Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1490/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1,  art. 23 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1994 nr 10 poz 36
law: Ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin.
article: art. 68 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1440
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Danuta Kania (spr.), Protokolant, starszy referent Agnieszka Fidor, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2019 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga P. K. na decyzję Ministra Obrony Narodowej nr [...] z [...] lipca 2018r., w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji tego organu nr [...] z [...] września 2014 r. w sprawie odmowy przyznania wymienionemu wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy:

W okresie do [...] października 2008 r. P. K. (dalej: "skarżący", "wnioskodawca") miał przyznane prawo do wojskowej renty rodzinnej po zmarłym ojcu. Świadczenie to było wypłacane do ukończenia przez ww. wieku 25 lat w związku z kontynuowaniem nauki (skarżący ukończył studia [...] października 2008 r.).

Decyzją nr [...] z [...] września 2008 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego odmówił skarżącemu przyznania prawa do wojskowej renty rodzinnej z tytułu inwalidztwa.

Wnioskiem z [...] maja 2013 r. skarżący wystąpił do Ministra Obrony Narodowej (zwany dalej: Minister, organ) o przyznanie mu wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Decyzją nr [...] z [...] maja 2014 r. Minister odmówił wnioskodawcy przyznania wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku. Następnie po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją nr [...] z [...] września 2014 r., orzekł o utrzymaniu ww. decyzji własnej w mocy.

Wnioskiem z [...] października 2014 r. skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] z [...] września 2014 r. (doręczonej [...] października 2014 r.) oraz decyzji nr [...] z [...] maja 2014 r. (doręczonej [...] czerwca 2014 r.) odmawiającej mu przyznania wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku. Jako podstawę powyższego wniosku skarżący podał rażące naruszenie: art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2013 r. poz. 666 ze zm.), dalej: u.z.e.ż.z., poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji brak przeprowadzenia przez Ministra we własnym zakresie postępowania na okoliczność pozbawienia wnioskodawcy prawa do świadczenia w wyniku wystąpienia szczególnych okoliczności, a w konsekwencji przekroczenie granic uznania administracyjnego; art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) dalej: "k.p.a.", poprzez wprowadzenie do art. 8 ust. 1 u.z.e.ż.z. treści pozaustawowej, co w konsekwencji skutkowało bezpodstawnym żądaniem przedstawienia określonych dokumentów oraz poprzez próbę naruszenia tajemnicy lekarskiej zobowiązując wnioskodawcę do ujawnienia treści prawnie chronionych; art. 10 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji uniemożliwienie wnioskodawcy skorzystania z gwarancji ustawowych czynnego udziału w toczącym się postępowaniu; art. 24 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji brak rozpoznania wniosku o wyłączenie od udziału w postępowaniu Dyrektora Departamentu Spraw Socjalnych; art. 220 k.p.a. w związku z art. 6 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie skutkujące bezpodstawnym żądaniem przedstawienia określonych zaświadczeń przez wnioskodawcę; art. 77 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, skutkujące usiłowaniem przerzucenia ciężaru dowodowego na skarżącego.

Decyzją nr [...] z [...] lutego 2015 r. organ odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z [...] maja 2014 r. Na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją nr [...] z [...] maja 2015 r. organ utrzymał w mocy ww. decyzję z [...] lutego 2015 r. Równolegle decyzją nr [...] z [...] lutego 2015 r. organ odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z [...] września 2014 r. Na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją nr [...] z [...] maja 2015 r. organ utrzymał w mocy ww. decyzję z [...] lutego 2015 r.

Na skutek skarg złożonych na ww. decyzje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokami z 24 maja 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 1175/15 (w odniesieniu do decyzji nr [...] z [...] maja 2015 r.) i sygn. akt II SA/Wa 1176/15 (w odniesieniu do decyzji nr [...] z [...] maja 2015 r.), orzekł o uchyleniu ww. decyzji. Podstawę ww. orzeczeń stanowiło ustalenie, iż w obrocie prawnym funkcjonują dwie decyzje nadzorcze rozstrzygające zagadnienie nieważności decyzji o odmowie przyznania przedmiotowego świadczenia.

