Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 656/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.9 ust. 1, art. 25
journal: Dz.U. 2016 poz 703
law: Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych - tekst jedn.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Asesor WSA Jacek Boratyn, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2019 r. sprawy ze skargi A.Ż. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2016 rok uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2019r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor ARiMR) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Kierownik BP ARiMR) z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania A. Ż. (dalej: Beneficjentka/Skarżąca/ płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2016 rok.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt sprawy wynika, że w dniu 14 czerwca 2016 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wpłynął wniosek A. Ż. o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2016r. Beneficjentka zadeklarowała trzy działki rolne do przyznania płatności ONW w strefie nizinnej I o łącznej powierzchni 2,31 ha, w tym działkę rolną A położoną na działce ewidencyjnej nr 1/1 o powierzchni 0,40 ha, działki rolne B i C położone na działce ewidencyjnej nr 321 o powierzchni odpowiednio 0,91 ha i 1,00 ha.

Kierownik BP ARiMR na podstawie przeprowadzonej kontroli administracyjnej stwierdził, że część działki ewidencyjnej o nr 321 (nazwa obrębu T.), której dotyczy przedmiotowy wniosek, objęta jest również wnioskami innych producentów rolnych, czyli istnieje tzw. konflikt krzyżowy. Po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. organ I instancji odmówił Beneficjentce przyznania wnioskowanej płatności(ONW) ze względu na zawyżenie deklarowanej powierzchni oraz nałożył sankcję w wysokości 34,01 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że A. Ż. w 2016 r. użytkowała działkę rolną B o powierzchni 0,91 ha, natomiast z przyznania płatności wykluczył działkę rolną C o powierzchni 1,00 ha, ze względu na brak jej użytkowania przez Beneficjentkę na dzień 31 maja 2016r. Wobec powyższego po wykluczeniu niekwalifikującej się do przyznania płatności powierzchni 1,00 ha powierzchnia działek rolnych kwalifikująca się do przyznania płatności ONW wyniosła 1,31 ha.

Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora ARiMR z dnia [...] września 2017 r.

Po rozpoznaniu skargi na tę decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 18 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 742/17 uchylił w całości zaskarżoną decyzję, z uwagi na uchybienie przepisom postępowania administracyjnego.

Następnie Dyrektor ARiMR uchylił w całości decyzję Kierownika BP ARiMR z dnia [...] czerwca 2017 r., z uwagi na brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego umożliwiającego rozstrzygnięcie sprawy.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik BP ARiMR wydał decyzję z dnia [...] grudnia 2018 r. o odmowie przyznania A. Ż. płatności ONW i nałożeniu sankcji w wysokości 413,49 zł, lecz rozstrzygnięcie to zostało uchylone decyzją Dyrektora ARiMR z dnia [...] stycznia 2019r., ze względu na fakt, iż rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zostało wydane przed zakończeniem terminu umożliwiającego Stronie zapoznanie się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonego materiału dowodowego.

Decyzją z dnia [...] maja 2019r. Kierownik BP ARiMR odmówił A. Ż. przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2016 r., ze względu za przedeklarowanie powierzchni i nałożył sankcję w wysokości 413,49 zł. W złożonym odwołaniu Beneficjentka zarzuciła, że decyzja jest błędna, niezgodna z prawem i stanem faktycznym, zaś jej uzasadnienie opiera się wyłącznie na twierdzeniach i dokumentach przedłożonych przez Wspólnotę "A" - drugą stronę konfliktu krzyżowego, pomijając argumenty przytoczone przez Odwołującą. Ponadto wniosła o uzupełnienie postępowania o materiały w postaci pozwu, protokołów sądowych i orzeczeń, na okoliczność wyjaśnienia, kto i na jakiej podstawie użytkował sporny grunt.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2019r. Dyrektor ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ wskazał, że zasady i tryb przyznawania rolnikom płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi ograniczeniami (ONW) i przeprowadzania kontroli w zakresie tej płatności określa Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 ((Dz. U. z 2015 r., poz. 364 ze zm.) – dalej: Rozporządzenie ONW oraz ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 627 ze zm.). Zgodnie z § 2 ust. 1 Rozporządzenia ONW, płatność ONW przysługuje rolnikowi, jeżeli:

- spełnia on warunki określone w art. 31 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, ze zm., - dalej: Rozporządzenie (UE) nr 1305/2013), tj. zobowiązał się do kontynuowania działalności rolniczej na obszarach ONW i który jest rolnikiem aktywnym zawodowo,

- łączna powierzchnia użytków rolnych, położonych na obszarach ONW. na których jest prowadzona działalność rolnicza, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha.

