Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2570/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.) Asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2008 roku sprawy ze skarg M. Z i I. z siedzibą w R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) października 2007 r. nr (...) w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. Z. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 4. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz I. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 2570/07

UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia (...) października 2007 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa, po rozpatrzeniu odwołania M. Z. i P. Z., reprezentowanych przez radcę prawnego M. T., uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia (...) listopada 2005 r. i orzekł, że:

- parcele budowlane i gruntowe o łącznej powierzchni – (...) ha w tym:

parcele budowlane 1kat.:(...) ( nr.d.1) o powierzchni (...) ha; (...) o powierzchni (...)ha;(...) o powierzchni (...) ha; (...) o powierzchni (...) ha; (...) o powierzchni (...) ha oraz

parcele gruntowe 1kat: (...) o powierzchni (...) ha; (.) o powierzchni (...) ha; (...) o

powierzchni (...) ha; (...) o powierzchni (...) ha; (...) o powierzchni (...) ha; (...) o

powierzchni (...) ha; (...) o powierzchni (...) ha wchodzące w skład majętności: "

G." objętej Iwh (...) prowadzonej przy Sądzie (...) w

K., na których usytuowany jest zespół pałacowo - parkowy, położone obecnie w

gminie K., powiat w., stanowiący byłą własność K. Z. - nie

podpadają pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu

Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy

rolnej;

- parcele budowlane i gruntowe o łącznej powierzchni (...) ha w tym:

parcele budowlane 1kat: (...) o powierzchni (...); (...) ( nr.d.(...)) o powierzchni (...) ha;

(...) o powierzchni (...) ha; (...) o powierzchni (...), oraz parcele gruntowe: (...) o

powierzchni (...) 1kat: (...) o powierzchni (...) ha; (...) o powierzchni (...) ha;

(...) o powierzchni (...) ha wchodzące w skład majętności: " G."

objętej Iwh. (...) ks. tab prowadzonej przy Sądzie (...) w K., parcele

gruntowe 1 kat: (...) o powierzchni (...) ha; (...) o powierzchni (...), (...) ha

wchodzące w skład majętności " L." objętej Iwh (...) ks.tab. prowadzonej przy

Sądzie (...) w K.; parcele gruntowe 1kat: (...) o powierzchni (...)

ha; (...) o powierzchni (...) ha; (...) o powierzchni (...) ha; (...) o

powierzchni (...) ha wchodzące w skład majętności "L." objętej Iwh (...)

ks.tab. prowadzonej przy Sądzie (...) w K.; parcela budowlana 1kat (...) o

powierzchni (...) ha; parcele gruntowe 1kat: (...) o powierzchnia (...) ha; (...) o

powierzchni (...) ha; (...) o powierzchni (...) ha wchodzące w skład majętności "

G." objętej Iwh (...) ks. tab prowadzonej przy Sądzie (...) w K.; działka

ewidencyjna nr (...) o powierzchni (...) ha objęta księga wieczystą kw. Nr (...) prowadzona przez Sąd (...)w K. Wydział Zamiejscowy Ksiąg Wieczystych w (...) odpowiadająca dawnym parcelom gruntowym 1kat: (...) o powierzchni (...) ha; (...) o powierzchni (...) ha wchodzącym w skład majętności: " T." objętej Iwh (...) ks. tab prowadzonej przy Sądzie (...) w (...) - położone obecnie w gminie K., powiat w., stanowiące byłą własność K. Z. - popadają pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przytaczając stan faktyczny sprawy wskazał, że decyzją z dnia (...) listopada 1998 r. Wojewoda (...) orzekł, iż majątek ziemski stanowiący własność W.Z. i K. Z., położony w miejscowości B., L., G., D. i S., podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z uwagi na całkowitą powierzchnię użytków rolnych, przekraczającą określone przepisami normy obszarowe.

Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, decyzją z dnia (...) stycznia 1999 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W wyniku przeprowadzonego ponownie postępowania Wojewoda (...) ustalił, że K. Z. oraz W. Z. byli właścicielami odrębnych majątków ziemskich, dlatego sprawę dotyczącą nieruchomości należących uprzednio do W. Z. wyłączył do odrębnego postępowania oraz decyzją z dnia (...) lipca 2000 r. orzekł, iż majątek ziemski K.Z. w skład którego wchodziły grunty położone w miejscowościach B., G., L., T. o powierzchni ogólnej (...) ha nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na skutek wniesionego przez strony odwołania, decyzją z dnia [...] sierpnia 2001 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 24 lipca 2003 r. (sygn. akt IV S.A. 3193/01) uchylił decyzję organu odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody (...) z dnia (...) lipca 2000 r. zobowiązując organy do ustalenia czy pomiędzy zespołem pałacowo - parkowym położonym w G., a pozostałą częścią majątku ziemskiego zachodził związek funkcjonalny.

