Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 530/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 75, art. 65 pkt 1-3, art. 73, art. 6-8, art. 68 ust. 1 i ust. 3 pkt 1, art. 74 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 615
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.
article: art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 8
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: artl. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 205 par. 1 i 2, art. 200
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant ref. staż. Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2016 r. sprawy ze skarg I. w P. i S. O. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz: a. I. w P. kwotę 447 (czterysta czterdzieści siedem) złotych, b. S. O. kwotę 200 (dwieście) złotych.


UZASADNIENIE

I. w P. (dalej: ORA w P.) oraz S.O. (skarżący) złożyli do tutejszego Sądu skargi na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2015 r., w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisowi skarżącego na listę aplikantów adwokackich prowadzonej przez Okręgową Radę Adwokacką w P., dokonanemu uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w P. z dnia [...] grudnia 2015 r.

Powyższe sprawy zarejestrowane pod sygn. akt VISA/Wa 531/16 oraz 530/16 zostały połączone przez Sąd do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2012 r. Komisji ds. aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości w P. ustalony został pozytywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką S. O. Odpis uchwały został doręczony S.O. w dniu [...] października 2012 r.

Uwzględniając wniosek skarżącego z dnia [...] października 2012 r. o wpis na listę aplikantów, Uchwałą [...] z dnia [...] listopada 2012 r. Okręgowa Rada Adwokacka w P. wpisała S. O. na listę aplikantów adwokackich tej Izby.

Minister Sprawiedliwości nie wniósł sprzeciwu wobec powyższej uchwały, a w dniu [...] stycznia 2013 r. S. O. złożył ślubowanie i rozpoczął odbywanie aplikacji adwokackiej.

Pismem z dnia [...] grudnia 2013 r. S.O. wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej w P. o udzielenie pozwolenia na przerwę w odbywaniu aplikacji adwokackiej w latach 2014-2015 z powodu wpisu na listę asesorów komorniczych prowadzoną przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w L. i zatrudnienia na stanowisku asesora komorniczego w kancelarii Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P.

Powyższy wniosek został zreferowany na posiedzeniu Okręgowej Rady Adwokackiej w P. w dniu [...] grudnia 2013 r. Następnie, pismem z dnia [...] grudnia 2013 r. Okręgowa Rada Adwokacka w P. poinformowała skarżącego, że nie jest możliwe wykonywanie zawodu asesora komorniczego przy jednoczesnym wpisie na listę aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej, chociażby w okresie urlopu dziekańskiego, zaś Rada zobowiązana jest do podjęcia uchwały o skreśleniu aplikanta ORA wskazała również, że ponowny wpis na listę aplikantów możliwy będzie bez dodatkowych zobowiązań w chwili zaprzestania wykonywania funkcji asesora. Jednocześnie ORA zobowiązała skarżącego do wypowiedzenia się w terminie 7 dni, czy chce pozostać na liście aplikantów adwokackich, czy wnosi o skreślenie go z listy pozostając na stanowisku asesora.

W dniu [...] stycznia 2014 r. S.O. wniósł o skreślenie z listy aplikantów adwokackich i wydanie zaświadczenia o odbyciu i zaliczeniu I roku aplikacji adwokackiej.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. ORA w P. skreśliła S. O. z listy aplikantów adwokackich tej Izby.

W dniu [...] listopada 2015 r. S.O. na podstawie art. 73 ustawy - Prawo o adwokaturze złożył do ORA w P. wniosek o wpis na listę aplikantów adwokackich.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. ORA wpisała skarżącego na listę aplikantów adwokackich II roku tej Izby.

W uzasadnieniu uchwały wskazano, że w dniu [...] listopada 2015 r. w związku z ustaniem z dniem [...] listopada 2015 r. zatrudnienia na stanowisku asesora komornika, S. O. złożył wniosek do Prezesa Sądu Apelacyjnego w L. o skreślenie z listy asesorów komorniczych z dniem ustania zatrudnienia na w/w stanowisku. Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w L. odwołał S.O. ze stanowiska asesora komorniczego z dniem [...] listopada 2015 r. ORA podniosła, że w toku dotychczasowej aplikacji S.O. odbył w całości i ukończył I rok szkolenia, co zostało potwierdzone zaświadczeniem z dnia [...] grudnia 2013 r. Rada wskazała również, że zgodnie z treścią art. 73 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, osoba skreślona z listy podlega na swój wniosek ponownemu wpisowi, jeżeli spełnia określone wymagania w art. 65 ustawy - Prawo o adwokaturze. W związku z powyższym, Rada po stwierdzeniu spełnienia przez S.O. przesłanek określonych w powołanych przepisach, podjęła uchwałę o jego wpisie na listę aplikantów II roku tej Izby.

