Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1365/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 2 ust 1 i ust 6, art 7 ust 1
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch sędzia del. NSA Teresa Rutkowska Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Gospodarki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 326/09 w sprawie ze skargi D. N. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od D. N. na rzecz Ministra Gospodarki kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 maja 2009 r., IV SA/Wa 326/09, po rozpoznaniu skargi D. N., uchylił decyzję Ministra Gospodarki z dnia 10 grudnia 2008 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 3 października 2008 r., wydane w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Z uzasadnienia powyższego wyroku wynika, że pismem z dnia 5 sierpnia 2008 r. D. N., działająca przez pełnomocnika adw. M. B. złożyła, do Ministra Gospodarki wniosek w trybie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia 8 września 1949 r. w części dotyczącej zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego w dniu 17 maja 1951 r. ustalającego, iż nieruchomość położona w Ł. przy ul. [...] stanowi część składową Zakładów Graficznych Towarzystwa Wydawniczego "[...]" Sp. z o.o. przechodzi na własność Państwa.

Decyzją z dnia 3 października 2008 r. nr [...] Minister Gospodarki odmówił wszczęcia postępowania z ww. wniosku.

W uzasadnieniu organ podał, że nie istnieją przesłanki pozwalające uznać wnioskodawczynię za stronę w przedmiotowym postępowaniu, w rozumieniu art. 28 K.p.a., z uwagi na okoliczność, iż nie posiada ona interesu prawnego opartego na materialnoprawnej przesłance wywodzącej się z tytułu prawnego do przedsiębiorstwa Zakłady Graficzne T-wo Wydaw. "[...]" Sp. z o.o. Ł., ul. [...]. Organ orzekający stwierdził, że nie legitymuje D. N. do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 8 września 1949 r., interes prawny wynikający z praw właścicielskich do nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], objętej księgą hipoteczną nr hip [...], rep. Hip. Nr [...], będącej własnością W. M. i A. M., gdyż nieruchomość ta nie była przedmiotem ww. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego.

We wniosku z dnia 28 października 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia 3 października 2008 r. (data wpływu do Ministerstwa 29 października 2008 r.) D. N. zarzuciła organowi pierwszej instancji niewyjaśnienie czy w związku z postępowaniem nacjonalizacyjnym Zakładów przeprowadzone zostało postępowanie, zakończone prawomocnym orzeczeniem właściwego ministra, zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy ustalający, iż nieruchomość położona w Ł. przy ul. [...] przeszła na własność Państwa.

Po rozpatrzeniu wniosku D. N. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Gospodarki nie znalazł podstaw do zmiany skarżonej decyzji i decyzją z dnia 10 grudnia 2008 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Ministra Gospodarki z dnia 3 października 2008 r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia 8 września 1949 r.

Organ stwierdził, iż Zakłady Graficzne T-wo Wydaw. "[...]" Sp. z o.o. Ł., ul. [...], stanowiące własność spółki Zakłady Graficzne T-wo Wydaw. "[...]" Sp. o.o. w Ł. przeszło na własność Państwa na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) dalej ustawa nacjonalizacyjna, co zostało potwierdzone orzeczeniem nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 8 września 1949 r.

Podstawą wydania ww. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 8 września 1949 r. był art. 2 ust. 1 i 7 oraz art. 6 ust. 1 ww. ustawy oraz § 65 ust. 1 pkt c/ rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Art. 2 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej stanowił, że bez odszkodowania przechodzą na własność Państwa przedsiębiorstwa przemysłowe, górnicze, bankowe, ubezpieczeniowe oraz handlowe niemieckich i gdańskich osób prawnych z wyłączeniem osób prawnych prawa publicznego, a o przejęciu tych przedsiębiorstw orzekał, właściwy ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa minister, którego orzeczenie było ostateczne i niepodlegające zaskarżeniu do Najwyższego Trybunału Administracyjnego. Objęcie poszczególnych składników majątkowych omawianego przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 17 maja 1951 r. Ogłoszenie o terminie sporządzenia niniejszego protokołu zamieszczono w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej m. Łodzi z dnia 2 maja 1951 r. Nr [...], cz. [...], poz. [...], zgodnie z § 73 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r.

Zgodnie z § 75a ust. 1 tego rozporządzenia osoba lub organizacja gospodarcza wyznaczona do sporządzenia protokółu zdawczo-odbiorczego winna przedstawić właściwemu ministrowi do zatwierdzenia protokół zdawczo-odbiorczy wraz ze zgłoszonymi uwagami i zarzutami. Zatwierdzając protokół właściwy minister ustalał w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, które składniki majątkowe objęte protokołem stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą lub zostają przejęte wraz z nim na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego. Zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy stawał się integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego.

