Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 420/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: § 4 pkt 4, § 6 ust. 1 pkt 1, § 9 pkt 1, § 15 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 153 poz 30 art. 7
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenie Rady (WE) nr  1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR).
journal: Dz.U.UE.L 1999 nr 160 poz 80
law: Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu  Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia*

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia NSA Urszula Raczkiewicz Sędzia del. WSA Magdalena Bosakirska Protokolant Sylwia Kizińska po rozpoznaniu w dniu 21 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. Z. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 11 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Bk 698/07 w sprawie ze skargi E. Z. G. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej po wznowieniu postępowania oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Bk 698/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę E. Z. G., zwanego dalej "skarżącym", na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej po wznowieniu postępowania.

Sąd I instancji ustalił następujący stan faktyczny sprawy:

Ostateczną decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w Ł. przyznał skarżącemu rentę strukturalną na okres od czerwca 2005 r. do maja 2015 r., a to wobec stwierdzenia spełnienia przez skarżącego warunków do uzyskania takiej renty określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielenia pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem".

W związku z powzięciem informacji o posiadaniu ponad 0,5 ha użytków rolnych przez B. G., żonę skarżącego, o czym nie poinformowano organu na etapie podejmowania decyzji o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2007 r. Kierownik Biura Powoatowego ARiMR w Ł., działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone ostateczną decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r., a to z uwagi na niespełnienie przez skarżącego przesłanek dla ubiegania się o rentę strukturalną określonych przepisami § 6 ust. 1 i § 9 pkt 1 rozporządzenia. Stosownie do § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia warunek przekazania gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 4, uważa się za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1. Natomiast w myśl § 9 pkt 1 rozporządzenia warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, o którym mowa w § 4 pkt 5, uważa się za spełniony, jeżeli po przekazaniu gospodarstwa rolnego łączna powierzchnia użytków rolnych posiadanych (współposiadanych) przez uprawnionego do renty strukturalnej i jego małżonka nie przekracza 0,5 ha, a działalność rolnicza prowadzona na tych użytkach służy wyłącznie zaspokajaniu potrzeb własnych uprawnionego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

Według ustaleń organu we wniosku o przyznanie renty strukturalnej, złożonym w dniu 5 kwietnia 2005 r., a także w akcie notarialnym, w którym skarżący i jego żona przekazali na rzecz następcy J. G. gospodarstwo rolne, nie został ujęty udział żony w nieruchomości rolnej położonej we wsi J. gmina W., wynoszący (w przeliczeniu) 1,3773 ha. Tym samym, w świetle przepisów § 6 ust. 1 i § 9 ust. 1 rozporządzenia, nie zostały spełnione przesłanki dla ubiegania się przez skarżącego o przyznanie renty strukturalnej.

Zdaniem organu na rozstrzygnięcie sprawy nie może mieć wpływu twierdzenie żony skarżącego, że nie jest współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości, skoro ją sprzedała swojemu ojcu H. S. w sposób nieformalny, z naruszeniem art. 158 k.c. Skuteczne przeniesienie własności posiadanych udziałów, w formie aktu notarialnego, zostało dokonane dopiero w dniu 14 lutego 2007 r. Z powyższych względów decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. z dnia [...] czerwca 2007 r. uchylono ostateczną decyzję z dnia [...] czerwca 2005 r., przyznającą skarżącemu rentę strukturalną i odmówiono jej przyznania.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie § 6 pkt 1 oraz § 9 pkt 1 rozporządzenia, poprzez przyjęcie, że udziały żony skarżącego we współwłasności działek położonych we wsi J. wchodziły w skład gospodarstwa rolnego przekazywanego przez skarżącego. Ponadto, zdaniem skarżącego, przejawem naruszenia powyższych przepisów był brak posiadania, zarówno przez niego, jak i żonę, wspomnianego areału ziemi. W związku z jej sprzedażą, aczkolwiek w sposób nieformalny, zarówno skarżący, jak i żona, nie pracowali na tej ziemi i nie pobierali pożytków. Skarżący zarzucił także naruszenie art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności, a w szczególności brak przesłuchania H. S. na okoliczność posiadania spornych działek i prowadzenia na nich działalności rolniczej. Odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania.

Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w B. decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Jak ustalił organ odwoławczy skarżący i żona w przedłożonym akcie notarialnym z dnia 5 czerwca 2005 r., w którym umową darowizny przekazali gospodarstwo rolne następcy, zapewnili, że nie są właścicielami ani współwłaścicielami oraz nie posiadają żadnego gospodarstwa rolnego, oświadczając, że spełniają warunki określone w § 6 i § 9 rozporządzenia. Skarżący złożył również oświadczenie z dnia 10 czerwca 2005 r. o przekazaniu wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa, będących zarówno przedmiotem odrębnej własności ubiegającego się o rentę strukturalną, jak i żony, jak również współwłasności małżeńskiej oraz współwłasności z osobami innymi niż małżonek. W żadnym z tych dokumentów nie został uwzględniony fakt posiadania innego gospodarstwa przez żonę. Zatem, potwierdzając nieprawdę o zbyciu wszystkich użytków rolnych, skarżący wprowadził w błąd organ. Ujawnienie powyższych okoliczności uzasadniało uchylenie we wznowionym postępowaniu decyzji o przyznaniu renty strukturalnej i orzeczenie o odmowie jej przyznania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. skarżący podtrzymał stanowisko prezentowane w postępowaniu administracyjnym. Ponadto zarzucił naruszenie § 20 ust. 7 rozporządzenia, poprzez przyjęcie, iż skarżący nie przekazał gospodarstwa rolnego oraz nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Stosownie do § 20 ust. 7 rozporządzenia w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania postanowienia wnioskodawca powinien przekazać gospodarstwo rolne oraz zaprzestać prowadzenia działalności rolniczej, z zastrzeżeniem § 22. Skarżący podtrzymał także zarzut naruszenia przez organ II instancji art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a.

Sąd I instancji nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego. Jak podkreślił, powołując się na przepis § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, jednym z koniecznych warunków, które musi spełnić rolnik występujący o rentę strukturalną, jest przekazanie wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, będących zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności; może on pozostać jedynie posiadaczem (współposiadaczem) użytków rolnych o powierzchni nie przekraczającej 0,5 ha (z zastrzeżeniem wskazanych powyżej wymogów).

Jak wskazał Sąd I instancji pojęcie "gospodarstwa rolnego" nie jest zdefiniowane wprost w przepisach rozporządzenia. Sąd podzielił pogląd wyrażony w wyroku WSA w Białymstoku z dnia 14 grudnia 2006 r. w sprawie II SA/Bk 642/06 (nie publikowany), iż definicja gospodarstwa rolnego daje się odczytać z treści przepisów § 6 ust. 1 pkt 1 i § 9 pkt 1 rozporządzenia. Przepisy te statuują pojęcie "gospodarstwa rolnego" w znaczeniu przedmiotowym. Sprowadzają je do powierzchni użytków rolnych stanowiących własność (współwłasność) rolnika i jego małżonka, zarówno z majątku dorobkowego, jak i majątków odrębnych każdego z małżonków. Tak sformułowana definicja gospodarstwa jest zbliżona do definicji przyjętej na potrzeby podatku rolnego, w której istotne jest jedynie spełnienie normy obszarowej gruntów stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu danego podmiotu. Takie pojmowanie gospodarstwa powoduje, że np. trzy działki gruntu położone w trzech nawet znacznie odległych miejscach, nawet, jeżeli nie istnieje pomiędzy nimi żadna więź ekonomiczna, o ile są przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka lub ich współwłasności, będą stanowiły gospodarstwo rolne dla celów omawianego rozporządzenia. Pojęcie to wyraźnie różni się od definicji gospodarstwa rolnego zawartej w art. 553 k.c., zgodnie z którą za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W analizowanym przypadku grunty nie muszą więc stanowić zorganizowanej całości.

Według dokonanych w sprawie ustaleń żona skarżącego w dniu wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej była współwłaścicielką w 2/8 części użytków rolnych o całkowitej powierzchni 5,5090 ha. Udział wynoszący 1/8 części nabyła w drodze spadkobrania po swojej matce E. S., co zostało potwierdzone prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] czerwca 1993 r., kolejny udział w 1/8 części nabyła na podstawie umowy darowizny sporządzonej w dniu 16 sierpnia 1994 r. Skuteczne zbycie tych udziałów w formie aktu notarialnego nastąpiło dopiero w dniu 14 lutego 2007 r., a więc z przekroczeniem terminu 6 miesięcy określonego w § 20 ust. 7 rozporządzenia. Zatem, skarżący nie spełnił warunków niezbędnych do przyznania renty strukturalnej.