W dniu 4 marca 2005 r. Pani M. Z. ponownie

zmodyfikowała wniosek z dnia 21 listopada 1997 r., wnosząc tym razem o wydanie decyzji stwierdzającej, że przywołane w sentencji parcele budowlane , gruntowe oraz działka ewidencyjna o numerze: (...), wchodzące w skład omawianego majątku ziemskiego nie podpadają pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewoda (...), po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia (...) listopada 2005 r. stwierdził, że ww. nieruchomości ziemskie wchodzące w skład majątku ziemskiego położonego w miejscowościach B., G., T. (powiat w.), stanowiącego byłą własność K. Z. podpadają pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ pierwszej instancji wyjaśniając kwestię parcelacji majątku wskazał, iż w 1933 r. właściciel majątku uzyskał zezwolenie na parcelację w trybie ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej, jednakże brak jest dowodów potwierdzających wymagane ówczesnym prawem zatwierdzenie projektu parcelacji. Jeśli zaś chodzi o kwestię związku funkcjonalnego pomiędzy objętym wnioskiem zespołem pałacowo -parkowym a pozostałą częścią majątku ziemskiego ustalono, iż nieruchomości te były powiązane organizacyjnie, finansowo, terytorialnie i historycznie.

W odwołaniu od powyższej decyzji strony podniosły, iż wydając rozstrzygnięcie Wojewoda (...) nie zastosował się do opinii prawnej zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2003 r. W ocenie stron mimo braku bezpośrednich dowodów potwierdzających zakończenie parcelacji w myśl ustawy z 1925 r. o jej zakończeniu świadczą dowody pośrednie. Powołując się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. podniesiono, iż wyłączeniu spod przejęcia na cele reformy rolnej podlegały te nieruchomości, które miały charakter budowlany. Zdaniem wnioskodawców, ustalając związek funkcjonalny pomiędzy zespołem pałacowo - parkowym a pozostałą częścią majątku w G. organ nie odniósł się do rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Dodatkowo strony podniosły, iż ocena, czy dana nieruchomość podlegała przejęciu na cele reformy rolnej powinna być przeprowadzona odrębnie w stosunku do każdej nieruchomości objętej odrębną liczbą wykazu hipotecznego, w których była ona uwidoczniona.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując przedmiotowe odwołanie podniósł, iż w niniejszej sprawie związany jest oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2003 r., (sygn. akt IV S.A. 3193/01), którym zobowiązany został do szczegółowego wyjaśnienia kwestii parcelacji majątku przed

1939 r. i ustalenia, czy pomiędzy zespołem pałacowo - parkowym położonym w G. a pozostałą częścią majątku ziemskiego zachodził związek funkcjonalny.

W toku przeprowadzonego ponownie postępowania ustalono, że K. Z. w dacie wejścia w życie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o przeprowadzeniu reformy rolnej był właścicielem majątku ziemskiego, którego powierzchnia ogólna wynosiła (...) ha, zaś powierzchnia całkowita użytków rolnych (...) ha. Jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji archiwalnej (zaświadczeń Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K.) majątek ten został przejęty na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej. W skład powyższego majątku wchodziły objęte wnioskiem strony: - uwidocznione w Iwh (...) "G.":

a) parcele gruntowe I.kat.: (...) (ogród spacerowy), (...) (ogród spacerowy), (...) (pastwisko), (...) (pastwisko), (...) (ogród), (...) (rola), (...) (pastwisko), (...) (ogród), (...) (las), (...) (las) o łącznej powierzchni (...) ha,

b) parcele budowlane I.kat: (...) o łącznej powierzchni (...) ha,

* uwidocznione w Iwh (...) "L." parcele gruntowe I. kat.: (...) (łąka), (...) (rola) o łącznej powierzchni (...) ha,

* objęte Iwh (...) "L." parcele gruntowe I.kat.: (...) (rola), (...) (rola), (...) (rola), (...) (rola) o łącznej powierzchni (...) ha,

* wchodzące w skład Iwh(...) "G.":

a) parcele gruntowe I.kat: (....) (staw), (...) (las), (...) (las) o łącznej powierzchni (...) ha

b) parcela budowlana I.kat. (...) o powierzchni (...) ha,

objęte Iwh (...) "T." parcele gruntowe I.kat. (...) (rola), (...) (łąka) o łącznej powierzchni (...) ha.

