Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2470/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c) ppsa; art. 135 ppsa; art. 152 ppsa; art. 200 i 205 par. 1 ppsa
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędzia WSA Marta Kołtun – Kulik Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi K. M. i S. W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody S. z [...] grudnia 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz K. M. i S. W. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] czerwca 2014 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej : "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania K. M. i S. W. (Skarżące ) od decyzji Wojewody [...] (Wojewoda) z dnia [...] grudnia 2013 r. stwierdzającej nabycie z dniem 1 stycznia 1999r. z mocy prawa przez Powiat C. własności nieruchomości zajętej pod skrzyżowanie drogi publicznej o dawnym nr [...] relacji: "[...]" z drogą publiczna o dawnym nr [...] relacji: "[...]", położonej w gminie L., oznaczonej w ewidencji gruntów obręb P. jako działka nr [...] o pow. [...] ha k.m. 2. opisanej w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w M. - V Wydział Ksiąg Wieczystych, stanowiącej w dniu 31 grudnia 1998r. współwłasność S. W. w 1/2 cz i K. M. w 1/2 cz (Nieruchomość) Minister Infrastruktury i Rozwoju(Minister) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzja ta wydana została następującym stanie faktycznym i prawnym :

Wnioskiem z 10 października 2011 r. Zarząd Powiatu w C. wystąpił do Wojewody o stwierdzenia nabycia Nieruchomości.

Wojewoda, działając na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133. poz. 872 ze zm.. dalej "ustawa") po rozpatrzeniu powyższego wniosku, decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. stwierdził nabycie z dniem 1 stycznia 1999r. z mocy prawa przez Powiat C. własności Nieruchomości.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że wobec zgłaszanych przez Skarżące zastrzeżeń uzyskał w toku postępowania mapę zasadniczą oraz opinię techniczną z [...] grudnia 2012 r. sporządzone przez geodetę uprawnionego jak również przeprowadził rozprawę administracyjną oraz oględziny.

W ocenie organu zgromadzone w aktach sprawy dokumenty w tym również przedłożone przez Skarżące oświadczenia K. H. i H. M. potwierdzają, że drogi [...] i [...] były urządzone przed dniem 1 stycznia 1999 r., ich stan był taki sam jak w dniu oględzin. Nieruchomość wchodziła w skład pasów drogowych powyższych dróg stanowiąc "trójkąt widoczności" u zbiegu tych dróg. Władanie drogami w tym Nieruchomością polegało na ich bieżącym utrzymaniu, odśnieżaniu, remontach, zwalczaniu śliskości.

Wojewoda wskazał, że również z oświadczeń i pism składanych przez Skarżące wynika, że na Nieruchomości przez pewien czas znajdowała się wiata przystankowa.

Organ pierwszej instancji wskazał również, że w aktach sprawy znajdują się dowody takie jak umowa zawarta między Dyrekcją Okręgową Dróg Publicznych w K., Zarządem Dróg w M. z siedzibą w Ż. a Spółdzielnią Kółek Rolniczych z siedzibą w L. dotyczącą zimowego utrzymania dróg wojewódzkich, aneks z dnia [...] grudnia 1998 r. do powyższej umowy podpisany w związku z wejście w życie ustawy, wykaz przyszłych dróg powiatowych, wykaz stanu drogi [...] i [...], z których w jego ocenie wynika, że na przedmiotowej nieruchomości było urządzone skrzyżowanie dróg publicznych, na którym w sezonie zimowym 1998/1999 na zlecenie zarządcy drogi podmioty zewnętrzne wykonywały czynności związane z zimowym utrzymaniem dróg na podstawie zawartych umów.

Dodatkowo organ wskazał, że drogi [...] i [...] zaliczone były do kategorii dróg wojewódzkich rozporządzeniem Ministra Komunikacji z dnia 14 lipca 1986 r., a następnie wobec niw wykazania ich w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich (Dz. U. nr 160 poz. 1071) w myśl art. 103 ust. 3 ustawy stały się drogami powiatowymi.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżące wniosły od niego odwołanie wskazując w uzasadnieniu, iż Nieruchomość nigdy nic była zajęta pod pas drogi publicznej i nie pozostawała we władaniu Skarbu Państwa. Skarżące podnosiły, że na przedmiotowym gruncie w 1997 r. została wybudowana wiata przystankowa przez PKS w M., a teren został utwardzony. Wiata została rozebrana w 1999 r. W ocenie odwołujących przedmiotowa działka nie stanowi trójkąta skrzyżowania dróg, które znajduje się przed nią.

