Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 647/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183 par. 2 pkt 5, art. 185 par.1, art. 186 i art. 203 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janina Antosiewicz Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Prezydenta Miasta Łodzi, A. R., J. R., W. P., L. P., J. Z., M. B., E. L., K. L., B. F., J. K., A. D., M. D., R. D., J. D., T. T., B. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1076/07 w sprawie ze skarg A. R., J. R., L. P., W. P., Z. B., M. B., G. K., E. L., K. L., K. S., R. S., B. F., J. K., A. D., M. D., R. D., J. D., K. S., Prezydenta Miasta Łodzi i T. T. na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz B. L. kwotę 200 /dwieście/ złotych, na rzecz T. T. kwotę 335 /trzysta trzydzieści pięć/ złotych, na rzecz Prezydenta Miasta Łodzi kwotę 440 /czterysta czterdzieści/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz A. i J. małż. R., L. i W. małż. P., E. i K. małż. L., A. i M. małż. D., R. i J. małż. D. kwoty po 200 /dwieście/ złotych tytułem zwrotu uiszczonych opłat sądowych; 4. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz J. Z., M. B., B. F., J. K. kwoty po 200 /dwieście/ złotych tytułem zwrotu uiszczonych opłat sądowych; 5. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz osób wymienionych w punkcie 3 i 4 solidarnie kwotę 120 /sto dwadzieścia/ złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 września 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1076/07 oddalił skargi A. R., J. R., L. P., W. P., Z. B., M. B., G. K., E. L., K. L., K. S., R. S., B. F., J. K., A. D., M. D., R. D., J. D., K. S., Prezydenta Miasta Łodzi i T. T. na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy.

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] orzekł, że decyzja Prezydium Rady Narodowej w Łodzi z dnia [...] sierpnia 1950 r. w części dotyczącej lokali nr [...] , nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] mieszczących się w budynku mieszkalnym, znajdującym się na działce nr [...], zapisanej w Kw nr [...], położonej w Łodzi przy ul. [...] nr [...], została wydana z naruszeniem prawa, zaś w pozostałej części stwierdził nieważność tego orzeczenia.

Minister Transportu i Budownictwa decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] powyższą decyzję Ministra Infrastruktury utrzymał w mocy. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 (Dz. U. Nr 65, poz. 527. Zgodnie z art.1 ust. 1 tego aktu prawnego dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. na cele określone w art. 2 pkt 1, jeżeli w dniu wejścia w życie dekretu, znajdowały się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. W okresie wojny przedmiotowa nieruchomość była zajęta przez władze okupacyjne niemieckie. Następnie, co potwierdza odpis pisma Zarządu Miejskiego w Łodzi z dnia [...] lutego 1945 r. l. dz. [...], Główny Urząd Mieszkaniowy przydzielił tę nieruchomość do dyspozycji Izby Skarbowej w Łodzi. W tym czasie na terenie nieruchomości o ogólnej powierzchni [...] m2 znajdował się plac z ogrodem, trzypiętrowy budynek murowany użytkowany w 1/3 na potrzeby biurowe Urzędu Skarbowego, Urzędu Akcyzowego i Rejonu Kontroli Akcyzowej oraz w pozostałej części na mieszkania pracowników skarbowych i pracowników innych instytucji, a ponadto dwa jednopiętrowe oficyny murowane i parterowy garaż drewniany, użytkowane na potrzeby gospodarcze wskazanych urzędów (pismo Izby Skarbowej w Łodzi z dnia [...] listopada 1949 r. nr [...]). Wywłaszczenie omawianej nieruchomości nastąpiło "na cele użyteczności publicznej". Pojęcie to nie zostało sprecyzowane w przepisach prawa, ale w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 13 kwietnia 2000 r. sygn. akt I SA 398/99) przyjmuje się, że przez "cele użyteczności publicznej" należy rozumieć wszystko, co jest ogólnie dostępne, z korzyścią dla całego społeczeństwa, jak i poszczególnych jego członków. Przedmiotowa nieruchomość tylko częściowo służyła takim celom, w pozostałej zaś części wykorzystywana była na prywatne mieszkania. Oznacza to, że nie zostały spełnione przesłanki dopuszczające wywłaszczenie nieruchomości w omawianym trybie. Ponadto nieruchomość ta w dniu wejścia w życie dekretu nie znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego czy też przedsiębiorstw państwowych. M. G., syn następcy prawnego byłego właściciela nieruchomości, został bowiem wprowadzony w posiadanie omawianej nieruchomości w dniu [...] lutego 1947 przez Komornika Sądu Grodzkiego w Łodzi, zgodnie z postanowieniem Sądu Grodzkiego w Łodzi z dnia [...] września 1945r. wydanym w tytule wykonawczym z dnia [...] grudnia 1946 r. nr [...] (protokół nr [...] z dnia [...] lutego 1947 r.). Ponadto M. G. w dniu [...] czerwca 1948 r. zawarł ze Skarbem Państwa reprezentowanym przez Naczelnika Wydziału Izby Skarbowej w Łodzi umowę najmu części przedmiotowej nieruchomości na czas nieoznaczony. Fakty te potwierdzają, że M. G. w dniu wejścia w życie dekretu władał przedmiotową nieruchomością oraz wykonywał w stosunku do niej uprawnienia właścicielskie. Wywłaszczenie nieruchomości zostało zatem dokonane z rażącym naruszeniem art. 1 ust. 1 dekretu z 1948 r. Odnośnie do części lokali znajdujących się w budynku usytuowanym na przedmiotowej nieruchomości, tj. lokali mieszkalnych nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], jak i gruntu wchodzącego obecnie w skład działki nr [...], nie zachodzi negatywna przesłanka przewidziana w art.156 § 2 kpa, bowiem okoliczność, iż przedmiotowa nieruchomość znajduje się w użytkowaniu wieczystym osób trzecich sama przez się nie oznacza, że decyzja administracyjna o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości wywołała nieodwracalne skutki prawne (vide uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1996 r. sygn. akt OPS 7/96). W świetle orzecznictwa nieodwracalność skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 kpa oznacza w szczególności sytuację, w której poprzedni stan prawny nie może być przywrócony, gdyż przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło lub też podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania tego prawa albo wygasła instytucja stanowiąca źródło tego prawa. Za nieodwracalny skutek prawny uważa się również zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Zgodnie zaś z art. 156 § 2 kpa, zaistnienie nieodwracalnego skutku prawnego stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji. Nieodwracalność skutków prawnych związana jest ze zdarzeniem prawnym powstałym po wydaniu kwestionowanego aktu przejmującego określone mienie na rzecz Skarbu Państwa, którego skutków organ administracji nie może odwrócić, działając w granicach przysługujących mu kompetencji. Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147 z późn. zm.), ochrona nabywcy nieruchomości obejmuje jedynie prawa nabyte odpłatnie. W przypadku wskazanych lokali umowa o ich sprzedaży na rzecz osoby trzeciej oraz o ustanowieniu użytkowania wieczystego była poprzedzona decyzją administracyjną. Zatem to właśnie ta decyzja, a nie decyzja o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości, była podstawą ustanowienia na rzecz określonej osoby trzeciej użytkowania wieczystego i zawarcia umowy. Sprzedaż lokali osobom trzecim oraz oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste na podstawie decyzji i aktu notarialnego przy ocenie legalności decyzji administracyjnej o wywłaszczeniu nieruchomości nie stanowi więc nieodwracalnego skutku prawnego w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. W tej sytuacji, zdaniem Ministra Transportu i Budownictwa, decyzja Ministra Infrastruktury prawa nie narusza i brak jest podstaw do zmiany tego rozstrzygnięcia.

Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r.-z wnioskiem o jej uchylenie- założyli

1. A. R., J. R., L. P., W. P., Z. B., M. B., G. K., E. L., K. L., K. S., R. S., B. F., J. K., A. D., M. D., R. D., J. D., zarzucając naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, art. 156 § 2 kpa, art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i pracownikach samorządowych, art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, oraz rażące naruszenie art. 7, art. 8, art. 9 kpa, art. 75 § 1, 77 § 1 i 80 kpa, art. 107 § 3 kpa i art. 10 § 1 kpa,

2. K. S.; zarzucając naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa i art. 156 § 2 kpa oraz art. 7, art.8, art. 9 kpa, art. 75, art.77 i 80 kpa i art. 107 § 3 kpa,

3. Prezydent Miasta Łodzi, zarzucając naruszenie art. 7,art. 8, art.9, art.75, art.77, art. 80 i art.107 kpa oraz art. 156 § 2 kpa;

4. T. T., zarzucając naruszenie art. 156 kpa i konstytucyjną zasadę równości obywateli wobec prawa.

W odpowiedzi na skargi Minister Transportu i Budownictwa domagał się ich oddalenia, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym wyrokiem z dnia 14 września 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1076/07, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.), powyższe skargi oddalił.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 1 i art. 2 pkt.1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138), dopuszczalne było wywłaszczenie w tym trybie nieruchomości, które zostały zajęte w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele użyteczności publicznej i które znajdowały się w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Przedmiotowa nieruchomość była zajęta przez władze okupacyjne niemieckie na potrzeby biurowe, następnie została przydzielona do dyspozycji Izby Skarbowej w Łodzi. Znajdujący się na nieruchomości trzypiętrowy budynek użytkowany był w 1/3 na potrzeby Urzędu Skarbowego, Urzędu Akcyzowego i Rejonu Kontroli Akcyzowej, a w 2/3 na mieszkania pracowników skarbowych i pracowników innych instytucji.

