Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2571/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 229, art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.) sędzia WSA Tomasz Wykowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lipca 2016 r. Nr [...] Wojewoda [...], działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 23, dalej jako k.p.a.) w związku z art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm., dalej jako u.g.n.) po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez A. K., reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, utrzymał w mocy decyzję Starosty W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. (znak: [...]). Decyzją tą po rozpoznaniu wniosku A. K., B. M., A. N., A. S., A. B., odmówiono zwrotu na rzecz przywołanych powyżej osób nieruchomości położonej w W., w [...], w rejonie ulic [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...] (uregulowana w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla W. w W.), działki nr [...] z obrębu [...] (uregulowane w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla W. w W.) oraz działka nr [...] z obrębu [...] (uregulowana w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla W. w W.).

W uzasadnieniu organ wskazał, że nieruchomość o zwrot której ubiegają się Wnioskodawcy znajdowała się na terenie uznanym za obszar urbanizacyjny w drodze rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] maja 1967 roku w sprawie uznania części obszaru [...] W. za obszar urbanizacyjny (Dz. U. Nr [...], poz. [...]). W związku z powyższym przeszła na własność Skarbu Państwa z mocy samego prawa - zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1961 r. nr 32 poz. 159). Powierzchnia gospodarstwa rolnego wynosiła [...] m2 i stanowiła własność L. i A. małżonków K. Przyjąć należy, że nieruchomość została wywłaszczona z przeznaczeniem na cele urbanizacyjne - budownictwo wysokie. Działki nr [...], będące przedmiotem niniejszego postępowania powstały z podziału działki nr [...] na podstawie decyzji podziałowej nr [...] z dnia [...] grudnia 1991 r., w następujący sposób:

- działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni [...] m2 stanowi obecnie działkę ewidencyjną nr [...], uregulowana w KW [...],

- działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni [...] m2 stanowi obecnie działkę ewidencyjną nr [...], uregulowane w KW [...],

- działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni [...] m- stanowi obecnie działkę ewidencyjną nr [...], uregulowana w KW [...].

Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] września 2007 r., znak sprawy [...] stwierdził nabycie przez [...] W. [...] z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...] w obr. [...].

Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 1998 r., znak sprawy [...] stwierdził nabycie przez [...] W. [...] z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. nieodpłatnie prawa własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] w obr. [...].

Obecnie, zgodnie z KW nr [...], działka nr [...] stanowi własność W., a użytkownikiem wieczystym jest [...] Spółka Akcyjna.

Zgodnie zaś z księgą wieczystą KW nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla W. w W., [...] Wydział Ksiąg Wieczystych, nieruchomość oznaczona jako działki ewidencyjne nr [...] stanowi własność Miasta W., a użytkownikiem wieczystym działek nr [...] jest firma [...] Sp. z o.o.

Decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. Starosta W. orzekł o odmowie zwrotu na rzecz A. K., B. M., A. N., A. S. i A. B. części nieruchomości wywłaszczonej z przeznaczeniem na cele urbanizacyjne-budownictwo wysokie, oznaczonej aktualnie jako działka nr [...] z obr. [...] uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla W. w W., działki nr [...] z obr. [...] uregulowane w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla W. w W. oraz działka nr [...] z obr. [...] uregulowana w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla W. w W.

Dnia [...] maja 2016 r. wpłynęło do Starostwa Powiatowego w W. odwołanie od ww. decyzji złożone przez adwokata A. H., pełnomocnika A. K.

W wyniku rozpatrzenia sprawy organ wskazał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ugn., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zagadnienie zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu reguluje art. 137 u.g.n. W świetle tego przepisu nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli mimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo mimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel nie został zrealizowany.

Zgodnie natomiast z treścią art. 229 u.g.n., roszczenie, o którym mowa wart. 136 ust. 3 u.g.n., nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Przepis ten, jasny i jednoznaczny w swej treści, wyklucza zatem zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nawet wtedy, gdy nieruchomości tej nie wykorzystano na cel, na który została wywłaszczona, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono tą nieruchomością w sposób określony wart. 229 u.g.n. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej (por. wyroki NSA z dnia 30 stycznia 2007 f., I OSK 386/06, Lex nr 290617, i z dnia 10 maja 2001 r., I SA 2572/99, Lex nr 54754).