Opisaną na wstępie decyzję Minister utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji wskazał, że nabycie własności nieruchomości z mocy prawa na podstawie ww. art. 73 ust. 1 ustawy następowało, jeżeli w dniu 31 grudnia 1998r. spełnione zostały łącznie następujące przesłanki:

- nieruchomość nie była własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego,

- nieruchomość była zajęta pod drogę publiczną,

- nieruchomość pozostawała we władaniu Skarbu Państwa, bądź jednostek samorządu terytorialnego.

W ocenie organu z odpisu z księgi wieczystej wynika, że w dniu 31 grudnia 1998r. przedmiotowa działka nie była własnością Skarbu Państwa ani jednostek samorządu terytorialnego, lecz stanowiła własność osób fizycznych.

Kolejną przesłaną z art. 73 ust. 1 ww. ustawy z dnia 13 października 1998r. jest zajętość nieruchomości pod drogę publiczną.

Na podstawie rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia 14 lipca 1986r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich w województwach białostockim, bielskim ciechanowskim, częstochowskim, katowickim, kieleckim, krośnieńskim, łomżyńskim, nowosądeckim, ostrołęckim, pilskim, piotrkowskim, poznańskim, przemyskim, siedleckim, sieradzkim, suwalskim, rzeszowskim, tarnowskim i zielonogórskim (Dz. U. Nr 30, poz. 151 ze zm.). do kategorii dróg wojewódzkich zostały zaliczone: droga nr [...] relacji [...] oraz droga nr [...] relacji [...]. Drogi te nie zostały natomiast wymienione w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich (Dz. U. Nr 160, poz. 1071), a w związku z tym, zgodnie z art. 103 ust. 3 ww. ustawy z dnia 13 października 1998r., stały się drogami powiatowymi z dniem 1 stycznia 1999r.

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że w dniu 31 grudnia 1998r. przedmiotowa działka była zajęta pod skrzyżowanie ww. dróg publicznych (trójkąt widoczności wraz z wiatą przystankową). Zajętość potwierdzają w ocenie organu takie dokumenty jak:

- oświadczenie Dyrektora Powiatowego Zarządu Dróg w C. z dnia [...] października 2011 r.,

- korespondencja prowadzona pomiędzy m.in. K. M.. Urzędem Gminy w L., a Przedsiębiorstwem Państwowej Komunikacji Samochodowej w M. z lat 1991-1998,

- opinia techniczna geodety uprawnionego J. O. z dnia [...] grudnia 2012r., w której znajduje się wycinek mapy zasadniczej, na której geodeta wskazał granice dróg powiatowych na dzień 31 grudnia 1998 r. oraz usytuowanie przedmiotowej działki w pasie ww. dróg,

- protokół rozprawy z dnia [...] lipca 2013r.,

- protokół z oględzin z dnia [...] sierpnia 2013r.

Mając powyższe na względzie organ uznał że w przedmiotowej sprawie została spełniona przesłanka zajęcia Nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998r. pod drogę publiczną. Przedmiotowa działka znajdowała się bowiem wówczas w pasie dróg publicznych powiatowych i zajęta była w części pod wiatę przystankową, w części pod drogę asfaltową.

Minister wskazał, że kolejną przesłanką zastosowania art. 73 ust. 1 ustawy przesłanka władztwa publicznoprawnego, która wykazana została takimi dokumentami jak :

- oświadczenie Dyrektora Powiatowego Zarządu Dróg w C. z dnia [...] października 2011 r., w którym wskazano, iż w okresie obejmującym dzień 31 grudnia 1998 r. na przedmiotowej nieruchomości były wykonywane czynności zarządcze w ramach zimowego i letniego utrzymania drogi. tj. remonty bieżące, odśnieżanie, sprzątanie itp.

