Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 541/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-01-26 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 179a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c oraz par. 2 w zw. z art. 179a, art. 203 pkt 2, art. 200, art. 1, art. 183, art. 145 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 27 ust. 1, 1a i 2,
journal: Dz.U. 2015 poz 859
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
article: art. 156 par. 1 pkt 2, art. 105
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj,, Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi E. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżony wyrok, II. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, III. uchyla decyzję Burmistrza Miasta i Gminy G. nr [...] z dnia [...]. IV. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącego E. I. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, V. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącego E. I. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] orzekł o obowiązku zwrotu przez E.I. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na uprawnionego D.I. w okresie świadczeniowym [...], tj. od dnia [...] r. do dnia [...] r., w łącznej kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał terminy wypłaty i wysokość świadczeń przekazywanych uprawnionemu D.I. z funduszu alimentacyjnego wraz z wyliczeniem odsetek na dzień wydania decyzji. Następnie, przywołał przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w szczególności art. 27, w którym w ust. 1 wskazano, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami.

Organ stwierdził, że w dniu [...] r. wpłynęło pismo pełnomocnika D.I., informujące o przekazywaniu bezpośrednio wierzycielowi alimentów na rzecz dzieci D.I. i F.I. Do pisma dołączono kserokopie przekazów potwierdzające powyższy fakt. Po wszczętym z urzędu postępowaniu, biorąc pod uwagę dołączone przez stronę dokumenty, organ ustalił, iż w okresie świadczeniowym [...] I.I. na rzecz syna D.I. nie otrzymała żadnych alimentów, a więc syn D.I. w okresie świadczeniowym [...] miał prawo do pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na poczet wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym [...] zaksięgowano kwotę w wysokości 0,00 zł. Tym samym, organ ustalił, iż należności podlegające zwrotowi z tyt. otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego - po odjęciu kwot wyegzekwowanych przez Komornika Sądowego bądź wpłaconych przez dłużnika alimentacyjnego - stanowią łącznie kwotę [...] zł. Kwota ta podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami, naliczonymi zgodnie z pkt 2. rozstrzygnięcia decyzji.

Od tej decyzji odwołał się E.I., zaskarżając ją w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 6, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, zwanej dalej "K.p.a.", przez:

- błędne ustalenie, że E.I. w dniu [...] r., tj. w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia alimentacyjne przebywał za granicą podczas, gdy od [...] r. zameldowany jest w [...],

- błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na przyjęciu, że w okresie od [...] r. do [...] r. skarżący nie dokonywał jakichkolwiek wpłat tytułem alimentów na rzecz syna D.I.,

- błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na przyjęciu, że w okresie od [...] r. do [...] r. syn F.I. był uprawniony do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego,

- nieprawidłowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji w zakresie podstaw faktycznych, jak i prawnych, wynikające z błędnego ustalenia stanu faktycznego oraz braku wyczerpującego i należytego wyjaśnienia przez organ dlaczego nie zaksięgował na rzecz świadczeń pobranych z funduszu alimentacyjnego przez D.I. wpłat dokonanych przez E.I.,

a także naruszenie przepisów prawa materialnego przez:

- naruszenie art. 2 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez wydanie decyzji przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] r. do [...] r. pomimo braku przeprowadzenia wobec E.I. postępowania egzekucyjnego, którego bezskuteczność jest warunkiem przyznania takiej pomocy,

- niewłaściwe zastosowanie art. 27 ust. 3 ww. ustawy poprzez jego niezastosowanie wobec F.I., co do którego na podstawie Wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dniem [...] r. ustał obowiązek alimentacyjny.