W dniu [...] lutego 1947 r. Komornik Sądu Grodzkiego w Łodzi wprowadził protokołem M. G. w posiadanie tej nieruchomości, a dnia [...] czerwca 1948 r., czyli już pod rządami dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., M. G. zawarł ze Skarbem Państwa umowę najmu tej nieruchomości na czas nieoznaczony. Nie ulega zatem wątpliwości, że Skarb Państwa, zawierając taką umowę, uznawał M. G. za właściciela tej nieruchomości, a M. G., właściciel tej nieruchomości, wykonywał w ten sposób swoje uprawnienia właścicielskie. Skoro M. G. w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. władał przedmiotową nieruchomością, wydaną mu na podstawie protokołu z dnia [...] lutego 1947 r., i wykonywał swoje uprawnienia właścicielskie, to organy trafnie przyjęły, że przedmiotowa nieruchomość we wskazanej dacie nie znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, a więc wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Prawidłowo też uznano, że w sytuacji, gdy umowa ustanowienia użytkowania wieczystego i sprzedaży lokalu na rzecz osoby trzeciej była poprzedzona decyzją administracyjną, tak jak w odniesieniu do lokali mieszkalnych nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i gruntu stanowiącego obecnie działkę ewidencyjną nr [...], to właśnie ta decyzja, a nie decyzja o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości była podstawą ustanowienia na rzecz określonej osoby trzeciej użytkowania wieczystego i zawarcia umowy. Sprzedaż lokali osobom trzecim oraz oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste na podstawie decyzji i aktu notarialnego nie stanowi więc nieodwracalnych skutków prawnych decyzji administracyjnej o wywłaszczeniu nieruchomości.

Odmienna sytuacja ma miejsce w przypadku lokali zbytych na podstawie umowy o ustanowieniu odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży. W tej części zasadnie przyjęto, że orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa z uwagi na nieodwracalność skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 kpa, bowiem zawarcie samej umowy cywilnoprawnej powoduje, że powrót do poprzedniego stanu prawnego nie jest możliwy w drodze administracyjnoprawnej, a organ nie jest władny do działania w tym zakresie przy pomocy dostępnych mu środków prawnych.

Reasumując, Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek, o których mowa w art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. Istniały zatem podstawy do uznania, że orzeczenie administracyjne z dnia [...] sierpnia 1950 r. w części zostało wydane z naruszeniem prawa, a w pozostałej części należało stwierdzić jego nieważność, mając na uwadze utrwalone już orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące art. 156 § 2 kpa.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1076/07 złożył między innymi B. L., sędzia sądu powszechnego, zaskarżając powyższe orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie, względnie o jego zmianę poprzez uchylenie decyzji Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2005 r.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: 1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 Ppsa poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku, które nie zawiera wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz art. 156 § 1 i § 2 kpa poprzez przyjęcie, iż w odniesieniu do mieszkań o numerach [...],[...],[...],[...],[...].,[...],[...],[...] i [...] nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne decyzji wywłaszczeniowej, 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 poprzez przyjęcie, iż w dacie decydującej o dopuszczalności wywłaszczenia Skarb Państwa nie był podmiotem władającym przedmiotową nieruchomością.

Kastor, uzasadniając zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 Ppsa podniósł, iż strony niniejszego postępowania wskazywały m.in., iż pojęcia władania, którym posłużył się ustawodawca w dekrecie z dnia 1948 r., nie można utożsamiać z posiadaniem, gdyż pojęcie władania zawsze funkcjonowało w systemie prawnym obok pojęcia posiadania. Przez władanie należy przy tym rozumieć sprawowanie faktycznego władztwa nad rzeczą, bez względu na animus towarzyszący władającemu. Tak rozumiane władanie w dacie umożliwiającej wywłaszczenie nieruchomości sprawował Skarb Państwa. Tymczasem Sąd I instancji, uzasadniając zaskarżony wyrok, w żaden sposób nie wskazał, dlaczego uznał, że wykonywanie przez wywłaszczonego uprawnień właścicielskich (zawarcie urnowy najmu) pozbawiło Skarb Państwa statusu podmiotu władającego nieruchomością.

Autor skargi kasacyjnej podkreślił również, iż strony niniejszego postępowania, wskazywały, iż organ administracyjny, wydając zaskarżoną decyzję wadliwie uznał, że w odniesieniu do niektórych lokali nie zaszły nieodwracalne skutki prawne. Po wywłaszczeniu (i oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste) miało miejsce szereg umów cywilnoprawnych o charakterze odpłatnym, zawartych z udziałem właścicieli wpisanych do księgi wieczystej, co skutecznie przeniosło własność na kolejnych właścicieli lokali mieszkalnych. Zatem nie ma już możliwości odwrócenia skutków prawnych decyzji wywłaszczeniowej. Do kwestii tych Sąd I instancji w ogóle się nie ustosunkował, ograniczając się wyłącznie do powtórzenia argumentacji organu administracyjnego.

Wnoszący skargę kasacyjną zauważył ponadto, że w sentencji zaskarżonego orzeczenia jako stronę wskazano Z. B., mimo, że zmarła ona w trakcie postępowania, a w jej miejsce wstąpili spadkobiercy. Nie wskazano natomiast B. L. i E. C., którzy wstąpili do sprawy w trakcie postępowania.

