Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2720/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 43, art. 44 par. 1-4, art. 41 par. 1-2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia del. WSA Marcin Kamiński (spr.) Protokolant asystent sędziego Tomasz Muszyński po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej R. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Po 369/16 w sprawie ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew i krzewów bez zezwolenia oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Po 369/16, po rozpoznaniu skargi R. J. (skarżący), na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu (organ odwoławczy) z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew i krzewów bez zezwolenia, oddalił skargę.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia:

Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] Wójt Gminy Suchy Las (organ I instancji) wymierzył skarżącemu administracyjną karę pieniężną w wysokości 6.292.139,97 złotych za usunięcie bez wymaganego zezwolenia drzew i krzewów.

Powyższa decyzja została przesłana na adres zamieszkania skarżącego, następnie dwukrotnie awizowana i zwrócona nadawcy w dniu 25 sierpnia 2015 r. wobec jej niepodjęcia w terminie.

Od decyzji organu I instancji skarżący wniósł odwołanie do organu odwoławczego, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów art. 6, 8, 9, 109 § 1 k.p.a. w zw. z art. 41 § 1 i 2 w zw. z art. 9, 61 § 4 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, a w razie uznania, że postępowanie nie jest bezprzedmiotowe – o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzupełnieniu odwołania, w piśmie z dnia 7 września 2015 r. fachowy pełnomocnik skarżącego szczegółowo wyjaśnił, iż zaskarżonej decyzji zarzuca:

1) naruszenie art. 109 § 1 k.p.a. w zw. z art. 41 § 1 i 2 w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez niedoręczenie stronie decyzji,

2) naruszenie art. 6 k.p.a., art. 8 k.p.a. oraz art. 105 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania i wydanie decyzji na podstawie przepisów uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za naruszające Konstytucję,

3) naruszenie art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewywiązanie się przez organ z obowiązku wszechstronnego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy - nieustalenie kto dopuścił się zarzucanego skarżącemu czynu,

4) naruszenie art. 61 § 4 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez nieskuteczne wszczęcie postępowania,

5) naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 50 § 1, 2 i 3 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie udziału w postępowaniu, w tym składania wyjaśnień,

6) naruszenie art. 9 k.p.a. przez nieinformowanie strony w sposób należyty i wyczerpujący o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Organ odwoławczy, działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] uchylił decyzję organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że podstawą wydania decyzji w przedmiotowej sprawie są przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody w brzmieniu uwzględniającym zmianę wprowadzoną ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw. Organ wskazał, że zgodnie z art. 53 ust. 3 ustawy nowelizującej do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 (dotyczących nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia), wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie przepisów zmieniających, stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, byłaby względniejsza.

Według organu odwoławczego, odwołanie zasługuje na uwzględnienie tylko w części, gdyż organ I instancji nie dokonał niebudzących wątpliwości ustaleń stanu faktycznego. Organ odwoławczy wskazał, że z akt postępowania bezsprzecznie wynika, że właścicielem działki o nr ew. [...] obręb [...] jest skarżący. W marcu 2015 r. na przedmiotowej działce prowadzone były prace, których skutkiem było usunięcie drzew i krzewów. Zgodnie ze stanowiskiem Gminy Suchy Las, nie były wydawane decyzje administracyjne zezwalające na usuwanie drzew i krzewów z terenu przedmiotowej nieruchomości. Zdaniem organu odwoławczego, powyższe informacje dają podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie usunięcia drzew i krzewów z terenu działki nr [...] bez wymaganego zezwolenia. Natomiast dalsze ustalenia stanowiące podstawę wydania decyzji przez organ I instancji budzą wątpliwości z uwagi na brak możliwości udziału strony w przeprowadzonych oględzinach oraz z uwagi na brak złożenia przez stronę wyjaśnień w sprawie i przedstawienia przez nią dowodów na poparcie jej twierdzeń. Organ odwoławczy nakazał, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji przeprowadził postępowanie zgodnie z procedurą opisaną w k.p.a., zapewniając stronie możliwość udziału w dokonywanych czynnościach. W ocenie organu odwoławczego, istotne w niniejszej sprawie jest ustalenie okoliczności dokonania przedmiotowej wycinki drzew i krzewów oraz odpowiedzialności za jej dokonanie. W tym celu pomocnym może okazać się przeprowadzenie rozprawy administracyjnej z udziałem wszystkich osób związanych z dokonaniem wycinki drzew i krzewów, będącej przedmiotem niniejszego postępowania.