Uzasadniając zarzuty odwołujący się wskazał, że decyzja administracyjna z dnia [...] r. przyznająca świadczenia alimentacyjne na rzecz D.I. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, co zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. prowadzi do nieważności tej decyzji, ponieważ zgodnie z ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów warunkiem przyznania prawa do świadczeń alimentacyjnych jest bezskuteczność przeprowadzonej egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego. W realiach niniejszej sprawy takie postępowanie egzekucyjne w ogóle nie zostało wszczęte, wobec czego E.I. nie miał wiedzy, iż I.I. pobierała na rzecz D.I. świadczenia z funduszu. Wobec powyższego dłużnik alimentacyjny nie miał możliwości przekazywania alimentów za pośrednictwem komornika sądowego, co doprowadziło do tego, iż matka osoby uprawnionej do alimentów pobierała alimenty z dwóch źródeł. Organ wydając decyzję z dnia [...] r. oparł się wyłącznie na wyjaśnieniach I.I., która wskazała, iż E.I. przebywa za granicą. Tymczasem przebywał on w Polsce od [...] r. - na dowód powyższego załącza potwierdzenia zameldowań. Według odwołującego się potwierdza to fakt, iż od [...] r. regularnie dokonywał wpłat na rzecz I.I. tytułem alimentów z placówki pocztowej w [...]. W [...]r. u ojca w [...] przebywał starszy syn F., dla którego ojciec zorganizował tam pracę.

Odwołujący się zwrócił też uwagę, iż Sąd Rejonowy w [...] w sprawie z powództwa F.I. i D.I. przeciwko E.I., sygn. akt [...], wyrokiem z dnia [...] r. ustalił, że obowiązek alimentacyjny E.I. wobec F.I. ustał z dniem [...] r. Organ I Instancji w zaskarżonej decyzji błędnie uznał, że F.l. w okresie [...] r. do [...] r. był uprawniony do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym wszelkie kwoty, które były przekazywane przez E.I. tytułem alimentów powinny zostać zaliczone na poczet świadczeń pobranych z funduszu alimentacyjnego przez D.l., a nie F. l. Na powyższą okoliczność, odwołujący się przedstawił niżej wymienione potwierdzenia przekazów pocztowych kwot pieniężnych tytułem alimentów na łączną kwotę [...] zł:

1. potwierdzenie z dnia [...] r. na kwotę [...] zł,

2. potwierdzenie z dnia [...] r. na kwotę [...] zł,

3. potwierdzenie z dnia [...] r. na kwotę [...] zł,

4. potwierdzenie z dnia [...] r. na kwotę [...] zł,

5. potwierdzenie z dnia [...] r. na kwotę [...] zł -

wyjaśniając, że kwoty na rzecz D.l. przesyłane przekazami pocztowymi, adresowane były na I.l. lub F.l., ponieważ były to osoby pełnoletnie, uprawnione do odbioru korespondencji, podczas gdy D.l. był małoletni i nie był uprawniony do odbioru przekazów pocztowych. Tytuł przekazu "Korespondencja dla dziecka" wyraźnie wskazuje, zdaniem E.l., że było to przekazanie pieniędzy "dziecku", czyli małoletniemu D.l., a nie F.l., który był już pełnoletni. W związku z tym, organ I instancji zobowiązany był zaksięgować wpłaty dokonywane przez odwołującego się na rzecz należności pobranych z funduszu alimentacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r., numer [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), a także art. 27 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r., poz. 859 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania E.I., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium podkreśliło, że przedmiotem postępowania dotyczącego decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika świadczeń alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym nie jest zagadnienie dotyczące skuteczności lub bezskuteczności egzekucji i w konsekwencji uprawnienie do uzyskania tych świadczeń. Postępowanie w tej sprawie zostało zakończone ostateczną decyzją o przyznaniu świadczenia osobie uprawnionej D.l. z dnia [...] r., nr [...] na okres od [...]r. do [...]r.

