Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 66/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Sędzia WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Urszula Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2008 r. ze skargi B. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 30 listopada 2007 r. wniesionej przez B. A. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2007 r. nr [...].

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

W dniu 9 czerwca 2006 r. B. A. złożyła pismo do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Ł., z wnioskiem o umorzenie jej zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, powstałych wobec prowadzenia działalności gospodarczej w ramach firmy [...], a obecnie [...]. Wskazała, że jest po rozwodzie, mieszka wraz synem, na którego otrzymuje alimenty w wys. [...] zł, a za rok [...] osiągnęła z prowadzonej działalności gospodarczej dochód w wys. [...] zł., który nie pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb jej dwuosobowej rodziny, a tym bardziej uregulowanie istniejącego wobec ZUS zadłużenia.

Pismem z 23 czerwca 2006 r. organ wezwał stronę, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia, do dostarczenie w terminie 7 dni dokumentów, w tym kwestionariusza majątkowego, deklaracji podatkowej PIT za poprzedni rok i zaświadczenia o nieskorzystaniu z pomocy publicznej lub zaświadczeń określających wartość takiej pomocy.

W dniu 6 czerwca 2006 r. strona złożyła oświadczenie o nieskorzystaniu z pomocy publicznej oraz spisano kwestionariusz o możliwościach płatniczych płatnika składek, z którego wynika, iż wnioskodawczyni od [...] r. prowadzi działalność gospodarczą, a od [...] r. dodatkowo podjęła zatrudnienie jako [...] w [...] za wynagrodzeniem ok. [...] zł. ( brutto) miesięcznie .

W toku postępowania organ określił zadłużenie strony z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami w kwocie kosztami upomnień kwocie [...] zł.

Po tak przeprowadzonym postępowaniu, w dniu [...] lipca 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w oparciu o art. 83 ust 1 pkt 3 , art. 28 ust. 1 oraz art.32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), wydał decyzję, którą odmówił umorzenia należności z tytułu określonych składek. W uzasadnieniu organ stwierdził, że rozpatrywany wniosek nie spełnia warunków zawartych w dyspozycji art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie potwierdza bowiem istnienia przesłanek stwierdzających całkowitą nieściągalność należności. Ponadto jak podano w stosunku do dłużniczki, zatrudniającej pracowników, za których składki nie odprowadziła nie ma zastosowania art. 28 ust 3 lit. a ustawy. Zgodnie bowiem z tym przepisem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ale dotyczy to składek od ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia.

Pismem z 17 sierpnia 2006 r. B. A. wniosła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty.

Decyzją z [...] września 2006 r. Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2006 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności organ podniósł, iż ubezpieczona we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy nie przedstawiła okoliczności ani dowodów mających wpływ na umorzenie zaległości w oparciu o przepisy ustawy. Dodał, iż zainteresowana posiada dwa źródła dochodu, a zatem nie jest pozbawiona środków utrzymania. Ponadto otrzymuje alimenty na rzecz syna. Dalej organ wskazał, że fakt obecnej trudnej sytuacji materialnej wnioskodawczyni nie oznacza, że w przyszłości sytuacja ta nie ulegnie poprawie. Na koniec przypomniał, treść przepisu art. 28 ust 3 lit a i art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń wskazując, że w świetle prawa, składek finansowanych przez ubezpieczonych, nie będących płatnikami składek społecznych nie umarza się, nie odracza terminu płatności , ani nie rozkłada na raty.

Na powyższą decyzję B. A. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z 23 marca 2007 r. wydanym w sprawie sygn. akt V SA/Wa 343/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd podkreślił, że uzasadnienie decyzji wydanej przez Prezesa ZUS nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a., gdyż ogranicza się praktycznie do przytoczenia przepisów warunkujących umorzenie należności.

