Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 823/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2005-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Jan Jędrkowiak, Sędzia NSA Zdzisław Kostka, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Małgorzata Kuba, po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. i R. R. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia 5 maja 2003 r., nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie rozbiórki obiektu budowlanego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru budowlanego w powiecie C. z dnia 3 lutego 2003 r., nr [...].


UZASADNIENIE

II SA/Gd 823/03

U z a s a d n i e n i e

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w C. decyzją z dnia 3 lutego 2003 r. nr [...], działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 3, art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 104 K.p.a., uchylił decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. z dnia 24 lipca 2001 r. nr [...] nakładającą na Urząd Gminy w C. wykonanie określonych obowiązków w celu doprowadzenia samowolnie wykonanych robot budowlanych – kanału zrzutu z istniejącej oczyszczalni ścieków do rzeki B. w miejscowości S., do stanu zgodnego z prawem i uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu oraz orzekł o braku podstaw do wydania nakazu rozbiórki kolektora odpływowego ścieków oczyszczonych wybudowanego na działkach nr [...], [...], [...], [...], [...], [....], [...], [...] i [...] w miejscowości S. gmina C., odprowadzającego ścieki z oczyszczalni ścieków do rzeki B..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, co następuje:

w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że przez działki nr [...], [....], [...], [...], [...], [...], [..], [...], [...] w miejscowości S. przebiega kolektor odpływowy ścieków oczyszczonych o średnicy 300 mm z oczyszczalni ścieków do rzeki B. Na wniosek B. i R. R. wszczęte zostało postępowanie administracyjne w sprawie przedmiotowego urządzenia technicznego. W piśmie z dnia 11 kwietnia 2001 r. B. i R. R. wskazali, że wyżej wymienione urządzenie zostało wybudowane bez pozwolenia na budowę, co potwierdzone zostało pismem z dnia 10 kwietnia 2001 r. nr [...], w którym to Wydział Architektury i Budownictwa Starostwa Powiatowego w C. wyjaśnił, że na kolektor z oczyszczalni ścieków do rzeki B., nie zostało wydane pozwolenie na budowę.

Ponadto ustalono, że w/w kolektor jest urządzeniem technicznym ściśle związanym z funkcjonowaniem oczyszczalni ścieków dla miejscowości S. i wybudowany został w 1993 roku przez Spółkę Wodną bez wymaganego pozwolenia na budowę. Obecnym użytkownikiem kolektora jest Urząd Gminy w C.

Organ I instancji wskazał, że w powyższej sprawie wydana została przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. decyzja nr [...] z dnia 24 lipca 2002 r. Jednakże B. i R. R. wystąpili z wnioskiem o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie, powołując się na art.145 § 1 pkt 3 i art. 150 §2 Kodeksu postępowania administracyjnego, twierdząc, że skoro J. K. wydał decyzję nr [...] z dnia 24 grudnia 1997 r. o pozwoleniu na użytkowanie obiektów oczyszczalni ścieków, jako Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w C., powinien być wyłączony z postępowania w sprawie wybudowanego kanału zrzutu o średnicy 300 mm z w/w oczyszczalni do rzeki B.

Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w G. rozpatrując wniosek małżonków R. postanowieniem nr [...] z dnia 28 maja 2002 r. postanowił wznowić postępowanie zakończone decyzją prawomocną Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. nr [...] z dnia 24 lipca 2002 r. oraz wyznaczył Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy w trybie art. 151 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Po przeprowadzeniu wizji lokalnej w dniu 1 sierpnia 2002 r. oraz zapoznaniu się ze wszystkimi materiałami dowodowymi zebranymi w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w C. stwierdził, że w myśl art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, czyli w rozpatrywanym przypadku przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz.U Nr 38, poz. 229 z późno zm.), a podstawą rozstrzygnięcia będą art. 37 i art. 40 w/w ustawy.

Art. 37 w/w ustawy stwierdza, że obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami podlegają przymusowej rozbiórce, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część:

1) znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub

2) powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.

Organ I instancji ustalił, że wybudowany kolektor przebiega przez tereny oznaczone w planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego Gminy C. (uchwalonym Uchwałą

Nr [...] Rady Gminy w C. z dnia 26 września 1991 r. ogłoszoną w Dzienniku Urzędowym Województwa B. Nr [.], poz. [..] z dnia 30.01.1992 r.) symbolami:

- 25.39.NO – Teren oczyszczalni ścieków. Strefa ochrony sanitarnej 300 m.

