Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 558/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64c par. 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 2, art. 64, art. 190
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Bożena Suleja-Klimczyk, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 lipca 2018 r. sprawy ze skargi I.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi I. B. (dalej: Strona, Skarżący, Zobowiązany) jest wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017r. poz. 1257) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2017r. Poz. 1201 ze zm., dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna), postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji) z dnia [...] r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. (dalej: organ I instancji) z dnia [...] r. [...] w sprawie obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego do jego majątku na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 23.03.2017r. o nr [...] w kwocie [...] zł.

2. Dotychczasowy przebieg postępowania.

2.1. Organ I instancji prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku Strony w oparciu o własny tytuł wykonawczy z dnia 23.03.2017 r. Tytuł ten został doręczony Zobowiązanemu w dniu 6.04.2017 r. wraz z zawiadomieniem z dnia 24.03.2017 r. nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku "A" S.A. z/s we W.

Dłużnik zajętej wierzytelności zrealizował w/w zajęcie w całości, tj.

- przelew na kwotę [...] zł z dnia 24.03.2017 r. organ egzekucyjny rozliczył w ten sposób, że [...] zł zaliczył na należność główną, [...] zł na odsetki, a [...] zł na koszty egzekucyjne,

- przelew na kwotę [...] zł z dnia 24.03.2017 r. organ egzekucyjny rozliczył w ten sposób, że [...] zł zaliczył na należność główną, a [...] zł na odsetki,

- przelew na kwotę [...] zł z dnia 28.03.2017 r. organ egzekucyjny rozliczył w ten sposób, że [...] zł zaliczył na należność główną, a [...] zł na odsetki,

- przelew na kwotę [...] zł z dnia 31.03.2017 r. organ egzekucyjny rozliczył w ten sposób, że [...] zł zaliczył na należność główną, a [...] zł na odsetki.

Pismem z dnia 21.09.2017 r. Zobowiązany, działając przez pełnomocnika zwrócił się do organu egzekucyjnego z wnioskiem, opartym o art. 64c § 6a pkt 1 lit a ustawy egzekucyjnej o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o w/w tytuł wykonawczy.

Organ I instancji, w związku z wnioskiem pełnomocnika Strony, wydał postanowienie nr [...], którym obciążył zobowiązanego kwotą [...] zł kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Strony.

2.3. W zażaleniu Zobowiązany, działając przez pełnomocnika, na postanowienie dotyczące obciążenia go kosztami w kwocie [...] zł, zażądał jego uchylenia w całości i umorzenia postępowania w sprawie.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1) naruszenie przepisu art. 97 § 1 pkt 4 Kpa w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji brak zawieszenia postępowania dotyczącego wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w przepisie art. 64c § 7 ustawy egzekucyjnej, pomimo faktu, iż rozpatrzenie sprawy zależy od uprzedniego prawomocnego rozstrzygnięcia WSA w Gliwicach o sygn. akt I SA/Gl 887/17, którego przedmiotem jest kwestia uznania przez organ egzekucyjny zarzutów zobowiązanego za nieuzasadnione, 2.) błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, iż w niniejszej sprawie wszczęcie i prowadzenie egzekucji nastąpiło z powodu braku dobrowolnego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, podczas gdy z posiadanych przez organ egzekucyjny wiadomości (w szczególności z treści zarzutów z dnia 12.04.2017 r.) wynika, że zobowiązany nie uchylał się od dobrowolnego wykonania przedmiotowego obowiązku, 3) naruszenie przepisu art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej, poprzez jego niezastosowanie, pomimo faktu, iż wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, z uwagi na brak przesłanki do wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Jednocześnie wniesiono o zawieszenie postępowania zażaleniowego w niniejszej sprawie do czasu prawomocnego zakończenia w/w postępowania sądowego.

2.4. Zaskarżonym postanowieniem organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że generalną zasadą jest, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, o czym stanowi art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego.

Zgodnie natomiast z art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej, opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny, stanowią koszty egzekucyjne.

Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej, organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d, za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Zgodnie zaś z art. 64 § 6 tej samej ustawy, organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Natomiast w myśl art. 64 § 9 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w § 1 i 6, powstaje za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności - z chwilą doręczenia temu dłużnikowi zawiadomienia o zajęciu. Art. 64 § 10 tej samej ustawy stanowi, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, jeżeli natomiast pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie.

Dalej organ II instancji argumentował, iż jak wynika z akt sprawy, organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku Strony na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 23.03.2017 r. obejmującego zaległość w wysokości [...] z tytułu podatku od towarów i usług za sierpień 2013 r. wraz z odsetkami z odsetkami za zwłokę. Tytuł ten wraz z zawiadomieniem z dnia 24.03.2017 r. o nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku "A" S.A. z/s we W., zobowiązany otrzymał za pośrednictwem poczty w dniu 6.04.2017r. Przedmiotowe zajęcie dłużnik zajętej wierzytelności otrzymał w dniu 24.03.2017 r., zaś Zobowiązany nie złożył na nią przysługującej mu skargi.