Decyzją z dnia [...] października 2007 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 i art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] lipca 2006 r. w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu nie opłaconych składek finansowanych przez ubezpieczonych i w tym zakresie umorzył postępowania, natomiast w pozostałej części ww. decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2007 r. organ II instancji wskazał, że w piśmie z dnia 17 lipca 2007r. Zakład zwrócił się do wnioskodawczyni z prośbą o poinformowanie, czy od czasu złożenia wniosku o umorzenie zadłużenia jej sytuacja finansowa uległa zmianie. Ponadto wskazał, że zainteresowana została poinformowana o tym, że przysługuje jej możliwość czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz wypowiedzenia się co do zebranych materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Organ podkreślił, że 14 sierpnia 2007r. wpłynęło pismo, w którym wnioskodawczyni powiadomiła, że jej sytuacja od czasu wniesienia wniosku o umorzenie należności uległa pogorszeniu. Zgodnie ze złożonym zeznaniem podatkowym PIT-36 za rok [...] dochód zainteresowanej pomniejszony o składki na ubezpieczenia społeczne oraz podatek dochodowy nie pomniejszony o składkę na ubezpieczenie zdrowotne wyniósł [...] zł., a zgodnie z PIT-36 za rok [...] dochód ten wyniósł [...] zł. Zakład podkreślił, że wnioskodawczyni stwierdziła, że jej dochody nie są wystarczające na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny oraz poinformowała również o tym, że nieświadomie została uwikłana w poręczenie wekslowe za firmę męża i z tego powodu sąd nakazał jej solidarną spłatę długu wierzyciela na kwotę [...] zł. Zainteresowana podała także, że jej zysk netto z działalności gospodarczej za [...] półrocze [...] r. liczony narastająco wynosi [...] zł. oraz podniosła to, że zarówno w roku [...] i [...] wzrosły koszty utrzymania rodziny z uwagi na podwyżki towarów i usług oraz różnych opłat, np. za energię elektryczną i ogrzewanie. Następnie organ wskazał, że B. A. poinformowała, że czynsz najmu lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w Ł. wynosi średnio [...] zł. oraz że wnioskodawczyni twierdzi, że z tytułu czynszu także posiada zaległości. Organ zwrócił uwagę na to, że wnioskodawczyni uważa, że nie ma możliwości uregulowania zadłużenia wobec ZUS.

Prezes ZUS podkreślił, że wnioskodawczyni do akt sprawy załączyła:

­ nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia [...] r. sygn. akt [...],

­ wyrok Sądu Apelacyjnego w Ł.[...] Wydział Cywilny z dnia [...] r. sygn. akt [...],

­ zeznanie o wysokości osiągniętego przez nią dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym [...] - PIT-36,

­ podatkowa księga przychodów i rozchodów firmy zainteresowanej za miesiąc [...],

­ wniosek o wydanie zaświadczenia, który wnioskodawczyni złożyła w dniu 6 sierpnia 2007r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. [...],

­ zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. [...] z dnia [...] r. potwierdzające, że w zeznaniu podatkowym PIT-36 wnioskodawczyni za rok [...] wykazany został dochód brutto [...] zł.

Podkreślił, że Zakład w piśmie z dnia 10 września 2007r. poprosił wnioskodawczynię o doręczenie dokumentów potwierdzających jej aktualną sytuację materialną rodzinną i zdrowotną (zestawienie miesięcznych wydatków oraz zobowiązań wobec innych wierzycieli) w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma.

Organ II instancji wskazał, że 17 września 2007r. wpłynęło pismo, w którym zainteresowana podała, że jej sytuacja materialna systematycznie pogarsza się oraz, że posiada zadłużenia:

­ wobec Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w Ł. w wysokości [...] zł. (należność główna) plus odsetki za zwłokę,

­ wobec Urzędu Skarbowego z tytułu podatku VAT w wysokości około [...] zł.,

­ wobec banku w kwocie [...] zł., które spłaca w ratach po [...] zł. miesięcznie,

­ wobec [...] w kwocie [...] zł.

Wskazał również, że wnioskodawczyni dołączyła ponadto:

­ pismo Spółdzielni Mieszkaniowej [...] z dnia [...]r. - wezwanie do

uregulowania zadłużenia z tytułu opłat w wysokości [...] zł. oraz odsetek

wyliczonych na dzień [...]r. w wysokości [...] zł.,

­ decyzję [...] z dnia [...] r. o przyznaniu B. A. zasiłku rodzinnego na syna A. A. w wysokości [...] zł. miesięcznie na okres [...] oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł. w miesiącu wrześniu [...] r.,

­ pismo z dnia [...] r. informujące zainteresowaną, że z dniem [...] r. firma [...] została właścicielem jej długu, wynikającego z umowy pomiędzy wnioskodawczynią a [...] (na dzień [...] r. zadłużenie to wynosiło [...] zł.),

­ pismo [...] z dnia [...] r.,

­ upomnienie Nr [...] z dnia [...] r. wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. [...] wzywające B. A. do uregulowania następujących należności: podatku VAT i kosztów upomnienia (razem jest to kwota [...] zł.).

