Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1293/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 1-2 c
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 2, art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO) decyzją z [...] maja 2018 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2018 r. w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w DPS.

W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało na następujące okoliczności sprawy.

J.M. [...] października 2017 r. zawarł, na podstawie art. 61 ust. 2a w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.), z Dyrektorem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] umowę w przedmiocie ustalenia wysokości obciążającej go opłaty i ponoszenia częściowej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej K.M.

Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] lutego 2018 r. ustalił wysokość opłaty w kwocie [...] zł oraz termin jej wnoszenia przez zobowiązanego J.M.

Strona, nie zgadzając się z przyjętym przez organ I instancji rozstrzygnięciem, wniosła odwołanie, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych dotyczących nieprawidłowego ustalenia wysokości obciążającej ją opłaty za pobyt K.M. w DPS.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję (wskazaną na wstępie decyzją z [...] maja 2018 r.) SKO stwierdziło, że przepisy u.p.s. kwestię ustalania wielkości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i osób zobowiązanych do jej ponoszenia normują w art. 60 - 62. Następnie SKO przytoczyło treść art. 60 i art. 61 ust. 1-4 u.p.s. ustalając, że wysokość wnoszonej przez J.M. odpłatności za pobyt K.M. w DPS wynosić winna miesięcznie [...] zł. Kwota ta ustalona została wolą stron, tj. J.M. i Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] umową z [...] października 2017 r. (o której stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s.) jako różnica obowiązującego, średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w tym domu pomocy i wysokości opłaty wnoszonej przez K.M.

Średni miesięczny koszt utrzymania – zgodnie z informacją zastępcy Dyrektora Wydziału Rodziny i Polityki Społecznej [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] z [...] sierpnia 2017 r. – wynosi [...] zł, a wysokość odpłatności wnoszonej przez K.M. wynosi [...] zł, co stanowi 70% jej emerytury w wysokości [...] zł. Różnica kwot [...] zł i [...] zł wynosi [...] zł. Taką też wysokość wnoszonej przez J.M. odpłatności za pobyt w DPS K.M. określił organ pierwszej instancji.

Przedmiotowy dom pomocy rozpoczął swą działalność na podstawie decyzji Wojewody [...] z [...] lipca 2017 r., a co za tym idzie dla ustalenia wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca zastosowanie znalazły przepisy art. 60 ust. 5 i 6 u.p.s.

Odnosząc się do zarzutów odwołania SKO wskazało na ich bezzasadność, bowiem wszelkie ustalenia w zakresie sytuacji dochodowej J.M. winny być podnoszone w toku negocjowania z Dyrektorem DPS w [...], wiążących go obecnie, postanowień umowy z [...] października 2017 r.

Nie bez znaczenia dla określenia obowiązku ponoszenia przez skarżącego opłaty we wskazanej wysokości jest ciążący na nim – określony treścią umowy dożywocia z [...] lutego 2009 r. – obowiązek alimentacyjny względem K.M., na podstawie którego J.M. zobowiązał się zapewnić jej dożywotnie utrzymanie, polegające m. in. na odpowiedniej pomocy i pielęgnowaniu w chorobie, za co w zamian uzyskał od nich na własność zabudowaną dwoma budynkami nieruchomość gruntową o powierzchni [...]ha.

SKO zgodziło się też z organem I instancji, że wszelkie zwolnienia członków rodziny z obowiązków ponoszenia opłat z tytułu pobytu w domach pomocy społecznej lub o korzystniejszym ustaleniu ich zobowiązań finansowych nie dotyczą osób wnoszących opłaty fakultatywnie, o których mowa w art. 61 ust. 2a u.p.s., a to dlatego, że nie są oni wstępnymi ani zstępnymi osób przebywających tamże i nie ciąży na nich obowiązek określony art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Bez znaczenia zatem, dla ustalenia wysokości obciążającej opłaty, jest ich sytuacja finansowa.

