Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1442/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 98 ust. 1 i 3, art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 1 i 5
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ewa Dzbeńska sędzia NSA Anna Lech sędzia del. WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Towarzystwa Budownictwa Społecznego Sp. z o.o. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Po 33/11 w sprawie ze skargi [...] Towarzystwa Budownictwa Społecznego Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod drogę oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Po 33/11, po rozpatrzeniu skargi [...] Towarzystwa Budownictwa Społecznego Spółki z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za grunt przejęty pod drogę, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty Kościańskiego z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] w części, w jakiej dotyczą one działek oznaczonych numerami geodezyjnymi: [...], [...] oraz [...], a w pozostałym zakresie oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

[...] Towarzystwo Budownictwa Społecznego pismem z dnia 25 sierpnia 2003 r. wystąpiło z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za przejęte pod drogi na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami działki oznaczone numerami geodezyjnymi: [...] (w wyroku błędnie podano nr [...]), [...], [...] oraz [...]. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. organ I instancji odmówił ustalenia odszkodowania argumentując, że działki powyższe do dnia wydania decyzji nie przeszły na własność gminy i stanowią własność wnioskodawcy. Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] września 2004 r. utrzymał w mocy tę decyzję, natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 7 lutego 2006 r. sygn. akt II SA/Po 936/04, oddalił skargę [...] Towarzystwa Budownictwa Społecznego na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2004 r. Jednakże Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1485/06, uchylił wyrok Sądu I instancji i zwrócił sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpatrując sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 19 lutego 2008 r. sygn. II SA/Po 1/08, uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] września 2004 r. wskazując, że podstawą rozstrzygnięcia Wojewody Wielkopolskiego było założenie, że prawo do odszkodowania wynikające z art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może być przedmiotem obrotu cywilnoprawnego, którego to poglądu nie podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 listopada 2007 r.

Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] października 2008 r. uchylił decyzję Starosty Kościańskiego z dnia [...] kwietnia 2004 r. Organ I instancji rozpatrując ponownie sprawę wyjaśnił, że przedmiotowe działki powstały w wyniku decyzji podziałowych Burmistrza Miasta Kościan z dnia [...] lipca 1998 r. z przeznaczeniem pod drogi wewnętrzne. Obecnie obowiązujące przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w szczególności art. 129 w związku z art. 98 ust. 3 powyższej ustawy, uprawniają Starostę do wypłaty odszkodowania za działki gruntu powstałe z wydzielonych nieruchomości przeznaczonych pod drogi, które przeszły na własność gminy z mocy prawa. W przedmiotowej sprawie Burmistrz Miasta Kościana wystąpił do Sądu Rejonowego w Kościanie o ujawnienie prawa własności przedmiotowych działek w księdze wieczystej. Postanowieniem z dnia 22 marca 2010 r. Sąd Rejonowy w Kościanie Wydział Ksiąg Wieczystych odmówił jednakże dokonania stosownego wpisu z uwagi na prawomocnie zakończone wyrokiem Sądu Najwyższego Izby Cywilnej z dnia 8 grudnia 2005 r., sygn. akt II CK 312/05, postępowanie w procesie z powództwa [...] Towarzystwa Budownictwa Społecznego przeciwko Gminie i Miastu Kościan o ustalenie własności działki gruntu oznaczonej nr geodezyjnym [...]. W wyroku tym Sąd Najwyższy wskazał, że w przypadku wydzielenia w decyzji podziałowej dróg wewnętrznych ich własność nie przechodzi na jednostki samorządu terytorialnego lub Skarb Państwa. Stąd w opinii organu I instancji, skoro przedmiotowe działki, tak jak i działka nr [...], nie przeszły na własność gminy, to brak było podstaw do ustalenia za nie wnioskowanego odszkodowania.

Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. utrzymał w mocy tę decyzję Starosty Kościańskiego. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzje podziałowe Burmistrza Miasta Kościana z dnia [...] lipca 1998 r. dotyczące przedmiotowych działek stały się ostateczne z dniem 16 lipca 1998 r. a więc w dacie, w której obowiązywał art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w jej pierwotnym brzmieniu. Przepis ten przewidywał, że działki gruntu wydzielone pod drogi z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą z mocy prawa na własność gminy z dniem, w którym decyzja o podziale stała się ostateczna a orzeczenie o podziale prawomocne. Dopiero ta okoliczność (przejście prawa własności względnie użytkowania wieczystego na gminę) przesądza zgodnie z art. 98 ust. 3 ustawy o powstaniu prawa do odszkodowania za przejęte działki. W związku z powyższym podstawowym zadaniem organu orzekającego w przedmiocie ustalenia odszkodowania za działki wydzielone pod drogi jest przesądzenie, czy własność tych działek przeszła na gminę, czy też do takiego przejścia nie doszło. Zdaniem organu istotne znaczenie dla oceny tej kwestii ma wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2005 r. sygn. akt III CK 312/05, w którym Sąd Najwyższy przesądził, że własność działki nr [...] nie przeszła na Gminę Kościan. Organ podkreślił, że wspomniany wyrok dotyczy wprawdzie wskazanej w nim działki, jednakże na mocy art. 365 § 1 kodeksu postępowania cywilnego w niniejszej sprawie organy związane są wyrażonym przez Sąd Najwyższy poglądem prawnym także w odniesieniu do pozostałych działek wydzielonych pod drogi wewnętrzne i objętych toczącym się postępowaniem z uwagi na podobieństwo stanu faktycznego i prawnego we wszystkich tych sprawach.