- grunty rolne.

Rozpatrywane urządzenie techniczne jest ściśle związane z funkcjonowaniem oczyszczalni ścieków i ma charakter urządzenia liniowego. Pod budowę obiektów i urządzeń o charakterze liniowym nie dokonuję się zmiany w planie zagospodarowania przestrzennego, a budowa tego typu obiektów i urządzeń technicznych nie zmienia funkcji i przeznaczenia terenu na którym są one pobudowane. Ponadto w ustaleniach obowiązującego ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy C. przewidziano budowę mechaniczno biologicznej oczyszczalni dla wsi letniskowej S. na północny zachód od wsi z odprowadzeniem wód oczyszczonych powyżej jeziora W. do rzeki B.

Zebrane materiały dowodowe oraz charakter kolektora który odprowadza ścieki już oczyszczone dały organowi I instancji podstawy do stwierdzenia, że wybudowany kolektor odpływowy ścieków oczyszczonych o średnicy 300 mm z oczyszczalni ścieków do rzeki B. nie powoduje niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia oraz niedopuszczalnego pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Z powyższych względów w ocenie organu nie było podstaw do wydania nakazu rozbiórki rozpatrywanego kolektora na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz.U Nr 38, poz. 229 z późn. zm.).

Ponadto organ I instancji stwierdził, ze brak było również przesłanek do wydania nakazu rozbiórki na podstawie art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane, o co wnosili małżonkowie R. w piśmie do tut. inspektoratu z dnia

15 września 2002 r. Wynika to z faktu, że w świetle przepisów prawa budowlanego innymi ważnymi przyczynami stanowiącymi przesłankę do wydania nakazu rozbiórki na podstawie

art. 37 ust. 2 mogą być np. zły stan techniczny obiektu lub jego usytuowanie niezgodne z przepisami, co w rozpatrywanym przypadku nie zachodzi. Natomiast kwestie braku zgody właścicieli gruntu na wybudowanie kolektora oraz naruszenia prawa własności mogą być przedmiotem postępowania tylko przed sądem cywilnym.

W ocenie organu I instancji materiały dowodowe zebrane w sprawie nie budzą wątpliwości co do właściwego stanu technicznego rozpatrywanego kolektora i wybudowania go zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz normami budowlanymi. Z tego względu brak jest także przesłanek do wydania nakazu wykonania zmian lub przeróbek na podstawie art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r., który stanowi, że:

W wypadku wybudowania obiektu budowlanego niezgodnie z przepisami, jeżeli nie zachodzą okoliczności określone w art. 37; właściwy terenowy organ administracji państwowej wyda inwestorowi, właścicielowi lub zarządcy decyzję nakazującą wykonanie w oznaczonym terminie zmian lub przeróbek, niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego, terenu nieruchomości lub strefy ochronnej do stanu zgodnego z przepisami.

W związku z powyższym po przeanalizowaniu wszystkich dowodów dotyczących rozpatrywanej sprawy Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w C. decyzją nr [...] z dnia 8 sierpnia 2002 r. uchylił decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. z dnia 24 lipca 2001 r. nr [...], a następnie dnia 4 października 2002 r. wydał decyzję nr [...] orzekającą o braku podstaw do wydania nakazu rozbiórki kolektora odpływowego ścieków oczyszczonych. Od decyzji tej R. i B. R. złożyli odwołanie do Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G.

Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w G. stwierdził nieważność decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. nr [...] z dnia 8 sierpnia 2002 r. oraz uchylił zaskarżoną decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. nr [...] z dnia 4 października 2002 r. Dokonując takich rozstrzygnięć Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w G. wskazał, że zgodnie z wykładnią art. 151 Kodeksu postępowania administracyjnego po przeprowadzeniu wznowieniowego postępowania organ administracji państwowej uchyla zgodnie z § 1 pkt 2 omawianego artykułu dotychczasową decyzję, gdy "... stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 ...", to znaczy gdy stwierdzi, że jakaś z wad wymienionych w tym paragrafie wpłynęła na treść decyzji. Organ nie wydaje jednakże tutaj – jakby to mogło wynikać z niezbyt szczęśliwej redakcji § 1 pkt 2 – dwóch odrębnych decyzji, mianowicie decyzji uchylającej dotychczasową decyzję i nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy. Podejmuje on w decyzji kończącej wznowione postępowanie dwa rozstrzygnięcia: o uchyleniu decyzji dotychczasowej oraz (nowe rozstrzygnięcie) o istocie sprawy.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli B. i R. R., którzy wnosili o jej zmianę przez orzeczenie nakazu rozbiórki przedmiotowego kolektora wybudowanego bez wymaganego prawem zezwolenia na budowę.