Jeżeli zatem w sprawie o zwrot nieruchomości ujawni się okoliczność, iż nieruchomość wywłaszczona została sprzedana albo ustanowiono na niej użytkowanie wieczyste przed dniem l stycznia 1998 r., a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej, to tak ustalony stan prawny nieruchomości stanowi przeszkodę do jej zwrotu.

Z elektronicznego wydruku KW nr [...] i KW nr [...], pozyskanego przez organ I instancji wynika, że działki nr [...] są własnością W., a użytkownikiem wieczystym działek nr [...] jest firma [...] Sp. z 0.0., zaś użytkownikiem wieczystym działki nr [...] jest [...] spółka akcyjna.

Z analizy zebranych materiałów wynika, iż organ orzekający nie wystąpił do Sądu Rejonowego dla W. z wnioskiem o wydanie odpisu księgi wieczystej nr [...], a decyzja orzekająca została wydana na podstawie informacji o dacie wpisu do księgi wieczystej zawartej na wydruku ze strony internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości (https//ekw.ms.gov.pl).

Zgodnie z art. 36 ust. 4 i ust. 7 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 r. (Dz. U. Z 2001 r. Nr 124, poz. 1361, z późn. zm.) w przypadku złożenia za pośrednictwem systemu teleinformatycznego wniosku o wydanie dokumentów o których mowa w ust. 2 ww. ustawy, Centralna Informacja umożliwia samodzielne wydrukowanie tych dokumentów za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, które mają moc dokumentów wydawanych przez sąd, jeżeli posiadają cechy umożliwiające ich weryfikację z danymi zawartymi w centralnej bazie danych ksiąg wieczystych. Natomiast w przypadku wydruków treści wyświetlonych w trybie przeglądania księgi wieczystej nie posiadają mocy dokumentów wydawanych przez sąd. Wydruk elektroniczny księgi wieczystej pozyskany przez organ I instancji, który został dołączony do akt przedmiotowego postępowania, nie może korzystać z przymiotu dokumentu urzędowego, o którym mowa w art. 76 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem dokument urzędowy musi zostać sporządzony w formie wymaganej ustawą oraz przez powołany do tego organ państwowy. Wynika z tego, że wydruk treści KW nr [...] wymogu tego nie spełnia.

W ocenie organu odwoławczego nie oznacza to jednakże, że wydruku z treści księgi wieczystej wyświetlonej w trybie przeglądania księgi wieczystej nie można zakwalifikować jako pośredniego środka dowodowego. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a jednocześnie nie jest sprzeczne z prawem. Art. 75 § 1 nie zawiera zamkniętego katalogu środków dowodowych dopuszczalnych w postępowaniu dowodowym, lecz że jest to jedynie wyliczenie przykładowe, na co wskazuje użycie zwrotu "w szczególności" w zdaniu drugim tego przepisu.

Unormowanie to wskazuje na zasadę równej mocy środków dowodowych. Oznacza to, że w toku postępowania wyjaśniającego organ administracji zobowiązany jest zebrać cały materiał dowodowy rozumiany jako suma konkretnych dowodów w danej sprawie, by następnie po ich rozpatrzeniu, wydać decyzję administracyjną. Jak się słusznie podkreśla, w tej fazie postępowania organ nie jest "skrępowany żadnymi ograniczeniami co do mocy wiążącej poszczególnych dowodów, gdyż każdy z dowodów może być w trakcie postępowania zakwestionowany innym dowodem" (zob. Komentarz do art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego, aut. Łaszczyca G., Martysz C., Matan A., pkt I ust. l uwag, opubl. sys. inf. LEX oraz cytowane tam orzecznictwo - wyr. NSA z dnia 12 lutego 2009 r., II GSK 775/08, LEX nr 515976).

Zwrócono przy tym uwagę, że treść ksiąg wieczystych ustalona wg. znajdujących się w aktach sprawy wydruków jest spójna z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy - np. z wypisem z rejestru gruntów z dnia [...] listopada 2015 r., na którym zawarte są informacje dotyczące właściciela, użytkownika wieczystego, nr księgi wieczystej, nr działki. Wypis z rejestru gruntów wydany został przez Prezydenta W. w dniu [...] listopada 2015 r. i został opatrzony stosowną pieczęcią organu, korzysta zatem z przymiotu wiarygodności. Ponadto w dniu [...] listopada 2015 r. Spółka [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. złożyła w Starostwie Powiatowym w W. pismo (znak: [...]), z którego wynika iż jest ona użytkownikiem wieczystym działek nr ew. [...] z obrębu [...], położonych w W. przy ul. [...], opisanych w księgach wieczystych nr [...] oraz nr [...]. Przedmiotowe działki zostały oddane w użytkowanie wieczyste na rzecz Fundacji [...] na podstawie decyzji Urzędu W. nr [...] z dnia [...] czerwca 1990 r. Na podstawie umowy zawartej w dniu [...] sierpnia 1990 r. Rep. A nr [...] został złożony wniosek o wpis prawa użytkowania wieczystego nr [...] na rzecz Fundacji [...]. W wyniku zawarcia szeregu umów, znajdujących się w aktach sprawy, użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości stała się spółka pod firmą [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. Spółka [...] Sp. z o.o. nabyła od spółki [...] Sp. z o.o. prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości na podstawie umowy sprzedaży, umowy przedwstępnej ustanowienia odrębnej własności lokali i ich sprzedaży oraz oświadczenia o ustanowieniu hipoteki, zawartej dnia [...] września 2014 r. Rep. A nr [...].

Z uwagi na powyższe organ odwoławczy nie podzielił zarzutów zawartych w odwołaniu A. K., reprezentowanego przez adwokata A. H., dotyczących niedostatecznego wyjaśnienia kwestii terminu ujawnienia prawa użytkowania wieczystego w księgach wieczystych.

Nadmienić przy tym należy, że pismem z dnia 11 lipca 2016 r. organ Il-iej instancji wystąpił do Sądu Rejonowego dla W., [...] Wydział Ksiąg Wieczystych o wydanie odpisów ksiąg wieczystych, w których uregulowany został stan prawny nieruchomości stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania.

Opierając się na odpisie zwykłym z księgi wieczystej [...] z dnia [...] lipca 2016 r. prowadzonej dla nieruchomości oznaczonej jako dz. ew. nr [...] z obrębu [...] ustalić można, że użytkowanie wieczyste przysługujące [...] S.A. z siedzibą w W. na podstawie umowy o oddanie w użytkowanie wieczyste zawartej [...] sierpnia 1990 r. w W. przez notariuszem M. G. zostało ujawnione na podstawie wniosku z dnia [...] lipca 1992 r. wpisanego w dniu [...] maja 1994 r.

Z kolei analiza odpisu zwykłego księgi wieczystej [...] z dnia [...] lipca 2016 r. oraz odpisu zupełnego księgi wieczystej [...] z dnia [...] lipca 2016 r. prowadzi do wniosku, że jako podstawę użytkowania wieczystego wskazano jedynie umowę sprzedaży oraz umowę przedwstępną ustanowienia odrębnej własności lokali i ich sprzedaży oraz oświadczenia o ustanowieniu hipoteki zawartą dnia [...] września 2014 r. w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...].

W przypadku ustanowienia na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot prawa użytkowania wieczystego ma znaczenie data ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej poprzez wpis. W treści art. 27 zd. 2 u.g.n. wyrażono zasadę, że warunkiem koniecznym do przeniesienia użytkowania wieczystego jest wpis do księgi wieczystej. Oznacza to, że przeniesienie prawa następuje dopiero z chwilą dokonania wpisu. Jednakże w ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie treść ksiąg wieczystych o numerach [...] ustalona w oparciu o wydanie zgodnie z przepisami prawa dokumenty (odpisy z ksiąg wieczystych) nie jest wystarczająca dla ustalenia owej daty. Jednocześnie materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie nie daje podstaw dla przyjęcie bezskuteczności umowy zawartej w dniu [...] sierpnia 1990 r. w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...].

