Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2164/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 marca 2021 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (Minister, organ) decyzją z dnia

[...] września 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 8a ustawy z dnia

18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno – Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2020 r. poz. 723 ze zm.; dalej ustawa zaopatrzeniowa), po rozpatrzeniu wniosku I. B. (dalej: wnioskodawczyni, skarżąca), odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawczyni art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z [...] sierpnia 2017 r. (data wpływu do organu [...] sierpnia 2017 r.) I. B. wystąpiła do Ministra o zastosowanie wobec niej art. 8a ustawy

z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (ówcześnie obowiązujący Dz.U. z 2016 r. poz. 708

ze zm.).

W uzasadnieniu powyższego wniosku opisała przebieg swojej służby

i wskazała, że w okresie od dnia [...] sierpnia 1987 r. do dnia [...] stycznia 1990 r. była zatrudniona na stanowisku [...] w Służbie Bezpieczeństwa Rejonowego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...]. Ponadto wnioskodawczyni wskazała, że w 1990 r. pozytywnie przeszła weryfikację i rozpoczęła służbę

w Komendzie Rejonowej Policji w [...], a następnie od 1995 r. w Centralnym Biurze Śledczym Komendy Głównej Policji. Zaznaczyła, że realizując zadania przez 16 lat w ww. formacji była wielokrotnie nagradzana i awansowana oraz otrzymywała odznaczenia państwowe.

Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni została zwolniona ze służby

w Centralnym Biurze Śledczym Komendy Głównej Policji w dniu [...] lutego 2011 r.

i ma ustalone prawo do emerytury, której wysokość ustalono z uwzględnieniem

art. 15c ustawy zaopatrzeniowej.

Z pisma z [...] marca 2017 r. Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, tj. Informacji o przebiegu służby

Nr [...] wynika, że wnioskodawczyni pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, w okresie służby od dnia [...] sierpnia 1987 r. do dnia [...] stycznia 1990 r., tj. 2 lata i 5 miesięcy.

W sprawie ustalono, że całkowity okres służby ww. wynosi 23 lata, 6 miesięcy i 10 dni, tj. od dnia [...] sierpnia 1987 r. do dnia [...] lutego 2011 r.

Z kopii akt osobowych o sygn. [...], przekazanych za pismem

z [...] czerwca 2018 r. znak: [...] oraz pismem z [...] kwietnia

2020 r. znak: [...] przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie wynika, aby wnioskodawczyni nierzetelnie wykonywała zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby.

Komendant Główny Policji w piśmie z [...] października 2018 r. [...] przekazał informacje dotyczące przebiegu służby wnioskodawczyni. Wynika z nich, że ww. po dniu 12 września 1989 r. rzetelnie wykonywała zadania

i obowiązki, wielokrotnie zwiększono jej uposażenie i dodatek służbowy

do uposażenia. Odnotowano również otrzymane pozytywne opinie służbowe

i poinformowano o przyznaniu wyróżnień w postaci nagród pieniężnych. Ponadto

w dokumentacji stwierdzono, że wnioskodawczyni została wyróżniona Brązowym Krzyżem Zasługi, Srebrną i Brązową Odznaką "Zasłużony Policjant" oraz Medalem Srebrnym "Za Długoletnią Służbę". W aktach sprawy nie stwierdzono informacji

o wymierzonych wobec ww. karach dyscyplinarnych. Jednocześnie poinformowano, że wśród materiałów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie brak jest dokumentów potwierdzających udział ww. w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla jej życia i zdrowia, jednak charakter zadań wykonywanych

w jednostkach organizacyjnych Policji może wskazywać z dużym prawdopodobieństwem na możliwość zaistnienia takich sytuacji.

Minister wskazaną na wstępie decyzją odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawczyni art. 15c, art. 22a i art. 24aj ustawy zaopatrzeniowej.

W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, iż na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji,

w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c,

art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b.

