Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 79/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2021-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 7 grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez K. S. (zwaną dalej skarżącą lub wnioskodawczynią) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (zwanego dalej SKO lub Kolegium) z dnia 7 grudnia 2020 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Brzegu z dnia 13 lipca 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 19 czerwca 2020 r. (data wpływu do organu) skarżąca wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Brzegu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem – K. W., urodzonym [...], który jest rozwiedziony. Do wniosku dołączyła m.in.: 1) orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 11 stycznia 2019 r., nr akt [...], z którego wynika, że K. W. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji od dnia 5 listopada 2018 r.; 2) orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 8 stycznia 2019 r., nr [...], o zaliczeniu K. W. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że daty powstania niepełnosprawności nie można ustalić, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 listopada 2018 r., a orzeczenie wydano do dnia 31 stycznia 2022 r.; 3) umowę o pracę zawartą pomiędzy A s.c. [...] a A. S. W piśmie przewodnim do wniosku skarżąca wniosła o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu na okoliczność sprawowania przez nią opieki nad dziadkiem. Podniosła też, że stosownie do treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym wobec dziadka, nad którym sprawuje opiekę i pomaga mu w codziennym funkcjonowaniu. Ponadto odwołała się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych został uznany za niezgodny z Konstytucją RP.

Pismem z dnia 19 czerwca 2020 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Brzegu zawiadomił skarżącą i jej pełnomocnika o przekazaniu ww. wniosku do załatwienia według właściwości do Urzędu Miasta - Biura Spraw Społecznych i Zdrowia w Brzegu.

Decyzją z dnia 13 lipca 2020 r. Burmistrz Brzegu odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na K. W. Decyzja została wydana na podstawie art. 1, art. 3, art. 17, art. 20, art. 23, art. 25 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 [na dzień orzekania przez organ odwoławczy - Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.]), zwanej dalej ustawą. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił ustalenia dotyczące stanu faktycznego sprawy, wskazał na treść art. 17 ust. 1, art. 3 pkt 22 i art. 17 ust. 1b oraz art. 129 § 1 i 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Następnie stwierdził, że nie kwestionuje konieczności sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawnym dziadkiem, jednak nie widzi podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ustawy. W tym zakresie dowodził, że z dołączonego do wniosku orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie wynika od kiedy istnieje niepełnosprawność K. W., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 listopada 2018 r., zatem nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym przepis ten został uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, czym organ naruszył art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Na podstawie tego zarzutu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie wnioskowanego świadczenia.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 7 grudnia 2020 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał przebieg dotychczasowego postępowania i dodatkowo wskazał, że pismem z dnia 30 października 2020 r. zlecił organowi pierwszej instancji przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego celem ustalenia, czy dzieci osoby wymagającej opieki, tj.: G. W., F. W. i A. S., wskazane przez skarżącą w załączniku nr 1 do wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ramach tego postępowania organ pierwszej instancji pismem z dnia 6 listopada 2020 r. przekazał protokół przesłuchania skarżącej wraz z potwierdzeniem w systemie EKSMOoN lekkiego stopnia niepełnosprawności F. W. W dalszej części uzasadnienia Kolegium stwierdziło, że nie podziela stanowiska organu pierwszej instancji odnośnie do wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy. W tym zakresie odwołało się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz wyroku NSA z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt. I OSK 223/16, i dokonując wykładni art. 17 ust. 1b ustawy zgodnie z powołanymi orzeczeniami wyjaśniło, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Dlatego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Organ odwoławczy podał również, że niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b ustawy zgodnie ze stanowiskiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu od 23 października 2014 r. wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - z uwagi na wynikający z wyroku Trybunału Konstytucyjnego wymóg ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ustawy, która została ostatecznie uznana z dniem 23 października 2014 r. za niekonstytucyjną. Z tego względu Kolegium uznało za nieprawidłowe stanowisko Burmistrza, że skarżąca nie spełnia warunków do otrzymania przedmiotowego świadczenia z uwagi na treść art. 17 ust. 1b ustawy. Dalej SKO podniosło, że w toku postępowania uzupełniającego ustalono, iż K. W. - osoba niepełnosprawna wymagająca opieki ma troje dzieci: syna – G. W., który jest emerytem i nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, syna – F. W., który jest aktywny zawodowo i posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności oraz córkę A. S., która jest aktywna zawodowo (umowa o pracę w aktach sprawy), zamieszkuje wraz z K. W. i nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Ustalono też, że wnioskodawczyni będąca wnuczką osoby wymagającej opieki utraciła uprawnienia do składek zdrowotnych dnia 27 marca 2020 r. (pracodawca B Sp. z o.o. Sp. k.). Następnie organ wywodził, że z przepisów ustawy wynika, iż okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Ustawodawca w sposób jednoznaczny określił, że prawo to może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do przepisów art. 128 i art. 129 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), zwanej dalej w skrócie: K.r.o., organ stwierdził, że na dzieciach w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ojca i wyprzedza on obowiązek alimentacyjny wnuczki wobec dziadka. W związku z tym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 K.r.o.). Z powyższymi przepisami K.r.o. koresponduje art. 17 ust. 1a ustawy, z którego wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona w dalszej kolejności może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli nie ma osób spokrewnionych w bliższym stopniu lub legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezspornym jest natomiast w rozpatrywanej sprawie, że dzieci osoby wymagającej opieki żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tylko jeden z synów – F. W. posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, przy czym jest zdolny do zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Organ odwoławczy podkreślił, że jest związany przepisami prawa, w tym również normą wyrażoną w art. 17 ust. 1a ustawy, co oznacza, iż nie może swobodnie ocenić, czy F. W. faktycznie nie może, z uwagi na swój stan zdrowia, sprawować opieki nad niepełnosprawnym ojcem, bowiem decydującym kryterium jest posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ wyjaśnił, że przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może obejmować sytuacji, w których dzieci osoby wymagającej opieki mają obiektywną możliwość sprawowania opieki (pozwala na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawiają jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia, jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika ona np. z faktu, że nie chcą zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny. Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby na stwierdzenie, że zaktualizował się obowiązek alimentacyjny wnioskodawczyni względem jej dziadka przed obowiązkiem alimentacyjnym jego dzieci. To dzieci są w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne zobowiązane osoby. Skoro zatem K. S. nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojego dziadka, to nie mogła ona skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu wykonywania nad nim opieki. SKO zaznaczył też, że dopiero ustalenie obiektywnych okoliczności uniemożliwiających realizowanie powyższego obowiązku przez zobowiązanych w pierwszej kolejności, umożliwiłoby przyznanie świadczenia wnuczce. Jednakże w rozważanym przypadku rzeczą pewną jest to, że K. W. (dziadek skarżącej) ma troje dzieci i z obowiązku alimentacyjnego wobec ojca, który ich wychował nie zwalnia to, iż wykonują pracę zarobkową. Nie ma bowiem możliwości uzyskania świadczenia ze strony organów pomocy społecznej, jeżeli dzieci osoby uprawnionej są zobowiązane do zapewnienia tej pomocy.