- został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Ponadto zgodnie z § 2 ust. 2 Rozporządzenia ONW, płatność ONW jest przyznawana do użytków rolnych, na których jest położona działka rolna o powierzchni co najmniej 0,10 ha, prowadzona jest działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013 oraz położonych na obszarach ONW.

Organ podkreślił, że to na organach Agencji spoczywa obowiązek ustalenia zgodności deklaracji rolnika ze stanem faktycznym na gruncie, co wynika bezpośrednio z treści art. 74 ust. 1 w zw. z art. 58 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U.UE.L.2013.347.549, ze zm.).

Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na podstawie art. 67 Rozporządzenia nr 1306/2013, prowadzi kontrole w oparciu o system zintegrowany w którego skład wchodzą m.in. takie elementy jak: skomputeryzowana baza danych, system identyfikacji działek rolnych oraz zintegrowany system kontroli. Zgodnie zaś z art. 29 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014, w stosownych przypadkach kontrole administracyjne obejmują kontrole krzyżowe: odpowiednio zgłoszonych uprawnień do płatności i zgłoszonych działek rolnych w celu uniknięcia wielokrotnego przyznawania tej samej pomocy lub tego samego wsparcia w odniesieniu do tego samego roku kalendarzowego lub roku składania wniosków oraz w celu zapobiegania przypadkom jakiejkolwiek kumulacji pomocy obszarowej wymienionych w załączniku I do rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 i w załączniku VI do rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 oraz środków wsparcia obszarowego zdefiniowanych w art. 2 akapit drugi pkt 21 rozporządzenia delegowanego (UE) nr 640/2014.

W przypadku stwierdzenia konfliktu kontroli krzyżowej, organy Agencji zobowiązane są do wyjaśnienia w postępowaniu, kto użytkował jako posiadacz sporną działkę rolną objętą dwoma lub większą ilością wniosków i tym samym, któremu z wnioskodawców należy się na nią płatność. Posiadanie natomiast, w myśl art. 336 K.c. oznacza stan faktyczny, związany z wykonywaniem władztwa nad rzeczą w zakresie swojej świadomości i woli w swoim imieniu i interesie.

Ponadto kluczowa w przedmiotowym rozstrzygnięciu jest wykładnia przepisów dotyczących instytucji wspólnot gruntowych oraz specyfika ich funkcjonowania określona w ustawie z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016, poz. 703 – dalej: u.z.w.g.).

Dyrektor ARiMR podzielił stanowisko organu I instancji, że istotne dla rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu jest ustalenie czy spełnione zostały wszystkie elementy świadczące o posiadaniu przez A. Ż. działki rolnej B o zadeklarowanej powierzchni 0,91 ha oraz działki rolnej C o zadeklarowanej powierzchni 1,00 ha, położonych na działce ewidencyjnej nr 321. Ponieważ przedmiotowe działki rolne stanowią własność Wspólnoty "A", przesłankę posiadania tych działek trzeba zbadać z uwzględnieniem przepisów kodeksu cywilnego oraz ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Kwestia posiadania uprawnień do ubiegania się o płatność do spornych działek wymaga ustalenia, w jakich relacjach ze wspólnotą znajdowała się A. Ż. w 2016 r.

