Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1599/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 1
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: art. 156  par. 1 i 145  par. 1  pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2013 r. sprawy ze skarg J. B. i P. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

J. B. złożyła skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2012r., znak [...] utrzymującą w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2012r., znak [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] marca 1976r., znak [...] oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1976r. znak [...].

Minister Rolnictwa i Rozwoju wsi wnosił o oddalenie skargi.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Naczelnik Gminy w W. decyzją z dnia [...] marca 1976r. znak [...] orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, położonego we wsi Z., składającego się z działek nr [...], [...], [...], [...], [...], zapisanego w pozycji rejestrowej nr [...] na M. K.

Po rozpatrzeniu odwołania M. K., Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 1976r. znak [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji wystąpili A. i M. małżonkowie K. Wniosek ten następnie został podtrzymany przez ich następców prawnych – J. B. i P. K. We wniosku zarzucono, że nie zostało przeprowadzone postępowanie mające na celu ustalenie, czy były spełnione przesłanki do przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa. Ponadto zarzucono, że wnioskodawcy nie byli zawiadomieni o wszczęciu postępowania. Strony podniosły również, że decyzja nie została skierowana do A. K.

Legitymację stron do występowania w niniejszym postępowaniu organ ustalił na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. I Wydział Cywilny z dnia [...] października 2011 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po M. K., A. K. i E. P.

Gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha zostało przejęte zostało na własność Państwa na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198).

Zgodnie z art. 2 ww. ustawy, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

O przejęciu gospodarstwa rolnego lub działki na własność Państwa oraz o utrzymaniu ciążących na tym gospodarstwie rolnym lub działce służebności gruntowych orzeka właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej.

W myśl § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w spawie opuszczonych gospodarstw rolnych, za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Z kolei zgodnie z § 2 cytowanego rozporządzenia, przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa następuje bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

Organ wskazywał, że z analizowanych dokumentów archiwalnych wynika, iż przed przejęciem niniejszego gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa przeprowadzono czynności dowodowe. W aktach sprawy znajduje się protokół z przeprowadzenia lustracji gospodarstwa rolnego w dniu [...] września 1974r. Z protokółu tego wynika, że w latach 1972-1974 wykorzystane było rolniczo tylko [...] ha gruntów. Komisja dokonująca lustracji ustaliła, że niniejsze gospodarstwo było opuszczone, gdyż od 1966r. nie było należycie zagospodarowane. Od 1965r. gospodarstwo częściowo uprawiał M. K. Od 1966r. część gospodarstwa o powierzchni [...] ha uprawiał E. K. Natomiast pozostała część była niezagospodarowana. Z kolejnego protokółu z przeprowadzonej lustracji gospodarstwa rolnego w dniu [...] lutego 1976r. przez trzyosobową komisję wynika, że właściciel gospodarstwa M. K. pozostawił gospodarstwo i przeniósł się do innej miejscowości. Natomiast posiadane gospodarstwo pozostało opuszczone. Ze znajdującego się w aktach sprawy protokółu z dnia [...] października 1976r., sporządzonego na okoliczność lustracji gospodarstwa wynika, że z gruntów o ogólnej powierzchni [...] ha w momencie przeprowadzenia lustracji zagospodarowane były przez S. E. tylko grunty o powierzchni [...] ha. Wymieniony dzierżawił uprawiany grunt na podstawie umowy prywatnej od 1973r. i płacił M. K. [...] zł rocznie. W protokole zostało zapisane, że pozostałe grunty od 4 lat leżały odłogiem. Do 1975r. M. K. płacił tylko część zobowiązań finansowych, a w 1976r. nie uregulował zobowiązań finansowych. Z tego tytułu zadłużenia wynosiły [...] złotych. Dodatkowo w protokole widnieje zapis, że sołtys wsi Z. – J. M. - oświadczył, iż prowadził w 1975r. rozmowę z M. K., który stwierdził, że ze względu na dużą odległość ([...] km) nie był w stanie gruntów tych zagospodarować. Komisja po dokonaniu oględzin na gruncie uznała, że omawiane gospodarstwo było opuszczone, gdyż tylko jedna działka była uprawiana, a właściciel nie mieszkał na terenie wsi i gminy i nie posiadał na tym gruncie budynków.

Zawiadomieniem z dnia 6 listopada 1974r. znak [...] Naczelnik Gminy w W. zawiadomił M. K., że zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie opuszczonej nieruchomości rolnej, położonej we wsi Z.