Dalej organ II instancji podkreślił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. pismem z dnia [...] r. poinformował wnioskodawczynię, że zostało zakończone postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie oraz, że zgodnie z art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma przysługuje jej prawo do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Następnie wskazał, że z analizy sprawy wynika, że prowadząc działalność gospodarczą wnioskodawczyni zatrudniała pracowników i w związku z tym posiada zadłużenie z tytułu nie opłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonego, jak i przez płatnika. Należności z tytułu nie opłaconych składek finansowane przez ubezpieczonego wynoszą: na ubezpieczenia społeczne za okres [...]. w kwocie [...] zł. plus odsetki za zwłokę i na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...]. w kwocie [...] zł. plus odsetki za zwłokę.

Wskazał także, że decyzją z dnia [...] lipca 2006r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił zainteresowanej umorzenia należności z tytułu składek finansowanych zarówno przez nią jak i przez zatrudnianych pracowników i podał łączną kwotę zadłużenia wraz z odsetkami za zwłokę. Zdaniem organu w decyzji tej powinny być podane tylko okres i kwota zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek w części finansowanej przez płatnika, czyli B. A.

Prezes ZUS podkreślił, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewidują możliwości umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych (art. 30 ww. ustawy). Wobec powyższego postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia [...]. o umorzenie zadłużenia w części finansowanej przez ubezpieczonych uznaje się jako bezprzedmiotowe.

Organ II instancji poinformował, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie znalazł podstaw do umorzenia należności z tytułu nie opłaconych składek w części finansowanej przez wnioskodawczynię (dotyczy to należności objętych decyzją z dnia [...] lipca 2006r.), które wynoszą:

­ na ubezpieczenia społeczne - za okres [...] w kwocie [...] zł. plus odsetki za zwłokę w wysokości [...] zł.,

­ na ubezpieczenie zdrowotne - za okres [...] w kwocie [...] zł. plus odsetki za zwłokę w wysokości [...] zł.,

­ na Fundusz Pracy i FGŚP - za okres [...] r. w kwocie [...] zł. plus odsetki za zwłokę w wysokości [...] zł.

Organ wyjaśnił, że zaległości wskazane w decyzji z dnia [...].07.2006r. uległy zmianie z uwagi na wpłaty z dnia [...] r. przekazane przez Urząd Skarbowy, nie uwzględnione przy rozliczeniu konta przed wydaniem ww. decyzji.

Prezes ZUS podkreślił, że rozpatrując wniosek B. A. o umorzenie należności zostały wzięte pod uwagę wszystkie aspekty przewidziane w przepisach oraz przytoczył treść art. 28 ust. 3, ust. 3 a, ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zdaniem organu przedstawione przez wnioskodawczynię okoliczności nie dają podstawy do umorzenia zaległości w oparciu o ww. przepisy.

Organ II instancji podkreślił, że z analizy sprawy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą - usługi internetowe. W zeznaniu podatkowym PIT-36 zainteresowana wykazała, że w [...] r. z prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskała dochód w kwocie [...] zł., a z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł. Podkreślił również, ze mimo, iż obecnie wnioskodawczyni nie jest już zatrudniona w [...] to nadal posiada źródło dochodu (są to dochody z działalności gospodarczej). Wskazał, że w załączonej podatkowej księdze przychodów i rozchodów wykazane zostało, że w miesiącu [...]r zainteresowana uzyskała przychody z prowadzonej działalności, co może oznaczać, że posiada środki, z których mogłaby regulować zadłużenie. Pomimo to zobowiązana nie wywiązuje się również z obowiązku opłacania składek bieżących, a zatem dopuszcza do powstania nowych zaległości.

Dalej organ II instancji podkreślił, że zadłużenie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym oraz że do chwili obecnej organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności.

