Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 437/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art 47 ust 1
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
article: art 183 § 2 pkt 5
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 8 ust 1
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Obwieszczenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 26 stycznia 1952 r. o ogłoszeniu jednolitego tekstu dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia del. WSA Stanisław Marek Pietras Protokolant Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Miasta Poznań oraz Prezydenta Miasta Poznania wykonującego zadania starosty od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1024/08 w sprawie ze skargi R. W. i J. S. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2008 r. [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 20 listopada 2008r., sygn. akt I SA/Wa 1024/08 na skutek skarg R. W. i J. S., uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

Orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1959 r., nr [...] Prezydium Rady Narodowej m. Poznania Urząd Spraw Wewnętrznych orzekło o wywłaszczeniu m.in. nieruchomości położonej w Poznaniu, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], parcela nr [...] o pow. 453 m2 i [...] o pow. 1m2, stanowiącej współwłasność J. S. w 1/5 części i W. G. w 4/5 części (l.p. 6 orzeczenia).

Z wnioskiem o stwierdzenie wydania ww. orzeczenia z naruszeniem prawa wystąpił spadkobierca W. G. – R. W. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w ofercie o dobrowolne odstąpienie nieruchomości nie wskazano konkretnie ustalonej ceny, co stanowi rażące naruszenie art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. R.P. z 1952 r. Nr 4, poz. 31, zwanej dalej dekretem).

Minister Transportu i Budownictwa, decyzją z dnia [...] listopada 2005r., nr [...], stwierdził, że powyższe orzeczenie Prezydium Rady Narodowej m. Poznania z dnia [...] stycznia 1959 r. w części dotyczącej parceli oznaczonej nr [...] o pow. 453 m2 i nr [...] o pow.1 m2 zostało wydane z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu decyzji organ nadzoru wskazał, że wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 17, poz. 70) oraz przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Na podstawie powołanego dekretu wywłaszczeniu podlegały nieruchomości, które były niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych, a ich nabycie w drodze cywilnoprawnej nie było możliwe. Koniecznym zaś warunkiem wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego było uzyskanie zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na nabycie nieruchomości oraz uprzednie wezwanie przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych właściciela nieruchomości, aby odstąpił nieruchomość za określoną cenę. Przedmiotową nieruchomość wywłaszczono dla realizacji narodowych planów gospodarczych pod budowę budynków mieszkalnych. Z wnioskiem o wywłaszczenie wystąpiła pismem z dnia [...] czerwca 1955 r. Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych w Poznaniu, która zgodnie z art. 2 pkt 2 ww. dekretu była uprawniona do nabycia nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Do wniosku zostały dołączone następujące dokumenty: zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] stycznia 1955 r., [...] wraz z planem sytuacyjnym, pięć wezwań do zawarcia umowy sprzedaży z dowodami doręczenia, siedem odpisów z księgi wieczystej, odpisy pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia [...] września 1954 r. Wobec powyższego organ uznał, że spełnione zostały przesłanki zawarte w art. 13 ust. 3 dekretu.

Ponadto Minister Transportu i Budownictwa zaznaczył, że art. 5 dekretu nakładał na wnioskodawcę wywłaszczenia obowiązek uzyskania zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na nabycie nieruchomości, które to zezwolenie, w myśl art. 5 ust. 2, dekretu miało być poprzedzone stosowną opinią prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej - jeżeli uzna, że nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz przewidziane będą środki na jej nabycie. W niniejszej sprawie ubiegający się o wywłaszczenie uzyskał w dniu [...] stycznia 1955 r. zezwolenie Przewodniczącego Komisji Planowania Gospodarczego, nr [...]. Zezwolenie obejmowało obszar nieruchomości położonych w Poznaniu przy ul. [...] - róg [...], o pow. 3215 m2. Tym samym spełniony został warunek określony w art. 5 dekretu.