W ocenie organu odwoławczego całokształt materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie przemawiał za przyjęciem założenia, że użytkowanie wieczyste przysługujące [...] Sp. z o.o. stanowi w istocie kontynuację użytkowania wieczystego przysługującego pierwotnie Fundacji [...] ustanowionego na podstawie decyzji W. nr [...] z dnia [...] czerwca 1990 r. oraz zawartej w jej wykonaniu umowy z dnia [...] sierpnia 1990 r. (akt notarialny Rep. A nr [...]), których kopie zostały włączone do akt niniejszej sprawy. Należy się odwołać do stanowiska zawartego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2015 r. (sygn. akt I OSK 765/14), zgodnie z którym nie ma znaczenia dla kierunku rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nabycie prawa użytkowania wieczystego mocą umowy w roku 2013 (czyli po wejściu w życie u.g.n), bo "czynność ta stanowiła kontynuację stanu wyłączającego możliwość zwrotu, zaś wymóg czasowy zawarty w art. 229 u.g. n. został zastrzeżony dla nabycia prawa, a nie jego ujawnienia w księdze wieczystej". W ocenie Sądu: "Jeżeli zatem z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż na działce nr [ .. .] przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami ustanowiono użytkowanie wieczyste, a fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to z mocy art. 229 u.g.n., roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi (następcy prawnemu) choćby zostały spełnione przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 u.g.n. Przepis art. 229 tej ustawy stanowi wyjątek od zasady określonej wart. 136 ust. 3 i uniemożliwia dochodzenie zwrotu wywłaszczonej takiej nieruchomości lub jej części." Poglądy zawarte w przywołanym powyżej orzeczeniu organ odwoławczy w pełni podziela.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 229 w zw. z art. 27 zd. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną wykładnię, organ stwierdził, że zarówno zarzut jak i rozważania dotyczące jego naruszenia są niezasadne. Brzmienie art. 229 u.g.n. jest jednoznaczne - jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, roszczenie, o którym mowa wart. 136 ust. 3 u.g.n., nie przysługuje. W niniejszej sprawie udowodniono, że działki nr nr [...] stały się przedmiotem użytkowania wieczystego osób trzecich przed 1 stycznia 1998 r., zatem w sprawie nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa wart. 136 ust. 3 u.g.n.

Nadmieniono także, że z utrwalonych poglądów wyrażonych w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że z uwagi na bezprzedmiotowość podmiotową wniosku o zwrot nieruchomości postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w przypadku spełnienia przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami winno ulec umorzeniu, lecz okoliczność ta nie ma istotnego wpływu na wynik rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż zarówno umorzenie postępowania, jak i odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości sprowadzają się do tego, że żądający zwrotu nieruchomości nie może jej otrzymać (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 383/08, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2006 r., sygn. akt I OSK 651/05, wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2831/13). Dlatego też organ odwoławczy uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie ma znaczenia, czy konsekwencją zastosowania przepisu art. 229 ustawy winno być umorzenie postępowania administracyjnego, czy też odmowa jego zwrotu, gdyż oba wskazane rozstrzygnięcia nie prowadzą do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Pan A. K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej ugn)w zw. z art. 136 par. 3ugn poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że roszczenie o zwrot nieruchomości w niniejszej sprawie nie przysługuje, mimo iż sporna nieruchomość sprzedana została po 1 stycznia 1998 r., czyli po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie został zrealizowany.

2 Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 7, 77, 80, art. 9 i 11 oraz art. 107 par. 3 kpa poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania decyzji w mocy, a mianowicie niewyjaśnienie na podstawie jakich przepisów sporna nieruchomość została wywłaszczona, a także na jaki cel, a także okoliczności, które pomogłyby w ustaleniu czy w chwili obecnej nieruchomość uznać można w świetle przepisów o gospodarce nieruchomościami za zbędną na cel wywłaszczenia, co jest kluczowe przy orzekaniu o jej zwrocie.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją I instancji oraz przekazanie sprawy w tym zakresie do I Instancji celem ponownego rozpoznania sprawy.

