Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2454/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: 151, art. 134 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: 189f par. 1 pkt 1, art. 189e, art. 86, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13ha ust. 1, art. 13i ust. 3, art. 13kc ust. 1, art. 40a ust. 5, art. 13k ust. 1, art. 13l ust. 1, art. 16l ust. 1, art. 13 ust. 3a
journal: Dz.U. 2020 poz 470
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - t.j.
article: art. 2 pkt 33
journal: Dz.U. 2017 poz 1260
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jednoloty
article: art. 15zzs[4]
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędzia WSA Tomasz Sałek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 lutego 2021 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] września 2020 r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej organ, GITD), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez J. S. (dalej skarżący, strona), utrzymał w mocy decyzję własną z [...] lutego 2020 r. nr [...] nakładającą na skarżącego karę pieniężną w wysokości 1 500 zł za wykonywanie przejazdu po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej.

Wydając zaskarżoną decyzję organ działał na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej k.p.a.), art.13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art.13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 470 ze zm., dalej u.d.p.) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 890 ze zm., dalej rozporządzenie Rady Ministrów z 22 marca 2011 r.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2140, dalej ustawa o transporcie drogowym).

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 3 października 2019 r. na odcinku autostrady [...] inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli autobus marki [...] o numerze rejestracyjnym [...]. W toku kontroli ustalono, że pojazd był wyposażony w urządzenie do poboru opłaty elektronicznej, a urządzenie pokładowe emitowało sygnał świetlny 4 razy "X" w kolorze czerwonym. Za pomocą skanera DSRC ustalono, że w dniu 23 maja 2019 r. przejazd ww. pojazdu został zarejestrowany przez urządzenia kontrolne zainstalowane na bramownicach [...] znajdujących się w pasie drogowym płatnego odcinka odpowiednio drogi krajowej [...], drogi ekspresowej [...], drogi krajowej [...], drogi krajowej [...] oraz drogi ekspresowej [...] i zapisane pod numerami ewidencyjnym odpowiednio [...] o godzinie 03:51:33, [...] o godzinie 13:24:34, [...] o godzinie 13:45:18, [...] o godzinie 17:23:06 i [...] o godzinie 17:43:35. Dodatkowo stwierdzono nieprawidłowość zapisaną jako "OBU na liście niepożądanych", a jako powód wpisania na tzw. czarną listę "Zagubione OBU", co uniemożliwiało uiszczenie opłaty elektronicznej.

Na podstawie dokumentów okazanych podczas kontroli ustalono, że pojazd został zarejestrowany jako autobus, a jego właścicielem w chwili powstania naruszenia była spółka S. sp. z o.o. Następnie organ ustalił, że użytkownikiem pojazdu był skarżący, prowadzący działalność gospodarczą (pismo ww. spółki z 22 października 2019 r.).

Pismem z 30 października 2019 r. organ zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego.

Po otrzymaniu zawiadomienia skarżący wniósł o umorzenie postępowania wskazując m.in., że w dniu przejazdu na subkoncie viaTOLL znajdowała się wystarczająca ilość środków do opłacenia pełnej wysokości wszystkich pobieranych opłat. Według skarżącego dopełnił wszelkich obowiązków związanych z uiszczaniem opłat, a kierowca nie zgłaszał aby urządzenie komunikowało błędne pobranie opłaty lub brak opłaty, czy też nieprawidłowe działanie urządzenia.

Pismem z 27 listopada 2019 r. Biuro Operacji Krajowego Systemu Poboru Opłat Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego poinformowało, że urządzenie pokładowe viaBOX przypisane do pojazdu o numerze rejestracyjnym nr [...] zostało wpisane na czarną listę w dniu 12 kwietnia 2019 r. o godzinie 13:34:13 i pozostawało na niej do 3 października 2019 r. do godz. 20:48:23. Urządzenie znajdowało się na czarnej liście ponieważ zostało zagubione, a zmiana statusu urządzenia 12 kwietnia 2019 r. została dokonana przez Panel Obsługi Klienta, do którego dostęp ma wyłącznie użytkownik znający ustalony login i hasło. Urządzenie pokładowe zostało oznaczone jako odnalezione w dniu 3 października 2019 r. o godz. 20:48:23 przez agenta w punkcie [...] na wniosek użytkownika. Użytkownik pojazdu w dniu 4 października 2019 r. wymienił urządzenie pokładowe viaBOX nr [...] na urządzenie pokładowe viaBOX nr [...], przy wymianie urządzenie pokładowe viaBOX nr [...] zostało sklasyfikowane jako funkcjonalne. Użytkownik pojazdu nie składał reklamacji w związku niesprawnym działaniem urządzenia pokładowego viaBOX.