Jak jednak zauważył organ, z akt archiwalnych wynika, że pismem z dnia [...] lutego 1955 r. Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych w Poznaniu zwróciła się do J. S. i do W. G. z ofertą zawarcia umowy kupna przedmiotowej nieruchomości. W wezwaniu tym nie określono ceny, która - zgodnie z art. 8 ust. 1 powołanego dekretu wywłaszczeniowego - stanowiła konieczny warunek skutecznego wezwania właściciela do odstąpienia nieruchomości. Jako podstawę do ustalenia ceny wskazano art. 28 powołanego dekretu. Wobec powyższego Minister Transportu i Budownictwa uznał, że niedotrzymanie tego warunku powoduje, iż w przedmiotowej sprawie nie wezwano skutecznie właściciela do odstąpienia nieruchomości, co oznacza, że nie spełniono wszystkich wymagań określonych przepisami dekretu odnoszących się do prawidłowości wezwania. Doszło bowiem do rażącego naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu.

Jednocześnie Minister Transportu i Budownictwa przyjął, że w niniejszej sprawie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, co stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. Poznania Wydział Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 1959 r. w części dotyczącej wywłaszczenia wskazanej nieruchomości.

Pismem z dnia [...] grudnia 2005 r. Prezydent Miasta Poznania wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że niepodanie w wezwaniu skierowanym do właściciela nieruchomości konkretnej ceny, a jedynie wyrażenie gotowości jej nabycia za cenę określoną na podstawie art. 28 dekretu, nie naruszało art. 8 ust. 1 tego dekretu.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2006 r., nr [...], Minister Transportu i Budownictwa stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia [...] listopada 2005 r.

Po rozpatrzeniu skargi Miasta Poznań, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 16 stycznia 2007r. sygn. akt I SA/Wa 832/06, uchylił postanowienie Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] marca 2006 r. Jak stwierdził Sąd, decyzja z dnia [...] listopada 2005 r. doręczona została Prezydentowi Miasta Poznania w dniu [...] grudnia 2005 r., wobec czego czternastodniowy termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozpoczął bieg w dniu [...] grudnia 2005 r. i upłynął w dniu [...] grudnia 2005 r. Wniosek z dnia [...] grudnia 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy nadany został w Urzędzie Pocztowym nr [...] w Poznaniu w dniu [...] grudnia 2005 r., co potwierdza data stempla na kopercie.

Jednocześnie Sąd wskazał, że Miasto Poznań zawarło w skardze zarzut naruszenia art. 40 § 2 i art. 129 § 2 K.p.a. poprzez niedoręczenie żadnemu z ustanowionych w sprawie pełnomocników decyzji Ministra Transportu i Budownictwa. W dniu [...] maja 2005 r. do Ministra Infrastruktury wysłana została informacja o ustanowieniu w postępowaniach o stwierdzenie nieważności decyzji orzekających o wywłaszczeniu nieruchomości, stanowiących aktualnie mienie Miasta Poznania, pełnomocników w osobach M. S., R. N., M. M. i P. J. Pomimo niniejszego powiadomienia organ zaniechał doręczenia pełnomocnikom decyzji z dnia [...] listopada 2005 r., co stanowi oczywiste naruszenie art. 40 § 2 K.p.a.

Odnosząc się do powyższego zarzutu Sąd wskazał, że wątpliwości budzi kwestia: czy przedmiotowa decyzja doręczona została zgodnie z regułami określonymi w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego? Zaznaczył, że zgodnie z art. 40 § 1 K.p.a. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Jeżeli zaś strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się temu pełnomocnikowi (art. 40 § 2 K.p.a.). W rozpoznawanej zaś sprawie decyzja z dnia [...] listopada 2005 r. doręczona została bezpośrednio Prezydentowi Miasta Poznań. Natomiast z akt sprawy wynika, że w dniu [...] września 2005 r. do Kancelarii Głównej Ministerstwa Infrastruktury wpłynęło pismo z dnia [...] września 2005 r., sporządzone przez M. S. - pracownika Urzędu Miasta Poznań, w którym jako załącznik wskazane zostało pełnomocnictwo. Organ nie mógł więc pominąć powyższej okoliczności, nawet jeżeli stosowne pełnomocnictwo nie zostało w istocie do przedmiotowego pisma załączone. Obowiązkiem organu było wówczas podjęcie stosownych działań mających na celu ustalenie, czy Miasto Poznań reprezentowane będzie w niniejszej sprawie przez pełnomocnika. Niewyjaśnienie tej kwestii, zwłaszcza że niedołączenie pełnomocnictwa jest brakiem formalnym usuwalnym, stanowiło - w ocenie Sądu -naruszenie prawa, tj. art. 7 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia z dnia [...] marca 2006 r.