Na podstawie art. 200 ppsa Skarżący wniósł o zwrot kosztów postępowania sądowo administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Skarżący wskazał, że w sytuacji gdy działki o numerach [...] zostały przekazane w użytkowanie wieczyste po 1 stycznia 1998 r., uznać należy, że podlegają one zwrotowi wnioskodawcom. Stwierdzenie, zatem że "w ocenie organu odwoławczego całokształt materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie przemawia za przyjęciem założenia, że użytkowanie wieczyste przysługujące [...] Sp. z o.o. stanowi w istocie kontynuację użytkowania wieczystego przysługującego pierwotnie Fundacji [...], jest sprzeczne z uregulowaniami zawartymi w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, decydujące znaczenie dla określenia daty ujawnienia prawa należy przydać w istocie dacie skutecznego złożenia wniosku w tej sprawie. Kluczowe znaczenie ma bowiem fakt ujawnienia prawa w księdze wieczystej (poprzez wpis), a nie tylko jego nabycie.

W toku postępowania organ II instancji sam przyznał, że w odniesieniu do działek [...] w księgach wieczystych widnieje jedynie umowa sprzedaży oraz umowa przedwstępna ustanowienia odrębnej własności lokali i ich sprzedaży oraz oświadczenia o ustanowieniu hipoteki zawartą w dniu [...] września 2014 r. w formie aktu notarialnego Re. A Nr [...]. Na gruncie przepisów ustawy o księdze wieczystej i hipotece brak jest zatem jakichkolwiek podstaw, które umożliwiałyby wnioskowanie, że do przeniesienia prawa doszło przed 1 stycznia 1998 r. Kluczowe znaczenie ma tu bowiem treść księgi wieczystej.

Tym samym w sprawie nie został zebrany odpowiedni materiał dowodowy, a przynajmniej nie został on odzwierciedlony w treści uzasadnienia, gdyż nie wynika z niego na podstawie jakich przepisów sporna nieruchomość została wywłaszczona, a także na jaki cel. Tym samym trudna staje się ocena czy do wywłaszczenia doszło zgodnie z przepisami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest decyzja z [...] lipca 2016 r. Nr [...] Wojewody [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty W. z dnia [...] kwietnia 2016 r.. Decyzją tą po rozpoznaniu wniosku A. K., B. M., A. N., A. S., A. B., odmówiono zwrotu na rzecz przywołanych powyżej osób nieruchomości położonej w W., w [...], w rejonie ulic [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...] (uregulowana w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla W. w W.), działki nr [...] z obrębu [...] (uregulowane w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla W. w W.) oraz działka nr [...] z obrębu [...] (uregulowana w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla W. w W.).

Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z tym przepisem roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 (żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu), nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

W ocenie Sądu wbrew zarzutom podniesionym w skardze, w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione przesłanki określone w w/w przepisie. Jak wynika bowiem z ustaleń poczynionych przez orzekające w sprawie organy obecnie w/w działki nie znajdują się we władaniu Miasta W. Co istotne prawo użytkowania wieczystego na w/w działkach zostało ustanowione aktem notarialnym z [...] sierpnia 1990r., którym na rzecz Fundacji [...] została oddana na 40 lat działka nr [...] (obecnie na skutek podziałów działka [...]). Jak wskazał organ I instancji do ujawnienia w/w prawa użytkowania w księdze wieczystej doszło zaś [...] marca 1991r. Tym samym bez wątpienia w sprawie doszło do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego w/w nieruchomości i ujawnienia go w księdze wieczystej przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. 1 stycznia 1998r.

