Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 922/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia del. WSA Inga Gołowska (spr.) Protokolant Karol Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 9 października 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 14 grudnia 2011 r. sygn. akt III SA/Po 797/11 w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

1.Wyrok Sądu I instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami administracji.

1.1.Wyrokiem z 14 grudnia 2011r. sygn. akt: III SA/Po 797/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. oddalił skargę Z. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. z [...] września 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

1.2. Sąd I instancji podał, że skarżąca wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. Inspektorat w K. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Decyzją Nr [...] z [...] maja 2010r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Zobowiązana złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją Nr [...] z [...] czerwca 2010r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. Inspektorat w K. umorzył postępowanie w sprawie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Jako podstawę prawną umorzenia powołano art. 105§2 k.p.a. w związku z art. 123 i art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. dalej-u.s.u.s). Organ wskazał, że zobowiązana, do protokołu spisanego w dniu 25 czerwca 2010r. złożyła wniosek o umorzenie przedmiotowego postępowania. Wyjaśniając podstawę prawną rozstrzygnięcia Zakład przytoczył treść art. 123 u.s.u.s. oraz art. 105§2 k.p.a.

1.3.W skardze do WSA Z. S. podniosła, że nie wycofuje wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 11 czerwca 2010r., jest on zatem nadal aktualny i wymaga rozpatrzenia. Oświadczyła, iż została wprowadzona w błąd przez pracowników ZUS-u i podpisała oświadczenie o umorzeniu w dobrej wierze. Wyjaśniła również, że w jej rozumieniu umorzenie to jest zakończenie prowadzonych przez Zakład roszczeń finansowych i innych w całości. Skarżąca wskazała ponadto, że jej wniosek z 11 czerwca 2010r. zawiera wiele wyjaśnień i pytań, które wymagają wnikliwej analizy przed podjęciem decyzji o umorzeniu całości zaległości.

1.4. Wyrokiem z 11 maja 2011r. sygn. akt: III SA/Po 533/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. uchylił decyzję organu II instancji.

1.5.W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż jako podstawę umorzenia postępowania w sprawie z wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy organ rentowy powołał art. 105§2 K.p.a. w związku z art. 123 i art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Art. 105 § 2 k.p.a. reguluje on odmianę umorzenia postępowania, które nie stało się (obiektywnie) bezprzedmiotowe, lecz stało się z jakichkolwiek przyczyn bezprzedmiotowe dla strony postępowania w tym sensie, że strona nie jest zainteresowana kontynuacją postępowania i uzyskaniem merytorycznego załatwienia sprawy w drodze decyzji. Art. 105§2 wskazując na "możliwość" umorzenia przez organ postępowania stanowi fakultatywną podstawę umorzenia postępowania, nakładając jednak na organ administracji obowiązek oceny, czy wniosek strony o umorzenie postępowania zasługuje na uwzględnienie z uwagi na spełnienie warunków przewidzianych w tym przepisie.

Zdaniem Sądu z treści skargi wynikało, iż zobowiązana w dalszym ciągu żądała rozpoznania jej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wniosła o umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, a nie wnosiła o umorzenie przedmiotowego postępowania w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Sąd uznał, że wiarygodne były wyjaśnienie skarżącej, iż podpisując w dniu 25 czerwca 2010r. oświadczenie o umorzeniu postępowania działała w dobrej wierze i z przekonaniem, że chodzi o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Dlatego niewyjaśnienie przez organ rentowy charakteru i zakresu oświadczenia woli złożonego przez ubezpieczoną w dniu 25 czerwca 2010r. świadczyło o naruszeniu przez organ odwoławczy art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a.

Sąd stwierdził, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie rozważył bowiem, czy umorzenie postępowania nie jest sprzeczne z interesem społecznym. Sąd zaznaczył w uzasadnieniu, iż klauzula interesu społecznego działa tu przeciwko "interesowi" strony, która wniosła o umorzenie postępowania, bowiem klauzula ta jest okolicznością przemawiającą za odmową umorzenia postępowania, nie zaś jako uzasadnienie umorzenia tego postępowania. Innymi słowy organ administracji publicznej był obowiązany udowodnić, że skonkretyzowany interes społeczny sprzeciwia się umorzeniu postępowania, nie był zaś obowiązany dowodzić, że interes ten przemawia za umorzeniem postępowania. Organ administracji publicznej jest obowiązany starannie wyważyć wchodzące w grę interesy, tj. interes strony żądającej umorzenia postępowania i interes społeczny, który w konkretnych okolicznościach sprawy przemawia za kontynuowaniem postępowania i rozstrzygnięciem sprawy w drodze decyzji.

Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany będzie do ustalenia charakteru i zakresu oświadczenia woli złożonego przez skarżącą w dniu 25 czerwca 2010r. i stwierdzenia, czy faktycznie wnosi ona o umorzenie przedmiotowego postępowania wszczętego wnioskiem z 26 listopada 2009r., czy też cofa jedynie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, czy też w dalszym ciągu żąda umorzenia należność z tytułu nieopłaconych składek.

1.6.Po ponownym przeprowadzeniu postępowania decyzją nr [...] z [...] września 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. utrzymał w mocy decyzję nr [...] z [...] maja 2010r. odmawiającą umorzenia należności.

Organ odwoławczy podał, że w sprawie zachodziły przesłanki do uznania, iż strona domaga się merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie należności. Skarżąca wezwana do udokumentowania swojego stanu rodzinnego i majątkowego nie załączyła dokumentów dotyczących jej stanu zdrowotnego, rodzinnego i finansowego. Podniosła natomiast okoliczności dotyczące rezygnacji jej męża z prowadzenia działalności gospodarczej i podniosła zarzut niepowiadomienia jej przez ZUS o obowiązku zgłoszenia i opłacania składek związanych z rozpoczęciem prowadzenia tej działalności. Organ stwierdził, iż strona prowadziła działalność gospodarczą do 17 sierpnia 2010r. i nie zatrudniała pracowników. Decyzją ZUS z 16 marca 2009r. objęto ją obowiązkiem ubezpieczenia społecznego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej a decyzją NFZ obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. ZUS wydał także decyzję wymiarową poprzedzającą wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Odwołanie od tej decyzji zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z 25 października 2010r. (sygn. akt: III U 658/10), a sprawa została przekazana ponownie do ZUS jako nowy wniosek o umorzenie należności z tytułu składek (wpływ do ZUS 30 listopada 2010r.)

W ocenie organu w sprawie nie zachodziły przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ani przesłanki z art. 28 ust. 3 a ustawy. Strona pobiera emeryturę netto 634,64 zł, nie objętą potrąceniami komorniczymi. Maż strony ma emeryturę i rentę wypadkową-łącznie 3.474,96 zł. Strona nie korzysta z pomocy społecznej, mieszka z mężem w domu jednorodzinnym na działce o pow. 0,94 ha, nie posiada pojazdów samochodowych. Ma wobec tego dochody z których może być skutecznie prowadzona egzekucja, a jednocześnie nie wykazała trwałej choroby. Organ podkreślił, iż okoliczności dotyczące powstania zadłużenia wobec ZUS nie mogą stanowić przesłanki do jego umorzenia, ponieważ ustawowy katalog podstaw umorzenia jest zamknięty i ściśle określony.

2.Skarga do Sądu I instancji.

2.1. Skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. Z. S., podnosząc argumenty dotyczące braku zawinienia w powstaniu długu (do czego przyczynić miał się sam ZUS ) oraz złej sytuacji zdrowotnej i materialnej. Skarżąca przedstawiła przyczyny powstania zadłużenia.

2.2.Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

3.Uzasdnienie rozstrzygnięcia Sądu I instancji.

3.1.Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. uznał, że skarga była niezasadna.

3.2.W pisemnych motywach wyroku Sąd I instancji stwierdził, że nie zachodziły przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3 a ). Zgodnie natomiast z §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd podkreślił, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy a to oznacza, ż nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności. Przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności wobec ZUS organ jest zobowiązany jedynie do zbadania istnienia przesłanek precyzyjnie określonych i taksatywnie (wyczerpująco) wymienionych w powyższym art. 28 u.s.u.s., wobec czego nie może uzależniać ewentualnego umorzenia postępowania od wystąpienia innych przesłanek pozaustawowych.