Ponownie rozpoznając sprawę Minister wydał decyzję nr [...] z [...] lutego 2017 r. utrzymującą w mocy decyzję nr [...] z [...] lutego 2015 r. oraz decyzję [...] z [...] lutego 2017 r. utrzymującą w mocy decyzję nr [...] z [...] lutego 2015r. Na skutek skarg wnioskodawcy na powołane wyżej rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokami z 8 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 668/17 (w odniesieniu do decyzji nr [...] z [...] lutego 2017 r.) i sygn. akt II SA/Wa 669/17 (w odniesieniu do decyzji nr [...] z [...] lutego 2017r.), orzekł o uchyleniu ww. decyzji.

Decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2018 r. organ, działając na podstawie art. 156 w związku z art. 157 § 1 i art. 158 § 1 k.p.a. - wykonując ww. wyroki WSA w Warszawie z 8 grudnia 2017 r. (sygn. akt II SA/Wa 668/17, II SA/Wa 669/17), po ponownym rozpoznaniu wniosku skarżącego z [...] października 2014 r., orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji własnej nr [...] z [...] września 2014 r. oraz poprzedzającej ją decyzji nr [...] z [...] maja 2014 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (zatytułowanym "odwołanie od decyzji Nr [...] z [...] kwietnia 2018 r.") skarżący zaskarżył powyższą decyzję w całości i wniósł o jej uchylenie.

Wskazaną na wstępie i stanowiącą przedmiot kontroli w niniejszej sprawie decyzją nr [...] z [...] lipca 2018 r. Minister, działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji z [...] kwietnia 208 r.

W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu specyfiki postępowania nieważnościowego (art. 156 § 1 k.p.a.) Minister podał, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 u.z.e.ż.z., żołnierzom oraz członkom rodzin pozostałym po zmarłych żołnierzach, jeżeli osoby te wskutek szczególnych okoliczności nie nabyły prawa do zaopatrzenia emerytalnego przewidzianego w ustawie, Minister Obrony Narodowej może w przyznać, w drodze wyjątku, zaopatrzenie emerytalne w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Wykładnia ww. przepisu prowadzi zatem do wniosku, że renta rodzinna "w drodze wyjątku" jest przyznawana przez Ministra na zasadzie tzw. uznania administracyjnego. W cytowanym przepisie ustawy nie wskazano kryteriów, jakimi powinien kierować się Minister podejmując rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania renty, o której mowa w tym przepisie. Kryterium to jest otwarte.

Za prawidłowe organ uznał twierdzenie zaskarżonej decyzji, że podstawowy wymóg przyznania świadczenia to niemożność nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego przewidzianego w tej ustawie i występująca jednocześnie wyjątkowość sytuacji strony, którą można rozumieć w dwojaki sposób: jako szczególnie wyjątkowy zbieg okoliczności uniemożliwiający uzyskanie wojskowego zaopatrzenia emerytalnego w trybie zwykłym, lub jako wyjątkową sytuację strony, która uzasadnia przyznanie wojskowego zaopatrzenia emerytalnego "w drodze wyjątku" mimo niemożności nabycia tego uprawnienia w trybie zwykłym.

Zdaniem Ministra, w sytuacji wnioskodawcy brak jest kryteriów uzasadniających przyznanie świadczenia wyjątkowego. Wnioskodawca bowiem nie wykazał żadnych okoliczności przemawiających za wyjątkowością jego sprawy. W prowadzonym w trybie zwykłym postępowaniu, wnioskodawca nie przedłożył dokumentów, w tym w szczególności aktualnego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS w zakresie niezdolności do pracy, które stanowi podstawowe kryterium uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Nie do przyjęcia byłoby przyznanie świadczenia rentowego w drodze wyjątku 35-letniej osobie, która nie udowodniła przed organem swojej niezdolności do pracy. Organ wyjaśnił, iż w ramach prowadzonego postępowania dowodowego Minister dokonał szeregu czynności - poinformował wnioskodawcę o zasadach przyznawania świadczenia rentowego w drodze wyjątku, następnie zbadał jego sytuację życiową, materialną i socjalno-bytową oraz ustalił, iż przeprowadzone postępowanie dowodowe nie daje podstaw do uznania, że sytuacja wnioskodawcy uzasadnia przyznanie ww. świadczenia.