[...] Towarzystwo Budownictwa Społecznego złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody Wielkopolskiego wnosząc o jej uchylenie, jak i uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Strona skarżąca zarzuciła zaskarżonym decyzjom istotne braki w ustaleniach faktycznych sprawy oraz naruszenie postanowień Konstytucji i protokołów nr 1 i 4 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności regulujących tematykę ochrony prawa własności.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Po 33/11 uznał, że skarga jest częściowo uzasadniona i w tym zakresie (dotyczącym działek oznaczonych numerami geodezyjnymi: [...], [...] oraz [...]) uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Wielkopolskiego oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Kościańskiego z dnia [...] czerwca 2010 r., a w pozostałym zakresie (czyli zakresie dotyczącym działki nr [...]) oddalił skargę. Sąd I instancji wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie podstawowe znaczenie dla przesądzenia kwestii możliwości ustalenia i wypłaty odszkodowania jest dokonanie oceny, czy własność przedmiotowych działek przeszła na własność Gminy Kościan. Sąd orzekający uznał za błędne stanowisko Wojewody Wielkopolskiego, że wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2005 r. sygn. akt II CK 312/05 dotyczący działki nr [...] ma znaczenie rozstrzygające również dla oceny, że własność pozostałych działek oznaczonych nr [...], [...] oraz [...] nie przeszła na Gminę Kościan, a w konsekwencji tego, że żądanie przyznania odszkodowania za powyższe działki nie znajduje uzasadnienia. W ocenie Sądu I instancji niewątpliwie prawomocny wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2005 r., w którym Sąd odmówił ustalenia Gminy Miejskiej Kościan jako właściciela działki nr [...], wiąże podmioty wymienione w art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. W konsekwencji wyrok powyższy przesądził, że skoro własność działki nr [...] nie przeszła na Gminę, to brak jest podstaw do ustalenia za tę działkę na rzecz skarżącego Towarzystwa wnioskowanego odszkodowania. Stąd też prawidłowo Starosta i Wojewoda uznali, że postępowanie administracyjne nie może podważać prawomocnego wyroku sądu powszechnego w zakresie powyższej działki. Sąd I instancji wyjaśnił, że takie związanie wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2005 r. nie występuje już jednak w odniesieniu do pozostałych działek (nr [...], [...] i [...]) nie będących przedmiotem powołanego rozstrzygnięcia (brak tożsamości przedmiotu rozstrzygnięcia). Mimo więc tego, że pogląd prawny zawarty w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego wyrażony został w stanie faktycznym podobnym dla wszystkich działek, to okoliczność ta nie zwalniała organów administracji od dokonania samodzielnych i wszechstronnych ustaleń w kwestii przejścia prawa własności pozostałych działek objętych postępowaniami na Gminę Kościan, a w ślad za tym przesądzenia we własnym zakresie o zasadności żądania ustalenia odszkodowania za powyższe działki. Sąd uznał również, że brak powyższych ustaleń stanowi istotne naruszenie zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7 oraz art. 77 kpa. W ocenie tego Sądu również okoliczność, że Sąd Rejonowy w Kościanie postanowieniem z dnia 22 marca 2010 r. sygn. akt Dz. Kw 812/10 odmówił ujawnienia w księdze wieczystej Gminy Kościan jako właściciela działek objętych postępowaniem, nie ma znaczenia prejudycjalnego w postępowaniu administracyjnym o ustalenie odszkodowania za wydzielone pod drogi działki. Nabycie gruntu przez gminę w trybie art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami następuje z mocy prawa, a wpis w księdze wieczystej ma wyłącznie charakter deklaratoryjny (por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. I OSK 195/10). Nie przesądza on o powstaniu prawa własności, tym bardziej odmowa ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej nie przesądza o tym, komu to prawo przysługuje. Organy administracji nie mogły więc w powołaniu na powyższe postanowienie zaniechać samodzielnego ustalenia, czy doszło do przejścia prawa własności spornych działek na Gminę Kościan. Objęte wnioskami [...]TBS sp. z o.o. z siedzibą w K. z dnia 25 sierpnia 2003 r. przedmiotowe działki o nr [...], [...] oraz [...] powstały w wyniku decyzji podziałowych Burmistrza Miasta Kościana z dnia [...] lipca 1998 r. z przeznaczeniem - jak wynika z treści decyzji - pod drogi wewnętrzne, zgodnie z miejscowym planem zatwierdzonym Uchwałą Rady Miejskiej Kościana Nr XLIII/398/94 z dnia 17 maja 1994 r. oraz szczegółowymi zasadami podziału nieruchomości określonymi w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu Nr [...] z dnia [...] czerwca 1998 r. Sąd I instancji wyjaśnił, że do czasu wskazania dróg publicznych jako tych, które przy podziale przechodzą na własność Gminy lub Skarbu Państwa za odszkodowaniem, wyłącznie doktryna i orzecznictwo kształtowały wykładnię art. 98 ust. 1 i 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 lutego 2000 r.) i to w jej wyniku przyjmowano, że na własność jednostek samorządowych albo Skarbu Państwa przechodziły jedynie drogi publiczne w rozumieniu ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 208, ze zm.). W ocenie tego Sądu ważną wskazówkę przy interpretacji przepisu art. 98 ust. 1 ustawy daje orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 6 listopada 2007 r. w sprawie Bugajny i inni przeciwko Polsce sygn. 22531/05, które stwarza podstawę do objęcia nim także dróg, którym formalnie nie przyznano statusu drogi publicznej. Organy administracji orzekając w niniejszej sprawie ograniczyły się do powołania na moc wiążącą wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2005 r. sygn. akt II CK 312/05 przyjmując, że nie doszło do wydzielenia działek pod drogi publiczne i zaniechały dokonania samodzielnie ustaleń, jakie przeznaczenie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego miały wydzielone działki i czy, jak podnosi skarżący, na działkach tych urządzono powszechnie dostępne drogi połączone z siecią komunikacyjną dróg publicznych (ulice [...] i [...]) i wreszcie, jakie znaczenie miało wydzielenie tego rodzaju dróg dla ustalenia w oparciu o przepis art. 98 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami odszkodowania za powyższe drogi.

Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c uchylił zaskarżone decyzje w części, w jakiej dotyczą one działek oznaczonych numerami geodezyjnymi [...], [...] oraz [...].

Skargę kasacyjną od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosło [...] Towarzystwo Budownictwa Społecznego. W złożonej skardze skarżące Towarzystwo zarzuciło kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:

I. prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, czyli:

- art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r. - w szczególności poprzez uznanie za dopuszczalne działania organów administracji naruszających ten przepis,

- art. 21, art. 31 ust. 3, art. 64 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej - w szczególności poprzez uznanie za dopuszczalne działania organów administracji naruszających te przepisy,

- art. 140 Kodeksu cywilnego - w szczególności poprzez uznanie za dopuszczalne działania organów administracji naruszających ten przepis,

- art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami - w szczególności poprzez uznanie tego przepisu za właściwy w przedmiotowej sprawie,

- art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami - w szczególności poprzez przyjęcie, iż przepis ten nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie,

- art. 129 ust. 1 i ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami - w szczególności poprzez błędne ich zastosowanie;

II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czyli:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie skargi wskutek przyjęcia, iż organy administracji nie dopuściły się naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r., art. 21, art. 31 ust. 3, art. 64 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, art. 140 Kodeksu cywilnego, art. 98, art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 1 i ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami,

- art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 365 i 366 w zw. z art. 361 Kodeksu postępowania cywilnego - w szczególności poprzez uznanie, że nie znajdują one zastosowania w niniejszym postępowaniu,

- art. 171 w zw. z art. 166 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 365 i art. 366 w zw. z art. 361 Kodeksu postępowania cywilnego - w szczególności poprzez uznanie, że nie znajdują one zastosowania w niniejszym postępowaniu,

- z ostrożności procesowej - art. 365 i art. 366 w zw. z art. 361 Kodeksu postępowania cywilnego, w szczególności poprzez uznanie, że nie znajdują one zastosowania w niniejszym postępowaniu.

Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozstrzygnięcia na podstawie art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości na podstawie art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i uwzględnienie skargi wniesionej przez stronę skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania sądowego i zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła swoje argumenty na poparcie zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zatem zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu dokonał bowiem właściwej i prawidłowej wykładni przepisów prawa powołanych w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia oraz nie naruszył powołanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania.

W niniejszej sprawie skarżący oparł skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z tym w pierwszej kolejności wymagają oceny zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, gdyż zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego może podlegać ocenie dopiero wówczas, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa zastrzeżeń.

Naruszenia przepisów postępowania strona skarżąca dopatruje się w naruszeniu przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie skargi wskutek przyjęcia, że organy administracji nie dopuściły się naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r., art. 21, art. 31 ust. 3, art. 64 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, art. 140 Kodeksu cywilnego, art. 98, art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 1 i ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przypomnieć w tym miejscu należy, że podstawą skargi kasacyjnej zgodnie z art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może być tylko naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. A zatem między uchybieniem procesowym, a wydanym w sprawie wyrokiem podlegającym zaskarżeniu musi zachodzić związek przyczynowy wskazujący na potencjalną możliwość innego wyniku postępowania sądowego. Takiego zaś naruszenia przepisów postępowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w rozpoznawanej sprawie nie sposób się dopatrzeć. Argumentów za wystąpieniem takiego naruszenia brak również w uzasadnieniu postawionych zarzutów. Nie spełnia tego warunku stwierdzenie skarżącego, że Sąd I instancji naruszył powołane przepisy "w szczególności poprzez uznanie za dopuszczalne działania organów administracji naruszających ten przepis". Podkreślić przy tym należy, że w rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji uwzględniając w części zasadność złożonej skargi uchylił przecież w tej części zaskarżone decyzje i dokładnie wyjaśnił w uzasadnieniu wydanego orzeczenia, dlaczego w ocenie tego Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, 77 i 80 kpa) oraz przepisy prawa materialnego (art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami) w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy.

Ponadto zwrócić należy uwagę, że zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c powołanej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem warunkiem uwzględnienia skargi na podstawie tego przepisu jest ustalenie przez Sąd istnienia naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania przez organ administracji publicznej rozpatrujący daną sprawę oraz stwierdzenie, że naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a więc gdyby nie było stwierdzonego naruszenia przepisów prawa, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej byłoby inne. Oznacza to, że można zarzucić Sądowi I instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdził naruszenie prawa materialnego lub procesowego, które odpowiednio miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mimo to Sąd ten nie spełnił dyspozycji tej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonego orzeczenia. Natomiast w rozpatrywanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Sąd I instancji stwierdził naruszenie przez organy orzekające w sprawie naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, które odpowiednio miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy i w zakresie stwierdzonych naruszeń Sąd w pełni zastosował się do dyspozycji powołanej normy prawnej zawartej w 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w odpowiedniej części uchylił zaskarżone decyzje administracyjne. W pozostałym zaś zakresie, nie znajdując uzasadnienia do postawienia organom orzekającym zarzutu naruszenia prawa, zgodnie z dyspozycją art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd Wojewódzki skargę oddalił.

