Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 3/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6243 Skierowanie do służby zastępczej
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Asesor WSA Jarosław Trelka, Asesor WSA Jacek Fronczyk (spr.), Protokolant Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2007 r. sprawy ze skargi A. W. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia do odbywania służby zastępczej oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] czerwca 2006 r. A. W. złożył w Wojskowej Komendzie Uzupełnień [...] wniosek o przeznaczenie do odbywania służby zastępczej.

Motywując wniosek podał, że fundamentem jego przekonań jest pacyfizm i wiążące się z tym względy moralne i etyczne. Poprzez swoją pacyfistyczną postawę propaguje pokój i potępia stosowanie przemocy, szkolenia w zabijaniu, wspomaganie instytucji powodujących wojny oraz wszystkie wojny bez względu na ich charakter. W jego ocenie, żadnej wojny nie można przedkładać nad życie ludzkie, które jest najwyższą wartością. Wojsko przygotowuje do wojny, ucząc zabijania drugiego człowieka, a więc stanowi potencjalną przyczynę wojny. Uczestnictwo w czynnej służbie wojskowej i związane z tym posługiwanie się bronią uważa za popieranie niemoralnej instytucji. Wyznawany system wartości nie pozwala mu na to. Nie zamierza jednak uchylać się od powszechnego obowiązku obrony, dlatego też zwrócił się o przeznaczenie do odbywania służby zastępczej.

Orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej [...], działając na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217 z późn. zm.), odmówiła A. W. przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej.

W uzasadnieniu orzeczenia Komisja Wojewódzka podała, że poborowy nie uzasadnił swych przekonań moralnych i etycznych. Nie wskazał bowiem wyznawanej doktryny religijnej, która nie pozwalałaby mu na odbycie służby wojskowej, ani też nie przedstawił przyjętych zasad moralnych realizowanych w życiu, które pozostawałyby w sprzeczności z obowiązkami i zadaniami żołnierza odbywającego służbę wojskową.

Jak zaznaczono, również w rozmowie z Komisją Wojewódzką poborowy nie przedstawił argumentów wiarygodnych na rzecz przyznania mu służby zastępczej. Deklarowana awersja do wojska, wynikająca z przekonań, że służba wojskowa przygotowuje żołnierza do walki i uczy zabijania jest, w ocenie Komisji Wojewódzkiej, daleko idącym uproszczeniem, gdyż programy szkolenia strzeleckiego żołnierzy służby zasadniczej nie przewidują nauki zabijania. Z kolei sprzeciw wobec przemocy i zabijania jest w rzeczywistości powoływaniem się na ogólnoludzkie zasady moralne.

W odwołaniu od powyższego orzeczenia A. W. ponownie podniósł, że jego przekonania moralne nie pozwalają mu na odbywanie zasadniczej służby wojskowej.

Komisja do Spraw Służby Zastępczej orzeczeniem z dnia [...] października 2006 r. nr [...], mając za podstawę art. 13 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej, utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie.

W motywach rozstrzygnięcia Komisja zaznaczyła, że odwoływanie się do idei pacyfistycznych i wiara w możliwość pokojowego rozwiązywania konfliktów jest odwoływaniem się do powszechnie uznawanych i akceptowanych norm społecznych (moralnych), a takie nie mogą instytucjonalnie rodzić konfliktu sumienia wobec służby wojskowej. Konflikt ten mogą jedynie rodzić normy – zasady o zaostrzonym rygoryzmie moralnym. Normy te winny dać się zdefiniować i określić, a wnioskodawca winien wykazać, że przestrzeganie ich traktuje jako kategoryczny imperatyw moralny, czego poborowy, zdaniem Komisji, nie uczynił.

Komisja nie znalazła dowodów szczególnej postawy życiowej poborowego, odzwierciedlającej deklarowane zasady moralne, a brak w sferze aktywności życiowej poborowego działań urzeczywistniających te idee dowodzi, że jego postępowanie w życiu codziennym nie jest konsekwencją realizacji prezentowanego systemu nakazów i zakazów, dlatego też deklaracje poborowego, w ocenie Komisji, pozostają jedynie werbalnym oświadczeniem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. W. wyraził swoje niezadowolenie z powyższego orzeczenia, uznając je za bardzo krzywdzące. Podkreślił, że jego nieobecność na posiedzeniu Komisji do Spraw Służby Zastępczej pozbawiła go możliwości obrony. Zaznaczył, że rozstrzygnięcie Komisji nie szanuje jego poglądów pacyfistycznych, zasad moralnych i etycznych, jakimi kieruje się w swoim życiu. Odmowa przeznaczenia do odbywania służby zastępczej narusza jego wolność wyznania i sumienia. Skarżący wskazał, że nie toleruje przemocy, używania broni, zabijania i rozwiązywania konfliktów w sposób militarny. Zwrócił uwagę, że jest patriotą i dobrym obywatelem, który powszechny obowiązek obrony chce spełnić w formie zastępczej.