W związku z powyższym - wobec obowiązującej w tym przypadku tzw. zasady uznania administracyjnego ocenił, iż nie jest trafny zarzut rażącego naruszenia przez organ art. 8 ust. 1 u.z.e.ż.z. Z tym samych powodów nieuprawniony jest zarzut rażącego naruszenia art. 6 k.p.a. w związku z art. 8 u.z.e.ż.z. Uznał, że w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 6 k.p.a. w związku z art. 8 u.z.e.ż.z., w zaskarżonej decyzji właściwie przyjęto, iż skarżący błędnie pojmuje normy prawne zawarte w tych przepisach. Organ za bezzasadne uznał również zarzuty dotyczące naruszenia art. 10 k.p.a. oraz art. 24 § 1 pkt 1 k.p.a. Podtrzymał w tym zakresie swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, iż okoliczności mogące wpływać na bezstronność muszą być skonkretyzowane i uprawdopodobnione. Ogólnikowy zarzut, że postępowanie nie jest prowadzone obiektywnie, nie uzasadnia zastosowania instytucji wyłączenia. Z dokumentacji sprawy nie wynika, aby wnioskodawca uprawdopodobnił, iż w jego sytuacji winny być zastosowane przepisy art. 24 § 1 k.p.a. Jako nietrafne organ ocenił także argumenty wnioskodawcy dotyczące rażącego naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 220 i art. 77 k.p.a. wskazując, iż w uzasadnieniu tego zarzutu skarżący kwestionuje w istocie zasadność zobowiązania go do przedłożenia szeregu dokumentów potwierdzających wyjątkową sytuację, uzasadniającą przyznanie mu świadczenia "w drodze wyjątku".

Podkreślił, iż organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Zaniechanie przez organ administracji publicznej podjęcia czynności zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego i jego oceny, jest uchybieniem przepisom postępowania, które powoduje wadliwość decyzji skutkującą jej uchyleniem. Jednakże powyższe zasady postępowania administracyjnego nie powodują, że strona jest zwolniona z aktywnego udziału w prowadzonym postępowaniu, w tym w szczególności w udostępnianiu dowodów, znajdujących się w jej posiadaniu i potwierdzających okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Inicjatywa dowodowa spoczywa bowiem zarówno na organie jak i na wnioskodawcy.

W świetle powyższego Minister stwierdził, iż brak było przesłanek wyjątkowości sytuacji wnioskodawcy, które uzasadniałyby przyznanie mu świadczenia rentowego w drodze wyjątku. Podał, iż jak wynika z przeprowadzonego postępowania, w czasie wydawania decyzji, która stanowi przedmiot wniosku o stwierdzenie nieważności, skarżący był osobą zdolną do pracy, a akcentowana przez niego we wnioskach trudna sytuacja zdrowotna i materialna bez poparcia rzetelnymi dowodami nie była wystarczającą przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Świadczenie przyznawane w drodze wyjątku nie może stanowić też odszkodowania ani zadośćuczynienia za doznane krzywdy czy cierpienia.

W skardze złożonej na powołaną decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący oświadczył, iż podtrzymuje swoje stanowisko zaprezentowane w dotychczasowych pismach i wystąpieniach. Nadto podał, że w wyniku aktualnych konsultacji lekarskich i badań diagnostycznych stwierdzono, że występuje u niego odmiana anatomiczna w budowie tętnic mózgowych, która jest przyczyną jego dolegliwości. Taką odmianę anatomiczną posiada około 1/3 populacji i jest ona co do zasady bezobjawowa. Konsultacje wysoko wykwalifikowanych specjalistów wskazują, że najprawdopodobniej doszło do zapalenia wielkich naczyń, a następnie rozwarstwienia tętnicy kręgowej w wyniku niewydolności układu krążenia. Związek przyczynowy pomiędzy odmianą anatomiczną a zaburzeniami w krążeniu mózgowym został ostatecznie wykazany przez badanie SPECT.