Minister wyjaśnił, że przesłanki zawarte w art. 8a ustawy zaopatrzeniowej mają charakter nieostry, co oznacza, że intencją ustawodawcy było zagwarantowanie uprawnionemu organowi możliwości indywidualnego podejścia

do każdej sprawy poprzez wprowadzenie uznania administracyjnego. W dalszej części uzasadnienia Minister przytoczył jak należy rozumieć przesłanki z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

Organ powołał się również na Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 r. przytaczając synonimy słowa "krótkotrwały", tj.; doraźny, niedługi, niestały, nietrwały, okresowy, przejściowy, przemijający, tymczasowy, krótkookresowy, czasowy, trwający krótko, niedługo trwający, nieustabilizowany, szybki, epizodyczny. Podkreślił, że pierwszeństwo wykładni językowej jest powszechnie akceptowane w orzecznictwie i piśmiennictwie

(np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2015 r. w sprawie o sygn. akt II CSK 518/14). Przy rozpatrywaniu sprawy w trybie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej,

po dokonaniu wykładni językowej, zasadne jest również odwołanie się do wykładni celowościowej (funkcjonalnej), zgodnie z którą przepis ma być tłumaczony tak, aby był najbardziej przydatny do osiągnięcia celu ustawy.

Analizując drugą z przesłanek formalnych Minister wyjaśnił, że rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. w szczególności

z narażeniem zdrowia i życia to sumienne, solidne i dokładne wykonywanie swojej pracy - przyjętych na siebie obowiązków.

Również w tym przypadku organ przytoczył ze słownika wyrazów bliskoznacznych synonimy powyższego słowa rzetelny: "akuratny, całościowy, dogłębny, dokładny, drobiazgowy, gorliwy, niestrudzony, niezawodny, obowiązkowy, oddany, ofiarny, pedantyczny, pewny, pilny, pracowity, precyzyjny, przenikliwy, skrupulatny, solidny, staranny, sumienny, uczciwy, wierny, wnikliwy, wszechstronny, wytrwały" (Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 r.).

Zdaniem organu postawa rzetelnego funkcjonariusza charakteryzuje się wzorowością w działaniu służbowym, nie tylko w zakresie podejmowania

i nienagannej realizacji zadań obligatoryjnych, ale także wykazywania inicjatywy

i realizowania obowiązków dodatkowych.

W ocenie organu zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" traktować należy jako dodatkowy czynnik wpływający na ocenę wartości rzetelnej służby funkcjonariusza. Warunek "narażenia zdrowia i życia" odnosi się do kwalifikacji narażenia, rozumianej jako stwierdzenie istnienia zagrożenia innego, niż normalne następstwo pełnienia służby, przy założeniu, że w jej istotę wpisane jest ryzyko zagrożenia życia i zdrowia. Z perspektywy ustawowej regulacji ważne jest aby zagrożenie nie było normalnym następstwem służby, czy też nie miało charakteru hipotetycznego, ale było rzeczywiste, dowiedzione i miało charakter wyjątkowy.

Jak wskazał Minister, zadaniem organu jest stwierdzenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego przesłanki można uznać za spełnione, oraz ustalenie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.

Zdaniem organu prawidłowość powyższego wywodu wynika z faktu, że "szczególnie uzasadniony przypadek" znalazł się w ustawie obok dwóch pozostałych przesłanek. Oznacza to, że krótkotrwałość służby na rzecz państwa totalitarnego

i rzetelność służby pełnionej po dniu 12 września 1989 r. nawet z narażeniem zdrowia i życia, nie wystarczą do oceny, czy zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej jest zasadne. Dla rozwinięcia tego stwierdzenia przywołał orzeczenia sądów administracyjnych.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy organ wskazał, że całkowity okres służby wnioskodawczyni wynosi 23 lata, 6 miesięcy i 10 dni. W sytuacji,

w której służba zainteresowanej była pełniona na rzecz totalitarnego państwa przez okres 2 lat i 5 miesięcy, to zdaniem organu nie można tutaj mówić o krótkotrwałej służbie, ponieważ realizowała ona przez ponad 10% okresu pełnionej służby obowiązki na rzecz państwa totalitarnego. W ocenie Ministra wspomniany okres służby na rzecz totalitarnego państwa, zarówno w ujęciu bezwzględnym - długości tego okresu, jak i w ujęciu proporcjonalnym - stosunku długości tego okresu

do całego okresu służby, nie może być oceniony jako krótkotrwały.