W ocenie odwołujących w rozpatrywanej sprawie zaistniały podstawy do wydania nakazu rozbiórki przedmiotowego urządzenia z uwagi na fakt samowoli budowlanej.

B. i R. R. wskazali, że organ I instancji nie dokonał wystarczających ustaleń dotyczących okresu budowy przedmiotowego kolektora na działkach stanowiących ich własność.

Odwołujący wskazali, że są w posiadaniu protokołu z kontroli budowy obiektu budowlanego pod nazwą kanał zrzutu do rzeki B. z oczyszczalni S. z dnia 01.08.2002 r. sporządzonego przez Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. Z treści tego protokołu wynika, że obecny przy wizji lokalnej przedstawiciel gminy C. oświadcza, że kolektor na odcinku przebiegającym przez teren działki [...] został zrealizowany w oparciu o pozwolenie Kierownika Urzędu Rejonowego w C. z 1991 r. Natomiast w części przebiegającej przez działki stanowiące ich własność z oświadczenia tegoż przedstawiciela wynika, że wybudowany został w 1993 r. Na dowód czasu budowy przywołano umowę Nr [...] z dnia 04.03.1993 r. pomiędzy "A" w C., a "B" w C., na wykonanie odcinka kanalizacji i wykonanie kanału odprowadzającego ścieki po filtrach gruntowych.

W ocenie odwołujących umowa ta nie przedstawia żadnej mocy prawno-dowodowej na okoliczność budowy kanału zrzutu ścieków na działkach stanowiących własność w 1993 r. Braki w umowie, nieprecyzyjność, brak opisu przebiegu kanalizacji, brak dziennika budowy powodują uzasadnione wątpliwości, że umowa ta dotyczy kolektora zrzutu na ich działkach,

a więc przedmiotu niniejszej sprawy. Nawet przy dołożeniu maksimum dobrej woli nie można łączyć tej umowy z budową kolektora ścieków. Część kolektora na działce [...] została wybudowana w 1993 r. i zrobił to wykonawca inwestycji oczyszczalni ścieków. Wykonawca wykonał roboty zgodnie z pozwoleniem na budowę i gdy stwierdził brak pozwolenia na budowę na działkach stanowiących własność odwołujących dalej nie budował kolektora. Dopiero po umowie cesji dnia 11.01.1995 r. zawartą pomiędzy spółką wodną a Zarządem Gminy C. ten ostatni rozpoczął wykonanie zadania inwestycyjnego, o którym mowa w § 1 umowy cesji, tj. "sieć kanalizacyjna i oczyszczalnia ścieków w S.".

Odwołujący wskazali, że zakończenie budowy kolektora zrzutu ścieków nastąpiło w grudniu 1997 r., gdyż dopiero wtedy została wydana decyzja z dnia 27.12.1997 r. nr [...] o pozwoleniu na użytkowanie obiektów oczyszczalni ścieków w S.

W związku z powyższym w niniejszej sprawie, przyjmując jako udowodniony czas budowy kolektora po roku 1994, winien mieć zastosowanie art. 48 ustawy Prawo budowlane z 1994 r. bez możliwości zastosowania art. 49 tej ustawy.

Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w G. decyzją z dnia

5 maja 2003 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję podzielając w całości ustalenia i ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu decyzji organu I instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że wybudowany przed 1995 rokiem, bez pozwolenia na budowę, kolektor nie narusza przepisów o zagospodarowaniu przestrzennym (art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane), nie powoduje niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalnego pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia (art. 37 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy) i nie wymaga wydania decyzji nakazującej wykonanie zmian i przeróbek, niezbędnych do doprowadzenia przedmiotowego kolektora do stanu zgodnego z przepisami.

W tej sytuacji organ odwoławczy podjęte przez organ I instancji rozstrzygnięcie stwierdzające o braku podstaw prawnych do zastosowania w sprawie art. 37 i art. 40 ustawy uznał za zgodne z prawem.