Organ podnosił, że M. K. nie kwestionował faktu opuszczenia gospodarstwa. W protokóle przesłuchania strony, sporządzonym w dniu [...] sierpnia 1974r., własnoręcznie podpisanym przez M. K., widnieje zapis, że część gospodarstwa leżała odłogiem i nie była użytkowana przez nikogo. Ponadto w odwołaniu od decyzji Naczelnika Gminy w W., M. K. informował, że nie użytkował w całości gospodarstwa o powierzchni [...] ha, a tylko grunty o powierzchni [...] ha. Natomiast pozostałą część posiadał w użytkowaniu B. K. Jednocześnie odwołujący się nadmienił, że część gospodarstwa, które użytkował oddał w dzierżawę ze względu na daleki dojazd do gospodarstwa. W odwołaniu od decyzji Naczelnika Gminy w W., M. K. nie kwestionował faktu opuszczenia gospodarstwa. W odwołaniu podniósł, że nie może oddać gospodarstwa bez żadnego odszkodowania. Dodatkowo zaznaczył, aby rozpatrując odwołanie uwzględnić jego wiek i odległość dojazdu do gospodarstwa w należytym wykorzystaniu gruntów.

Organ wskazuje, że z pisma Naczelnika Gminy w W. z dnia 12 kwietnia 1976r. znak [...], skierowanego do Urzędu Wojewódzkiego wynika, że omawiane gospodarstwo od 1966r. nie było właściwie zagospodarowane. W dniu 6 listopada 1974r. zostało wysłane zawiadomienie do M. K. o wszczęciu postępowania, na które nie zareagował. W przywołanym piśmie widnieje adnotacja, że M. K. nie zainteresował się też w dalszym ciągu gospodarstwem, o czym świadczyły protokóły z kontroli, stwierdzające, że gospodarstwo było opuszczone.

W toku prowadzonego postępowania administracyjnego o zbadanie zgodności z prawem kwestionowanych decyzji w Urzędzie Rejonowym w O. na wniosek małżonków K. przesłuchano również świadków. M. J. wyjaśniła, że od około końca lat sześćdziesiątych do połowy siedemdziesiątych jeździła wraz z mężem pomagać w gospodarstwie małżonków K. Najczęściej pomagali przy żniwach i omłotach, gdyż ziemniaków raczej nie sadzili. M. J. wraz z mężem J. J. wyjaśnili, że nie pamiętają, co było uprawiane oprócz zboża. Małżonkowie J. dodali, że nie pamiętają, ale M. K. obsiewał parę hektarów. Małżonkowie J. zaznaczyli, że nie wiedzą co było uprawiane na bardziej oddalonych działkach. Natomiast córka małżonków K. - Pani J. B. oświadczyła, że w wieku szkolnym w okresie wakacji jeździła z rodzicami do Z., pomagając przy uprawie gospodarstwa. Dodała, że w 1975r. zbierali z gospodarstwa zboże. Świadek dodała, że akt własności ziemi na grunty we wsi Z. rodzice otrzymali w 1975r. W tym też roku według świadka M. K. wydzierżawił jedną działkę rolnikowi z Z.

Analizując protokóły z przesłuchania świadków organ stwierdził, że są one sprzeczne ze zgromadzonymi dokumentami archiwalnymi sprawy. W toku prowadzonego postępowania zwykłego M. K. nie kwestionował faktu opuszczenia gospodarstwa. W złożonym odwołaniu od decyzji Naczelnika Gminy w W. M. K. zaznaczał, że z uwagi na wiek oraz dojazd do gospodarstwa miał problemy z właściwym zagospodarowaniem gruntów. Organ zaznaczył, że w prowadzonym postępowaniu nadzorczym nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy. Zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważności aktu. Prowadzone współcześnie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi postępowanie nie zastępuje postępowania zwykłego i nie może być postępowaniem o charakterze merytorycznym, w którym bada się na nowo zebrany materiał dowodowy, przeprowadza dowody uzupełniające lub ponownie ocenia wszystkie zarzuty strony. Obowiązkiem organu orzekającego w kwestii stwierdzenia nieważności decyzji nie jest ustalenie, czy gospodarstwo mogło zostać przejęte na rzecz Skarbu Państwa, lecz czy podjęte prawie 40 lat temu decyzje w tej kwestii są dotknięte wadą nieważności — czy zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. W szczególności nie można uznać, iż same oświadczenia świadków dotyczące okoliczności sprzed prawie 20 lat mogą służyć jako wiarygodne źródło dla podważenia sporządzonej ówcześnie dokumentacji sprawy, w kontekście uznania, iż orzeczenia wydane w związku z tym dokumentem są "oczywiście wadliwe". Ponadto, w sytuacji, gdy inne dokumenty wskazują na coś odmiennego, danie wiary złożonym oświadczeniom byłoby naruszeniem art. 80 kpa, nakazującemu organowi podejmowanie oceny, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Przepisy omawianej ustawy i rozporządzenia jako przesłankę do przejęcia gospodarstwa wskazują jedynie m. in. fakt nieuprawiania i nie poddawania właściwym zabiegom agrotechnicznym gospodarstwa przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. Istnienie tych okoliczności jest istotne na datę wydania decyzji. Stąd bez znaczenia w sprawie jest uprawianie gospodarstwa w okresie wcześniejszym, skoro w dacie przejęcia nosiło cechy opuszczonego.