Decyzja w sprawie zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego ma charakter związany i nie zależy od uznania organu. Jest ona w istocie rozliczeniem kwot wypłaconych z funduszu osobom uprawnionym do alimentów w czasie trwania okresu świadczeniowego z kwotami wyegzekwowanymi w tym czasie przez organ egzekucyjny i przekazanymi do organu właściwego wierzyciela. Zgodnie bowiem z art. 27 ust 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu osobie uprawnionej. Stosownie natomiast do ust. 2 powyższego artykułu - organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. W postępowaniu prowadzonym w trybie tych przepisów nie ma podstaw do badania sytuacji majątkowej dłużnika alimentacyjnego, bądź jego możliwości spłaty zobowiązania (tak m.in. w wyroku NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 60/12). W postępowaniu tym organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń.

Dodatkowo, mając na uwadze treść złożonego odwołania, Kolegium wskazało, iż decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma walor decyzji ostatecznej i zgodnie z art. 16 § 1 K.p.a. uchylenie lub zmiana takiej decyzji, stwierdzenie jej nieważności lub wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Skoro decyzja ostateczna nie została wyeliminowana z obrotu prawnego w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego lub prawomocnym wyrokiem sądu, to wiąże organy administracji publicznej.

Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności w trybie regresu. Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy, organ nie może badać samej zasadności przyznania prawa na oznaczony okres świadczeniowy. Rzeczywistym aktem przesądzającym o obowiązku zwrotu przez dłużnika należności wypłaconej uprzednio wierzycielowi pozostaje decyzja ustalająca wierzycielowi prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] E.I. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 2 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez wydanie decyzji przyznającej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres świadczeniowy [...] pomimo braku przeprowadzenia wobec E.l. postępowania egzekucyjnego, którego bezskuteczność jest warunkiem przyznania takiej pomocy, co prowadzi do nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa,

2. art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez wydanie decyzji o zwrocie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego bez podstawy prawnej w postaci ostatecznej decyzji administracyjnej o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla D.l. w okresie od [...] r. do [...] r.

3. art. 27 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez nie przekazanie przez organ właściwy wierzyciela niezbędnych informacji wskazanych w powołanym przepisie dłużnikowi alimentacyjnemu, w szczególności brak doręczenia dłużnikowi decyzji przyznającej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego D.l. w okresie od [...] r. do [...] r.

II. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., poprzez:

a) błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na przyjęciu, że mimo, iż w okresie od [...] r. do [...] r. I.l. pobrała alimenty na łączną kwotę [...] zł, skarżący zobowiązany jest wciąż do zwrotu kwoty [...] zł,

b) błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na przyjęciu, że skarżący obowiązany jest wpłacać odsetki za okres wypłaty świadczeń od [...] r. do [...]r. podczas, gdy skarżący nie jest w ogóle zobowiązany do zapłaty odsetek,

c) nieprawidłowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji w zakresie podstaw faktycznych, jak i prawnych, wynikające z błędnego ustalenia stanu faktycznego oraz braku wyczerpującego i należytego wyjaśnienia przez organ dlaczego nie zaksięgował na rzecz świadczeń pobranych z funduszu alimentacyjnego przez D.l. wpłat dokonanych przez skarżącego,

2. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez:

a) sprzeczne z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego obdarzenie w pełni wiarygodnością oświadczeń I.l. i F.l., którzy twierdzili, że przekazywane przez E.l. kwoty nie były alimentami na rzecz D.l., przy jednoczesnym pominięciu wyjaśnień złożonych w drodze pomocy prawnej przez E.l., który przyznał, że kwoty w okresie od [...]r. do [...] r. przekazywane były na rzecz D.l.,

b) sprzeczną z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego wykładnię tytułu wpłaty "dla dziecka", znajdującego się na potwierdzeniach wpłat dokonywanych przez E.l. polegającą na przyjęciu, że określenie to odnosi się do pełnoletniego F.l., w stosunku do którego uchylony został obowiązek alimentacyjny, a nie niepełnoletniego D.l., co do którego taki obowiązek istniał,

c) sprzeczne z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego przyjęcie, że adresat przelewów był jednocześnie osobą uprawnioną do przekazywanych należności, podczas gdy z wyjaśnień E.l. wynika, że jako adresata wskazywał F.l. z tego względu, że był osobą pełnoletnią i w porównaniu do D.l. był uprawniony do odbierania przekazów pocztowych,