W piśmie z 23 stycznia 2020 r. skarżący ponownie wniósł o umorzenie postępowania oraz wskazał, że informacje zawarte w piśmie Biura Operacji Krajowego Systemu Poboru Opłat są nieprawdziwe. W jego ocenie, nieprawdą jest, że: a) urządzenie pokładowe zostało odnalezione ponieważ nigdy nie zostało zagubione ani skradzione, b) użytkownik zgłaszał kradzież urządzenia oraz że zostało odnalezione w punkcie [...] na wniosek użytkownika - urządzenie cały czas znajdowało się we właściwym pojeździe przytwierdzone do szyby czołowej. Zdaniem skarżącego przedstawione informacje są niespójne i konieczne jest uzupełnienie materiału dowodowego o przesłuchanie użytkownika pojazdu.

Postanowieniem z [...] lutego 2020 r. organ nie uwzględnił żądania strony dotyczącego dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony.

Decyzją z [...] lutego 2020 r. GITD nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 1 500 zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, uzupełniając uprzednio materiał dowodowy o pismo Biura Operacyjnego Krajowego Systemu Poboru Opłat z 22 czerwca 2020 r. wraz ze szczegółowym wykazem opłat naliczonych i pobranych zarejestrowanych na koncie użytkownika.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję GITD, powołując się na treść art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. wskazał, że korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2020 r., poz. 110 ze zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Natomiast wysokość kary pieniężnej została ustalona w sposób sztywny w art. 13k ust. 1 pkt 1 i 2 u.d.p., w niniejszym przypadku kara wyniosła 1 500 zł (pkt 2) - kontrolowany pojazd został zarejestrowany jako autobus.

Zgodnie z art. 13k ust. 6 u.d.p. na podmiot, o którym mowa w art. 13k ust. 4 ww. ustawy nie może zostać nałożona więcej niż jedna kara pieniężna za poszczególne naruszenia wymienione w art. 13k ust. 1 lub ust. 2 pkt 2 ww. ustawy, dotyczące danego pojazdu samochodowego. Stosownie zaś do treści art. 13k ust. 7 u.d.p. za dobę uznaje się okres od godziny 0:00 do godziny 24:00 w danym dniu.

W ocenie organu z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że podczas kontroli stwierdzono nieprawidłowość opisaną jako "OBU na liście niepożądanych", a jako powód wpisania na czarną listę wskazano "Zagubione OBU". Podczas zarejestrowanego przejazdu w pojeździe było zainstalowane urządzenie pokładowe viaBOX. W trakcie kontroli urządzenie pokładowe emitowało sygnał świetlny 4 razy "X" w kolorze czerwonym, co zgodnie z instrukcją oznacza "Błąd. Prosimy o udanie się do Punktu Obsługi Klienta lub Dystrybucji".

Organ podkreślił, że opłata elektroniczna za przejazd pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] w dniu kontroli nie została uiszczona, ponieważ konto użytkownika na umowie zostało zawieszone. W przypadku wygenerowania przez system zapisu ewidencyjnego o ww. treści, dodatni stan salda konta użytkownika nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy bowiem przy zawieszeniu konta pojazdu system nie może pobrać należnej za przejazd opłaty elektronicznej. Pomimo poruszania się przedmiotowego pojazdu po drodze płatnej, za przejazd ten nie została naliczona i pobrana opłata elektroniczna.