Organ wyjaśnił, iż elementy jakie powinno zawierać orzeczenie o przejęciu bądź przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w tym wypadku orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 8 września 1949 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Zakłady Graficzne T-wo Wydaw. "[...]" Sp. z o.o. ul. [...] zostały wymienione w § 66 ww. rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r., zgodnie z którym omawiane orzeczenie powinno zawierać: nazwę i przedmiot przedsiębiorstwa, miejsce jego położenia, wskazanie przepisu ustawy, na podstawie, którego zostaje wydane, wskazanie na czyją rzecz następuje przejście lub przejecie przedsiębiorstwa i wszystkie te elementy zawiera przedmiotowe orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego. Jako element ww. orzeczenia nie zostało wskazane m.in. wymienienie poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa, czy został zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy z przejęcia przedsiębiorstwa przez państwowe jednostki organizacyjne, gdyż z reguły protokół zdawczo-odbiorczy sporządzany był po wydaniu orzeczenia o nacjonalizacji i nie stanowił integralnej części orzeczenia.

Tryb przejmowania przedsiębiorstw na własność Państwa, określony w ww. rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. przewidywał wydanie orzeczenia właściwego ministra o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego przedmiotowego przedsiębiorstwa, konkretyzującego składniki majątkowe i niemajątkowe przedsiębiorstwa. Zatem wskazanie poszczególnych składników majątkowych, w szczególności stanowiących własność osób trzecich, niepodpadających pod art. 2 i 3 ustawy nacjonalizacyjnej, następowało już po wydaniu orzeczenia o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, w odrębnym postępowaniu zakończonym orzeczeniem właściwego ministra o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego.

Uregulowania zawarte w § 75 ww. rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. przewidywały w szczególności konieczność wymienienia w protokole zdawczo-odbiorczym wszystkich składników przedsiębiorstwa oraz praw, zobowiązań przedsiębiorstwa, włączonych przed dniem wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej składników majątkowych innego przedsiębiorstwa lub stanowiącego własność osoby niepodpadającej pod przepis art. 2 ust. 1 i 3 ustawy nacjonalizacyjnej, potrzebę wzmianki szczegółowo określającej składniki przedsiębiorstwa. Dla właścicieli tych składników majątkowych rozporządzenie przewidywało wypłatę odszkodowania, jak dla wierzycieli przedsiębiorstwa. Mogli oni też uczestniczyć przy sporządzaniu protokołu zdawczo-odbiorczego oraz wnosić uwagi i zarzuty wobec jego treści.

Minister Gospodarki podkreślił, iż w niniejszej sprawie, w żadnym miejscu wnioskodawczyni nie domaga się stwierdzenia nieważności orzeczenia właściwego ministra o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego. Orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu nie jest integralną częścią orzeczenia nacjonalizacyjnego. W takim orzeczeniu ustalano, że przejęciu podlegają nie tylko składniki majątkowe należące do właścicieli przedsiębiorstwa, lecz także mienie osób trzecich, które uznano za niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa. Zatem nacjonalizacja mienia osób trzecich oparta była na innych przesłankach prawnych niż przedsiębiorstwa. Mienie takie mogło zostać upaństwowione jedynie, gdy właściwy minister zatwierdzający protokół uznaje za integralny składnik przedsiębiorstwa, a nie gdy spełniało przesłanki tożsame z kryteriami związanymi z nacjonalizacją przedsiębiorstwa. Ocena czy zostały spełnione przesłanki upaństwowienia mienia osób trzecich następuje wyłącznie w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia właściwego ministra i zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego.

Zatem twierdzenie strony skarżącej, iż konieczne jest uzupełnienie postępowania dowodowego celem jednoznacznego wykluczenia istnienia orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, zdaniem organu, jest niezasadne, gdyż fakt istnienia lub nieistnienia orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego nie ma znaczenia przy ocenie legalności wskazanej decyzji nacjonalizacyjnej. To wnioskodawca ma obowiązek określić przedmiot postępowania, wskazać konkretną decyzję administracyjną, o której stwierdzenie nieważności wnosi, poprzez podanie jej cech: daty wydania lub organu, który wydał tę decyzję. Wówczas, organ mając na uwadze art. 77 K.p.a., podejmuje czynności mające na celu odnalezienie tego aktu. W omawianym przypadku wnioskodawca domaga się stwierdzenia nieważności konkretnej decyzji administracyjnej – orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 8 września 1949 r., a następnie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy domaga się poszukiwania przez organ innej decyzji.