Przechodząc do zarzutu naruszenia art. 156 § 2 w zw. z § 1 kpa, B. L. stwierdził, iż organ rozstrzygając sprawę, powinien uwzględniać sytuację z daty wydania decyzji, kiedy to szereg lokali podlegało już obrotowi wtórnemu na wolnym rynku. W przypadku tych lokali nastąpiły nieodwracalne skutki prawne, gdyż organ w drodze wydania decyzji nie jest w stanie usunąć skutku będącego wynikiem poprzedniej decyzji. Usunięcie prawnych skutków decyzji wywłaszczeniowej należy utożsamić z możliwością odzyskania własności przez wywłaszczonego właściciela. Jest to możliwe w przypadku gdy wywłaszczona nieruchomość znajduje się nadal w użytkowaniu wieczystym, skoro po wygaśnięciu użytkowania uprawnienia do władania rzeczą powracają do właściciela. Jednak nie jest możliwe pozbawienie własności osoby, która taką własność nabyła, a w takiej sytuacji są właściciele mieszkań, którzy kupili je od właścicieli wpisanych do księgi wieczystej. W tej sytuacji osoba, która została wywłaszczona z naruszeniem przepisów prawa może domagać się jedynie odszkodowania w zakresie wartości wszystkich nieruchomości (wyodrębnionych lokali mieszkalnych), które przed wywłaszczeniem stanowiły jej własność; bez znaczenia przy tym jest, że przez jakiś czas po wywłaszczeniu część z tych nieruchomości znajdowała się jeszcze w użytkowaniu wieczystym. W pozostałym zakresie organ szeroko powoływał się na orzecznictwo NSA, które dotyczy jednak tzw. "gruntów warszawskich" i wobec odmienności regulacji prawnych, nie może mieć w tej sprawie zastosowania.

W dalszej części uzasadnienia skargi kasacyjnej jej autor, wskazując na naruszenia art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945, wyjaśnił, że pojecie "władania" w latach czterdziestych i pięćdziesiątych oznaczało wykonywanie faktycznego władztwa nad rzeczą. Zakres tego pojęcie, którym posłużył się ustawodawca w przepisach dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., w dacie wywłaszczenia nie budził wątpliwości doktryny i orzecznictwa. Był on także oczywisty dla organu wywłaszczeniowego i samego wywłaszczonego, który nie składał od orzeczenia środka odwoławczego. W ocenie kasatora cały zebrany w sprawie materiał dowodowy dowodzi, że w dacie wejścia w życie omawianych przepisów Skarb Państwa wykonywał tak rozumiane władanie nad przedmiotem wywłaszczenia. Odnosi się to do całej nieruchomości, w tym także części wykorzystywanej na mieszkania służbowe pracowników urzędów. Nawet, gdyby przyjąć, że Skarb Państwa faktycznie władał tylko częścią nieruchomości, to i tak całkowicie bezzasadne było wydanie decyzji w całości unieważniającej lub stwierdzającej niezgodność z przepisami prawa orzeczenia wywłaszczeniowego.

Przed rozprawą w piśmie z dnia 17 kwietnia 2009 r B.L. uzupełnił skargę kasacyjna i dodatkowo sformułował zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt.1 lit. c P.p.s.a.

Skargę kasacyjną złożył również Prezydent Miasta Łodzi, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1076/07 w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasadzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 2 pkt 1 lit. f dekretu z dnia 07 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r., polegającą na przyjęciu, że zajęcie przez Skarb Państwa omawianej nieruchomości na potrzeby wskazanych urzędów oraz w części na mieszkania służbowe dla pracowników skarbowych nie było zajęciem nieruchomości na "cel użyteczności publicznej".

Prezydent Miasta Łodzi zarzucił nadto naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

• art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy w toku postępowania administracyjnego doszło do mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia wskazanych przepisów postępowania, polegającego na niewyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy i zaniechaniu ustalenia, w czyim faktycznym władaniu znajdowała się przedmiotowa nieruchomość w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 07 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r., tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r. oraz na nieprzeprowadzeniu przedstawianych przez strony dowodów na tę okoliczności,

• art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 Ppsa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy w postępowaniu administracyjnym doszło do mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegającego na przyjęciu, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości mocą orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w Łodzi z dnia [...].08.1950 r. nastąpiło "z rażącym naruszeniem prawa",