Co więcej ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że prawo użytkowania wieczystego było następnie przedmiotem obrotu. W konsekwencji w dacie orzekania przez organy ustalono, że obecnie użytkownikiem wieczystym działek nr ew. [...] z obrębu [...], położonych w W. przy ul. [...], opisanych w księgach wieczystych nr [...] jest Spółka [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W., która nabyła to prawo od Spółki [...] Sp. z o.o. na podstawie umowy sprzedaży, umowy przedwstępnej ustanowienia odrębnej własności lokali i ich sprzedaży oraz oświadczenia o ustanowieniu hipoteki, zawartej dnia [...] września 2014 r. Rep. A nr [...].

Z kolei z odpisu księgi wieczystej [...] z dnia [...] lipca 2016 r. prowadzonej dla nieruchomości oznaczonej jako dz. ew. nr [...] z obrębu [...] wynika, że użytkowanie wieczyste przysługujące [...] S.A. z siedzibą w W. na podstawie umowy o oddanie w użytkowanie wieczyste zawartej [...] sierpnia 1990 r. w W. przez notariuszem M. G. zostało ujawnione na podstawie wniosku z dnia [...] lipca 1992 r. wpisanego w dniu [...] maja 1994 r.

Odnosząc się tym samym do zarzutów skargi, wskazać należy, że wykładnia art. 229 u.g.n., prócz wykładni gramatycznej, wymaga również wykładni funkcjonalnej, gdyż przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie było wyrazem dążenia do stabilizacji stosunków własnościowych, powstałych przed wejściem w życie u.g.n. i systemowej zgodności obowiązującego prawa - niedopuszczalności powstania prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości "prywatnej". (wyrok NSA z 25 maja 2010r. o sygn. akt I OSK 904/10, pub. w www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjmowany jest obecnie pogląd, że art. 229 u.g.n. jest wyjątkiem od zasady określonej w art. 136 ust. 3 u.g.n. Art. 229 u.g.n. należy rozumieć w ten sposób, że nie można orzec o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej wówczas, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed wejściem w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie (wyrok NSA z 17 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 1250/10, Lex nr 990163). Jeśli przed 1 stycznia 1998 r. rozporządzono nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n., i fakt ten ujawniono w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi (następcy prawnemu), choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w zw. z art. 137 u.g.n. (wyrok NSA z 14 września 2011 r., sygn. akt I OSK 1545/10, Lex nr 1149193). Otrzymawszy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organ bada, na podstawie art. 136 u.g.n., czy pochodzi on od podmiotu w nim wymienionego, czy dotyczy wywłaszczonej nieruchomości, a przede wszystkim czy nie ma przeszkód do prowadzenia postępowania co do zbędności na cel wywłaszczenia, wskazanych w art. 229 u.g.n. Dopiero po ustaleniu tych okoliczności, następuje dalsze postępowanie, w którym ustalany jest cel wywłaszczenia, a następnie badane są przesłanki zbędności, ale już na podstawie art. 137 u.g.n. Tak należy rozumieć art. 136 ust. 3 u.g.n. (wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 979/11, Lex nr 1218906). W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi zatem do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi. Uprawnienie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy zachodzą przesłanki wymienione w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego- co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie- oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna, zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet. Oznacza to, że nie ma także znaczenia prawnego pominięcie w art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami jako przesłanki zwrotu nieruchomości stwierdzenia, iż Skarb Państwa (jednostka samorządu terytorialnego) jest aktualnie (nadal) właścicielem nieruchomości. Powyższą wykładnię art. 229 u.g.n. potwierdza także uchwała NSA z dnia 13 kwietnia 2015 r. o sygn. akt I OPS 3/14 pub. w www.orzeczenia.nsa.gov.pl, w której stwierdzono, że "Jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.), podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 tej ustawy". Zatem NSA uznał, że przeszkodą do zwrotu nieruchomości jest jej zbycie przez Skarb Państwa lub Jednostkę samorządu terytorialnego także po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. w sytuacji nieobjętej regulacją zawartą w art. 229 u.g.n.