Uchwała powyższa wraz z aktami osobowymi S.O. wpłynęła do Ministra Sprawiedliwości w dniu [...] grudnia 2015 r.

Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się powyższemu wpisowi.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z [...] grudnia 2015 r. wydanej na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i 3 w zw. z art. 69a ust. 1 i art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1998 r. Prawa o adwokaturze (Dz. U. z 2015, poz. 615 ze zm. – p.o.a.) Minister Sprawiedliwości wskazał, że z treści uchwały ORA o wpisie skarżącego na listę aplikantów wynika, iż dokonanie tego wpisu nastąpiło na podstawie art. 73 ust. 1 w zw. z art. 65 pkt 1-3 ustawy Prawo o adwokaturze.

Tymczasem, zdaniem organu, przepis art. 73 ust. 1 P.o.a. w myśl, którego osoba skreślona z listy adwokatów z przyczyn, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2, 4-5 i 7 oraz ust. 1a, podlega na swój wniosek ponownemu wpisowi na listę, jeżeli spełnia wymagania określone w art. 65, z uwzględnieniem art. 82 ust. 2 ma zastosowanie wyłącznie do osób, które były wpisane na listę adwokatów.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości brak jest w ustawie – Prawo o adwokaturze odesłania do stosowania tego przepisu również w przypadku wpisu na listę aplikantów adwokackich.

Odwołując się do treści art. 75 ust. 5 P.o.a. zgodnie z którym do aplikantów adwokackich oraz do postępowania o wpis na listę aplikantów adwokackich przepisy art. 6-8, art. 68 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 oraz ust. 4 tej ustawy stosuje się odpowiednio.

Minister Sprawiedliwości stwierdził, że do aplikantów adwokackich oraz do postępowania o wpis na listę aplikantów adwokackich stosuje się odpowiednio jedynie te przepisy, które enumeratywnie zostały wskazane w ustawie - Prawo o adwokaturze.

Z uwagi na to, że w powyższym katalogu ustawodawca nie wskazał art. 73 ustawy – Prawo o adwokaturze, zatem uchwała o wpisie S. O. na listę aplikantów adwokackich II roku, w ocenie organu, podjęta bez podstawy prawnej, a tym samym z naruszeniem przepisów ustawy - Prawo o adwokaturze, czego nie wziął pod uwagę organ wpisowy samorządu adwokackiego podejmując przedmiotową uchwałę.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości, biorąc pod uwagę treść art. 75 ust. 3 zd. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze (wpis na listę aplikantów adwokackich następuje na podstawie uchwały okręgowej rady adwokackiej właściwej ze względu na miejsce złożenia zgłoszenia, o którym mowa w art. 75c ust. 2. Uzyskanie przez kandydata pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego uprawnia go do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów adwokackich w ciągu 2 lat od dnia doręczenia uchwały o wyniku egzaminu wstępnego) skarżący utracił uprawnienie do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów adwokackich na skutek upływu 2 lat od dnia doręczenia uchwały o wyniku egzaminu wstępnego, a zatem brak jest podstaw prawnych do dokonania wpisu S.O. na listę aplikantów adwokackich na podstawie pozytywnego wyniku egzaminu wstępnego z 2012 r., stwierdzonego uchwałą Nr [...] z dnia [...] września 2012 r. Komisji Egzaminacyjnej ds. aplikacji adwokackiej, doręczoną S.O. w dniu [...] października 2012 r.

W skargach do Sądu na powyższą decyzję skarżący oraz ORA zarzucili obrazę prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:

1) art. 75 ust. 3 Prawo o Adwokaturze poprzez uznanie, iż przepis ten ma także zastosowanie do aplikanta adwokackiego, który był wpisany na listę aplikantów, a następnie został z niej skreślony;

2) art. 73 ust. 2 Prawo o Adwokaturze poprzez uznanie, iż przepis ten ma zastosowanie tylko i wyłącznie do adwokatów.

W uzasadnieniu podniesionych zarzutów skarżący wskazali, że:

Nie można się zgodzić ze stanowiskiem Ministra Sprawiedliwości zgodnie, z którym w niniejszej sprawie zastosowanie będzie miał art. 75 ust. 3 ustawy Prawo o Adwokaturze, który mówi o tym, iż aplikant adwokacki może złożyć wniosek o wpisanie na listę aplikantów tylko w ciągu 2 lat od doręczenia uchwały o pozytywnym wyniku egzaminu wstępnego.

Powyższy przepis ma zastosowanie tylko i wyłącznie w sytuacji, w której osoba, która zdała egzamin wstępny po raz pierwszy składa wniosek o wpisanie na listę aplikantów adwokackich. Oznacza to, iż przepis ten nie będzie miał zastosowania do sytuacji, w której aplikant adwokacki był już wpisany na listę aplikantów adwokackich, zaliczył pierwszy rok aplikacji adwokackiej, a następnie złożył wniosek o skreślenie z tej listy, a w następnej kolejności złożył kolejny wniosek o ponowny wpis na tą listę.

Strony podkreśliły, że nie ma przepisu odnoszącego się do aplikantów adwokackich, który by w sposób bezpośredni regulował sytuację, która miała miejsce w niniejszej sprawie. Oznacza to, że należy poprzez analogię stosować przepisy odnoszące się do adwokatów. W tym przypadku będzie to art. 73 ustawy Prawo o Adwokaturze.

Skarżący zaakcentowali również, że S.O. spełnia wszystkie warunki określone w art. 73 ustawy Prawo o Adwokaturze, dlatego też Okręgowa Rada Adwokacka w P. miała podstawę, a wręcz i obowiązek, wpisać S.O. na listę aplikantów adwokackich.

W związku z powyższym wniesienie niniejszej skargi okazało się konieczne, a jej żądania w pełni uzasadnione.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargi zasługują na uwzględnienie, jakkolwiek nie wszystkie podane w nich zarzuty oparte zostały na usprawiedliwionych podstawach.

Na wstępie należy dokonać wykładni przepisów P.o.a., mających znaczenie z punktu widzenia prawidłowości podjętego przez Ministra Sprawiedliwości rozstrzygnięcia.

Postępowanie w sprawie wpisu na listę aplikantów adwokackich (odrębne od postępowania konkursowego, w którym komisja egzaminacyjna ustala wynik egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką) zostało uregulowane w art. 75 P.o.a.

Aplikantem adwokackim może być osoba, która spełnia warunki określone w art. 65 pkt 1-3 ustawy i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego.

Przy czym, w myśl art. 75 ust. 3 P.o.a. uzyskanie przez kandydata pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego uprawnia go do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów w ciągu dwóch lat od doręczenia uchwały o wyniku egzaminu wstępnego.

Zdaniem WSA, w składzie obecnym, termin dwóch lat, o jakim mowa w powyższym przepisie jest terminem prawa materialnego, a więc bezskuteczny upływ tego terminu oznacza utratę prawa do złożenia wniosku o wpis na listę.

Z kolei skreślenie aplikanta adwokackiego z listy zostało unormowane w art. 79 P.o.a. Przepis ten określa w sposób bezwzględny przesłanki skreślenia oraz chwilę, z którą skreślenie powinno wywołać skutek i nie pozostawia organowi żadnego marginesu uznania. Uchwała ta stanowi podstawę czynności materialno-technicznej skreślenia. Z chwilą podjęcia uchwały o skreśleniu z listy aplikantów adwokackich osoba traci status aplikanta.

Skreślenie S. O. z listy aplikantów nastąpiło w oparciu o art. 79 ust. 1 pkt 1 P.o.a. z powodu wystąpienia okoliczności wymienionej w art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. - v uchwała o skreśleniu k. 80 akt adm.

Podsumowując należy stwierdzić, że ramy czasowe statusu aplikanta adwokackiego określają uchwały o wpisie i uchwała o skreśleniu z listy aplikantów.