Ponadto organ podniósł, iż zgodnie z brzmieniem art. 157 § 3 K.p.a., odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. W szczególności, odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje wówczas, gdy żądanie zostało wniesione przez podmiot niebędący stroną w sprawie, albo gdy wystąpi niedopuszczalność wszczęcia takiego postępowania z przyczyn podmiotowych bądź z przyczyn przedmiotowych.

Natomiast zgodnie z art. 28 K.p.a. stroną może być każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój obowiązek bądź interes prawny. O tym, czy interes będący treścią żądania określonego podmiotu ma charakter prawny, decyduje treść obowiązujących w zakresie przedmiotu żądania przepisów prawa materialnego. A zatem interes prawny do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 8 września 1949 r. posiada jedynie jego właściciel, którym wnioskodawczyni nie jest. Interes prawny wynikający z prawa do nieruchomości przy ul. [...] w Łodzi nie legitymuje D. N. do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 8 września 1949 r., gdyż nieruchomość ta nie była przedmiotem ww. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego.

W skardze na tą decyzję D. N. wniosła o uchylenie decyzji Ministra Gospodarki z dnia 10 grudnia 2008 r. Skarżąca wskazanej decyzji zarzuciła rażące naruszenie przepisu postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności zasady rzetelnej procedury, tj. art. 7 K.p.a. w związku z art. 77 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a., polegającego na nieustaleniu czy w toku postępowania nacjonalizacyjnego przedsiębiorstwa Zakłady Graficzne Towarzystwo Wydawnicze "[...]" Sp. z o.o., sporządzony w dniu 17 maja 1951 r. protokół zdawczo-odbiorczy, wskazujący jako składnik tego przedsiębiorstwa nieruchomość należącą do poprzedników prawnych skarżącej, został zatwierdzony prawomocnym orzeczeniem właściwego ministra i w konsekwencji naruszenie przepisu art. 28 K.p.a. poprzez uznanie, iż skarżąca nie posiada interesu prawnego uprawniającego do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 8 września 1949 r. w części dotyczące nieruchomości położonej w Łodzi przy ul. [...], mimo że ustalenie w toku postępowania dowodowego, że orzeczenie zatwierdzające ww. protokół zostało zatwierdzone prawomocnym orzeczeniem i stanowi integralną część orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...], ma bezpośredni wpływ na sytuację prawną skarżącej i daje jej przymiot strony postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] w tym zakresie.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając zaskarżonym wyrokiem decyzje Ministra Gospodarki stwierdził, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy K.p.a., w tym w szczególności art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., oraz art. 80 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy.

W uzasadnieniu Sąd podał, że legitymację do żądania wszczęcia postępowania na wniosek ma podmiot, który twierdzi, że decyzja wadliwa dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku. Stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważność jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (wyr. NSA z dnia 30 października 2003 r., sygn. akt I SA 3087/01, Lex 149467).

W postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z wniosku osoby, która podaje się za stronę, nie ma zastosowania ogólna reguła wyrażona w art. 61 § 3 K.p.a. stanowiąca, iż datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej, gdyż zgodnie z art. 157 § 3 K.p.a. organ może odmówić wszczęcia postępowania.

Na podstawie art. 157 § 3 K.p.a. organ orzeka co do niedopuszczalności z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Decyzja wydana na podstawie art. 157 § 3 K.p.a. jest wynikiem oceny zdolności do działania w sprawie osoby wnoszącej podanie, legitymacji strony, wykazania tego, że nie istnieje decyzja, której ważność należy poddać ocenie (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998, s. 829).

Wszczęcie i prowadzenie postępowania zależy zatem od uprzedniej kontroli przez organ, czy zachodzą formalnoprawne przesłanki warunkujące jego dopuszczalność.

Należy do nich w pierwszej kolejności ustalenie, czy wnioskodawcy przysługuje przymiot strony w tym postępowaniu. Art. 28 K.p.a. stanowi, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Aby mieć przymiot strony, należy wykazać interes prawny w danym postępowaniu lub w żądaniu dokonania czynności przez organ.

Sąd I instancji stwierdził, iż z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że współwłaścicielami nieruchomość przy ul. [...] w Ł. zapisanej w księdze hipotecznej pod Nr [...] repertorium hipotecznego Nr [...], o ogólnej powierzchni 4609 łokci kw. byli W. M. w 3/4 częściach i A. M. w 1/4 części. Skarżąca udokumentowała, że jest spadkobiercą A. M. – odpis postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. Śródmieścia w Ł. I Wydział Cywilny z dnia 29 marca 2006 r. sygn. akt I Ns 380/05. Wskazała, że podstawą ujawnionego w księdze hipotecznej nr hip. [...] wpisu na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości przy ul. [...] w Ł., poprzednio należącej do W. M. i A. M., jest orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego Nr [...].

Orzeczeniem Ministra Przemysłu Lekkiego Nr [...] z dnia 8 września 1949 r. wydanym w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego orzeczono o przejściu na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 i 7, art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) oraz § 65 ust. 1 pkt c/ rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62 ze zm.) m.in. przedsiębiorstwa pn. Zakłady Graficzne T-wo Wydawn. "[...]", sp. z o.o. Ł. ul. [...]. Zakłady te stanowiły własność Spółki Zakłady Graficzne T-wo Wydawn. "[...]SP. z o.o. w Ł. Przedsiębiorstwo to przeszło na własność Państwa bez odszkodowania w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem oraz wszelkimi prawami, wolne od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań mających swe źródło w stosunku najmu lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Orzeczenie to było ostateczne i nie ulegało zaskarżeniu do Najwyższego Trybunału Administracyjnego.

Sąd wojewódzki podał, że w ustawie nacjonalizacyjnej i rozporządzeniu wykonawczym ustawodawca przewidział szczególny tryb orzekania o przejściu z mocy prawa własności znacjonalizowanych przedsiębiorstw na własność Państwa. Z przepisów tych wynika, że jest to tryb administracyjny. Zgodnie z art. 2 i 3 oraz art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej określone w niej przedsiębiorstwa przechodzą z mocy prawa lub przejmowane są z mocy prawa na rzecz Państwa w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem, o czym orzeka właściwy minister, zgodnie z § 65 rozporządzenia wykonawczego, a przedsiębiorstwo przechodzi na własność Państwa z dniem ogłoszenia tego orzeczenia – § 71 rozporządzenia. Zgodnie z § 72, 74, 75 i 75a rozporządzenia osoby lub organizacje wyznaczone przez właściwego ministra sporządzają protokół zdawczo-odbiorczy wymieniający składniki majątkowe przejmowanego przedsiębiorstwa, który przedstawiają ministrowi do zatwierdzenia. Zatwierdzając protokół zdawczo-odbiorczy właściwy minister rozpatruje zgłoszone do niego uwagi i zarzuty i ustala, które składniki majątkowe objęte protokółem stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą lub zostają przejęte wraz z nim na własność Państwa a zatwierdzony przez ministra protokół zdawczo-odbiorczy jest integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa – § 75a ust. 2 rozporządzenia.

Sąd wyjaśnił, iż w przedmiotowej sprawie orzeczenie nacjonalizacyjne Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 8 września 1949 r. zostało ogłoszone w Monitorze Polskim z 1949 r. Nr A-75, poz. 942, 943. Ogłoszenie o terminie sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego zamieszczone zostało w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej m. Łodzi z dnia 2 maja 1951 r. Nr 9, cz. II, poz. 72 – § 73 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. Sam protokół zdawczo-odbiorczy został sporządzony w dniu 17 maja 1951 r. W protokole tym jako istotny składnik przedsiębiorstwa Zakłady Graficzne T-wo Wydawn. "[...]", Sp. z o.o. została wymieniona nieruchomość położona w Ł. przy ul. [...]. Wynika z tego, że postępowanie administracyjne w przedmiocie wydania orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy przez właściwego ministra na podstawie § 75a rozporządzenia zostało wszczęte, jednakże nie ma w aktach administracyjnych potwierdzenia, że zostało ono zakończone wydaniem tego orzeczenia.

Zdaniem Sądu I instancji, z treści wniosku o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności wynika, że wnioskodawczyni, nie mając dowodów na wydanie orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy, wnosi o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 8 września 1949 r. w części orzeczenia w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego w dniu 17 maja 1951 r. ustalającego, iż nieruchomość położona w Ł. przy ul. [...] stanowi część składową Zakładów Graficznych Towarzystwa Wydawniczego "[...]" Sp. z o.o. i przechodzi na własność Państwa.