Organ II instancji zauważył, że w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie zarzutów złożonych przez stronę pismem z dnia 12.04.2017 r. nie wykazano, by wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Nie wykazało tego również postępowanie sądowoadministracyjne przed WSA w Gliwicach, który w wyroku o sygn. akt I SA/Gl 887/17 z dnia 8.12.2017 r. stwierdził : "Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego, a należności objęte tytułem wykonawczym z dnia 23.03.2017 r. podlegają egzekucji administracyjnej na podstawie art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a.". Zatem mając powyższe na uwadze, stwierdza się, iż niezasadny jest zarzut strony o naruszenia art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej, gdyż - zdaniem strony - wszczęcie i prowadzenie egzekucji w tej sprawie było niezgodne z prawem.

Zdaniem organu nie znajduje również uzasadnienia zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, iż w niniejszej sprawie wszczęcie i prowadzenie egzekucji nastąpiło z powodu braku dobrowolnego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. Nie wykazało tego zarówno postępowanie w przedmiocie zarzutów strony w trybie administracyjnym przed oboma instancjami, jak i w trybie sądowoadministracyjnym przed WSA w Gliwicach. Ponadto w toku postępowania Strona nie kwestionowała dokonanych w jej sprawie przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych,

Skoro zatem w niniejszej sprawie prowadzona do majątku zobowiązanego egzekucja została prawidłowo wszczęta i prowadzona oraz mając na uwadze brzmienie przywołanego wyżej art. 64 § 9 pkt 2 ustawy egzekucyjnej (obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie powstał w dniu 24.03.2017r.), zasadnie organ egzekucyjny wskazał na konieczność uiszczenia przez zobowiązanego opłaty za tę czynność, wyliczoną w myśl art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej, tj. w wysokości [...] zł. To samo ma się z żądaniem uiszczenia przez zobowiązanego opłaty manipulacyjnej, wyliczonej zgodnie z art. 64 § 6 tej samej ustawy, w wysokości [...] zł. Powstała ona bowiem również w dniu 24.03.2017 r., co wynika z art. 64 § 10 tej samej ustawy. Zatem łączne koszty egzekucyjne obciążające zobowiązanego w niniejszej sprawie to kwota [...] zł. Kwota ta została wyegzekwowana przez organ egzekucyjny w całości w dniu 24.03.2017r. wskutek zastosowania wspomnianego wyżej środka egzekucyjnego, tj. egzekucji z rachunku bankowego.

Organ odwoławczy nie podzielił także zdania Strony jakoby obligatoryjnym było zawieszenie przez organ egzekucyjny lub organ odwoławczy w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 Kpa postępowania w przedmiocie kosztów egzekucyjnych do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowego w przedmiocie zarzutów złożonych przez stronę w dniu 12.04.2017 r. Zauważa się, że zagadnienie wstępne, o którym mowa w tym przepisie, musi wpływać na rozpatrzenie sprawy głównej. Chodzi tu o bezwzględne uzależnienie rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji w sprawie głównej od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego powinno zależeć rozpatrzenie sprawy administracyjnej w ogóle, nie zaś wydanie pozytywnej lub negatywnej dla wnioskodawcy decyzji. Innymi słowy, chodzi o sytuację, kiedy zagadnienie wstępne nie zostało jeszcze w ogóle rozstrzygnięte orzeczeniem ostatecznym, czy prawomocnym, a nie o to. jak zostało rozstrzygnięte (por, wyrok WSA w Kielcach z dnia 30.11.2017 r. o sygn. akt II SA/Ke 291/17). W niniejszej zaś sprawie zagadnienie wstępne to - zdaniem strony - kwestia rozpatrzenia zarzutów strony zgłoszonych na prowadzoną egzekucję. Kwestia ta została już rozstrzygnięta zarówno ostatecznym postanowieniem administracyjnego organu odwoławczego, jak i wyrokiem WSA w Gliwicach wydanym w dniu 08.12.2017 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 886/17.Nie zachodziły i nie zachodzą zatem żadne podstawy do wydania z urzędu przez organ egzekucyjny lub organ odwoławczy postanowienia w trybie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa.

Dalej organ II instancji wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r. o sygn. akt SK 31/14, w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji, oraz że art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Zdaniem organu w niniejszej sprawie uznać należy, że zastosowane stawki kosztów egzekucyjnych nie powodują, jak określił to Trybunał Konstytucyjny, zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Jak wskazano wyżej, ustawodawca nie przewidział bezkosztowego prowadzenia egzekucji, a dopuszczalność zastosowania stawki procentowej określonej przez ustawodawcę potwierdził Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyżej orzeczeniu.