Organ zasadnie uznał w ocenie Sądu, iż skarżąca nie wykazała przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Świadczył o tym fakt posiadania majątku nieruchomego (dom jednorodzinny z działką-we współwłasności małżeńskiej) oraz stałego dochodu z emerytury. Istnieje zatem majątek do wyegzekwowania. Nie zachodziły również przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne albowiem sytuacja rodzinno-materialna również nie uzasadniała umorzenia należności. Skarżąca ma stały dochód, majątek nieruchomy oraz prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem otrzymującym emeryturę i rentę powypadkową. Pomimo wezwania organu w tym zakresie skarżąca nie przedstawiła też żadnej dokumentacji w zakresie swojego stanu zdrowotnego czy majątkowego, pomimo ciążącej na niej inicjatywnie dowodowej.

4.Skarga kasacyjna.

4.1.Skarżąca działając przez pełnomocnika adwokata zaskarżyła powyższy wyrok w całości. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P. zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej-p.p.s.a.), naruszenie przepisów postępowania które miało istotny wpływ na wynik sprawy przejawiające się w naruszeniu art. 145§1 ust.1 lit. a oraz art. 151 p.p.s.a., w zw z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzez oddalenie skargi Skarżącej na decyzję ZUS II Oddział w p. z [...] września 2011r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję ZUS z [...] maja 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w sytuacji gdy WSA w P. winien uwzględnić skargę i uchylić decyzję ZUS jako wydaną z naruszeniem prawa materialnego tj. nieuwzględniającego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej Skarżącej gdyż opłacenie należności z tytułu zaległych składek w wysokości obliczonej zgodnie z decyzją ZUS nr [...] z [...] maja 2010r. pozbawiłoby Skarżąca i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w P. względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym wg norm przepisanych.

4.2.Uzasadniając skargę kasacyjną jej autor wskazał, że Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 28 ust. 3a u.s.us. w zw z §3 rozporządzenia przez co nie zastosowała ich do indywidualnego przypadku.

4.3.Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie sporządzono.

5.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5.1.Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie ma usprawiedliwionych podstaw (art. 184 p.p.s.a.).

5.2. Zgodnie z art. 183§1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w §2 art. 183 p.p.s.a. w tej sprawie nie występują.

5.3. Wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek rozpoznawany był w kontekście regulacji zawartej w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z §3 rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003r.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (z zastrzeżeniem ust. 3a-o czym niżej), która zachodzi w gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Sposób sformułowania i uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 28 ust. 3a i §3 rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003r. wskazuje, że autor skargi kasacyjnej kwestionuje ustalenia, na podstawie których stwierdzono, że skarżąca nie spełnia przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek - w rozumieniu przytoczonego wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia art. 145§1 pkt 1 lit. a oraz art. 151 p.p.s.a. w związku ze wskazanymi wyżej przepisami, strona wiąże bowiem z brakiem podjęcia przez organ działań celem ustalenia sytuacji majątkowej, rodzinnej, zdrowotnej skarżącej i jej męża. Oznaczy to, że skarga kasacyjna zmierza do podważenia ustaleń dotyczących przesłanek umorzenia określonych art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz §3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS.

5.4.Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Według §3 ust. 1 powołanego w sprawie rozporządzenia MGPiPS Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Treść przytoczonego przepisu wskazuje, że ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącej i jej rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Skoro bowiem przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, to znaczy - wbrew wywodom skargi kasacyjnej - że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy (wyroki NSA: z 12 stycznia 2012r. sygn. akt: II GSK 1416/10, z 6 czerwca 2012r. sygn. akt: II GSK 685/11 dostępna na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tak więc chybione są zarzuty, że organ zobligowany był uzupełnić z własnej inicjatywy materiał dowodowy w niniejszej sprawie.