Z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż K. Z. przed 1939 r. podjął działania zmierzające do parcelacji majątku w oparciu o ustawę z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej. Ze zgromadzonej dokumentacji archiwalnej wynika, iż Powiatowy Urząd Ziemski w K., decyzją z dnia (...) września 1932 r. udzielił zezwolenia na parcelację objętych niniejszym postępowaniem p.gr.: (...) ujętych w Iwh (...). Natomiast decyzją z dnia (...) września 1932 r. udzielono zezwolenia na parcelację p.gr. (...) objętych Iwh (...). Nie odnaleziono jednak żadnych dokumentów wskazujących na zakończenie procesu parcelacji majątku w oparciu o przepisy ustawy z 1925 r. Brak zatwierdzenia projektu

parcelacji przez Powiatowy Urząd Ziemski powoduje, w ocenie organu, iż objęte wnioskiem strony grunty nie mogły zostać wyłączone z przejęcia na cele reformy rolnej na podstawie dekretu PKWN z 1944 r.

Badając natomiast sprawę w zakresie istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo - parkowym położonym w G., a pozostałą częścią majątku K. Z., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż zespół pałacowo - parkowy w G. usytuowany jest obecnie na uwidocznionych w dawnej Iwh (...) "G." parcelach budowlanych: (...) oraz parcelach gruntowych: (...) (które razem z p.gr. (...) i (...) tworzą w chwili obecnej działki ewidencyjne o numerach (...) i (...)). Składał się z dwóch jednostek kompozycyjnych. Pierwszą z nich tworzył murowany budynek dworu, niewielki park wraz ze stanowiącymi jego centralny punkt klombem i fontanną, budynki gospodarcze, spichlerz drewniany oraz oficyna większa. Druga obejmowała murowany, dwukondygnacyjny budynek serownika, murowaną jednokondygnacyjną oborę dworską z użytkowym poddaszem, stodołę, trójkondygnacyjny spichlerz oraz nowe budynki gospodarcze. Nowe budynki gospodarcze oraz spichlerz położone były w bezpośrednim sąsiedztwie dworu i parku. Obie jednostki kompozycyjne stanowiły strukturę zwartą, połączoną alejką parkową i odcinkiem drogi gospodarczej. W celu ustalenia związku funkcjonalnego zespołu pałacowo - parkowego z pozostałą częścią przedmiotowego majątku zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe w postaci przesłuchanie świadków tj. G. K., H. C. oraz S. M.. Informacje uzyskane od tych osób również zdaniem organu potwierdzają iż w samym pałacu zamieszkiwali wyłącznie Państwo Z. z dziećmi, pokojówki i bona, natomiast służba dworska mieszkała poza budynkiem pałacu. Ponadto H. C. wyjaśniła, iż znajdująca się na terenie zespołu dworsko - parkowego stajnia była przeznaczona dla koni wierzchowych oraz wskazała, iż pałac był odgrodzony od części gospodarczej parkiem. Wszystkie zeznania świadków potwierdziły również, iż główny zarządca majątku miał siedzibę w B. i to on na polecenie K. Z. zarządzał całym majątkiem. Powyższe w ocenie Ministra świadczy o tym, iż to w B. a nie G. znajdował się główny ośrodek decyzyjny całego majątku, dlatego też należało uznać, iż funkcjonowanie omawianego zespołu pałacowo-parkowego nie miało istotnego wpływu na działalność rolniczą oraz wytwórczą prowadzoną w majątku ziemskim K. Z. jak i odwrotnie. Nieruchomości te były w stosunku do siebie elementami odrębnymi, nie pozostającymi w funkcjonalnej i gospodarczej łączności. Również sam fakt zamieszkiwania przez właściciela nieruchomości ziemskiej w obiekcie

dworu i korzystanie przez niego z parku, a także znajdujących się w pobliżu dworu budynków gospodarczych nie przesądza w ocenie organu o poddaniu tej części nieruchomości pod działanie dekretu. W związku natomiast z brakiem dokumentów potwierdzających zakończenie parcelacji prywatnej prowadzonej w myśl ustawy z 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej, zdaniem Ministra należy przyjąć, iż w odniesieniu do pozostałych parceli gruntowych i budowlanych zostały spełnione określone w dekrecie z dnia 6 września 1944 r. przesłanki, pozwalające na ich przejęcie na cele reformy rolnej.

