materiał dowodowy na okoliczność rodzaju i powierzchni nieruchomości pozostawionych przez K. R. na Kresach RP. Wbrew stanowisku odwołujących się Minister uznał, że za dowód określający rodzaj i powierzchnię poszczególnych składników majątku [...] nie można uznać projektu technicznego elektryfikacji sowchozu [...] , zawierającego wykaz budynków włączonych do ww. sowchozu. Jak wynika z tego dokumentu, sporządzony został na rok 1949. W ocenie organu odwoławczego Wojewoda [...] słusznie stwierdził, że nie można jednoznacznie stwierdzić, czy projekt odzwierciedla ilość, rodzaj, i charakterystykę zabudowań majątku K. R. w 1939 r.

Organ odwoławczy zauważył, iż Wojewoda [...] mając na względzie dyspozycje art. 7 i art. 77 k.p.a. podjął szereg czynności mających na celu pozyskanie dokumentów mogących świadczyć o majątku pozostawionym poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Występował więc do krajowych instytucji archiwalnych (Archiwum Akt Nowych - pismo z dnia [...] czerwca 2019 r.), Konsulatu RP w [...] (pismo z 12 kwietnia 2013 r.) oraz ambasady RP w [...] (pismo z [...] czerwca 2019 r.) w celu odszukania wszelkich dokumentów archiwalnych dotyczących majątku [...] . Kwerenda przeprowadzona w ww. archiwach nie doprowadziła do odnalezienia dokumentów wskazujących na charakter i rodzaj zabudowań znajdujących się w pozostawionym majątku. W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie brak jest dokumentów mogących świadczyć o rodzaju zabudowy stanowiącej własność K. R. w dniu wybuchu wojny, a tym samym nie ma podstaw do posłużenia się dowodem z opinii biegłego, w której zostałaby określona powierzchnia pozostawionej zabudowy.

Organ odwoławczy zwrócił ponadto uwagę, że nie można wycenić budynków gospodarskich tylko na podstawie sztuk inwentarza, jakie się w nich znajdowały. Biegły nie posiadając podstawowych danych dot. ww. zabudowań, wynikających ze zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, nie ma możliwości określenia w sposób zbliżony do stanu rzeczywistego charakterystyki tych konkretnych zabudowań wg stanu na moment ich opuszczenia w 1939 r. Nie można zatem przyjąć, że budynki te mogłyby zostać scharakteryzowane, w oparciu o liczbę zwierząt, które potencjalnie mogłyby w nich przebywać. Przedmiotem wyceny jest bowiem zawsze konkretna nieruchomość, której opis powinien wynikać ze zgromadzonego materiału dowodowego a nie wyobrażenie jak ona mogła wyglądać.

Reasumując, po dokonaniu analizy dokumentów zgromadzonych w sprawie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że Wojewoda [...] prawidłowo odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. R. wskazanych we wniosku o rekompensatę nieruchomości, w części nieuwzględnionej przez Wojewodę [...] w decyzji Nr [...] z dnia [...] maja 2020 r.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli: Z. K. , I. O. , M. G. , K. K. , M. K. , D. K. i Z. G. , reprezentowani przez radcę prawnego. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- naruszenie art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez utrzymanie decyzji Wojewody [...] na skutek nie wzięcia pod uwagę całości zgromadzonego materiału dowodowego, a to dokumentów z 1937 r., zaświadczenia Rady Wiejskiej w [...] i oświadczeń świadków wskazujących, że powierzchnia nieruchomości była w sposób znaczący większa aniżeli [...] ha, a także przez brak oceny całokształtu materiału dowodowego ocenianie każdego z dowodów z osobna, oraz poprzez pominięcie treści wynikających z oświadczeń świadków,

- naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia dla niemożności wyceny części składowych nieruchomości pozostawionych w postaci budynków pomimo przedstawienia dowodu, że są wyceniane, oraz poprzez skonstruowanie uzasadnienia bez wyjaśnienia dlaczego organ odmawia mocy dowodom wskazującym większą powierzchnię nieruchomości, a także pominięcie oczywistych wniosków wynikających z zestawienia dowodów,