Zdaniem Prezesa ZUS biorąc powyższe pod uwagę nie można uznać, że należności są całkowicie nieściągalne i umorzyć ich w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W ocenie organu w przedstawionej przez B. A. sytuacji nie zachodzą również okoliczności dające podstawę do umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 3 a cytowanej ustawy. Organ podkreślił, że z załączonego wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] r. wynika, że związek małżeński wnioskodawczyni z G. A. został rozwiązany i na rzecz syna A. zostały zasądzone do rąk B. A. alimenty w kwocie [...] zł. Organ wskazał, że w dniu 29.06.2006r. do kwestionariusza o możliwościach płatniczych wnioskodawczyni podała, że ww. alimenty otrzymuje. Organ wskazał także, że w pismach, które wpłynęły do Oddziału w dniu 14.08.2007r. i 17.09.2007r. wnioskodawczyni nie informowała o tym, czy były mąż łoży na utrzymanie dziecka. Prezes ZUS stwierdził, że fakt, iż zainteresowana jest rozwiedziona nie daje podstawy do umorzenia zadłużenia.

Następnie organ II instancji zwrócił uwagę na to, że wnioskodawczyni pomimo twierdzeń, że nie jest w stanie spłacić zaległości wobec ZUS oraz że ma trudności finansowe, zabezpiecza środki na spłatę zadłużenia wobec banku (płaci raty w kwocie po [...] zł. miesięcznie).

Organ podkreślił, że jeżeli wnioskodawczyni nie ma możliwości uregulowania zadłużenia jednorazowo, to może zwrócić się z wnioskiem o rozłożenie należności na raty. Po spełnieniu określonych warunków Zakład mógłby udzielić jej ulgi w spłacie zaległości w formie rat. W przypadku rozłożenia na raty należności z tytułu składek, następuje wstrzymanie naliczania odsetek za zwłokę od dnia następnego po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi. Natomiast od składek, które rozłożono na raty, Zakład zobowiązany jest do każdej raty naliczyć opłatę prolongacyjną. Ponadto w czasie trwania układu ratalnego nie jest wdrażane postępowanie egzekucyjne, co do należności objętych przedmiotową ulgą, a to jest korzystne dla osoby zobowiązanej.

Zdaniem Prezesa ZUS nie ma wpływu na umorzenie należności z tytułu składek to, że B. A. jest zobowiązana do spłaty zadłużeń wobec innych wierzycieli, tj. zgodnie z nakazem zapłaty Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] r. sygn. akt [...] i wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Ł. z dnia [...] r. sygn. akt [...], wobec Spółdzielni Mieszkaniowej [...] z tytułu podatku VAT, wobec [...]. Uregulowanie innych należności jest ważne, ale spłata zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych również jest istotna i nie można jej pomijać. Każdy z wierzycieli ma prawo dochodzić swoich należności zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Organ wyjaśnił się, że Fundusz Ubezpieczeń Społecznych jest państwowym funduszem celowym, powołanym w celu realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przychody FUS pochodzą, m.in. ze składek na ubezpieczenia społeczne, nie podlegających przekazaniu na rzecz otwartych funduszy emerytalnych. Ze środków zgromadzonych w FUS finansowane są, m.in. wypłaty świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego.

Prezes ZUS stwierdził, że jeżeli nawet uzyskiwane przez wnioskodawczynię dochody nie są wysokie, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości. Organ podkreślił, że zainteresowana nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego, że ma przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy. W związku z tym można uznać, że nadal będzie pracować, a z uzyskanych dochodów będzie mogła uregulować zadłużenie. Zdaniem organu z przedłożonych dokumentów nie wynika, że wnioskodawczynie jest zobowiązana do sprawowania stałej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny i w związku z tym nie ma możliwości osiągania dochodów. Organ podkreślił, że Zakład nie może ponosić odpowiedzialności za trudną sytuację na rynku pracy i problemy wnioskodawczyni z podjęciem zatrudnienia w swoim zawodzie.

Zdaniem organu fakt, że zwiększają się koszty utrzymania rodziny z uwagi na wzrost cen towarów i usług także nie uzasadnia braku opłat z tytułu składek. Opłaty związane z utrzymaniem mieszkania nie są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki. Organ podkreślił, że mimo, iż wnioskodawczyni była poproszona o udokumentowanie swojej aktualnej sytuacji materialnej i zdrowotnej (pismo z dnia 10.09.2007r.), to nadesłane dowody nie określają tej sytuacji. Są to dokumenty dotyczące zobowiązań B. A. wobec innych wierzycieli w okresie [...] r.

Prezes ZUS podkreślił, że nie można umorzyć zadłużenia tylko dlatego, że wnioskodawczyni nie zgadza się z obowiązującymi przepisami dotyczącymi prowadzenia działalności gospodarczej i uważa, że krzywdzące dla niej jest to, iż nie może korzystać z ulg podatkowych. Podkreślił również, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest organem ustanawiającym przepisy prawne, ale ma obowiązek je stosować. Nawet jeżeli działalność nie przynosi wystarczających zysków, to i tak opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne jest obowiązkowe przez cały okres prowadzenia tej działalności za każdy miesiąc kalendarzowy. Wynika to z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W związku z tym obowiązkiem płatnika jest zabezpieczanie środków na opłacanie należnych składek na ubezpieczenia społeczne. Problemy finansowe związane z prowadzoną działalnością nie dają podstawy do umorzenia zaległości z tytułu składek.

Dalej organ podkreślił, że zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej, działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa i usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Podkreślił również, że zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że zysk ten rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową.

Zdaniem Prezesa ZUS z dokumentacji sprawy nie wynika, że uregulowanie należności z tytułu składek mogłoby spowodować zbyt ciężkie skutki dla rodziny B. A.

Organ podkreślił, że zainteresowana nie powiadomiła, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej, albo innego nadzwyczajnego zdarzenia, które mogły przyczynić się do tego, że opłacenie należności mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Dalej organ podkreślił, że nawet jeżeli zachodziłyby przesłanki uzasadniające umorzenie Zakład może, ale nie musi umorzyć zaległości w części lub w całości (art. 28 ust. 1 powołanej ustawy).

Prezes ZUS wyjaśnił, że opłacenie należnych składek może mieć pozytywny wpływ na wysokość przysługujących wnioskodawczyni w przyszłości świadczeń wypłacanych z ubezpieczenia społecznego, np. emerytury, zatem jest także korzystne dla niej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu z [...] października 2007 r., B. A. wniosła o uchylenie powyższej decyzji. Zarzuciła jej naruszenie m.in.:

-art. 31 w zw. z art. 37 ust 1 w zw. z art. 21 ust 1 w zw. z art. 67 ust 1 Konstytucji RP poprzez wprowadzenie przymusu w oparciu o art. 6 ust 1 pkt 5 w zw. z art. 13 ust 4 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. Nr137 poz. 887 ze zm.);

-art. 21 ust 1 Konstytucji RP w zw. z art. 140 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 8 ust 6 pkt 1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i w zw. z art./ 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia faktycznego sprawy przy uwzględnieniu słusznego interesu obywatela z równoczesnym rozpatrzeniem zgromadzonego materiału dowodowego przez organ odwoławczy w sposób bardzo pobieżny;

- art. 10 §1 kp.a. poprzez błędną jego interpretację ;

- art.. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie na jakich dowodach Prezes ZUS oparł swoje rozstrzygnięcie, jakie dowody uznał za wiarygodne oraz nie wyjaśnił podstaw prawnych w drodze interpretacji;

- art. 28. art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie podniesienia wymaga, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego.

Badając w powyższym świetle zaskarżoną decyzję, tj. oceniając orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami procesowymi a także z normami prawa materialnego, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które dawałyby podstawę do jej uchylenia zgodnie z żądaniem skargi.

Na wstępnie należy pokreślić, że ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ był związany wytycznymi zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2007 r. sygn. VSA/Wa 343/07. Analiza akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że organ w całości wytyczne te zrealizował. W szczególności podkreślić należy, że organ prawidłowo ustalił wysokość zadłużenia strony skarżącej z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonego jak i przez płatnika. Ponadto organ prawidłowo zastosował art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i uznał postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia 9 czerwca 2006 r. o umorzeniu zadłużenia w części finansowanej przez ubezpieczonych jako bezzasadne, z racji ww. powołanego przepisu, który nie daje podstawy prawnej do umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych.