Organ odwoławczy uznał, iż przy rozpatrywaniu sprawy przez organ I instancji doszło do naruszenia przepisów art. 7 (zasady praworządności i prawdy materialnej), art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie wymogów wszechstronnego i wyczerpującego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy i dania temu wyrazu w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji. Z uwagi na stwierdzone naruszenia i wobec uznania, że przeprowadzenie przez organ II instancji dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie będzie niewystarczające, organ odwoławczy wydał decyzję kasacyjną.

Na powyższą decyzję skarżący za pośrednictwem fachowego pełnomocnika złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie przepisów prawa procesowego mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

1) art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 43 §1 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, polegające na błędnym przyjęciu przez organy obu instancji, że M. P. była dorosłym domownikiem, a pisma jej pozostawione można uznać za skutecznie doręczone;

2) art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 109 § 1 w zw. z art. 44 § 1-4 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy, polegające na błędnym przyjęciu, że skarżącemu została w sposób prawidłowy doręczona decyzja organu I instancji, podczas gdy na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki zawierającej tę decyzję brak podpisu osoby doręczającej, co w ocenie skarżącego jednoznacznie wskazuje na brak możliwości uznania prawidłowości doręczenia mu decyzji organu I instancji;

3) art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 109 § 1 w zw. z art. 41 § 1 i 2 oraz w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy, polegające na błędnym przyjęciu, że skarżącemu została w sposób prawidłowy doręczona decyzja organu I instancji, podczas gdy skarżący w chwili próby doręczenia zmienił czasowo miejsce zamieszkania, a co za tym idzie nie można mu było skutecznie doręczyć decyzji pod adresem wskazanym jako miejsce doręczenia przesyłki;

4) art. 10 § 1 w zw. z art.. 50 § 1, 2 i 3 oraz w zw. z art. 61 § 4 k.p.a. poprzez brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz brak zapewnienia możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, a także poprzez wydanie decyzji przez organ I instancji, mimo że postępowanie nie zostało w sposób formalny wszczęte, a w konsekwencji na pozbawieniu strony bez jej winy udziału w postępowaniu.

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ odwoławczy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Po 369/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wyjaśnił, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 88 ustawy o ochronie przyrody, zgodnie z którym wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za: 1) usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia; 2) usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości; 3) zniszczenie drzewa lub krzewu; 4) uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa. Postępowanie w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie lub zniszczenie drzew i krzewów prowadzi się zgodnie z zasadami zawartymi w k.p.a.

Mając na uwadze zarzuty zawarte w skardze dotyczące skuteczności doręczeń dokonywanych w niniejszej sprawie w trybie art. 43 i art. 44 k.p.a., Sąd I instancji podkreślił, że doręczanie pism w toku postępowania przed organem I instancji było skuteczne. Do przesłanek tzw. doręczenia zastępczego należy doręczenie pisma, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Pokwitowanie następuje w momencie złożenia podpisu na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, co jest równoznaczne z podjęciem się przekazania przesyłki adresatowi. W rozważanej sprawie za jedną z wyżej wymienionych osób, tj. dorosłego domownika, należy uznać teściową skarżącego – M. P.. Nie ma znaczenia przy tym fakt, że doręczenie przesyłki dorosłemu domownikowi nie zostało odnotowane na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. To, jaki krąg osób obejmuje pojęcie "dorosłego domownika" było przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądów, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia [...] listopada 2011 r. (sygn. II GSK 2165/11) uznał za domownika w rozumieniu art. 43 k.p.a. takie osoby, dla których mieszkanie adresata jest ich aktualnym centrum życiowej działalności, ośrodkiem osobistych i majątkowych interesów, przy czym wymogiem uznania osoby za domownika w rozumieniu art. 43 k.p.a. nie musi być jej zameldowanie w miejscu zamieszkania adresata, a także Sądu Najwyższego, według którego status "domowników" adresata pisma mają zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe. W piśmie do organu I instancji z dnia 17 kwietnia 2015 r. żona skarżącego podała, że M. P. jest teściową skarżącego, zatem w ocenie Sądu I instancji niewątpliwie należy do kręgu dorosłych domowników z art. 43 k.p.a. Sąd I instancji stwierdził ponadto, że okoliczność skutecznego doręczenia można wywieść nie tylko ze zwrotnych potwierdzeń odbioru znajdujących się w aktach sprawy, ale i z korespondencji prowadzonej w toku postępowania przez żonę skarżącego, a następnie przez samego skarżącego. Sąd zwrócił uwagę na sporządzone i osobiście podpisane przez samego skarżącego pismo z dnia 15 lipca 2015 r. (k. 74 akt administracyjnych organu I instancji), z treści którego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że skarżący wie o wszczętym postępowaniu w sprawie nielegalnej wycinki drzew. Skarżący przedstawił swoją merytoryczną ocenę tego stanu rzeczy i w istocie wdał się w spór co do okoliczności faktycznych. Na marginesie Sąd zauważył, że w pismach kierowanych do organu skarżący podawał ten sam adres, na który organ wysłał pierwsze pisma w sprawie.

