Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1332/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Koszty sądowe
Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 216 i art. 231
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 1 pkt 2 i par. 2 ust. 6
journal: Dz.U. 2003 nr 221 poz 2193
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Nowak, Sędziowie: NSA Stefan Babiarz, WSA del. Zofia Skrzynecka (sprawozdawca), Protokolant Paweł Koluch, po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. C. i M. C. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1338/06 w sprawie ze skargi B. C. i M. C. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 17 lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia oraz rozłożenia na raty płatności należnych na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 24 maja 2006 r. (sygn. akt III SAlWa 1338/06) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odrzucił skargę B. C. i M. C. - P.P.H.U. "F." na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 17 lutego 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia oraz rozłożenia na raty płatności należnych na Państwowy Fundusz Osób Niepełnosprawnych.

Jako podstawę prawną postanowienia, Sąd przytoczył art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej cytowanej jako p.p.s.a., zgodnie z którym pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. Wskazał jednocześnie na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 2006 r. sygnatura akt SK 11/05 (Dz. U. Nr 45, poz. 2006), w którym Trybunał orzekł, że § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), zgodnie z którym wpis stały od skargi wnoszonej przez adwokata lub radcę prawnego uiszczano na wezwanie, po przekazaniu skargi sądowi, jest niezgodny z art. 221 p.p.s.a. a także z art. 2 Konstytucji RP. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego opublikowane zostało w dzienniku Ustaw z dnia 17 marca 2006 r. i z tym dniem przestał obowiązywać § 5 ust.2 rozporządzenia.

Sąd uznał, że przedmiotem zaskarżonego skargą aktu nie była należność pieniężna stanowiąca wartość przedmiotu zaskarżenia, o której mowa w art.216 p.p.s.a. W związku z tym, mimo że w skardze wskazana została wartość przedmiotu zaskarżenia Sąd uznał, iż wartość przedmiotu zaskarżenia w przedmiotowej sprawie nie może być określona kwotowo, co powoduje, że w sprawie nie mógł mieć zastosowania przepis §1 rozporządzenia określający wysokość wpisu stosunkowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym i stanowiący, że wysokość ta zależy od wysokości należności objętej zaskarżonym aktem. Skoro więc w sprawie nie był należny wpis stosunkowy, należało, zdaniem Sądu pierwszej instancji przyjąć, że właściwy jest wpis stały, którego wysokość ustalona została przez przewodniczącego Wydziału na kwotę 200 zł stosownie do § 2 ust.6 rozporządzenia.

Ponieważ pełnomocnik skarżących, będący adwokatem, nie dokonał wpłaty należnego wpisu stałego, Sąd na podstawie art.160 w związku z art. 221 p.p.s.a. odrzucił skargę.

W skardze kasacyjnej z dnia 8 czerwca 2006 r., wniesionej w ustawowym terminie od wyżej opisanego postanowienia, pełnomocnik skarżących, będący adwokatem, wniósł na podstawie art.173 § 1 i 2 w związku z art.176 p.p.s.a o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia. Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazał art.174 pkt 1 p.p.s.a zarzucając naruszenie prawa materialnego, a mianowicie § 1 pkt 2 i § 2 ust. 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 z 2003 r., poz. 2193), dalej cytowanego jako "rozporządzenie", przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

W konsekwencji, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w szczególności zwrotu wpisu i kosztów zastępstwa procesowego.

Uzasadniając skargę kasacyjną jej autor stwierdził, że zaprezentowane przez Sąd pierwszej instancji stanowisko związane jest z błędną wykładnią § 1 pkt 2 i niewłaściwym zastosowaniem § 2 ust.6 wymienionego rozporządzenia. Wskazał, iż postępowanie w sprawie umorzenia określonej kwoty podatku z istoty swojej dotyczy należności pieniężnej, a nadto zawsze w trakcie tego postępowania, na podstawie odpowiednich przepisów, badane jest także i to, czy umorzenie powinno nastąpić w całości, czy w części, bądź nie powinno w ogóle mieć miejsca. Podobnie jest z ratami, których ilość, a zatem rozłożenie w czasie, kreuje wielkość np. opłaty prolongacyjnej i odsetek. Także praktyka wskazuje, że nic nie stoi na przeszkodzie, ażeby udzielając rat, uzależnić to od wpłaty części należności głównej. Wydaje się więc skarżącym, że tego rodzaju możliwość przeczy tezie o charakterze formalnym rozstrzygnięcia.