3. art. 40 K.p.a. w zw. z art. 28 K.p.a, w zw. z art. 16 §1 K.p.a., poprzez niedoręczenie skarżącemu decyzji z dnia [...] r. w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla D.l. w okresie od [...] r. do [...] r., a tym samym brak ostateczności przedmiotowej decyzji i brak jej istnienia w obrocie prawnym.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji,

2) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

3) wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonej decyzji przez sąd,

4) zwolnienie skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości albowiem nie jest ona w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla swojego utrzymania względnie

5) o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania I instancji w całości względnie

6) o uchylenie decyzji organu I Instancji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji,

Ponadto

7) na podstawie art. 54 § 3 P.p.s.a, wniósł o uwzględnienie niniejszej skargi przez organ II instancji w trybie samokontroli.

Uzasadniając skargę skarżący powtórzył zarzuty podnoszone poprzednio w odwołaniu. Stwierdził, że o decyzji przyznającej D.l. świadczenia z funduszu alimentacyjnego został zawiadomiony dopiero pismem z dnia [...] r., w którym jednocześnie poinformowano wnioskodawcę o obowiązku zwrotu organowi należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W jego ocenie, niezawiadomienie go o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych było pogwałceniem zasady wyrażonej w przepisie art. 27 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w myśl której organ właściwy wierzyciela zobowiązany jest do przekazywania niezbędnych informacji organowi właściwemu dłużnika alimentacyjnego. Dodał, że na zasadzie art. 28 K.p.a. stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zgodnie z tą zasadą dłużnik alimentacyjny jest stroną postępowania o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdyż decyzja taka dotyczy jego interesu prawnego, jak też rodzi po jego stronie określone prawnie obowiązki. Interpretacja taka potwierdzona została przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 października 2011 r. o sygn. akt I OSK 800/11. Zgodnie z przedmiotowym wyrokiem "Interes dłużnika alimentacyjnego wymaga ochrony już w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny jest zatem stroną postępowania o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego i może kwestionować w drodze odwołania zasadę i rozmiar swego przyszłego zobowiązania kreowanego z mocy prawa przez art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepisy art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 28 K.p.a. wymagają doręczenia dłużnikowi".

Zdaniem skarżącego, skoro decyzja z dnia [...] r, w przedmiocie przyznania D.l. świadczenia z funduszu alimentacyjnego nigdy nie została doręczona dłużnikowi alimentacyjnemu, będącemu stroną postępowania, to tym samym nie stała się decyzją ostateczną. W tej sytuacji decyzja z dnia [...] r., została wydana z rażącym naruszeniem prawa, bez podstawy prawnej w postaci ostatecznej decyzji administracyjnej o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego D.l. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 września 2010 r. o sygn. akt II FSK 846/09: "Do momentu doręczenia stronie decyzja w sensie prawnym po prostu nie istnieje (.") Dopiero bowiem prawidłowe doręczenie decyzji stronie skutkować będzie możliwością uznania jej za decyzję ostateczną, w stosunku do której taki wniosek przysługuje". Tym samym postępowanie w sprawie obowiązku zwrotu uznać należy, w tym stanie faktycznym, za bezprzedmiotowe i jako takie podlegające umorzeniu na zasadzie art. 105 §1 K.p.a.

Skarżący uznał także, że decyzja o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego D.l. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, bowiem nie miała miejsca bezskuteczność egzekucji, która zdefiniowana została przez ustawodawcę w art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Dodał też, że już od [...] r. przebywał w [...] i I.I. znany był jego adres. Potwierdzenia przekazów pocztowych znajdujących się w aktach sprawy świadczą jednocześnie o tym, że E.l. regulował swoje należności alimentacyjne, co także wskazuje na bezprzedmiotowość przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. O przedmiotowych okolicznościach I.I. zobowiązana była poinformować organ przed wszczęciem postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres świadczeniowy [...]. Zwrócił uwagę, że "w postanowieniu z dnia [...] r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] uchylił decyzję z dnia [...] r. przyznającą prawo do świadczenia dla D.l. za okres świadczeniowy od dnia [...] r. do dnia [...] r., ze względu na datę zamknięcia postępowania alimentacyjnego przez Sąd Okręgowy w [...]. Świadczy to jednoznacznie o tym, że brak przebywania osoby zobowiązanej za granicą powoduje bezpodstawność przyznania świadczeń z funduszu bez przeprowadzenia postępowania alimentacyjnego".

