Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 20/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2009-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6219 Inne o symbolu podstawowym 621
Hasła tematyczne: Służba więzienna
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 71 poz 733
law: Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 99 poz 897
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych.
article: art. 154 par. 1 ,2, art. 133, art. 145a par. 1, 2, art. 149 par. 1,2,3,  art. 151, art. 138 par. 1 pkt 2, art. 12, art. 8, art. 146 par. 1, art. 104, art. 127 par. 2,
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.95 ust.2, art. 85 ust. 1, art. 87 ust. 1, art. 93 ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 207 poz 1761
law: Ustawa z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej - tekst jednolity
article: par. 3 ust. 4, par. 3 ust. 1,
journal: Dz.U. 2002 nr 99 poz 897
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych.
article: art. 190 ust. 4 w zw. z art. 178 ust. 1,
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a,c, art. 135, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Jankowski Sędzia, NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Michał Iwanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 maja 2009 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Dyrektora Służby Więziennej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu różnicy w opłatach czynszowych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zakładu Karnego z dnia [...] nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Dyrektora Służby Więziennej na rzecz skarżącego K. O. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Dyrektor Zakładu Karnego w [...] decyzją z dnia [...] r. przyznał K.O. należność z tytułu zwrotu w opłatach czynszowych.

Decyzją z dnia [...] r. organ ten cofnął przyznany zwrot różnicy

w opłatach czynszowych z dniem [...] r.

W dniu [...] r. K.O. złożył wniosek o zwrot różnicy

w opłatach czynszowych.

Dyrektor Zakładu Karnego w [...] decyzją z dnia [...] r. odmówił przyznania należności z tytułu zwrotu różnicy w opłatach czynszowych.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wnioskodawca zajmuje lokal mieszkalny należący do [...] Towarzystwa Budownictwa Społecznego, który zgodnie z art. 20 ust 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 71 poz. 733) nie wchodzi w skład mieszkaniowego zasobu gminy. Stosownie do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych (Dz. U. Nr 99 poz. Poz. 897) osoby zajmujące takie lokale nie są uprawnione do pobierania należności z tytułu różnicy czynszowej.

Od decyzji tej K.O. nie wnosił odwołania.

W dniu [...]r. strona złożyła wniosek o wypłacenie należności

z tytułu zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, w związku z pozytywnym wyrokiem Sądu Administracyjnego i wcześniej otrzymaną odmową decyzją Dyrektora Zakładu Karnego z dnia [...]r.

Dyrektor Zakładu Karnego w [...] decyzją z dnia [...] r. uznał, że funkcjonariuszowi Zakładu Karnego K.O., nie przysługuje uprawnienie do otrzymywania należności z tytułu różnicy w opłatach czynszowych, bowiem zajmuje on lokal mieszkalny będący własnością TBS, a więc nie wchodzący w skład mieszkalnego zasobu gminy lub innej jednostki samorządu terytorialnego, ani stanowiący własność Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych, a tylko osobom uprawnionym zajmującym takie lokalu przysługuje, w myśl § 3 ust 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych (Dz. U. Nr 99 poz. Poz. 897) należność z tytułu zwrotu różnicy w opłatach czynszowych.

W odwołaniu od tej decyzji K.O. wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w dniu 31 sierpnia 2006 r. wydał wyrok dla niego korzystny, zgodnie z którym dopłaty należą się wszystkim funkcjonariuszom niezależnie od tego, jakie mieszkania zajmują. Odwołujący się wskazał, że w nawiązaniu do ww. wyroku miał czas na złożenie wniosku do dnia [...] r. i terminu tego dotrzymał, dlatego wniosek powinien być rozpatrzony pozytywnie.