Teoretycznie, w ramach skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę merytorycznie i oceniając zgromadzony materiał dowodowy, mógłby hipotetycznie dojść do wniosku, że w sprawie tej nie badano, a w świetle dowodów powinno to mieć miejsce, możliwości umorzenia wpłat w - części. Tak więc, wskazane wyżej elementy wpływają, w przekonaniu autora skargi kasacyjnej na możliwość wahania się po stronie zobowiązanego wobec budżetu - skarżących, wielkości zobowiązania. Podniesiono jednocześnie, że podobne stanowisko reprezentuje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który we wszystkich sprawach o umorzenie wyznacza wpis stosunkowy.

W ocenie skarżących stanowisko Sądu odnośnie § 2 w/w rozporządzenia, gdzie jego zdaniem wysokość wpisu uzależniona jest od formy prawnej, a także od jego przedmiotu, nie jest zasadne.

Zdaniem skarżących kategoria spraw dotyczących umorzeń, wszelkiego rodzaju zaległości podatkowych i różnego rodzaju opłat, w swojej ilości przypadków i wadze jest tak znaczna, że nie sposób przyjąć, iż mogła ujść uwadze autora rozporządzenia. Ponieważ dostrzeżono tę szczególną instytucję, decydującą w wielu przypadkach o istnieniu np. podmiotów gospodarczych, to nie było potrzeby dodatkowego uregulowania tej kategorii, skoro zawiera się ona w/w rozporządzeniu w § 1. Paragraf 2 ust. 6 tego samego rozporządzenia znalazł się w powołanym akcie prawnym na wszelki wypadek, gdyby wystąpił przypadek inny, aniżeli wymienione, także niezwiązany z dochodzeniem swoich praw (możliwości umorzenia w całości lub w części, bądź rat) wobec obowiązku zapłaty należności pieniężnej. W przekonaniu autora skargi kasacyjnej nie można bowiem kwestionować, że wpłata na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych jest należnością pieniężną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w § 2 art. 183. W rozpoznawanej sprawie przyczyn do stwierdzenia nieważności NSA się na dopatrzył.

Z akt sprawy wynika, że kwestią sporną jest to czy sprawa będąca przedmiotem skargi do WSA jest objęta wpisem stałym czy stosunkowym, gdyż `konsekwencją przyjęcia przez Sąd, że wpis powinien być stały było odrzucenie skargi, co zdaniem autora skargi kasacyjnej pozbawia skarżących prawa do sądu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej sprecyzowano, że zarzut naruszenia prawa materialnego mieszczący się w podstawie określonej w art.174 pkt 1 p.p.s.a. obejmuje błędną wykładnię § 1 pkt 2 rozporządzenia a niewłaściwe zastosowanie dotyczy § 2 ust.6 rozporządzenia.

Przechodząc do oceny pierwszego z zarzutów należy stwierdzić, że w istocie Sąd dokonał wykładni art.216 p.p.s.a. by dojść do stwierdzenia, że zastosowania w sprawie nie mógł mieć przepis §1 rozporządzenia określający wysokość wpisu stosunkowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym i stanowiący, że wysokość ta zależy od wysokości należności objętej zaskarżonym aktem.

W rezultacie drogą eliminacji, Sąd pierwszej instancji przyjął, że skoro w sprawie nie był należny wpis stosunkowy, należało przyjąć, że właściwy jest wpis stały.

Można więc przyjąć, że pośrednio jedynie dokonana została wykładnia przepisu § 1 rozporządzenia, ponieważ przepis ten pozostaje w ścisłym związku z art.216 p.p.s.a., który stanowić musi punkt wyjścia przy ocenie, jaki wpis należy pobrać w danej sprawie. Zgodnie z art.216 p.p.s.a, jeżeli przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, stanowi ona wartość przedmiotu zaskarżenia. Sąd poddał analizie, co w przypadku sprawy o umorzenie i rozłożenie na raty należności na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych jest przedmiotem zaskarżenia. Sąd ocenił, że decyzja Ministra Pracy i Polityki Społecznej, którą odmówiono umorzenia, rozłożenia na raty należności na w/w Fundusz jest rozstrzygnięciem o charakterze formalnym, ponieważ wydając tę decyzję organ nie określił wysokości należności a jedynie badał ustawowe przesłanki umorzenia. Można zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, iż zakwalifikowanie decyzji jako rozstrzygnięcia o charakterze formalnym nie było właściwe, gdyż za rozstrzygnięcia tego rodzaju uznaje się takie, które nie odnoszą się do warstwy merytorycznej sprawy a tak nie jest w przypadku postępowań wywołanych wnioskami o umorzenie lub rozłożenie na raty należności publicznoprawnych. Wydaje się jednak, iż rzeczywista motywacja Sądu była w istocie inna, gdyż z wywodu dotyczącego tej kwestii wynika, iż Sąd chciał w ten sposób wykazać odmienność orzeczeń dotyczących umarzania i rozkładania na raty w stosunku do decyzji wymiarowych. Mimo więc wyżej wskazanej częściowej wadliwości argumentacji Sądu, przyjęte przezeń rozumienie pojęcia "przedmiot zaskarżenia" jest, co do zasady, prawidłowe.

W myśl art.231 p.p.s.a, wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. W innych sprawach pobiera się wpis stały. Przepis ten ma związek z art.216 p.p.s.a analizowanym przez Sąd pierwszej instancji, a w konsekwencji z unormowaniami zawartymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Koncentrując się na sformułowaniu, "w którym przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne" zawartym w art.231 p.p.s.a. i sformułowaniu zawartym w art.216 p.p.s.a. "jeżeli przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna" nie sposób nie dostrzec, że chodzi o takie zaskarżenie, które nakierowane jest na należność pieniężną t.j. na jej wysokość, zasadność jej określenia itp.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ustawodawca tak formułując art.231 i 216 p.p.s.a. jak to uczynił wymaga istnienia bezpośredniego związku pomiędzy decyzją będącą przedmiotem skargi a należnością pieniężną. W skargach zaskarżających decyzje odmawiające umorzenia zaległości podatkowych lub rozłożenia ich na raty są w tle oczywiście istniejące, ale niewykonane zaległości podatkowe lub podatki albo należności o podobnym charakterze, bo bez ich istnienia wniosek o umorzenie lub rozłożenie na raty nie miałby racji bytu, to jednak przedmiotem zaskarżenia nie jest w jakimkolwiek aspekcie owa należność, lecz wyłącznie rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania ulg płatniczych. Podkreślić należy, że decyzje wydawane na podstawie art.67a Ordynacji podatkowej kształtują stosunek między zobowiązanym do uiszczenia należności pieniężnej a Skarbem Państwa, ale w żadnym razie nie określają należności pieniężnej, którą podatnik zobowiązany jest uiścić. I chociaż realnie np. w przypadku częściowego morzenia należności w istocie dochodzi do określenia kwoty, od jakiej uiszczenia podatnik jest zwolniony (a tym samym jaka pozostanie jednak do zapłacenia), to wciąż nie oznacza, że przedmiotem zaskarżenia w przypadku zaskarżenia do sądu decyzji w przedmiocie odmowy całkowitego zwolnienia, przedmiotem zaskarżenia będzie należność pieniężna. Przedmiotem zaskarżenia może być to jedynie czy organ prawidłowo zbadał występowanie przesłanek dla zastosowania przywilejów podatkowych a te przesłanki w żaden sposób nie odnoszą się do wysokości należności.

W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2005 r. (II FZ 646 niepubl.) wyrażono podobny pogląd, jaki legł u podstawy rozstrzygnięcia WSA w Warszawie. NSA stwierdził, że decyzja dotycząca odmowy umorzenia odsetek od zaległości podatkowych dotyczy sporu, co do zasady tzn. czy zachodzą przesłanki umorzenia należności pieniężnej a nie co do konkretnej kwoty. NSA przyjął, że w takich przypadkach nie można określić wartości przedmiotu sporu, a skarga podlega wpisowi stałemu.

Podsumowując należy stwierdzić, że zarzucony w skardze kasacyjnej błąd wykładni przepisu § 1 pkt 2 rozporządzenia nie miał miejsca. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęcie, że w sprawa podlega wpisowi stałemu było prawidłowe a w konsekwencji prawidłowe było zastosowanie przez Sąd przepisu §2 ust.6 rozporządzenia, zatem nie można też mówić o naruszeniu tego ostatniego przepisu przez jego niewłaściwe zastosowanie.

W tym stanie rzeczy, wobec braku uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej należało ją oddalić na mocy art. 184 p.p.s.a.