W rozpatrywanym przypadku na podstawie całokształtu materiału dowodowego jakim dysponowały organy, ustaliły, że skarżąca i jej mąż otrzymują świadczenia emerytalne w łącznej wysokości ponad 3.474,96 zł brutto, a ponadto posiadają nieruchomość na działce o pow. 0,94 ha. Okoliczności te nie były kwestionowane w sprawie. W tym stanie rzeczy nie można Sądowi I instancji skutecznie postawić zarzutu, że z naruszeniem art. 145§1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. wadliwie nie dostrzegł uchybienia przez organ art.28 ust. 3a u.s.u.s. i §3 rozporządzenia. W toku postępowania administracyjnego organy nie pominęły żadnego z dowodów. Skarżąca, mimo, że wzywana była do przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację materialną (w tym dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych kosztów utrzymania) nie przedłożyła ich jak również nie składała wniosków dowodowych w tym zakresie.

Co ważne, w przedmiotowym postępowaniu ciężar dowodzenia wskazanych przesłanek spoczywał bowiem na wnioskodawcy. Zaniechanie więc przeciwstawienia stanowisku organów administracji publicznej dowodów na okoliczność sytuacji materialnej, zdrowotnej oraz ponoszonych wydatków na utrzymanie nie może stanowić przekonującego argumentu uzasadniającego ocenę o wadliwości rezultatu przeprowadzonej przez Sąd I instancji kontroli zgodności z prawem decyzji odmawiającej umorzenia należnych składek. Strona postępowania nie jest bowiem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Zgromadzony w sprawie materiał trafnie uznano za kompletny i w pełni wystarczający do wydania decyzji administracyjnej w sprawie.

Reasumując-skarżąca wraz z mężem nie zostaną pozbawieni możliwości zaspokojenia życiowych potrzeb na poziomie niezbędnego minimum.

5.5. Nie ulega wątpliwości, że umorzenie należności z tytułu składek (z uwagi na użyte w art. 28 ust. 1, 2, 3a oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia sformułowanie, że należności "mogą" być umarzane oznacza, że decyzji w tym przedmiocie przypisuje się charakter decyzji uznaniowej. Konstrukcja uznania administracyjnego wyraża się w możliwości wyboru konsekwencji prawnych w ustalonym stanie faktycznym sprawy. Uznanie administracyjne nie polega więc na swobodzie organu administracji, w zakresie odnoszącym się do ustalania stanu faktycznego. Działając w ramach uznania administracyjnego organ administracji publicznej jest zobowiązany do szczegółowego zbadania stanu faktycznego i odzwierciedlenia w aktach sprawy wyniku postępowania dowodowego. Decyzja wydana w warunkach uznania administracyjnego nie może być więc decyzją dowolną, ale musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz w należyty sposób wyważać słuszny interes strony i interes społeczny (publiczny). W tym względzie pożądane jest również operowanie w pełni zobiektywizowanymi kryteriami oceny spraw danego rodzaju.

Podkreślenia przy tym wymaga, iż istotą działania w warunkach i ramach uznania administracyjnego jest to, że stwierdzenie występowania okoliczności odpowiadających takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy, jak również, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia słusznego interesu strony.

Powyższe, na co słusznie zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie pozostaje bez wpływu na przedmiotowy zakres sądowoadministracyjnej kontroli zgodności z prawem decyzji administracyjnej wydanej w warunkach uznania administracyjnego. Podkreślając wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, albowiem zasadą jest ich regulowanie, co ponad wszelką wątpliwość koresponduje z interesem społeczny, w okoliczności stanu faktycznego sprawy brak jest podstaw, aby uznać, że organy administracji publicznej naruszyły wskazany wyżej standard wyboru konsekwencji prawnych ustalonych faktów. Prawidłowo uzasadniając w wydanych rozstrzygnięciach wybór konsekwencji prawnych podejmowanej decyzji (decyzja negatywna, decyzja pozytywna) uwzględniły w pełni zobiektywizowane kryteria oceny spraw tego rodzaju, ze wskazaniem na sytuację osobistą, rodzinną i majątkowa strony, w tym również na źródło oraz okres powstania zaległości w opłacie składek - działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącej. Podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcie nie może być uznane za dowolne

5.6.Umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, co należy podkreślić, ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w niniejszej sprawie nie zachodzą.

5.7. Z tych wszystkich względów, skoro żadna z podstaw kasacyjnych nie znajduje usprawiedliwienia, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.

5.8. Orzekanie o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu rozstrzyga Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii.