Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 108/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne~Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Inga Gołowska (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 lutego 2021r. sprawy ze skargi S. Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2019r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek - uchyla zaskarżoną decyzję -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2019r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 138§1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U z 2018r. poz. 2096 ze zm. dalej-K.p.a.) w zw z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U z 2019r. poz. 300 ze zm. dalej-u.s.u.s.) po rozpatrzeniu wniosku S. Ł. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 września 2019r. nr [...]-utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. z dnia 6 września 2019r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za styczeń 2010r. i od marca 2010r. do lipca 2012r.

Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Jak wynika z zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy, w dniu 1 lipca 2019r. S. Ł. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, powołując się na trudną sytuację życiową, finansową oraz zdrowotną. Wnioskodawca podkreślił, że obecnie dokonywane są potrącenia z otrzymywanego świadczenia emerytalnego w wysokości 500,00 zł. Obecnie osiągane przez rodzinę dochody nie dają możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ograniczają zakup najpotrzebniejszych rzeczy. Nie posiada oszczędności ani majątku, który mógłby spieniężyć aby spłacić dług; ze względu na wiek i stan zdrowia nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zajęcia umożliwiającego pozyskanie dodatkowych pieniędzy na utrzymanie. Do wniosku załączono: rachunki za energię elektryczną, telewizję, gaz, zawiadomienie z SM ,,J. " o wysokości opłat za lokal mieszkalny, paragony obrazujące wysokość ponoszonych kosztów związanych z codziennymi zakupami, karty informacyjne leczenia szpitalnego, faktura VAT za leki, zaświadczenia lekarskie, PIT-40A, pismo Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T..

Organ korzystał także z danych pozyskanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS, Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Organ ustalił, że do 16 lipca 2012r. wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą. Decyzją z dnia 16 października 2012r. nr [...] [...] Oddział Wojewódzkiego Funduszu Zdrowia w K. objął wnioskodawcę obowiązkiem podlegania do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 1999r. do 16 lipca 2012r. Decyzja ta stała się prawomocna (wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2013r. sygn. akt: VI SA/Wa 287/13). ZUS naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności.

Organ wskazał, że zaległości za miesiące od stycznia 1999r. do lipca 2004r. uległy przedawnieniu, do uregulowania pozostały należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od sierpnia 2004r. do lipca 2012r. Zaznaczono, że w dniu 14 sierpnia 2014r. zostały skierowane do wnioskodawcy upomnienia a następnie w dniu 3 września 2014r. tytuły wykonawcze. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Podano, że wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.000,01 zł, z którego ZUS dokonuje potrącenia w kwocie 500,00 zł. Do wypłaty pozostaje 1.383,02 zł. Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną emerytką, której świadczenie wynosi 1.285,68 zł netto (1.534,81 zł brutto). Rodzina ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 1.137,59 zł, miesięczne opłaty 442,56 zł, opłaty eksploatacyjne 195,03 zł, koszty leczenia 500,00 zł. Wnioskodawca nie korzysta z pomocy MOPS oraz nie posiada zobowiązań finansowych wobec banków czy innych osób z uwagi na pomoc córki. Jest współwłaścicielem trzech nieruchomości: mieszkanie 35,80m˛ (współwłasność małżeńska), działki: 0,0276 ha (udział 1/6) oraz 0,02527 ha ( udział 1/15).

Organ omówił podstawę prawną udzielanych ulg tj. art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz §3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U z 2003r. Nr 141, poz. 1365 dalej-rozporządzenie).

Zdaniem organu nie ma zastosowania w sprawie ani art. 28 ust. 3 ani ust. 3a u.s.u.s. jak również nie zachodzą przesłanki z §3 rozporządzenia.

S. Ł. złożył od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy (data wpływu do organu 30 września 2019r.) w którym wskazał, że Zakład nie uwzględnił zaawansowanego wieku wnioskodawcy oraz Jego poważnych problemów zdrowotnych. W czasie powstania zaległości był już na emeryturze i to z świadczenia była potrącana składka zdrowotna. Wnioskodawca przepracował 45 lat i opłacał składki i wypracował sobie prawo do emerytury. To od pracownika ZUS uzyskał informację, że pobierając emeryturę nie ma obowiązku opłacania żadnych składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2019r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał rozstrzygnięcie z dnia 6 września 2019r.

Organ podniósł, że zapoznał się z treścią wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz biorąc pod uwagę analizę materiału dowodowego i ustosunkowując się do argumentów wnioskodawcy oparto się na wnikliwej analizie zebranego materiału dowodowego (m.in. potwierdzenia zapłaty do TAURON sp. z o.o., rachunki z PGNiG sp. z o.o., zawiadomienia ze SM ,,Jaskółka", paragony fiskalne, karty informacyjne leczenia szpitalnego, pisma o objęcie leczeniem, faktury VAT za leki, zaświadczenia lekarskie, zeznania podatkowe PIT-40A). Pozyskano także dane z CEIDG, CEP, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, pisma Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T., informacji z Wydziału Świadczeń Emerytalno-Rentowych.

Z analizy dołączonej do wniosku dokumentacji wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, osiąga dochód ze świadczenia emerytalnego netto 1.383,02 zł z które jest potrącane 500,00 zł, żona pobiera świadczenie w wysokości netto 1.285,68 zł, które jest wolne od potrąceń, stałe miesięczne wydatki wynoszą 1.137,59 zł, posiada mieszkanie 35,80 m˛ (współwłasność majątkowa małżeńska), dwie działki (nr [...] i [...]) w T.-R. (udział 1/16 i 1/15), samochód osobowy Opel Astra z 1999r., nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, nie korzysta z pomocy społecznej, korzysta z wsparcia finansowego córki. Wnioskodawca leczy się kardiologicznie, przeszedł zawał serca, żona ma astmę oskrzelową, niedoczynność tarczycy.

Organ wskazał, że dokonał analizy zgromadzonego materiału dowodowego w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i skonstatował, iż nie zaszły przesłanki wymienione w pkt 1-6 tego przepisu. Zakład dokonał zabezpieczenia w postaci wpisu do hipoteki kwoty 49.065,79 zł, w stosunku do zadłużenia na koncie wnioskodawcy jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne poprzez zajęcie świadczenia emerytalnego.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeanalizował art. 28 ust. 3a i §3 rozporządzenia, stwierdzając, że obowiązek uiszczania składek istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności a obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Podniesiono, że Zakład podchodzi ze zrozumieniem do stanu zdrowia wnioskodawcy (przebyta śmierć kliniczna, zabieg kardiowersji, zawał mięśnia sercowego, zaawansowany wiek) jednak nie ma to wpływu na wysokość pobieranego świadczenia emerytalnego. Sytuacja materialno-bytowa nie potwierdza by konieczność uregulowania zadłużenia uniemożliwiała zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.

W skardze do Sądu, na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] S. Ł. domagał się jej uchylenia oraz przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego T. L..

Uzasadniając skargę jej autor podniósł, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem i wskazał, że z kwoty, która pozostaje do życia nie jest w stanie ponieść kosztów, bilans jest ujemny. Organ nie uwzględnił nieprzewidzianych wydatków. Nieopłacanie składek było wynikiem faktycznego nieprowadzenia działalności gospodarczej przez wiele lat. Pracownik ZUS błędnie poinformował, że w przypadku przyznania prawa do emerytury nie ma obowiązku opłacania żadnych składek.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1§1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w §1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§2 art. 1 tej ustawy).

Zgodnie z treścią art. 3§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019r., poz. 2325 ze zm. dalej-p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przy czym , co wymaga podkreślenia, stosownie do treści art. 134§1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Dokonując kontroli sądowoadministracyjnej w tak zakreślonym aspekcie Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skutkowało koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżoną decyzję niedostatecznie zbadał kwestię przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, która miała istotny wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Należy bowiem wskazać, że w przypadku przedawnienia należności, której umorzenia domaga się Zobowiązany, organ nie może wydać decyzji rozstrzygającej merytorycznie sprawę, lecz powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 2096 ze zm., dalej-k.p.a.). Jeżeli natomiast przedawnienie należności zostanie stwierdzone dopiero na etapie postępowania odwoławczego (toczącego się z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), to Zakład powinien uchylić zaskarżoną decyzję w zakresie dotyczącym przedawnionych należności i w tej części umorzyć postępowanie pierwszej instancji na podstawie art. 138§1 pkt 2 k.p.a.

Dla oceny kwestii przedawnienia przedmiotowych należności istotne znaczenie ma treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s., przy czym brzmienie tego przepisu podlegało nowelizacjom na przestrzeni okresu istotnego dla rozpatrzenia niniejszej sprawy.

Problem przedawnienia należności z tytułu składek regulują przepisy art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Ustawa z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002r., Nr 241, poz. 2074, ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008r., sygn. akt: II UZP 5/08 (Lex nr 396253) i z dnia 8 lipca 2008r. sygn. akt: I UZP 4/08 (Lex nr 396249) oraz w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009r., sygn. akt: II GSK 1102/08, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych-http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjmuje się, że do nieprzedawnionych do 31 grudnia 2002r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por: NSA w wyroku z dnia 30 września 2009r., sygn. akt: II GSK 72/09).

Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia." Dodano także ust. 5a-5d w brzmieniu:

"5a. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

5c. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu.

5d. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana".

Natomiast art. 24 ust. 6 otrzymał brzmienie: "bieg przedawnienia terminu, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy".

Przepis art. 24 ust. 5b z dniem 1 lipca 2004r. - uległ dalszej nowelizacji na postawie art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004r. Nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Na podstawie tejże nowelizacji po ust. 5d dodano także ust. 5e w brzmieniu: "bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata".

Z kolei w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011r. Nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f ("w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna"), zaś ust. 6 otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011r. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (por: Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013r., sygn. akt: III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd wskazuje, że organ nie przeprowadził w uzasadnieniu żadnej analizy w oparciu o przedstawione przepisy odnośnie składek. Z przedłożonych Sądowi akta sprawy nie wynika w jaki sposób organ ustalił, że składki nie uległy przedawnieniu.

Sąd wskazuje, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala dokonać jednoznacznego ustalenia, w jakiej wysokości należności istnieją i czy odsetki za zwłokę zostały określone w sposób prawidłowy, skoro brak jest w treści decyzji organu analizy dotyczącej okresu przedawnienia wynikającej z dokumentów źródłowych. W konsekwencji zaskarżone rozstrzygnięcie należy uznać za przedwczesne.

Zdaniem Sądu w uzasadnieniu decyzji organ zamieścił również niewystarczającą informację o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, gdyż poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że wobec Skarżącego aktualnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne.

Sąd wskazuje, że w aktach administracyjnych powinny znaleźć się dokumenty obrazujące tok dotychczasowego przebiegu postępowania egzekucyjnego, daty jego wszczęcia, a przede wszystkim dokumenty świadczące o zawieszeniu albo przerwaniu biegu terminu przedawnienia należności odnośnie poszczególnych składek. Powyższe uchybienia uniemożliwiają Sądowi dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy należności przynajmniej w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie uległy przedawnieniu.

Podsumowując należy wskazać, że w świetle powyższych okoliczności organ administracji zobowiązany jest do przedstawienia w uzasadnieniu rozstrzygnięć we wskazanym powyżej zakresie stosownej analizy oraz załączenia do akt administracyjnych niezbędnej dokumentacji, na podstawie której ustalił, że należności z tytułu składek ciążących na Skarżącym nie uległy przedawnieniu.

Odnosząc się do zarzutów skargi, dotyczących wadliwego ustalenia stanu faktycznego i wadliwej oceny stanu majątkowego, zdrowotnego i rodzinnego, w jakiej znalazł się Skarżący, w kontekście spełnienia przesłanek dotyczących umorzenia zaległości, wskazać wypada, że ocena tych argumentów na obecnym etapie sprawy jest przedwczesna, skoro organy nie ustaliły w sposób prawidłowy kwestii zakresu zaległości Skarżącego z tytułu składek.

Wymienione braki w materiale dowodowym i przyjętej przez organ argumentacji, nieprzekonujące o słuszności decyzji, zaważyły na rozstrzygnięciu sprawy. Należało tym samym stwierdzić, że zaskarżone decyzja narusza art. 7, art. 8, art. 11, art. 77§1 i art. 107§3 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Ponownie nawiązując do art. 153 p.p.s.a. należy podkreślić, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Pojęcie "ocena prawna" w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą, a więc nie tylko sama wykładnia w ścisłym tego słowa znaczeniu, lecz także kontrola zastosowania określonych przepisów przez organ administracji. Ocena ta może się odnosić zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Ocena prawna może zatem dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji (por. wyrok NSA z 12 marca 2008r. sygn. akt: I GSK 517/07). Związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie.

Zalecenia dla organu w toku ponownego postępowania (art. 153 p.p.s.a.) wynikają z powyższych uwag Sądu.

Zatem, w pierwszej kolejności ZUS powinien poddać analizie kwestię przedawnienia należności składkowych. W tym zakresie powinien mieć na uwadze regulacje prawne wskazane przez Sąd w uzasadnieniu wraz z zarysowanymi tam kwestiami intertemporalnymi.

Po wtóre, powinien udokumentować wszystkie okoliczności, na które się powołuje w związku z instytucją zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, to jest: doręczenie upomnienia, decyzji, tytułu wykonawczego, a także wniosku o umorzenie należności czy zawiadomienia o wszczęciu postępowania finalizowanego decyzją, o której mowa w art. 24 ust. 5f u.s.u.s. Powinien dołączyć do akt dokumenty obrazujące dokonanie czynności egzekucyjnych zawieszających bieg terminu przedawnienia należności składkowych, w trwającym jeszcze postępowaniu egzekucyjnym. Przy czym, techniczna strona realizacji tego obowiązku jest bez znaczenia. Organ do materiału dowodowego tej sprawy może dołączyć odpisy stosownych dokumentów albo ich oryginały, np. poprzez załączenie do tego materiału akt postępowań, w których się one znajdują.

W zakresie składek nieprzedawnionych, organ analizując przesłanki z rozporządzenia z 31 lipca 2003r. powinien zbadać i wyraźnie oraz jednoznacznie wyartykułować w tej mierze swoje stanowisko, czy skarżący ma możliwość spłaty zadłużenia bez pozbawienia siebie i swojej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych uwzględniając wiek Skarżącego (92 lata). Stwierdzając, że nie zachodzi przesłanka umorzenia z §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. - organ powinien uprawdopodobnić, że z danego źródła, w konkretnym okresie, Skarżący uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Komplementarnie należy dodać, że z kolei ustalenie, iż zachodzi ta przesłanka umorzenia należności składkowych - nie zobliguje organu do ich umorzenia, lecz tylko umożliwi to organowi w ramach uznania administracyjnego.

Dopiero po ustaleniu, że pozostały nieprzedawnione zaległości z tytułu składek przystąpi do rozpoznania wniosku w świetle przepisów art. 28 u.s.u.s. W przeciwnym wypadku umorzy postępowanie w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek. Swoje ustalenia przedstawi w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom, o którym mowa w przepisie art. 107§3 K.p.a.

W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm.).