Także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 170 i 171 w zw. z art. 166 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 365 i 366 w zw. z art. 361 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez uznanie, że nie znajdują one zastosowania w niniejszym postępowaniu, uznać należy za całkowicie chybiony. Zarzut ten świadczy o niezrozumieniu przez skarżącego kasacyjnie zapadłego orzeczenia i jego uzasadnienia. Zgodnie z treścią art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wyrok prawomocny ma zaś powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia (art. 171 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wbrew postawionym w skardze zarzutom w uzasadnieniu wydanego orzeczenia Sąd Wojewódzki przywołał zapadły w sprawie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 1485/06 i w żadnym miejscu nie zakwestionował ani jego mocy wiążącej, ani aktualności wynikającej z tego orzeczenia oceny prawnej oraz zawartych w nim zaleceń. Wręcz przeciwnie, Sąd I instancji uchylając w określonej części zaskarżone decyzje w zaleceniach dla organu ponownie zawarł zalecenia tożsame z wnioskami wynikającymi z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2007 r., by obecnie rozpoznając sprawę organy administracji po przesądzeniu kwestii związanej z istnieniem i wielkością zbywalnej wierzytelności, dokonały oceny skuteczności zawartej umowy cesji, z której skarżący wywodzi swoje żądanie, a następnie, mając na uwadze powołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zawarte w orzeczeniu z dnia 6 listopada 2007 r. w sprawie Bugajny i inni przeciwko Polsce sygn. 22531/05, ponownie przeanalizował zasadność zgłoszonego przez skarżące Towarzystwo wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotowe nieruchomości wydzielone i zajęte pod drogi wewnętrzne.

Za niezasadny uznać należy również zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu art. 166 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowiący, że do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, nie miał w niniejszej sprawie w ogóle zastosowania. Sąd I instancji nie mógł zatem naruszyć przepisu, którego w ogóle nie stosował.

Całkowicie chybiony jest także postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 365 i art. 366 w zw. z art. 361 Kodeksu postępowania cywilnego. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Sąd ten przywołał treść tych przepisów i prawidłowo wyjaśnił, że prawomocne orzeczenie sądu cywilnego wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Sąd I instancji prawidłowo wyjaśnił również, że związanie stron (oraz wyjątkowo innych osób), o którym mowa w art. 365, polega na związaniu tych osób dyspozycją zawartej w sentencji wyroku skonkretyzowanej, zindywidualizowanej i trwałej normy prawnej wywiedzionej przez sąd z norm generalnych i abstrakcyjnych zawartych w przepisach prawnych. Inne sądy, organy państwowe oraz organy administracji publicznej są związane prejudycjalnie, czyli nie mogą dokonać odmiennej oceny prawnej roszczenia niż zawarta w prejudykacie, ale także nie mogą dokonać odmiennych ustaleń faktycznych. Równocześnie Sąd I instancji wskazał, że zakres tego związania został określony w art. 366 Kodeksu postępowania cywilnego, gdzie wskazuje się, że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że w rozpatrywanej sprawy z powołanych przepisów wynika, iż zapadły w postępowaniu przed sądem powszechnym wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2005 r. sygn. akt II CK 312/05, w którym odmówiono ustalenia własności działki nr [...] jako własności Gminy Miejskiej Kościan dotyczył, a zatem i wiązał, jedynie w stosunku do działki nr [...] i brak było podstaw do orzekania przez organ w przedmiocie ustalenia odszkodowania za tę działkę. Natomiast w zakresie pozostałych działek objętych postępowaniem (nr [...], [...] oraz [...]) dla ustalenia, czy w świetle art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji podziałowych powstał obowiązek wypłaty odszkodowania za nieruchomości wydzielone według decyzji podziałowej pod "drogę wewnętrzną" nadal niezbędne jest dokonanie przez organ orzekający w postępowaniu wyjaśniającym odpowiednich ustaleń, które do tej pory nie zostały poczynione, a są niezbędne do prawidłowego rozpatrzenia niniejszej sprawy. Oznacza to, że postawiony w skardze zarzut kasacyjny naruszenia przez Sąd I instancji art. 365 i art. 366 w zw. z art. 361 Kodeksu postępowania cywilnego nie znajduje żadnego uzasadnienia, a co za tym idzie uznać go należy za chybiony.