Na powyższą decyzję skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli M. Z. oraz I.

W uzasadnieniu skargi M. Z. podniosła, iż zaskarża decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) października 2007 r. wyłącznie w części dotyczącej błędnego uznania, że parcele leśne nr 9...) o powierzchni (...) ha i nr (...) o powierzchni (...) ha, wchodzące w skład majątku "G." objętej LWH (...), a następnie - parcele gruntowe nr (....) o powierzchni (...) ha, (...) o powierzchni (...) ha wchodzące w skład majątku "L." objętej LWH (....) oraz parcela gruntowa nr (...) o powierzchni (....) ha, wchodząca w skład majątku "L." objętej LWH (...), a także - parcela budowlana nr (...) o powierzchni ,(...) ha oraz parcele gruntowe nr (...) o powierzchni (...) ha, (stawy) i parcele leśne nr (....) o powierzchni (...) ha; (...) o powierzchni (...) ha wchodzące w skład majątku "B." objętej LWH (...) oraz działka ewidencyjna nr (...) o powierzchni (...) ha objęta księga wieczystą KW Nr (...) odpowiadająca dawnym parcelom gruntowym nr (...) o powierzchni (...) ha; (...) o powierzchni (....)ha wchodzącym w skład majątku "T." objętej LWH (...), stanowiące byłą własność K. Z. — podpadają pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem skarżącej zaskarżona decyzja nie uwzględnia faktu, iż wskazane parcele miały nie tylko charakter rolny lecz także charakter budowlany, co wyklucza możliwość ich wykorzystania do produkcji rolnej oraz tego, że przedmiotowe parcele położone w majątkach objętych LWH (...), LWH (...) oraz LWH (....) wchodziły w skład majątków, które podlegały parcelacji w oparciu o ustawę z dnia 28.12.1925 r. o wykonaniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1926 r. Nr 1, poz. 1 ze zm.). W ocenie skarżącej organy administracyjne w ogóle nie ustosunkowały się do tego zagadnienia poprzestając jedynie na lakonicznym stwierdzeniu, że brak jest dokumentów potwierdzających zatwierdzenie planu parcelacji. Orzekające organy nie uwzględniły natomiast, że

ujawnienie w księdze hipotecznej faktu parcelacji z wyłączeniem parceli do odrębnych ksiąg, nie mogło być dokonane bez wcześniejszego zatwierdzenia planu parcelacji, oraz tego, że, sprzedaż rozparcelowanych działek nie mogła nastąpić jeżeli nie było zatwierdzenia planu parcelacji. Zdaniem skarżącej organy administracyjne nie uwzględniły ponadto faktu, iż majątki objęte księgą wieczystą LWH (...) (z wyj. parceli (...) i (...)) oraz LWH (...) nie były objęte reformą w oparciu o dekret z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, czego potwierdzeniem jest brak stosownego "zaświadczenia" Urzędu Ziemskiego oraz wpisu do tych ksiąg faktu przejęcia tego majątku na cele reformy rolnej, a także z uwagi na powierzchnię tych majątków, nie przekraczającą,normy określonej w art. 2 ust. 1 lit. e) w/w dekretu z 6.09.1944 r. Nadto w ocenie skarżącej organy administracyjne w każdym przypadku przyjmowały normy obszarowe wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, jako podstawę do przejęcia wszystkich majątków przynależnych jednemu właścicielowi, w sytuacji, gdy każda wykładnia pojęcia "nieruchomości" przyjmuje zasadę, że podstawowym elementem, przesądzającym o "nieruchomości" jest odrębnie prowadzona księga wieczysta. Powyższe zdaniem skarżącej powoduje, że bezspornie majątki "L." objęte LWH (...) i objęte LWH (...) oraz majątek "T." objęty LWH (...) w żadnym miejscu nie przekraczały norm określonych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Dodatkowo jak wskazała skarżąca w skład majątków objętych wnioskiem wchodziły parcele leśne jak parcela (...) i (...) w LWH (...), parcele (...) i (...) w LWH (...), mimo, że lasy były całkowicie zbędne na cele reformy rolnej.

Uwzględniając powyższe, a w szczególności fakt, że organy administracyjne, w sposób oczywisty naruszyły art. 7 i art. 8 kpa, nie dokonując pełnej analizy gromadzonego materiału dowodowego w celu pełnego wyjaśnienia sprawy w ocenie skarżącej zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu w części objętej niniejszą skargą.

Koleją skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) października 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skierował pełnomocnik I. w R., wnosząc o uchylenie przedmiotowej decyzji w części stwierdzającej nie podpadanie pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944r. o prowadzeniu reformy rolnej parceli budowlanych i gruntowych o łącznej powierzchni (...) ha wchodzących w skład majątku "G.", na których usytuowany jest zespół pałacowo - parkowy, położony w gminie K., powiat w., stanowiący byłą własność K.Z.

Zaskarżonej decyzji zarzucono po pierwsze naruszenie przepisów

postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) poprzez całkowite pominięcie przez Wojewodę (...) w decyzji z dnia 15 listopada 2005 r. wiążących wskazań oraz oceny prawnej dokonanej w wyroku NSA z dnia 24.07.2003 r., polegające w szczególności na zaniechaniu rozpatrzenia i rozważania związku funkcjonalnego określonej części majątku oraz zaniechanie odniesienia się do podniesionych w odwołaniu oraz pozostałych pismach skarżącego zeznań świadków oraz licznych cytowanych orzeczeń NSA, TK dotyczących wykładni art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, w tym zwłaszcza uchwały TK z 19.09.1990r. oraz wyroku WSA w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2004r. o sygn.akt: IV S.A. 2776-7/02. Nadto naruszenie art. 15 i art. 138 kpa w zw. z art. 78 Konstytucji RP poprzez zaniechanie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi obowiązku ponownego całościowego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, oraz art. 7 kpa, 10 § 1 kpa, art. 77 oraz art. 107 § 3 kpa poprzez nie wyjaśnienie w sposób wszechstronny stanu faktycznego sprawy oraz materiału w niej zgromadzonego.

Zarzuty przedmiotowej skargi oparto po drugie na naruszeniu przez zaskarżoną decyzję przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że konkretne parcele obejmujące wyłącznie dworek wraz z otaczającym go parkiem nie stanowią części "nieruchomości ziemskiej" w rozumieniu tego przepisu i to "funkcjonalnie" związanej z gospodarstwem rolnym. Ponadto naruszenie art. 32 zd. 2 Konstytucji RP polegające na odmiennym rozstrzygnięciu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i Wojewodę (...) w niniejszej sprawie wniosku dotyczącego nieruchomości zabudowanej dworkiem wraz z parkiem, aniżeli w innych sprawach, w których sytuacja prawna i faktyczna obywateli była analogiczna.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik I. wskazał, iż orzekający w niniejszej sprawie organ odwoławczy w żaden sposób nie ustalił charakteru nieruchomości będących przedmiotem niniejszego postępowania, wydając zaskarżoną decyzję wyłącznie na podstawie wybranego materiału zgromadzonego przez organem I instancji. Nie uwzględnił natomiast zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych złożonych przez skrzącego. Przywołując zeznania świadków, jako kluczowe przy ustaleniu charakteru zespołu pałacowo - parkowego, Minister pominął zeznania świadczące o ziemskim charakterze całego majątku, którego integralną częścią był pałac, w otoczeniu którego umiejscowione bvłv inne zabudowania gospodarcze.

Akceptując w pełni wykładnię zaprezentowaną w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych, pełnomocnik skarżącego wskazał, iż przy orzekaniu o podpadaniu konkretnego mienia pod działanie dekretu niezbędne jest dokonanie oceny możliwości wyłączenia spod jego działania tych części nieruchomości, które nie są funkcjonalnie związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Ponadto w ocenie pełnomocnika poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemskie" ustawodawca miał na względzie te obiekty mienia ruchomego, które mają charakter rolniczy. Wniosek taki znajduje uzasadnienie zarówno w tytule dekretu ("o przeprowadzeniu reformy rolnej"), jak też w treści niektórych przepisów dekretu oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51). Podsumowując pełnomocnik Instytutu stwierdził, że zespół pałacowo- parkowy był funkcjonalnie związany z resztą majątku ziemskiego, co potwierdza materiał dowodowy zgromadzony w sprawie m.in. zeznania świadków. Ze stanu faktycznego wynika zatem, że zespół pałacowo -parkowy był funkcjonalnie związany z resztą majątku ziemskiego K. Z.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Następnie strony skarżące złożyły pisma procesowe popierające ich dotychczasową argumentację i mające wykazać błędność stanowiska wspólskarżacego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Wniesione skargi zasługują na uwzględnienie, jakkolwiek nie wszystkie podniesione w nich argumenty należy uznać za trafne.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w

