Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 3169/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu administracji
Powołane przepisy: article: art. 188 w zw. z art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 83 ust. 1 pkt 2, art. 84 ust. 1, art. 88 ust. 1 pkt 1, art. 85 ust. 1, 5 i 7, art. 88 ust. 2, art. 89 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
article: art. 4 ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 2249
law: UIstawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz ustawy o lasach

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia del. WSA Marcin Kamiński (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] S.A. z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1078/17 w sprawie ze skargi [...] S.A. z siedzibą w L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz [...] S.A. z siedzibą w L. kwotę 2145 (dwa tysiące sto czterdzieści pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1078/17, oddalił skargę [...] S.A. z siedzibą w L. (skarżąca Spółka) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. (organ odwoławczy) z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

W dniu [...] sierpnia 2014 r. do Urzędu Gminy w G. wpłynęła notatka urzędowa Komendy Policji Powiatowej w W. datowana na dzień [...] lipca 2014 r, dotycząca wycięcia przez pracowników firmy W. S., który jest podwykonawcą dla [...], bez zezwolenia kilkudziesięciu drzew gatunku brzoza, jarząb i modrzew na działce rolnej we wsi Ż. Powyższe ustalenia zostały potwierdzone notatką urzędowa sporządzoną przez pracowników Urzędu Gminy G. w dniu [...] lipca 2014 r. Z protokołu oględzin wynikało, że z działek o nr ew. [...], [...] oraz [...], położonych we wsi Ż. zostały wycięte 142 drzewa, w tym 122 sztuki gatunku jarząb, 16 sztuk gatunku brzoza i 4 sztuki gatunku modrzew. Liczbę drzew ustalono na podstawie pozostałych pni. Ponadto ustalono obwody pni dla 8 sztuk drzew gatunku brzoza: 35 cm, 32 cm, 45 cm, 42 cm, 50 cm, 54 cm, 49 cm, 48 cm, natomiast dla 4 sztuk drzew gatunku modrzew 35- 46 cm. Organ dopuścił również dowód z opinii biegłego z dziedziny leśnictwa i ochrony przyrody na okoliczność ustalenia obwodu i wieku wyciętych drzew. Wójt Gminy G. (organ I instancji) decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. wymierzył skarżącej Spółce karę administracyjną w wysokości 483.660,64 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 111 sztuk drzew, w tym 96 sztuk gatunku jarząb, 11 sztuk gatunku brzoza brodawkowata, 4 sztuk gatunku modrzew, rosnących we wsi Ż., usytuowanych na działkach o nr [...], [...] i [...] których zestawienie stanowił załącznik do decyzji. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Spółki, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/12 (Dz. U. poz. 926) orzekający o niezgodności art. 88 ust. 1 pkt 2 i art, 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (u.o.p.) z art. 64 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto organ odwoławczy wskazał na ogólnikowość opinii biegłego odnośnie wieku wyciętych drzew. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ I instancji pismem z dnia [...] marca 2015 r. zwrócił się do biegłego o wydanie opinii uzupełniającej do opracowanego operatu technicznego, na jakiej podstawie ustalono wiek poszczególnych drzew rosnących na działkach nr [...], [...], [...]. Opracowanie uzupełniające do operatu technicznego wpłynęło do organu w dniu [...] maja 2015 r. Pismem z dnia [...] marca 2016 r. zastrzeżenia co do opinii biegłego złożyła skarżąca Spółka. W związku z powyższym organ I instancji pismem z dnia [...] marca 2016 r. zwrócił się do biegłego o zajęcie stanowiska w sprawie. Odpowiedzi udzielono w piśmie z dnia [...] kwietnia 2016 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. organ I instancji wymierzył skarżącej Spółce karę administracyjną w wysokości 326.908,11 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 111 sztuk drzew, w tym 96 sztuk gatunku jarząb, 11 sztuk gatunku brzoza brodawkowata, 4 sztuk gatunku modrzew, usytuowanych na działkach o nr [...], [...] i [...]. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Spółki, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] września 2016 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał na nowe regulacje prawne zawarte w u.o.p. oraz na nowe rozporządzenie Ministra Środowiska z 25 sierpnia 2016 r. w sprawie opłat za usunięcie drzew i krzewów. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ I instancji pismem z dnia [...] października 2016 r. zwrócił się do biegłego o sporządzenie opinii uzupełniającej celem ustalenia obwodów pni drzew na wysokości 5 cm, wyciętych na działkach nr [...], [...], [...], oraz o wskazanie, które z drzew miały obwód pnia na wysokości 5 cm przekraczający 25 cm, a także jednoznaczne ustalenie gatunku wyciętego drzewa. Zawiadomieniem z dnia [...] października 2016 r. organ I instancji przekazał w załączeniu stronom postępowania opracowanie uzupełniające do operatu technicznego dotyczącego ustalenia gatunków drzew oraz obwodów pni na wysokości 1,3 m od powierzchni ziemi, a także wieku drzew usuniętych z działek nr [...], [...], [...].