Badając kwestię doręczenia decyzji organu I instancji w trybie art. 44 k.p.a., Sąd I instancji uznał to doręczenie za zgodne z prawem i skuteczne. Zdaniem Sądu, brak podpisu listonosza doręczającego przesyłkę nie powoduje konsekwencji w postaci nieskutecznego doręczenia zastępczego w trybie art. 44 k.p.a. Dla oceny prawidłowości doręczenia w tym trybie, w tym ustalenia terminu, w jakim przesyłka powinna zostać podjęta, znaczenie ma treść zawiadomienia o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru (tzw. awizo).

Ponadto odnosząc się do argumentów skarżącego dotyczących przebywania poza miejscem swego zamieszkania ze względu na hospitalizację, Sąd I instancji wskazał, że nie można utożsamiać zmiany adresu z czasową nieobecnością w miejscu stałego pobytu. Pobyt w szpitalu stanowi taką czasową nieobecność, dlatego nie skutkuje obowiązkiem poinformowania organu o zmianie adresu. Stan zdrowia strony, a co za tym idzie niemożność ustosunkowania się do treści decyzji, może natomiast stanowić, zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a., przesłankę przywrócenia terminu w razie jego uchybienia (po uprawdopodobnieniu, że uchybienie nastąpiło bez winy zainteresowanego), co jednak w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Skarżący bowiem złożył odwołanie od decyzji organu I instancji w terminie 14 dni od dnia doręczenia w trybie art. 44 k.p.a.

Sąd I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, przy czym datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej (§ 3), a datą wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu jest data podjęcia przez organ pierwszej czynności procesowej. Sąd I instancji wskazał, że pierwszą czynnością procesową w przedmiotowej sprawie było przeprowadzenie oględzin w miejscu wycinki drzew i krzewów. Z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie wynika, by skarżący został powiadomiony o planowanych oględzinach. Nie oznacza to jednak, że postępowanie w przedmiocie nielegalnej wycinki drzew i krzewów nie zostało skutecznie wszczęte, ponieważ skarżącemu w prawidłowy sposób zostało doręczone pismo z 31 marca 2015 r. o wszczęciu postępowania w sprawie. Prawidłowo wskazał organ odwoławczy, że dzień 31 marca 2015 r. jest dniem wszczęcia postępowania w sprawie usunięcia drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia.

Sąd I instancji stwierdził natomiast, że w kategoriach naruszeń przepisów postępowania (art. 79 § 1 i 2 k.p.a.) przez organ I instancji należy ocenić brak zachowania 7-dniowego odstępu czasowego między zawiadomieniem strony o oględzinach a przeprowadzeniem oględzin. Nie można bowiem uznać przybycia na miejsce oględzin przedstawiciela firmy prowadzonej przez stronę za umożliwienie stronie udziału w przeprowadzeniu dowodu z oględzin, ani tym bardziej uznać składanych przez tego przedstawiciela wyjaśnień za wyjaśnienia strony.