SKO wskazało, że jego rozstrzygnięcie zostało podjęte nie tylko po uprzedniej wnikliwej analizie stanu prawnego regulującego omawiany przedmiot, ale nadto po zapoznaniu się z argumentacją prawną zawartą w licznych wyrokach, podjętych na gruncie zbliżonych stanów faktycznych, które organ przywołał.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J.M. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: art. 6, art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 1 i art. 2 § 1 k.p.c. w związku z art. 913 § 1 k.c. oraz w związku z art. 61 ust. 2a i art. 103 ust 2 u.p.s., co skutkuje spełnieniem przesłanek z art. 156 § 1 pkt 1, 2 i 7 k.p.a., a tym samym naruszenie prawa materialnego zawartego w ustawie o pomocy społecznej, przy jednoczesnym niezastosowaniu obligatoryjnych przepisów kodeksu cywilnego oraz naruszenie zasad prawa procesowego poprzez pominięcie przepisów kodeksu cywilnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga podlegała uwzględnieniu, ponieważ decyzje organów obydwu instancji zostały wydane bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Zgodnie z art. 61 ust. 1-2c u.p.s.:

1. Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

2. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

2a. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2.

2b. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a.

2c. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

W sprawie bezsporne jest, że J.M. nie jest (nie był) w stosunku do K.M. żadną z osób, o jakich mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 u.p.s. Jego zobowiązanie do ponoszenia opłat za pobyt K.M. w DPS może wynikać tylko z umowy zawartej [...] października 2017 r. pomiędzy MOPS w [...] a J.M., w trybie art. 61 ust. 2a w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s.

Jak podkreślono w uzasadnieniu uchwały NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17 (ONSAiWSA 2018/5/77) "Obowiązek ponoszenia opłaty przez osoby wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. ma źródło w ustawie, przepis ten określa krąg osób objętych ustawowym obowiązkiem ponoszenia opłat, w tym znaczeniu obowiązek ten ma charakter ustawowy, ale o tym, która spośród z tych osób wskazanych w ustawie, w okolicznościach konkretnej sprawy, będzie rzeczywiście zobowiązana do wykonania tego obowiązku, decyduje nie sam przepis ustawy, ale zawarta umowa. To z umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. wynika, kto spośród osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. jest stroną tej umowy, czyli osobą zobowiązaną do wykonania obowiązku w postaci wnoszenia opłaty, jak również sama wysokość tej opłaty. Jeśli zaś chodzi o wysokość opłaty, to z treści art. 103 ust. 2 u.p.s. wynika, że strony umowy mogą kształtować wysokość tej opłaty inaczej niż z zastosowaniem kryteriów wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 2 tej ustawy. Jak wskazuje się w literaturze, zawarcie takiej umowy ma na celu umożliwienie małżonkowi, zstępnym i wstępnym zadeklarowanie opłacania wyższego odsetka opłaty, aniżeli wynika to z przepisów o minimalnych obciążeniach ustalonych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. (I. Sierpowska: Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, Lex 2014). Odmowa zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. przez osobę należącą do kręgu osób określonego w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. może spowodować konieczność ustalenia osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat w drodze decyzji administracyjnej. Oczywiście decyzja administracyjna nie może mieć zastosowania do osób, o których mowa w art. 61 ust. 2a, a więc osób niewymienionych w ust. 2, które mogą na podstawie umowy zobowiązać się do ponoszenia opłat."

Podzielając ten ostatni pogląd skonstatować należy, że w stosunku do osób, na których nie ciąży ustawowy obowiązek ponoszenia opłat za pobyt danej osoby w DPS (art. 61 ust. 2 u.p.s.), a które w sposób fakultatywny (na podstawie umowy – zob. art. 61 ust. 2a i 2c u.p.s.) zobowiązały się do ponoszenia takich opłat – nie jest możliwe wydanie decyzji administracyjnej ustalającej wysokość należnych od niej opłat za pobyt w DPS. Decyzja taka nie ma bowiem podstawy prawnej, a jedynym aktem, który w takiej sytuacji określa osobę zobowiązaną i wysokość opłat jest umowa. Czy w tym wypadku zawarta umowa spełnia konieczne wymagania w zakresie określenia wysokości zobowiązania do ponoszenia opłat i czy na jej podstawie gmina może dochodzić zwrotu wydatków z tytułu poniesionych zastępczo opłat za pobyt w domu pomocy społecznej (zob. art. 104 ust. 3 i art. 61 ust. 3 u.p.s.), nie należy do przedmiotu tej sprawy, a więc sąd nie może się w tej kwestii wypowiedzieć.

Już zatem tylko na marginesie zauważyć należy, że wbrew twierdzeniom zawartym na ostatniej stronie decyzji SKO, żadne z powołanych tam orzeczeń nie dotyczyło sytuacji fakultatywnego zobowiązania do ponoszenia opłat, w trybie art. 61 ust. 2a w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a. i w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., sąd orzekł jak w wyroku.