Minister uznał, że prawie dwuipółletni czas realizacji obowiązków służbowych nie ma charakteru tymczasowego, doraźnego, czy epizodycznego i z całą pewnością wnioskodawczyni przez ten okres dokładnie zaznajomiła się ze specyfiką realizowanych zadań oraz ich charakterem. Podkreślił, że ww. nie podejmowała żadnych działań mających na celu usunięcie jej z etatu SB, lecz kontynuowała karierę zawodową w charakterze funkcjonariusza, aż do momentu reorganizacji struktur formacji związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce (zob. wniosek personalny znak: [...] [karta nr [...], akta [...]]).

Uwzględniając powyższe rozważania Minister stwierdził, że przesłanka wskazana w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej nie została spełniona.

Odnosząc się z kolei do przesłanki uwzględnionej w art. 8a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, Minister wskazał, że nie kwestionuje rzetelnego wykonywania zadań

i obowiązków przez wnioskodawczynię w trakcie pełnienia przez nią służby po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Nadmienił,

że świadczenie emerytalne wypłacane wnioskodawczyni nie było podwyższone ze względu na służbę w warunkach szczególnie zagrażających życiu i zdrowiu na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 maja 2005 r.

w sprawie szczegółowych warunków podwyższania emerytur funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej

(Dz.U. z 2005 r. Nr 86 poz. 734, z późn. zm.).

W ocenie Ministra niniejsza sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z powyższego przepisu ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawczyni ogólnie obowiązującego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Zdaniem Ministra wnikliwa analiza materiału dowodowego (stanowiącego kopię akt osobowych o sygn. [...]), pozwala na domniemanie,

iż wnioskodawczyni utożsamiała się z ustrojem totalitarnym, co nie pozostaje bez znaczenia w kontekście dokonywania przez organ oceny, czy jej sprawa stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, umożliwiający zastosowanie wobec niej ww. przepisu.

Organ podkreślił, że rozpoczęcie przez wnioskodawczynię służby w Służbie Bezpieczeństwa było świadome i nie stanowiło efektu odgórnego przeniesienia służbowego. Wnioskodawczyni w podaniu z [...] maja 1987 r skierowanym do Szefa Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] zwróciła się

o przyjęcie: "(...) do służby w Organach MO w Rejonowym Urzędzie Spraw Wewnętrznych w [...] w charakterze [...]". W opinii organu nie ulega wątpliwości, że wnioskodawczyni starała się o pracę w Służbie Bezpieczeństwa, co tym samym wskazuje, że utożsamiała się z ustrojem totalitarnym panującym w Polsce. Wskazał m.in., że powyższe potwierdza ankieta osobowa z [...] maja 1987 r., w której ww. wskazała, że jest członkiem Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej (ZSMP). Dodał, że jak wynika z dokumentacji Instytutu Pamięci Narodowej, wnioskodawczyni "zgłosiła akces kandydowania do PZPR", tj. Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (zob. wniosek o nadanie stopnia Milicji Obywatelskiej, karta nr 33 akt [...]).

W świetle powyższego, jak podał Minister, nie sposób zakwestionować fakt, by członkostwo w PZPR nie było zindywidualizowanym zaangażowaniem się

w działalność typowo charakteryzującą ustrój państwa totalitarnego. Skoro wnioskodawczyni przystąpiła do PZPR to niewątpliwie nawiązała ona ówcześnie nie tylko stosunek prawny w ramach służby państwowej, lecz identyfikowała się

z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami, zaś jej aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego.

