Wyrok NSA, sygn. akt V SA 1935/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Administracyjne postępowanie
Podatkowe postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2, art. 2 pkt 6
journal: Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312
law: Obwieszczenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 16 maja 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo celne.
article: art. 28, art. 29, art. 30 par. 1, art. 45
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 249
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: 1. Skoro ustawodawca wyposaża dany podmiot w zdolność prawną na gruncie określonej dziedziny administracyjnego prawa materialnego, to uprawniony jest pogląd, że prawo procesowe nie może ograniczać jego zdolności administracyjnoprawnej w zakresie praw i obowiązków wynikających z tej dziedziny prawa. Za przyjęciem takiego poglądu przemawia także art. 30 par. 1 Kpa, który wskazuje w sposób wyraźny na pierwszeństwo zasad określania zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych, uregulowanych w przepisach szczególnych.

2. Jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, a takimi są spółki cywilne, mogą być stronami postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy szczególne przyznają im taki status.

TEZY

1. Skoro ustawodawca wyposaża dany podmiot w zdolność prawną na gruncie określonej dziedziny administracyjnego prawa materialnego, to uprawniony jest pogląd, że prawo procesowe nie może ograniczać jego zdolności administracyjnoprawnej w zakresie praw i obowiązków wynikających z tej dziedziny prawa. Za przyjęciem takiego poglądu przemawia także art. 30 par. 1 Kpa, który wskazuje w sposób wyraźny na pierwszeństwo zasad określania zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych, uregulowanych w przepisach szczególnych.

2. Jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, a takimi są spółki cywilne, mogą być stronami postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy szczególne przyznają im taki status.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Stanisława D. i Artura T. - "U.I." S.C. w Ż. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 31 sierpnia 1999 r. (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją zawartą w zgłoszeniu celnym z dnia 6 listopada 1991 r. (...) Dyrektor Urzędu Celnego w Rz. dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym i wymierzył należności celne od proszków do prania sprowadzonych z zagranicy przez Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe "U.I." S. C. w Ż.

W piśmie z 10 kwietnia 1999 r. Stanisław D. i Artur T. - wspólnicy S. C. "U.I." wystąpili do Prezesa Głównego Urzędu Ceł w trybie art. 251 par. 2 w zw. z art. 247 par. 1 ust 3 oraz art. 249 Ordynacji podatkowej o stwierdzenie nieważności tej decyzji wskazując, że zgodnie z art. 28 Kpa stronami postępowania zaskarżonego tą decyzją powinni być wszyscy wspólnicy a nie spółka cywilna. Wnioskodawcy podnieśli, że wskutek skierowania decyzji do spółki cywilnej poszczególni wspólnicy zostali pozbawieni możliwości wzięcia czynnego udziału w postępowaniu, co stanowiło naruszenie art. 10 Kpa.

Decyzją z dnia 25 czerwca 1999 r. (...) Prezes GUC odmówił na podstawie art. 249 par. 1 Ordynacji podatkowej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Dyrektora UC w Rz. wskazując, że żądanie wszczęcia tego postępowania zostało wniesione po upływie roku od doręczenia tej decyzji.

Po rozpoznaniu odwołania Stanisława D. i Artura T. - "U.I." S. C. w Ż., Prezes GUC decyzją z dnia 31 sierpnia 1999 r. (...) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 25 czerwca 1999 r.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Stanisław D. i Artur T. - "U.I." S. C. w Ż. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa GUC z dnia 31 sierpnia 1999 r., na podstawie art. 22 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ ewentualnie o zmianę tej decyzji i ustalenie przeszkody prawnej uniemożliwiającej stwierdzenie nieważności decyzji zgodnie z art. 60 ust 2 ustawy o NSA.

Skarżący podnieśli, że w zaskarżonej decyzji Prezes GUC całkowicie pominął fakt, że podmiotem zobowiązanym do uiszczenia należności celnych powinni być wszyscy wspólnicy spółki cywilnej "U.I.", a nie spółka.

Powołując się na przytoczone w skardze orzecznictwo NSA i SN skarżący podnieśli, że w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej stroną postępowania celnego są zawsze te osoby a nie firma pod jaką prowadzą one działalność gospodarczą. Skarżący podnieśli również, że skierowanie decyzji do /firmy/ spółki a nie do osób fizycznych /wspólników/ powoduje, że nie można na podstawie tej decyzji ustalić osób zobowiązanych do zapłaty cła a to w związku z tym, że skład osobowy wspólników uległ zmianie. Takie oznaczenie strony w decyzji spowodowało według skarżących, że decyzja nie została doręczona wszystkim wspólnikom, co uniemożliwiło im prawidłowe reprezentowanie swoich praw w postępowaniu administracyjnym. Stanowisko Prezesa GUC, iż z uwagi na upływ czasu nie jest możliwe wydanie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest zdaniem skarżących niezrozumiałe, gdyż przepisy Ordynacji podatkowej stanowią, że w takim wypadku organ odmawia stwierdzenia nieważności decyzji podając jednocześnie w uzasadnieniu okoliczność tej odmowy, jak również o ile jest to możliwe potwierdza fakt, że decyzja rażąco narusza prawo i jest nieważna. Zdaniem skarżących niniejsza sprawa sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii prawnych, dlatego możliwe jest rozstrzygnięcie o tym, czy zaskarżona decyzja została wydana w sposób zgodny z prawem, czy też jest wadliwa.