Podzielając stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie zgromadzony materiał w postaci notatki z oględzin nieruchomości i dokumentacji zdjęciowej nie pozwala na ustalenie, kto jest odpowiedzialny za wycinkę drzew. Uzasadnienie decyzji organu I instancji jest natomiast lakoniczne i nie wyjaśnia, jakimi motywami i ustaleniami faktycznymi oraz dowodami kierował się organ, wydając zaskarżoną decyzję. W ocenie Sądu słuszny był zatem wniosek organu odwoławczego, iż przy rozpatrywaniu sprawy doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie wymogów wszechstronnego i wyczerpującego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy i dania temu wyrazu w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji. Wobec braku rozpoznania sprawy przez organ I instancji w tak znacznej części, przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego przez organ II instancji byłoby niewystarczające. W związku z tym w ocenie Sądu I instancji zasadne było wydanie przez organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. decyzji kasacyjnej.

Sąd I instancji nakazał, aby podczas ponownie prowadzonego postępowania przed organem I instancji wskazane uchybienia zostały usunięte, a postępowanie dowodowe uzupełnione zgodnie ze wskazaniami zawartymi w decyzji kasacyjnej organu odwoławczego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, który zaskarżył wyrok w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) w zw. z art. 43 k.p.a., poprzez błędne zastosowanie przepisu art. 151 p.p.s.a. i oddalenie skargi, pomimo, że ziściła się podstawa do jej uwzględnienia - w toku postępowania administracyjnego organy obu instancji dokonały błędnej wykładni przepisu art. 43 k.p.a., skutkującej błędnym uznaniem, że skarżącemu została w sposób prawidłowy doręczona decyzja organu I instancji, podczas gdy na żadnym ze zwrotnych potwierdzeń odbioru przesyłek pozostawionych M. P. do chwili wydania decyzji przez organ I instancji nie wskazano, że przesyłki doręczono dorosłemu domownikowi, który podjął się oddania jej adresatowi (skarżącemu);

2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 109 § 1 k.p.a. w zw. z art. 44 § 1-4 k.p.a., poprzez błędne zastosowanie przepisu art. 151 p.p.s.a. i oddalenie skargi, pomimo, że ziściła się podstawa do jej uwzględnienia - organy obu instancji dokonały błędnej wykładni przepisu art. 109 § 1 k.p.a. w zw. z art. 44 § 1-4 k.p.a., skutkującej błędnym uznaniem, że skarżącemu została w sposób prawidłowy doręczona decyzja organu I instancji, podczas gdy na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki zawierającej ww. decyzję brak jest podpisu osoby doręczającej, co jednoznacznie wskazuje na brak możliwości uznania prawidłowości doręczenia skarżącemu decyzji organu I instancji

3) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 109 § 1 k.p.a. w zw. z art. 41 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a., poprzez błędne zastosowanie przepisu art. 151 p.p.s.a. i oddalenie skargi, pomimo, że ziściła się podstawa do jej uwzględnienia - organy obu instancji dokonały błędnej wykładni przepisu art. 109 § 1 k.p.a. w zw. z art. 41 § 1 i 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 9 k.p.a., skutkującej błędnym uznaniem, że skarżącemu została w sposób prawidłowy doręczona decyzja organu I instancji, podczas gdy skarżący w chwili próby doręczenia zmienił czasowo miejsce zamieszkania, a co za tym idzie, nie można mu było doręczać decyzji pod adresem wskazanym jako miejsce doręczenia przesyłki;

4) art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 10 § 1 w zw. z art. 50 § 1, 2 i 3, w zw. z art. 61 § 4 k.p.a. oraz w zw. z art 145 § 1 pkt 4) k.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 151 p.p.s.a. i oddalenie skargi, pomimo, że ziściła się podstawa do jej uwzględnienia - organ I instancji nie zapewnił stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz nie zapewnił możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, a nadto w sytuacji, gdy organ I instancji wydał decyzję, pomimo, że postępowanie nie zostało w sposób formalny wszczęte (strona postępowania nie została w sposób skuteczny poinformowana o żadnej czynności organu prowadzącego postępowanie, a w konsekwencji w sytuacji, w której strona była pozbawiona udziału w postępowaniu bez swojej winy (co stanowi również podstawę do uwzględnienia skargi z uwagi na naruszenie prawa stanowiące przesłankę wznowienia postępowania o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4) k.p.a.);

5) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 151 p.p.s.a. i oddalenie skargi, pomimo, że ziściła się podstawa do jej uwzględnienia - w toku postępowania administracyjnego, na skutek naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., organy błędnie przyjęły, że M. P. obierała przesyłki kierowane do skarżącego jako dorosły domownik, podczas gdy, z treści zwrotnych potwierdzeń odbioru wynika, że przesyłki były przed ich odebraniem awizowane, a więc nie było możliwości ich odbioru z Urzędu Pocztowego przez dorosłego domownika (zastosowanie trybu doręczenia z art. 44 k.p.a. (awizowanie), wyklucza doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. (dorosłemu domownikowi)),

a w konsekwencji wszystkich powyższych, naruszenie:

6) art. 151 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie skargi w sytuacji, w której w której zastosowanie winien znaleźć art. 145 § 1 pkt 1 lit b) i c) p.p.s.a., a Sąd I instancji winien skargę uwzględnić.

Wskazując na przytoczone wyżej podstawy kasacyjne, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie, gdyby Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono szczegółową argumentację stanowiącą usprawiedliwienie podstaw kasacyjnych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, odnosząc się do podniesionych zarzutów kasacyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, podlegając oddaleniu.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – a więc niezależnie od zakresu zaskarżenia oraz podniesionych zarzutów – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego. Sąd kasacyjny był zatem zobowiązany do rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej w granicach skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie tzw. zarzutów kasacyjnych.

W niniejszej sprawie strona skarżąca kasacyjnie podniosła zarzuty naruszenia prawa procesowego w zakresie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego powiązanych z przepisami postępowania administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny, po przeprowadzeniu weryfikacji powyższych zarzutów, stwierdził, że są one bezzasadne.

Po pierwsze, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi, pomimo że "organy błędnie przyjęły, że M. P. obierała przesyłki kierowane do skarżącego jako dorosły domownik, podczas gdy z treści zwrotnych potwierdzeń odbioru wynika, że przesyłki były przed ich odebraniem awizowane", co "wyklucza doręczenie w trybie art. 43 k.p.a.". Zarzut ten stanowi próbę podważenia prawidłowości doręczeń korespondencji urzędowej kierowanej do skarżącego w toku postępowania w sytuacji, gdy wskazana w nim okoliczność wydania M. P.w dniu 8 lipca 2015 r. w placówce pocztowej zawiadomienia z dnia 24 czerwca 2015 r. uprzednio awizowanego (w dniu 3 lipca 2015 r.) dotyczy tylko jednego pisma urzędowego. Pismo to dotarło ponadto adresata przed wyznaczonym terminem zakończenia postępowania (29 lipca 2015 r.), skoro skarżący złożył do organu pismo z dnia 15 lipca 2015 r. zawierające wyjaśnienia. Trzeba również stwierdzić, że odbierająca pismo (M. P.) została wskazana w treści zwrotnego potwierdzenia odbioru jako "pełnomocnik", a nie jako "dorosły domownik".

Po drugie, nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z

w zw. z art. 43 k.p.a. przez oddalenie skargi, pomimo błędnego uznania, że "skarżącemu została w sposób prawidłowy doręczona decyzja organu I instancji, podczas gdy na żadnym ze zwrotnych potwierdzeń odbioru przesyłek pozostawionych M. P. do chwili wydania decyzji przez organ I instancji nie wskazano, że przesyłki doręczono dorosłemu domownikowi, który podjął się oddania jej adresatowi (skarżącemu)". Z akt sprawy wynika, że osoba odbierająca pisma urzędowe (M. P.), przesyłane przez organ w przedmiotowej sprawie do skarżącego, potwierdzała fakt odbioru korespondencji jako "pełnomocnik" skarżącego, a nie jako pełnoletni domownik. Niezależnie zatem od istniejącego powinowactwa pomiędzy skarżącym a odbierającą pisma, zamieszkiwaniem przez nią w budynku będącym miejscem zamieszkania skarżącego oraz niewątpliwym podejmowaniem się roli przekaziciela pism, trzeba również zauważyć, że pisma doręczane w ten sposób docierały do skarżącego, umożliwiając mu obronę swych praw w postępowaniu.