Organ I instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. wymierzył skarżącej Spółce karę administracyjną w wysokości 27.397,74 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 14 sztuk drzew, w tym 10 sztuk gatunku brzoza brodawkowata, 4 sztuk gatunku modrzew europejski, rosnących we wsi Ż., z nieruchomości nr [...], [...] i [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego i w wyniku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżąca Spółka dokonała wycinki bez wymaganego zezwolenia 14 sztuk drzew w tym 10 sztuk gatunku brzoza brodawkowata, 4 sztuki gatunku modrzew europejski z działek oznaczonych nr [...], [...], [...]. Drzewa były usunięte z przedmiotowych działek w związku z zagrożeniem funkcjonowania linii energetycznej przez W. S., działającego na podstawie umowy cywilno- prawnej zawartej ze skarżącą Spółką w dniu [...] marca 2014 r. Organ wskazał, że obwody pni na wysokości 5 cm od powierzchni gruntu przekraczające 25 cm zostały szczegółowo określone w załączniku 1-3 do opinii biegłego. Skoro zatem skarżąca Spółka jako właściciel urządzeń - linii energetycznej SN [...] (odgałęzienie W.) mogła skutecznie wystąpić o wydanie zezwolenia, w związku z tym nałożenie kary na skarżąca Spółkę w związku z usunięciem drzew przez firmę W. S. było w ocenie organu I instancji uzasadnione. W świetle przepisów u.o.p. brak jest bowiem możliwości odstąpienia przez organ od wymierzenia kary za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia. Organ I instancji stwierdził, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało, iż pomiędzy skarżącą Spółką a właścicielami nieruchomości nie miały miejsca żadne rozmowy i negocjacje dotyczące wycinki drzew i odszkodowania. Łączna kara za usunięcie przez skarżącą Spółkę bez wymaganego zezwolenia 14 sztuk drzew, w tym: 10 sztuk gatunku brzoza brodawkowata, 4 sztuk gatunku modrzew europejski, usytuowanych na działkach o nr [...], [...] i [...], wynosi 27.397,74 zł. Zdaniem organu I instancji uzasadnione było zatem wymierzenie skarżącej Spółce kary pieniężnej za ich wycięcie. Organ uznał bowiem opinię biegłego za trafną i wyczerpującą.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca Spółka.

Organ odwoławczy decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] działając na podstawie art. 104 i art 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz ustawy o lasach (dalej w skrócie: "ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r."), oraz art. 88 i art. 89 ust. 1 w zw. z art. 85 u.o.p. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i wymierzył skarżącej Spółce karę administracyjną w wysokości 26.400 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 1 sztuki drzewa gatunku modrzew europejski z działki nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że dokonując analizy przepisów u.o.p. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2017 r., stwierdził, że zgodnie z art. 83 f ust. 1 pkt 3 ustawy przepisów art. 83 ust. 1 nie stosuje się do drzew, których obwód pnia na wysokości 130 cm nie przekracza 100 cm - w przypadku topoli, wierzb, kasztanowca zwyczajnego, klonu jesienolistnego, klonu srebrzystego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego oraz 50 cm - w przypadku pozostałych drzew. Stosownie do treści art. 89 ust. 1 u.o.p. administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1, ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1, a w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona gdyby takiego zwolnienia nie było. Jak wynika natomiast z art. 85, opłatę za usunięcie drzewa ustala się mnożąc liczbę cm obwodu pnia mierzonego na wysokości 130 cm i stawkę opłaty (ust. 1). Rada gminy, w drodze uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego, określa wysokość stawek opłat, o których mowa w ust. 1 i 3, jednolicie dla wszystkich drzew lub krzewów albo różnicuje je ze względu na: rodzaj lub gatunek drzew lub krzewów; obwód pnia drzewa lub powierzchnię krzewu albo krzewów rosnących w skupisku (ust. 4a). Stawki opłat za usuwanie drzew nie mogą przekraczać 500 zł (ust. 5). W przypadku, gdy rada gminy nie określi zgodnie z ust. 4a wysokości i stawek opłat, o których mowa w ust. 1 i 3, do ustalania opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu stosuje się maksymalne stawki, o których mowa w ust. 5 i 6 (ust. 7). Mając na uwadze treść art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r., organ odwoławczy dokonał oceny treści przepisów u.o.p. obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji oraz przepisów obowiązujących od dnia 1 stycznia 2017 r. i uznał, iż należy zastosować przepisy u.o.p. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2017 r., gdyż kara administracyjna wymierzona na podstawie ustawy "starej" nie byłaby względniejsza. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy ustalił, iż zgodnie z przepisami obowiązującymi od 1 stycznia 2017 r., bez wymaganego zezwolenia zostało wycięte jedynie jedno drzewo (modrzew europejski) z działki o nr ew. [...] o obwodzie pnia na wysokości 130 cm - 52,8 cm. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, drzewo to zostało wycięte w związku z zagrożeniem funkcjonowania linii energetycznej. Stosownie do cytowanego wyżej art. 89 ust. 1 u.o.p. w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona gdyby takiego zwolnienia nie było. W ocenie organu odwoławczego takie zwolnienie przysługiwałoby na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4 u.o.p., zgodnie z którym nie nalicza się opłat za usunięcie: drzew lub krzewów, które zagrażają bezpieczeństwu ludzi lub mienia w istniejących obiektach budowlanych lub funkcjonowaniu urządzeń, o których mowa w art, 49 § 1 Kodeksu cywilnego. Mając na uwadze powyższe, karę administracyjną w wysokości opłaty za przedmiotowe drzewo organ odwoławczy obliczył w sposób następujący (art. 85 ust. 1, ust. 4a, ust. 5 i ust. 7): wartość obwodu pnia drzewa mierzonego na wys. 130 cm pomnożona przez stawkę opłaty. Skoro Rada Gminy G. nie podjęła uchwały określającej wysokość stawek opłat za usunięcie drzewa to organ uznał, że należy zastosować stawkę maksymalną w wysokości 500 zł. Zatem administracyjna kara pieniężna za wycięcie modrzewia europejskiego będzie wyniosła: 28.400 zł (52,8 cm x 500 zł). W dalszej kolejności organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do brzmienia art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p., usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego - jeżeli drzewa lub krzewy zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń. Jak wynika z art. 88 ust. 2 u.o.p. kara pieniężna za usunięcie drzewa bez zezwolenia jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości. Przez urządzenia, o których mowa we wspomnianym art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego należy rozumieć urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne. W ocenie organu odwoławczego akta przedmiotowej sprawy wskazują, że drzewa były usuwane bez zezwolenia w związku z zagrożeniem funkcjonowania linii energetycznej. Skoro zatem skarżąca Spółka jako właściciel urządzeń - linii energetycznej mogła skutecznie wystąpić o wydanie zezwolenia, w związku z tym nałożenie kary na Spółkę w związku z usunięciem drzew przez firmę W. S. jest uzasadnione. W. S. nie jest właścicielem urządzeń - linii energetycznej zlokalizowanej na działkach z których wyciął drzewa, a działał jedynie na podstawie umowy cywilno-prawnej zawartej [...] marca 2014 r. ze skarżącą Spółką. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz treść art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej, organ odwoławczy stwierdził, że zasadne jest uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wymierzenie skarżącej Spółce kary administracyjnej w wysokości 26.400 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 1 sztuki drzewa z działki nr [...].