Odnosząc się do podniesionej w odwołaniu kwestii terminu zakończenia budowy przedmiotowego kolektora stwierdzono, że w dotychczasowym postępowaniu uznany był przez małżonków R. termin zakończenia budowy w 1993 r. o czym świadczą złożone bez zastrzeżeń podpisy na protokołach z oględzin.

Obecnie odmienne twierdzenia wskazujące na rok 1997 poparte zostały przez odwołujących się decyzją o pozwoleniu na użytkowanie obiektów oczyszczalni ścieków z dnia 24 grudnia 1997 r. Zdaniem organu fakt wydania powyższej decyzji nie może być uznany za wystarczający dowód świadczący o zakończeniu budowy w 1997 r., ponieważ termin faktycznego zakończenia budowy oczyszczalni jak i kolektora nie jest tożsamy z datą wydania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie.

Skargę na tę decyzję wnieśli B. i R. R., którzy poza ponowieniem zarzutów odwołania wskazali, że umowa [...] z dnia 04.03.1993 r. pomiędzy "A" w C. a "B" w C. na wykonanie odcinka kanalizacji i wykonanie kanału odprowadzającego ścieki po filtrach gruntowych, na którą powołują się organy administracji nie przedstawia żadnej mocy dowodowej na okoliczność budowy kanału zrzutu na działkach stanowiących ich własność w 1993 r.

Braki w umowie, nieprecyzyjność, brak opisu przebiegu kanalizacji, numeracji działek, brak dziennika budowy powodują uzasadnione wątpliwości, że umowa ta dotyczy kolektora zrzutu na ich działkach a więc przedmiotu niniejszej sprawy. Nawet przy dołożeniu dobrej woli nie można łączyć tej umowy z budową kolektora ścieków. Dopiero po umowie cesji z dnia 11.01.1995 r. pomiędzy "A" a Zarządem Gminy, rozpoczęto wykonanie zadania inwestycyjnego o którym mowa w § 1 cesji tj. sieci kanalizacyjnej.

Skarżący podkreślili, że zakończenie budowy kolektora zrzutu nastąpiło w grudniu 1997 r., gdyż dopiero wtedy została wydana decyzja z dnia 27.12.1997 r. nr [...] o pozwoleniu na użytkowanie obiektów oczyszczalni.

Zgodnie z art. 37 obiekty budowlane wybudowane niezgodnie z przepisami podlegają przymusowej rozbiórce gdy organ administracji stwierdzi m.in., że obiekt budowlany znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę. Ponieważ teren, na którym zlokalizowano kanał zrzutowy ze studzienkami zgodnie z planem obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia nie był przeznaczony pod zabudowę właśnie taki przypadek zaistniał w sytuacji nielegalnie wybudowanego kolektora. Zgodnie z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy C. zatwierdzonego uchwałą nr [...] z dnia 26.09.1991 r. przedmiotowy kolektor przebiega przez teren oznaczony symbolem 25.39 NO to teren oczyszczalni ścieków – grunty rolne 3.80 ha działka [...]. W dacie budowy kolektora przyjętej na 1993 r. przez organy nadzoru budowlanego kolektor był przewidziany w planie, ale tylko na terenie oczyszczalni ścieków tj. na działce [...]. Pozostałe tereny, przez które przebiega kolektor zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie były więc przeznaczone pod zabudowę.

Grunty, przez które kolektor przebiega są to grunty stanowiące własność skarżących i jak stwierdziły wielokrotnie różne organy administracyjne oraz NSA działki stanowią las, grunty rolne i pod zalesienie, mogą być użytkowane zgodnie z ich przeznaczeniem, ale w żadnym wypadku nie były i nie są przeznaczone pod zabudowę. Zgodnie ze stanowiskiem Gminy C. jak i organów nadzoru budowlanego, tereny przez które przebiega kolektor nie były i nie są przeznaczone pod zabudowę. Stanowisko takie Gmina C. prezentuje od wielu lat. Kilkakrotnie skarżący zwracali się z wnioskami o zmianę przeznaczenia terenu..

Powoływanie się na PWINB w G. na uchwalone w 1998 r. studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy C. oraz uchwałę z dnia

30.12.2002 r. o przystąpieniu do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania gminy C. nie może mieć żadnego znaczenia dla niniejszej sprawy zgodnie z zasadą, że prawo nie działa wstecz.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem

1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).