Sąd podkreślił, że gdyby orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 17 maja 1951 r. zostało wydane na podstawie § 75a ust. 2 rozporządzenia, to z dniem jego wydania stało by się integralną częścią orzeczenia nacjonalizacyjnego Ministra Przemysłu Lekkiego Nr [...] z dnia 8 września 1949 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dodał, iż skarżąca we wniosku nie precyzuje numeru, czy daty wydania takiego orzeczenia, ale wskazuje sprawę jakiej dotyczy i jego przedmiot. W tej sytuacji rolą organu było przeprowadzenie postępowania dowodowego mającego na celu wyjaśnienie i przesądzenie kwestii, czy orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 17 maja 1951 r. zostało wydane. W odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej skarżąca zgłosiła wniosek dowodowy w postaci skierowania zapytania do Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia Wydział Ksiąg Wieczystych w Łodzi czy w zbiorach dokumentów księgi hipotecznej nr hip [...], rep. Hip [...] obejmującym tomy od I do IV znajduje się orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 17 maja 1951 r., który został przez organ w sposób nieuzasadniony pominięty. Gdyby wynik postępowania dowodowego był pozytywny i wskazywał, że orzeczenie takie było wydane, skarżąca mogłaby ograniczyć swój wniosek o stwierdzenie nieważności do tego orzeczenia i określonej jego części. Jeżeli natomiast orzeczenie takie nie zostało wydane, to należy wyjaśnić, na jakiej podstawie został dokonany wpis na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej nr hip [...] w odniesieniu do nieruchomości przy ul. [...] w Ł. poprzednio stanowiącej współwłasność W. M. i A. .. Gdyby się okazało, że podstawę tę stanowiło orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 8 września 1949 r., tak jak wskazuje skarżąca w skardze, to nie można odmówić skarżącej przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia w zakresie przejęcia na rzecz Państwa nieruchomości przy ul. [...] w Ł. na podstawie orzeczenia nacjonalizacyjnego.

W dalszej części uzasadnienia Sąd wyjaśnił, że zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 kwietnia 1946 r. wydanego w porozumieniu z Ministrami: Skarbu, Przemysłu, Aprowizacji i Handlu, Żeglugi i Handlu Zagranicznego oraz Komunikacji w sprawie określenia trybu ujawnienia w księgach hipotecznych, rejestrach handlowych i innych rejestrach publicznych przejścia na własność Państwa i osób prawnych prawa publicznego przedsiębiorstw, nieruchomości i praw hipotekowanych (Dz.U. Nr 17, poz. 116) tytułem do ujawnienia w księgach hipotecznych (gruntowych) przejścia prawa własności przedsiębiorstw i nieruchomości do nich należących oraz praw hipotekowanych na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego jest odpis orzeczenia o przejściu tych praw, wydanego przez ministra właściwego ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa. Wynika z tego, że tytułem tym jest orzeczenie nacjonalizacyjne, gdyż tylko ono mogło wywołać skutek prawnomaterialny w sferze rzeczowej poprzez przeniesienie prawa własności lub potwierdzenie przeniesienia własności z mocy prawa składników majątkowych wchodzących w skład znacjonalizowanego przedsiębiorstwa na rzecz Państwa. Brak orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy, pozostaje bez wpływu na to, że składniki nacjonalizowanego przedsiębiorstwa przeszły na rzecz Państwa wraz z przedsiębiorstwem na podstawie orzeczenia nacjonalizacyjnego, w przedmiotowej sprawie orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego Nr [...] z dnia 8 września 1949 r. Jeżeli organ ustali, że podstawą wpisu do księgi hipotecznej Skarbu Państwa w odniesieniu do nieruchomości przy ul. [...] w Ł. było ww. orzeczenie, to będzie to dowód na to, że nieruchomość ta stanowiła składnik znacjonalizowanych Zakładów Graficznych Towarzystwa Wydawniczego "[...]. z o.o. Skarżąca kwestionując ten fakt z powołaniem się na przysługujące jej prawo współwłasności, posiada legitymację do bycia stroną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego w części w jakiej nacjonalizacją objęto przedmiotową nieruchomość. Jeżeli okaże się, że przejście prawa własności do nieruchomości przy ul. [...] w Łodzi na rzecz Państwa dokonało się w trybie administracyjnym na podstawie przepisów ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r. i rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., to skarżąca tylko w trybie administracyjnym może dochodzić i dowodzić, że dana nieruchomość nie stanowiła składnika znacjonalizowanego przedsiębiorstwa i tym samym nie podlegała nacjonalizacji wraz z nim.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł Minister Gospodarki, zaskarżając wyrok w całości, zarzucając naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. w związku z art. 28 w związku z art. 157 § 2 K.p.a. poprzez błędną i dowolną interpretację pojęcia "strony" sprowadzającą się do przyjęcia, że skarżąca nie posiadająca interesu prawnego opartego na materialnoprawnej przesłance, wywodzącej się z tytułu prawnego do przedsiębiorstwa Zakłady Graficzne Towarzystwo Wydawnicze "[...]" Sp. z o.o. w Ł. przy ul. [...], jest stroną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia 8 września 1949 r. o przejęciu na własność Zakładów Graficznych Towarzystwa Wydawniczego "[...]" Sp. z o.o. w Ł. w części dotyczącej nieruchomości przy ul. [...], objętej księgą hipoteczną nr hip [...], rep. Hip. nr [...], będącej własnością W. M. i A. M., pomimo tego że nieruchomość ta nie była przedmiotem ww. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego,