granicach sprawy doszedł do przekonania, że skargi są zasadne, bowiem decyzja ta w całości naruszyła przepisy postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie odpowiada bowiem prawu zarówno rozstrzygnięcie w zakresie podpadania pod działanie owego dekretu parceli wskazanych przez skarżącą M. Z. o łącznej powierzchni (...) ha jak i orzeczenie o niepodpadaniu pod działanie owego dekretu parceli budowlanych i gruntowych o łącznej powierzchni (...) ha, wchodzących w skład majętności: "G. na których usytuowany jest zespół pałacowo - parkowy.

Podkreślenia wymaga, iż fakt kwestionowania przez I.zaskarżonej decyzji w części dotyczącej zespołu pałacowo-parkowego, a więc rozstrzygnięcia korzystnego dla skarżącej M. Z. zwolnił Sąd od związania treścią art. 134 § 2 P.p.s.a.

Nadto w aktach administracyjnych sprawy znajdują się zarówno postanowienia spadkowe wskazujące, iż skarżąca M. Z. jest następczynią prawną K. Z., jak i odpisy ksiąg wieczystych urządzonych dla przejętego majątku, a w szczególności dla zespołu pałacowo-parkowego, z których wynika, że skarżący I. w R. posiada prawo użytkowania wieczystego oraz własność budynków i urządzeń trwale z gruntem związanych.

Na wstępie podnieść należy, iż w orzecznictwie Sądów Administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż o łącznym rozmiarze nieruchomości ziemskiej w rozumieniu dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej decyduje kryterium własności ( art. 46 Kc) i gospodarcze przeznaczenie nieruchomości. Nie jest więc trafne stanowisko skarżącego, iż użyty w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN zwrot "rozmiar łączny" nieruchomości ziemskiej odnosi się z osobna do każdej nieruchomości ziemskiej mającej osobno urządzoną księgę wieczystą (księgę tabularną), co miałoby przesądzać o tym, czy dana nieruchomość odpowiada wymaganym kryteriom obszarowym, jako przechodząca z mocy prawa na własność Państwa (por. m. in. wyrok NSA z dnia 19.03.1998 r., sygn. akt IV SA 1045/97, LEX nr 45950). W niniejszym postępowaniu przesądzone zostało, iż byłemu właścicielowi K. Z. na podstawie przepisów wskazanego dekretu (art. 2 ust. 1 lit. e) przejęto majątek o łącznej powierzchni (...) ha, co ze względów obszarowych skutkowało podpadaniem owego majątku pod działanie przedmiotowego dekretu.

Żądanie spadkobierczyni byłego właściciela majątku M. Z. -wyłączenia spod działania tego dekretu parceli o łącznej powierzchni (...) ha i

kwestionowanie w tym zakresie zaskarżonej decyzji wymaga kilku uwag.

W tej części zaskarżona decyzja została zakwestionowana przez obie strony skarżące. Należy jednakże nadmienić, że pełnomocnik I. w R. dopiero na rozprawie przed Sądem doprecyzował, iż wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, nie wskazując jakie zarzuty podnosi względem tej części zaskarżonej decyzji. Zasadnicza argumentacja skarżącej M. Z. sprowadzała się natomiast do faktu, iż wskazane przez nią parcele o łącznej powierzchni (...) ha miały nie tylko charakter rolny lecz także charakter budowlany, co wyklucza możliwość ich wykorzystania do produkcji rolnej. Nadto skarżąca zarzuciła, że przedmiotowe parcele położone w majątkach objętych LWH (....), LWH (...) oraz LWH (...) wchodziły w skład majątków, które podlegały parcelacji w oparciu o ustawę z dnia 28.12.1925 r. o wykonaniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1926 r. Nr 1, poz. 1 ze zm.), co w jej ocenie wykluczało możliwość obejmowania tych majątków parcelacją w trybie dekretu o reformie rolnej. Argumentacja taka nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, iż fakt objęcia parcelacją w oparciu o ustawę z dnia 28.12.1925 r. jakiejkolwiek spośród działek, dla których urządzona była księga tabularna wyłączał możliwość przejęcia na podstawie przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej pozostałych działek wpisanych do takiej księgi na rzecz Skarbu Państwa, które to działania prowadziły również do parcelacji.