Zdaniem Sądu I instancji w sprawie jest bez znaczenia kwestia związana z prowadzeniem, czy też nie, działalności rolniczej na wspomnianych gruntach przez żonę skarżącego. Obojętna jest także okoliczność, iż omawiane grunty nie stanowiły zorganizowanej całości z pozostałymi gruntami skarżącego. Na ocenę zasadności przyznania renty strukturalnej nie ma wpływu okoliczność, kto faktycznie był posiadaczem spornych gruntów. Podnoszona przez skarżącego okoliczność sprzedaży w drodze nieformalnej umowy posiadanych udziałów H. S., nawet w sytuacji uznania jej za wiarygodną, nie mogła wywołać żadnego skutku, gdyż umowa taka jest nieważna i w związku z tym nie może spowodować przejścia własności nieruchomości na inną osobę.

Z powyższych względów Sąd I instancji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", oddalił skargę.

Od powyższego wyroku skarżący wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono naruszenie prawa materialnego, a mianowicie przepisu § 6 ust. 1 rozporządzenia, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż przekazanie przez producenta gospodarstwa rolnego następuje poprzez przeniesienie własności wszystkich gruntów rolnych (z wyłączeniem gruntów do 0,5 ha). Natomiast, jak podkreśla się, w myśl powołanego przepisu warunkiem koniecznym jest przekazanie użytków rolnych wchodzących w skład tego gospodarstwa, a więc gospodarstwa prowadzonego przez producenta rolnego, czyli będącego w jego posiadaniu w chwili przekazywania. Taką wykładnię potwierdza również § 9 rozporządzenia, w świetle którego nie jest istotny stan prawny własności, lecz sytuacja faktyczna (posiadanie), aby uznać spełnienie warunku zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej na potrzeby uzyskania prawa do renty strukturalnej. Zdaniem skarżącego, powołującego się na § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, istnieje możliwość pozostawania właścicielem (lub współwłaścicielem) innego gospodarstwa rolnego pod warunkiem, iż nie jest się posiadaczem (lub współposiadaczem) innych gruntów rolnych, co wprost wynika z treści § 9 pkt 1 rozporządzenia. Toteż, powstrzymanie się producenta rolnego od wyzbycia się innych gruntów rolnych, niż wchodzące w skład tego gospodarstwa rolnego, jest w pełni uprawnione i nie powoduje negatywnych skutków dla osoby ubiegającej się o rentę strukturalną.

W ocenie skarżącego Sąd I instancji przyjął rozszerzającą definicję gospodarstwa rolnego, uznając iż w skład gospodarstwa rolnego producenta, który przekazuje gospodarstwo, wchodzą wszystkie działki gruntu o charakterze rolniczym, będące jego własnością według stanu prawnego na dzień przekazywania, bez względu na ich usytuowanie, posiadanie, zorganizowaną całość gospodarczą itp. Takie zdefiniowanie gospodarstwa rolnego narusza prawo.

Wykładnia § 6 ust. 1 pkt 1 i § 9 pkt 1 rozporządzenia, prezentowana w skardze kasacyjnej, znajduje, zdaniem skarżącego, potwierdzenie w treści § 15 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, chociaż przepis ten w bezpośredni sposób nie dotyczy przedmiotowej sprawy. Stosownie do § 15 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia w przypadku podjęcia działalności rolniczej na użytkach rolnych nabytych w drodze dziedziczenia wypłata renty strukturalnej ulega zawieszeniu po roku od dnia zaistnienia tego zdarzenia, jeżeli uprawniony do renty strukturalnej powiadomił o tym zdarzeniu kierownika biura powiatowego Agencji, w terminie 14 dni od dnia jego zaistnienia. Zdaniem skargi kasacyjnej wykładnia celowościowa tego przepisu wskazuje, iż zawieszeniu (a nie pozbawieniu) ulega wypłata renty strukturalnej, jeżeli następuje podjęcie działalności rolniczej na użytkach rolnych nabytych w drodze dziedziczenia. Nie sam fakt nabycia prawa własności użytków rolnych w drodze dziedziczenia jest decydujący dla zawieszenia renty, lecz musi być to połączone z podjęciem działalności rolniczej na tych gruntach. Gdyby intencją twórcy przepisu było ograniczenie lub pozbawienie prawa do renty strukturalnej osobie, która nabyła prawo własności gruntów rolnych, zapewne nakazywałaby wyzbycie się tych nieruchomości z jednoczesnym zawieszeniem na ten okres wypłaty renty strukturalnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod uwagę z urzędu nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania.

Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania jeśli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty odnoszą się do naruszenia prawa materialnego.

Z uwagi na to, że skarga kasacyjna nie zarzuciła wyrokowi Sądu I instancji naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, miarodajne są ustalenia faktyczne przyjęte przez ten Sąd, w świetle których skarżący nie spełnił przesłanek faktycznych dla ubiegania się o rentę strukturalną, gdyż jego żona pozostała współwłaścicielką innego gospodarstwa rolnego o całkowitej powierzchni 5,5090 ha.

Omawiane rozporządzenie może nasuwać wątpliwości interpretacyjne. Dlatego dla ustalenia prawidłowego rozumienia treści jego przepisów niezbędne jest posiłkowanie się odpowiednimi regulacjami prawa wspólnotowego, a w szczególności rozporządzeniem z dnia 17 maja 1999 r. Rady (WE) Nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia (Dz. U. UE.L Nr 160, poz. 80 ze zm.), zwane dalej "rozporządzenie Nr 1257/1999", a także rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenie Rady (WE) Nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR)- (Dz.U.UE.L. Nr 153, poz. 30 ze zm.), zwane dalej "rozporządzeniem Nr 817/2004". Wspomniane wyżej rozporządzenia stanowiły wytyczne dla rozwiązań prawnych przyjętych w przepisach polskiego rozporządzenia.

Na tle stanu faktycznego niniejszej sprawy na uwagę zasługuje art. 7 rozporządzenia Nr 817/2004. W myśl tego przepisu w przypadku, gdy gospodarstwo jest przekazywane przez kilku przekazujących, ogólne wsparcie ograniczone jest do kwoty przewidzianej dla jednego przekazującego. Dlatego, jak to miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, jeżeli w gospodarstwie rolnym przekazywanym za rentę strukturalną działalność rolniczą prowadzili obydwoje małżonkowie, zaś wysokość renty uwzględnia wspomnianą wyżej kwotę wsparcia finansowego, wszystkie przesłanki dla uzyskania renty strukturalnej winny być spełnione przez obu małżonków, gdyż w rzeczy samej oni obydwoje są beneficjentami tego świadczenia. Zasadnie zatem, organy administracji publicznej prowadziły postępowanie zmierzające do ustalenia, czy również żona skarżącego spełniła wymagania związane z przekazaniem gruntów rolnych, w odniesieniu do których przysługiwało jej prawo dysponowania takimi gruntami.

Istotną przesłanką dla uzyskania renty strukturalnej jest przekazanie gospodarstwa rolnego. Rozporządzenia Nr 1257/1999 i Nr 817/2004 nie precyzują jednakże na czym polega przekazanie gospodarstwa na potrzeby uzyskania renty strukturalnej. Rozporządzenia te, co wymaga podkreślenia, nie posługują się pojęciami wypracowanymi na gruncie prawa cywilnego, takimi jak własność, czy posiadanie. Mając na uwadze, że renty strukturalne finansowane są ze środków objętych regulacjami wspólnotowymi, wypłacanie tych rent musi być zgodne z przepisami prawa wspólnotowego. Toteż, dla właściwego stosowania krajowego rozporządzenia, rozumienie istotnego dla wyniku sprawy pojęcia "przekazanie gospodarstwa" winno być zgodne z analogicznymi regulacjami wspomnianych rozporządzeń unijnych. Nie jest, co do zasady, właściwe i wystarczające odwoływanie się do odpowiednich pojęć polskiego prawa cywilnego, normujących własność, czy posiadanie. Prawo wspólnotowe, określając przekształcenia strukturalne jako cel wypłat, nie precyzuje form prawnych w jakich ma następować realizacja celów przewidzianych w powyższych przepisach. W omawianej kwestii wspomniane wyżej pojęcia polskiego prawa cywilnego mogą znaleźć jedynie posiłkowe zastosowanie.