Zdaniem skarżącego, w realiach niniejszej sprawy organ nie podjął jakichkolwiek działań mających na celu wyjaśnienie stanu sprawy. Corocznie wydawał decyzje przyznające świadczenia z funduszu alimentacyjnego polegając wyłącznie na oświadczeniach I.l., która mając pełną świadomość, że E.l. przebywa w [...], nie ujawniała przed organem tych informacji.

Skarżący wskazał, że Sąd Rejonowy w [...] w sprawie z powództwa F.I. i D.l. przeciwko E.I., sygn. akt [...], wyrokiem z dnia [...] r. ustalił, że obowiązek alimentacyjny wobec F.l. ustał z dniem [...] r. Organ I Instancji w zaskarżonej decyzji błędnie uznał, że F.l. w okresie [...] r. do [...] r. był uprawniony do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym wszelkie kwoty, które były przekazywane przez skarżącego tytułem alimentów powinny zostać zaliczone na poczet świadczeń pobranych z funduszu alimentacyjnego przez D.I., a nie F.I. Zgodnie z art. 29 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w przypadku, gdy sąd zwolnił osobę z obowiązku alimentacyjnego, a osoba uprawniona w okresie, o którym mowa w ust. 2, pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek ustawowych. Skarżący w toku postępowania przed organem I Instancji w zakresie okresu objętego zaskarżoną decyzją, przedstawił potwierdzenia przekazów pocztowych kwot pieniężnych tytułem alimentów na łączną kwotę [...] zł, tak więc, w jego ocenie, wobec realizacji przez dłużnika alimentacyjnego części obowiązku alimentacyjnego w okresie od [...] r. do [...] r. nie są również należne odsetki ustawowe obliczone w sposób przedstawiony w uzasadnieniu decyzji.

Ponadto skarżący podniósł, że organ sprzecznie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego dał w pełni wiarę wyjaśnieniom złożonym przez I.l. oraz F.l., którzy twierdzili że przekazywane pieniądze nie były alimentami na rzecz D.l. I.I. miała interes w tym, żeby składać takie wyjaśnienia. Organ pominął przy tym wyjaśnienia złożone przez E.l.

W ocenie E.I. brak było podstaw do wydania decyzji w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego i również brak było podstaw do nakazania zwrotu kwoty [...] zł. Dodał, że w dniu 3 września 2015 r. opublikowana została ustawa o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach I rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zniesiona została egzekucja administracyjna należności budżetu państwa z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej; po wejściu w życie zmian należności te będą egzekwowane w drodze jednej egzekucji - sądowej. W obecnym stanie prawnym, zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrócić organowi właściwemu wierzyciela należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej. W konsekwencji, nie będzie już wydawana decyzja administracyjna w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ani przeprowadzane czynności konieczne do wszczęcia egzekucji administracyjnej, jak wystawienie i doręczenie tytułu wykonawczego. Po wprowadzeniu zmian organ egzekucyjny prowadzący egzekucję sądową (jest to najczęściej komornik sądowy) będzie ściągał należności budżetu państwa na podstawie decyzji przyznającej osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego przekazanej mu przez organ właściwy wierzyciela. Z uwagi na powyższe postępowanie w niniejszej sprawie powinno zostać umorzone (takie stanowisko zajęło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w decyzji z dnia [...] r.).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] oddalił skargę E.I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. Sąd przyznał rację Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [...], że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony został pogląd, że decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ww. ustawy jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. W postępowaniu prowadzonym w trybie tych przepisów nie ma podstaw do badania sytuacji majątkowej dłużnika alimentacyjnego, bądź jego możliwości spłaty zobowiązania (tak m.in. w wyroku NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 60/12). W postępowaniu tym organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej.

