Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 678/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 151, art. 269 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 14 lipca 2022 r. nr KO.441.204.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. a.bł.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 14 lipca 2022 r., nr KO.441.204.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") - po rozpatrzeniu odwołania M.K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego z dnia 30 maja 2022 r., nr ZSR.4202.000542.2022 o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią A.K.

Jak wynika z akt administracyjnych, Prezydent Miasta Piotrkowa Trybunalskiego odmówił przyznania M.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 2 pkt 2, art. 17, art. 20 ust. 1-3, art. 23 ust.1, art. 24, art. 25, art. 26 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej jako: "u.ś.r."). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że A.K. orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 7 stycznia 2020 r. została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji na stałe. Następnie orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 8 marca 2022 r., nr MZOON.4910.148.2022.1238.2013 została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ze wskazaniami, że wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 czerwca 2013 r. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20 kwietnia 2022 r. ustalono, że wnioskodawczyni mieszka z babcią, dziadkiem J.K. oraz bratem G.K. Zainteresowana od 2012 r. wraz z rodzeństwem przebywała w rodzinie zastępczej u dziadków z powodu niewydolności wychowawczych matki – M.K. Po ukończeniu szkoły średniej dla dorosłych M.K. nie kontynuowała nauki i nie podejmowała żadnego zatrudnienia ze względu na niepełnosprawność babci. W marcu br. zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, celem nabycia uprawnień do świadczeń zdrowotnych. Nie otrzymała ofert pracy. A.K. w 2013 r. przeszła udar, po którym była osobą leżącą. W tym czasie opiekę nad nią sprawował mąż J.K., jednak od 2020 r. ze względu na pogorszenie stanu zdrowia - miał amputowane kończyny dolne (legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), opiekę nad babcią przejęła wnuczka. A.K. większość czasu spędza w pozycji leżącej lub siedzącej. Zakres sprawowanej opieki przez wnioskodawczynię nad babcią obejmuje przygotowanie i podanie posiłków, które spożywa samodzielnie oraz leków (2 razy dziennie), pomocy przy codziennej toalecie, kąpieli. Z uwagi na niedowład lewej strony ciała (kończyny górnej i dolnej) wnioskodawczyni pomaga babci przy ubieraniu się, uczesaniu, obcina paznokcie, masuje rękę i nogę, wieczorem przebiera do snu, pilnuje wizyt lekarskich oraz wykupuje leki. Ponadto pierze, sprząta, gotuje, robi zakupy oraz załatwia sprawy urzędowe. Zainteresowana rozważała zatrudnienie opiekunki, jednak babcia nie toleruje obecności obcych osób. Zdaniem organu I instancji, zakres sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nad babcią sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego, są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu. Część tych czynności nie jest wykonywana każdego dnia. Natomiast czynności polegające na podaniu leków, pomocy w czynnościach higienicznych czy towarzyszenie podczas wizyt lekarskich sprowadzają się do udzielenia pomocy najbliższym członkom rodziny i nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę uniemożliwiająca podjęcie zatrudnienia. Ponadto A.K. ma córkę M.K., na której w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej matki. Pomimo, iż M.K. oświadczyła, że pracuje zawodowo i nie utrzymuje kontaktu osobistego i telefonicznego z rodzicami, nie angażuje się w opiekę, to jednak na niej ciąży w pierwszej kolejności obowiązek zapewnienia opieki niepełnosprawnej mamie. Realizacja tego obowiązku, w sytuacji braku możliwości sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym (np. z uwagi na aktywność zawodową czy miejsce zamieszkania) może mieć wymiar finansowy, tj. sfinansowania osoby, która w miejsce zobowiązanego (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawną. Zatem M.K. powinna zapewnić matce odpowiednią opiekę w wybrany przez siebie sposób. Poza tym z niepełnosprawną zamieszkuje również drugi wnuk G.K., który pracuje dorywczo, a więc może wspierać finansowo oraz pomagać w opiece nad babcią.

W odwołaniu od powyższej decyzji M.K. wskazała na naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że sam fakt posiadania przez osobę niepełnosprawną córki powoduje wyłączenie możliwości ubiegania się przez dalszą rodzinę o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Córka babci (jej mama) M.K. nie interesuje się od wielu lat babcią, nie mieszka z nią, nie pomaga w żaden sposób. Tymczasem, to odwołująca zajmuje się babcią i dziadkiem, wykonuje wszystkie czynności w domu, gotuje, myje dziadków, sprząta, rehabilituje babcię, załatwia sprawy urzędowe. Przerwała naukę ze względu na stan zdrowia dziadków, którzy wymagają całodobowej opieki. Przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczyć się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i wskazując na treść art. 17 ust. 1, art. 3 pkt 21 lit. "a" i lit. "e", art. 17 ust. 1a i 1b, art. 17 ust. 5 u.ś.r. wyjaśnił, że w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła M.K. w związku z opieką nad babcią – A.K. (ur. 30 kwietnia 1952 r.), która orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 8 marca 2022 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, iż nie do się ustalić od kiedy istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 czerwca 2013 r. Ponadto orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 7 stycznia 2020 r. babcia odwołującej została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Mąż A.K. – J.K. także legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 10 marca 2020 r.). Z cytowanych przez organ przepisów wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja lub nie podejmowanie z tego powodu zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo do świadczenia bowiem może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, dalej jako: "k.r.o."), obowiązek alimentacyjny, czyli obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przy czym kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. Zgodnie z art. 617 § 1 i § 2 k.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. Zgodnie natomiast z art. 129 § 1 k.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Kolejność obowiązku alimentacyjnego polega natomiast na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Przepisy art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r., mając na uwadze regulacje prawne wynikające z k.r.o., jednoznacznie wskazują, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje zatem dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Z unormowaniami tymi koresponduje treść art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Tym samym, przepisy te w konfrontacji z przepisami k.r.o. jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania. Nie budzi też wątpliwości Kolegium, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć. Z art. 17 ust. 1a pkt 2 i 3 u.ś.r. wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona w dalszej kolejności może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli nie ma osób spokrewnionych w bliższym stopniu lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 i pkt 3 u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Organy administracji nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, że dane schorzenia rzeczywiście uniemożliwiają sprawowanie opieki.