Po trzecie, nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 109 § 1 w zw. z art. 44 § 1-4 k.p.a. przez błędne uznanie, że "skarżącemu została w sposób prawidłowy doręczona decyzja organu I instancji, podczas gdy na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki zawierającej ww. decyzję brak jest podpisu osoby doręczającej". Wbrew twierdzeniu strony skarżącej kasacyjnie na kopercie korespondencji oraz druku zwrotnego potwierdzenia odbioru przy odciskach pieczęci datownika znajdują odpowiednie podpisy osób doręczających pismo (odpowiednio przy datach 10 i 18 sierpnia 2015 r. oraz przy dacie zwrotu przesyłki – 25 sierpnia 2015 r.).

Po czwarte, oddaleniu podlega zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 109 § 1 w zw. z art. 41 § 1 i 2 w zw. z art. 9 k.p.a. przez błędne uznanie, że "skarżącemu została w sposób prawidłowy doręczona decyzja organu I instancji, podczas gdy skarżący w chwili próby doręczenia zmienił czasowo miejsce zamieszkania". Zarzut ten ignoruje zasadę wynikającą z art. 41 § 1 k.p.a., zgodnie z którą w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu, w tym adresu elektronicznego. Jednocześnie ustawodawca w art. 41 § 2 k.p.a. sankcjonuje zaniedbanie powyższego obowiązku przez przyjęcie fikcji prawnej, że w takim przypadku doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem jest skuteczne procesowo ("ma skutek prawny"). Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący zmienił w toku postępowania adres zamieszkania. Nawet jednak jeśli do tego rodzaju zmiany doszło, to wobec niezawiadomienia o tym fakcie organu doręczenia pod dotychczasowym adresem były skuteczne procesowo.

Po piąte, bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 10 § 1 w zw. z art. 50 § 1, 2 i 3, w zw. z art. 61 § 4 oraz w zw. z art 145 § 1 pkt 4) k.p.a. przez oddalenie skargi pomimo pozbawienia skarżącego udziału w postępowaniu bez jego winy. Zarzut ten abstrahuje od faktu, że wszystkie pisma w toku postępowania były skutecznie doręczane na adres skarżącego, umożliwiając mu aktywny udział w czynnościach procesowych. Skarżący korzystał z prawa do czynnego udziału w postępowaniu osobiście (pisma skarżącego z dnia 11 czerwca 2015 r. i z dnia 15 lipca 2015 r.) lub za pośrednictwem innych osób (pismo żony skarżącego z dnia 17 kwietnia 2015 r., odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji złożone przez pełnomocnika będącego radcą prawnym). Nie można zatem zasadnie twierdzić, że skarżący został pozbawiony prawa do czynnego udziału w postępowaniu.

Wobec powyższego również zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. przez błędne zastosowanie podlega oddaleniu jako bezzasadny.

Na marginesie należy jedynie wskazać, że sygnalizowany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej problem stosowania właściwego reżimu prawnego w zakresie wymierzania kar pieniężnych za usunięcie drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia podlega rozstrzygnięciu na podstawie art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw. Powyższy przepis intertemporalny stanowi, że do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie art. 29 pkt 11 powyższej ustawy zmieniającej (czyli przed dniem 28 sierpnia 2015 r.) w zakresie art. 88 i art. 89 ustawy o ochronie przyrody, stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, byłaby względniejsza. Do organów ponownie orzekających w sprawie – w zależności od ustalonej podstawy faktycznej – należy więc wybór tego reżimu prawnego (dotychczasowego lub nowego), który w zakresie wymiaru kary pieniężnej okaże się względniejszy dla skarżącego.

Mając na względzie powyższe argumenty i uznając, że zaskarżony wyrok – w granicach wyznaczonych skargą kasacyjną – jest prawidłowy, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.