Skoro podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania okazały się nieusprawiedliwione, należy przejść do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego. W skardze kasacyjnej zawarto zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r. poprzez uznanie za dopuszczalne działania organów administracji naruszających ten przepis. Zarzut ten jest całkowicie niezasadny. Z dyspozycji tej normy wynika, że każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego. Uchylenie w części zaskarżonej przez [...] Towarzystwo Budownictwa Społecznego decyzji z powodu stwierdzonego przez Sąd naruszenia przy ich wydawania przez organy orzekające przepisów prawa materialnego i procesowego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w żaden sposób nie pozbawia skarżącego kasacyjnie prawa do żądanego odszkodowania. Wręcz przeciwnie, sprawa odszkodowania za działki nr [...], [...] oraz [...], właśnie na skutek zaskarżonego wyroku będzie raz jeszcze rozpatrywana zgodnie z zaleceniami zawartymi w wydanym orzeczeniu. Tym samym, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, nie było podstaw do zastosowania przez Sąd I instancji powołanej regulacji. Z tych samych powodów za nieuzasadniony uznać należy zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 21, art. 31 ust. 3 oraz art. 64 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Także pozostałe postawione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia art. 140 Kodeksu cywilnego oraz powołanych w skardze przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami są nieuzasadnione. Ani art. 140 K.c. ani art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie miały w niniejszej sprawie w ogóle zastosowania. Jak to już zostało wyżej wyjaśnione, Sąd I instancji nie mógł naruszyć tych przepisów, ponieważ zasadnie w ogóle ich nie stosował. Natomiast co do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut ten jest również całkowicie chybiony. Jak wynika z akt sprawy materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 98 (w brzmieniu z dnia, w którym decyzja podziałowa stała się ostateczna) oraz art. 129 ust. 1 i ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Przedmiotowe działki powstały w wyniku decyzji podziałowych Burmistrza Miasta Kościana z dnia [...] lipca 1998 r. z przeznaczeniem pod drogi wewnętrzne. Decyzje powyższe stały się ostateczne z dniem 16 lipca 1998 r. W tej dacie art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami stanowił, że działki gruntu wydzielone pod drogi z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą z mocy prawa na własność gminy z dniem, w którym decyzja o podziale stała się ostateczna, a orzeczenie o podziale prawomocne. Za działki gruntu, które przeszły na własność gminy lub co do których gmina uzyskała prawo użytkowania wieczystego, a także z tytułu wygaśnięcia tego prawa, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a zarządem gminy. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, odszkodowanie ustala się według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Prawidłowe jest zatem stanowisko Sądu I instancji, że dopiero stwierdzona okoliczność przejścia prawa własności na gminę przesądza o powstaniu prawa do odszkodowania za przejęte działki. Oznacza to, że podstawowym zadaniem organu orzekającego w przedmiocie ustalenia odszkodowania za działki wydzielone pod drogi jest przesądzenie, czy własność tych działek przeszła na gminę, czy też do takiego przejścia nie doszło. W rozpatrywanej sprawie te, kluczowe dla jej prawidłowego rozstrzygnięcia ustalenie, jak zasadnie wywiódł to Sąd I instancji w uzasadnieniu wydanego orzeczenia, organy dokonały w sposób wadliwy, naruszający przepisy postępowania oraz przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Prawidłowo zatem Sąd I instancji uchylił w odpowiedniej części zaskarżone decyzje i nakazał w tej części organowi ponowne rozpatrzenie sprawy równocześnie wskazując, że organy administracji orzekając w niniejszej sprawie nieprawidłowo zaniechały dokonania samodzielnie ustaleń, jakie przeznaczenie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego miały wydzielone działki i czy, jak podnosi skarżący, na działkach tych urządzono powszechnie dostępne drogi połączone z siecią komunikacyjną dróg publicznych (ulice [...] i [...]) i wreszcie, jakie znaczenie miało wydzielenie tego rodzaju dróg dla ustalenia, w oparciu o przepis art. 98 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, odszkodowania za powyższe drogi. Oznacza to, że postawione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji powołanych w niej przepisów prawa materialnego nie znalazły uzasadnienia.

Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ocena prawidłowości zaskarżonych decyzji w pełni odpowiada prawu.

Mając powyższe na względzie na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) Sąd orzekł jak w sentencji.