Przepisy omawianej ustawy i rozporządzenia jako przesłankę do przejęcia gospodarstwa wskazują jedynie m.in. fakt nieuprawiania i nie poddawania właściwym zabiegom agrotechnicznym gospodarstwa przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. Istnienie tych okoliczności jest istotne na datę wydania decyzji i nie jest uzależnione od okresu opuszczenia gospodarstwa.

Organ podkreślał, że materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania wskazuje, iż niniejsze gospodarstwo było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu przepisów omawianej ustawy z dnia 13 lipca 1957r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. Zasadność tej konkluzji potwierdza także podpisany przez sołtysa protokół z lustracji stanu zagospodarowania gospodarstwa, w którym stwierdza się, że gospodarstwo nie było użytkowane od 4 lat. W sprawie niekwestionowany jest bowiem fakt, iż przed przejęciem omawianego gospodarstwa na własność Państwa w spornym gospodarstwie nikt nie zamieszkiwał, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości, ani w większej części uprawiane ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę (z akt sprawy wynika, że tylko część gospodarstwa o powierzchni [...] ha była użytkowana przez dzierżawcę).

W związku z powyższym, zdaniem organu, nie można stwierdzić, że badana w niniejszej sprawie decyzja Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] marca 1976r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1976r. zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia ich nieważności.

Organ odnosząc się do podniesionych we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji zarzutów, że przed przejęciem gospodarstwa na własność Państwa nie przeprowadzono postępowania w celu ustalenia, iż gospodarstwo było opuszczone oraz nie zawiadomiono stron o wszczęciu postępowania, stwierdził że zarzuty te są niezasadne. Z analizowanych dokumentów archiwalnych wynika, iż przed przejęciem przedmiotowego gospodarstwa przeprowadzono czynności dowodowe. Zostały sporządzone protokóły, z których treści wynikało, iż były spełnione przesłanki do przejęcia omawianego gospodarstwa na własność Państwa. W aktach sprawy znajduje się również zawiadomienie z dnia 6 listopada 1974r. skierowane do M. K., informujące o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego. Z akt archiwalnych wynika, że omawiane gospodarstwo rolne w ewidencji gruntów zapisane było na M. K. Z pisma Starostwa Powiatowego w [...] z dnia [...] października 2011r. znak [...] również wynika, że działki nr [...], [...], [...], [...], [...] położone w obrębie [...], gmina W., przejęte na własność Państwa, stanowiły własność M. K. W związku z tym jedynym dokumentem urzędowym, na podstawie którego organ orzekający o przejęciu gospodarstwa na rzecz Państwa, a więc Naczelnik Gminy w W. mógł ustalić czyją własność stanowiło omawiane gospodarstwo były dane z ewidencji gruntów i budynków. Przy czym zgodność jej wpisów ze stanem faktycznym i prawnym spoczywała nie na prowadzącym ewidencję, a na zobowiązanych do wszelkich zmian danych objętych ewidencją.

Organ rozważając kolejną kwestię, że decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa nie została skierowana do A. K., pomimo, że była ona współwłaścicielem gospodarstwa, wyjaśnił że zarzut ten nie może zostać uznany za skuteczny. Ewentualne zaistnienie tej wady postępowania nie może być rozważane w kategoriach wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa, a w konsekwencji skutkować nieważnością decyzji objętej postępowaniem nieważnościowym. Zarzut pozbawienia czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym może być bowiem rozważany wyłącznie na gruncie przesłanek wznowienia postępowania, konkretnie przesłanki unormowanej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa.