Zarzut podniesiony przez M. Z., iż działki wchodzące w skład przejętych nieruchomości ziemskich, zapisanych w poszczególnych księgach tabularnych, objęte zostały przedwojenną parcelacją prowadzoną w trybie ustawy z dnia 28.12.1925 r. o wykonaniu reformy rolnej, wymaga kolejnego rozważenia w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Skarżąca zarzut ten odniosła do pow. (....) ha. Zarzuciła przy tym Ministrowi, iż błędnie założył, że wskazane działki objęte były wyłącznie parcelacją przedwojenną prywatną, której projekt wymagał zatwierdzenia. W jej ocenie bowiem była to parcelacja wykonywana przez urzędy ziemskie zwana rządową. Na poparcie tej tezy wskazała wpisy w Lwh (...). Na rozprawie pełnomocnik skarżącej stwierdził, iż nie posiada informacji, czy przedwojenna parcelacja którejkolwiek z działek wchodzących w skład tego majątku została zakończona przed dniem 1.09.1939 r. Ta okoliczność wymaga wyjaśnienia w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Jednocześnie przyznał, że działki, których dotyczy dokumentacja zawarta w teczce nr 8 akt administracyjnych nie wchodzą w skład majątku K. Z.. Należy nadmienić, że wskazany zarzut został podniesiony dopiero w skardze do Sądu i z tego względu organy obu instancji nie czyniły w tym zakresie

ustaleń. Z uwagi na sformułowanie takiego zarzutu należy jednoznacznie ustalić jakiej części przejętego majątku dotyczyła przedwojenna parcelacja i czy istotnie była to tzw. parcelacja rządowa wykonywana przez urzędy ziemskie oraz ocenić, czy ewentualne wyłączenie tej części majątku spod działania przedmiotowego dekretu miało wpływ na przekroczenie norm powierzchniowych wynikających z tego dekretu, zważywszy iż łączna pow. przejętego majątku wynosiła (...) ha.

Wydaje się, iż szczegółowe ustalenia w tym zakresie możliwe są do przeprowadzenia przez Ministra w oparciu o obszerny materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Skład orzekający uznał konieczność dokonania ustaleń w tym zakresie będąc związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Należy bowiem mieć na uwadze, że mimo, iż wskazany przez następców prawnych byłego właściciela majątku obszar, którego mogła dotyczyć przedwojenna parcelacja był stosunkowo niewielki w stosunku do powierzchni całego przejętego majątku ziemskiego, to w wyroku NSA z dnia 24.07.2003 r., sygn. akt IV SA 3193/01 Sąd ten uznał za zasadne zobowiązać Ministra do poczynienia w tym zakresie ustaleń, wskazując na decyzję Powiatowego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia (...).09.1933 r., udzielającą zezwolenia na parcelację części gruntów wchodzących w skład tego majątku.

Rozważając z kolei podniesiony zarzut, iż w skład owych (...) ha wchodziły parcele budowlane nie mające charakteru rolnego - za trafne należy uznać stanowisko Wojewody (...) zawarte w decyzji z dnia (...).11.2005 r., odnośnie katastru austriackiego i zasad nadawania odrębnej numeracji dla parceli niezabudowanych, gruntowych (pgr) oraz budowlanych (bp), gdzie o charakterze budowlanym mogło przesądzać istnienie w XIX w szałasu na parceli.

Wyjaśnienia wymaga natomiast zarzut przejęcia gruntów leśnych. Część z nich, jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, była już dochodzona w postępowaniu prowadzonym przed sądem powszechnym. Na organie odwoławczym spoczywał więc obowiązek dokonania szczegółowych ustaleń w tym zakresie wraz z określeniem ich powierzchni i przesądzeniem czy z tej racji nie podlegały regulacji dekretu o lasach, mając na uwadze stanowisko Sądu Administracyjnego, iż przejęciu w trybie dekretu mogły podlegać nieruchomości o charakterze rolnym.