Końcowo organ odwoławczy wyjaśnił, że w rozstrzygnięciu rozważył zarzuty strony związane stricte z obciążeniem zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego. Natomiast nie badał ponownie argumentów, które podlegały rozpatrzeniu w innym środku prawnym, tj. zarzutach, opierając się na wydanych w tej kwestii orzeczeniach organu egzekucyjnego, organu odwoławczego oraz WSA w Gliwicach.

3. Postępowanie przed Sądem I instancji.

3.1. Skarżący, działając przez pełnomocnika, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, uchylenie postanowienie organu egzekucyjnego oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, zarzucił zaskarżonemu postanowieniu:

1) naruszenie przepisu art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej poprzez błędne ich zastosowanie i obciążenie Zobowiązanego nadmiernymi kosztami egzekucyjnymi w stosunku do nakładu pracy (wielkości, czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności) organu egzekucyjnego oraz poniesionych przez niego wydatków, a tym samym naruszenie wynikającej z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady zakazu nadmiernej ingerencji (tzw. zasady proporcjonalności) w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

2) naruszenie art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r. o sygn. akt SK 31/14, i obciążenie Zobowiązanego nadmiernymi kosztami egzekucyjnymi w stosunku do nakładu pracy (wielkości, czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności) organu egzekucyjnego oraz poniesionych przez niego wydatków;

3) naruszenie przepisu art. 8 § 1 i art. 11 Kpa poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego z pominięciem zasady proporcjonalności oraz brakiem wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji zasadności przesłanek, którymi Organ egzekucyjny kierował się wydając postanowienie w sprawie, w szczególności w zakresie wysokości kosztów egzekucyjnych względem konstytucyjnej zasady proporcjonalności.

3.2 W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym obecnie postanowieniu.

Odnosząc się do zarzutów skargi. dotyczących zbyt wygórowanej wysokości naliczonych w tej sprawie kosztów egzekucyjnych oraz nieuwzględnienia przez organ odwoławczy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r. o sygn. akt SK 31/14, organ odwoławczy wskazał, iż w rozstrzygnięciu wskazał Stronie w sposób wyczerpujący zarówno treść przepisów regulujących wysokość kosztów egzekucyjnych (art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej), jak również przepisy dotyczące chwili powstania obowiązku uiszczenia opłaty za czynność egzekucyjną oraz opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 9 pkt 2 i art. 64 § 10 ustawy egzekucyjnej). Podnieść należy, że zarówno organ egzekucyjny, jak i odwoławczy, zastosowały nieuchylone i nadal obowiązujące przepisy prawa. W odniesieniu do art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej, organy dokonały tego z uwzględnieniem wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, tzn. stwierdzającym niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut niekonstytucyjności nie jest przypisywany całej jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu.

W ocenie organu nadzoru kwota kosztów w wysokości łącznej [...] zł nie jest nadmiernie wygórowana, mając na uwadze fakt, że koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11.04.2017 r. o sygn. akt I SA/G1 67/17). W niniejszej sprawie uznać należy, że zastosowane stawki kosztów egzekucyjnych nie powodują, jak określił to Trybunał Konstytucyjny, zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Jak wskazano wyżej, ustawodawca nie przewidział bezkosztowego prowadzenia egzekucji, a dopuszczalność zastosowania stawki procentowej określonej przez ustawodawcę potwierdził Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyżej orzeczeniu.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4.1. Skarga okazała się zasadna.

4.2. Na wstępie należy podkreślić, że stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1).

Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

4.4. Istota sporu sprowadza się do kwestii zasadności obciążenia kosztami egzekucyjnymi Zobowiązanego, a na obecnym etapie postępowania zasadniczo dotyczy legalności zaskarżonego postanowienia w świetle wyroku TK w sprawie SK 31/14.

4.5. Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii konstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a wskazać przyjdzie, że w uzasadnieniu wyroku w sprawie SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Trybunał jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Trybunał Konstytucyjny, wyjaśniając skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

4.6. Odnosząc się do powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zwrócić należy uwagę, że jego skutkiem nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Ponadto z uzasadnienia wyroku należy wyprowadzić wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed nadmiernym fiskalizmem. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Zdaniem Sądu, dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia wskazać przyjdzie, że w zaskarżonym postanowieniu organ, odnosząc się do powołanego wyroku zawarł jedynie ogólnikowe stwierdzenia co do roli fiskalnej kosztów egzekucyjnych, nie analizując dyrektyw Trybunału Konstytucyjnego w realiach rozpoznawanej sprawy. Uzasadnienie organu jest na tyle ogólne, że może być adekwatne w wielu sprawach. Rozstrzygając sprawę powinien zindywidualizować swoje stanowisko w kwestii zgodności ustalonych kosztów egzekucyjnych w każdej sprawie.

W konsekwencji doszło do naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r. sygn. akt SK 31/14, albowiem zgodnie z 190 ust. 1 orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

4.7. Mając na uwadze powyższe, organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną i uwzględni zalecenia wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14.

4.8. Wobec powyższe, Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Koszty postępowania zasądzono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).