Stosownie do art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego. Wynika z niej obowiązek organu administracji publicznej "wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, ustalenie stanu faktycznego sprawy jest bowiem niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego" (por. B. Adamiak, J. Borkowski – Komentarz do kodeksu postępowania Administracyjnego, CH Beck, W-wa 2000, str. 56).

Stosownie do art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Z art. 7 i 77 § 1 K.p.a. wynika, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności. Organ administracji zobowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego. Zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. (por. wyrok NSA z 21.12.2000 r., sygn. akt V SA 1816/00, LEX nr 77645). Strona jest uprawniona, a nie zobowiązana do przedstawienia dodatkowych dowodów.

W postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje jednak formalna teoria dowodowa, wg której daną okoliczność można udowodnić wyłącznie przy pomocy takiego, a nie innego środka dowodowego, ani też zasada, że rola organu orzekającego to rola biernego podmiotu oczekującego na dowody zaoferowane przez stronę.

Wręcz przeciwnie, rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7, 75 K.p.a.) wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z 2911.2000 r., sygn. akt V SA 948/00, LEX nr 50114).

Dokumenty i oświadczenia składane przez stronę w postępowaniu administracyjnym korzystają z domniemania prawdziwości, jeżeli nie są oczywiście sprzeczne z innymi dowodami lub okolicznościami i faktami znanymi organowi administracyjnemu z urzędu.

W niniejszej sprawie organ stwierdził, iż decyzja z dnia 27.12.1997 r. nr [...] o pozwoleniu na użytkowanie obiektów oczyszczalni, będąca zdaniem skarżących dowodem na to, iż przedmiotowy obiekt został wybudowany w 1997 r., nie może być za taki dowód uznana. Nie wskazano jednak przyczyn takiego uznania.

Organ powołał się na twierdzenia pracownika Urzędu Gminy złożone podczas oględzin, z których wynikało, iż budowę zakończono przed 1 stycznia 1995 r. Organ nie wykazał jednak, poza tymi zeznaniami żadnych innych dowodów. Nie przedłożono żadnych dokumentów, takich jak np. dziennik budowy, na podstawie których można by jednoznacznie ustalić datę zakończenia budowy kolektora na działce skarżących.

Jednocześnie organ administracji odmówił wiarygodności zeznaniom skarżących. Nie wskazał jednak przyczyn tej odmowy. Naruszył zatem przepisy postępowania administracyjnego dotyczące zarówno swobodnej oceny dowodów przez organ, jak również dotyczące warunków formalnych, jakim powinna odpowiadać decyzja administracyjna (uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji). Sam bowiem fakt, iż zeznania te składała strona nie może być przesłanką uznania ich zeznań za nieprawdziwe.

Zgodnie z art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się jednak w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny. Organ administracji może określonym dowodom odmówić wiary, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny.

Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści.

Art. 107 § 3 K.p.a. stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji oceny okoliczności faktycznych mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. (por. wyrok NSA z 09.04.2001 r., sygn. akt

V SA 1611/00, LEX nr 80635).

W dalszym toku postępowania organ powinien ponownie przeprowadzić postępowanie dowodowe, w szczególności przesłuchanie świadków. O terminie i miejscu przeprowadzenia tego dowodu organ powinien powiadomić strony postępowania, w taki sposób, aby zapewnić im czynny udział w postępowaniu. Kwestia ustalenia dokładnej daty budowy kolektora ma istotne znacznie dla zastosowanie odpowiednich przepisów Prawa budowlanego z 1974 r. lub z 1994 r.

Organ powinien również wskazać w uzasadnieniu decyzji, stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, jak również wyjaśnić podstawy prawne decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Zgodnie z art. 89 § 2 K.p.a. organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne do wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin. Rozprawa jest bowiem formą postępowania wyjaśniającego, umożliwia koncentrację w jednym czasie i miejscu wszystkich uczestników postępowania w danej sprawie, którzy ustnie i bezpośrednio dokonują poszczególnych czynności procesowych. Przeprowadzenie rozprawy administracyjnej w przedmiotowej sprawie byłoby szczególnie wskazane ze względu na zaistniałe sprzeczności zeznań świadków. Na rozprawie będzie natomiast możliwa ich konfrontacja, przy udziale stron, a to pozwoli organowi na dokonanie prawidłowej oceny przeprowadzanych dowodów (art. 80 K.p.a.).

Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie

art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.