Decyzją z dnia [...]r., wydaną na podstawie art. 154 § 1 i 2 ustawy

z dnia 14 czerwca 1969 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207 poz. 1761 ze zm.) oraz § 3 ust 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r., Dyrektor Zakładu Karnego w [...] uchylił decyzję własną z dnia [...] r. i uznał, że odwołującemu się przysługuje od dnia [...] r. uprawnienie do otrzymywania należności z tytułu różnicy w opłatach czynszowych w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że funkcjonariusz K.O. zajmuje lokal mieszkalny o pow. użytkowej [...] m2 położony w [...], stanowiący własność [...] Towarzystwa Budownictwa Społecznego Spółki z o.o. W dniu [...]. funkcjonariusz ten złożył wniosek o wypłatę należności z tytułu zwrotu różnicy w opłatach czynszowych,

a organ I instancji decyzją z dnia [...]r. uznał, że świadczenie to nie przysługuje wnioskodawcy w myśl § 3 ust 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych. W związku z tym, że przepis ten został uchylony z dniem 14 września 2006 r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 sierpnia 2006 r. sygn. akt

P 6/06 (Dz. U. z dnia 14 września 2006 r. Nr 164 poz. 1165), należało uchylić decyzję z dnia [...] r., gdyż została wydana z naruszeniem prawa. W wyniku ponownej analizy zebranej dokumentacji, po rozpatrzeniu odwołania funkcjonariusza Dyrektor Zakładu Karnego w [...] stwierdził, że K.O. przysługuje uprawnienie do otrzymywania należności z tytułu zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, które to świadczenie będzie wypłacane raz w kwartale z dołu w Zakładzie Karnym w [...].

W odwołaniu K.O. podniósł, iż nie zgadza się z powyższą decyzją

w części nie przyznania wyrównania należności z tytułu różnicy w opłatach czynszowych za okres poprzedni, natomiast zgadza się z decyzją w części przyznania uprawnień do otrzymywania tej należności od dnia [...]r. Odwołujący się wniósł o wypłacenie wyrównania z tego tytułu. Powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 sierpnia 2006 r. ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 14 września 2006r. Wskazał, że stosownie do art. 190 ust 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności aktu normatywnego z ustawą, na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja administracyjna, stanowi podstawę do uchylenia tej decyzji pod warunkiem, że strona złoży wniosek w tej sprawie w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia. W niniejszej sprawie termin ten upływał [...] r.,

a odwołujący się złożył wniosek w dniu [...] r., a więc

z dochowaniem terminu. Ponieważ orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego

wywołuje skutki w odniesieniu do przeszłości, też decyzja Nr [...] powinna zostać uchylona a dopłaty różnicy w opłatach czynszowych wyrównane od dnia

[...] r.

Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w [...], w wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją Nr [...]r. uchylił decyzję organu I instancji z dnia [...] r. oraz stwierdził, że K.O. spełnia warunki do otrzymywania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych w kwocie [...] zł miesięcznie w okresie od [...] r. do [...] r. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 95 ust. 2 ustawy z dnia

26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207 poz. 1761 ze zm.) dał Ministrowi Sprawiedliwości delegację do określenia m. in. zasad zwrotu różnic czynszowych, z uwzględnieniem w szczególności sposobu obliczania tego świadczenia oraz przypadków, w których ono nie przysługuje, a także trybu wypłaty tych należności. Minister Sprawiedliwości rozporządzeniem z dnia 21 czerwca 2002r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych (Dz. U. Nr 99 poz. 897 ze zm.), delegację tę wypełnił. Zasady zwrotu różnic czynszowych określił w § 3 tego rozporządzenia. W § 3 ust 1 rozporządzenia ustalił, że zwrot różnicy w opłatach czynszowych otrzymuje osoba uprawniona (funkcjonariusz, emeryt lub rencista SW), zajmująca lokal mieszkalny wchodzący w skład mieszkaniowego zasobu gminy lub innych jednostek samorządu terytorialnego oraz Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych, niebędący w administracji jednostki organizacyjnej Służby Więziennej).