Zdaniem Sądu, nie ma w ustawie Prawo o adwokaturze odrębnej regulacji dotyczącej możliwości "ponownego" wpisu na listę aplikantów adwokackich na wniosek aplikanta, po skreśleniu z listy aplikantów, jak to ustawodawca uczynił w odniesieniu do adwokatów (v. art. 73 P.o.a.). Konstatacji tej nie zmienia, znajdujący się w dziale VIII P.o.a. zatytułowanym "Odpowiedzialność dyscyplinarna" przepis art. 83, w którym jest mowa o "prawie ubiegania się o ponowny wpis" na listę aplikantów adwokackich lub wpis na listę adwokatów - w razie orzeczenia wobec aplikanta adwokackiego kary wydalenia z adwokatury. Wprowadzenie tego przepisu do ustawy P.o.a. ma umożliwić osobom skreślonym z listy aplikantów adwokackich ponowne ubieganie się o prawo wykonywania zawodu, co oznacza, że po stronie organu istnieje obowiązek rozpatrzenia wniosku osoby skreślonej z listy aplikantów z powodu wydalenia z adwokatury. W wyroku z dnia 18 października 2010 r. w sprawie sygn. akt K 1/09, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 82 ust. 2 ustawy P.o.a. w zakresie, w jakim zawiera sformułowanie "bez prawa ubiegania się o ponowny wpis" jest niezgodny z art. 65 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał podkreślił również, że ustawodawca ma możliwość ustalenia takich zasad korzystania z prawa o ponowne przyjęcie do samorządu, które minimalizowałoby ryzyko jego nadużywania (w tym możliwość ponownego zdawania egzaminu wstępnego/zawodowego). Należy zauważyć, że w art. 83 ust. 3 P.o.a. ustawodawca postanowił, że kara wydalenia z adwokatury w stosunku do aplikantów adwokackich pociąga za sobą skreślenie z listy aplikantów bez prawa ubiegania się o ponowny wpis na listę aplikantów adwokackich lub o wpis na listę adwokatów przez okres 5 lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia kary wydalenia z adwokatury. Pomijając nawet, że przepis ten został zamieszczony, w odrębnym dziale P.o.a., rządzącym się innymi regułami postępowania, wykładnia tego przepisu w oderwaniu od regulacji zawartej w art. 75 P.o.a. prowadziłaby do rezultatów niemożliwych do zaakceptowania, gdyż aplikant wydalony z adwokatury byłby w lepszej sytuacji niż aplikant skreślony z listy aplikantów z powodu wystąpienia przesłanki przewidzianej przykładowo w art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. Tymczasem skreślenie z listy aplikantów z powodu zaistnienia okoliczności wymienionej w art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. nie jest następstwem naruszenia przepisów prawa przez adwokata, a doprowadzeniem do stanu zgodnego z przepisami prawa, które ustanawiają zakaz połączenia wykonywania zawodu adwokata ze stanowiskiem w organach wymiaru sprawiedliwości, w organach ścigania. Uwzględniając powyższe należy uznać, że sformułowanie "prawo ubiegania się o ponowny wpis na listę aplikantów adwokackich" zawarte w omawianym przepisie art. 83 P.o.a. odnosi się do innych kwestii niż analizowana obecnie i nie stoi w sprzeczności z regulacją zawartą w art. 75 P.o.a.

Powracając do głównego nurtu rozważań.

Według skarżących, skoro sytuacja ponownego wpisu na listę aplikantów adwokackich osoby skreślonej z tej listy, nie została uregulowana w ustawie P.o.a. to uwzględniając, że obowiązki aplikantów adwokackich i adwokatów są tożsame, należy w omawianej kwestii, w sposób odpowiedni, zastosować przepisy dotyczące adwokatów - a więc również art. 73 ust. 1 P.o.a.

Sąd nie podziela tego stanowiska, zauważając w pierwszej kolejności, że przepis art. 73 ust. 1 P.o.a. formułuje uprawnienie strony (a nie obowiązek) do uzyskania obligatoryjnego wpisu na listę, o ile zostaną spełnione przesłanki wymienione w tym przepisie. Należy także dostrzec, że skreślenie z listy adwokatów nie jest równoznaczne z pozbawieniem znaczenia prawnego zdanego egzaminu zawodowego. W przepisie art. 73 ust. 2 P.o.a. zastrzeżenie dotyczy wyłącznie tych osób, które nie wykonywały zawodu adwokata przez 10 lat, wówczas muszą one ponownie złożyć egzamin, chyba, że należą do osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 P.o.a. Tymczasem, o czym już była mowa, w stosunku do osób dopiero aspirujących do zawodu adwokata, ustawodawca zastrzegł, że uchwała o pozytywnym wyniku egzaminu na aplikację adwokacką pozwala na skorzystanie z niej dla potrzeb postępowania o wpis na listę aplikantów tylko jeden raz, w dodatku w terminie, o jakim mowa w art. 75 ust. 3 P.o.a. Zatem z woli ustawodawcy, osoba skreślona z listy aplikantów adwokackich, traci ten status z chwilą skreślenia z tej listy i aby zostać wpisana na listę aplikantów musi rozpocząć procedurę z art. 75 P.o.a. od początku, co oznacza, że jest zobowiązana uzyskać pozytywny wynik z (nowego) egzaminu wstępnego. W art. 75 ust. 5 P.o.a. jest mowa, że do aplikantów adwokackich (ta część przepisu nie odnosi się do skarżącego S. O.) oraz do postępowania o wpis na listę aplikantów stosuje się odpowiednio przepisy enumeratywne wymienione w tym uregulowaniu. Wśród nich nie ma art. 73 P.o.a. Taki zabieg legislacyjny tj. użycie sformułowania "stosuje się odpowiednio" ma na celu osiągnięcie skrótowości tekstu prawnego. Najczęściej używa się tej techniki w odniesieniu do przepisów określających tryb jakiegoś postępowania, rzadziej w odniesieniu do przepisów materialnych. Niezbędne jest jednoznaczne wskazanie przepisu lub przepisów prawnych, do których się odsyła. Warunkiem racjonalności zabiegu odesłania jest określony stopień przedmiotowej i instytucjonalnej bliskości materii normatywnej stanowiącej zakres odniesienia, i tej, którą regulują przepisy mające być odpowiednio stosowane. Tak w tym przepisie uczyniono wskazując, że w postępowaniu o wpis na listę aplikantów przepisy art. 6-8, art. 68 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 oraz ust. 4 P.o.a. stosuje się odpowiednio. Odesłanie to jest precyzyjne i jednoznaczne. Oznacza to, że w postępowaniu o wpis na listę aplikantów nie ma zastosowania art. 73 P.o.a.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Minister Sprawiedliwości prawidłowo zinterpretował przepis art. 75 ust. 3 P.o.a. wskazując, że przepis ten ma zastosowanie do aplikanta adwokackiego, który był wpisany na listę aplikantów, a następnie został z niej skreślony i aktualnie ubiega się o wpis na listę aplikantów.

Z powodów wyżej wskazanych za trafną należy też uznać wykładnię przepisu art. 73 ust. 2 P.o.a. dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości, który wskazał, że przepis ten ma zastosowanie tylko i wyłącznie do adwokatów.

Wobec powyższego, nie są uzasadnione zarzuty obu skarg błędnej wykładni, a w konsekwencji niezastosowania ww. przepisów.

Pomimo to, zaskarżoną decyzję należało uchylić, ponieważ Minister Sprawiedliwości działając, jako organ nadzoru, nie uwzględnił wszystkich okoliczności sprawy pomimo, że odnotował ich zaistnienie.

W uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II GPS 1/13, odwołując się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz poglądów doktryny, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zakres kompetencji Ministra Sprawiedliwości przy sprawowaniu nadzoru nad samorządami reprezentującymi osoby zaufania publicznego wymaga równoważenia z zadaniami samorządu zawodowego w zakresie wynikającym z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Sprawowanie przez samorząd adwokacki i radcowski pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu obejmuje pieczę nad świadczeniem pomocy prawnej przez adwokatów i aplikantów adwokackich oraz radców i aplikantów radcowskich. Ustanowienie przez prawodawcę instytucji nadzoru nad wykonywaniem zadań publicznych przez samorządy zawodowe jest jednocześnie konsekwencją decentralizacji tych zadań na organy samorządu. Kompetencje do sprawowania nadzoru nad samorządem zawodowym w zakresie wykonywania zadań publicznych posiadają przy tym organy administracji państwowej, posiadają je też organy samorządów zawodowych, jeżeli funkcja ta została zdecentralizowana na organy samorządowe, jak również w określonych przypadkach sądy. W przypadku adwokatów, kompetencje zarówno w zakresie wpisu, jak i nadzoru judykacyjnego powierzone zostały, co do zasady organom samorządu. Przy reglamentacji wykonywania zawodów zaufania publicznego należy jednak mieć na względzie, że wiąże się to z wolnością wykonywania zawodu, czyli decydowaniem o uprawnieniach i obowiązkach podmiotów indywidualnych stanowi, zatem przejaw realizacji zadań z zakresu administracji publicznej. Z drugiej zaś strony przy reglamentacji tej nie można pomijać charakteru samorządów zaufania publicznego, do których kompetencji należy sprawowanie pieczy nad właściwym wykonywaniem zawodu. Z uwagi na pierwszą przesłankę państwo nie może wyzbyć się możliwości oddziaływania na proces pozyskiwania nowych członków samorządu, gdyż związane jest z tym prawo do wykonywania zawodu, a samorząd realizuje zadania, jako organ administracji publicznej.

Przechodząc na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że art. 69a ust. 1 in fine powołanej ustawy Prawo o adwokaturze ustanawia formę realizacji kompetencji wyrażenia sprzeciwu: "Minister Sprawiedliwości wyraża sprzeciw w formie decyzji administracyjnej". Przyjęcie, że Minister Sprawiedliwości wyraża sprzeciw w formie decyzji administracyjnej oznacza, że w postępowaniu sprzeciwowym zastosowanie mają przepisy kodeksu postępowania administracyjnego z zastrzeżeniem, że regulacja szczególna w powołanej ustawie Prawo o adwokaturze wyłącza stosowanie w tym zakresie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

W wyroku z dnia 24 listopada 2010 r. sygn. akt II GSK 782/09 , opubl. LEX nr 746150, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że mimo, iż decyzja o sprzeciwie nie jest podejmowana w zwykłym postępowaniu administracyjnym lecz w postępowaniu nadzorczym, to jednak ustawa Prawo o adwokaturze nie wyłącza stosowania do tego postępowania podstawowych zasad procedury administracyjnej, określających obowiązki organu prowadzącego postępowanie.

WSA wskazuje, że jednym z fundamentalnych założeń tego postępowania, wyrażonych wprost w przepisach, jest obok zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), jego wnikliwa analiza i ocena (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz wyrażenie jej w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.) a także respektowanie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.).

W postępowaniu administracyjnym, zakończonym spornym sprzeciwem, zdaniem Sądu I instancji, Minister Sprawiedliwości tych wymagań nie spełnił.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jedynym (wyłącznym) powodem, iż Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się wpisowi skarżącego S. O. na listę aplikantów adwokackich ORA w P., jest uznanie przez Ministra Sprawiedliwości, że S.O. utracił uprawnienie do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów na skutek upływu 2 lat od dnia doręczenia uchwały o wyniku egzaminu wstępnego, a zatem brak jest podstaw prawnych do dokonania wpisu (art. 75 ust. 2 zd. 3 P.o.a.). Jednocześnie nie jest kwestionowane przez Ministra Sprawiedliwości, znajdując odzwierciedlenie w treści zaskarżonej decyzji oraz materiale dowodowym, że w toku postępowania przed organem wpisowym samorządu adwokackiego skarżący uzyskał zapewnienie od ORA w P., że ponowny wpis na listę aplikantów możliwy będzie bez dodatkowych zobowiązań w chwili zaprzestania wykonywania funkcji asesora komorniczego (v. k. 77- 78 oraz treść zaświadczenia k. 82 akt adm.).

W tej sprawie koniecznym jest stanowcze zaakcentowanie, że S.O. pozostawał zatrudniony w kancelarii komorniczej na stanowisku asesora komorniczego już w dacie przystąpienia do egzaminu wstępnego na przedmiotową aplikację adwokacką i stan ten trwał nadal tj. w chwili ubiegania się o wpis na listę aplikantów adwokackich, podjęcia uchwały o wpisie na listę aplikantów oraz - co oczywiste - w chwili podjęcia uchwały o skreśleniu skarżącego z listy aplikantów, a także - co niezwykle istotne - w dacie podjęcia zaskarżonej aktualnie decyzji o sprzeciwie.