Zdaniem organu wskazane przez stronę okoliczności faktyczne nie wypełniają przesłanek pozwalających na umorzenie postępowania administracyjnego lub odstąpienie od nałożenia kary, o których mowa w art. 189e k.p.a. i art. 189f § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Organ wyjaśnił, że przesłanką odpowiedzialności jest jedynie stwierdzenie nieprzestrzegania przez określony podmiot nałożonych prawem obowiązków. Z analizy zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że strona poruszała się z nieaktywnym kontem urządzenia viaBOX w pojeździe w chwili stwierdzenia naruszenia. Konto pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] z przypisanym urządzeniem pokładowym viaBOX o numerze [...] zostało reaktywowane w dniu 3 października 2019 r. o godzinie 20:48:23, czyli po stwierdzonym naruszeniu.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ ustalił, że w okresie od 10 kwietnia 2019 r. do 11 października 2019 r. transakcję naliczenia i pobrania opłaty dla pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] zarejestrowano ostatni raz przed naruszeniem objętym niniejszym postępowaniem w dniu 11 kwietnia 2019 r. o godzinie 02:44:11. Kolejną transakcję naliczenia opłaty dla ww. pojazdu zarejestrowano w dniu 4 października 2019 r. o godzinie 04:40:32 (z nadesłanego do niniejszej sprawy szczegółowego wykazu opłat naliczonych i pobranych wynika, że była to godzina 07:40:32). Jednocześnie w tym samym okresie rejestrowane były transakcje naliczenia i pobrania opłaty dla innych pojazdów zarejestrowanych na kontach użytkownika. W ocenie organu strona nie dołożyła należytej staranności jako podmiot zobowiązany do uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd płatnym odcinkiem drogi publicznej.

W dalszej części decyzji organ odniósł się do zarzutów strony sformułowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że informacje wynikające z pism Biura Operacji Krajowego Systemu Poboru Opłat są spójne i wzajemnie się uzupełniają. Zmiana statusu urządzenia na "zagubione" została dokonana 12 kwietnia 2019 r. o godz. 13:34:13 poprzez Panel Obsługi Klienta, do którego dostęp ma wyłącznie użytkownik znający ustalony login i hasło. Organ nie dał wiary wyjaśnieniom skarżącego, że zgłoszenie wpłynęło bez udziału strony – dostęp do konta, a tym samym zgłoszenia zmiany statusu urządzenia dokonać może tylko użytkownik znający ustalony login i hasło. Z chwilą zawieszenia urządzenia pokładowego emituje ono czerwony sygnał świetlny (4X), co zgodnie z instrukcją oznacza "Błąd. Prosimy o udanie się do Punktu Obsługi Klienta lub Dystrybucji". Z instrukcji obsługi urządzenia wynika, że nie ma możliwości, aby urządzenie pokładowe emitowało świetlny sygnał w kolorze zielonym, oznaczający prawidłowe działanie urządzenia, będąc jednocześnie zawieszonym. W przypadku zawieszenia konta urządzenia pokładowego transakcje opłat nie są rejestrowane co powoduje, że opłata elektroniczna nie jest uiszczana podczas przejazdu przez bramownice. Tym samym urządzenie nie emituje sygnału dźwiękowego potwierdzającego pobranie opłaty elektronicznej. Organ uznał, że strona była informowana, że urządzenie pokładowe nie nalicza opłaty, a opłata elektroniczna podczas kontrolowanego przejazdu nie została uiszczona.

W ocenie organu przeprowadzenie dodatkowego dowodu z przesłuchania strony na okoliczność nieuprawnionego dostępu do systemu viaTOLL nie ma istotnego wpływu na rozstrzygnięcie – w istocie nie ma znaczenia na czyj wniosek zostało zawieszone działanie urządzenia pokładowego, skoro emitowało ono czerwony sygnał świetlny informujący o nieprawidłowościach w funkcjonowaniu urządzenia viaBOX. Powinno to być zauważone przez użytkownika pojazdu przygotowującego pojazd oraz przez kierowcę w trakcie przejazdu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący, zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mających na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;

- art. 8 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie jego uczestników do władzy publicznej;

- art. 77 k.p.a. poprzez naruszenie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego;

- art. 107 k.p.a. poprzez niezrozumiałe i niepoparte dowodami uzasadnienie faktyczne decyzji

i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów opłaty sądowej.

W ocenie skarżącego szczegółowego wyjaśnienia wymagały kwestie nieuprawnionego dostępu do systemu informatycznego viaTOLL lub jego błędnego działania, wystąpienie w postępowaniu zdarzeń związanych z punktem obsługi [...] w [...] oraz szereg innych działań, niepodejmowanych przez przewoźnika, wskazanych przez operatora systemu płatności. Informacje zawarte w dokumentach organu kontrolnego oraz Biura Operacji Krajowego Systemu Poboru Opłat były niespójne i niezgodne z prawdą. Raz organ wskazywał na zgłoszenie kradzieży, innym razem na zgubienie urządzenia. Operator systemu płatności wskazywał, że zgłoszenie zgubienia urządzenia zostało dokonane w formie wiadomości e-mail, jednak z powodu braku dowodów następnie zmienił argumentację wskazując, że zgłoszenia dokonano telefonicznie. W tych samych dokumentach znajdowały się nieprawdziwe informacje o odnalezieniu urządzenia, które w rzeczywistości cały czas zamontowane było w autobusie i nigdy nie zostało zgubione lub skradzione. Zdaniem skarżącego organ nie przeprowadził w sprawie dodatkowych czynności, między innymi wnikliwej analizy zgromadzonego materiału dowodowego. Decyzja powinna zostać uchylona, gdyż rozstrzygnięcie zostało oparte na nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym, w wyniku zignorowania istotnych dokumentów, z naruszeniem istotnych dla prawidłowej kwalifikacji naruszeń przepisów oraz zignorowania w zgromadzonym materiale dowodowym oczywistych dowodów potwierdzających brak wpływu przewoźnika na stwierdzone naruszenia, co godzi w normy państwa opartego na prawie. Natomiast oparcie rozstrzygnięcia na jednostronnej argumentacji operatora systemu płatności, bez możliwości przeprowadzenia kontrdowodu z przesłuchania strony poważnie ograniczyło możliwość czynnego udziału strony w postępowaniu. Zdaniem skarżącego, organ nie przeprowadził postępowania w stopniu niezbędnym do stwierdzenia przesłanek uwolnienia strony od odpowiedzialności. Istniejące okoliczności egzoneracyjne dowodzą ponad wszelką wątpliwość, że wystąpienie naruszeń wynikało z winy osoby trzeciej, której ustalenie powinno znaleźć się w zakresie działań organu. Pracownik operatora systemu zablokował urządzenia viaBOX bez porozumienia z przedsiębiorcą, dysponentem urządzenia. Operator systemu nie potrafi wskazać, kto i w jakich okolicznościach dokonał zgłoszenia oraz podawał wykluczające się informacje na temat formy zgłoszenia. Skarżący zarzucił organowi uwzględnienie wyłącznie stanowiska operatora systemu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W świetle art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej p.p.s.a.) sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), oraz w przypadku stwierdzenia wydania decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie żadna z wyżej wskazanych przesłanek nie zaszła. Zaskarżona decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego nie narusza prawa, a podniesione zarzuty i argumentacja skargi nie zasługują na uwzględnienie. W tej sytuacji skarga - jako niezasadna - podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej (dmc) powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.

W myśl art. 13ha ust. 1 u.d.p. opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, zwana dalej "opłatą elektroniczną", jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6. Opłatę elektroniczną ustala się jako iloczyn liczby kilometrów przejazdu i stawki tej opłaty za kilometr dla danej kategorii pojazdu (art. 13ha ust. 2 u.d.p.). Co do zasady uiszczenie opłaty elektronicznej następuje w systemie elektronicznego poboru opłat, zgodnie z art. 13i (art. 13hc ust. 1 u.d.p.). Zasadą jest również, że pobranie tej opłaty następuje poprzez urządzenie instalowane w tym celu w pojeździe samochodowym. Obowiązek oferowania takiego urządzenia (na potrzeby pobierania opłat) spoczywa na podmiotach pobierających opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru, zgodnie z art. 13i ust. 3 u.d.p.

Kierujący pojazdem samochodowym wyposażonym w urządzenie na potrzeby pobierania opłat elektronicznych, z mocy art. 13i ust. 4a ustawy u.d.p., jest obowiązany do wprowadzenia do urządzenia prawidłowych danych o kategorii pojazdu, o której mowa w art. 13ha ust. 3 u.d.p. (odpowiednia kategoria pojazdu).

Zasady wnoszenia opłat elektronicznych oraz ich rozliczania reguluje wydane na podstawie art. 40a ust. 5 u.d.p. rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1406).

Stosownie do treści art. 13k ust. 1 u.d.p. za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy (pkt 1), 1 500 zł - w pozostałych przypadkach (pkt 2).

W myśl art. 13l ust. 1 u.d.p. do kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, w tym kontroli używanego w pojeździe urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3 i 3a, jeżeli jest ono wymagane, oraz urządzenia, o którym mowa w art. 16l ust. 1, a także nałożenia i pobierania kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k, jest uprawniony Główny Inspektor Transportu Drogowego.

Kontrolowany pojazd marki [...] nr rejestracyjny [...] został zarejestrowany jako autobus, tym samym za przejazdy po drogach krajowych lub ich odcinkach korzystający z jego użyciem z dróg publicznych obowiązany był do uiszczania opłaty elektronicznej. Pojazd nie podlegał też zwolnieniom, o których mowa w art. 13 ust. 3a u.d.p.

Nałożona kara pieniężna dotyczyła przejazdu w dniu 23 maja 2019 r. (o godz. 03:51:33, 13:24:34, 13:45:18, 17:23:06 i 17:43:35) odpowiednio na drodze krajowej [...], drodze ekspresowej [...], drogi krajowej [...], drodze krajowej [...] oraz drodze ekspresowej [...], na których pobiera się opłatę elektroniczną. W pojeździe było zainstalowane urządzenia pokładowe do poboru opłaty elektronicznej viaBox, przy wykorzystaniu którego uiszczenie takiej opłaty może nastąpić; skarżący zawarł umowę z operatorem na korzystanie z takiego urządzenia. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na Instrukcję obsługi urządzenia pokładowego viaBOX – w części B1 instrukcji wskazano m. in., że kierowca pojazdu jest odpowiedzialny za prawidłową instalację urządzenia viaBOX. Ponadto urządzenie viaBOX można sprawdzić, zwrócić lub wymienić w dowolnym Punkcie Obsługi Klienta lub Dystrybucji (str. 6 instrukcji). Natomiast sprawdzając status urządzenia sygnał świetlny - 1x zielony oznacza, że "Urządzenie viaBOX działa prawidłowo", 2x zielony – "Urządzenie viaBOX działa prawidłowo, ale saldo konta jest niskie. Doładuj konto. Stosuje się jedynie do kont typu przedpłaconego", 4x czerwony – oznacza "Błąd. Prosimy o udanie się do Punktu Obsługi Klienta lub Dystrybucji", braku sygnału świetlnego - "Błąd. Prosimy o udanie się do Punktu Obsługi Klienta lub Dystrybucji" (str. 7 instrukcji). W trakcie przejazdu przez Punkt Poboru Opłat, kierowca może usłyszeć następujące rodzaje sygnałów dźwiękowych: 1 dźwięk – "Opłata pobrana. Przejazd dozwolony", 2 dźwięki – "Opłata pobrana, przejazd dozwolony, ale stan konta jest niski. Doładuj konto. Stosuje się jedynie do kont typu przedpłaconego", 4 dźwięki – "Nie pobrano opłaty. Prosimy o udanie się do Punktu Obsługi Klienta lub Dystrybucji", brak dźwięku – "Nie pobrano opłaty. Prosimy o udanie się do Punktu Obsługi Klienta lub Dystrybucji".

W niniejszej sprawie opłaty za przejazdy w dniu 23 maja 2019 r., zarejestrowane przez bramownice znajdujące się w pasie drogowym płatnego odcinka drogi krajowej [...], drogi ekspresowej [...] oraz drogi krajowej [...], nie zostały pobrane. Potwierdza to wykaz opłat naliczonych i pobranych – ostatnia opłata została pobrana 11 kwietnia 2019 r. a następna dopiero 4 października 2019 r. (przesłany w formie elektronicznej przez organ do sprawy VI SA/Wa 2432/20). Urządzenie pokładowe viaBOX przypisane do kontrolowanego pojazdu, tzn. autobusu o numerze rejestracyjnym [...] zostało 12 kwietnia 2019 r. wpisane na czarną listę i pozostawało na niej do 3 października 2019 r. (pismo z 27 listopada 2019 r. – akta administracyjne). Znajdowanie się urządzenia na czarnej liście oznacza niemożność pobierania opłaty, albowiem konto na umowie użytkownika zostaje zawieszone. Podczas kontroli system wygenerował zapis: Typ nieprawidłowość: "A_OBU_ON_BLACKLIST", Opis nieprawidłowości: "OBU na liście niepożądanych", Powód wpisania na czarną listę: "Zagubione OBU".

Zdaniem Sądu, w ww. okolicznościach stanu faktycznego i prawnego sprawy, organ prawidłowo ocenił, że w niniejszej sprawie nie mógł znaleźć zastosowania art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. – okoliczności przedstawione przez stronę nie uzasadniały odstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu z powodu znikomej wagi naruszenia; uchybienie obowiązkowi w zakresie uiszczenia opłaty elektronicznej nie wynikało też z działania siły wyższej w rozumieniu art. 189e k.p.a. Dodatkowo należy podkreślić, że twierdzenia skarżącego o możliwości zablokowania urządzenia przez pracownika operatora systemu bez porozumienia z przedsiębiorcą, nie zostały poparte żadnymi dowodami. Skarżący nie wskazywał, że prowadzone są jakiekolwiek postępowania np. w związku z kradzieżą komputera, laptopa, telefonu (z których możliwy był dostęp do konta użytkownika), czy dokumentacji związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą, czy też aby doszło do włamania hakerów i pozyskania przez nich danych dotyczących logowania do systemu poboru opłat. Ponadto biorąc pod uwagę to, że urządzenie viaBox znajdowało się na czarnej liście przez niespełna pięć miesięcy od 12 kwietnia 2019 r. do 3 października 2019 r., a skarżący twierdzi, że było ono cały czas w pojeździe (nie zostało skradzione ani zagubione), to przez ten czas ani kierowca pojazdu, ani skarżący jako użytkownik nie zadbali o sprawdzenie prawidłowości działania urządzenia, czy pobierania opłat za poszczególne przejazdy. Jak wskazane zostało wcześniej, w instrukcji obsługi urządzenia pokładowego viaBOX podczas przejazdu przez Punkt Poboru Opłat kierowca może usłyszeć 1 dźwięk, 2 dźwięki, 4 dźwięki lub brak dźwięku, te dwa ostatnie, tzn. 4 dźwięki lub brak dźwięku, nie powinny być przez kierowcę zignorowane, gdyż oznaczają, że opłaty nie pobrano i należy skontaktować się z Punktem Obsługi Klienta lub Dystrybucji. Ponadto można dokonać sprawdzenia statusu urządzenie poprzez naciśnięcie przycisku przez mniej niż 2 sekundy. Włączy się wtedy wskaźnik "X", 4x czerwone oznaczają błąd urządzenia i konieczność udania się do Punktu Obsługi Klienta lub Dystrybucji – a takie właśnie 4x czerwone sygnalizowało urządzenie w czasie kontroli. Na marginesie odnosząc się do twierdzenia skarżącego o nieprawdziwości odnalezienia urządzenia na wniosek użytkownika w punkcie [...] zauważyć należy, że z pisma z 27 listopada 2019 r. wynika, że urządzenie nie zostało odnalezione w punkcie [...], tylko w tym punkcie agent 3 października 2019 r. o godzinie 20:48:23 oznaczył je jako odnalezione. Ponadto kontrola drogowa zakończyła się 3 października o godzinie 18:54:00, miejscem kontroli była [...], miejscem zatrzymania autostrada [...] (por. protokół kontroli), zaś [...] znajdują się ok. 40 km od miejsca kontroli ([...]).

Wobec powyższego niezależnie od tego z jakiego powodu urządzenie viaBOX znalazło się na czarnej liście, to na tej liście pozostawało nie jeden dzień bądź kilka dni, ale przez niespełna pięć miesięcy. W tym czasie co wynika z protokołu kontroli pojazd poruszał się po płatnych odcinkach dróg krajowych (28 naruszeń), a skarżący jako prowadzący działalność gospodarczą, jako podmiot posiadający pojazdy, które poruszają się po płatnych odcinkach dróg krajowych (w wykazie transakcji naliczonych i pobranych wskazano numery rejestracyjne różnych pojazdów), nie podjął żadnych czynności zmierzających do wyeliminowania powyższej sytuacji. Kierowca pojazdu nie reagował ani na sygnały dźwiękowe, czy też brak tych sygnałów, ani na sygnały świetlne (4x czerwone). Dodatkowo zauważyć należy, że instrukcja obsługi urządzenia pokładowego viaBOX została sporządzona także w języku ukraińskim (kierowcą pojazdu był obywatel Ukrainy), a skarżący w pismach procesowych wskazywał, że kierowca został zapoznany z funkcjonowaniem systemu poboru opłat i nie zgłaszał nieprawidłowości. Tak więc skoro skarżący nabywając urządzenie viaBOX otrzymał instrukcję obsługi urządzenia, instrukcja ta była także w języku ojczystym kierowcy autobusu, który był zapoznany z funkcjonowaniem systemu, to niezrozumiały jest brak jakiejkolwiek aktywności ze strony kierowcy (którym skarżący posługiwał się w prowadzonej działalności) czy skarżącego odnośnie kontroli prawidłowości działania urządzenia.

Podstawą nałożenia kary pieniężnej z art. 13k ust. 1 u.d.p. jest przejazd pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy, określoną drogą krajową lub jej odcinkiem bez uiszczenia wymaganej opłaty. Z przepisu art. 13k ust. 1 u.d.p. wynika, że kreowana na jego gruncie odpowiedzialność ma charakter obiektywny, co oznacza, że jest ona niezależna od winy sprawcy naruszenia. W szczególności nie zmienia charakteru obiektywnego odpowiedzialności administracyjnej za delikt administracyjny na odpowiedzialność subiektywną determinowaną winą i przyczynami naruszenia przepis art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. Przepis ten jedynie obliguje organ do odstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa.

Nie zmienia to jednak samej zasady zastosowania przez organ prawem przewidzianych dolegliwości wobec podmiotów wykonujących przejazd po drogach publicznych bez dopełnienia stosownego obowiązku opłaty, jako wyłącznie konsekwencji samego faktu naruszenia obowiązującego prawa. Fakt naruszenia prawa jest w takim stanie rzeczy podstawą zastosowania sankcji, jako skutku zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, jednakże przy równoczesnym rozważeniu wystąpienia szczególnych sytuacji, o których mowa w przepisach k.p.a. (por. przepisy art. 189a i nast. k.p.a.) i ich wpływu na odpowiedzialność strony. Organy Inspekcji Transportu Drogowego obowiązane są w toku postępowania administracyjnego zbadać okoliczności, które takie sytuacje kreują i ocenić ich konsekwencje dla odpowiedzialności strony w kwestii ustalonego naruszenia.

W tej sprawie obowiązek ten został wykonany. W świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznoprawnego organ odwoławczy nie miał podstawy do ustalenia występowania w niej sytuacji z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. czy 189e k.p.a. Ewentualną nieświadomość skarżącego znajdowania się urządzenia viaBOX na czarnej liście przez niespełna 5 miesięcy, należy postrzegać w kategoriach braku należytej staranności w przygotowaniu się do przejazdów (a szerzej w rozpoznaniu prawnej przestrzeni prowadzonej działalności gospodarczej łączącej się z wykonywaniem przejazdów ww. pojazdem), a nie jako okoliczność usprawiedliwiającą nieuiszczenie tej opłaty, czy też prowadzącą do uznania wagi naruszenia za znikomą, skoro obwiązek ten należy do podstawowych obowiązków korzystającego z drogi publicznej. Należyta staranność w przygotowaniu przejazdu po takiej drodze winna być udziałem każdego, kto skutecznie dba o swoje interesy. W każdym bądź razie okoliczności podnoszone przez skarżącego/stronę nie prowadzą do zakwestionowania stanowiska organu, który nie podzielił argumentacji strony. Strona nie dopełniła obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Wykonała zatem przejazd z naruszeniem przepisów o tej opłacie, która jest podstawowym obowiązkiem korzystającego z płatnych odcinków dróg pojazdem/zespołem o dmc powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczonej masy całkowitej.