Skarżący podniósł dalej, że od dziecka leczony był w poradniach dla pracowników wojska i ich rodzin. Pomimo, że już na etapie dziecięcym występowały u niego objawy wskazujące na niewydolność [...], nie poczyniono w tym kierunku żadnych kroków prewencyjnych, czy też zaradczych. Od wystąpienia pierwszych ostrych objawów przez przeszło 11 lat stawiano diagnozy pod kątem [...],[...], czy też innych zaburzeń [...]. Przez 11 lat badań i konsultacji lekarskich nikt nie był w stanie postawić diagnozy, czy też podjąć skutecznego leczenia. Skarżący również był konsultowany przez biegłych sądowych z różnych dziedzin, którzy nie potrafili postawić prawidłowo diagnozy. Tym samym u skarżącego przez 11 lat pogłębiły się określone deficyty poznawcze.

W ocenie skarżącego, organ w dalszym ciągu nie wykazał od spełnienia jakich przesłanek uzależnia przyznanie świadczenia. Stanowisko organu jest niejasne i rozmyte. Pomimo, iż ustawodawca nakazuje organowi działanie na podstawie źródeł prawa, organ nadal powołuje się na orzeczenia zapadłe w innych sprawach.

Skarżący wskazał również, iż pomimo, że k.p.a. wskazuje jakie czynności powinno poprzedzać wydanie decyzji, organ w dalszym ciągu nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, nie podjął też samodzielnie próby ustalenia, czy skarżący nie znajduje się w sytuacji wyjątkowej.

W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez Sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

W ocenie Sądu, skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Obrony Narodowej z [...] lipca 2018 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] kwietnia 2018 r. nie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, jak też nie doszło do naruszenia prawa procesowego w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zaskarżona decyzja wydana została w postępowaniu nieważnościowym. Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji, będąca nadzwyczajnym środkiem weryfikacji decyzji administracyjnych, stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w art. 16 k.p.a., a służącej ochronie takich wartości, jak: ochrona porządku prawnego, ochrona praw nabytych, pewność, stabilność i bezpieczeństwo obrotu prawnego. Z tego też powodu tryb ten może być stosowany tylko w sytuacji bezspornego ustalenia wystąpienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 pkt 1 - 7 k.p.a., które to przesłanki z racji ich wyczerpującego wyliczenia, nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej.

Z treści art. 156 § 1 k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Kontrola decyzji w postępowaniu nieważnościowym sprowadza się jedynie do kwestii, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych, wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a.

O rażącym naruszeniu prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki gospodarcze lub społeczne, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyroki NSA: z 2 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 2226/10; z 20 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1614/09; z 8 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 170/10; z 20 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 513/09; z 13 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 453/16; publ. CBOSA).

Nie każde jednak naruszenie prawa zasługuje na to, aby zakwalifikować je jako "rażące". Stwierdzenie nieważności decyzji z tej przyczyny może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy organ ustali, że decyzja w sposób oczywisty i bezsporny narusza konkretny przepis prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owo rozstrzygnięcie nie może być akceptowane jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (por. wyroki NSA: z 17 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 2832/12; z 2 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 2226/10; z 8 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 170/10; wyrok WSA w Warszawie z 1 kwietnia 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 2594/13; publ. CBOSA).

Przedmiotem postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją było zbadanie, czy wydając kwestionowaną decyzję ostateczną Minister naruszył prawo w sposób rażący, a więc skutkujący stwierdzeniem jej nieważności.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, iż jak trafnie wskazał Minister, kontroli pod względem występowania jednej z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. podlega tylko i wyłącznie decyzja ostateczna, przy czym ewentualne wady muszą tkwić w samej decyzji. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ nie może rozpoznawać sprawy od początku, tj. tak jak w postępowaniu zwykłym.