Prezes GUC wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd ten sprawuje wymiar sprawiedliwości przez sądową kontrolę zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem. Przeprowadzenie kontroli zaskarżonej decyzji w takim zakresie z uwagi na treść zarzutów zawartych w skardze wymaga rozstrzygnięcia po pierwsze kwestii, czy organ pierwszej instancji postąpił prawidłowo kierując decyzję do spółki cywilnej a nie do jej wspólników i po drugie, czy doręczenie decyzji spółce cywilnej było prawnie skuteczne. Rozstrzygnięcie tych kwestii ma zasadnicze znaczenie dla oceny, czy w sprawie istniała podstawa do odmowy wszczęcia przez Prezesa GUC postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z powodu wniesienia przez skarżących żądania po upływie roku od doręczenia decyzji /art. 249 par. 1 Ordynacji podatkowej/.

Kwestia przymiotu strony w postępowaniu celnym zakończonym decyzją ostateczną oraz doręczenia decyzji stronie podlega ocenie według Kodeksu postępowania administracyjnego, który na podstawie art. 1 ust 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ miał zastosowanie w postępowaniu przed organami celnymi w dacie wydania decyzji ostatecznej.

Zgodnie z art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes lub obowiązek. Wśród podmiotów, które mogą mieć status strony art. 29 Kpa wymienia osoby fizyczne i osoby prawne a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne - również jednostki nie posiadające osobowości prawnej.

Zdaniem składu orzekającego treść art. 29 Kpa nie powinna być interpretowana w taki sposób, że spółka cywilna nie może być stroną postępowania administracyjnego z tego powodu, że nie mieści się w katalogu podmiotów wymienionych w tym przepisie, gdyż każdy kto może stać się stroną stosunku prawnego nawiązanego na podstawie prawa materialnego z mocy decyzji będzie występował w postępowaniu administracyjnym jako strona. Oznacza to, że także jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, a takimi są spółki cywilne, mogą być stronami postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy szczególne przyznają im taki status.

Skoro bowiem ustawodawca wyposaża dany podmiot w zdolność prawną na gruncie określonej dziedziny administracyjnego prawa materialnego, to uprawniony jest pogląd, że prawo procesowe nie może ograniczać jego zdolności administracyjnoprawnej w zakresie praw i obowiązków wynikających z tej dziedziny prawa. Za przyjęciem takiego poglądu przemawia także art. 30 par. 1 Kpa, który wskazuje w sposób wyraźny na pierwszeństwo zasad określania zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych, uregulowanych w przepisach szczególnych.

Odpowiedź na pytanie, czy spółka cywilna, czy też jej wspólnicy byli stronami postępowania celnego zakończonego kwestionowaną przez skarżących decyzją ostateczną zawiera przepis art. 2 pkt 6 ustawy - Prawo celne. Zgodnie z tym przepisem podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranicą była osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, dokonująca obrotu towarowego z zagranicą na własny rachunek i we własnym imieniu.

Z treści zgłoszenia celnego wynika, że odbiorcą i importerem towarów była S. C. "U.I.", a tym samym jako podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą była ona stroną postępowania celnego i adresatem decyzji. Nie można w związku z tym podzielić zarzutów skarżących, że skierowanie przez organ pierwszej instancji decyzji do spółki cywilnej a nie do wspólników było wadliwe.

Doręczenie decyzji spółce cywilnej, jako jednostce organizacyjnej powinno być dokonane w sposób określony w art. 45 Kpa. Zgodnie z tym przepisem jednostce organizacyjnej doręcza się pisma w lokalu jej siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism. Z wyjaśnień skarżących i ich pełnomocnika złożonych na rozprawie przed NSA wynika, że kwestionowana decyzja ostateczna została doręczona spółce w lokalu jej siedziby do rąk osoby uprawnionej do odbioru pism, a więc w sposób zgodny z art. 45 Kpa. Z wyjaśnień tych wynika również, że decyzja ta została doręczona spółce najpóźniej w dniu 21 listopada 1991 r. Liczony od tej daty roczny termin do wniesienia żądania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji nie został dochowany przez skarżących wobec wniesienia żądania dopiero w dniu 10 kwietnia 1999 r. W związku z wniesieniem żądania po upływie terminu o którym mowa w art. 249 Ordynacji podatkowej Prezes GUC postąpił prawidłowo odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej.

Z powyższych względów, na podstawie art. 27 ust 1 ustawy o NSA oddalono skargę, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.