Przed przejściem do oceny zarzutów przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 tego artykułu jednoznacznie określa, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia jednakże wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie jednak, czy chodzi o kwestię umorzenia należności z tytułu składek, czy także - w przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami - o kwestię umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ustawodawca, używając zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz ZUS, który może - ale nie musi - je umorzyć. Zakład ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. lub w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 365; powoływanego dalej jako rozporządzenie) - tj. w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek albo gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wytyczne, którymi powinien się kierować organ podejmując decyzję w tym zakresie, precyzuje powyższe rozporządzenie, którego § 3 stanowi, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialnej opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności jest trzecią przesłanką wymienioną w przytoczonym rozporządzeniu. Pojęcia użyte w powołanym przepisie są nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Ocena ta musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Konieczne jest, aby znalazła ona należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej Kpa) uzasadnienie jest szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne, a zwłaszcza przy decyzjach negatywnych. W takich sytuacjach uzasadnienie powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia bowiem jej właściwą kontrolę ze strony sądu. Pogląd taki wyrażał Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie, tak na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej (por. wyżej przytoczony wyrok z dnia 25 czerwca 2003 roku w/s III SA 3118/01) jak i na gruncie Kpa. I tak w wyroku z dnia 7 stycznia 2003 roku w/s I SA 1320/01 (LEX nr 137809) NSA podkreślił, iż zgodnie z przepisem art. 107 § 3 Kpa organ administracji jest obowiązany podać w uzasadnieniu faktycznym decyzji m.in. dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi wówczas, gdy organ administracji działa w granicach uznania administracyjnego. Ze względu na możliwy do podniesienia zarzut niewłaściwego korzystania z uznania administracyjnego, obowiązki w zakresie uzasadnienia decyzji są większe wobec organu orzekającego w ramach uznania administracyjnego aniżeli w przypadku orzekania w ramach ustawowego związania.

Pamiętać także należy, iż w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Należy wskazać, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Nie zwalnia to jednak Sądu z obowiązku oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Mimo iż pogląd ten został wyrażony przez Sąd Najwyższy na gruncie prawa podatkowego (por. wyrok z 8 listopada 1996 roku w/s III RN 24/96), to zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie pozostaje on aktualny także w odniesieniu

do problematyki umarzania składek na ZUS na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak swobody decyzji dla organu administracji i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 roku w/s III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) -ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi tak w ustawie, jak i rozporządzeniu.

Oceniając sprawę pod tym kątem wskazać należy, że organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącej materiał dowodowy. Zdaniem Sądu organ w sposób uzasadniony przyjął, że sytuacja materialna skarżącej oraz jej rodziny nie przemawia za całkowitym umorzeniem należności. Analiza zebranego materiału nie wskazuje również by rodzina skarżącej znajdowała się w stanie ubóstwa, czy też innymi słowy rzecz ujmując znajdowała się w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków nie będących koniecznymi dla utrzymania nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Świadczy o tym fakt, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody. Ponadto ma zasądzone na rzecz syna alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie. Zdaniem Sądu o tym, że strona skarżąca posiada środki niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych świadczy fakt, że nie korzysta ona z pomocy społecznej. Należy zauważyć, że mimo trudności finansowych, na które powołuje się skarżąca, zabezpiecza środki na spłatę zadłużenia wobec banku ( płaci raty w kwocie [...] zł miesięcznie). Zatem organ słusznie przyjął, iż powyższe okoliczności nie pozwalają uznać, że spłata należności może zagrozić bytowi skarżącej i jej rodziny, tym bardziej, że ustawowe regulacje egzekucji administracyjnej zakładają ograniczenia w prowadzeniu egzekucji w stosunku do należności otrzymywanych przez stronę i przewidują daleko posuniętą ochronę dłużnika.

Sąd podziela twierdzenia organu II instancji, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dające możliwość umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych pomimo braku ich nieściągalności. Podkreślenia wymaga fakt, iż skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów świadczących o tym, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia oraz że nie udokumentowała okoliczności uzasadniających umorzenie należności ze względu na chorobę swoją lub najbliższego członka rodziny, a co za tym konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stwierdzić należy, iż Sąd nie dopatrzył się naruszeń przepisów proceduralnych, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik postępowania a tylko takie uchybienia stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. jest podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Na marginesie już tylko wskazać należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 roku w/s III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.