W świetle przywołanych przepisów, zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo orzekł, że odwołującej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne wnioskowane na babcię, ponieważ jej mama – M.K. jest zobowiązana w pierwszej kolejności do opieki nad niepełnosprawną mamą. Ustawodawca w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wyraźnie wskazał, że osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ponadto, jak wskazało Kolegium, z akt sprawy wynika, że odwołująca zamieszkuje z babcią, dziadkiem oraz bratem, który pracuje dorywczo. Babcia w 2013 r. przeszła udar, po którym była osobą leżącą. W tym czasie opiekę nad żoną sprawował dziadek, który ze względu na pogarszający się stan swojego zdrowia w 2020 r. miał amputowane obie kończyny dolne (porusza się na wózku inwalidzkim). Babcia wymaga pomocy przy ubieraniu się, myciu, czy kąpieli. Odwołująca przygotowuje i podaje posiłki, które babcia spożywa samodzielnie, podaje także dwa razy dziennie leki. Babcia porusza się po mieszkaniu przy pomocy innych osób, nie wychodzi z domu. Większość czasu spędza w pozycji leżącej bądź siedzącej. Odwołująca ponadto umawia wizyty lekarskie, sprząta, pierze, robi zakupy czy załatwia sprawy urzędowe.

Jak zaakcentowało Kolegium, celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych świadczenie pielęgnacyjne, nie jest jednak kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym (a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują) zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na pojęcie innej pracy. Opieka sprawowana nad bliską osobą musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem, jest sprawowanie opieki. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki", jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia te jednoznacznie wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Jak wskazało Kolegium, w świetle zebranego materiału dowodowego nie można uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną babcią zajmowały taką ilość czasu w ciągu dnia, aby odwołująca zmuszona była do rezygnacji z aktywności zawodowej. Opieka nad babcią nie wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, robienie zakupów), są to typowe czynności dnia codziennego, które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie przekraczają zakresu opieki przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Czynności te nie wymagają całodobowej, bądź nawet stałej w ciągu dnia obecności odwołującej. Część z tych czynności nie jest wykonywana każdego dnia. Do codziennych czynności nie należą również wizyty u lekarza. Trudno zaś do czynności opiekuńczych zaliczyć załatwianie spraw urzędowych. W orzecznictwie wskazuje się, że zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy, niezależnie od systemu czasu pracy. Regulacja ta nie powinna mieć zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z możliwością wykonywania pracy czy podjęciem innego zatrudnienia.

Ustalony w sprawie, zakres opieki nad babcią nie wymaga konieczności rezygnacji przez odwołującą z aktywności zawodowej. Nie sposób uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną zajmowały taką ilość czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawczyni przy należytej organizacji tej opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Kolegium obiektywnie jest zatem możliwe takie zorganizowanie opieki, także przy udziale brata odwołującej, aby ta dalej ją sprawując, mogła podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze M.K. wskazała na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że sam fakt posiadania przez osobę niepełnosprawną córki powoduje wyłączenie możliwości ubiegania się przez dalszą rodzinę o przyznanie świadczenia podczas gdy z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że córka babci (mama skarżącej) M.K. nie interesuje się babcią od wielu lat, nie mieszka z babcią, nie pomaga w żaden sposób babci. W związku z tym skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W uzasadnieniu skargi jej autorka wskazała, iż Kolegium powieliło argumentację Prezydenta Miasta nie odnosząc się do powołanych przez skarżącą okoliczności, że jej mama, pomimo istnienia obowiązku alimentacyjnego, nie opiekuje się babcią. Wszystkie obowiązki wynikające z opieką nad babcią i dziadkiem spoczywają na skarżącej i uniemożliwiają jej podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Babcia i dziadek są osobami bardzo chorymi i wbrew twierdzeniom organu wymagają ciągłej opieki i wsparcia. Nie bez znaczenia jest również to, że brat skarżącej pracuje i stara się pomagać w utrzymaniu rodziny i nie ma możliwości poświęcania czasu na opiekę nad babcią i dziadkiem. M.K. nigdy nie interesowała się swoimi rodzicami, nie utrzymywała z nimi żadnego kontaktu, nie dzwoniła, nie odwiedzała, nie pomagała finansowo, nie mieszka również ze swoimi rodzicami. Przy wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową ww. przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem skarżącej, taka sytuacja występuje w sprawie, bowiem to ona zajmuje się babcią i dziadkiem, którzy wymagają całodobowej opieki. W związku z koniecznością sprawowania opieki nad babcią i dziadkiem strona nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej czy też dalszej edukacji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie jako "p.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Należy wyjaśnić, że skarga M.K. została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji w ramach wyżej wskazanego zakresu kognicji sądów administracyjnych wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Zasadniczą przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a jednocześnie kwestią sporną w niniejszej sprawie, jest posiadanie przez A.K. krewnych spokrewnionych z nią w pierwszym stopniu, podczas gdy skarżąca jest z nią spokrewniona w stopniu drugim – jest bowiem jej wnuczką.

Na wstępie tej części rozważań należy podkreślić, iż świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanych do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r.

Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tym miejscu konieczne jest wyjaśnienie, iż z powołanych przepisów wynika, że aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak również osoba sprawująca opiekę muszą spełnić określone przez ustawodawcę wymogi. Oznacza to, że do przyznania wnioskowanego świadczenia nie wystarczy tylko sam fakt sprawowania opieki nad schorowanym członkiem rodziny. Mając na uwadze wskazane wyżej unormowania i ustalony przez organy administracji stan faktyczny, należy zauważyć, że w niniejszej sprawie zostały spełnione dwie pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie z wnioskiem wystąpiła wnuczka osoby wymagającej opieki, stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a osoba, nad którą ma być sprawowana opieka legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 8 marca 2022 r., nr MZOON.4910.148.2022.1238.2013, stwierdzającym trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji, co jest w sprawie bezsporne. Podkreślić jednak należy, iż M.K., pomimo bycia krewną A.K. w linii prostej, nie jest spokrewniona z nią w stopniu pierwszym, a więc jest objęta dyspozycją art. 17 ust. 1a u.ś.r. Zatem do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią, konieczne jest łączne spełnienie warunków wymienionych w tym przepisie. Dlatego też, w ocenie Sądu, na aprobatę zasługuje stanowisko organu II instancji, że zaistniała negatywna przesłanka wykluczająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie okoliczność, wedle której osoba wymagająca opieki posiada krewnych spokrewnionych z nią w pierwszym stopniu, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższe stanowisko zostało jednoznacznie potwierdzone w Uchwale NSA z dnia 14 listopada 2022 r., w sprawie o sygn. I OPS 2/22, w której stwierdzono m.in., iż "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)". W uzasadnieniu wskazanej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości. Ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle za zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym, iż w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie świadczy to bynajmniej o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna – brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki, ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował.

Podkreślić należy przy tym, iż stanowisko zajęte w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych, co wynika z treści art. 269 § 1 p.p.s.a., który to przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wprawdzie M.K. wskazuje, iż to ona faktycznie sprawuje opiekę nad swoją niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią, bowiem mąż A.K. – J.K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności a córka (mama skarżącej) M.K. nie interesuje się babcią od wielu lat, nie mieszka z babcią, nie pomaga w żaden sposób babci. Jak jednak wskazano powyżej, rzeczywiste niewypełnianie obowiązku opieki przez krewnych pierwszego stopnia nie jest przesłanką ustawową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dalszym krewnym osoby wymagającej opieki. Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie podnosił również, iż decyzja w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest ani decyzją uznaniową, ani też wydawaną w oparciu o tzw. zasady współżycia społecznego, lecz jest decyzją ściśle uzależnioną od konkretnej regulacji prawnomaterialnej (zob. Wyrok NSA z 4.03.2022 r., I OSK 1657/21, LEX nr 3344175; Wyrok NSA z 22.10.2021 r., I OSK 712/21, LEX nr 3309615). Jakkolwiek celem unormowań art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi, to jednak dalszym krewnym świadczenie to przysługuje wyłącznie wtedy gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z powodu obiektywnie istniejących przeszkód, uczynić zadość swojemu obowiązkowi opieki nad osobą niepełnosprawną. Stan faktyczny niniejszej sprawy nie wypełnia dyspozycji tak zrekonstruowanej normy prawnej.

W toku niniejszej sprawy skarżąca nie wykazała bowiem, aby M.K. legitymowała się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dopiero zaś taka okoliczność, w świetle przesłanek ustawowych oraz stanowiska przedstawionego we wskazanej powyżej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowiłaby obiektywną przeszkodę w sprawowaniu opieki nad babcią wnioskodawczyni przez jej najbliższych krewnych.

Reasumując stwierdzić należy, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy brak jest podstaw do przyznania skarżącej, jako dalszej krewnej A.K., wymagającej opieki wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w sprawie nie wykazano, że zobowiązane w pierwszej kolejności dzieci babki skarżącej legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił

k.ż.