W uwarunkowaniach faktycznoprawnych tej sprawy organ prawidłowo bowiem wskazał, na tle unormowania przepisu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., że waga ww. naruszenia nie była znikoma, gdyż dotyczyła podstawowego obowiązku w zakresie korzystania z drogi publicznej; dodatkowo obowiązek ten jest jasno sprecyzowany w ww. przepisach, nie podlega stopniowaniu, ma bezwzględny charakter, a jego granicę wyznacza dmc pojazdu powyżej 3500 kg (3,5 tony), w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczonej masy całkowitej.

Wymierzenie kary administracyjnej nie jest zależne od takich okoliczności, jak cel przejazdu/rodzaj prowadzonej przez wykonującego przejazd działalności, jednorazowość czy wysoka częstotliwość przejazdów, nieświadomość czy nieznajomość przepisów, tylko wynika z samego faktu naruszenia. Również zgłoszenie urządzenia jako odnalezionego po kontroli pojazdu (nawet bezzwłoczne) nie eliminuje konsekwencji wcześniejszego naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty, gdyż jest to czynność następcza wobec odnotowanego zachowania strony, które nie zostało przerwane przez samą stronę, tylko zakończyło się ingerencją kontrolną organu uświadamiającą nieprawidłowość działania urządzenia (urządzenie na czarnej liście), w sytuacji gdy pojazd spełniał parametry przesądzające obowiązek jej uiszczania, a strona winna o tym sama wiedzieć przed rozpoczęciem przejazdu/przejazdów po drodze publicznej podlegającej opłacie, sprawdzić prawidłowość działania urządzenia, aby nie narażać się na prowadzenie postępowania w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. Brak staranności w tym względzie nie może prowadzić do nadania odnotowanemu naruszeniu charakteru naruszenia znikomej wagi, gdyż takie potraktowanie naruszenia (w podanych wyżej uwarunkowaniach stanu faktycznego tej sprawy) prowadziłoby do wyłączenia stosowania przepisów, które z brakiem uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd pojazdem o wskazanych parametrach po płatnych odcinkach dróg łączą konsekwencję nałożenia kary pieniężnej. Poza tym, gdyby strona po ww. kontroli nie zgłosiła odnalezienia urządzenia (czy tego, że nie zostało zagubione i należy przywrócić aktywność konta użytkownika) narażałaby się na dalsze kary pieniężne z tego tytułu; nie sposób zatem interpretować zgłoszenia urządzenia jako odnalezionego jako czynność zupełnie dobrowolną, oderwaną od tej kontroli. Kara pieniężna za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej jest sztywna (por. przepisy art. 13k ust. 1 u.d.p.), a organ nie może jej miarkować.

Reasumując, w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał organowi podstawę do wydania zaskarżonej decyzji - także bez przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony. Dowód z przesłuchania strony, o którym mowa w art. 86 k.p.a., ma charakter posiłkowy/subsydiarny i może być przeprowadzony wówczas, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia – co w ocenie Sądu w tej sprawie nie zachodzi. Nadto dowód tego rodzaju i tak nie mógłby mieć przesądzającego znaczenia w sprawie, zważywszy na jego nie w pełni obiektywny charakter wynikający z faktu, że oświadczenia objęte tym dowodem składa strona zainteresowana uzyskaniem korzystnego dla niej wyniku załatwienia sprawy.

Rozstrzygnięcia organu zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu (art. 107 § 3 k.p.a.). Organ nie naruszył wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego, ani przepisów prawa materialnego.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Skarga w niniejszej sprawie została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.). W świetle przepisów art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a), czyli z urzędu rozpoznaje sprawę w jej całokształcie. Taki sposób procedowania przez sąd administracyjny gwarantuje, że mimo rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, nie zostaje naruszony żaden słuszny interes i prawa stron/uczestników postępowania przed tym sądem.