Stwierdził, że decyzja wydana na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów tylko deklaratoryjnie stwierdza, że w związku z niewykonaniem obowiązku alimentacyjnego, dłużnik obowiązany jest zwrócić świadczenia, wypłacone wierzycielowi. Na etapie wydawania takiej decyzji organ nie bada, czy wierzycielowi przysługiwało prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (w tym przesłanka bezskuteczności egzekucji alimentów), ani rozmiar świadczenia, czy czasowe granice okresu świadczeniowego. Wszystkie te przesłanki badane bowiem były w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a nie w postępowaniu o zwrot świadczenia przez dłużnika alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 ustawy).

W oparciu o powyższe sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił uznając, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza Miasta i Gminy [...] są prawidłowe.

Od powyższego wyroku E.I. wniósł skargę kasacyjną zarzucając mu:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego –

1. poprzez błędną wykładnię art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zwanej dalej "u.p.al.", polegającą na przyjęciu, że istnieje podstawa do zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy decyzja Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] r. o przyznaniu pomocy z funduszu alimentacyjnego nie została doręczona uprawnionemu, a zatem nie stała się ostateczna, a tym samym brak było podstawy prawnej do wydania decyzji o zwrocie należności;

2. poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 27 ust. 1 u.p.al. polegające na przyjęciu, że istnieje podstawa prawna do wydania przez organ administracyjny decyzji o zwrocie należności z tytułu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy zgodnie z art. 1 pkt 6lit. a ustawy nowelizującej ustawę z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organy administracyjne począwszy od dnia 18 września 2015 r. nie wydają już decyzji administracyjnych w przedmiocie zwrotu należności przez dłużnika alimentacyjnego, a tym samym brak było podstawy prawnej do wydania niniejszej decyzji administracyjnej;

3. poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 1 ust. 6 pkt a ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na pominięciu przez sąd okoliczności, że przepis art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów został uchylony, a tym samym brak podstawy do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie zwrotu należności od dłużnika alimentacyjnego.

II. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy:

1. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo istnienia nieważności decyzji administracyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. ([...] oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta [...] w przedmiocie zwrotu należności wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w całości i rozpoznanie skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, lub

2. uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w całości i ponowne rozpoznanie sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w trybie autokontroli (art. 179a p.p.s.a.), ewentualnie

3. uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, o którym mowa w art. 185 p.p.s.a.

Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na zasadzie art. 200 p.p.s.a., w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w art. 205 § 2 p.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący uszczegółowił powyższe zarzuty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] stwierdził, że skarga kasacyjna spełnia formalne wymogi stawiane takiej skardze przez obowiązujące prawo, a nadto została wniesiona w terminie.

Stosownie do art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.", jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę.

Rozpatrując skargę kasacyjną w granicach wyznaczonych art. 183 p.p.s.a., w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...], w niniejszej sprawie zaistniała wskazana w art. 179a p.p.s.a. przesłanka do uchylenia uprzednio wydanego w sprawie wyroku z powodu uznania podstaw skargi kasacyjnej za oczywiście usprawiedliwione. Oczywiście trafny okazał się zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego określony w pkt 2 i 3 (sąd oparł rozstrzygnięcie na przepisie już nieobowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji) oraz częściowo zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi pomimo wystąpienia nieważności decyzji, a następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju, iż kształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia.

Przystępując do ponownego rozpatrzenia sprawy należy przypomnieć, że przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] r., mocą której ustalono obowiązek zwrotu przez E.I. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – D.I. w okresie świadczeniowym [...] w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami. Kontrolując zaskarżoną decyzję sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 27 ust. 1, 1a i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r., poz. 859 ze zm.). Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.al. dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym ust. 1a stanowi, że odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Stosownie zaś do art. 27 ust. 2 u.p.al., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez organ I instancji, organ właściwy wierzyciela, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wydaje decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, wraz z ustawowymi odsetkami.

W dniu 18 września 2015 r. weszły w życie przepisy nowelizujące przyjęte w ustawie z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302), która w zasadniczy sposób zmodyfikowała zasady dochodzenia od dłużnika alimentacyjnego przez organ właściwy wierzyciela zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, w tym wyeliminowała wydawanie decyzji administracyjnych w sprawie zwrotu tych należności przez dłużnika alimentacyjnego (na podstawie art. 1 pkt 6 lit. a ustawy nowelizującej uchylono ust. 2 art. 27 u.p.al.) oraz przekazała prowadzenie egzekucji tych należności do egzekucji sądowej.

Po wprowadzeniu zmian to komornik sądowy będzie ściągał od dłużnika alimentacyjnego należności budżetu państwa z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Wyegzekwowane od dłużnika kwoty przekazywane będą do wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na wskazany rachunek bankowy organu właściwego wierzyciela jako zwrot należności budżetu państwa. Podstawę przekazania będzie stanowiła przesłana organowi prowadzącemu egzekucję sądową (jest to najczęściej komornik sądowy) przez organ właściwy wierzyciela decyzja przyznająca osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego wraz z informacją o rozpoczęciu jej realizacji i terminie wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego w poszczególnych miesiącach określonych w decyzji (co jest niezbędne do prawidłowego naliczania i dochodzenia wyżej wskazanych należności i odsetek).

Ustawa nowelizująca z dnia 24 lipca 2015 r. nie zawiera przepisów przejściowych regulujących kwestię zakończenia, wszczętych przed wejściem w życie nowych przepisów, postępowań administracyjnych w sprawie orzeczenia o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym od momentu wejścia w życie przepisów ustawy nowelizującej brak jest już podstaw do wydawania decyzji administracyjnych w sprawie zwrotu tych należności przez dłużnika alimentacyjnego.

Po dniu 18 września 2015 r. organy nie mogły więc już wydać decyzji merytorycznie rozstrzygającej sprawę administracyjną co do istoty, tj. o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wobec uchylenia podstawy prawnej do jej wydania ( art. 27 ust. 2 u.p.al.). Wskutek zmiany stanu prawnego doszło bowiem do sytuacji, gdy przestał istnieć dotychczasowy przedmiot postępowania administracyjnego. Jakkolwiek w momencie wydania decyzji I instancji obowiązywał jeszcze przepis art. 27 ust. 2 u.p.al., niemniej brak już było podstaw prawnych do wydania w dniu [...] r. decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. Dlatego też, sąd stwierdził, że w stosunku do wyżej wymienionej decyzji wystąpiły przesłanki uznania jej za nieważną, w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.".

Decyzja organu I instancji, z uwagi na wniesione odwołanie, nie uzyskała waloru ostateczności, a z kolei zmiana stanu prawnego uczyniła całe postępowanie administracyjne w zakresie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego bezprzedmiotowym, co uzasadnia uchylenie przez sąd nieostatecznej i niewykonanej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] r. i umorzenie tego postępowania administracyjnego, zgodnie z art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 105 K.p.a.

W tym stanie faktycznym i prawnym wszelkie zarzuty podnoszone przez skarżącego, a dotyczące postępowania o przyznanie osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie mogły być przedmiotem rozważań sądu.

Mając na uwadze powyższe ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy, sąd działając na podstawie art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - orzekł jak w pkt I sentencji. Jak w pkt II sentencji wyroku, sąd orzekł na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz § 2 w zw. z art. 179a p.p.s.a. O kosztach postępowania jak w pkt III i IV sentencji, sąd orzekł odpowiednio na podstawie art. 203 pkt 2 i na podstawie art. 200 p.p.s.a.