Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1062/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska, asesor WSA Agnieszka Wąsikowska (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2020 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz S. S. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: Prezes IPN) decyzją z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256), po zakończeniu postępowania z wniosku S. S. z dnia 19 grudnia 2019 r. o wznowienie postępowania – odmówił uchylenia decyzji ostatecznej Prezesa IPN nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r. o utrzymaniu w mocy decyzji własnej nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. o odmowie potwierdzenia, że S. S. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690 ze zm.).

Z akt sprawy wynikam że wnioskiem z dnia 21 września 2015 r. S. S. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Po rozpatrzeniu wniosku Prezes IPN w dniu [...] grudnia 2015 r. wydał decyzję nr [...] o odmowie potwierdzenia, że wnioskodawca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes IPN wydał decyzję nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r. o utrzymaniu w mocy decyzji własnej z dnia [...] grudnia 2015 r. Na przedmiotową decyzję ww. nie wniósł skargi do sądu.

W dniu 21 grudnia 2018 r. do Instytutu Pamięci Narodowej wpłynął wniosek S. S., w którym ww. domagał się po raz kolejny wydania decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W dniu [...] stycznia 2019 r. Prezes IPN wydał postanowienie nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Prezes IPN po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 25 stycznia 2019 r. w dniu [...] lutego 2019 r. wydał postanowienie nr [...] o utrzymaniu w mocy postanowienia nr [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. W wyniku wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 940/19 Sąd uchylił zaskarżone postanowienie z dnia [...] lutego 2019 r. Kierując się wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2019 r., mając przy tym na uwadze dołączony do wniosku z dnia 25 stycznia 2019 r. wyrok SO w [...] z dnia [...] listopada 2018 r., sygn. akt [...] w przedmiocie stwierdzenia zgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego, pismem z dnia 12 grudnia 2019 r. S. S. został wezwany do uzupełnienia braków formalnych ww. wniosku poprzez sprecyzowanie żądania. W piśmie z dnia 19 grudnia 2019 r. pełnomocnik Strony wniósł o wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. W uzasadnieniu pisma stwierdził m.in., że w wyroku z dnia [...] listopada 2018 r. Sąd Okręgowy w [...] jednoznacznie ocenił na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego i zeznań świadków, że nie można wnioskodawcy traktować jako tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa.

Pismo Strony z dnia 21 grudnia 2018 r. uzupełnione pismem z dnia 25 stycznia 2019 r. zostało zakwalifikowane przez Prezesa IPN jako wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt K.p.a. W związku z powyższym w dniu [...] lutego 2020 r. Organ wydał postanowienie nr [...] o wznowieniu postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezesa IPN z dnia [...] lutego 2016 r. o utrzymaniu w mocy decyzji własnej z dnia [...] grudnia 2015 r. o odmowie potwierdzenia, że S. S. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Po rozpatrzeniu wniosku o wznowienie postępowania Prezes IPN w dniu [...] marca Prezes IPN wydał decyzję – wskazaną na wstępie - nr [...] o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej Prezesa IPN z dnia [...] lutego 2016 r.

W ocenie organu wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r., sygn. akt [...] przedłożony przez wnioskodawcę nie może być podstawą wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż nie istniał w momencie wydania decyzji ostatecznej. Także ustalenia Sądu Okręgowego w [...] zaprezentowane ww. wyroku, które według wnioskodawcy są nowymi okolicznościami faktycznymi w sprawie, nie stanowią podstawy wznowienia postępowania. Ustalenia sądu zaprezentowane w tym wyroku nie są bowiem wiążące dla organu w sprawach spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, gdyż takimi są jedynie wyroki karne skazujące, a takim nie jest wskazany przez Stronę wyrok.

Organ powołując się na wyroki WSA w Warszawie wskazał, że fakt, iż dana osoba nie została uznana za kłamcę lustracyjnego nie implikuje jednocześnie stwierdzenia jej statusu jako działacza czy osoby represjonowanej z powodów politycznych. Inne bowiem kwestie oraz w innym trybie są badane. Postępowanie w sprawach o potwierdzenie okoliczności, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji nakierowane jest na zbadanie materiałów, znajdujących się w zasobach IPN, w określonym przez ustawodawcę, wąskim zakresie. Nie jest więc substytutem postępowania lustracyjnego, prowadzonego w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby, w związku z całokształtem materiałów dowodowych, potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Sposób postępowania skarżącego i charakter kontaktów z przedstawicielami służb z punktu widzenia intencji, jak też oceny czy spełniają przesłanki współpracy może być oceniany w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez sąd, o ile zostanie zainicjowane. Przeciwna teza prowadziłaby do dublowania kompetencji różnych organów.

Wobec tych ustaleń Organ uznał, że w omawianej sprawie nie ma podstaw prawnych do uchylenia decyzji ostatecznej Prezesa IPN z dnia [...] lutego 2016 r. o utrzymaniu w mocy decyzji własnej z dnia [...] grudnia 2015 r. o odmowie potwierdzenia, że S. S. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Nie zgadzając się z powyższym, S. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa IPN z [...] marca 2020 r.