W odpowiedzi na skargę Komisja do Spraw Służby Zastępczej wniosła o jej oddalenie, powołując się na argumenty przedstawione w zaskarżonym orzeczeniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego i to z przepisami obowiązującymi w dacie jego wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.

Zasady przeznaczania do służby zastępczej, kierowania do jej odbycia oraz odbywania służby zastępczej przez podlegających obowiązkowi służby wojskowej, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie tej służby, określone zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217 z późn. zm.).

Zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 powołanej ustawy, orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje właściwa komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej. Stosownie do art. 13 ust. 1 tego aktu prawnego, poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia komisji wojewódzkiej przysługuje odwołanie do Komisji do Spraw Służby Zastępczej. Orzeczenia wydawane przez wymienione organy są decyzjami w rozumieniu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) i muszą spełniać wymogi procedury administracyjnej.

Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, zarówno zaskarżone orzeczenie, jak i orzeczenie je poprzedzające, odpowiadają prawu.

Postępowanie w sprawie przeznaczenia do odbywania służby zastępczej wszczynane jest na wniosek poborowego, który został na podstawie przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej przeznaczony do odbywania zasadniczej służby wojskowej albo przeszkolenia wojskowego (art. 11 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej). Stosownie do ust. 2 powołanego przepisu, wniosek poborowego powinien w szczególności zawierać:

1) oświadczenie o wyznawanych przekonaniach religijnych,

2) wskazanie w wyznawanej doktrynie religijnej podstawy wyłączającej możliwość odbywania służby wojskowej oraz wykazać rzeczywiste związki z wyznawaną doktryną religijną lub wskazać wyznawane zasady moralne, które pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową.

Wniosek ten wymaga zatem, poza oświadczeniem we wskazanym zakresie, również uzasadnienia. Ustawodawca nie przewiduje skierowania do odbywania służby zastępczej jako prostego zastępstwa, zgłoszonego przez poborowego żądania, popartego jedynie oświadczeniem, że zasady moralne lub przekonania religijne nie pozwalają mu na odbywanie zasadniczej służby wojskowej. Poborowy musi, zgodnie z powołanym wyżej art. 11 ust. 2 ustawy o służbie zastępczej, wykazać związek między tymi przekonaniami, czy wyznawanymi zasadami moralnymi a niemożliwością odbycia zasadniczej służby wojskowej bez sprzeniewierzenia się tym przekonaniom bądź zasadom. Uzasadnienie poborowego musi więc przekonać organy orzekające w sprawie.

Zwolnienie od obowiązku służby wojskowej – bo do tego w istocie prowadzi pozytywne rozpatrzenie wniosku poborowego – i skierowanie do służby zastępczej uzasadniać mogą tylko przekonania głęboko utrwalone, należące do podstawowych wyznaczników postawy poborowego.

Sąd przeanalizował więc, czy powoływane i wyznawane przez A. W. zasady pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową (art. 11 ust. 2 pkt 2 in fine ustawy).

Skarżący twierdzi, że fundamentem jego przekonań jest pacyfizm, który kształtuje jego zasady moralne i etyczne. Poprzez swoją pacyfistyczną postawę propaguje pokój i potępia stosowanie przemocy, szkolenia w zabijaniu, jest przeciwny wszelkim wojnom. W jego ocenie, żadnej wojny nie można przedkładać nad życie ludzkie, które jest najwyższą wartością. Zdaniem A. W., wojsko przygotowuje do wojny, ucząc zabijania drugiego człowieka, a więc stanowi potencjalną przyczynę wojny. Uczestnictwo w czynnej służbie wojskowej i związane z tym posługiwanie się bronią uważa za popieranie niemoralnej instytucji.

Stwierdzić należy, że przeznaczenia skarżącego do odbywania służby zastępczej nie uzasadnia powoływanie się na fakt pozostawania pacyfistą. Jest oczywiste, że argument ten użyty został przez poborowego jedynie na potrzeby postępowania przed organami orzekającymi, na co wyraźnie wskazuje fakt nieznajomości nazwy choćby jednego tego rodzaju ruchu. Poborowy nie wykazał, że trwale i świadomie wyznaje poglądy i zasady określające negatywny stosunek do służby wojskowej, co pozwalałoby na uznanie go za ideowego pacyfistę. Sam zaś sprzeciw wobec wojny nie stanowi przesłanki umożliwiającej przeznaczenie poborowego do odbywania służby zastępczej. W tym zakresie Sąd w pełni podziela stanowisko organu, że jest to w istocie powoływanie się na ogólnoludzkie zasady moralne.

Niezgoda na przemoc, wojny, agresję, cierpienie cywilnych ofiar wojen, należą do kanonu kultury. Zadeklarowanie takich wartości nie wyklucza służby wojskowej, która z definicji ma charakter obronny, a nie agresywny. Skarżący powołał się na wartości o charakterze aksjomatu cywilizacyjnego. Nie są one wyjątkowymi, tym bardziej w stopniu wykluczającym służbę wojskową, zasadami moralnymi, których wymaga art. 11 ustawy o służbie zastępczej. Między wyznawanymi przez skarżącego wartościami a ideą i praktyką służby wojskowej polskich Sił Zbrojnych nie ma merytorycznej, aksjologicznej sprzeczności. Broń może rzeczywiście służyć do zabijania, żołnierz zasadniczej służby wojskowej przygotowywany też jest na ewentualność takiego właśnie użycia broni, ale jej celem jest przede wszystkim obrona. Z tego też względu walka żołnierza nie jest niemoralna, żołnierze podlegają takim samym, ogólnym zasadom moralnym, jak inni ludzie. Między służbą wojskową, użyciem broni, nawet w celu zabicia napastnika, a poszanowaniem drugiego człowieka i unikaniem jego krzywdy, nie ma sprzeczności, z którą ustawa wiąże obowiązek organów państwa przeznaczenia do służby zastępczej.

Ponadto Sąd zauważa, że skarżący uznaje za naturalną, "normalną" chęć skorzystania z możliwości, jakie stwarza ustawa i wyraża mylne przekonanie, że samo zadeklarowanie pewnych wartości winno skutkować, niejako automatycznie, przeznaczeniem do służby zastępczej. Zasadą jest, że poborowy spełnia powszechny obowiązek obrony, pełniąc służbę wojskową.

Przeznaczenie do służby zastępczej ma charakter wyjątkowy. Nie uzasadnia przeznaczenia do tej służby samo zadeklarowanie pewnych wartości. Tym bardziej nie jest wystarczające zadeklarowanie wartości o charakterze powszechnym, nawet jeśli w subiektywnym przeświadczeniu skarżącego między tymi wartościami a służbą wojskową zachodzi zasadnicza sprzeczność. Istotne jest bowiem obiektywne, weryfikowalne ustalenie, że nie ma sprzeczności pomiędzy deklarowanymi przez skarżącego przekonaniami a spełnieniem powszechnego obowiązku obrony. W przeciwnym wypadku służba zastępcza stać by się mogła regułą, a ustawa o służbie zastępczej, zamiast stanowić regulację pozwalającą uniknąć rzeczywistego konfliktu sumienia poborowego, mogłaby sprzyjać różnego rodzaju nadużyciom, podejmowanym w celu uniknięcia zasadniczej służby wojskowej.

Celem postępowania w przedmiocie przeznaczenia do służby zastępczej było ustalenie, czy poborowy spełnia ustawowe przesłanki tej służby. Organy prawidłowo wykazały, że w sprawie brak tych przesłanek i w sposób przewidziany ustawą doszły do właściwych wniosków. Skarżący, jeśli uważał, że Komisja Wojewódzka nie ustaliła wszystkich istotnych motywów jego wniosku, lub że uczyniła to wadliwie, mógł w odwołaniu podnieść stosowne zarzuty, czego jednak nie uczynił.

Postępowanie przed Komisją do Spraw Służby Zastępczej zasadniczo ma na celu zbadanie prawidłowości orzeczenia pierwszoinstanyjnego. Skarżący o posiedzeniu Komisji do Spraw Służby Zastępczej został prawidłowo zawiadomiony. Mimo tego, na posiedzenie nie stawił się i nie wnosił o zmianę terminu z uwagi na ewentualne przeszkody uniemożliwiające osobiste stawiennictwo. Nie można zatem zgodzić się z zarzutem, że został pozbawiony możliwości swych praw.

Z drugiej strony ujmując tę kwestię, rozpoznanie odwołania pod nieobecność skarżącego nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. A. W. nie tylko w odwołaniu nie przedstawił żadnych merytorycznych argumentów, ale nie zrobił tego również na posiedzeniu Komisji do Spraw Służby Zastępczej, którego przedmiotem była sprawa wstrzymania wykonania zaskarżonego orzeczenia. Skarżący także w skardze ograniczył się tylko do tych motywów, jakich użył przed Komisją Wojewódzką, a które, co zostało przedstawione powyżej, mają charakter ogólnoludzkich zasad moralnych i nie uzasadniają wniosku o przeznaczenie do odbywania służby zastępczej.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.