Mając na uwadze realizację przez omawiane przepisy wspólnotowe, jak i prawo krajowe, wielopłaszczyznowych celów, a w szczególności uzyskanie tym sposobem korzystnych dla całej gospodarki przekształceń strukturalnych w rolnictwie, podniesienia jego efektywności i konkurencyjności, a także zapewnienie ochrony socjalnej rolnikom przekazujących gospodarstwa nowym nabywcom, organ powinien zbadać, czy przekazanie gospodarstwa nowemu nabywcy przez ubiegającego się o rentę strukturalną realizuje wspomniane wyżej cele. Wychodząc z powyższych przesłanek przekazanie gospodarstwa rolnego nowemu nabywcy powinno być dokonane na przejrzystych warunkach, aby eliminować przyznawanie rent strukturalnych niezgodnie z celami omawianych przepisów, a w szczególności poprzez ich obchodzenie. A zatem, aby można było uznać, iż miało miejsce przekazanie gospodarstwa rolnego nowemu nabywcy, a to na potrzeby ubiegania się o rentę strukturalną przez przekazującego, po jego stronie powinna nastąpić trwała utrata więzi decyzyjnych (zarządu), ekonomicznych i gospodarczych związanych z przekazanym gospodarstwem. Co do zasady, po przekazaniu gospodarstwa, przekazujący nie powinien czerpać korzyści z efektów pracy nabywcy gospodarstwa.

W świetle ustaleń Sądu I instancji, podzielającego stanowisko organów administracji publicznej, po stronie skarżącego nie zostały spełnione przesłanki faktyczne dla ubiegania się o rentę strukturalną, choć Sąd I instancji swoje ustalenia w tym zakresie ograniczył do stwierdzenia faktu, iż skarżąca w dacie decyzji o przyznaniu renty strukturalnej nie przekazała nowemu nabywcy posiadanych udziałów w gospodarstwie rolnym o całkowitej powierzchni 5,5090 ha. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny skontrolować prawidłowości ustaleń faktycznych Sądu I instancji, na podstawie których Sąd ten podzielił stanowisko organów o niespełnieniu przez skarżącego przesłanek faktycznych dla ubiegania się o przyznanie renty strukturalnej. Skarga kasacyjna nie została bowiem oparta na podstawie, o której mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a więc na zarzucie naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jak już wyżej wskazano skarga kasacyjna została oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez Sąd I instancji, a mianowicie przepisu § 6 ust. 1 rozporządzenia, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż przekazanie przez producenta gospodarstwa rolnego następuje poprzez przeniesienie własności wszystkich gruntów rolnych (z wyłączeniem gruntów do 0,5 ha).

Skarga kasacyjna zarzuca Sądowi I instancji przyjęcie rozszerzającej wykładni powołanego wyżej przepisu. I tak, jak to już wskazano, skarga kasacyjna, akcentując w przepisie § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia sformułowanie, odnoszące się do użytków rolnych wchodzących w skład "tego gospodarstwa", wywodzi stąd możliwość dysponowania przez żonę prawem do własności gruntów rolnych wchodzących w skład innego gospodarstwa, co nie jest przeszkodą dla przyznania prawa do renty strukturalnej, czego z kolei nie podzielił Sąd I instancji. Według Sądu I instancji dla ubiegania się o rentę strukturalną wymagane jest wyzbycie się prawa własności wszystkich gruntów, należących zarówno do ubiegającego się o rentę strukturalną, jak i jego małżonka, poza gruntami rolnymi o powierzchni do 0,5 ha na cele służące wyłącznie zaspokojeniu potrzeb własnych uprawnionego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto, zdaniem skargi kasacyjnej, dla spełnienia warunku przekazania gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 4 rozporządzenia, nie jest istotny stan prawny (własność), lecz sytuacja faktyczna (posiadanie), na co wskazuje § 9 pkt 1 rozporządzenia.

Na gruncie § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia może powstać wątpliwość jakie znaczenie nadać użytemu w tym przepisie sformułowaniu "tego gospodarstwa", a zatem czy prawo do uzyskania renty strukturalnej, jak to wywodzi skarga kasacyjna, koliduje z zachowaniem prawa własności do gruntów wchodzących w skład innego gospodarstwa, których właścicielem jest małżonek uprawnionego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy przyjąć taką wykładnię przepisu § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, zgodnie z którą prawo do uzyskania renty strukturalnej będzie ściśle powiązane z zapewnieniem osiągnięcia celu zawartego w przepisach Unii Europejskiej tj. restrukturyzacji gospodarstw rolnych.