Ze wskazaną wyżej decyzją organu odwoławczego nie zgodziła się skarżąca Spółka, która wniosła skargę do Sądu I instancji. Spółka wniosła o jej uchylenie w zakresie pkt. 2 i 3 tej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1) mające istotny wpływ na wynik niniejszego postępowania naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 88 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 89 ust. 1 w zw. z art. 85 ust. 1 , ust. 4a, ust. 5 i ust. 7 u.o.p. w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. poprzez ich zastosowanie i nałożenie na Spółkę kary administracyjnej według przepisów nowych tj. obowiązujących od 1 stycznia 2017 r. w wysokości 26.400 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 1 sztuki drzewa gatunek modrzew europejski, podczas gdy kara pieniężna za wycinkę tego drzewa wymierzona na podstawie przepisów u.o.p. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2017 r. byłaby względniejsza i wyniosłaby 4.450,89 zł;

b) art. 88 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 89 ust. 1 w zw. z art. 85 ust. 1 , ust. 4a, ust. 5 i ust. 7 u.o.p. w zw. z art. 53 ust. 2 ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw w zw. z przepisami rozporządzenia Ministra Środowiska z 25 sierpnia 2016 r. w sprawie opłat za usunięcie drzew i krzewów w zw. z rozporządzeniem Ministra Środowiska z 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. poprzez ich zastosowanie i nałożenie na skarżącą Spółkę kary administracyjnej według przepisów nowych tj. obowiązujących od 1 stycznia 2017 r. w wysokości 26.400 zł, podczas gdy kara pieniężna za wycinkę tego drzewa wymierzona na podstawie przepisów u.o.p. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2017 r. byłaby względniejsza, przez co do jej wymierzenia zastosowanie powinny znaleźć przepisy obowiązujące przed dniem 1 stycznia 2017 r.;

c) art. 88 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 w zw. z art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w nałożeniu kary administracyjnej na skarżącą Spółkę pomimo, że Spółka ta nie dokonała wycinki drzewa, nie miała wiedzy, że drzewa te zostały wycięte bez uprzedniego uzyskania zezwolenia, jak również nie była posiadaczem przedmiotowej nieruchomości w chwili dokonania wycinki, przez co kara winna być nałożona na W. S.;

d) art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i niczym nieuprawnione uznanie, że W. S. nie miał możliwości złożenia wniosku o uzyskanie zezwolenia na usunięcie drzew rosnących we wsi Ż. W. S. nie tylko posiadał umocowanie do złożenia takiego wniosku, ale był zobowiązany do uzyskania wszelkich niezbędnych zezwoleń, w tym zezwolenia na wycinkę przedmiotowych drzew, ponadto wynagrodzenie umowne obejmowało wszelkie koszty związane z przedmiotem umowy w tym między innymi koszty pozwoleń i koszty wycinek drzew;

2) mające istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy naruszenie przepisów postępowania w zakresie art. 7 k.p.a, art. 75 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych wyrażający się w nałożeniu kary administracyjnej na skarżącą Spółkę a nie na podmiot, który był posiadaczem nieruchomości oraz faktycznie dokonał wycinki tych drzew, zaniechanie poczynienia przez organ jakichkolwiek ustaleń w przedmiocie, czy Spółka miała wiedzę, że W. S. wycinki drzew dokonał bez wymaganego zezwolenia, całkowicie dowolne i nie znajdujące potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym a przez to błędne uznanie, że W. S. nie był zobowiązany i nie miał umocowania do wystąpienia z wnioskiem o wydanie zezwolenia na wycinkę drzew, brak uwzględnienia przy rozpoznawaniu sprawy zamierzonego przez właściciela nieruchomości nr [...] nasadzenia zadrzewienia pod linią elektroenergetyczną, co musiało doprowadzić do zagrożenia roślin praż urządzeń przesyłowych.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wyrokiem z dnia 4 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 1078/17, Sąd I instancji oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że istota sporu sprowadza się w niniejszej sprawie do dwóch zagadnień. Po pierwsze, ustalenia, które przepisy u.o.p. (w aspekcie ich zmian w latach 2014 - 2016) winny mieć zastosowanie w niniejszej sprawie w związku z treścią art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. Zgodnie z tym przepisem, do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy o ochronie przyrody, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy z 2 grudnia 2016 r. (tj. 1 stycznia 2017 r.), stosuje się przepisy nowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, byłaby względniejsza. Po drugie, skarżąca Spółka kwestionuje swoją legitymację do poniesienia odpowiedzialności administracyjnej za wycięcie drzew bez zezwolenia. Zdaniem skarżącej Spółki, przedmiotowa kara administracyjna winna być nałożona na podwykonawcę Spółki, tj. W. S. Przechodząc do pierwszego z wyżej wymienionych zagadnień Sąd I instancji wskazał, że sprawa niniejsza dotyczy nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez zezwolenia. Kwestie te uregulowane są przede wszystkim w art. 88 i 89 u.o.p. Mając na uwadze przywołany wyżej przepis art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r., Sąd stwierdził, że ustawodawca w sprawach niezakończonych decyzją ostateczną przed 1 stycznia 2017 r. jako zasadę przyjął bezpośrednie stosowanie przepisów nowych. Jako wyjątek od tej zasady ustawodawca dopuścił stosowanie przepisów u.o.p. w brzmieniu dotychczasowym w sytuacji, w której kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy w brzmieniu dotychczasowym byłaby względniejsza. Zdaniem Sądu I instancji wykładnia językowa art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. jednoznacznie wskazuje, że chodzi o przepisy u.o.p. obowiązujące w danej dacie, a nie jedynie wybrane regulacje tej ustawy (lege non distinguente). Konkluzję tę wspierają argumenty natury systemowej. Otóż konstrukcja legislacyjna, w której w kwestiach intertemporalnych ustawodawca odwołuje się do "ustawy względniejszej" znana jest od wielu lat prawu karnemu (zob. art. 4 § 1 k.k.). Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że pod pojęciem ustawy względniejszej należy rozumieć cały obowiązujący w danym czasie stan prawny. Niedopuszczalne jest natomiast stosowanie w części ustawy nowej, w części zaś poprzedniej. Dotyczy to również sytuacji, w której rozstrzygnięcie oparte na takim równoczesnym zastosowaniu przepisów z dwóch lub więcej stanów prawnych byłoby dla sprawcy korzystniejsze. Poglądy orzecznictwa i nauki prawa karnego należy – zdaniem Sądu I instancji – zastosować odpowiednio do administracyjnych kar pieniężnych. Stąd też bezzasadne są zarzuty skargi, które zmierzają do wykazania, że organ odwoławczy winien zastosować równocześnie przepisy ustawy nowej (tj. co do ustalenia, za wycięcie jakich drzew winna być ustalona kara administracyjna - w niniejszej sprawie chodzi o jednego modrzewia europejskiego o obwodzie 52,30 cm) oraz ustawy dotychczasowej (tj. co do ustalenia wysokości kary administracyjnej). Sąd I instancji nie podzielił również zarzutów skargi, które zmierzają do wykazania, że to nie na skarżącą Spółkę, a na jej podwykonawcę winna być nałożona przedmiotowa administracyjna kara pieniężna. Zgodnie z art. 88 ust.2 u.o.p., kara, o której mowa w ust. 1, jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości. W niniejszej sprawie chodzi o wycięcie drzew zlokalizowanych w części środkowej pasa technologicznego linii energetycznej (pod przewodami), którego szerokość wynosi 10 m. Drzewa te zagrażały funkcjonowaniu przedmiotowej linii. Podmiotem uprawnionym do uzyskania zezwolenia na wycięcie drzew w takim przypadku jest właściciel urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c. W realiach niniejszej sprawy właścicielem przedmiotowych urządzeń służących do przesyłania energii elektrycznej była skarżąca Spółka i to ona winna złożyć wniosek o zgodę na wycięcie drzew. Konsekwentnie, to na skarżącą Spółkę winien być nałożony obowiązek zapłaty administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez zezwolenia. Skarżąca Spółka mogła w sprawie uzyskania zezwolenia posłużyć się osobami trzecimi działającymi na zasadzie pełnomocnictwa (art. 32 k.p.a.), w tym pracownikami lub podwykonawcami. W takim jednak przypadku skarżąca Spółka odpowiada za działania i zaniechania tych osób, jak za działania własne. Odrębnym zagadnieniem jest ewentualne istnienie w takim przypadku roszczeń regresowych właściciela linii energetycznej do pracowników lub podwykonawców, ale jest to sprawa cywilna i sąd administracyjny nie jest powołany do formułowania stanowczych ocen w tej kwestii. Sąd I instancji podkreślił, że odpowiedzialność administracyjna zasadniczo nie jest oparta na zasadzie winy, a jest odpowiedzialnością obiektywną. Jedynie wykazanie, że wycinka drzew odbyła poza jakąkolwiek kontrolą i wiedzą właściciela nieruchomości lub urządzeń, może być rozważane jako okoliczność egzoneracyjna. Sytuacja taka jednak w sprawie nie zachodzi. Zdaniem Sądu, w szczególności nie budzi wątpliwości, że podwykonawca skarżącej Spółki nie przekroczył w sposób oczywisty zakresu zlecenia (np. wyciął, niejako przy okazji, drzewa nie objęte zleceniem przygotowanym przez skarżącą Spółkę). Wykładnia celowościowa przepisów dotyczących kar administracyjnych za wycinkę drzew nakazuje zresztą z dużą ostrożnością podchodzić do okoliczności wyłączających odpowiedzialność podmiotu uprawnionego do uzyskania zezwolenia w związku z posłużeniem się podmiotami trzecimi. W ocenie Sądu I instancji bezzasadne są również próby odwoływania się przez skarżącą Spółkę do wykazania, że podwykonawca był posiadaczem nieruchomości. W świetle stanu faktycznego ustalonego przez organy, w tym umowy na wykonanie robót budowalnych z [...] marca 2014 r., W. S. był co najwyżej dzierżycielem nieruchomości (art. 338 k.c.), władał bowiem tą nieruchomością w celu wykonania na niej prac na rzecz skarżącej Spółki. Dla rozstrzygnięcia nie ma znaczenia, czy postanowienia wspomnianej umowy z [...] marca 2014 r. były wystarczające dla uznania, że stanowią one pełnomocnictwo do złożenia wniosku o uzyskanie zgody na wycinkę. Nawet bowiem przyjęcie za skarżącą Spółką, że umowa takie umocowanie zawierała, nie zwalnia tej Spółki z przedmiotowej odpowiedzialności administracyjnej.

Skarżąca Spółka wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) skarżąca Spółka zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 88 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 89 ust. 1 w zw. z art. 85 ust. 1, ust. 4a, ust. 5 i ust. 7 u.o.p. (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 2134) w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w utrzymaniu w mocy decyzji organu odwoławczego nakładającej na skarżącą Spółkę karę administracyjną w wysokości 26.400,00 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 1 sztuki drzewa z gatunku modrzew europejski rosnącego we wsi Ż. na nieruchomości stanowiącej działkę nr ew. [...] według przepisów "nowych", tj. obowiązujących od dnia 1 stycznia 2017 r., podczas gdy kara pieniężna za wycinkę tego drzewa wymierzona na podstawie przepisów u.o.p. w brzemieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2017 r. byłaby względniejsza (byłaby znacznie niższa) i wyniosłaby 4.450,89 zł, zaś przepisy ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. są jednoznaczne i wprost nakazują stosowanie przepisów "nowych" do postępowań w sprawach wymierzenia i nałożenia kary pieniężnej za wycinkę drzewa bez wymaganego zezwolenia wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem 1 stycznia 2017 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy nowej, wyłącznie do spraw w których kara wymierzona na podstawie przepisów nowych była niższa, natomiast przepisy u.o.p. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2017 r. w dalszym ciągu stosuje się do spraw, gdzie kara pieniężna za wycinkę drzewa dokonaną bez wymaganego zezwolenia ustalona w oparciu o nie byłaby niższa;

b) art. 88 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 89 ust. 1 w zw. z art. 85 ust. 1, ust. 7 u.o.p. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1651) w zw. z art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw w zw. z przepisami rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie opłat za usunięcie drzew i krzewów w zw. z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji nałożenie na skarżącą Spółkę kary administracyjnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 1 sztuki drzewa z gatunku modrzew europejski rosnącego we wsi Ż. na nieruchomości stanowiącej działkę nr ew. [...] ustalonej według przepisów "nowych", tj. obowiązujących od dnia 1 stycznia 2017 r. w wysokości 26.400,00 zł, podczas gdy kara pieniężna za wycinkę tego drzewa wymierzona na podstawie przepisów u.o.p. w brzemieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2017 r. byłaby względniejsza (byłaby o wiele niższa), przez co do jej wymierzenia zastosowanie powinny znaleźć przepisy obowiązujące przed dniem 1 stycznia 2017 r.;

c) art. 88 w zw. z art. 89 u.o.p. (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 2134) w zw. z przepisem art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. poprzez ich niewłaściwą wykładnię i w konsekwencji błędne uznanie przez Sąd I instancji, że w niniejszej sprawie toczącej się w przedmiocie ustalenia i wymierzenia kary administracyjnej za wycięcie bez wymaganego zezwolenia kilkudziesięciu sztuk drzew (ostatecznie okazało się jednak, że bez zezwolenia wycięto jedynie jedno drzewo) nie ma możliwości jednoczesnego zastosowania przepisów ustawy "starej" i przepisów ustawy "nowej" w sytuacji, gdy przedmiot niniejszego postępowania jest "podzielny", co oznacza, że za wycięcie każdego drzewa ustalana jest odrębna kara/opłata, która później jest sumowana i dlatego też w odniesieniu do każdego z wyciętych drzew i ustalenia ewentualnej kary/opłaty za jego wycięcie, winny zostać zastosowane przepisy ustawy względniejszej;

d) art. 88 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 w zw. z art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p. (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 2134), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w konsekwencji oddalenie skargi na decyzję nakładającej karę pieniężną za wycinkę bez wymaganego zezwolenia 1 sztuki drzewa z gatunku modrzew europejski rosnącego we wsi Ż. na nieruchomości stanowiącej działkę nr ew. [...] na skarżącą Spółkę, pomimo, iż Spółka nie dokonała wycinki tego drzewa, nie miała wiedzy, że drzewa te zostały wycięte bez uprzedniego uzyskania zezwolenia, jak również nie była posiadaczem przedmiotowej nieruchomości w chwili dokonania wycinki, przez co kara winna zostać nałożona na W. S., który: a) dokonał wycinki drzewa na działce nr ew. [...] w miejscowości Ż., b) był faktycznym posiadaczem tej nieruchomości w chwili dokonania wycinki, przez co był podmiotem uprawnionym do złożenia wniosku o wydanie zezwolenia na wycinkę drzewa, c) zgodnie z postanowieniami umowy łączącej go ze skarżącą Spółką ciążył na nim obowiązek uzyskania zgody na wycinkę drzew na w/w nieruchomości, zaś przepis art. 88 ust. 2 u.o.p. jednoznacznie stanowi, że przedmiotowa kara może być nałożona nie tylko na właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., ale także na posiadacza nieruchomości, jak również na inny podmiot, w tym w szczególności na podmiot, który dokonał faktycznej wycinki drzewa, zaś przesłanką odpowiedzialności za usunięcie drzewa z nieruchomości bez zezwolenia jest jego usunięcie przez posiadacza nieruchomości, którym w niniejszej sprawie bezspornie był W. S.;

e) art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1651), poprzez jego niewłaściwą wykładnię i niczym nieuprawnione uznanie, że W. S. nie miał możliwości złożenia wniosku o uzyskanie zezwolenia na usunięcie drzew rosnących we wsi Ż. między innymi na działce nr ew. [...], skoro był on jej posiadaczem, a ponadto na mocy postanowień umowy łączącej go ze skarżącą Spółką, W. S., jako wykonawca modernizacji linii energetycznej w miejscowości Ż. nie tylko, że posiadał umocowanie do złożenia takiego wniosku, ale było on zobowiązany do uzyskania wszelkich niezbędnych zezwoleń, w tym zezwolenia na wycinkę przedmiotowych drzew, a co jednoznacznie potwierdził w trakcie trwania niniejszego postępowania w złożonych przez siebie wyjaśnieniach (protokół z rozprawy administracyjnej z dnia [...] października 2014 r.), a ponadto wynagrodzenie umowne ustalone przez strony obejmowało wszelkie koszty związane z przedmiotem umowy, w tym między innymi koszty pozwoleń i koszty wycinek drzew;

2) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w bezpodstawnym uznaniu przez Sąd I instancji, że decyzja z dnia [...] lutego 2017 r. wydana przez organ odwoławczy w sprawie nr [...] jest prawidłowa i w konsekwencji oddaleniu skargi złożonej przez skarżącą Spółkę od tej decyzji podczas, gdy w rzeczywistości rozstrzygnięcie organu było nieprawidłowe;

b) art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i rozpoznanie niniejszej sprawy jedynie pobieżnie, poprzez nie odniesienie się do istoty przedmiotu postępowania oraz istoty zarzutów skargi złożonej przez skarżącą Spółkę, jak również poprzez brak uwzględnienia całokształtu okoliczności występujących w sprawie, podczas gdy Sąd winien rozstrzygać skargę w granicach danej sprawy nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną, wyrażające się:

- w całkowitym pominięciu przez Sąd, że przedmiot postępowania jest podzielny, a przepisy prawa obowiązujące w zakresie ustalenia i wymierzania kar za wycięcie drzewa indywidualizują te świadczenia w odniesieniu do konkretnego drzewa (za jedno drzewo pobierana jest jedna kara/opłata), co oznacza, że w odniesieniu do każdego z drzew wyciętych w 2014 r. przez W. S. na nieruchomości stanowiącej działkę nr ew. [...] położonej w miejscowości Ż. mogło zostać wszczęte odrębne postępowanie i wydana mogła zostać odrębna decyzja, której podstawę prawną (w odniesieniu do konkretnego drzewa) mogły stanowić zarówno przepisy u.o.p. obowiązujące przed dniem 1 stycznia 2017 r. oraz po dniu 1 stycznia 2017 r., w zależności które z nich zawierały rozstrzygnięcia korzystniejsze dla sprawcy czynu - zatem stanowisko Sądu - że w niniejszej sprawie nie mogą znaleźć zastosowanie zarówno przepisy ustawy nowej, jak i przepisy ustawy starej jest chybione,

- błędnym uznaniu, że W. S. był dzierżycielem przedmiotowej nieruchomości, a nie jej posiadaczem.

Wobec powyższego skarżąca Spółka wniosła o uchylenie w całości wyroku Sądu I instancji oraz uchylenie w zaskarżonej części poprzedzającej go decyzji organu odwoławczego i przekazanie niniejszej sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca Spółka wskazała argumenty mające w jej ocenie potwierdzać prawidłowość zajętego stanowiska.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Postępowanie kasacyjne przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie związania granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Jedynie w drodze wyjątku – w razie stwierdzenia przyczyn nieważności postępowania sądowego, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny jest upoważniony i zobowiązany do przekroczenia granic skargi kasacyjnej i wyjścia poza zakres zaskarżenia oraz zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej. W takiej sytuacji Sąd ten z urzędu bierze pod rozwagę wady nieważności postępowania i sankcjonuje je niezależnie od granic zaskarżenia oraz podniesionych zarzutów (art. 183 § 1 i art. 186 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i poddane konkretyzacji podstawy kasacyjne. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od strony skarżącej kasacyjnie konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów.

Mając na względzie wskazane wyżej zasady postępowania kasacyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny – wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności postępowania sądowego – ograniczył rozpoznanie sprawy do weryfikacji zarzutów skargi kasacyjnej.

Przeprowadzona weryfikacja dorowadziła Sąd kasacyjny do wniosku, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie w zakresie, w jakim kwestionuje prawidłowość wykładni i zastosowania art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz ustawy o lasach w zw. z art. 89 ust. 1 i art. 88 ust. 1 oraz w zw. z art. 84 ust. 1 i art. 85 ust. 1, 5 i 7 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (u.o.p.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2016 r.

Nie jest prawidłowa ocena prawna, która zmierza do zakwestionowania przyjętego przez ustawodawcę założenia, że sprawa administracyjna o wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia ma charakter odrębny i samodzielny w odniesieniu do każdego nielegalnie usuniętego drzewa lub krzewu. Przyjęta powszechnie przez organy orzekające w sprawach o wymierzenie kary za nielegalne usunięcie lub zniszczenie drzew lub krzewów praktyka wydawania jednej decyzji, która rozstrzyga w istocie wiele spraw, które jedynie w sensie procesowym tworzą jedną ("zbiorową") sprawę wykazującą podzielność przedmiotową, nie może stanowić argumentu przesądzającego o charakterze tego rodzaju spraw. Organ wymierzając administracyjną karę pieniężną za nielegalne usunięcie wielu drzew lub krzewów, dokonuje swoistego zsumowania wielu jednostkowych kar związanych z usunięciem pojedynczych elementów drzewo- lub krzewostanu, a objęcie wielu spraw jedną decyzją skierowaną do tego samego podmiotu stanowi przejaw procesowego połączenia tożsamych spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Nie negując procesowej dopuszczalności tego typu operacji na tle materialnoprawnych podstaw wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej (zob. art. 88 ust. 1-2 w zw. z art. 89 ust. 1-6 u.o.p.), trzeba jednak pamiętać, że w sytuacji długotrwałości postępowania administracyjnego prowadzonego w odniesieniu do wielości spraw oraz zmian normatywnych modyfikujących ich przesłanki materialnoprawne, może zaistnieć konieczność zastosowania w ramach jednego postępowania wielu reżimów oceny prawnej na tle nielegalnego usunięcia lub zniszczenia pojedynczych drzew lub krzewów, zgodnie z ustawowymi lub ogólnymi zasadami prawa administracyjnego intertemporalnego. Może się zatem okazać, że w odniesieniu do jednej grupy drzew lub krzewów należy zastosować dotychczasowy (stary) reżim prawny, natomiast w odniesieniu do innej – nowy reżim prawny, który przewiduje niższe kary lub nawet zwalnia sprawcę deliktu z odpowiedzialności administracyjnoprawnej (w tym przypadku właściwy organ powinien umorzyć prowadzone postępowanie administracyjne w części, która odnosi się do drzew lub krzewów, co do których ustawa nie przewiduje już wymierzenia kary).

Powyższe ogólne uwagi należy odnieść do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy oraz relewantnych unormowań intertemporalnych i powiązanych z nimi reżimów oceny materialnoprawnej. Postępowanie w sprawie nielegalnego usunięcia 111 drzew zostało wszczęte [...] sierpnia 2014 r. i trwało do dnia wydania przez organ odwoławczy kontrolowanej decyzji z dnia [...] lutego 2017 r. W związku z wejściem w życie ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw oraz ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz ustawy o lasach, w toku postępowania, liczba drzew, których nielegalne usunięcie podlegało sankcjonowaniu, uległa redukcji najpierw do 14 sztuk, a następnie do 1 sztuki (drzewo gatunku modrzew europejski na działce nr [...]). Ostatecznie zatem administracyjna kara pieniężna wymierzona decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. została wymierzona za usunięcie tylko jednego drzewa. Organ odwoławczy oraz Sąd pierwszej instancji błędnie jednak uznały, że nie jest dopuszczalne jednoczesne zastosowanie w ramach jednego postępowania reżimów prawa dawnego i nowego w zakresie sankcjonowania nielegalnego usunięcia w odniesieniu do pojedynczych drzew. W sprawie, której dotyczy skarga, możliwość równoległego zastosowania art. 89 ust. 1 w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 1 oraz art. 84 ust. 1 i art. 85 u.o.p. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2016 r. oraz w dniu orzekania wynika bezpośrednio z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz ustawy o lasach. Ten ostatni przepis jako regulacja intertemporalna stanowi, że do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy o ochronie przyrody, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej (a więc przed dniem 1 stycznia 2017 r.), stosuje się przepisy nowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu dotychczasowym, byłaby względniejsza. Jeśli uwzględni się, że przedmiotem postępowania były w istocie sprawy wymierzenia administracyjnych kar pieniężnych za każde pojedyncze drzewo, to – zgodnie z zasadą stosowania ustawy względniejszej dla sprawcy deliktu administracyjnego lub podmiotu odpowiedzialnego administracyjno-karnie (zasadą lex mitior) – trzeba będzie przyjąć, że obowiązkiem organu odwoławczego oraz Sądu pierwszej instancji było zastosowanie w odniesieniu do każdego przedmiotu oceny prawnej (pojedynczego drzewa) tego reżimu prawnego (dawnego albo nowego), który okazałby się najbardziej korzystny z punktu widzenia minimalizacji lub wyłączenia sankcji administracyjnej. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że o ile kara wymierzona za nielegalne usunięcie spornego drzewa na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1 i art. 89 ust. 1 w zw. z art. 84 ust. 1 i art. 85 ust. 1 i 5 u.o.p. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2017 r. i w dniu wydania decyzji odwoławczej (23 lutego 2017 r.) wynosiłaby 26.400 złotych, o tyle kara wymierzona na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1 i art. 89 ust. 1 w zw. z art. 84 ust. 1 i art. 85 ust. 2-7 u.o.p. oraz załącznika nr 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie opłat za usunięcie drzew i krzewów (poz. nr 8, obwód pnia 51-60 cm, stawka dla drzew umiarkowanie rosnących) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2016 r. wynosiłaby 4.450,89 złotych. Nie ulega zatem wątpliwości, że kara wymierzona na podstawie przepisów dotychczasowych (prawa dawnego) byłaby względniejsza, a zatem zgodnie z dyspozycją art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz ustawy o lasach właśnie te przepisy należało zastosować. Dla powyższego wniosku nie ma oczywiście znaczenia – eksponowany przez organ odwoławczy i Sąd Wojewódzki – problem zastosowania reżimu prawa nowego w odniesieniu do pozostałych drzew i w konsekwencji wyłączenie ich z zakresu karalności administracyjnej. Zagadnienie łączenia w ramach jednego postępowania różnych reżimów oceny prawnej odrębnych spraw zostało wyjaśnione powyżej i nie powinno budzić wątpliwości.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa jednocześnie, że kontrolowane organy nie dokonały umorzenia postępowania w części odnoszącej się do drzew, co do których karalność ich nielegalnego usunięcia została zniesiona. Brak rozstrzygnięcia w tym przedmiocie oznacza, że sprawa administracyjna dotycząca tych drzew nie została formalnie załatwiona.

Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów kasacyjnych, Sąd kasacyjny ocenia je zbiorczo jako pozbawione uzasadnionych podstaw.

Autor skargi kasacyjnej zmierzał za ich pośrednictwem do podważenia oceny prawnej Sądu Wojewódzkiego w zakresie uznania, że podmiotem odpowiedzialnym za nielegalne usunięcie spornego drzewa jest skarżąca kasacyjnie Spółka jako operator systemu dystrybucyjnego energii elektrycznej oraz właściciel urządzeń należących do tego systemu i stanowiących jej własność. Stanowisko skargi kasacyjnej w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że usunięcie spornego drzewa nastąpiło w związku z zagrożeniem funkcjonowania linii elektroenergetycznej stanowiącej własność Spółki i wchodzącej w skład prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa. W związku z powyższym strona skarżąca kasacyjnie jako właściciel urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego (urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania energii elektrycznej), była zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p. zobowiązana do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa zagrażającego funkcjonowaniu tych urządzeń, a brak uzyskania tego rodzaju zezwolenia i usunięcie drzewa w związku z powyższym zagrożeniem zaktualizował odpowiedzialność administracyjno-karną strony skarżącej na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 88 ust. 2 u.o.p. Zgodnie bowiem z art. 88 ust. 2 w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 1 u.o.p. administracyjna kara pieniężna za usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości. Zestawienie treści art. 88 ust. 2 oraz art. 83 ust. 1 u.o.p. prowadzi do wniosku, że podmiotami sankcji administracyjnej, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1 u.o.p., są te podmioty, na których ciążył obowiązek uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu z nieruchomości. Jeśli więc jedynym podmiotem zobowiązanym do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu zagrażającego funkcjonowaniu urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, jest właściciel tych urządzeń, to nie powinno być kwestionowane, że tylko ten podmiot może być podmiotem sankcji za nielegalne (bez wymaganego zezwolenia) usunięcie drzewa lub krzewu w związku z zagrożeniem funkcjonowania tych urządzeń. Pogląd ten nawiązuje do utrwalonego już orzecznictwa Naczelnego Sądu, który przyjmuje, że podmiotem sankcji z art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. może być tylko ten podmiot, który jest uprawniony do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów z danej nieruchomości (por. np. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2012 r., II OSK 2320/10, ONSAiWSA 2013, z. 1, poz. 10; wyrok NSA z dnia 5 października 2012 r., II OSK 1060/11, LEX nr 1218398). W tym kontekście należy zastrzec, że zgodnie z art. 88 ust. 2 u.o.p. jedynie posiadacz nieruchomości może uwolnić się od tak wyznaczonej odpowiedzialności, jeśli zostanie wykazane, że inny podmiot działał bez jego zgody. Powyższa przesłanka egzoneracyjna nie odnosi się jednak do właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, jeśli usunięcie drzew lub krzewów następuje w związku z zagrożeniem funkcjonowania tych urządzeń. Wobec tego nie mogą odnieść zamierzonego skutku twierdzenia Spółki, że wykonawca robót budowlanych działający na jej zlecenie na podstawie umowy z dnia [...] marca 2014 r. był podmiotem zobowiązanym do wystąpienia o zezwolenie na usunięcie spornego drzewa, a skoro usunął je bez uzyskania zezwolenia, to powinien zostać obciążony administracyjną karą pieniężną. Nie ma oczywiście podstaw do przeniesienia odpowiedzialności administracyjno-karnej na podmiot, który dokonał nielegalnego usunięcia drzewa na zlecenie właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, w związku z zagrożeniem ich funkcjonowania. Postanowienia umowy cywilnoprawnej łączącej skarżącą kasacyjnie Spółkę jako właściciela urządzeń z podmiotem działającym na jej zlecenie nie mają znaczenia dla zakresu podmiotowego odpowiedzialności administracyjno-karnej na podstawie art. 88 ust. 2 w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 1 i art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p.

W tym stanie rzeczy, wobec zasadności części zarzutów kasacyjnych i wobec uznania, że istota sprawy sądowoadministracyjnej została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny – działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. – uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzję organu odwoławczego (punkt pierwszy wyroku), natomiast w punkcie drugim wyroku zasądził od skarżonego organu na rzecz strony skarżącej kasacyjnie kwotę 2.145 (dwa tysiące sto czterdzieści pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 w zw. z art. 207 § 1 oraz art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c), ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych).

Rozpoznając ponownie odwołanie skarżony organ drugiej instancji zastosuje się do prawomocnie i ostatecznie wiążącej oceny prawnej Naczelnego Sądu. Organ odwoławczy przystąpi niezwłocznie do ponownego rozpoznania sprawy, mając na względzie treść art. 89 ust. 10 u.o.p.