W odwołaniu Beneficjentka stwierdziła, że zerwała całkowicie więzi korporacyjne z tą wspólnotą, w wyniku czego przed Sądem Rejonowym w L. toczyły się dwa postępowania sądowe. Jednakże z materiału dowodowego w postaci załącznika do decyzji Starosty zawierającego wykaz osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej wsi T. oraz Postanowienia Sądu Rejonowego I Wydział Cywilny w L, sygn. akt. IC 255/18 z dnia 18 października 2018 r. wynika, że osobą uprawnioną do udziału we wspólnocie w myśl art. 6 ust. 1 u.z.w.g. jest m.in. A. Ż. Ponadto w złożonym w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w dniu 5 kwietnia 2019 r. wyjaśnieniu Beneficjentka oświadczyła, że jest członkiem Wspólnoty "A", a swojego udziału we wspólnocie nikomu nie zbyła. Zatem powyższe dowody pozwalają bezsprzecznie uznać, iż A. Ż. jest członkiem Wspólnoty "A". Ponadto zarządzeniem nr [...] Wójta Gminy z dnia 20 czerwca 2013r. stosownie do art. 25 ww. u.z.w.g., utworzono spółkę przymusową dla zagospodarowania wspólnoty gruntowej oraz nadano jej statut. Zgodnie z § 6 statutu członkami spółki są osoby uprawnione do udziału we wspólnocie, natomiast w myśl § 8 pkt 2 powyższego statutu do obowiązków członków spółki należy m.in. podporządkowanie się uchwałom ogólnego zebrania członków spółki oraz wspólne dokonywanie prac związanych z zagospodarowaniem i użytkowaniem gruntów spółki. Podczas zebrania członków uchwałą nr 2 w dniu 1 maja 2016 r. Spółka podjęła decyzję o złożeniu przez wspólnotę wniosku do ARiMR o przyznanie płatności na rok 2016, który obejmował m.in. działkę rolną o nr 321 będącą przedmiotem konfliktu krzyżowego. Niezależnie od powyższej uchwały w dniu 14 czerwca 2016 r. A. Ż. złożyła odrębny wniosek o przyznanie płatności dla siebie zgłaszając m.in. działkę rolną B i C położoną na działce ewidencyjnej 321.

Zdaniem Dyrektora ARiMR, A. Ż. wykonując zabiegi na obszarze oddanym jej do użytkowania na mocy uchwały spółki, władała tym gruntem w imieniu oraz interesie wspólnoty, do czego zobowiązana była w myśl statutu oraz u.z.w.g. Nie zerwała ona stosunków korporacyjnych ze wspólnotą, z akt sprawy jednoznacznie wynika, że jest jej członkiem, uczestniczy w zebraniach, wykorzystuje (użytkuje) grunty przyznane jej przez wspólnotę w ramach rozdysponowania prac na działce 321 zgodnie z uchwałą z dnia 1 maja 2016 r. Sama deklaracja zerwania więzi i złożenie wniosku o przyznanie płatności na 2016 r. dotyczącego spornych działek, nie stanowią potwierdzenia zerwania więzi łączącej Beneficjentkę ze wspólnotą.

Zatem A. Ż. nie była w posiadaniu działek rolnych B i C w myśl art. 336 K.c., lecz jedynie ich dzierżycielem w myśl art. 338 K. c, gdyż władała powyższym gruntem w imieniu i w interesie wspólnoty.

W skardze na powyższą decyzję do tut. Sądu, A. Ż. zarzuciła rażące naruszenie art.7 i 77 K.p.a. przez nie wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy i pominięcie istotnych dowodów w sprawie, a także naruszenie prawa materialnego tj. art.74 ust.1 w zw. z art.58 ust.2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Europy z dnia 17.12.2013r Nr 1306/2013 przez zaniechanie ustalenia w sposób rzetelny faktycznej sytuacji na gruncie i twierdzeń stron w tym zakresie, a nadto wyjaśnienia czy Beneficjentka zerwała w 2015r. i 2016. więzi ze wspólnotą, mimo że w dokumentach figurowała jako jej członek.

Jej zdaniem organy oparły się wyłącznie na nieprawdziwych twierdzeniach wspólnoty pastwiskowej, co do udziału Skarżącej w tej wspólnocie oraz co do posiadania w dniu 1 maja 2016r. działek B i C, pominęły natomiast argumenty Skarżącej zawarte w odwołaniu od decyzji, potwierdzające zerwanie więzi korporacyjnej ze wspólnotą. Podniosła, że spółka nie była nigdy w posiadaniu spornych działek, gdyż to Skarżąca zawsze wykonywała zabiegi agrotechniczne i zbierała z nich plony. Dodała też, że wspólnota pastwiskowa wytoczyła jej przed Sądem Rejonowym w L. sprawy o ochronę własności (sygn. akt I C 402/15), oraz o ochronę posiadania (sygn. akt I C 131/16), gdzie wspólnota twierdziła, że Skarżąca pozbawiła ją możliwości używania gruntu i żądała przywrócenia jej posiadania działek B i C jako części działki nr 321 w T. Sama wspólnota przyznała więc, że nie miała spornych działek w posiadaniu w latach 2015 i 2016. Wprawdzie w dokumentach wspólnoty Skarżąca figuruje jako jej członek, jednak nigdy nie pogodziła się z decyzją wójta o utworzeniu przymusowej spółki i z jej obsadą. Świadczą o tym dokumenty, na które się powoływała, w szczególności decyzja Wojewody [.] z dnia [.] lipca 2019r., która potwierdza, że w rzeczywistości nic jej nie wiąże ze spółką przymusową.

Wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Na wstępie zaznaczyć należy, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art.57a.

Na podstawie art.153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w prawomocnym wyroku wiążą w sprawie organy oraz sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie. Tak więc ocena prawna i wskazania zawarte w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 18 stycznia 2017 r. I SA/Rz 742/17 są wiążące, nie tylko dla organów, ale i dla sądu ponownie orzekającego w sprawie.

Materialnoprawne przesłanki przyznania płatności ONW uregulowane zostały m.in. w § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 – dalej: rozporządzenie ONW.

Wniosek o przyznanie dopłat w stosunku do tych samych działek rolnych (B i C), położonych na działce ewidencyjnej nr 321, złożył – oprócz Skarżącej – również inny rolnik, co spowodowało wystąpienie tzw. konfliktu krzyżowego. Podstawą odmowy przyznania Skarżącej płatności ONW za 2016r. było zakwestionowanie posiadania przez nią w dniu 31 maja 2016r. użytków rolnych położonych na obszarach górskich lub na innych obszarach charakteryzujących się szczególnymi ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, na których prowadzona była działalność rolnicza.

Rozpatrując po raz pierwszy sprawę z wniosku Skarżącej organy przyjęły, w oparciu o materiał zgromadzony w sprawie, że w 2016r. była ona faktycznym posiadaczem i użytkownikiem gruntu ornego oznaczonego jako działka rolna B, a Sąd, kontrolujący wydane decyzje, uznał te ustalenia za prawidłowe. Natomiast w odniesieniu do działki rolnej C Sąd uznał dokonane ustalenia za niewystarczające do oceny czy Skarżąca była jej użytkownikiem w omawianym okresie. Uchylając zaskarżoną decyzję Sąd zobowiązał organy do weryfikacji twierdzeń drugiej strony konfliktu krzyżowego np. przez dokonanie konfrontacji ze Skarżącą, a także przeprowadzenie wnioskowanych przez nią dowodów z przesłuchania świadków.

Mimo związania oceną prawną zawartą w prawomocnym wyroku, organy rozpatrując ponownie sprawę zakwestionowały spełnienie przez Skarżącą przesłanek do przyznania płatności do działki B i nie ustaliły okoliczności faktycznych związanych z użytkowaniem działki C, naruszając przepis art.153 P.p.s.a.

W ponownym postępowaniu organ I instancji przesłuchał wprawdzie wskazanych świadków, ale nie zweryfikował twierdzeń AK i w dalszym ciągu nie wyjaśnił, który rolnik posiadał działkę rolną C wg stanu na dzień 31 maja 2016r.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych pojęcie posiadania gruntów rolnych na tle regulacji pomocowych należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych.

Organ zaniechał ustaleń w zakresie stanu faktycznego, skupiając się na kwestii uprawnień do wystąpienia z wnioskiem o płatność i uznał, że Skarżąca jako członek wspólnoty gruntowej nie może samodzielnie wystąpić z wnioskiem o płatności rolne, bo nie jest posiadaczem gruntów wspólnoty, a jedynie ich dzierżycielem. Zadeklarowane do płatności działki B i C położone są bowiem na działce ewidencyjnej nr 321 należącej do wspólnoty gruntowej.

W ocenie Sądu stanowisko organów jest błędne.