- umowa nr [...] z dnia [...] października 1998r. doi. zimowego utrzymania dróg wojewódzkich, wraz z aneksem, który przewidywał zakończenie robót do dnia [...] kwietnia 1999 r.

- protokół oględzin z dnia [...] sierpnia 2013r. (zawierający zeznania świadków).

Fakt władania przedmiotowym gruntem przez podmiot publicznoprawny potwierdziły również odwołujące, wskazując, iż już w 1997 r. na przedmiotowej nieruchomości została postawiona przez PKS M. wiata przystankowa, a grunt został utwardzony.

Odnosząc się natomiast do odwołania Minister wskazał, że zarzuty w nim zawarte nie znajdują uzasadnienia w aspekcie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, z którego w sposób jednoznaczny wynika, że w przedmiotowej sprawie w stosunku do działki nr [...] zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 73 ust. 1 ustawy.

Skarżące nie zgadzając się z powyższą decyzją wniosły skargę do tutejszego sądu w której rozstrzygnięciu Ministra zarzuciły naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 6, 7, 8, 77 § 1, 80 kpa w związku z art. 73 ust. 1 i 3 ustawy w związku z czym wniosły o uchylenie zaskarżone decyzji i rozstrzygnięcie o kosztach postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu Skarżące wskazały, że zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy w tym mapy ewidencyjne i wypis z rejestru gruntów nie potwierdzają by Nieruchomość była zajęta w dniu 31 grudnia 1998 r. pod drogę publiczną. Wskazały, że Nieruchomość nie może stanowić trójkąta widoczności gdyż nie ma skrzyżowania. Podkreśliły, że nie ma dowodów stwierdzających, że działka była w liniach rozgraniczających drogi, była w jej granicach przestrzennych. Wskazały, że geodeta, na którego powołuje się Minister, nie wskazuje w opinii technicznej granic dróg powiatowych na dzień 31 grudnia 1998 r. i nie wskazuje działki nr [...] w pasie w/w dróg. Przeciwnie, mówi o dacie 31.12.2002 r.

Skarżące podniosły, że istotnie funkcjonował przystanek Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej w M., ale nie jako element drogi. Był on na terenie prywatnym, użyczonym przez Skarżące Przedsiębiorstwu PKS w M.. Wiata oraz teren do jej obsługi nie stanowiły elementów drogi ani pasa drogowego. Skarżące wskazywały, że użyczyły działkę na przystanek Przedsiębiorstwu Komunikacji Samochodowej w M. a tym czasowy przystanek, które to przedsiębiorstwo jest podmiotem odrębnym od Skarbu Państwa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest uzasadniona.

W niniejszej sprawie istota sporu sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy Nieruchomość mogła być objęta zakresem zastosowania art. 73 ust. 1 ustawy.

Dla zastosowania art. 73 ust. 1 ustawy czyli dla stwierdzenia nabycia prawa własności danej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego konieczne jest spełnienie ustalenie, że nieruchomość, ta nie stanowiła w dniu 31 grudnia 1998 r. własności Skarbu Państwa lub gminy (a), w powyższej dacie zajęta była pod drogę publiczną (b) i pozostawała w tejże dacie we władaniu Skarbu Państwa (c).

W ocenie sądu wszystkie trzy powołane wyżej przesłanki muszą wystąpić łącznie, co oznacza, że nie spełnienie choć jednej z nich wyklucza możliwość stwierdzenia nabycia z mocy powołanego artykułu prawa własności nieruchomości.

W niniejszej sprawie kwestią niesporną jest, że na dzień 31 grudnia 1998 r. Nieruchomość była własnością Skarżących.

Spór dotyczył natomiast spełniania dwóch pozostałych przesłanek.

Organy obu instancji przyjęły, że Nieruchomość była zajęta w dniu 31 grudnia 1998 r. pod drogę publiczną.