Za całkowicie nieusprawiedliwione uznać należało w tej sytuacji wszystkie zarzuty skargi, dotyczące naruszenia art. 229 u.g.n zmierzające do wykazania, że przesłanka zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia nie została wystarczająco zbadana, lub też, że organy administracji powinny przyjąć, że cel ten nie został zrealizowany i w związku nakazać zwrot nieruchomości. Okoliczności te były bowiem pozbawione znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, determinowanego przez brzmienie art. 229 u.g.n.

Zauważyć także należy, iż przepis art. 229 u.g.n. jest przepisem przejściowym o charakterze intertemporalnym. Istota tego rodzaju przepisów polega na tym, że odnoszą się one do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzenia w życie nowej regulacji prawnej i mają na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa (por. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 544/06, Lex nr 362099). Wejście w życie przepisu art. 229 u.g.n. nie miało wpływu na sytuację prawną skarżącego. Wprawdzie w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia 1998 r. nie było przepisu stanowiącego wprost, że poprzedniemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej jak to stanowi obecnie przepis art. 229 u.g.n., to jednak zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie wielokrotnie wypowiadano się o kwestii zależności pomiędzy zwrotem nieruchomości, a prawem użytkowania wieczystego nieruchomości. Wskazywano, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają taką nieruchomością na skutek m.in. ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego. W takiej sytuacji sam fakt utraty władania tą nieruchomością przez Skarb Państwa stanowił negatywną przesłankę dla orzeczenia o jej zwrocie, a zatem okoliczność, czy nieruchomość jest wykorzystana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też wykorzystano ją na inny cel bądź w ogóle nie wykorzystano, nie mogła mieć znaczenia dla wyniku sprawy, także pod rządem art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.), i pod rządem art. 34 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (por.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 8 kwietnia 1998 r., sygn. akt IV SA 390/98, Lex nr 45941; z dnia 14 maja 1998 r., sygn. akt IV SA 1174/96, Lex nr 45927; z dnia 11 sierpnia 1998 r., sygn. akt IV SA 1687/96, Lex nr 45912) uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r. III AZP 13/93, OSA 1994/10/7, z dnia 22 grudnia 1993 r., III AZP 24/93, Lex nr 10916).

Ponadto podkreślić należy, iż roszczenie o zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. ma na celu zadośćuczynienie osobom, które pozbawiono nieruchomości w drodze wywłaszczenia i nie użyto ich na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jednak zwrot nieruchomości poza spełnieniem przesłanek zawartych w tym przepisie ustawy jest możliwy tylko wtedy, gdy stanowią one nadal własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Natomiast przepis art. 229 ustawy, określający przypadki, kiedy dawnemu właścicielowi nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości, ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości. Za tym stanowiskiem przemawia cywilnoprawny charakter roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Realizacja tego roszczenia - przeniesienie własności nieruchomości ze Skarbu Państwa z powrotem na wywłaszczonego właściciela lub na jego następcę - następuje w drodze postępowania administracyjnego. Ostateczna decyzja o zwrocie nieruchomości ma charakter konstytutywny, wywołuje skutek rzeczowy w postaci przejścia prawa własności na poprzedniego właściciela i stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej. Z tych względów postępowanie administracyjne może się toczyć, jeśli istnieje niebudzący wątpliwości stan prawny, z którego wynika, że Skarb Państwa (lub jednostka samorządu terytorialnego) jest właścicielem nieruchomości (uchwała Sądu Najwyższego z 18 kwietnia 1996 r., III CZP 29/96, OSNC 1996, nr 7-8, poz. 102).

Niezależnie od argumentów natury procesowej wskazanych powyżej należy zauważyć, że niezrealizowanie celu wywłaszczenia nie oznacza, iż prawo własności nieruchomości podmiotu, który nabył ją od wywłaszczyciela, lub uzyskał prawo użytkowania wieczystego, nie podlega ochronie, o której mowa w art. 21 i art. 64 ust. 1 i 2 ustawy zasadniczej. Ochrona przewidziana w tych przepisach obejmuje prawo własności przed wywłaszczeniem a jego naruszenie powinno prowadzić do słusznego odszkodowania. Przysługuje każdemu, bez względu na cechy osobowe czy inne szczególne okoliczności. Jeśli wywłaszczona nieruchomość zostaje zbyta, choćby pod tytułem darnym, to jedynie z woli właściciela staje się przedmiotem obrotu, i niezależnie od tego, czy cel wywłaszczenia jest kontynuowany przez nabywcę nieruchomości, czy też nie. Prawo nabywcy wywłaszczonej nieruchomości (osoby trzeciej) także powinno korzystać z konstytucyjnej ochrony własności przewidzianej w art. 64 ustawy zasadniczej.

Mając na uwadze powyższe rozważania, należy przyjąć, że prawo własności "nowego" właściciela pozostaje w kolizji z prawem do zwrotu nieruchomości wywłaszczonego właściciela. Rozwiązanie tej kolizji należy do sądu powszechnego, z uwzględnieniem zasady państwa prawa i sprawiedliwości społecznej oraz zasady stabilności stosunków prawnych. Jeżeli nowy właściciel nabył swoje prawo w dobrej wierze, to korzysta z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. W uchwale z 15 lutego 2011 r. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że "rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywcę użytkowania wieczystego także w razie wadliwego wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela". W obrocie prawnym zasada ochrony praw osób trzecich działających w dobrej wierze i zasada bezpieczeństwa tego obrotu służą ochronie prawnej osób działających w zaufaniu do treści ksiąg wieczystych.

Przy czym, roszczenie poprzedniego właściciela o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, która nie została użyta na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w przypadku jej wcześniejszego zbycia przez wywłaszczyciela, nie może być zrealizowane w naturze, ale nie oznacza to pozbawienia w ogóle jakichkolwiek praw wywłaszczonego. Oznacza to tyle, że roszczenie to nie może być zrealizowane w drodze restytucji własności na podstawie aktu administracyjnego. Jednakże, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 11 sierpnia 2011 r. (I CSK 573/10, LexPolonica nr 3873652)"Jeżeli na skutek utraty przez Gminę tytułu do wywłaszczonej nieruchomości orzekanie o zwrocie tej nieruchomości w postępowaniu administracyjnym stało się bezprzedmiotowe, to do ustalania istnienia podstaw tego zwrotu w momencie dokonywanej przez Gminę zamiany nieruchomości, jako przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej, uprawniony jest sąd (powszechny)". W takiej sytuacji sądy powszechne oceniają zadysponowanie wywłaszczoną nieruchomością w kategorii deliktu uzasadniającego odpowiedzialność odszkodowawczą. Potwierdza to teza zawarta w wyroku Sądu Najwyższego z 29 maja 2014 r., V CSK 384/13: "przekazanie działki na cele niezgodne ze wskazanymi w decyzji wywłaszczeniowej jest czynem niedozwolonym. Byłym właścicielom przysługuje wtedy roszczenie o odszkodowanie. Bieg terminu jego przedawnienia rozpoczyna się z dniem wydania ostatecznej decyzji odmawiającej zwrotu nieruchomości".

Reasumując w okolicznościach niniejszej sprawy, także zarzut naruszenia art. 7, art.9, art.11, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie niepodjęcia przez organ wszelkich niezbędnych czynności dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także braku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, nie okazał się zasadny. Bowiem w świetle tego co przedstawiono wyżej, stan faktyczny ustalony przez organy i zaaprobowany przez Sąd Wojewódzki był wystarczający do oceny dopuszczalności zwrotu nieruchomości w kontekście uregulowania zawartego w art. 229 u.g.n.

Wskazać także należy, że Sąd z urzędu dostrzegł, iż organ odwoławczy w sentencji zaskarżonej decyzji błędnie przywołał art. 138 § 2 k.p.a, zamiast art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a, w ocenie jednak Sądu mając na uwadze rozstrzygnięcie -"utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję..." jak i uzasadnienie decyzji, okoliczność tą należy poczytywać jako oczywistą omyłkę, nie mającą wpływu na treść zaskarżonej decyzji.

Mając na powyższe na uwadze na zasadzie art. 151 ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji.