Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 352/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c,  art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 34 par. 4, art. 64 par. 1 pkt 4 i  par. 6, art. 64c par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Asesor WSA Monika Krywow, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 września 2019 r. sprawy ze skargi Prezesa A na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej - organ odwoławczy, Dyrektor IAS) postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm. – dalej k.p.a.) oraz art. 17, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 64c § 7 zdanie drugie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 z późn. zm. – dalej u.p.e.a.), po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez Prezesa A. w W. (dalej – Prezes ARM, Wierzyciel), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. (dalej – organ I instancji, organ egzekucyjny) z dnia [...] r. nr [...], którym określono wysokość kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...] zł i obciążono nimi Wierzyciela z tytułu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec B Sp. z o.o. w S. (dalej – Spółka) na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] z dnia [...] r. obejmującego zaległość z tytułu kary pieniężnej nałożonej decyzją Prezesa A. z dnia [...] r. nr [...] w kwocie należności głównej [...] zł.

Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] r. Wierzyciel wystawiła wobec Spółki tytuł wykonawczy nr [...] dotyczący zaległości z tytułu kary pieniężnej nałożonej decyzją Prezesa A. z dnia [...] r. nr [...] w kwocie należności głównej [...] zł. Został on przekazany organowi egzekucyjnemu przy piśmie z dnia [...] r.

W toku tego postępowania dokonano czynności egzekucyjnych w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego Spółki:

– w Banku C S.A. na podstawie zawiadomienia z dnia [...] r. nr [...],

– w D Banku S.A. na podstawie zawiadomienia z dnia [...] r. nr [...],

– E Banku S.A. na podstawie zawiadomienia z dnia [...] r. nr [...].

Zawiadomienia te wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostały doręczone Spółce w dniu [...] r.

Pismem z dnia 9 marca 2018 r. Spółka złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] r.

Finalnie Wierzyciel postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] (stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutów):

1) uznał za zasadny zarzut braku wymagalności egzekwowanego obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr [...] z dnia [...] r.;

2) uznał za zasadny zarzut nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr [...] z dnia [...] r. w zakresie odsetek;

3) uznał za zasadny zarzut nieprawidłowego określenia w tytule wykonawczym nr [...] z dnia [...] wysokości odsetek oraz terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie;

4) uznał za niezasadny zarzut braku wskazania w tytule wykonawczym nr [...] z dnia [...] r. podstawy prawnej obowiązku nim objętego;

5) uznał za niezasadny zarzut dotyczący nieprawidłowego podpisu na tytule wykonawczym nr [...] z dnia [...] r. osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela;

6) uznał za zasadny zarzut braku w tytule wykonawczym nr [...] z dnia [...] r. pouczenia zobowiązanego o skutkach niezawiadomienia organu egzekucyjnego o zmianie miejsca pobytu;

7) uznał za zasadny zarzut nie zawarcia w tytule wykonawczym nr [...] z dnia [...] r. pouczenia zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni na zgłoszenie do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego;

8) uznał za zasadny zarzut nie zawarcia w tytule wykonawczym nr [...] z dnia [...]r. wskazania środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych.

Uwzględniając powyższe stanowisko Wierzyciela, organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] uznał złożone przez Spółkę zarzuty w części za zasadne oraz w części za nieuzasadnione. W uzasadnieniu stwierdzono, iż w związku z uznaniem zarzutów Spółki w części za zasadne, tj. brak wymagalności i nieistnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr [...] umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego.

Następnie w dniu [...] r. organ egzekucyjny, powołując przepis art. 64c § 3 u.p.e.a. zawiadomił Wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł (zawiadomienie z dnia [...] r. nr [...]).

Pismem z dnia [...] r. Wierzyciel wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Czyniąc zadość temu żądaniu, organ I instancji postanowieniem z dnia [...] r. określił wysokość kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...] zł i obciążył nimi Wierzyciela z tytułu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...].

Prezes A. nie zgadzając się z postanowieniem organu egzekucyjnego, pismem z dnia [...] r. wniósł zażalenie zarzucając:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:

1) art. 64c § 3 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie jako podstawy materialnej rozstrzygnięcia w sytuacji, w której przepis ten znajduje zastosowanie w przypadkach wszczęcia i prowadzenia egzekucji niezgodnie z prawem;

2) art. 190 § 1 Konstytucji RP w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, podczas gdy organ był do tego obowiązany w świetle obowiązujących zasad prawa;

3) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie i ustalenie opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnych w postaci zajęć rachunków bankowych, pomimo że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, że organ nie dokonał zajęcia żadnej wierzytelności przysługującej Spółce wobec dłużników zajętych wierzytelności, a tym samym nie był uprawniony do ustalenia z tego tytułu kosztów egzekucyjnych;

4) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie opłaty egzekucyjnej za zajęcie innych niż wymienione w art. 64 § 1 pkt 2 i 3 u.p.e.a. wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w kwocie równej 5% egzekwowanej należności, w oderwaniu od rzeczywistego stopnia efektywności egzekucji, poziomu stopnia skomplikowania czynności, nakładu pracy itp.,tj. bez uwzględnienia wytycznych wskazanych w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego;

5) art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie opłaty manipulacyjnej w kwocie równej 1% egzekwowanych należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym, w oderwaniu od rzeczywistego stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności, nakładu pracy, itp., tj. bez uwzględnienia wytycznych wskazanych w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego;

II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygniecie:

1) art. 64c § 6a pkt 2 i § 7 w związku z art. 34 § 4 u.p.e.a. poprzez ich zastosowanie i zawiadomienie wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych oraz wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych pomimo braku rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego;

2) art. 64c § 7 w związku z art. 64c § 3 u.p.e.a. poprzez wydanie postanowienia w przedmiocie obciążenia Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w sytuacji, w której nie zaistniały przesłanki uprawniające organ do dokonania rozstrzygnięcia w oparciu o powołaną przez organ postawę materialnoprawną rozstrzygnięcia;

3) art. 8, art. 9 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. w związku z art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu prawnym oraz faktycznym okoliczności wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 i stwierdzenia niekonstytucyjności przepisów będących podstawą wydania rozstrzygnięcia w zakresie tam wskazanym i poprzez brak odniesienia się do przedmiotowego rozstrzygnięcia i brak uzasadnienia działania w opozycji do wytycznych Trybunału Konstytucyjnego, wskutek czego organ w szczególności naruszył kodeksowe zasady pogłębiania zaufania oraz udzielania informacji;

4) art. 107 § 1 i 3 w związku z art. 126 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia, w szczególności wykazania i wyliczenia poszczególnych kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku podejmowania czynności egzekucyjnych, wobec czego brak jest możliwości ustalenia stanowiska organu w zakresie tego, co faktycznie obejmuje przyjęta w zaskarżonym postanowieniu kwota kosztów egzekucyjnych obciążająca Wierzyciela, w tym z tytułu zajęcia rachunku bankowego; nadto organ nie wykazał i nie uzasadnił prawidłowości obliczenia kwot odsetek uwzględnionych w podstawie obliczenia opłaty egzekucyjnej, a w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej nie tylko ich nie wykazał i nie wykazał prawidłowości ich obliczenia, ale nawet nie poinformował o tym, że je w podstawie uwzględnił i na jakiej podstawie prawnej to nastąpiło.

Wobec powyższych zarzutów Prezes A. o:

– stwierdzenie nieważności postanowienia w całości, na podstawie art. 158 § 1 k.p.a. w związku z art. 126 i art. 144 k.p.a., a także art. 18 u.p.e.a. wobec zaistnienia przesłanki nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ewentualnie o

– uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. wobec bezprzedmiotowości postępowania, ewentualnie o

– uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. oraz art.18 u.p.e.a.

Wierzyciel w odpowiedzi na wezwanie Dyrektora IAS do sprecyzowania żądania wyrażonego w piśmie z dnia [...] r. poinformował, że należy je traktować wyłącznie jako zażalenie na postanowienie organu I instancji.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu przedstawiono przebieg sprawy oraz zasady ustalania kosztów egzekucyjnych.

Dyrektor IAS zauważył następnie, iż generalna zasada, iż koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, nie znalazła zastosowania w niniejszej sprawie z uwagi na okoliczności prawne i faktyczne związane z ostatecznością postanowienia z dnia [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Tym samym, zdaniem Dyrektora IAS, organ egzekucyjny po określeniu wysokości należnych kosztów egzekucyjnych obciążył nimi Wierzyciela. Jak zauważył organ odwoławczy, ustawodawca nie przewidział bezkosztowego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jeżeli koszty nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego winien je ponieść wierzyciel. Zauważył również, że skoro ustawodawca nie przewidział bezkosztowego prowadzenia egzekucji, wierzyciel kierując tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego winien liczyć się z faktem, że w razie niemożności ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, będzie miał obowiązek je uregulować.

W zaskarżonym postanowieniu wskazano także, iż organ I instancji w sentencji postanowienia określił wysokość całości kosztów egzekucyjnych. Natomiast w uzasadnieniu, jak zauważył Dyrektor IAS, przedstawił jakie opłaty składają się na całościową kwotę kosztów egzekucyjnych. Jednocześnie przytoczył on podstawy prawne ich naliczenia oraz wyjaśnił w związku z jakimi czynnościami powstały.

Zanegowano również twierdzenie Wierzyciela o tym, że od Spółki nie zostały pobrane koszty egzekucyjne. Otóż jak wyjaśniono, w dniu [...] r. wyegzekwowano od Spółki kwotę w wysokości [...] zł oraz kwotę w wysokości [...] zł, a w dniu [...] r. kwotę w wysokości [...] zł na poczet tytułu wykonawczego nr [...], które w całości zostały rozliczone na koszty egzekucyjne. Jednakże na wniosek Spółki z dnia 25 czerwca 2018 r. środki te, jako nienależnie pobrane, zostały zarachowane na poczet podatku dochodowego od osób prawnych za 2016 r. Biorąc pod uwagę również to, że doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego wskutek uznania części zarzutów (art. 33 § 1 u.p.e.a.) za zasadne, organ odwoławczy stanął na stanowisku, że zaistniały podstawy do zastosowania art. 64c § 3 u.p.e.a.

Podkreślono, że w przypadku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego opłata jest pobierana bez względu na to, czy na rachunku znajdowały się środki, czy też nie. Zwrócono przy tym uwagę, że stosownie do treści art. 80 § 1 i § 2 u.p.e.a. środek egzekucyjny w takim przypadku również jest skuteczny (zob. wyrok NSA z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt II FSK 1978/09).

Odnosząc się do zarzutu niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., organ odwoławczy stwierdził, że Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją tych przepisów wyłącznie w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości poszczególnych opłat. Ponadto w uzasadnieniu tego wyroku Trybunał jednoznacznie stwierdził, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych. Jednak wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być, w ocenie Trybunału Konstytucyjnego, ukształtowane w taki sposób, aby nie naruszały standardów określonych w wydanym przez niego wyroku. Istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Według Dyrektora IAS, z wyroku Trybunału wynika więc, że tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji, jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna.

W takim stanie rzeczy, w ocenie organu odwoławczego, nie zasługują na uwzględnienie zarzuty pominięcia przez organ I instancji okoliczności, że powołane przepisy zostały uznane za niekonstytucyjne.

Organ odwoławczy nie przychylił się również do twierdzenia Wierzyciela, iż nie doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu, iż postanowienie z dnia [...] r. nie zawiera rozstrzygnięcia w tej materii. W tym zakresie Dyrektor IAS wskazał na treść uzasadnienia, gdzie stwierdza się, że z uwagi na uwzględnienie części zarzutów egzekucyjnych umarza się postępowanie egzekucyjne.

Pełnomocnik Wierzyciela w skardze z dnia 20 marca 2019 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

1) art. 64c § 3 u.p.e.a. w związku z art. 1a pkt 13 i art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz art. 28 i art. 29 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 66 ust. 1a i art. 28a ust. 3 ustawy o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym (Dz.U. z 2018 r. poz. 1323, dalej - ustawa o zapasach) poprzez obciążenie kosztami egzekucyjnymi A., podczas gdy Wierzycielem w rozumieniu przedmiotowych przepisów oraz stroną postępowania, do której winno być skierowane postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych w obu instancjach jest Prezes A.;

2) art. 64c § 3 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie jako podstawy materialnej rozstrzygnięcia w sytuacji, w której nie zostały spełnione przesłanki wskazane w tym przepisie, a w szczególności orzeczona kwota nie jest kwotą, która została pobrana i zwrócona zobowiązanemu i nie miało miejsca zakończenie postępowania egzekucyjnego;

3) art. 64c § 3 u.p.e.a. poprzez zaliczenie nienależnie pobranych środków tytułem kosztów egzekucyjnych na poczet zobowiązania podatkowego nie spełnia przesłanek zwrotu, o którym mowa w przedmiotowym przepisie;

4) art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. polegające na błędnej wykładni, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego, podczas gdy warunkiem faktycznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie lub późniejsze wpłynięcie na rachunek bankowy środków pieniężnych;

5) art. 190 § 1 Konstytucji RP w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i zawartych w nim wytycznych w zakresie stosowania art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., podczas gdy organ był do tego obowiązany w świetle obowiązujących zasad prawa;

6) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie i ustalenie opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnych w postaci zajęć rachunków bankowych, pomimo że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, że organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej zobowiązanemu wobec dłużników zajętych wierzytelności nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych;

7) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie opłaty egzekucyjnej za zajęcie innych niż wymienione w art. 64 § 1 pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w kwocie równej 5% egzekwowanej należności, w oderwaniu od rzeczywistego stopnia efektywności egzekucji, poziomu stopnia skomplikowania czynności, nakładu pracy itp., tj. bez uwzględnienia wytycznych wskazanych w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego;

8) art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie opłaty manipulacyjnej w kwocie równej 1% egzekwowanych należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym, w oderwaniu od rzeczywistego stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności, nakładu pracy, itp., tj. bez uwzględnienia wytycznych wskazanych w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego;

II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygniecie:

1) art. 64c § 6a pkt 2 i § 7 w związku z art. 34 § 4 u.p.e.a. poprzez ich zastosowanie i zawiadomienie wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych oraz wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych pomimo braku rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego;

2) art. 64c § 7 w związku z art. 64c § 3 u.p.e.a. poprzez wydanie postanowienia w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w sytuacji, w której nie zaistniały przesłanki uprawniające organ do dokonania rozstrzygnięcia w oparciu o powołaną przez organ postawę materialnoprawną rozstrzygnięcia;

3) art. 8, art. 9 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. w związku z art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. poprzez brak uzasadnienia działania w opozycji do wytycznych Trybunału Konstytucyjnego skierowanych do organów stosujących prawo zawartych w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, wskutek czego organ naruszył kodeksowe zasady pogłębiania zaufania oraz udzielania informacji;

4) art. 107 § 1 i 3, art. 124 § 2 i art. 126 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak uzasadnienia, w szczególności wykazania i wyliczenia poszczególnych kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku podejmowania czynności egzekucyjnych, wobec czego brak jest możliwości ustalenia stanowiska organu w zakresie tego, co faktycznie obejmuje przyjęta w zaskarżonym postanowieniu kwota kosztów egzekucyjnych obciążająca Wierzyciela, w tym z tytułu zajęcia rachunku bankowego; nadto, organ nie wykazał i nie uzasadnił prawidłowości obliczenia kwot odsetek uwzględnionych w podstawie obliczenia opłaty egzekucyjnej, a w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej nie tylko ich nie wykazał ale i nie wykazał prawidłowości ich obliczenia, a także nie poinformował o tym, że je w podstawie uwzględnił i na jakiej podstawie prawnej to nastąpiło;

5) art. 7 i art. 77 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez zaniechanie dokładnego ustalenia, czy określone przez organ I instancji koszty egzekucyjne pozostają w związku z rzeczywistymi świadczeniami organu egzekucyjnego, podczas gdy organ obowiązany był podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes Skarżącego, w tym w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

6) art. 8 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 § 2 i art. 18 u.p.e.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, w szczególności z pominięciem jednolitej i utrwalonej linii orzecznictwa sądów administracyjnych w obszarze objętym rozstrzygnięciem i brakiem odniesienia się w tym zakresie do szerokiej argumentacji Skarżącego w tym zakresie;

7) art. 7a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak rozstrzygnięcia na korzyść Wierzyciela wątpliwości co do treści norm prawnych, co do których stwierdzono ich niekonstytucyjność;

8) art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia wydanego z naruszeniem prawa materialnego i przepisów postępowania, podczas gdy organ obowiązany był uchylić zaskarżone postanowienie w całości i rozstrzygnąć na zasadzie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., ewentualnie uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.

Wobec powyższych zarzutów pełnomocnik Wierzyciela wniósł o:

1) stwierdzenie nieważności postanowienia i postanowienia go poprzedzającego w całości, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. wobec zaistnienia przesłanek nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 i 4 w związku z art. 126 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i postanowienia go poprzedzającego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a

2) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sadowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie choć nie wszystkie zarzuty w niej zawarte okazały się zasadne.

Przedmiotem postępowania jest ocena legalności postanowienia organu odwoławczego, którym utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego ustalającego Wierzycielowi wysokość kosztów egzekucyjnych, naliczonych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na łączną kwotę [...] zł. Podstawą naliczenia kosztów za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej stanowił przepis art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.

Prezes A. zarzuca naruszenie wskazanych przepisów przez ich niewłaściwe zastosowanie w związku z uznaniem ich za niezgodne z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14 stwierdził, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP. Ponadto kwestionuje zasadność naliczenia wspomnianych opłat z uwagi na to, organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych, na których brak było środków, a tym samym nie doszło do zajęcia wierzytelności Spółki, od czego uzależniona jest opłata z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Istota sporu pomiędzy wierzycielem a organem odwoławczym sprowadza się zatem do kwestii zasadności, jak i prawidłowości określenia wysokości kosztów egzekucyjnych.

Wpierw jednak należy odnieść się do dwóch zagadnień natury formalnej. Po pierwsze wyjaśnienia wymaga kwestia dotycząca ustalenia podmiotu występującego w sprawie w charakterze Wierzyciela, a mianowicie czy jest nim A., czy jej Prezes. Ponadto koniecznym jest rozstrzygnięcie zagadnienia dotyczącego umorzenia postępowania egzekucyjnego, tj. czy postanowienie wydane przez organ I instancji w dniu [...] r. doprowadziło do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].

Zajmując się pierwszym z problemów wskazać przyjdzie, że zgodnie z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. pod pojęciem wierzyciela rozumie się podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Ustawodawca więc w sposób bardzo ogólny zdefiniował pojęcie "wierzyciela". Dokonując wyjaśnienia powstałej wątpliwości należy zwrócić także uwagę na art. 5 § 1 u.p.e.a., który określa podmioty uprawnione do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 u.p.e.a. W punkcie 2 wspomnianego przepisu wymienia się organ lub instytucję bezpośrednio zainteresowaną w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku jako podmiot uprawniony do zainicjowania postępowania egzekucyjnego dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa. W tym kontekście przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że przymiot organu bezpośrednio zainteresowanego w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku ma ten organ, który bezpośrednio kreuje ten obowiązek, czyli organ, który wydaje decyzje, której wykonanie następnie kierowane jest do postępowania egzekucyjnego w administracji (zob. np. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2017 r. sygn. akt II GSK 3158/15, Lex nr 2355639). Zatem organ ten należy traktować jako wierzyciela w rozumieniu art. 1a pkt 13 u.p.e.a.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy A jest państwową osobą prawną (art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 29 października 2010 r. o rezerwach strategicznych - t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1846 – dalej u.r.s. - w związku z art. 18 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 869). Z kolei w myśl art. 29 ust. 1 u.r.s. organem A jest Prezes A. Na mocy art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1323 z późn. zm. – dalej u.z.r.n.) jest on organem uprawnionym do wymierzenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 63 ust. 1 pkt 1 u.z.r.n., a więc kary, której dotyczyła decyzja Prezesa A. z dnia [...] r. nr [...] wskazana w tytule wykonawczym jako podstawa prawna obowiązku. Dodać należy, że wspomniane kary pieniężne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 67 u.z.r.n.).

W świetle powyższych uregulowań prawnych nie ulega wątpliwości, że skoro Prezes A. był organem właściwym do wymierzenia kary pieniężnej w drodze decyzji, która nie została dobrowolnie uregulowana, to on jest wierzycielem w niniejszej sprawie, a nie A. Zatem postanowienia obu instancji błędnie były kierowane do A., zamiast jej Prezesa. Wobec tego rozpoznając ponownie sprawę organy winny uwzględnić powyższe wskazanie w zakresie prawidłowego określenia Wierzyciela występującego w niniejszej sprawie.

Drugi z zasygnalizowanych problemów dotyczy postanowienia z dnia [...] r. Pełnomocnik Prezesa A. kwestionuje fakt umorzenia na jego podstawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Twierdzenie to argumentuje tym, że sentencja tego aktu administracyjnego nie zawiera rozstrzygnięcia w tym zakresie. Podkreślić należy, że wyjaśnienie tej kwestii ma istotne znaczenie dla sprawy, gdyż co do zasady ustalenie kosztów egzekucyjnych możliwe jest po zakończeniu postępowania egzekucyjnego.

Wspomniane postanowienie zostało wydane w związku z zarzutami wniesionymi przez Spółkę w trybie art. 33 § 1 u.p.e.a. Analizując przepisy dotyczące tego postępowania stwierdzić należy, iż ustawodawca regulując postępowanie w tej materii w sposób precyzyjny określił treść rozstrzygnięcia postanowienia uwzględniającego zarzuty. Otóż w myśl art. 34 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że organ egzekucyjny po uzyskaniu stanowiska Wierzyciela, wspomnianym postanowieniem z dnia [...] r. uznał zasadność części zarzutów m.in. co do braku wymagalności i nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W sentencji postanowienia nie zawarł jednak rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Natomiast w końcowej części uzasadnienia tego postanowienia zawarto stwierdzenie, że w związku z uznaniem zarzutów Spółki za zasadne umarza się postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...].

Odniesienie treści art. 34 § 4 u.p.e.a. do sentencji postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...] r. powadzi do jednoznacznego wniosku, że sentencja ta nie koreluje z wymaganiami wskazanego przepisu. Oznacza to z pewnością tyle, że doszło do jego naruszenia. Powstaje zatem pytanie, czy wobec takiej sytuacji zaistniało, czy też nie umorzenie postępowania egzekucyjnego. W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w sytuacji rozbieżności pomiędzy sentencją a uzasadnieniem decydujące znaczenie ma sentencja (osnowa) decyzji, gdyż treści rozstrzygnięcia decyzji nie można wyprowadzać z treści uzasadnienia. W niniejszym przypadku, w sentencji zawarto jedynie stwierdzenie o uznaniu złożonych zarzutów w części za zasadne. Nie ujęto w niej natomiast, jak wymaga tego wspomniany art. 34 § 4 u.p.e.a., rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Wobec tego, jak trefnie podniósł pełnomocnik, nie można przyjąć, iż doszło do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Niedopuszczalnym jest bowiem domniemywanie takiego skutku prawnego, a błędu tego nie może konwalidować umieszczenie w uzasadnieniu informacji o wystąpieniu tego skutku, tj. zaistnieniu umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Podsumowując ten wątek, zdaniem Sądu, naruszenie art. 34 § 4 u.p.e.a. w zakresie sformułowania treści sentencji postanowienia wydanego przez organ egzekucyjny w dniu [...] r. uzasadnia twierdzenia, że nie zaistniał skutek w postaci umorzenia postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji wobec niezakończenia postępowania egzekucyjnego nie istniały podstawy materialnoprawne dla określenia wysokości kosztów egzekucyjnych. Z tych też względów organ egzekucyjny w pierwszej kolejności winien w sposób zgodny z art. 34 § 4 u.p.e.a. zakończyć postępowanie egzekucyjne, a następnie dokonać określenia wysokości kosztów egzekucyjnych.

Nie zasługuje na aprobatę także zarzut naruszenia art. 64c § 3 u.p.e.a., który stanowi, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Zaznaczyć przy tym należy, że argumentacja organu odwoławczego też nie przedstawia właściwego stanowiska w tej kwestii.

Zdaniem Sądu, przywołany przepis zwalnia dłużnika z obowiązku poniesienia kosztów prowadzonej do jego majątku egzekucji. Ustawodawca bowiem w sytuacji ziszczenia się przesłanek określonych w art. 64c § 3 u.p.e.a. ciężarem kosztów egzekucji obciąża organ egzekucyjny lub wierzyciela. Mianowicie w sytuacji, gdy wszczęcie i prowadzenie egzekucji niezgodne z prawem spowodował organ egzekucyjny, a nastąpiło już pobranie należności tytułem kosztów egzekucyjnych, to w takim przypadku zobligowany jest on do ich zwrotu dłużnikowi wraz z odsetkami liczonymi od dnia pobrania. Natomiast koszty egzekucyjne ponoszone są przez wierzyciela, jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji zostało spowodowane przez niego.

Zwrócić tu należy uwagę na różnice w zakresie powinności ciążących tak na organie egzekucyjny, jak i na wierzycielu, które nakłada na nich art. 64c § 3 u.p.e.a. Wynika to z odmiennych pozycji procesowych tych podmiotów w postępowaniu egzekucyjnym.

Organ egzekucyjny w świetle wspomnianego przepisu w sytuacji ziszczenia się okoliczności warunkujących obciążenie go odpowiedzialnością za niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji jest obowiązany zwrócić dłużnikowi tyle ile pobrał od niego, a dodatkowo obowiązany jest do uiszczenia odsetek od pokrytych przez dłużnika kosztów. Ponieważ to on realizuje czynności w toku postępowania, w tym także stosuje środki egzekucyjne (np. zajęcie rachunku bankowego), to wydatki z tym związane obciążają jego budżet. Zatem nie może w takim przypadku oczekiwać zapłaty za przeprowadzone w sprawie czynności. Dodatkową dolegliwością w tego typu przypadku jest obowiązek zapłaty odsetek od niezasadnie pobranych od dłużnika kosztów. Trudno natomiast w takiej sytuacji wyobrazić sobie, aby organ ustalił koszty egzekucji przy zastosowaniu art. 64 u.p.e.a., a następnie sam od siebie jej pobrał.

Z kolei wierzyciel na kanwie art. 64c § 3 u.p.e.a., gdy to on doprowadził do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego niezgodnego z prawem, obciążony jest powinnością poniesienia kosztów egzekucyjnych. Z przepisu tego nie wynika, aby obowiązek ten był warunkowany uprzednim pobraniem kosztów egzekucyjnych. Nie można również przyjąć, aby ta powinność była miarkowana wysokością pobranych kosztów, tzn. że jeżeli organ egzekucyjny nie uzyskał pełnych kosztów, to "odpowiedzialność" wierzyciela ogranicza się do pułapu uzyskanych przez organ egzekucyjny kosztów. Zatem wierzyciel powinien być obciążony takimi kosztami egzekucyjnymi, jakie poniósłby dłużnik. Oznacza to, że ich wysokość winna być warunkowana zakresem czynności podjętych przez organ egzekucyjny, jakie są określone w art. 64 § 1 u.p.e.a. Skoro bowiem organ egzekucyjny dokonał określonych czynności, to winien otrzymać stosowną z tego tytułu opłatę.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że bez znaczenia dla możliwości obciążenia Wierzycielami kosztami egzekucyjnymi było to, czy organ egzekucyjny dokonał pobrania od Spółki owych kosztów. Poza sporem jest natomiast, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, co potwierdza ostateczne postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r., którym uznano zasadność części zarzutów wniesionych przez Spółkę w trybie art. 33 § 1 u.p.e.a. Na marginesie należy zauważyć, że Dyrektor IAS wyjaśnił, że w dniu [...] r. wyegzekwowano kwoty w wysokości [...] zł oraz [...] zł, a w dniu [...] r. kwotę w wysokości [...] zł na poczet tytułu wykonawczego nr [...], które w całości zostały rozliczone na koszty egzekucyjne. Następnie zostały zwrócone Spółce w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego poprzez ich zarachowanie na podatek dochodowy od osób prawnych za 2016 r.

Kolejna grupa zarzutów dotyczy nieskuteczności zajęcia rachunków bankowych Spółki, co zostało umotywowane brakiem środków na nich. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane są dwa przeciwstawne stanowiska co do tego, czy dla skuteczności zajęcia rachunku bankowego, co warunkuje prawo naliczenia z tego tytułu należnej opłaty organowi egzekucyjnemu, konieczne jest istnienie na nim środków pieniężnych. Według pierwszego poglądu opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (zob. wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt II FSK 693/15, Lex nr 2273556). Skoro bowiem nie ma środków na rachunku bankowym, to nie można mówić, iż doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Tym samym brak jest podstaw do naliczenia wynikającej stąd opłaty.

Według drugiego stanowiska przepis art. 80 § 2 u.p.e.a. stanowi, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Wobec tego dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego nie jest wymagane rzeczywiste zajęcie w jego wyniku "chociaż jednej złotówki" (zob. wyrok NSA z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt II FSK 1978/09, Lex nr 785921). Podkreśla się przy tym, że odmienne rozumienie skuteczności zastosowania omawianego środka egzekucyjnego prowadziłoby do nierównego traktowania podmiotów u których doszło do zajęcia "chociaż jednej złotówki" (co rodziłoby określonego rodzaju konsekwencje) i podmiotów u których do takiego zajęcia nie doszło.

Nie opowiadając się za żadnym z tych poglądów wskazać należy, że w wyniku podjętych czynności polegających na zajęciu rachunków bankowych doszło do wyegzekwowania części dochodzonego obowiązku. Mianowicie, o czym była mowa wyżej, w dniu [...] r. pobrano z rachunku bankowego Spółki kwotę w wysokości [...] zł oraz w wysokości [...] zł, a w dniu [...] r. kwotę w wysokości [...] zł na poczet tytułu wykonawczego nr [...]. Fakt ten znajduje potwierdzenie w załączonych do pisma E S.A. z dnia 13 marca 2018 r. wydrukach historii rachunków bankowych, a także z załączonego do tytułu wykonawczego druku TYT-1, gdzie w tabeli "Kwoty pobrane na podstawie niniejszego tytułu wykonawczego" odnotowano wyegzekwowanie wspomnianych wcześniej kwot. Okoliczności te stanowią o bezzasadności naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 w związku z art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a.

Za trafne należy uznać zarzuty skargi związane z nieuwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (OTK-A 2016/51; Lex nr 2067764).

Na wstępie należy wskazać, iż z mocy art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, w egzekucji należności pieniężnych, pobiera określone w tym przepisie opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W szczególności, organ egzekucyjny pobiera opłatę za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 tego przepisu wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, która wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.).

Natomiast zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a., opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Co do zasady zatem, to zobowiązany ponosi koszty prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Zaznaczyć jednocześnie należy, że jeden z wyjątków od zasady obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego w administracji został przewidziany w art. 64c § 3 u.p.e.a., zgodnie z którym jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. W tym miejscu należy jedynie podnieść, że poza sporem jest to, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, co potwierdza ostateczne postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r., którym uznano zasadność części zarzutów wniesionych przez Spółkę w trybie art. 33 § 1 u.p.e.a.

Przystępując do dalszych rozważań wskazać przyjdzie, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 orzekł, że:

– art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

– art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określnego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

W nawiązaniu do powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy przyjąć, że dopuszczalne jest stosowanie stawek stosunkowych (procentowych), jako metody określenia wysokości kosztów egzekucyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2018 r. sygn. akt II FSK 2206/17, Lex nr 2467016).

Niemniej z uwagi na brak określenia przez ustawodawcę maksymalnej wysokości opłat, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. (do których odnosił się wyrok Trybunału Konstytucyjnego), należy w drodze bezpośredniego stosowania Konstytucji (art. 2 oraz art. 64 ust. 1 i art. 84 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji) uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Z jednej strony koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego, realizując funkcję fiskalną, która powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże z drugiej, organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2018 r. sygn. akt II FSK 2206/17, Lex nr 2467016).

W ocenie Sądu, należy podzielić stanowisko pełnomocnika Wierzyciela, że ani organ egzekucyjny, ani też organ odwoławczy przy wydawaniu rozstrzygnięć w ogóle nie uwzględniły skutków powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Zatem, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, rolą organu będzie w pierwszej kolejności odpowiedź na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy je miarkować. Organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia winny znaleźć się rozważania, czy koszty egzekucyjne określone w tak znacznej wysokości – [...] zł za podjęcie wyżej opisanych nieskomplikowanych czynności, pozostają w tejże "racjonalnej zależności". Będzie to wymagało odniesienia kwoty tej do poziomu skomplikowania wszystkich czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz globalnego nakładu pracy organu egzekucyjnego oraz uwzględnienia okoliczności, że egzekucja dotyczyła jednego zobowiązania wynikającego z decyzji Prezesa A.

W skardze podniesiono również zarzut prawa procesowego, tj. naruszenia art. 107 § 1 i 3 w związku z art. 124 § 2 i art. 126 k.p.a. oraz w związku z art. 18 u.p.e.a. w ramach którego wskazano na brak uzasadnienia dla wyjaśnienia wysokości podstawy, od której wyliczona została opłata z art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Badając tą kwestię należy stwierdzić, że kwoty opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za zajecie wierzytelności nie stanowią odpowiednio 1% i 5% egzekwowanej kwoty wynikającej z tytułu wykonawczego nr [...]. Zatem zgodzić się należy z twierdzeniem pełnomocnika, że podmiot obciążony kosztami winien posiadać wiedzę co do kwoty będąca podstawą wyliczenia opłat, a także w jaki sposób została ona ustalona. Dlatego też dokonując ponownie wyliczenia kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny zobligowany będzie do szczegółowego przedstawienia wyliczenia wysokości poszczególnych opłat składających się na ogólną kwotę kosztów egzekucyjnych.

Mając to na względzie Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm. – dalej p.p.s.a), zobowiązując organy aby uwzględniły przedstawione powyżej stanowisko.

O kosztach postępowania w kwocie 597 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł, wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265) oraz opłatę skarbową od udzielonego pełnomocnictwa 17 zł.