Powyższej decyzji zarzucono naruszenie:

- art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji poprzez uznanie, że skarżący nie spełnia warunków wskazanych w ww. art;

- art. 147 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 i pkt 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że okoliczność złożenia wniosku o autolustrację i wydania przez Sąd Okręgowy w [...] wyroku nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania;

- poprzez niezastosowanie art. 162 k.p.a. i niestwierdzenie wygaśnięcia decyzji, która na skutek nowych okoliczności (autolustracja i wyrok SO w [...]), stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji leży w interesie strony,

- art. 7a k.p.a. przez nie rozstrzygniecie na korzyść skarżącego wątpliwości co do treści normy prawnej (spełnienie warunków, o których mowa w art. 4 ustawy);

- art. 7 k.p.a. poprzez nadmierny formalizm prowadzący do pominięcia prawdy obiektywnej i niepodjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy;

- art. 8 § 1 k.p.a. przez naruszenie zaufania do organów władzy publicznej (skuteczność wyroku sądu) oraz art. 8 § 2 k.p.a. przez odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym;

- art. 77 i 80 k.p.a. poprzez brak wnikliwego rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz wydanie orzeczenia bez wzięcia pod uwagę całokształtu materiału dowodowego.

Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Skarżący w uzasadnieniu podniósł, iż zmienił się stan faktyczny oraz prawny sprawy, co organ wydając zaskarżoną decyzję całkowicie zbagatelizował. Wyrok Sądu Okręgowego w [...] z [...] listopada 2018 r., sygn. akt [...], wbrew twierdzeniu organu, ma zasadnicze znaczenie dla przedmiotowej sprawy. Sąd Okręgowy w [...] stwierdził bowiem, że zgodne z prawdą jest oświadczenie lustracyjne skarżącego, iż nie współpracował z organami Służby Bezpieczeństwa. Sąd Okręgowy jednoznacznie ocenił, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego i zeznań świadków, że nie można skarżącego traktować jako tajnego współpracownika, a dwukrotne kontakty skarżącego ze Służbą Bezpieczeństwa wynikały z prowadzonej przeciwko niemu operacji w związku z jego działalnością opozycyjną.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W przedmiotowej sprawie kontroli została poddana decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wydana na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. odmawiająca uchylenia decyzji ostatecznej Prezesa IPN w przedmiocie odmowy potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Dokonana sądowa kontrola zaskarżonego aktu wykazała konieczność zastosowania w niniejszej sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) dalej p.p.s.a. Zgodnie z przywołanym przepisem zaskarżony akt podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżący we wniosku o wznowienie postępowania wskazał jako nową okoliczność faktyczną w sprawie nie znaną organowi w dniu wydania decyzji [...] grudnia 2015 r. – wyrok Sądu Okręgowego z [...] listopada 2018 r., sygn. akt [...] wydany w przedmiocie stwierdzenia zgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego – na podstawie art. 21a ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2019 r., poz. 430).

Organ uznał, że powoływany przez stronę wyrok Sądu Okręgowego nie może być uznany za nowy dowód w sprawie, gdyż nie istniał w dniu wydania decyzji. Poza tym organ uznał, że powyższe ustalenia nie są wiążące dla organu, także z tego powodu, że nie jest to wyrok karny skazujący.

Należy wskazać za organem, że wyrok ten niewątpliwie nie jest wyrokiem skazującym co do popełnienia przestępstwa wydanym w postępowaniu karnym. Natomiast Sąd nie podziela oceny organu, że powyższe kwestie nie mają znaczenia przy rozpatrywaniu wniosku w trybie art. 4 ustawy o działaczach opozycji, skoro podstawą wydania powołanego wyroku było ustalenie dokonane przez Sąd Okręgowy, że skarżący nie był tajnym współpracownikiem SB. Takie bowiem właśnie jednoznaczne ustalenie wynikają z uzasadnienia przedmiotowego wyroku.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, zatem przepis ten może mieć zastosowanie, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki: ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody istotne dla sprawy są nowe; istnienie "nowych okoliczności faktycznych" lub "nowych dowodów" w dniu wydania decyzji ostatecznej; "nowe okoliczności faktyczne" lub "nowe dowody" nie były znane organowi, który wydał decyzję. Konsekwentnie zatem wznowienie postępowania powinno następować nie tylko z uwagi na wyjście na jaw nowych dowodów, ale także i nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, przy czym ujawnienie się tych okoliczności może być rezultatem przeprowadzenia dowodów (ujawnienia się dowodów) po wydaniu decyzji, aby tylko rzecz dotyczyła faktów mających miejsce przed wydaniem decyzji, które są istotne dla sprawy, a nie były znane organowi w momencie jej podejmowania.