2) art. 3 § 2 pkt 1 i 153 P.p.s.a., w postaci przekroczenia granic kontroli działalności administracji publicznej oraz wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania. Naruszenie to nastąpiło w treści uzasadnienia skarżonego wyroku, poprzez arbitralne przyjęcie przez Sąd, że "(...) Skarżąca kwestionując ten fakt z powołaniem się na przysługujące jej prawo współwłasności posiada legitymację do bycia strona w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizującego w części w jakiej nacjonalizacją objęto przedmiotowa nieruchomość",

3) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. poprzez przyjęcie, iż organ wydał zaskarżoną decyzję bez dostatecznego wyjaśnienia sprawy, pomimo tego iż organ orzekający w niniejszej sprawie zgodnie z zasadą legalizmu określoną w art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 K.p.a., działał na podstawie i w granicach prawa. Organ administracji publicznej nie może podejmować działań sprzecznych z prawem lub w zakresie niewynikającym z przepisów prawa,

4) art. 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. z 1947 r. Nr 16, poz. 62) poprzez przyjęcie, że nieruchomość położona na przy ul. Piotrkowskiej 86 w Łodzi przeszła na własność Skarbu Państwa pomimo braku orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, w którym była by ujęta.

Wskazując na powyższe Minister Gospodarki wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie niniejszej sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Minister Gospodarki nie był uprawniony do dokonywania rozstrzygnięć wykraczających poza przedmiot orzeczenia nacjonalizacyjnego. Orzeczenie to nie konkretyzowało składników przedsiębiorstwa, zatem nie legitymuje następców prawnych A. M., do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności skarżonego orzeczenia Ministra Lekkiego, gdyż nieruchomość położona w Ł. przy ul. [...] nie była przedmiotem orzeczenia Ministra Przemyślu Lekkiego, które tym samym nie rozstrzygało o prawach i obowiązkach poprzednika prawnego wnioskodawczyni.

Strona skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 8 września 1949 r., we wskazanej części. W żadnym miejscu wnioskodawczyni nie domagała się stwierdzenia nieważności orzeczenia właściwego ministra o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego. Należy podkreślić, że decyzja nacjonalizacyjna i orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego nie stanowią jednej decyzji administracyjnej. W takim orzeczeniu ustalano, że przejęciu podlegają nie tylko składniki majątkowe należące do właścicieli przedsiębiorstwa, lecz także mienie osób trzecich, które uznano za niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa. Zatem nacjonalizacja mienia osób trzecich oparta była na zupełnie innych przesłankach prawnych niż przedsiębiorstwa. Mienie takie mogło zostać upaństwowione jedynie, gdy właściwy minister zatwierdzający protokół zdawczo-odbiorczy uznał je za integralny składnik przedsiębiorstwa, nie zaś gdy spełniało przesłanki tożsame z kryteriami związanymi z nacjonalizacją przedsiębiorstwa. Ocena czy zostały spełnione przesłanki upaństwowienia mienia osób trzecich następuje wyłącznie w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia właściwego ministra o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego. A zatem, zarzut Sądu pierwszej instancji, iż pominiecie wniosku dowodowego skarżącej w postaci skierowania zapytania do Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia Wydział Ksiąg wieczystych w Łodzi czy w zbiorach dokumentów księgi hipotecznej nr hip [...], rep. Hip [...] obejmującym tom od I do IV znajduje się orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 17 maja 1951 r., jest bezzasadny, gdyż fakt istnienia lub nieistnienia orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego nie ma znaczenia przy ocenie legalności wskazanej w sentencji decyzji nacjonalizacyjnej.

Minister Gospodarki dodał, iż zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wskazania zawarte w uzasadnieniu orzeczenia sądu administracyjnego mogą wytyczać kierunek działalności organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy, ale w żadnym wypadku nie mogą zawierać a priori rozstrzygnięcia problemów związanych z treścią przyszłego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skarżonym wyroku z dnia 12 maja 2009 r., dokonał w gruncie rzeczy oceny materiału dowodowego zgromadzonego podczas postępowania wyjaśniającego i narzucił z góry rozstrzygnięcie.

Organ orzekający, we wszystkich swych działaniach, także w niniejszej sprawie, musi opierać się na zasadzie legalizmu określonej w art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 K.p.a., tj. może działać jedynie na podstawie i w granicach prawa. Powyższe oznacza, że organ administracji publicznej nie może podejmować działań z prawem sprzecznych lub w zakresie nie wynikającym z przepisów prawa. Tym samym jeśli działając na podstawie przepisów prawa organ orzekający uznał, iż nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności wskazanej we wniosku decyzji administracyjnej, orzekł jak zostało to wskazane w decyzji 2 dnia 10 grudnia 2008 r.

W odniesieniu do zarzutu, że interes prawny wnioskodawczyni do stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 8 września 1949 r., we wskazanej wyżej części wynika z faktu, że podstawą wpisu Skarbu Państwa w księdze wieczystej było właśnie to orzeczenie, organ stwierdził, że wpis w księdze wieczystej ma charakter deklaratoryjny, nie konstytutywny. Wpis w księdze wieczystej nie tworzy nowego stanu prawnego. A zatem, gdyby w przedmiotowej sprawie nie zostało wydane orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, to mienie osób trzecich (nieruchomość) nie przeszłaby na własność Państwa, gdyż orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 8 września 1949 r. nie wymieniało tego składnika majątkowego. A zatem, w takiej sytuacji przejęcie tej nieruchomości nastąpiłoby bez podstawy prawnej, co oznacza jedynie możliwość dochodzenia roszczeń na drodze cywilnoprawnej, nie zaś w trybie administracyjnym. A zatem fakt, iż jak podnosi wnioskodawczyni, w księdze wieczystej jako podstawę przejęcia wskazano orzeczenie nacjonalizacyjne, nie przesądza, iż wskazana wyżej nieruchomość rzeczywiście przeszła na własność Państwa, a ponadto, iż została znacjonalizowana tą decyzją.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna złożona przez Ministra Gospodarki posiada usprawiedliwione podstawy.

Przede wszystkim uzasadniony jest zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a., dotyczący nieuprawnionego uchylenia zaskarżonej decyzji w związku z przyjęciem, iż organ administracji publicznej nie wyjaśnił dostatecznie sprawy, ponieważ nie ustalił, czy wydane zostało orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 17 maja 1951 r. dotyczący przejęcia na własność Państwa Przedsiębiorstwa Zakłady Graficzne Towarzystwo Wydawnicze "[...]" Sp. z o.o. w Ł..

Trzeba przypomnieć, iż wniosek D. N. z dnia 5 sierpnia 2005 r. skierowany do Ministra Gospodarki dotyczył stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia 8 września 1949 r. w części przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...].

Orzeczeniem tym na podstawie art. 2 ust. 1 i 7, art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) Minister Przemysłu Lekkiego orzekł o przejściu na własność Państwa m.in. Zakładów Graficznych Towarzystwo Wydawnicze "[...]" Spółka z o.o. w Ł. przy ul. [...].

Stosownie do przepisów będących podstawą przejęcia przedsiębiorstwa bez odszkodowania przechodzą na własność Państwa przedsiębiorstwa: przemysłowe, górnicze, komunikacyjne, bankowe, ubezpieczeniowe oraz handlowe:

a) Rzeszy Niemieckiej i byłego Wolnego Miasta Gdańska,

b) obywateli Rzeszy Niemieckiej i byłego Wolnego Miasta Gdańska z wyjątkiem osób narodowości polskiej lub innej przez Niemców prześladowanej,

c) niemieckich i gdańskich osób prawnych z wyłączeniem osób prawnych prawa publicznego,

d) spółek kontrolowanych przez obywateli niemieckich lub gdańskich albo przez administrację niemiecką lub gdańską,

e) osób, które zbiegły do nieprzyjaciela.

O przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego (ust. 3 zd. 1) orzeka właściwy ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa minister, którego orzeczenie jest ostateczne i nie ulega zaskarżeniu do Najwyższego Trybunału Administracyjnego. Rozporządzenie Rady Ministrów określi tryb postępowania, w którym nastąpi przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa.

Przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe itp.), wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone.