- naruszenie art. 76 § 1 k.p.a. poprzez odmowę mocy dowodowej dokumentowi w postaci świadectwa pisarza hipotecznego z dnia [...].04.1935 r. i dokumentów z 1937 r. w zakresie w jakim wskazują, że powierzchnia nieruchomości przekraczała [...].ha, w konsekwencji zaś odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty za [...] ha [...] m2 nieruchomości pozostawionej, a także pominięcia treści wynikających z dokumentów tj. zaświadczenia Rady Wiejskiej w [...]., zaświadczenia Muzeum Historii w [...] , wskazującego że budynki majątku włączone zostały do sowchozu "[...].", Projektu technicznego elektryfikacji sowchozu [...] zawierającego wykaz budynków majątku włączonych do sowchozu oraz informacji o sowchozie [...] w postaci dokumentu baza eksperymentalna [...] ,

- naruszenie art. 11 ust. 5 ustawy zabużańskiej poprzez przyjęcie powierzchni nieruchomości nie według stanu na dzień ich pozostawienia,

- naruszenie art. 8 § 1 i § 2 oraz art. 11 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy w warunkach przyjęcia przez organ braku równości obywateli wobec prawa.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zwrot kosztów postępowania, według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie tej skargi podkreślając, że wydana w sprawie decyzja jest zgodna z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W powyższych uwarunkowaniach Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy przypomnieć, że ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przewiduje obowiązek udokumentowania przez wnioskodawcę przesłanek warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty za pomocą szczególnych środków dowodowych, zobowiązując do dołączenia do wniosku dowodów wskazanych w art. 6 ust. 1 ustawy, w tym przede wszystkim dowodów, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy dowodami takimi mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia, 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białorusi, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. W przypadku braku takich dokumentów, zgodnie z art. 6 ust. 5 ustawy – dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 i Nr 281, poz. 2782 oraz z 2005 r. Nr [...] 30, poz. 1087) – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Zawarcie w cyt. art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej sformułowania: "w szczególności" oznacza, że katalog środków dowodowych, ale tylko z dokumentów, ma charakter otwarty. Chociaż więc ustawa zawiera szczególną procedurę w zakresie rozpoznawania wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty, zwłaszcza w odniesieniu do postępowania dowodowego, to w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że w przypadku braku dowodów wskazanych w art. 6 ust. 4 i ust. 5 ustawy zabużańskiej organ prowadzący postępowanie winien podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc stosownie do art. 7 i art. 75 § 1 k.p.a. przeprowadzić inne dowody. I choć powołana ustawa nie ogranicza obowiązków, które – na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego – obciążają organ, to zauważyć należy, że wprowadza ona również ustawowe obowiązki zobowiązujące wnioskodawcę do określonego postępowania. Do takich obowiązków należy dołączenie do wniosku stosownej dokumentacji, na której oparte jest dochodzone uprawnienie (art. 6 ustawy zabużańskiej). Tym samym, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Brak zaś zadośćuczynienia tym obowiązkom przez stronę postępowania skutkuje wydaniem decyzji odmownej (art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej). Oczywiście nie zwalnia to organu z prowadzenia postępowania wyjaśniającego z urzędu, zgodnie z art. 7 i 77 k.p.a., jednakże nie można twierdzić, że obowiązek poszukiwania dowodów na poparcie twierdzeń strony obciąża tylko i wyłącznie organ. Strona jest bowiem zobowiązana do współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, zwłaszcza, gdy nieudowodnienie danej okoliczności będzie skutkowało nieuwzględnieniem żądania strony.