Na podstawie przedstawionych ustaleń i wykładni przepisów Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2012 roku odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] marca 1976r. utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1976r.

J. B. i P. K., wystąpili do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z wnioskami z dnia 27 kwietnia 2012r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 127 § 3 kpa. We wnioskach swoich podnieśli, że badane w trybie nadzoru decyzje Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1976r. jak i utrzymana nią w mocy decyzja Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] marca 1976r. wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, a ponadto strony zarzuciły, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydana została w oparciu o wadliwie ustalony stan faktyczny, bowiem ich zdaniem ustalenia komisji zapisane w protokołach lustracji gospodarstwa nie są wiarygodne a wskazują raczej na ich dowolność, lekkomyślność i fikcyjność.

Organ odwoławczy odnosząc sie do zarzutów wskazał, że z dokumentów archiwalnych sprawy wynika, iż pomimo, że przed przejęciem kwestionowanej nieruchomości na własność Państwa Naczelnik Gminy W. zawiadomieniem z dnia 6 listopada 1974r. powiadomił M. K. o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie przejęcia nieruchomości we wsi Z. i wezwał go do złożenia wyjaśnień, M. K. nie odniósł się do tej kwestii. Z rozstrzygnięcia Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1976r. znak [...] wynika, że M. K. na stałe mieszkał we wsi N. gmina O., natomiast gospodarstwo rolne o pow. [...] ha położone było we wsi Z. gmina W. od czterech lat nie było zagospodarowane. Jedynie w roku 1976 działkę o pow. [...] ha zagospodarował dzierżawca, natomiast pozostały grunt nadal nie był uprawiany lub użytkowany w inny właściwy sposób. W uzasadnieniu decyzji Wojewody [...] stwierdzono ponadto, że M. K. nie gwarantuje w przyszłości zagospodarowania gruntów ze względu na znaczną odległość jego zamieszkania od miejsca położenia nieruchomości, która wynosi [...] km. Należy jednocześnie dodać, że we wsi N., M. K. posiadał odrębne gospodarstwo rolne. Materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania wskazuje ponadto, iż omawiane gospodarstwo było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1957r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. Niekwestionowany jest bowiem fakt, iż przed przejęciem przedmiotowego gospodarstwa na własność Państwa nikt w nim nie zamieszkiwał, a przy tym gospodarstwo to nie było w większej części uprawiane ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Zaznaczyć przy tym należy, że w razie niezamieszkiwania w gospodarstwie właściciel w celu niedopuszczenia do przejęcia gospodarstwa jako opuszczonego powinien był zabezpieczyć zagospodarowanie większej części gruntów rolnych przez inne osoby np. dzierżawców. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Odnosząc się natomiast do zarzutów podniesionych we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy organ stwierdził, że są one gołosłowne i nie znajdujące oparcia w materiale dowodowym. Ustawodawca w powołanych wyżej przepisach, nie uzależnił przejęcia gospodarstwa rolnego od okresu czasu, w którym gospodarstwo zostało opuszczone. W niniejszej sprawie okres ten był przynajmniej kilkuletni. Jeżeli więc spełnione zostały przesłanki z § 1 ww. rozporządzenia, wskazujące na opuszczenie gospodarstwa, zaistniały podstawy do jego przejęcia na rzecz Państwa.

Organ odwoławczy podkreślał, że jak wynika z utrwalonych poglądów w judykaturze "rażące naruszenie prawa" stanowi kwalifikowaną formę naruszenia prawa. Utożsamianie tego pojęcia z każdym naruszeniem prawa nie jest słuszne. Naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, naruszenie prawa tylko wtedy powoduje nieważność decyzji, gdy ma charakter rażący. A zatem dla uznania, że wystąpiło owo kwalifikowane "naruszenie prawa", konieczne jest stwierdzenie i wykazanie, iż miało ono charakter rażący, przy czym oceny takiej dokonuje się według stanu faktycznego i prawnego z daty wydania kwestionowanej decyzji. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyrok NSA z dnia 23. 02. 2011r. sygn. akt II OSK 362/10).