Należy zauważyć, że pomimo, iż treść art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. przez ww. okres (również do chwili obecnej) nie uległa zmianie, Minister Sprawiedliwości zawiadomieniem z dnia 17 grudnia 2012 r. zawiadomił ORA w P. o niewniesieniu sprzeciwu wobec wpisu S. O. na listę aplikantów adwokackich na podstawie uchwały ORA z dnia [...] listopada 2012 r. Trzeba też wskazać, że w piśmie skierowanym do organu wpisowego w dniu [...] grudnia 2013 r. S. O. podniósł, iż wpisanie jego osoby na listę aplikantów adwokackich w sytuacji, gdy był (i jest nadal) wpisany na listę asesorów komorniczych jest sprzeczne z wyrokiem NSA z dnia 24 maja 2013 r. sygn. akt II GSK 302/12, w którym stwierdza się, że nie jest możliwe jednoczesne pełnienie obowiązków asesora komorniczego oraz wpis na listę adwokatów. W związku z powyższym aplikant wnosił o udzielenie przerwy w odbywaniu aplikacji adwokackiej w latach 2014-2015, gdyż - jak podał - jego sytuacja osobista i zawodowa nie pozwala na rezygnację z pracy w kancelarii komorniczej i wypisanie się z listy asesorów komorniczych natomiast udzielenie przerwy pozwoli stronie w czasie późniejszym bez jakichkolwiek przeszkód kontynuować aplikację adwokacką.

Zdaniem WSA w Warszawie, opisane wyżej okoliczności powinny być wzięte po uwagę (rozważone) przez Ministra Sprawiedliwości przed podjęciem decyzji w sprawie wyrażenia sprzeciwu wobec aktualnego wpisu S.O. na listę aplikantów adwokackich. Trudno bowiem bezrefleksyjnie, wyłącznie z powołaniem się na (prawidłowo w tej sprawie dokonaną) wykładnię art. 75 ust. 3 oraz 73 ust. 2 P.o.a. zaakceptować stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy to sam skarżący, działając w pełnym zaufaniu do organów - zarówno wpisowego jak i Ministra Sprawiedliwości zauważył, że wpisanie jego osoby na listę aplikantów adwokackich w 2012 r. naruszało obowiązujące prawo. Ponadto nie sposób też pominąć, że postępowanie zakończone uchwałą o skreśleniu toczyło się wyłącznie z inicjatywy aplikanta oraz, że przed ostatecznym sformułowaniem wniosku z dnia [...] grudnia 2013 r. (S. O. zmienił żądanie: z wniosku o udzielenie przerwy na wniosek o skreślenie - v. pismo strony z [...] stycznia 2014 r.) otrzymał on od organu wpisowego jednoznaczną deklarację (zapewnienie), że będzie ponownie podlegać wpisowi na listę aplikantów adwokackich bez dodatkowych zobowiązań w chwili zaprzestania wykonywania funkcji asesora komorniczego, czego organ wpisowy dotrzymał. Ponadto, w ocenie WSA, wydaje się, że przed podjęciem niniejszej decyzji w sprawie sprzeciwu Minister Sprawiedliwości nie dość wnikliwie rozważył, iż S. O. zdecydował się na podjęcie aplikacji adwokackiej w określonej sytuacji osobistej i zawodowej (był asesorem komorniczym), a uzyskując wpis na listę aplikantów adwokackich, któremu nie sprzeciwił się Minister Sprawiedliwości, skarżący mógł mieć uzasadnione przypuszczenie, że jego sytuacja prawna, jako aplikanta adwokackiego, jest klarowna i pewna. Nie mógł więc zasadnie przypuszczać, że w świetle obowiązujących przepisów jednoczesne posiadanie przez niego statusu aplikanta adwokackiego i asesora komorniczego będzie niezgodne z prawem. Obecnie, składając do organu wpisowego wniosek o udzielenie przerwy, aplikant podnosił, że sytuacja osobista i zawodowa uniemożliwia rezygnację z pracy w kancelarii komorniczej. Z kolei organ wpisowy stwierdził, że w tym stanie faktycznym zmuszony będzie skreślić skarżącego z listy aplikantów adwokackich, co stanowiło wyraz respektowania wykładni art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, odnośnie do kwestii statusu prawnego asesora komorniczego (przykładowo w wymienionym wyżej wyroku NSA, który rozstrzygał sprawę ze skargi kasacyjnej Naczelnej Rady Adwokackiej). Jednocześnie, o czym była już wyżej mowa, zapewnił aplikanta, że jeżeli powyższa - i co należy podkreślić - jedyna przeszkoda, w postaci zatrudnienia na stanowisku asesora komorniczego będzie usunięta, strona zostanie ponownie wpisana na listę aplikantów. Pomimo, że te okoliczności miały miejsce w innych postępowaniach, niż aktualnie kontrolowane przez Sąd, jednakże w świetle art. 8 k.p.a. nie można od nich całkowicie abstrahować przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji, gdyż ich konsekwencją było skreślenie S. O. z listy aplikantów adwokackich i konieczność uruchomienia procedury wpisu na listę, co oprotestował Minister Sprawiedliwości.