W rozpoznawanej sprawie istotna jest okoliczność, że w toku postępowania organ z urzędu podjął wszystkie niezbędne kroki celem zgromadzenia materiału dowodowego potrzebnego do rozpatrzenia wniosku strony. Za pośrednictwem polskich służb dyplomatycznych uzyskał informację o braku w Państwowym Archiwum Obwodowym w Brześciu dokumentów potwierdzających prawo własności mienia nieruchomego pozostawionego przez K. R. w [...] powiecie [...] obwodu Polski. Z tego też względu, przy wyczerpaniu możliwości pozyskania dokumentów z urzędu, organ wydał decyzję opierając rozstrzygnięcie na materiale dowodowym zgromadzonym w toku prowadzonego postępowania przy dużym zaangażowaniu pełnomocnika wnioskodawców. Stwierdzić należy, że decyzja zawiera kompleksową ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, z wyszczególnieniem każdego dowodu i z odniesieniem się do każdego z nich w kontekście całokształtu okoliczności sprawy. Analiza przedstawionej argumentacji organu prowadzi do wniosku, iż odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty nastąpiła w tym przypadku bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów. Podkreślić należy, że kwestią podstawową była ocena przedłożonych przez wnioskodawców dokumentów w zakresie, w jakim mogą one potwierdzić, że nieruchomości i składniki majątku [...] pozostawione na Kresach przez K. R. przekraczają zakres przedmiotowy decyzji Nr [...] , w tym przyjętą w tej decyzji powierzchnię [...] ha [...] m2. Uwzględniając charakter i rodzaj dokonywanej oceny w kontekście zgromadzonych dokumentów, organ stwierdził, że brak jest podstaw do uwzględnienia w powyższym zakresie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Podzielając tę konstatację Sąd zauważa, że przywołane przez organ i znajdujące się w aktach sprawy dokumenty urzędowe nie potwierdzają, by powierzchnia majątku ziemskiego, jak i poszczególne użytki majątku [...] przekraczały przyjęty przez organ w decyzji Nr [...] szacunek gospodarstwa K. R. . Kluczowy dla dokonania powyższych ustaleń dokument w postaci Zaświadczenia Państwowego Banku Rolnego z 14 listopada 1935 r. stwierdzał, że majątek ten zawierał ogólnie obszar [...] ha [...] m2. Informacja ta pochodziła z dokumentów będących w posiadaniu Banku. Projekt elektryfikacji utworzonego, przy wykorzystaniu budynków byłego dworku należącego do K. R. , w 1939 r. sowchozu "[...]" nie mógł posłużyć potwierdzeniu wyprowadzanej przez wnioskodawców tezy, jako że służył innym celom i był sporządzony na rok 1949. Inne zaś dokumenty opierają się na zeznaniach świadków, które jedynie pomocniczo mogły stanowić podstawę dla dokonywanych ustaleń, a to z uwagi na specyfikę przedmiotu sprawy jak i znaczny upływ czasu. Zauważyć trzeba, że oświadczenia te cechuje duży stopień ogólności i brak precyzji, która wymagana jest dla dokonania ustaleń faktycznych w sprawie. Tym bardziej, że chodzi tu o nadwyżkę ustalonych uprzednio wartości powierzchni gruntu i usytuowanych na niej obiektów. Należy również zgodzić się z organem, że wielkości budynków gospodarczych nie sposób ustalić jedynie na podstawie obserwowanej przed laty ilości zwierząt przez świadków, którzy ówcześnie byli małymi dziećmi. Z uwagi więc na znaczny upływ czasu, jak i specyfikę dokonywanych ustaleń, oświadczenia te nie mogły stać się – wobec braku innych źródłowych dokumentów – jedynymi dowodami potwierdzającymi prawo własności do nieruchomości o powierzchni przekraczającej [...] ha [...] m2. W świetle powyższego należy uznać za prawidłowe ustalenia faktyczne dokonane przez organy.

Z tego też względu, przy braku innych dokumentów przedstawionych przez stronę, jak i wyczerpania możliwości pozyskania ich z urzędu, stwierdzić należy, że organy wydały decyzje opierając rozstrzygnięcia na materiale dowodowym zgromadzonym w toku prowadzonego przez wiele lat postępowania. Decyzje zawierały rzetelną i rzeczową ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, z wyszczególnieniem każdego dowodu i z odniesieniem się do każdego z nich w kontekście całokształtu okoliczności sprawy. Analiza przedstawionej argumentacji organu prowadziła zatem do wniosku, iż odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty nastąpiła w tym przypadku bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów. W związku z powyższym podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 76 § 1 Sąd uznał za nieuzasadnione.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ww. ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842).