Z kolei rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji odnoszące się do zespołu pałacowo-parkowego i stwierdzające jego niepodpadanie pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej zakwestionowane zostało przez skarżący l.

Instytut stwierdził, iż w postępowaniu administracyjnym zgłaszał dowód w postaci zeznania świadka mającego wykazać, iż ten zespól pałacowo-parkowy pozostawał w związku funkcjonalnym z resztą majątku ziemskiego. Dowód ten został pominięty przez Ministra, nie poddano go żadnej ocenie, a do faktu jego uprzedniego zgłoszenia nie odniesiono się w odpowiedzi na skargę. Takie procedowanie organu odwoławczego stanowiło zatem naruszenie art. 77 § 1 Kpa w zw. z art. 80 Kpa. Tego rodzaju uchybienie w ocenie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto Instytut podniósł w skardze istnienie powiązania finansowego, organizacyjnego i terytorialnego tego zespołu z resztą przejętego majątku. W tym kontekście należy stwierdzić, iż Minister nie wykazał dostatecznie braku owego powiązania finansowego rozstrzygając o niepodpadaniu.

W ocenie Sądu poważne uchybienie procesowe, mogące mieć wpływ na wynik sprawy stanowi przesądzenie przez Ministra, iż parcele budowlane i gruntowe o łącznej powierzchni – (...) ha wchodzące w skład majętności: "G." objętej Lwh (...) ks. tab prowadzonej przy Sądzie (...) w K., na których usytuowany jest zespół pałacowo - parkowy, położone obecnie w gminie K., powiat w., stanowiące byłą własność K.Z. - nie podpadają pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Uznać tak należy mając na uwadze, iż w dalszej części uzasadnienia Minister stwierdził, że zespół ten znajduje się obecnie na działkach ewidencyjnych o nr (...) i (...). Jednocześnie wskazał, iż złożony jest z dwóch jednostek kompozycyjnych. Pierwsza to murowany budynek pałacu, niewielki park, klomb i fontanna, następnie budynki gospodarcze, spichlerz drewniany oraz oficyna większa. Drugą stanowił murowany budynek serownika, murowana jednokondygnacyjna obora dworska z użytkowym poddaszem, stodoła, trójkondygnacyjny spichlerz oraz nowe budynki gospodarcze. Fakt ten potwierdzają karty Ośrodka Dokumentacji Zabytków w W., wśród których znajduje się mapa zespołu pałacowo-parkowego wraz z opisem zabytkowych budynków położonych w sąsiedztwie (k. 603 akt administracyjnych). Mimo tak szerokiego ujęcia owego zespołu w dalszej części uzasadnienia swej decyzji Minister przytoczył ustalenia mające przesądzić o braku związku funkcjonalnego tylko owego wąsko rozumianego zespołu pałacowo-parkowego z resztą przejętego majątku ziemskiego. Nie wykazał więc w żaden sposób, iż ustalenia te dotyczą całego terenu objętego obecnie działkami ew. o nr (...) i (...). Niewątpliwie zabudowania takie jak spichlerz drewniany, budynek serownika, obora dworska, trójkondygnacyjny spichlerz oraz nowe budynki gospodarcze stanowiły budynki (zabudowania gospodarcze) służące

prowadzeniu produkcji rolnej. Twierdzenie zaś pełnomocnika skarżącej , iż produkcję tę prowadzono wyłącznie na potrzeby czteroosobowej rodziny właściciela majątku nie jest możliwe do zaakceptowania, nawet jeśli był to dom otwarty, co w owych czasach w majątkach stanowiło regułę. W tym więc zakresie ustalenia poczynione przez Ministra należy uznać za pobieżne i nie znajdujące uzasadnienia w zgromadzonym materiale dowodowym. Należy także mieć na uwadze, iż dekret PKWN z dnia 6.09.1944 r., w art. 1 ust. 2 wśród celów reformy rolnej przewidywał m. in. zarezerwowanie odpowiednich terenów dla poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków wytwórczości nasiennej, na który to cel w efekcie majątek ten przeznaczono wraz z owym zespołem pałacowo-parkowym, co winno mieć znaczenie dla pozostałych obiektów poza pałacem i parkiem.

Po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku należy ponownie rozpoznać sprawę uwzględniając ocenę prawną i wskazania zawarte w jego uzasadnieniu.

Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.