Oragn odwoławczy podkreślał, że skoro ustalony stan faktyczny odpowiada zastosowanym przepisom prawa należy stwierdzić, że nie doszło do naruszenia prawa materialnego w postępowaniu dotyczącym przejęcia na własność Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego położonego we wsi Z., zapisanego w pozycji rejestrowej nr [...] jako własność M. K.

J. B. i P. K. złożyli skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2012r., znak [...] utrzymującą w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2012r., znak [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] marca 1976r, znak [...] oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1976r. znak [...]

Zaskarżonej decyzji zarzucał błędne przyjęcie, że nie nastąpiło rażące i oczywiste naruszenie przepisów prawa przywołanych w sentencji ww. decyzji Naczelnika Gminy W. i utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 1976r. w kontekście nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego oraz wyraźnych, istotnych i oczywistych sprzeczności między stanem faktycznym, niezgodnym z prawdą lub wątpliwym, opisanym w uzasadnieniu decyzji. Skarżący podnosił, że z treść zaskarżonej decyzji pozostaje w wyraźnej, oczywistej sprzeczności z treścią przytoczonych w niej przepisów prawa, a doniosłość tego naruszenia skutkuje brakiem akceptacji decyzji, jako aktu prawnego wydanego przez organ praworządnego państwa. Zdaniem skarżącego doszło do przekroczenia prawa w sposób wyraźny i jednoznaczny, ze szkodą dla porządku prawnego i wnioskodawczym.

Skarżący wskazywał, że w postępowaniu administracyjnym objętym ww. decyzją Naczelnika Gminy W., nie brała jako strona czynnego udziału A. K., małżonka M. K. w wyniku braku doręczenia jej decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa ( art. 145 par. 1 pkt 4 kpa)

Ponadto, w aktach sprawy znajduje się protokół lustracji (gospodarstwa) z [...] lutego 1976r., sporządzony, jak wskazuje skarżący, po dacie [...] lutego 1976r. czyli następnego dnia po dacie wskazanej w uzasadnieniu decyzji Naczelnika Gminy w W. orzekającego o przejęciu ww. gospodarstwa na własność Państwa. Zapisy tego protokołu wymagają w kontekście innych dowodów zebranych w aktach, wnikliwej oceny. Zdaniem skarżącego, ocena ta niewątpliwie przemawia za uznaniem, że istnieje ogromna rozbieżność między stanem faktycznym wynikającym ze zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego, a stanem opisanym w uzasadnieniu decyzji Naczelnika Gminy w W. będącym podstawą faktyczną wydania decyzji i przypisania temu stanowi określonych podstaw prawnych z powołaniem się na konkretne przepisy i akty prawne.

Skarżacy podnosił, że dokonane czynności oględzin "na gruncie" nie były kontrolą w rozumieniu prawa, a zwłaszcza prawa administracyjnego. Członkowie zespołu, o którym mowa w uzasadnieniu nie byli zespołem specjalistów nawet w potocznym znaczeniu, przy czym nie wyszczególniono ich specjalności. Ponadto, kontroli na gruncie dokonano [...] lutego 1976r., a więc zimą. Skarżący twierdził, że zima w 1976 roku była sroga, śnieżna, pokrywa śniegu na gruntach (polach) dochodziła w tym czasie i na tym terenie nawet do 70 cm. Nie było realnych możliwości ustalenia powierzchni gruntów, granic działek, a zwłaszcza tego, że gospodarstwo rolne M. (i A. małż.) K. od kilku lat nie jest zagospodarowane i poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym Ponadto, zainteresowane strony nie uczestniczyły przy oględzinach gospodarstwa i spisywaniu protokołu "kontroli". Nadto, użyte w decyzji określenie - właściwe zabiegi agrotechniczne, jest pojęciem niedookreślonym, zawiera szeroki zakres interpretacyjny. Zdaniem skarżącego “zespół specjalistów" powinień jednoznacznie określić na czym polegało nie poddawanie gospodarstwa właściwym zabiegom agrotechnicznym, jakie zabiegi agrotechniczne nie były wykonywane, jakie powinny być wykonywane lub jakie były wykonywane źle lub nieprawidłowo. Ogólnikowe stwierdzenie, bez wnikliwego wykazania na czym polegało nie poddawanie gospodarstwa właściwym zabiegom agrotechnicznym uniemożliwiało dokonanie oceny zasadności takich ustaleń wydanej decyzji

Z protokołu lustracji z [...].09.1974r. wynika, że plony podstawowych zbóż (żyto, owies) w latach 1972 -1974 sukcesywnie wzrastały, co zaprzecza przyjęciu tezy, że gospodarstwo nie było poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym i ustaleniom zespołu specjalistów, o którym mowa w ww. decyzji Naczelnika Gminy W.