Na rozprawie przez WSA w Warszawie, pełnomocnik ORA podniósł, że organ wpisowy nie mógł zignorować udzielonego stronie ww. zapewnienia, gdyż naruszyłby jej prawa obywatelskie.

Zdaniem Sądu, na gruncie rozpatrywanej sprawy i jej niespornych wskazanych wyżej okoliczności faktycznych, niewątpliwie Minister Sprawiedliwości, przed podjęciem decyzji o sprzeciwie powinien rozważyć z jednej strony kwestię dotychczasowego, wyraźnego zaakceptowania przez Ministra Sprawiedliwości uchwały ORA o wpisaniu skarżącego na listę aplikantów w 2012 r. w aspekcie niezmienionego przepisu art. 74 ust. 1 pkt 4 P.o.a. Trudno bowiem bez rozważenia przez organ tej kwestii i podania w tym zakresie motywów uznać, że w aktualnie prowadzonym postępowaniu była respektowana zasada praworządności sformułowana w art. 8 k.p.a.

Z drugiej strony, zdaniem WSA w Warszawie, Minister Sprawiedliwości (zważywszy, że organ wpisowy, był także obowiązany respektować zasadę wyrażoną w art. 8 k.p.a.), powinien poddać pod rozwagę aspekt udzielonej aplikantowi przez ORA w P. "promesy" dla aktualnego wpisu na listę, przy uwzględnieniu, że zastosowanie się przez S. O. do sugestii organu wpisowego, wyrażonej w następstwie nieprawidłowej interpretacji przepisu art. 73 P.o.a. stało się swego rodzaju pułapką dla aplikanta, który działając w zaufaniu do organu ostatecznie sprecyzował pismo z dnia [...] grudnia 2013 r. wnosząc o skreślenie go z listy aplikantów adwokackich. Nie powinno też umknąć uwadze Ministra Sprawiedliwości, że aplikant postępował uczciwie i rzetelnie składając wniosek o udzielenie przerwy w szkoleniu na aplikacji w sytuacji, gdy powziął informację o wyroku sądu administracyjnego (wydanego nie w jego sprawie), zawierającego interpretację art. 74 ust. 1 pkt 4 P.o.a. skrajnie dla niego niekorzystną.

WSA wskazuje, że zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a. znajduje zastosowanie również w uzasadnieniu faktycznym rozstrzygnięcia stanowiącym podsumowanie postępowania dowodowego. Prawidłowe zastosowanie tej zasady ma na celu zbadanie wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa (W. Dawidowicz, Ogólne postępowanie administracyjne, Zarys systemu, Warszawa 1962, s. 108). Z kolei z zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności.

Mając na uwadze powyższe, w zaistniałym stanie faktycznym, należało uznać, że zaskarżona decyzja narusza art. 7, 8, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia jej uchylenie przez Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2016.718 ze zm., dalej: p.p.s.a.)

O kosztach postępowania na rzecz S. O. orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.; natomiast w zakresie kosztów należnych skarżącemu organowi samorządu adwokackiego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a.