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r., po rozpoznaniu wniosku Prezydenta Miasta Poznania o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r., uchylił tą decyzję i orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 1959 r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako parcela nr [...] o pow. 453 m2 i nr [...] o pow. 1 m2. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że pismem z dnia [...] lutego 1955 r., skierowanym do J. S. i do W. G., ogłoszonym w dniach [...] lutego - [...] marca 1955 r., Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych w Poznaniu wyraziła gotowość zawarcia umowy kupna za cenę, która zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu i zatwierdzona przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. Jednocześnie wezwano współwłaściciela nieruchomości do zawarcia powyższej umowy w terminie 15 dni od dnia doręczenia wezwania.

Po ponownej analizie akt sprawy Minister Infrastruktury stwierdził, że organ pierwszej instancji, wydając decyzję z dnia [...] listopada 2005 r., błędnie ocenił, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. Poznania z dnia [...] stycznia 1959 r. dotknięte jest wadą rażącego naruszenia prawa, polegającą na naruszeniu art. 8 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Zgodnie bowiem z obowiązującym w dacie wywłaszczenia zarządzeniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] listopada 1949 r. (M.P. Nr A-89, poz. 1084) w sprawie trybu wzywania osób nie będących wykonawcami narodowych planów gospodarczych do przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji tychże planów - wezwanie powinno zawierać wyrażenie gotowości wykonawcy narodowych planów gospodarczych do zawarcia umowy o kupno za cenę, która zostanie określona przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych zgodnie z zasadami art. 28 dekretu a zatwierdzona przez władzę naczelną wykonawcy narodowych planów gospodarczych, na warunkach ustalonych przez tę władzę. Brak wskazania konkretnej ceny nie może być zatem uznany za rażące naruszenie prawa, jak to stwierdzono w decyzji z dnia [...] listopada 2005 r., skoro w wezwaniu zastosowano obowiązujący wzór odsyłający w zakresie ceny do art. 28 dekretu.

W konkluzji Minister Infrastruktury wskazał, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. Poznania z dnia [...] stycznia 1959 r. zawiera wszystkie elementy określone w art. 21 ust. 2 dekretu oraz zostało ogłoszone na tablicy w dniach od [...] do [...] lutego 1959 r. W związku z powyższymi ustaleniami stwierdził, że orzeczenie wywłaszczeniowe zostało wydane zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa.

Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...], do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli R. W. oraz J. S., domagając się jej uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r.

Skarżący zarzucili, że organ nie odniósł się do zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartych w wyroku z dnia 16 stycznia 2007 r. dotyczących kwestii pełnomocnictwa Miasta Poznania, udzielonego M. S. i faktu, czy miasto Poznań było w postępowaniu reprezentowane przez pełnomocnika. W tym zakresie organ nie dokonał żadnych ustaleń, wydając po prostu nową decyzję, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy. Organ nie podjął też działań zmierzających do prawidłowego doręczenia decyzji z dnia [...] listopada 2005 r. pełnomocnikowi Miasta Poznania. Dopiero prawidłowe doręczenie decyzji skutkować mogło złożeniem ewentualnego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Miasto Poznań i dopiero w wyniku merytorycznego rozpoznania takiego wniosku mogłaby zapaść w sprawie decyzja merytoryczna. Powyższe jednoznacznie wskazuje, że decyzja zapadła przedwcześnie, przy pozbawieniu strony skarżącej prawa do zajęcia stanowiska w sprawie i odniesienia się do zebranych w sprawie dowodów.

Niezależnie od powyższego skarżący wskazali na naruszenie art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 20 listopada 2008 r., uwzględnił wniesioną skargę, uchylając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu. W uzasadnieniu wyroku Sąd przyjął, że w postępowaniu administracyjnym strona może działać przez pełnomocnika (art. 32 K.p.a.). Zgodnie z zasadą oficjalności doręczeń - wszelkie pisma procesowe, w tym również decyzje administracyjne i postanowienia, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie ma obowiązek doręczyć pełnomocnikowi strony (art. 40 § 2 K.p.a.). Oznacza to, że doręczenie pisma stronie w sytuacji, gdy ustanowiła ona pełnomocnika, jest bezskuteczne i nie wywołuje skutków prawnych - przede wszystkim nie jest zdarzeniem, od którego rozpoczyna swój bieg termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Sąd uznał, że należy zgodzić się ze skarżącymi, iż organ nie wyjaśnił kwestii dotyczących pełnomocnictwa Miasta Poznania dla M. S. W szczególności, czy Miasto Poznań było reprezentowane przez pełnomocnika? W tym zakresie organ nie dokonał żadnych ustaleń. Gdyby okazało się, że strona ustanowiła pełnomocnika - zachodziła konieczność dokonania prawidłowego doręczenia decyzji pełnomocnikowi, które otworzy bieg terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W razie bowiem ustanowienia pełnomocnika brak jest podstaw prawnych do kierowania pism bezpośrednio do strony postępowania administracyjnego. W tej mierze art. 40 § 2 K.p.a. nie dopuszcza żadnych wyjątków. Doręczenia dokonane samej stronie a nie jej pełnomocnikowi, uznawane są za bezskuteczne.

Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie Minister Infrastruktury nie powinien rozpatrywać merytorycznie sprawy przed wyjaśnieniem kwestii, czy strona postępowania była reprezentowana przez pełnomocnika ze wszystkimi konsekwencjami. Kwestie merytoryczne mają w tej sprawie znaczenie wtórne wobec kwestii proceduralnych, związanych z prawidłowością doręczenia decyzji Ministra Transportu i Budownictwa, mającymi dla sprawy podstawowe znaczenie. Wobec powyższego Sąd uznał, że miało miejsce naruszenie art. 40 § 2 K.p.a., art. 7 K.p.a. i art. 107 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Skargi kasacyjne od powyższego wyroku wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego Prezydent Miasta Poznania, wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej oraz Miasto Poznań, reprezentowani przez radcę prawnego Ł. N. Obie skargi kasacyjne miały taką samą treść.

Wyrok Sądu pierwszej instancji zaskarżono w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 2 i art. 133 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) oraz art. 141 § 4 w zw. z art. 153 P.p.s.a. poprzez podjęcie zaskarżonego rozstrzygnięcia z pominięciem całokształtu okoliczności sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, w szczególności poprzez przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że organ nie wyjaśnił kwestii dotyczących pełnomocnictwa Miasta Poznania dla M. S. oraz czy Miasto Poznań było reprezentowane przez pełnomocnika?

Jak wskazał autor skarg kasacyjnych, decyzję z dnia [...] listopada 2005r. otrzymali zarówno Prezydent Miasta Poznania, jak i pełnomocnik, co potwierdza złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Fakt, że decyzji nie doręczono, spowodował jedynie konieczność przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ naczelny rozpatrując wniosek jako odwołanie nie może uchylić decyzji do ponownego rozpatrzenia sprawy, a jedynie na nowo rozpoznać sprawę. Decyzję ostateczną doręczono nowemu pełnomocnikowi Prezydenta Miasta Poznania ustanowionemu w sprawie. Brak skierowania decyzji z dnia [...] listopada 2005r. do pełnomocnika wynika z braku przekazania pełnomocnictwa do czasu wydania decyzji, pełnomocnictwo to zostało dopiero dołączone przy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W konkluzji podniesionych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, ogólnie określonymi w art. 174 P.p.s.a. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Jedną z wad postępowania skutkujących nieważnością postępowania jest pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw - art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Jej wystąpienie zawsze należy oceniać w odniesieniu do okoliczności konkretnej sprawy sądowoadministracyjnej. Przy analizie czy doszło do pozbawienia strony możliwości działania, należy przede wszystkim rozważyć, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych oraz czy strona mogła bronić swych praw mimo wystąpienia uchybień procesowych. Tylko kumulatywne spełnienie tych przesłanek skutkować może stwierdzenie, że strona została pozbawiona możności obrony swych praw.

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał A. P. i J. P. za strony postępowania, o czym świadczą zarządzenia o doręczaniu im wszelkich pism sądowych oraz o zawiadamianiu ich o terminach rozprawy. Brali oni bowiem udział w charakterze stron w postępowaniu administracyjnym i doręczona została im zaskarżona decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2008 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r.

Przesyłki do tych stron w postępowaniu administracyjnym wysyłane były na adres: [...] Poznań, ul. [...]. Z akt administracyjnych natomiast wynika, że A. i J. P. w piśmie z dnia [...] stycznia 2005 r., skierowanym do Ministerstwa Infrastruktury, wskazali swój nowy adres: [...] Poznań, ul. [...]. Brak uwzględnienia przez organy administracyjne powyższej okoliczności spowodował, że przesyłki kierowane przez organy do tych stron były czasami odbierane przez inne osoby, niekiedy awizowaną korespondencję odbierał J. P., innym zaś razem niepodjęte przesyłki były składane do akt administracyjnych ze skutkiem doręczenia.

Powyższe okoliczności powinny skutkować tym, że Sąd pierwszej instancji zobowiązany był rozważyć, który z adresów stron jest aktualny i dopiero po sprawdzeniu, doręczać pisma na prawidłowy adres.

Wszystkie przesyłki wysyłane A. i J. P. były zwracane Sądowi pierwszej instancji jako niepojęte w terminie i pozostawione w aktach ze skutkiem doręczenia. Sposób doręczania tych przesyłek w postępowaniu sądowym był nieprawidłowy, gdyż kierowane były pod nieaktualny adres zamieszkania i zameldowania uczestników postępowania. Jedynie wysyłanie korespondencji sądowej pod właściwy adres uczestników postępowania pozwoliłby Sądowi pierwszej instancji na przyjęcie, że została skutecznie ona doręczona adresatom w sposób przewidziany w art. 73 P.p.s.a.

Niezawiadomienie prawidłowo zatem uczestników postępowania A. P. i J. P. o toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie sprawie pozbawiło ich możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym. W szczególności głównym uchybieniem procesowym był brak zawiadomienia o rozprawie (art. 91 P.p.s.a), gdyż tym samym nie mogli oni uczestniczyć w istotnej części postępowania sądowego i nie mieli możliwości obrony swoich praw. Nie doręczono im również wyroku wraz z uzasadnieniem uchylającym zaskarżoną decyzję (art. 142 § 1 w zw. z art. 141 § 1 i 2 P.p.s.a.), co uniemożliwiło im skorzystanie z prawa do wniesienia skargi kasacyjnej.

Uchybienie tym obowiązkom procesowym odebrało możliwość uczestnikom postępowania wzięcie udziału w istotnej części postępowania sądowoadministracyjnego i obrony swych praw.

Skutkiem zaistniałego uchybienia przed Sądem pierwszej instancji jest nieważność postępowania (art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.) oraz konieczność uchylenia z tej przyczyny zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Mając na uwadze, że sprawa będzie ponownie rozpoznawana, na znaczeniu tracą wskazane przez skarżące kasacyjnie organy podstawy skarg kasacyjnych, a odnoszenie się do nich uznać należy za przedwczesne.

Uwzględniając zaistniały stan rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.