W uzasadnieniu decyzji nie wskazano dowodów na podstawie których "zespół specjalistów" ustalił powyższe kryteria będące niesłusznie podstawą wydania ww. decyzji Naczelnika Gminy W.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnosił o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), powoływana dalej jako "P.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżone postanowienie, jak też postanowienie organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 14 września 2010 r. w sprawie sygn. I OSK 1482/09 wskazał, że :1. Brzmienie przepisu rozporządzenia § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.) oznacza, że wystarczające do podjęcia decyzji o przejęciu gospodarstwa na własność Skarbu Państwa jako opuszczonego przez właściciela było stwierdzenie organu administracyjnego, że grunty leżą odłogiem, zaś właściciel się nimi nie interesuje.

2. Warunkiem przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa było łączne spełnienie dwóch warunków: opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (również małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że tego typu sprawy prowadzone są w trybie nadzwyczajnym, dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, którego celem jest ustalenie istnienia bądź braku istnienia przesłanek wskazujących na to, że kontrolowana w tym postępowaniu decyzja dotknięta jest wadami określonymi w art. 156 § 1 k.p.a. Organ wszczynający postępowanie w sprawie nieważności decyzji ostatecznej, uruchamia postępowanie w nowej sprawie, nigdy zaś nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w kwestionowanej decyzji. Skoro zatem istotą postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji jest ustalenie, czy zachodzi którakolwiek z przesłanek nieważności, nie zaś merytoryczna kontrola podjętego w postępowaniu zwykłym rozstrzygnięcia, również Sąd pierwszej instancji nie może prowadzić postępowania zmierzającego do skontrolowania legalności merytorycznej decyzji ostatecznej, a jedynie winien ocenić, czy organy obu instancji prawidłowo przyjęły, iż w sprawie wystąpiły bądź nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. Przy czym podkreślić należy, że istotą stwierdzenia nieważności jest to, że przesłanka będąca przyczyną stwierdzenia nieważności istniała już w dacie wydania tej decyzji. Oznacza to, że zarówno organy administracyjne jak i Sąd pierwszej instancji powinny brać pod uwagę przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania, które obowiązywały w dacie wydania decyzji, której stwierdzenia nieważności strona się domaga, czyli w niniejszej sprawie, w dacie wydania decyzji o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa przez Skarb Państwa.

W świetle powyższej wykładni nie ma znaczenia dla oceny merytorycznej niniejszej sprawy dowód z przesłuchania świadków przeprowadzony przez organ I instancji w postępowaniu wznowieniowym. Fatycznie bowiem dowód ten dotyczył okoliczności faktycznych i ustalania stanu faktycznego, który został już dokonany w decyzji ostatecznej, której wzruszenia skarżący się domagał.

Artykuł 2 ust. 1 powołanej wyżej ustawy stanowi, iż gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Natomiast w myśl § 1 ust. 1 wskazanego rozporządzenia, za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Brzmienie przepisu tego rozporządzenia oznacza, że wystarczające do podjęcia decyzji o przejęciu gospodarstwa na własność Skarbu Państwa jako opuszczonego przez właściciela było stwierdzenie organu administracyjnego, że grunty leżą odłogiem, zaś właściciel się nimi nie interesuje.

Treść powoływanych przepisów wskazuje, że warunkiem przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa było łączne spełnienie dwóch warunków: opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (również małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zwrócić uwagę, że protokołem lustracji gospodarstwa rolnego z [...] września 1974 roku ustalono, że z całości gospodarstwa rolnego po o pow. [...] ha wykorzystywane rolniczo były [...] ha (1972,1973,1974r.). Lustracja przeprowadzona była również w 1976r. wykazała, że gospodarstwo nie jest wykorzystywane rolniczo a właściciel wyprowadził się i je opuścił. Istotnie pomiędzy protokołami lustracji występują sprzeczności w zakresie jaka powierzchnia gospodarstwa była wykorzystywana rolniczo w latach 1973,1974. Powyższe nie stanowi jednak przesłanki do uwzględniania skargi bowiem wnioski protokołów są jednoznaczne, brak użytkowania gospodarstwa rolnego zgodnie z jego przeznaczeniem. Ponadto, z protokołu z dnia [...] września 1974 roku wynika, że użytkowane rolniczo był jedynie niewielki fragment gospodarstwa a protokół z [...] lutego 1976r. wskazuje na opuszczenie gospodarstwa rolnego.