Jak stwierdził Minister, I. B., pełniąc służbę na etacie Służby Bezpieczeństwa, czerpała określone, wymierne korzyści, m.in. ukończyła eksternistyczny kurs podoficerski oraz awansowała w stopniu służbowym - kaprala (zob. wniosek o nadanie stopnia Milicji Obywatelskiej Kaprala MO [karta nr [...], akta [...]], czy otrzymywała dodatek specjalny (zob. wniosek personalny znak: [...] [karta nr [...], akta [...]]). Powyższe świadczy, że nie była szeregowym pracownikiem, lecz wiązano z nią konkretne plany i inwestowano

w nią środki finansowe. Zdaniem organu z pewnością nie można tutaj mówić o braku świadomości ww. co do charakteru struktur, do których przynależała i apanaży uzyskiwanych przez byłą funkcjonariusz z tego tytułu. Przedmiotowa postawa związana z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa, a także pozostawania w ich ramach przez prawie dwuipółletni okres, w ocenie organu, nie kwalifikuje sprawy jako szczególnie uzasadniony przypadek.

W konkluzji Minister stwierdził, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka dopuszczalności wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a wskazana w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Ponadto, jak podał, całokształt służby ww., a w szczególności jej charakter przed dniem 31 lipca 1990 r., a także wyżej opisana postawa wnioskodawczyni w okresie służby w strukturach Służby Bezpieczeństwa, w ocenie Ministra, przesądzają, że przedmiotowa sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na skorzystanie

z uprawnień wynikających z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawczyni art. 15c, art. 22a i art. 24a

tej ustawy.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła skarżąca, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej, które w jej ocenie miało wpływ na wynik sprawy.

Skarżąca domagała się:

1. uchylenia decyzji Ministra z [...] września 2020 r.,

2. zobowiązania Ministra do wydania, w terminie określonym przez Sąd, decyzji na podstawie art. 8a ustawy emerytalnej wyłączającej stosowanie wobec niej art. 15c, art. 22a i art. 24a ww. ustawy.

W uzasadnieniu skargi wskazała między innymi, że okres jej służby, obejmujący czas między dniem [...] sierpnia 1987 r. a dniem [...] lipca 1990 r. wynosi

2 lata, 5 miesięcy, z czego od połowy grudnia 1989 r. przebywała na urlopie macierzyńskim, a wcześniej na zwolnieniach lekarskich związanych z ciążą. W opinii skarżącej spełniła w związku z tym kryterium "krótkotrwałości służby", o którym mowa w art. 8a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy.

Zdaniem skarżącej kryterium "krótkotrwałości służby do 31 lipca 1990 r." jest niedefiniowalne, o niezwykle wysokim stopniu subiektywizmu i uznaniowości. Trudno stwierdzić, w stosunku do czego należy odnosić ową "krótkotrwałość". Skarżąca uznała, że pojęcie to można interpretować jako wyraźną przewagę czasową okresu służby po 31 lipca 1990 r. nad okresem służby przed tą datą. Za tą argumentacją przemawiają względy intuicyjnie wyczuwanego poczucia sprawiedliwości. Nie można, zdaniem skarżącej, w imię irracjonalnie pojmowanej "sprawiedliwości społecznej" oraz niczym nieusprawiedliwionej represji, przekładać okresu służby na rzecz intencjonalnie zdefiniowanego "państwa totalitarnego" ponad wieloletnią służbę

na rzecz wolnej i demokratycznej Ojczyzny. Ten dysonans w ocenie skarżącej jest

w niniejszej sprawie wyraźnie widoczny.

Jak wskazała skarżąca, w ustawie z dnia 16 grudnia 2016 r., nowelizującej ustawę emerytalną, wbrew wielu opiniom, wprowadzono do treści art. 8a ust. 1 wyrażenia niedookreślone, takie jak: "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca

1990 r.", "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.

w szczególności z narażeniem zdrowia i życia". Są to tzw. klauzule generalne, które nie powinny być stosowane w prawie ubezpieczeń społecznych. W orzecznictwie Sądu Najwyższego stwierdza się wielokrotnie, że przepisy ubezpieczeniowe są odrębną dziedziną prawa i mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Powinny być przestrzegane w jednakowy sposób wobec wszystkich podmiotów, co wyklucza stosowanie wskazanych wyżej klauzul generalnych. Skarżąca uznała, że treść art. 8a ust. 1 ustawy emerytalnej pozostaje w sprzeczności z orzecznictwem Sądu Najwyższego, co oznacza, że skarżona decyzja Ministra została podjęta w ramach tzw. "uznania administracyjnego", w oparciu o skrajnie ułomną podstawę prawną.