Przedmiotem przejęcia na własność Państwa z mocy orzeczenia nr [...] z dnia 8 września 1949 r. było przedsiębiorstwo. Samo orzeczenie nie wymieniało składników majątkowych przedsiębiorstwa. Elementy jakie powinno zawierać orzeczenie o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa określone zostały w § 6b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62). Należy do nich nazwa przedsiębiorstwa, jego przedmiot, położenie, wskazanie podstawy prawnej przejęcia i podmiotu na rzecz którego przejęcie następuje. Z orzeczenia nacjonalizacyjnego nie wynikało, i nie mogło wynikać czy jego zakresem objęta jest nieruchomość, na której przedsiębiorstwo działało, a która co nie ulega wątpliwości nie była jego własnością.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien zatem skoncentrować się na tym, czy D. N. będąca spadkobierczynią byłego współwłaściciela nieruchomości, w ramach której działało znacjonalizowane przedsiębiorstwo ma interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego dotyczącego przedsiębiorstwa, którego nie była właścicielem.

Wnioskodawczyni D. N. w swoim wniosku z dnia 5 sierpnia 2008 r. wyraźnie określiła przedmiot żądania (stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] z dnia 8 września 1949 r.) i w ten sposób wyznaczyła granice sprawy administracyjnej. Wydając zaskarżoną decyzję Minister Gospodarki zobowiązany był przestrzegać zasad określonych w art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a., ale tylko w zakresie sprawy, której dotyczył wniosek o stwierdzenie nieważności konkretnej decyzji administracyjnej. Nie można zasadnie postawić organowi administracji publicznej zarzutu niewyjaśnienia okoliczności sprawy i tym samym naruszenia ww. przepisów procedury administracyjnej, jeżeli zarzut taki dotyczy zdarzeń nieobjętych treścią rozstrzygnięcia, którego ważność się kwestionuje.

Zgodnie z art. 28 K.p.a. stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Interes prawny jest kategorią normatywną, mającą swe źródło w przepisach regulujących sposób załatwiania sprawy i stanowiących podstawę prawną jej rozstrzygnięcia, ściśle związaną z przedmiotem prowadzonego postępowania. Interes prawny to interes oparty na konkretnym przepisie prawa materialnego. D. N. nie będąc właścicielką lub następcą prawnym przedsiębiorstwa Zakłady Graficzne Towarzystwo Wydawnicze "[...]" Sp. z o.o. w Ł. nie ma interesu prawnego w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, a nie można przypisać organowi administracji publicznej zarzutu, że nie wyjaśnił okoliczności związanych z posiadaniem przez D. N. interesu prawnego w innej sprawie, tj. dotyczącej ważności orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy przejęcia składników przedsiębiorstwa.

Postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie decyzji w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest ograniczone do ustalenia, czy istnieją przesłanki formalne zezwalające na prowadzenie postępowania w sprawie nieważności decyzji. Decyzję taką wydaje się np. wtedy, gdy żądanie zostało wniesione przez podmiot niebędący stroną w sprawie lub niemający zdolności do czynności prawnych albo, gdy żądanie stwierdzenia nieważności dotyczy decyzji, której stwierdzenia nieważności już odmówiono ostateczną decyzją i ta nie została usunięta z obrotu prawnego.

W niniejszej sprawie wnioskodawczyni D. N. nie wykazała swojego interesu prawnego warunkującego uznanie jej za stronę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, nie obaliła też domniemania, zgodnie z którym przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej (por. uchwała NSA z dnia 5 listopada 2007 r. I OPS 2/07).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest stanowisko, że zgodnie z celem określonym w art. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, przepis art. 6 ust. 1, który nie zawierał definicji "przedsiębiorstwa", a zatem nie wskazywał, jakie składniki majątku przedsiębiorstwa były objęte nacjonalizacją, interpretowano poprzez art. 40 Kodeksu handlowego, precyzujący składniki majątkowe przedsiębiorstwa w przypadku jego zbycia. Z powyższych regulacji wywodzono, że wraz z przedsiębiorstwem jako zorganizowaną całością nie mogły być przejmowane na własność Państwa nieruchomości i ruchomości niestanowiące własności przedsiębiorstwa (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2006 r. I OSK 1402/05).

Artykuł 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej nie dawał podstaw do przejmowania na własność Państwa razem z przedsiębiorstwem nieruchomości, nawet jeżeli były z nim funkcjonalnie związane, lecz stanowiły własność osób trzecich.

Należy zgodzić się ze skargą kasacyjną, że ocena czy spełnione zostały przesłanki upaństwowienia mienia osób trzecich następuje wyłącznie w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego. Z tych względów istotnie okoliczności z nim związane nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji.

D. N. w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy o jakim mowa w § 75 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., a tylko w postępowaniu administracyjnym zainicjowanym takim wnioskiem, na organie administracji publicznej ciążyłby obowiązek ustalenia treści i oceny orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy, pod kątem legalności objęcia tym orzeczeniem nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...].

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 203 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.