Materialnoprawną podstawę kwestionowanej w trybie nadzwyczajnym decyzji stanowił przepis art. 8 ust. 1 u.z.e.ż.z., zgodnie z którym żołnierzom oraz członkom rodzin pozostałym po zmarłych żołnierzach, jeżeli osoby te wskutek szczególnych okoliczności nie nabyły prawa do zaopatrzenia emerytalnego przewidzianego w ustawie, Minister Obrony Narodowej może przyznać, w drodze wyjątku, zaopatrzenie emerytalne w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Zawarte w tym przepisie sformułowanie "może przyznać" wskazuje na działanie organu administracji publicznej w ramach tzw. uznania administracyjnego. W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie, czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z 25 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 1535/08, publ. CBOSA).

Rozstrzygając o prawidłowości zastosowania przez organ art. 8 ust. 1 u.z.e.ż.z. należy mieć na uwadze, że w przepisie tym nie wskazano kryteriów, jakimi powinien kierować się organ podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania renty, o której mowa w tym przepisie. Zatem kontrola sądowa decyzji o odmowie przyznania renty w drodze wyjątku powinna koncentrować się w zasadzie na stronie formalnej, tj. prawidłowości procedury, która poprzedzała wydanie decyzji, natomiast sąd administracyjny nie może dokonać oceny merytorycznej, to znaczy wiążąco ustalić, czy w sprawie konkretnej osoby rzeczywiście zachodziły szczególne okoliczności, o których mowa w art. 8 ust. 1 u.z.e.ż.z. i czy wystąpienie tych okoliczności uzasadniało przyznanie renty. W konsekwencji, wzruszenie decyzji przez sąd administracyjny może nastąpić wówczas, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki (por. wyrok NSA z 17 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 2578/12, publ. CBOSA).

Rozstrzygając sprawę o przyznanie wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku nie można pominąć przepisów określających ogólne zasady przyznawania rent rodzinnych. Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 1 u.z.e.ż.z. (w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia decyzji - [...] września 2014 r.) renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny żołnierza zmarłego albo zaginionego w czasie służby oraz zmarłego emeryta lub rencisty wojskowego. Stosownie zaś do regulacji art. 24 ust. 1 u.z.e.ż.z. renta rodzinna przysługuje na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), dalej: "u.e.r.". Zgodnie z art. 67 ust. 1 pkt 1 do renty rodzinnej uprawnione są dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione. Zgodnie natomiast z treścią art. 68 ust. 1 u.e.r., dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej: 1) do ukończenia 16 lat; 2) do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo 3) bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2. Jeżeli dziecko osiągnęło 25 lat życia, będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty rodzinnej przedłuża się do zakończenia tego roku studiów (art. 68 ust. 2 u.e.r.).

Z powyższych przepisów wynika, iż prawo do renty rodzinnej ustawodawca generalnie wiąże z kryterium wieku dziecka powiązanego z kontynuowaniem nauki. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy dziecko jest całkowicie niezdolne do pracy lub samodzielnej egzystencji, które to okoliczności powstały w okresie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później jednak niż do osiągnięcia wieku 25 lat.

Skarżący urodzony [...] sierpnia 1983 r., wiek 25 lat osiągnął w sierpniu 2008 r. Do [...] października 2008 r. był uprawniony do wojskowej renty rodzinnej z mocy ustawy. Ewentualne przyznanie wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku uzależnione było od wykazania przez skarżącego, iż w jego przypadku zachodzą szczególne okoliczności, które uniemożliwiają mu przyznanie świadczenia w trybie zwykłym.

Zauważyć należy, iż w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku, w celu ustalenia ww. okoliczności, skarżący był wezwany (pismem z [...] kwietnia 2013 r. - k. 15 akt administracyjnych) do złożenia: aktualnego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS w przedmiocie jego niezdolności do pracy; decyzji ZUS o braku prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy; zaświadczenia z urzędu pracy stwierdzającego, czy po dniu [...] lipca 2013 r. podlegał rejestracji jako osoba bezrobotna; zaświadczenia Ośrodka Pomocy Społecznej stwierdzającego, czy po dniu [...] lipca 2013 r. korzystał z pomocy socjalnej oraz formy tej pomocy.

W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca złożył pismo (z [...] maja 2014 r.), w którym wniósł o zwolnienie z przedstawienia: aktualnego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS w zakresie niezdolności do pracy; zaświadczenia z urzędu pracy stwierdzającego, czy po dniu [...] lipca 2013 r. podlegał rejestracji jako osoba bezrobotna; zaświadczenia Ośrodka Pomocy Społecznej stwierdzającego, czy po dniu [...] lipca 2013 r. korzystał z pomocy socjalnej oraz formy tej pomocy.

Pismem z [...] czerwca 2013 r.(k. 14 akt administracyjnych) organ ponownie wezwał skarżącego do złożenia: orzeczenia lekarza orzecznika ZUS w przedmiocie jego niezdolności do pracy, decyzji ZUS o braku prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dokumentów potwierdzających okresy zatrudnienia oraz prowadzenia działalności gospodarczej, zaświadczenia z urzędu pracy stwierdzającego, czy był zarejestrowany jako osoba bezrobotna, jeżeli tak to w jakich okresach, zaświadczenia Ośrodka Pomocy Społecznej stwierdzającego, czy otrzymuje pomoc socjalną, jeżeli tak to w jakiej formie oraz w przypadku zatrudnienia zaświadczenia o wysokości osiąganego dochodu.

Z przedstawionych przy skardze akt administracyjnych wynika, iż przy wniosku o przedmiotowe świadczenie skarżący złożył zaświadczenie Urzędu Pracy [...] z [...] lipca 2013 r., potwierdzające, że w okresie od [...] listopada 2008 r. do [...] kwietnia 2009 r. oraz od [...] stycznia 2010 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W okresie od [...] kwietnia 2009 r. do [...] listopada 2009 r. wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą. Skarżący nie korzystał ze świadczeń z pomocy społecznej (zaświadczenie Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] z [...] lipca 2013 r.). Ponadto orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] lipca 2008 r., a następnie Komisji Lekarskiej ZUS z [...] sierpnia 2008 r., skarżący nie został uznany za niezdolnego do pracy oraz niezdolnego do samodzielnej egzystencji.

Jak przedstawiono powyżej przesłankę przyznania wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku stanowi ustalenie, iż w przypadku wnioskodawcy zachodzą szczególne okoliczności, które uniemożliwiają mu przyznanie świadczenia w trybie zwykłym. Dla świadczenia rentowego decydujące w tym zakresie jest orzeczenie lekarza orzecznika ZUS (lub Komisji Lekarskiej ZUS) stwierdzające niezdolność do pracy (całkowitą lub częściową) oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji. Wobec braku współdziałania skarżącego w zakresie udokumentowania ww. okoliczności, organ właściwie ocenił, iż w przypadku skarżącego nie zaistniały szczególne okoliczności, które uzasadniałyby podjęcie pozytywnej dlań decyzji.

W ocenie Sądu, wydając w wyniku przeprowadzonego w trybie zwykłym postępowania decyzje (z [...] maja 2014 r. i [...] września 2014 r.), Minister nie przekroczył granic uznania administracyjnego z tego względu, iż nie dopatrzył się w sytuacji skarżącego przypadku uzasadniającego przyznanie świadczenia wyjątkowego. Jak wskazano powyżej wynikało to w znacznej mierze z postawy wnioskodawcy, który poprzez brak współpracy z organem (zaniechanie przedstawienia dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia), uniemożliwił organowi właściwą ocenę swojej sytuacji zdrowotnej.

W kontekście powyższych ustaleń za niezasadne uznać należy zarzuty skarżącego wskazujące, iż wydane w postępowaniu zwykłym decyzje rażąco naruszają przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania tj. art. 8 u.z.e.ż.z., art. 6 k.p.a. (w związku z art. 8 u.z.e.ż.z.) oraz art. 10, art. 24 § 1 pkt 1, art. 220 i art. 77 k.p.a. Również argumentacja skarżącego odnośnie jego sytuacji zdrowotnej nie mogła odnieść zamierzonego skutku w sytuacji, gdy przedmiotem oceny w niniejszej sprawie była wyłącznie kwestia ewentualnej kwalifikowanej wadliwości ww. decyzji ostatecznej Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] września 2014 r., której w toku postępowania nieważnościowego nie stwierdzono.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.