Odnośnie argumentacji skarżącego, co do srogiej zimy w 1976 roku, nie wiadomo z jakich źródeł skarżący czerpie wiedzę na ten temat. Ponadto, opuszczenie gospodarstwa rolnego można ustalić nawet zimą. Oczywiście jest to łatwiejsze przy braku pokrywy śnieżnej ale należy zważyć, że M. K. w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania z dnia 6 listopada 1974r. był wzywany do złożenia wyjaśnień na okoliczność opuszczenia nieruchomości i nie podjął żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia okoliczności sprawy. Ponadto, protokół lustracji przeprowadzonej w dniu [...] października 1976r. potwierdził brak użytkowania gospodarstwa i jego opuszczenie. Jedynie [...] ha było zagospodarowane przez S. E., przy tym sprzeczności, co do tego jaki wymiar gospodarstwa był zagospodarowany rolniczo nie mają znaczenia przesądzającego bowiem dotyczą jedynie niewielkiego fragmentu gospodarstwa. Natomiast ze wskazanych dowodów jednoznacznie wynikał brak użytkowania rolniczego gospodarstwa w znacznej jego części i opuszczenie gospodarstwa przez właściciela.

Nie ma przy tym znaczenia przesądzającego w postępowaniu wznowieniowym zarzut skarżącego, powołania się przez organ w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 1976r., na kontrolę przeprowadzoną na gruncie w dniu [...] lutego 1976r., bowiem z treści uzasadnienia jednoznacznie wynika, że chodziło o lustrację gospodarstwa rolnego potwierdzoną protokołem z dnia [...] lutego 1976 roku.

Ponadto, decyzja Naczelnika Gminy w W. została wydana w dniu [...] marca 1976r., natomiast decyzja organu odwoławczego Wojewody [...] została wydana w dnia [...] listopada 1976r., czyli po dacie lustracji z [...] marca 1976r. Organ odwoławczy dokonywał merytorycznej kontroli decyzji organu I instancji i nie stwierdził w tym zakresie nieprawidłowości.

Mając powyższe na względzie uznać należy, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 2 ust. 1 powołanej ustawy o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Nie było zatem podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji, bowiem nie nastąpiło rażące naruszenie prawa.

Skarżący wskazywał, że w postępowaniu administracyjnym objętym ww. decyzją Naczelnika Gminy W. nie brała jako strona czynnego udziału A. K., małżonka M. K. w wyniku braku doręczenia jej decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa ( art. 145 par. 1 pkt 4 kpa).

Należy podzielić stanowisko organów, że wystąpienie tej wady nie może zostać uznane w kategorii przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa, a konsekwencji skutkować nieważnością decyzji objętej postępowaniem nieważnościowym (art. 156 § 2 kpa). Zarzut pozbawienia czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym może być natomiast rozważany na gruncie przesłanki unormowanych w art. 145 § 1 pkt 4 kpa.

Ponadto, trudno przyjąć w okoliczności niniejszej sprawy, że brak doręczenia decyzji A. K. był rażącym naruszeniem prawa. Z akt archiwalnych wynika, że omawiane gospodarstwo rolne w ewidencji gruntów zapisane było na M. K. Z pisma Starostwa Powiatowego w [...] z dnia 11 października 2011r. znak [...] również wynika, że działki nr [...], [...], [...], [...], [...] położone w obrębie [...], gmina W., przejęte na własność Państwa, stanowiły własność M. K. W związku z tym jedynym dokumentem urzędowym, na podstawie którego organ orzekający o przejęciu gospodarstwa na rzecz Państwa, a więc Naczelnik Gminy w W. mógł ustalić czyją własność stanowiło omawiane gospodarstwo były dane z ewidencji gruntów i budynków. Zasadnie organ wskazywał, że zgodność wpisów ze stanem faktycznym i prawnym spoczywała nie na prowadzącym ewidencję, a na zobowiązanych do wszelkich zmian danych objętych ewidencją.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.