• art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 Ppsa w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy w postępowaniu administracyjnym doszło do mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 156 § 2 k.p.a., polegającego na przyjęciu, że sprzedaż na rzecz osób trzecich samodzielnych lokali mieszkalnych wraz z udziałem w gruncie, poprzedzona wydaniem decyzji administracyjnych nie stanowi "nieodwracalnego skutku prawnego" decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 1950 r.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik Prezydenta Łodzi wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, że wprowadzenie M. G. w posiadanie przedmiotowej nieruchomości na podstawie protokołu Komornika Sądu Grodzkiego w Łodzi w dniu [...] lutego 1947 r. "przerwało" władanie nieruchomością przez Skarb Państwa, mimo iż okoliczność ta w toku postępowania administracyjnego nie została udowodniona. Sąd uznał też, iż władanie nieruchomością przez M. G. wynika m.in. z faktu zawarcia przez niego w dniu [...] czerwca 1948 r. umowy najmu ze Skarbem Państwa, co świadczy o wykonaniu przez niego uprawnień właścicielskich wobec przedmiotowej nieruchomości. Tymczasem okoliczność ta pozostaje bez znaczenia prawnego, bowiem dla ustalenia faktu władania nieruchomością przez Skarb Państwa miarodajna jest, zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., data 16 kwietnia 1948 r., a zawarcie przez M. G. umowy najmu miało miejsce później, tj. w dniu [...] czerwca 1948 r. Istotą wywłaszczenia dokonywanego w trybie omawianego dekretu było wyzucie z prawa własności tych właścicieli nieruchomości, którzy ich nie opuścili, wobec czego instytucja "wprowadzenie w posiadanie" na gruncie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. jest nieprzydatna. W przedmiotowej sprawie "wprowadzenie w posiadanie" może być rozpatrywane jedynie w aspekcie okoliczności związanych z ewentualną utratą przez Skarb Państwa faktycznego władztwa nad rzeczą. Okoliczności tych organ administracji nie rozważył w kontekście zebranego materiału dowodowego, z którego wynika, że co najmniej do dnia zawarcia umowy najmu M. G. nie wykonywał żadnego faktycznego władztwa nad nieruchomością. Jednocześnie organ nie odniósł się do wniosków dowodowych zgłoszonych na powyższe okoliczności przez strony, czym naruszył podstawowe zasady procedury administracyjnej, tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 78 § 1 k.p.a.

Ponadto, zdaniem autora skargi kasacyjnej, zarówno organ administracji jak też Sąd I instancji błędnie zinterpretowali drugą przesłankę warunkującą dopuszczalność wywłaszczenia, tj. zajęcia nieruchomości na cele użyteczności publicznej, bowiem przyjęto, iż zajęcie części nieruchomości na mieszkania służbowe przeznaczone dla pracowników organów skarbowych wyłączało cel użyteczności publicznej zajęcia nieruchomości przez Skarb Państwa. Mieszkania służbowe oddane do dyspozycji pracowników na czas pozostawania przez nich w stosunku pracy, nie stanowią zaś własności prywatnej. Dlatego oraz z uwagi na to, że pojęcie "celu użyteczności publicznej" jest szerokie, brak jest uzasadnionych powodów do przyjęcia, że cel ten wyłącza przeznaczenie nieruchomości (w części) na mieszkania służbowe dla pracowników.

W sprawie niniejszej nie było również uzasadnionych podstaw do stwierdzenia przez organ administracji nieważności (w części) orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w Łodzi z dnia [...] sierpnia 1950 r. z uwagi na "rażące naruszenie prawa". Nie można bowiem mówić o rażącym naruszeniu prawa w sytuacji, gdy prawo jest niejednoznaczne, zawiera nieostre i niezdefiniowane legalnie pojęcia ("władanie" nieruchomością, "cel użyteczności publicznej"), których zastosowanie wymaga dokonania pogłębionej wykładni. Interpretacja dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. dokonana przez organ orzekający o wywłaszczeniu nie jest rażąco i w sposób oczywisty sprzeczna z literalnym brzmieniem przepisów tego aktu prawnego. Stwierdzenie przez organ administracji nieważności (w części) orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1950 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nastąpiło zatem z naruszeniem tego przepisu.

Przechodząc do dalszych rozważań, autor skardze kasacyjnej podniósł, iż niezrozumiałym jest jak Sąd I instancji mógł podzielić stanowisko organu administracji, iż sprzedaż lokali mieszkalnych, dokonana w oparciu o wcześniejszą decyzję administracyjną nie stanowi przesłanki negatywnej stwierdzenia nieważności decyzji w postaci zajścia nieodwracalnych skutków prawnych (art. 156 § 2 kpa). Zdaniem kasatora, skutek prawny zawarcia umowy sprzedaży lokalu w postaci przeniesienia jego własności wraz z udziałem w prawie użytkowania wieczystego gruntu jest niezależny od tego czy umowa cywilnoprawna została czy też nie została poprzedzona wydaniem decyzji administracyjnej. Nabywcy lokali w obu wypadkach są chronieni rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Skutek prawny wydanej decyzji administracyjnej jest nieodwracalny, jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego (wyrok NSA z dnia 19.02.2002 r. I S.A. 1796/00 LEX nr 81755). Sytuacja taka niewątpliwie ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Organ administracji nie jest władny zniweczyć - poprzez wydanie decyzji administracyjnej - skutku cywilnoprawnego zawarcia umów sprzedaży odrębnych lokali w postaci przeniesienia prawa własności wraz z udziałem w użytkowaniu wieczystym gruntu, do czego jedynie właściwa jest droga postępowania sądowego.

Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia WSA w Warszawie złożyli ponadto A. i J. R., W. i L. P., J. i R. Z., M. B., E. i K. L., reprezentowani przez adw. B. P. oraz K. i R.S., B. F., J. K., A. i M. D., R. i J. D., reprezentowani przez adw. M. B.,. Skarga kasacyjna R. Z. została odrzucona odrębnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Natomiast K. i R. S. cofnęli skargę kasacyjną w związku z tym postępowanie w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny umorzył postanowieniem z dnia 25 lutego 2009 r.sygn. akt I OSK 647/08

Wymienieni skarżący zaskarżyli wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 września 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1076/07 w całości oraz wnieśli o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasadzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie prawa materialnego przez:

a. błędną wykładnię art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 i uznanie, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia na podstawie tego dekretu, mimo że stan faktyczny i prawny istniejący w okresie od dnia 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. wskazuje, że zostały spełnione wszystkie warunki wywłaszczenia na podstawie tych przepisów, szczególnie że omawiana nieruchomość została zajęta w wyniku aktu władczego; Główny Urząd Mieszkaniowy przydzielił tę nieruchomość do dyspozycji Izby Skarbowej w Łodzi i w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., Skarb Państwa władał tą nieruchomością na tej samej podstawie i ze skutkiem odjęcia prawa własności z dniem 9 maja 1945r.,

b. niezastosowanie przepisu art. 6 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., który stanowił, że nie może być przywrócone posiadanie majątku opuszczonego, którego wywłaszczenie jest dopuszczalne na zasadzie art. 1 dekretu, mimo że z postanowienia o przywróceniu posiadania nieruchomości na podstawie art. 15 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, jak i z protokołu rozprawy nie wynika, że postanowienie to zostało wydane po ustaleniu nieistnienia przeszkody, o której mowa w art. 6 dekretu z 7 kwietnia 1948 r., co powoduje, iż nie może ono być uznane za dowód, że nieruchomość ta nie była zajęta na cel użyteczności publicznej w okresie od 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945r.,

c. błędną wykładnię art. 5 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece przez brak rozważenia nieodwracalnych skutków prawnych w zakresie prawa własności,

d. art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na zastosowaniu tego przepisu w sytuacji, gdy spadkobierca właściciela nieruchomości brał udział w postępowaniu wywłaszczeniowym, nie odwoływał się od decyzji z dnia [...] sierpnia 1950 r., którą to decyzję Minister Transportu i Budownictwa uznał za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, a także braku dowodów dla ustalenia, że nieruchomość znajdowała się we władaniu właściciela w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny w latach 1939 - 1945,

e. art. 156 § 2 k.p.a. przez błędną wykładnię pojęcia "nieodwracalnych skutków prawnych" i uznanie, że sprzedaż lokali osobom trzecim i oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste na podstawie decyzji umowy sprzedaży nie stanowi nieodwracalnego skutku prawnego w rozumieniu art. 156 § 2 zdanie drugie kpa, przy ocenie legalności decyzji administracyjnej o wywłaszczeniu nieruchomości w sytuacji, gdy nabywcy lokali byli w dobrej wierze i działali w zaufaniu do wpisów prawa własności w księdze wieczystej.

Skarżący zarzucili również rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77, art.78 i art. 80 k.p.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a., ponieważ Sąd nie rozpatrzył istotnych dla załatwienia sprawy materiałów dowodowych, nie uwzględnił wszystkich dowodów zebranych w sprawie i oddalił skargę.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autorzy podnieśli, iż Sąd I instancji nie ocenił całego materiału dowodowego zebranego w sprawie. W uzasadnieniu swego orzeczenia Sąd nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów zgłoszonych przez skarżących oraz nie uzasadnił dlaczego uznał, że zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy w sytuacji, gdy nie został dopuszczony dowód z zeznań świadków na okoliczność posiadania przez Skarb Państwa nieruchomości w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., a okoliczność ta jest sporna między stronami postępowania.

W ocenie skarżących Sąd I instancji nie rozważał również, jakie znaczenie prawne w kontekście przesłanek dopuszczalności wywłaszczenia nieruchomości ma okoliczność, że M. G. był uczestnikiem postępowania wywłaszczeniowego w 1950 r., nie odwoływał się od orzeczenia o wywłaszczeniu i nie podnosił, że nieruchomość nie może być wywłaszczona z powodu przywrócenia posiadania majątku opuszczonego. Poza tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie rozważał odrębnej przeszkody przywrócenia majątku opuszczonego, określonej w art. 6 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., który stanowił, że nie może być przywrócone posiadanie majątku opuszczonego, którego wywłaszczenie jest dopuszczalne na zasadzie art. 1 tego dekretu.

Sąd I instancji kluczowe znaczenie nadał postanowieniu Sądu Grodzkiego, na podstawie którego wprowadzono w posiadanie M. G. oraz umowie najmu, którą zawarł M. G. ze Skarbem Państwa w czerwcu 1948 r. Postanowienie o przywróceniu posiadania było wydane w czasie, kiedy jeszcze nie obowiązywał dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r., a na podstawie art. 6 ust. 2 tego dekretu wykonanie zapadłych orzeczeń sądowych o przywróceniu posiadania ulegało zawieszeniu. Według art. 1 ust. 3 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. wywłaszczenie miało skutek wsteczny polegający na odjęciu własności z dniem 9 maja 1945 r. Oznaczało to, że z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia o wywłaszczeniu, umowę najmu zawartą przez M. G. należało uznać za rozwiązaną z mocą wsteczną od dnia 9 maja 1945 r. Sprzeczne z dowodami jest także ustalenie Sądu, że M. G. wykonywał swoje prawa właścicielskie, skoro w dniu [...] października 1955 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wypłacenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Nadto z dokumentów znajdujących się w załączonych aktach wywłaszczeniowych wynika, że w dniu [...] lutego 1948 r. cała ta nieruchomość znajdowała się we władaniu czy posiadaniu Izby Skarbowej w Łodzi.

Dalej, autorzy skargi kasacyjnej wskazali, iż przeniesienie własności nieruchomości następuje na podstawie umowy sprzedaży o charakterze cywilnoprawnym, a decyzja ma jedynie charakter wewnętrzny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku nie wskazał przepisów prawnych, które mogłyby stanowić podstawę do zniesienia, cofnięcia lub odwrócenia skutków prawnych wywołanych przez decyzję administracyjną dotkniętą wadą nieważności, a tylko wtedy powrót do poprzedniego stanu prawnego jest możliwy w drodze administracyjnoprawnej i nie stanowi nieodwracalnego skutku prawnego w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

Kasatorzy podkreślili ponadto, iż większość lokali mieszkalnych znajdujących się w budynku przy ul. [...] w Łodzi została sprzedana i w tej sytuacji nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej w pozostałej części, ponieważ ochrony prawnej pozbawieni byliby właściciele tych lokali. Na skutek przejścia prawa własności na rzecz osoby fizycznej, sprzedane lokale utraciłyby status odrębnych nieruchomości, ponieważ prawo polskie nie zna prawa wieczystego użytkowania na prawie własności osoby fizycznej. Wyodrębnienie własności lokali mieszkalnych spowodowało nieodwracalne skutki prawne w stosunku do całej nieruchomości, ponieważ skutków transformacji ustrojowej nie mogą ponieść wyłącznie właściciele lokali, szczególnie że nabywali je w dobrej wierze i działając w zaufaniu do Państwa.

Na koniec swoich rozważań, autorzy skargi kasacyjnej zarzucili Sądowi I instancji, iż nie odniósł się do dowodów jak i dokumentów stwierdzających, że spadkobierca właściciela, po zakończeniu działań wojennych nie ujawnił swoich praw w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości, mimo że stwierdzenie nabycia spadku uzyskał w dniu [...] maja 1947 r., jak również do faktu, że brał on udział, w charakterze strony, w toku postępowania administracyjnego o wywłaszczenie nieruchomości i nie odwoływał się od orzeczenia o wywłaszczeniu. Poza tym uczestnicy postępowania zgłaszali dowody z zeznań świadków na okoliczność, że omawiana nieruchomość w dniu wejścia w życie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. pozostawała we władaniu Skarbu Państwa, ale dowody te nie zostały dopuszczone, mimo że okoliczność ta ma istotne znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy.

Skargę kasacyjną złożył ponadto T. T., reprezentowany przez radcę prawnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie decyzji Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r. oraz [...] czerwca 2005 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Ministrowi Transportu i Budownictwa oraz zasadzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.miedzy innymi art. 156 §1 pkt 2 kpa, polegające na błędnej interpretacji, iż decyzja Prezydium Rady Narodowej w Łodzi z [...] sierpnia 1950 r. o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości została wydana z rażącym naruszeniem prawa oraz art. 6 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 w związku z art. 15 i 39 dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich przez przyjęcie, iż przepisy o wywłaszczeniu nie mają pierwszeństwa przed przepisami o przywróceniu posiadania majątków opuszczonych.

Wymieniony zarzucił również naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.:

• art. 7, art.8 i art. 9 kpa polegające na niewyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy w tym przede wszystkim treści uzasadnienia postanowienia Sądu Grodzkiego w Łodzi z dnia [...] września 1945 r. sygn. akt [...] o przywróceniu posiadania nieruchomości.;

• art. 75 § 1 kpa i art. 77 § 1 kpa poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz poczynienie ustaleń w oparciu o ten niekompletny materiał, w szczególności czy przed dniem 9 maja 1945 r. i w dniu wejścia w życie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. M. G. był w posiadaniu nieruchomości czy Izba Skarbowa;

• art. 107 § 3 kpa poprzez nierozstrzygnięcie i nieobjęcie uzasadnieniem faktów i dowodów wskazywanych zarówno organowi wydającemu decyzję jak i Sądowi.

Uzasadniając zarzuty skargi kasacyjnej, jej autor podniósł, iż Sąd I instancji, podzielając stanowisko organu, że decyzja z [...] sierpnia 1950 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa", nie zweryfikował zaskarżonego orzeczenia. Brak jest ustaleń czy zostały spełnione w dniu [...] sierpnia 1950 r. przesłanki do wywłaszczenia na rzecz Izby Skarbowej w Łodzi. Sąd, rozstrzygając skargę, nie uwzględnił również tego, że były właściciel nieruchomości ubiegał się o przywrócenie posiadania nieruchomości w oparciu o dekret o majątkach opuszczonych. Zdaniem kasatora, w świetle dowodów (m. in. pisma z dnia [...].02.1945 r. Zarządu Miejskiego w Łodzi) Izba Skarbowa spełniała przesłankę art. 1 ust 1 dekretu z 7.04.1948 r., a postępowanie sądowe, o wprowadzeniu w posiadanie, winno być rozstrzygnięte w trybie art. 6 tego dekretu.

Kasator podniósł, iż Sąd I instancji nie ustalił czy zaskarżona decyzja o wywłaszczeniu jest wadliwa, a ustalenie to leżało w zakresie właściwości Sądu sprawującego kontrolę pod względem zgodności z prawem. Brak jest ustalenia czy M. G. faktycznie objął w posiadanie przedmiotową nieruchomość i czy ją w ogóle wynajmował Izbie Skarbowej, skoro te fakty przesądziły o stanowisku, że "decyzja o wywłaszczeniu na cele użyteczności publicznej została wydana z rażącym naruszeniem prawa". Kasator wskazał, że Sąd, prowadząc postępowanie, może z urzędu lub na wniosek stron (a takie były w skardze wnioski) przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości.

W odpowiedzi na skargi kasacyjne D. L. wniosła o ich oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Zgodnie z art.183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm, zwanej dalej P.p.s.a.) Naczelny Sad Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Z tak wyznaczonego zakresu orzekania wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny ma obowiązek zbadania czy nie zachodzi jedna z wymienionych w art.183 § 2 pkt.1-6 przesłanek nieważności postępowania. Wystąpienie którejkolwiek z przyczyn nieważności wskazanych w powołanych przepisach oznacza, że postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym było nieważne. Taka wada postępowania czyni zaś koniecznym uchylenie zaskarżonego wyroku, nawet wówczas gdy zarzut nieważności nie został podniesiony w żadnej ze skarg kasacyjnych.

Jedną z przyczyn nieważności postępowania jest pozbawienie możności obrony swych praw (art.183 § 2 pkt.5 P.p.s.a). Sytuacja taka miała miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Przedmiotem skarg rozpatrywanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie była decyzja Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w Łodzi z dnia [...] sierpnia 1950 r. o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w Łodzi przy ul. [...] nr [...]. Posesja ta zabudowana jest między innymi budynkiem, w którym znajdują się lokale mieszkalne stanowiące przedmiot odrębnej własności. Postępowanie sądowoadministracyjne przed Sądem I instancji – niezależnie od podstaw do uwzględnienia czy oddalenia skarg- niewątpliwie dotyczyło interesu prawnego właścicieli wszystkich wskazanych mieszkań, w tym lokalu mieszkalnego nr [...]. WSA w Warszawie przyjął, że lokal ten stanowi własność M. oraz J. małż. B. i w związku z tym o terminie rozprawy zawiadomił pełnomocnika M. B. oraz samego J. B. Zawiadomienie skierowane do tego ostatniego podmiotu uznał przy tym za skutecznie doręczone. Z akt sprawy bezspornie wynika zaś, że J. B. w tym czasie już nie żył. Zmarł on bowiem [...] stycznia 1997r, a spadek po nim nabyły żona M. B. i córka A. B. -M. Tymczasem A. B.-M., której w świetle art. 33 § 1 i § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przysługiwał przymiot uczestnika postępowania sądowego, nie została w ogóle zawiadomiona o terminie rozprawy. Zaskarżony wyrok zapadł zatem bez zapewnienia jej możliwości udziału w postępowaniu sądowym, a wiec w sytuacji, o której stanowi art.183 § 2 pkt.5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Powyższa wada powodująca nieważność postępowania obligowała do uchylenia wyroku na podstawie art.185 § 1 i art.186 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, bez możliwości odniesienia się do zarzutów skarg kasacyjnych, gdyż pozbawienie strony możności obrony swych spraw powoduje, ze ocena wydanego w nieważnym postępowaniu wyroku jest bezprzedmiotowa, jeżeli – niezależnie od jej wyniku- orzeczenie to podlega uchyleniu.

O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art.203 pkt.1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.