W związku z powyższym zawnioskowała o zbadanie zgodności z prawem materialnym podjętej w tej sprawie decyzji administracyjnej, w tym, czy Minister nie przekroczył granic tzw. "uznania administracyjnego". Czy przy podejmowaniu decyzji nie złamano zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 Kpa., tj. czy dokładnie wyjaśniono stan faktyczny, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela. Czy respektowana była konstytucyjna zasada równości wobec prawa.

Skarżąca podkreśliła, że nigdy nie należała do związku ZSMP, nie należała również do PZPR ani nie zgłaszała takiego akcesu. Nie brała też udziału w rozmowie z Naczelnikiem Wydziału Kadr, a jedynie z pracownicą Wydziału Kadr, która egzaminowała ją z maszynopisania. W ocenie skarżącej to fakty, a nie domniemania powinny być podstawą do wydawania opinii. Dodała, że nie osiągała żadnych profitów w związku z awansem na kaprala, a egzamin zdała eksternistycznie

"bo miałam małe dziecko".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd na wstępie wyjaśnia, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) i art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, z uwagi wyłącznie na zgodność z prawem wydanych decyzji postanowień czy aktów administracyjnych. Sąd, zgodnie z art. 134 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, z zastrzeżeniem art. 57a.

W zaskarżonej decyzji Minister zawarł argumenty na uzasadnienie odmowy wyłączenia stosowania w stosunku do skarżącej art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej i doszedł do wniosku, że nie spełnia ona przesłanki, o której mowa

w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej, natomiast spełniona została przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 2, jednak zdaniem Ministra w sprawie nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek o czym świadczy całokształt służby skarżącej,

a w szczególności jej charakter przed dniem 31 lipca 1990 r., a także wyżej opisana postawa ideologiczna zainteresowanej w okresie służby w strukturach Służby Bezpieczeństwa

Rozważania w tej sprawie należy poprzedzić stwierdzeniem, że Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach: z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19, z dnia z 21 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1669/19 i z dnia 14 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 2514/19 stwierdził, że przepis art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten, objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa", jest w istocie osobą, która angażowała się

w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i którego prawa - z tego właśnie względu - świadczenia zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego.

Użyty w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej zwrot "ze względu na" ukierunkowuje zatem na pewne istotne okoliczności mogące mieć znaczenie dla ustalenia zaistnienia "szczególnie uzasadnionych przypadków", którymi to okolicznościami są: krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności

z narażeniem zdrowia i życia.

Ustawodawca nie ograniczył się do wskazania kryteriów "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków

po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", lecz kryteria te powiązał z przesłanką "szczególnie uzasadnionych przypadków", a zatem wyraźnie wyodrębnił przesłankę "szczególnie uzasadnionych przypadków",

co w konsekwencji nie daje podstaw do przyjmowania, że wprowadził do tekstu ustawy nieostry zwrot "szczególnie uzasadnionych przypadków" po to tylko, by utożsamić go z kryteriami "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.,

w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", skoro skutek taki mógłby osiągnąć rezygnując z odwoływania się do "szczególnie uzasadnionych przypadków". Ponadto "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia

i życia" nie stanowią oddzielnych samoistnych przesłanek, ponieważ przez zwrot "ze względu na" dookreślają one treść "szczególnie uzasadnionych przypadków", ułatwiając obalenie domniemania służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. W konsekwencji brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy nie wyłącza automatycznie możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r.", bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.,

w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań, czynności podejmowanych i wykonywanych

w każdej służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma - z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - żadnych konotacji negatywnych. W tym drugim przypadku dopuszczalne jest przyjęcie, że wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem

w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu (szerzej na ten temat w powołanych wyrokach).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że Organ w zaskarżonej decyzji przyjął, że służba skarżącej na rzecz totalitarnego państwa nie była służbą krótkotrwałą. Jednak zgodnie z wyżej przedstawioną wykładnią nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest kwestia charakteru służby pełnionej na rzecz totalitarnego Państwa, gdyż niespełnienie przesłanki krótkotrwałości służby nie wyłącza możliwości zastosowania art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Organ odstąpił od oceny tego, czy w okresie od dnia 16 sierpnia 1987 r. do dnia 15 stycznia 1990 r. wymieniona realizował zadania charakteryzujące totalitarny ustrój, czy też zwykłe, standardowe działania podejmowane w służbie publicznej, tj. na rzecz państwa jako takiego w ramach służby publicznej. Nie wziął również pod uwagę, że od połowy 1989 r. skarżąca przebywała na urlopie macierzyński a wcześniej na długotrwałym zwolnieniu lekarskim, czym uchybił wykładni art. 8a ustawy zaopatrzeniowej przyjętej przez NSA, którą skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela i akceptuje.

W tym miejscu należy wskazać, że Sąd w pierwszej kolejności nie uznaje

za prawidłową również oceny długości okresu służby skarżącej na rzecz totalitarnego państwa dokonanej przez organ. Zdaniem Sądu oceny tej dokonano niezgodnie

z przedstawioną powyżej wykładnią. Okres służby skarżącej na rzecz totalitarnego państwa w ujęciu bezwzględnym to 2 lata i 5 miesiąc (10% - długości całego okresu służby skarżącej wynoszącego 23 lata, 6 miesiący i 10 dni). Tak więc zarówno

w ujęciu bezwzględnym jak i proporcjonalnym służbę ta można uznać za krótkotrwałą, zwłaszcza w kontekście faktu, że od połowy 1989 r. skarżąca przebywała na urlopie macierzyński a wcześniej na długotrwałym zwolnieniu lekarskim.

Jak wyjaśnił NSA w powołanym wyroku o sygn. akt I OSK 1895/19, należy poddać wszechstronnemu zbadaniu sprawę określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń

z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa – z tego właśnie względu – zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego.

W ocenie Sądu organ powołując się na wykładnię art. 8a ustawy zaopatrzeniowej dokonaną przez NSA nie dokonał oceny służby skarżącej w aspekcie tam wskazanym. Organ co prawda powołał się na fragmenty ankiet personalnych skarżącej, uznając, że samodzielne zgłoszenie się do służby w SB oraz przynależność do ZSMP oraz zgłoszenie akcesu kandydowania do PZPR wykluczają zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku" skutkującego możliwością zastosowania art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Powołanie się jedynie na fragment ankiet personalnych oraz przynależność do ZSMP, w ocenie Sądu, nie świadczy, że skarżąca wykonując swoje zadania służbowe jako maszynistka angażowała się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji, czy też były to działania nie mające takiego charakteru. Same fragmenty ankiet personalnych nie świadczą bowiem jeszcze o działaniach zmierzających do budowy państwa totalitarnego.

Na zakończenie należy odnotować, że w dniu [...] września 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów, po rozpoznaniu w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zagadnienia prawnego w sprawie o sygn. akt [...], podjął uchwałę o następującej treści: Kryterium "służby na rzecz totalitarnego państwa", określone w art. 13b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka.

Powyższe naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 8a ustawy zaopatrzeniowej), jak i prawa procesowego (art. 7, art. 77 i art. 107 Kpa.) zmuszały tut. Sąd do wyeliminowania z obrotu prawnego takiego wadliwego rozstrzygnięcia, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).

Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobligowany do tego, aby zastosować się do argumentacji prawnej przywołanej w niniejszym uzasadnieniu, i by przez jej pryzmat dokonać ustaleń faktycznych a następnie ich oceny. Dokonując powyższych działań, Minister winien kierować się konstytucyjnymi dyrektywami poszanowania wolności i sprawiedliwości (z preambuły Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że obejmuje ona prawa podstawowe dla państwa oparte na poszanowaniu wolności i sprawiedliwości, a wśród nich prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 i 2), realizacji dobra wspólnego (art. 1 Konstytucji RP) oraz urzeczywistniania zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2) [patrz. I OSK 1895/19].

-----------------------

6