W art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. ustawodawca, posługując się pojęciem "nowych okoliczności faktycznych" oraz "nowych dowodów", użył alternatywy zwykłej, a nie koniunkcji. Stad też wznowić postępowanie należy także wtedy, gdy wprawdzie nowe dowody powstaną po wydaniu decyzji, ale ujawnione równocześnie zostaną wynikające z nich nowe istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, o których organ w chwili wydawania decyzji nie wiedział (por. wyrok NSA z dnia 15 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 1961/15, CBOSA).

Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że wydając kwestionowaną decyzję organ oparł się wyłącznie na materiałach zgormadzonych w toku prowadzonego postępowania, zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] lutego 2016 r.

Organ pomimo wiedzy o istnieniu innego materiału dowodowego zgromadzonego w toku prowadzonego postępowania przez Sąd Okręgowy, który ustalał kwestię współpracy skarżącego ze Służbą Bezpieczeństwa, całkowicie pominął ten materiał dowodowy. Takie działanie organu nie znajduje w ocenie Sądu żadnego oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Podkreślić należy, że Sąd Okręgowy prowadząc postępowanie w sprawie [...] dysponował szerokim zakresem dowodów, przesłuchał m.in. w charakterze świadka funkcjonariusza SB, który zarejestrował skarżącego jako "[...]", jak również oparł swoje ustalenia na obszernym materiale dowodowym (k. 3 uzasadnienia), w tym szeregu dowodów z dokumentów IPN. Trzeba zatem rozważyć, czy dowody zgromadzone przez SO, jak i okoliczności ustalone w toku postępowania nie stanowią przesłanek, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Nie jest do przyjęcia z punktu widzenia zasad państwa prawa, by ta sama okoliczność faktyczna mogła stanowić dla jednego organu państwa, bez jakiegokolwiek sprawdzenia i weryfikacji jej prawdziwości, podstawę do wydania orzeczenia w sytuacji, gdy inny organ państwa prowadząc postępowanie wyjaśniające w tym zakresie nie potwierdza istnienia tej samej okoliczności (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 listopada 2019 r., III SA/Gd 159/19, LEX nr 2749309).

Z uwagi na to, że organ nie zwrócił się o ww. akta sprawy nie można zweryfikować, czy Sąd Okręgowy przeprowadził tylko dowody – np. z dokumentów IPN stanowiące podstawę wydania decyzji z [...] lutego 2016 r., wznowienia której domaga się skarżący, czy też również, na co powoływał się skarżący, wskazał na inne okoliczności lub dowody nie znane organowi w dniu wydania decyzji w 2016 r.

Skoro istnieją dokumenty wskazane przez Sąd Okręgowy oraz inne dowody, okoliczności, które mogą podważyć fakt współpracy strony ze Służbą Bezpieczeństwa, to organ winien przeprowadzić rzetelne postępowanie dowodowe w tym zakresie. W przedmiotowej sprawie organ nie tylko całkowicie zignorował ustalenia Sądu Okręgowego, ale również nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie, o którego istnieniu miał wiedzę.

Reasumując, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 78, 80 k.p.a. Organ nie podjął wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a powyższe uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzone naruszenie przepisów postępowania uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien w pierwszej kolejności zgromadzić kompletny materiał dowodowy, zwracając się do Sądu Okręgowego w [...] oraz wszystkich dowodów, na podstawie których został wydany wyrok z dnia [...] listopada 2018 r. Dopiero po zgromadzeniu całego materiału dowodowego będzie możliwe wydanie merytorycznej decyzji w sprawie.

Wobec stwierdzonych przez Sąd braków w zgromadzonym materiale dowodowym, konieczności przeprowadzenia ponownego postępowania dowodowego przez organ oraz rozpatrzenia sprawy w oparciu o wszystkie dowody istotne dla rozstrzygnięcia istoty sprawy - przedwczesnym jest na obecnym etapie postępowania wypowiadanie się co do naruszenia przepisów prawa materialnego powoływanych w skardze tj. art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Ubocznie należy zwrócić jedynie uwagę, że Sąd Okręgowy w uzasadnieniu wskazał, że "w przedmiotowej sprawie nie zostały obiektywnie spełnione przesłanki do uznania zachowań skarżącego za współpracę w rozumieniu art. 3a ustawy lustracyjnej", czyli w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Wobec takich stwierdzeń, organ zatem ponownie rozpatrując sprawę rozważy, czy w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, do jakich nawiązuje art. 4 ustawy o działaczach opozycji można uznać osobę, co do której orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu, że takim współpracownikiem nigdy nie była.

Z uwagi na stwierdzone powyżej uchybienia w zakresie naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zachodziła konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. art. 200, 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzone na rzecz strony koszty składał się uiszczony wpis od skargi (200 zł) oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika zasądzone w stawce minimalnej, zgodnie z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (480 zł). Do akt sprawy nie został dołączona opłata od pełnomocnictwa.