Instytucja wspólnot gruntowych uregulowana jest w ustawie z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz.U. z 2016 r., poz. 703 – dalej: u.z.w.g.). Przepis art. 1 tej ustawy określa jakie nieruchomości rolne, leśne oraz obszary wodne są wspólnotami gruntowymi. Byt wspólnoty gruntowej nadaje im wymieniona ustawa, regulująca szczególny rodzaj wspólności rządzącej się własnymi prawami, której przedmiotem są określone w niej nieruchomości. Ustawa o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych nadaje wspólnocie gruntowej szczególną konstrukcję prawną odrębną od przepisów prawa cywilnego o współwłasności. Istotą tej wspólności jest uprawnienie do udziału we wspólnocie gruntowej w postaci korzystania z objętych nią gruntów zgodnie z ich przeznaczeniem, przysługujące osobom fizycznym lub prawnym posiadającym gospodarstwa rolne (zob. Stanisław Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. LexisNexis 2011).

Grunty wspólnoty mają służyć zaspokojeniu wspólnych potrzeb uprawnionych do udziału we wspólnocie (art. 6), stąd też ustawa kładzie nacisk na zagospodarowanie wspólnot i sformalizowanie zarządu nad nimi. Dla realizacji tych celów ustawa przewiduje zagospodarowanie wspólnot gruntowych w sposób w niej określony (art. 13 ustawy) oraz nakłada na osoby uprawnione do udziału we wspólnocie gruntowej obowiązek utworzenia spółki do sprawowania zarządu nad wspólnotą i do właściwego zagospodarowania gruntów wchodzących w skład tej wspólnoty (art. 14 ust. 1). Co do zasady, utworzenie spółki następuje w drodze uchwały uprawnionych do udziału we wspólnocie (art. 14 ust. 2 ustawy). Jeżeli jednak uprawnieni do udziału we wspólnocie gruntowej w terminie trzech miesięcy od dnia ustalenia wykazu uprawnionych nie przedstawią do zatwierdzenia właściwemu wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) statutu spółki, organ ten tworzy spółkę przymusową, nadaje jej statut oraz wyznacza organy spółki spośród osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej (art. 25 ust. 1 ustawy). Spółka jest osobą prawną i działa na podstawie statutu (art. 15 ust. 1), który powinien określać m.in. prawa i obowiązki członków spółki, rodzaje czynności prawnych dokonywanych przez spółkę, których podjęcie wymaga uchwały zebrania członków oraz warunki reprezentowania spółki oraz zaciągania zobowiązań majątkowych.

W stosunku do Wspólnoty "A" zarządzeniem Wójta Gminy z dnia 20 czerwca 2013 r. nr [...], stosownie do art. 25 u.z.w.g. utworzono spółkę przymusową dla zagospodarowania wspólnoty, a załącznikiem nr 1 do tego zarządzenia nadano statut spółki. Członkami spółki stali się dotychczasowi udziałowcy, osoby uprawnione do udziału we wspólnocie gruntowej. Do ich obowiązków należy między innymi podporządkowanie się uchwałom ogólnego zebrania członków spółki oraz wspólne dokonywanie prac związanych z zagospodarowaniem i użytkowaniem gruntów spółki.

Na mocy art. 9 ust. 1 u.z.w.g. udziały poszczególnych uprawnionych we wspólnocie gruntowej określa się w idealnych (ułamkowych) częściach. W/w ustawa wyłącza jednocześnie możliwość podziału wspólnot gruntowych pomiędzy uprawnionych do udziału w tych wspólnotach (art. 5 ust. 1 ustawy), dopuszczając podział wspólnoty gruntowej wyłącznie w razie objęcia jej gruntów scaleniem, za zgodą bezwzględnej większości osób uprawnionych do udziału w tej wspólnocie (art. 5 ust. 2).

O specyfice funkcjonowania wspólnot gruntowych i jej ustroju, świadczy utrwalone stanowisko w judykaturze, zgodnie z którym udziałowcom wspólnoty gruntowej nie przysługują uprawnienia wynikające z przepisów kodeksu cywilnego o współwłasności w takim zakresie, w jakim byłoby to sprzeczne z zasadami wynikającymi z przepisów ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych oraz statutu spółki powołanej do zarządu wspólnoty i właściwego zagospodarowania gruntów wchodzących w jej skład (tak np. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 grudnia 1969 r., III CZP 89/69, OSNC 1970/10/173, LEX nr 1066). Zatem uczestnikami postępowania o zasiedzenie własności nieruchomości wchodzącej w skład wspólnoty gruntowej jest spółka (uchwała z dnia 25 października 1995 r., sygn. akt III CZP 149/95 OSNC 1996/2/26), spółka jest legitymowana czynnie do wytoczenia powództwa windykacyjnego, co do działki gruntu stanowiącego część gruntu wspólnoty (uchwała z dnia 23 sierpnia 1968 r., sygn. akt III CZP 73/68 OSNC 1969/5/90) oraz, że spółka jest podmiotem legitymowanym czynnie w postępowaniu sądowym w sprawie o zasiedzenie nieruchomości przez wspólnotę (postanowienie z dnia 29 kwietnia 1997 r., sygn. akt II CKU 28/97).

W ocenie Sądu również kwestia uprawnień do otrzymania płatności rolnych do gruntów należących do wspólnoty pastwiskowej powinna być oceniana z uwzględnieniem wewnętrznych relacji korporacyjnych między wspólnotą oraz jej członkami, które wynikają z przepisów u.z.w.g. oraz statutu spółki powołanej do zarządu wspólnotą i właściwego zagospodarowania gruntów wchodzących w jej skład.

Powołując się na treść art. 5 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych oraz art. 9 ust. 1 tej ustawy, NSA w wyrokach z dnia 19 stycznia 2017 r. (sygn. akt II GSK 4160/16, II GSK 4159/16 i II GSK 4158/16) wskazał, że wspólnota gruntowa zawsze występuje jako całość i nie może być dzielona na części, co oznacza, że poszczególni jej członkowie nie mogą występować samodzielnie w zakresie ich nieruchomości należących do wspólnoty gruntowej bowiem, co do zasady, a więc nie zawsze, posiadaczem jest wspólnota.

W innych orzeczeniach NSA wskazał (wyroki z dnia 9 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1199/13 i sygn. akt II GSK 1200/13), że rozwiązanie przyjęte w ustawie o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych opiera się na stworzeniu korporacji, której substratem są osoby uprawnione. Mają one w stosunku do wspólnoty (rozumianej rzeczowo) uprawnienia i obowiązki ekonomiczne, natomiast w obrocie prawnym, jako podmiot sprawujący zarząd występuje spółka działająca przez swoje organy. W konsekwencji uznał, że posiadaczem gruntów należących do wspólnoty gruntowej jest spółka powołana do zarządzania, a nie uprawnieni do udziału we wspólnocie.

Z powołanych regulacji prawnych zawartych w u.z.w.g., jak i z przytoczonych poglądów Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że ustawodawca odjął prawo zarządu udziałowcom wspólnoty gruntowej i przekazał je spółce przymusowej.

Jednakże w razie wejścia przez inne osoby czy podmioty w posiadanie gruntów wspólnoty gruntowej, a także wskutek bezprawnego wejścia w posiadanie gruntów wspólnoty przez udziałowców, a więc niezgodnie z uchwałami spółki, osoby te czy też podmioty mogą się ubiegać o przyznanie dopłat rolnych, bowiem ustawowa przesłanka posiadania gospodarstwa nie jest związana z tytułem prawnym wnioskodawcy do nieruchomości, ale z faktycznym rolniczym użytkowaniem działek (tak też NSA w cyt. wyżej wyrokach z dnia 19 stycznia 2017 r.). Dla przyznania tym osobom i podmiotom prawa do wystąpienia o dopłaty do użytkowanych przez nich gruntów, stanowiących własność wspólnoty, konieczne jest poczynienie konkretnych, stanowczych ustaleń faktycznych, które wskazują, że są oni w posiadaniu tych gruntów, to znaczy, że władają gruntami we własnym imieniu i własnym interesie. Natomiast udziałowiec wspólnoty, który użytkuje grunty wspólnoty zgodnie z korporacyjnymi ustaleniami, aprobującą wolą zarządzającej nią spółki, nie zrywając wyraźnie tej więzi, zdaniem Sądu, samodzielnie nie może wystąpić o takie dopłaty, bowiem nie spełnia konstrukcyjnego elementu posiadania, to jest władania gruntem wspólnoty gruntowej we własnym imieniu. Czyni to bowiem w imieniu i w interesie wspólnoty gruntowej, a nie w imieniu własnym. Dopóki członek wspólnoty gruntowej nie zerwie więzi korporacyjnej łączącej go ze wspólnotą i nie zademonstruje wyraźnie, że gruntami, którymi dotąd władał w związku z tym członkostwem i posiadanym udziałem, zgodnie z wolą wspólnoty, będzie teraz władał we własnym imieniu i interesie, w świetle przytoczonych wyżej regulacji u.z.w.g. oraz statutu spółki przymusowej, sprawowane przez niego władztwo określić można tylko jako dzierżenie w rozumieniu art. 338 k.c., czyli sprawowanie faktycznego władztwa, ale nie w swoim imieniu, lecz za kogo innego. Dopóki więc pomiędzy członkiem wspólnoty gruntowej, a wspólnotą istnieje tego rodzaju stosunek i dopóki wynikająca z tego stosunku prawnego wewnętrzna więź istnieje, dopóty to wspólnota jest posiadaczem gruntów, które użytkują jej członkowie, w związku z czym to spółka przymusowa powołana do zagospodarowania jej gruntów jest uprawniona do występowania na zewnątrz w imieniu wspólnoty gruntowej w zakresie należących do niej gruntów, w tym m.in. do składania wniosków o przyznanie płatności rolnych.

W rozpoznawanej sprawie organy uznały, że Skarżąca nie zerwała więzi korporacyjnej łączącej ją ze wspólnotą, na co miałyby wskazywać składane przez nią oświadczenia, jak też udział w zebraniach członków wspólnoty.

Sąd nie zgadza się z taką oceną, bowiem okoliczności sprawy wskazują, że choć formalnie Skarżąca jest członkiem wspólnoty, to nie można uznać, żeby działała w imieniu i na rzecz tej wspólnoty. Od kilku lat Skarżąca kwestionuje uchwały podejmowane przez spółkę przymusową, wyraźnie działa wbrew tym uchwałom, co przejawia się chociażby w zagospodarowaniu innej części działki, niż jej wyznaczona przy podziale prac. Wytaczane Skarżącej przez wspólnotę powództwa o ochronę własności i o ochronę posiadania potwierdzają fakt dokonywanych przez Skarżącą naruszeń, działania wbrew woli wspólnoty. W ocenie Sądu oznacza to zerwanie więzi korporacyjnej ze wspólnotą, jest wyrazem braku woli realizowania zamierzeń wspólnoty, podporządkowania się podjętym decyzjom i użytkowania gruntów w imieniu wspólnoty. Trzeba przy tym zaznaczyć, że Skarżąca nie miała możliwości zerwania więzi ze wspólnotą przez zbycie posiadanych udziałów we wspólnocie, bowiem udział ten jest nierozerwalnie związany z własnością gospodarstwa rolnego należącego do udziałowca. Jedynie zbycie własnego gospodarstwa spowodowałoby przeniesienie na nabywcę udziału we wspólnocie gruntowej.

W związku z powyższym nie można zgodzić się z organami, kwestionującymi uprawnienie Skarżącej do wystąpienia z wnioskiem o dopłaty.

Odrębną kwestią jest spełnienie przez Skarżącą przesłanek przyznania płatności ONW na 2016r., w tym zwłaszcza przesłanki posiadania gruntów w dniu 31 maja 2016r. Jak wyżej wskazano, organy nie podjęły wystarczających działań w celu ustalenia faktycznego użytkowania spornych gruntów i w zaskarżonej decyzji spełnienie tej przesłanki nie było oceniane.

W związku z naruszeniem przepisów art.153 P.p.s.a. - wobec nie wypełnienia w pełni wiążących wskazań zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 18 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 742/17 oraz naruszeniem art.7 i art.77 K.p.a. przez niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Rozpatrując ponownie sprawę organ uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną i dokona niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń dotyczących faktycznego posiadania spornych gruntów.