Sąd powyższych ustaleń nie podziela.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że aktach administracyjnych przedstawionych sądowi istotnie znajduje się "Opinia techniczna" z [...] grudnia 2012 r. z której wynika, że Nieruchomość znajdowała się w pasie dróg powiatowych. Jednak, jak wynika z powyższej opinii, stwierdzenie to opiera się na szkicach polowych z pomiaru sytuacyjno-wysokościowego z 2002 r. Geodeta uprawniony J. O. wskazał w opinii, że stanu zagospodarowania nieruchomości na dzień 321 grudnia 1998 r. nie jest w stanie wskazać w oparciu o archiwalne materiały geodezyjne, brak bowiem z tego okresu mapy zasadniczej oraz jednostkowych operatów prawnych, które informowałyby o zagospodarowaniu w powyższej dacie. Również dokument zatytułowany "Wyniesienie" obrazuje stan dopiero na dzień 31 grudnia 2002 r. Na mapie zasadniczej dołączonej do "Opinii technicznej" geodeta uprawniony również wskazał, że granice dróg przedstawione są według stanu na dzień 31 grudnia 2002 r. Adnotacja "stan uwidoczniony na mapie jest zgodny ze stanem faktycznym na dzień 31 grudnia 1998 r." wykonana została przez M. K., który jak wynika z akt administracyjnych przedstawionych sądowi jest od 1999 r. kierownikiem obwodu w Powiatowym Zarządzie Dróg w C. (oświadczenie Przedstawicielki Powiatowego zarządu Dróg w C., K. D. zawarte w protokole rozprawy z [...] lipca 2013 r. ). M. K. nie może natomiast być uznany za geodetę uprawnionego do potwierdzenia stanu zajęcia Nieruchomości pod drogę publiczną na dokumentacji geodezyjnej.

W konsekwencji uznać należy, że powyższe dokumenty, to jest opinia techniczna, mapa zasadnicza oraz wyniesienie nie potwierdzają zajęcia Nieruchomości pod drogę publiczną na dzień 31 grudnia 1998.

W toku postępowania odwoławczego sporządzona została "Opinia w sprawie [...]" z dnia [...] maja 2014 r., której obszerne fragmenty powtórzone zostały wprost w decyzji Ministra.

W ocenie sądu powyższa opinia również nie potwierdza faktu zajęcia Nieruchomości pod drogę publiczną na dzień 31 grudnia 1998 r. W opinii tej powołano się na opisaną wyżej opinię techniczną geodety uprawnionego J. O. z [...] grudnia 2012 r. i wskazano, że dokument ten potwierdza fakt zajęcia Nieruchomości pod drogę publiczną w dniu 31 grudnia 1998 r. Stwierdzenie to stoi w oczywistej sprzeczności z treścią opinii, w której wprost wskazano, że stanu zagospodarowania nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. geodeta uprawniony J. O. nie jest w stanie wskazać w oparciu o archiwalne materiały geodezyjne, brak bowiem z tego okresu mapy zasadniczej oraz jednostkowych operatów prawnych, które informowałyby o zagospodarowaniu w powyższej dacie.

Faktu zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną na dzień 31 grudnia 1998 r. nie potwierdza również mapa ewidencyjna dołączona do oświadczenia Powiatowego zarządu Dróg w C. z [...] października 2011 r. Z wypisu skróconego z ewidencji gruntów wynika, że Nieruchomość stanowi użytki rolne.

W toku postępowania Wojewoda dostrzegł konieczność sporządzenia dokumentacji geodezyjnej potwierdzającej fakt zajęcia Nieruchomości pod drogę publiczną wzywając Zarząd Powiatu w C. pismem z 19 stycznia 2012 r. do przedłożenia odpowiednich dokumentów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie złożone zostały opisane wyżej dokumenty (opinia techniczna, mapa zasadnicza i wyniesienie), które jak już wyżej wskazano nie potwierdzają faktu zajęcia Nieruchomości pod drogę publiczną na dzień 31 grudnia 1998 r.

Pozostałe dokumenty znajdujące się w aktach sprawy takie jak protokół rozprawy, protokół oględzin, oświadczenie Dyrektora Powiatowego Zarządu Dróg w C. z dnia [...] października 1 2011 r. czy też korespondencja prowadzona pomiędzy Skarżącymi a Urzędem Gminy i Przedsiębiorstwem Państwowej Komunikacji Samochodowe nie mogą w świetle informacji zawartych w opinii technicznej z [...] grudnia 2012 r. przesądzić, że rzeczywiście nieruchomość w dniu 31 grudnia 1998 r. zajęta była pod drogę publiczną.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że z protokołu rozprawy wynika jedynie, że do wiosny 1999 r. znajdowała się na Nieruchomości wiata przystanku użyczona przez Skarżące Przedsiębiorstwu Państwowej Komunikacji Samochodowej w M.. Organy rozpoznające sprawę pominęły podnoszoną przez Skarżące okoliczność, że teren pod przystanek użyczony był na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej w M. nie zaś na rzecz zarządcy drogi, jak również, że Skarżące żądały usunięcia przystanku z Nieruchomości a ich żądanie zostało spełnione wiosną 1999 r.

Organy uznając, że protokół oględzin potwierdza fakt zajęcia Nieruchomości pod drogę w dniu 31 grudnia 1998 r. pominęły następujące okoliczności :

Protokół oględzin może potwierdzać jedynie stan Nieruchomości w dniu jego sporządzenia. Okoliczność, że Nieruchomość była zajęta w dniu 31 grudnia 1998 r. pod drogę publiczną może ewentualnie wskazywać treść zeznań świadków zawartych w protokole oględzin.

Z treści protokołu wynika, że w ocenie mieszkańców wsi L. fakt zajęcia Nieruchomości pod drogę publiczną wynika z ustaleń poczynionych z ojcem Skarżących, J. M., który miał zgodzić się na zamianę działki nr [...] w zamian za zlikwidowanie drogi przy swojej nieruchomości.

Z pisma Skarżących z 4 listopada 2011 r. wynika, że Nieruchomość nie była nigdy własnością J. M.. Z pisma tego wynika, że Nieruchomość była własnością J. N., który w drodze darowizny przeniósł je w 1972 r na S. M. (obecnie W.). S. W. udział wynoszący ½ w prawie własności powyższej nieruchomości przeniosła w 1993 r. na rzecz K. M.. daty potwierdzające nabycie przez Skarżące udziałów w prawie własności Nieruchomości potwierdza treść wpisów uwidocznionych w odpisie z księgi wieczystej prowadzonej dla Nieruchomości.

Organ uznając , że dowodem potwierdzającym fakt zajęcia Nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. jest protokół oględzin nie odniósł się do opisanych wyżej sprzeczności pomiędzy twierdzeniami świadków i Skarżących.

Pozostałe zgromadzone w aktach dokumenty to jest umowa z [...] października 1998 r. wraz z aneksem również nie stanowi potwierdzenia zajęcia Nieruchomości na cele publiczne.

W tej sytuacji jedynym dokumentem potwierdzającym fakt zajęcia Nieruchomości pozostaje oświadczenie zarządcy drogi. Jednak wobec treści dokumentów geodezyjnych, nie wyjaśnienia sprzeczności pomiędzy zeznaniami świadków co do dysponowania Nieruchomością przez J. M. a okolicznościami podnoszonymi przez Skarżące w piśmie z 4 listopada 2011 r. brak jest podstaw w ocenie sądu do pozbawienia Skarżących prawa własności Nieruchomości wyłącznie na podstawie tego dokumentu.

Końcowo wskazać należy, że skoro nie zostało wykazane, by Nieruchomość była zajęta na cele drogi publicznej w dniu 31 grudnia 1998 r. nie można również uznać by spełniona została przesłanka władztwa nad Nieruchomością.

Podsumowując za uzasadniony uznać należy podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 7, 8, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. W ocenie sądu a wbrew stanowisku organów obu instancji, na podstawie dowodów zgromadzonych w aktach sprawy nie można jednoznacznie stwierdzić, że Nieruchomość zajęta była pod drogę publiczną w dniu 31 grudnia 1998 r.

Rozpoznając ponownie sprawę organ oceni zebrany w sprawie materiał dowodowy ewentualnie dodatkowe czynności mające na celu ustalenie, czy w stosunku do nieruchomości spełnione zostały przesłanki z art. 73 ust. 1 ustawy.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Wojewody. Podstawą rozstrzygnięcia z punktu 2 wyroku był art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając solidarnie na rzecz Skarżących zwrot uiszczonego przez nie wpisu sądowego.