W świetle § 4 rozporządzenia, renty strukturalne są instrumentem realizującym cele na wielu płaszczyznach - struktur agrarnych, socjalnej, zatrudnienia, ekonomicznej. Jednak podstawowym i priorytetowym celem tej instytucji - tak na gruncie prawa polskiego, jak i wspólnotowego - są przekształcenia strukturalne w rolnictwie. Pozostałe cele mają niejako charakter wtórny i realizowane są obok celu podstawowego (Dorota Milanowska, glosa do wyroku NSA z dnia 23 maja 2006 r., II OSK 84/05; "Państwo i Prawo" 2007/8/136). Wychodząc z celu priorytetowego rent strukturalnych, jakim jest właśnie poprawa struktur agrarnych, a więc istnienie większych i silniejszych ekonomicznie gospodarstw rolnych, prawidłowa jest wykładnia przepisu § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, zmierzająca do tego, aby w zamian za prawo do renty strukturalnej uprawniony do niej, jak i jego małżonek, przekazali na rzecz nabywcy lub nabywców prawo własności do wszystkich gruntów rolnych, bez względu na to w zakres ilu gospodarstw rolnych grunty te wchodzą, za wyjątkiem gruntów przeznaczonych na własne potrzeby uprawnionego o powierzchni do 0,5 ha. Na taką wykładnię wskazuje m.in. przepis § 4 pkt 5 rozporządzenia, który wyraźnie wymaga od osoby ubiegającej się o rentę strukturalną zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej. Aby ten wymógł mógł być skutecznie zrealizowany musi więc w sposób trwały ustać więź ekonomiczno-prawna uprawnionego do renty strukturalnej lub jego małżonka z jakimkolwiek gruntem rolnym o powierzchni przekraczającej 0,5 ha.

Niniejszej sprawy nie dotyczy podnoszony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przepis § 15 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, ale w obu przypadkach, co do samej zasady, nie ma podstaw do pobierania renty strukturalnej, jeżeli osoba o nią ubiegająca się lub już uprawniona do takiej renty, jest dysponentem innego gospodarstwa, przy czym kwestią ustaleń faktycznych w omawianych sytuacjach jest podjęcie działalności rolniczej.

Przechodząc do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisu § 9 pkt 1 rozporządzenia, skarżący wywiódł, że ze sformułowania tego przepisu mówiącego o prawie posiadania gruntów rolnych o powierzchni do 0,5 ha, wynika prawo do utrzymania własności gruntów rolnych o powierzchni przekraczającej wspomniany wyżej areał. Takiej argumentacji skargi kasacyjnej nie sposób podzielić. Przepis § 9 pkt 1 rozporządzenia reguluje ściśle określoną sytuację, a mianowicie przyznaje prawo uprawnionego z renty strukturalnej do zachowania na własne potrzeby i potrzeby domowników gruntu rolnego o powierzchni do 0,5 ha. Zatem, przepis ten nie może stanowić uzasadnienia dla utrzymania własności większego areału gruntów rolnych, gdyż naruszałoby to przepis § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przepis ten, o czym była już mowa, wskazuje na obowiązek przekazania przez uprawnionego i jego małżonka wszystkich gruntów, za wyjątkiem sytuacji unormowanej przepisem § 9 pkt 1 rozporządzenia. Przepis § 9 pkt 1 rozporządzenia jest zatem wyjątkiem od przepisu § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i musi być interpretowany ściśle w sposób, który nie zaprzecza celom przyznawania rent strukturalnych.

W każdej sprawie dotyczącej prawidłowości przyznania rent strukturalnych szczegółowo powinny być badane fakty i czynione ustalenia pozwalające na stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki łącznie określone przepisami § 6 ust.1 i § 9 rozporządzenia, tj. czy poprzez przekazanie gospodarstwa rolnego następcy zostały osiągnięte unijne cele restrukturyzacji i czy wielkość gruntów pozostająca własnością rolnika celom tym nie przeczy.

W sprawie niniejszej skarga kasacyjna nie kwestionuje ustaleń faktycznych poczynionych przez organ i zaakceptowanych przez Sąd I instancji, zatem NSA jest tymi ustaleniami związany i zobligowany do przyjęcia, że własność udziału w spadku obejmującym gospodarstwo rolne świadczy o niespełnieniu warunku zaprzestania działalności rolniczej przez małżonkę rolnika.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.