W skardze na powyższą decyzję K. S., reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła rażącą obrazę art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy przez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczki, będącej jednocześnie faktycznym opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez dzieci niepełnosprawnego, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładania tych przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Na podstawie tego zarzutu skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W motywach skargi skarżąca wskazała, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1a ustawy dokonana przez Kolegium prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy oraz przepisami K.r.o. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. Ponadto, odwołując się do wyroku WSA w Szczecinie z dnia 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 80/19, skarżąca dowodziła, że wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, narusza konstytucyjną zasadę równości oraz sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko oraz argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Sąd nie ma zatem możliwości merytorycznego orzekania w sprawie rozstrzygniętej przez organy administracji publicznej aktami administracyjnymi poddanymi jego kontroli.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Dodać jeszcze trzeba, że zgodnie z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie, uwzględniając stanowisko skarżącej w zakresie rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym i organu, który nie zgłosił żądania rozpoznania sprawy na rozprawie, Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na zgodny wniosek stron. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organu nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Kolegium, którą utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dziadkiem, który legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy cyt. już wcześniej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zwanej nadal ustawą. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy ustawodawca wprost nawiązuje do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w powołanej już wcześniej ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, nadal zwanej w skrócie K.r.o. Należy zatem wskazać, że zgodnie z art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z art. 129 § 1 i § 2 K.r.o. wynika zaś, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obowiązek ten obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Z kolei art. 132 K.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Natomiast w art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy określono, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że wymagający opieki dziadek skarżącej – K. W. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 listopada 2018 r. Z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 8 stycznia 2019 r. wynika, że nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności. Ponadto materiał dokumentacyjny sprawy potwierdza, że skarżąca utraciła prawo do składek zdrowotnych dnia 27 marca 2020 r. i - wedle jej oświadczenia - sprawuje opiekę na niepełnosprawnym dziadkiem. Organ odwoławczy ustalił również w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego, że K. W. posiada troje dzieci:

- syna G. W., który nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, jest emerytem, ale dodatkowo wykonuje pracę i zajmuje się rodziną;

- syna F. W., który jest aktywny zawodowo i posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności;

- córkę A. S., która jest aktywna zawodowo, co wynika z załączonej do wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia umowy o pracę, i zamieszkuje wraz z K. W. oraz nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności.

W świetle przytoczonych przepisów ustawy i K.r.o. Kolegium trafnie uznało, że dzieci K. W. są osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu, a zatem na nich w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Z prawidłowych ustaleń Kolegium wynika także, że żadne z dzieci K. W. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a dwoje z nich, tj. F. W. i A. S. są aktywni zawodowo. Wobec treści art. 17 ust. 1a ustawy oznacza to, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki do przyznania skarżącej - jako osobie spokrewnionej w drugim stopniu w linii prostej z osobą niepełnosprawną - wnioskowanego świadczenia.

Odnotowania wymaga, że w orzecznictwie na tle wykładni wskazanych wyżej przepisów (por. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1115/19, dostępny jak wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl) zwraca się uwagę, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Pozbawienie bowiem krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji).

Stosownie do powyższego stwierdzić trzeba, że w sytuacji skarżącej przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego zaistniałyby, gdyby dzieci K. W. nie byłyby w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec ojca. W tym zakresie Kolegium słusznie uznało na podstawie materiału dokumentacyjnego sprawy, uzupełnionego w ramach dodatkowego postępowania dowodowego o m.in. przesłuchanie skarżącej, że w przypadku dzieci K. W. nie występują żadne obiektywne przeszkody, które uniemożliwiałyby im opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Z pewnością przeszkody takiej nie stanowi wskazana przez skarżącą aktywność zawodowa owych dzieci, ponieważ mogą one przykładowo opłacić profesjonalną opiekę dla ojca. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym trafnie przyjmuje się, że wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem. Poprzez brak możliwości zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu rozumie się bowiem zarówno obiektywny brak możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, taki jak między innymi wiek, stan zdrowia, jak również brak możliwości dostarczania przez nie środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 48/21; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie takie obiektywne przeszkody, jak słusznie uznał organ odwoławczy, nie występują. Oprócz bowiem oświadczenia skarżącej o niemożności sprawowania opieki przez dzieci K. W. i wyrażenia woli, aby świadczenie pielęgnacyjne zostało jej przyznane z uwagi na opiekę nad dziadkiem, wnioskodawczyni nie wskazała żadnych realnych przyczyn uniemożliwiających osobiste świadczenie opieki nad osobą niepełnosprawną przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Podała wprawdzie, że F. W. uległ ciężkiemu wypadkowi, lecz pozostałe dzieci K. W. świadczą pracę, co jest okolicznością wystarczającą do wydania decyzji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. W konsekwencji powyższego za nieuzasadniony należało uznać zarzut skargi dotyczący naruszenia przez Kolegium art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy. Przy czym dostrzec jeszcze trzeba, że w skardze błędnie zarzucono, iż SKO przyjęło, że skarżąca nie należy do kręgu osób uprawnionych. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie wyraził takiego poglądu, ale wskazał jedynie, że dzieci K. W. są zobowiązane w pierwszej kolejności są do sprawowania opieki nad ojcem.

Z kolei powołany przez skarżącą wyrok WSA w Szczecinie o sygn. akt II SA/Sz 80/19 zapadł w odmiennym stanie faktycznym niż w niniejszej sprawie, a zatem cała argumentacja przedstawiona na jego podstawie pozbawiona jest doniosłości prawnej dla rozpoznania sprawy. Wyrok ten dotyczył bowiem sytuacji, gdy osobą ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne była wnuczka osoby niepełnosprawnej, a osoba zobowiązana alimentacyjnie w pierwszej kolejności obiektywnie nie mogła świadczyć opieki. Tymczasem - jak wykazano wcześniej - z taką sytuacją nie mamy do czynienia w przypadku dzieci K. W.

W ocenie Sądu stwierdzić również przyjdzie, że Kolegium słusznie za nieprawidłowy uznało pogląd organu pierwszej instancji w zakresie wykładni art. 17 ust. 1b ustawy. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje wielokrotnie wyrażany w orzecznictwie sądowym pogląd, że wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13 regulacja art. 17 ust. 1b ustawy utraciła przymiot konstytucyjności w zakresie kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiającego uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w pkt 1 i 2 tego przepisu. Dlatego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium. Kolegium trafnie zatem przyjęło, że pogląd organu pierwszej instancji, iż skarżąca nie spełnia warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na treść art. 17 ust. 1b ustawy jest błędny.

Reasumując, Sąd uznał, że postępowanie administracyjne w kontrolowanej sprawie przeprowadzone zostało poprawnie i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i jego oceny zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Organ odwoławczy dokonał prawidłowej subsumcji poczynionych ustaleń faktycznych sprawy pod zastosowane normy prawne, co uprawniało go do utrzymania w mocy decyzji Burmistrza Brzegu o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd miał również na uwadze, że SKO wskazało - stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. - podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, a wyjaśniając jego motywy, prawidłowo odniosło się do zarzutów stawianych w odwołaniu. Nadto Sąd nie dopatrzył się z urzędu innych wadliwości, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z porządku prawnego.

W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił, na podstawie art. 151 P.p.s.a.