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2006 r. orzekł, że § 3 ust 1 cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości jest niezgodny z art. 95 ust 2 ustawy o Służbie Więziennej. Orzeczenie to weszło w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, czyli 14 września 2006 r., wywołując skutki prawne od tego dnia na przyszłość. Od tej zatem daty prawo do otrzymywania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych miały wszystkie osoby uprawnione opłacające czynsz za zajmowany lokal mieszkalny, niezależnie od tego czy był on w zasobach publicznych czy prywatnych. Następnie, Minister Sprawiedliwości rozporządzeniem z dnia 28 grudnia 2006 r. (Dz. U. Nr 251 poz. 1858) uchylił § 3 swojego rozporządzenia z dnia

21 czerwca 2002 r. Rozporządzenie zmieniające weszło w życie w dniu 1 stycznia 2007 r. i od tego dnia nie ma już podstawy prawnej do wypłacania funkcjonariuszom, emerytom i rencistom SW zwrotu różnicy w opłatach czynszowych.

Organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu I instancji z dnia [...] r. jest nieprawidłowa ponieważ błędnie ustala termin od którego przyznaje stronie zwrot różnicy w opłatach czynszowych, tj. od dnia [...] r.

w którym funkcjonariusz złożył wniosek. Jednakże wniósł on, co w szczególności zaznaczył w odwołaniu, również o wyrównanie wypłaty tego świadczenia. Należało zatem ustalić termin uzyskania przez funkcjonariusza uprawnień formalnych do świadczenia. Decyzja zawiera także błędną podstawę prawną, art. 154 § 1 i 2 kpa, który to przepis może być stosowany przy uchylaniu decyzji ostatecznej, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa. W rozpatrywanej sprawie decyzja Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...] r. nie była i nie jest ostateczną ponieważ K.O. wniósł od niej odwołanie. Jeżeli organ

I instancji uznał, ze odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie, należało zastosować art. 132 § 1 kpa. Organ wskazał, że strona uzyskała uprawnienie do otrzymywania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych od dnia [...] r., tj. od dnia utraty mocy obowiązującej § 3 ust 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. Uprawnienie to wygasło z dniem

[...] r., czyli z dniem uchylenia § 3 tego rozporządzenia. Natomiast żądanie wypłacenia wyrównania od dnia [...] r. nie znajduje podstaw prawnych. Decyzja [...] uprawomocniła się i jest decyzją ostateczną, została także wydana zgodnie z obowiązującym wówczas stanem prawnym. Wnioskodawca nie wykazał także przy tym ani słusznego swego interesu ani interesu społecznego, wskazanych w art. 154 § 1 kpa, jako możliwe przesłanki uchylenia takiej decyzji. Dlatego nie jest możliwe ustalenie uprawnienia do otrzymywania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych przez K.O. przed dniem [...] r.

Po rozpoznaniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia [...]r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z [...] i decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...].

Z oceny Sądu wynika, że organ I instancji po otrzymaniu odwołania K.O. od decyzji z dnia [...]r. nie zastosował trybu przewidzianego w art. 132 Kpa, jak również nie przekazał odwołania wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu lecz wydał kolejną decyzję (z dnia [...]r.) stosując niedopuszczalny, w odniesieniu do decyzji nieostatecznej, tryb przewidziany w art. 154 § 1 i 2 Kpa, czym rażąco naruszył przepisy art. 133 i 154 § 1 i 2 Kpa.

Sąd stwierdził, że naruszenia te prawidłowo dostrzegł organ odwoławczy rozpatrując odwołanie strony od decyzji z dnia [...]r. i uchylając tę decyzję. Jednakże również Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w [...] nie ustrzegł się błędu proceduralnego, bowiem wydając decyzję opartą o przepis art. 138 § 1 pkt 2 Kpa, a więc eliminując z obrotu prawnego wadliwą decyzję [...]r. i orzekając odmiennie co do istoty sprawy nie dostrzegł, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja nieostateczna organu I instancji z dnia [...] r., od której nie zostało rozpatrzone odwołanie. W rezultacie w obrocie prawny znalazły się dwie decyzje, a mianowicie nieostateczna decyzja z dnia [...] r. odmawiająca przyznania stronie wnioskowanego uprawnienia i decyzja ostateczna z dnia [...]r. rozstrzygająca w przedmiocie tego samego uprawnienia odmiennie, aczkolwiek nie w pełni zgodnie z żądaniem strony.

W ocenie Sądu organ nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny treści wniosku z [...]r., a to nie uprawniało organu I instancji do zakwalifikowania żądania strony według własnego uznania. Brak precyzyjnego wyjaśnienia intencji strony czy wniosek należy zakwalifikować jako wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...]r. pozbawia stronę rozpatrzenia jego żądania w trybie art. 145 a kpa.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien ustalić, że wniosek zawiera żądanie, o którym mowa w art. 145a § 1 kpa, czy wpłynął w terminie określonym w § 2 tego przepisu, czy pochodzi od uprawnionej strony, a po dokonaniu tych ustaleń należy wydać postanowienie o wznowieniu postępowania lub odmowie wznowienia (art. 149 § 1 i 3 kpa).

Nadto Sąd wyjaśnił, iż ratio legis przepisu art. 145 a polega właśnie na umożliwieniu stronie dochodzenia wyeliminowania negatywnych dla niej skutków wynikających z decyzji ostatecznej opartej na niekonstytucyjnym, czy niezgodnym z ustawą lub umową międzynarodową przepisie prawa. Przepis ten zatem otwiera drogę do rozpatrzenia sprawy po wznowieniu postępowania, z pominięciem przepisu zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor Zakładu Karnego w [...][...]r. wydał postanowienie o wznowieniu postępowania w trybie art. 145a oraz 149 § 1 i 2 kpa.

Następnie decyzją z dnia [...]r. powołując się na art. 95 ust. 2 ustawy z 26.04.1996r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 2002r. Nr 207 poz. 1761 ze zm.), wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31.08.2006r. sygn.akt P 6/06 (Dz.U. z 2006r. Nr 164 poz. 1165) oraz wyrok WSA w Szczecinie z [...]r. sygn. Akt II SA/Sz 429/07 uznał, że K.O. przysługuje od [...] do [...]r. uprawnienie do otrzymania należności z tytułu zwrotu różnicy w opłatach czynszowych w wysokości [...] zł miesięcznie.

Zdaniem organu I instancji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31.08.2006r. w którym stwierdza, że przepis § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21.06.2002r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych jest niezgodny z art. 95 ust. 2 ustawy o służbie więziennej weszło w życie z dniem ogłoszenia w Dz.U. czyli 14.09.2006r. wywołując skutki prawne od tego dnia. Natomiast Minister Sprawiedliwości rozporządzeniem z dnia 28.12.2006r. uchylił § 3 rozporządzenia. Rozporządzenie to weszło w życie 1.01.2007r. i od tego dnia nie ma już podstawy prawnej do wypłacania różnicy w opłatach czynszowych.

Wysokość opłaty została wyliczona w oparciu o :

- powierzchnia użytkowa zajmowanego lokalu – [...] m2,

- przysługująca powierzchnia lokalu mieszkalnego – 4x 10 x [...] = [...] m2,

- stawka bazowa czynszu za lokal będący w administracji jednostki Służby Więziennej – [...] zł/m2 i wyniosła [...] zł.

Odwołanie od tej decyzji wniósł K.O.. W odwołaniu skarżący podniósł, że organ powinien rozpatrzyć jego wniosek z dnia [...]r. pomijając § 3 ust. 1 rozporządzenia tak jakby w obrocie prawnym ten przepis nie istniał od daty pierwotnego wniosku tj. od [...]r.

Organ II instancji decyzją z dnia [...]r. na podstawie art. 104, 127 § 2, art. 138 § 2 w zw. z art. 151 kpa i art. 95 ust. 2 ustawy z 26.04.1996r. o Służbie Więziennej (tj. Dz.U. z 2002r. nr 207 poz. 1761 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję w całości i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

Zdaniem Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...] decyzja organu I instancji jest niezgodna z obowiązującym prawem.

Wznowione (w myśl art. 145 a Kpa) postępowanie, zakończone wydaniem przedmiotowej decyzji dotknięte jest bowiem wadami, które mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcia w niej zawarte. Wydając decyzję z dnia [...]r. organ pierwszej instancji, nie uwzględnił art. 151 Kpa i po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 Kpa nie wydał decyzji, w której mógł:

1) odmówić uchylenia decyzji dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...]r., gdyby stwierdził brak podstaw do jej uchylenia, albo,

2) uchylić decyzję dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...]r., w przypadku istnienia podstaw do jej uchylenia.

Nadto – co wymaga wyjaśnienia – organ pierwszej instancji nie rozstrzygnął, czy zgodnie z art. 146 Kpa, istnieje podstawa do uchylenia decyzji z dnia [...]r. z uwagi na określony w tym przepisie 5 letni termin, po przekroczeniu którego organ nie uchyla decyzji, a ogranicza się do stwierdzenia, iż decyzja wydana została z naruszeniem prawa (art. 151 § 2 Kpa).

W tym stanie rzeczy w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...], odmawiająca przyznania zwrotu różnic czynszowych, do której organ mimo wznowienia w ogóle się nie odniósł.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor Zakładu Karnego w [...] decyzją z dnia [...]. na podstawie art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 2002r. Nr 207, poz. 1761), w związku z Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31.08.2006r. sygn.akt P6/06 postanowił:

- odmówić uchylenia decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...]r. dotyczącej wypłaty funkcjonariuszowi K.O. należności z tytułu zwrotu różnicy w opłatach czynszowych,

- uznać, iż funkcjonariuszowi Zakładu Karnego w [...] sierż. K.O. przysługuje od dnia [...]r. do dnia [...]r. uprawnienie do otrzymywania należności z tytułu zwrotu różnicy w opłatach czynszowych w wysokości [...] zł miesięcznie.

Zdaniem organu I instancji odmowa uchylenia decyzji z dnia [...]r. jest zgodna z treścią art. 149 kpa, gdyż od dnia wydania powyższej decyzji do dnia złożenia wniosku o wznowienie postępowania upłynęło więcej niż 5 lat. Organ ten stanął na stanowisku, że K.O. przysługuje uprawnienie do otrzymania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych od [...] natomiast utracił je z dniem [...]r. czyli z dniem uchylenia § 3 rozporządzenia.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K.O. zarzucając organowi rażące naruszenie przepisu art. 151 § 1 w ten sposób, że odmówił uchylenia decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...]r., przy czym w punkcie [...] zaskarżonej decyzji zmienił decyzję, której uchylenia odmówił. Działanie takie jest niedopuszczalne na gruncie obowiązujących przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ w sytuacji, gdy organ odmawia uchylenia decyzji ostatecznej brak jest podstaw prawnych do jej zmiany. Chcąc przyznać stronie prawo do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych za jakikolwiek okres niezbędne jest zatem uchylenie decyzji ostatecznej, w tym przypadku decyzji z dnia [...]r., czego organ jednak nie uczynił.

Wskazał też, że błędny jest pogląd organu I instancji, jakoby od daty wydania decyzji z dnia [...]r. do daty złożenia wniosku o wznowienie postępowania upłynęło więcej niż pięć lat. Strona złożyła wniosek o wznowienie postępowania w dniu [...]r., a zatem po upływie dopiero czterech lat od daty wydania decyzji z dnia [...]r. Mając na uwadze treść art. 12 kpa oraz art. 8 kpa, brak jest zatem podstaw prawnych do przyjęcia, iż w niniejszej sprawie zastosowanie może mieć przepis art. 146 § 1 kpa.

Ponadto podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w toku postępowania, że należne mu świadczenie przysługuje od daty złożenia pierwotnego wniosku tj. od [...].

Wskutek rozpoznania odwołania organ II instancji decyzją z dnia [...]r. na podstawie art. 104, 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kpa, uchylił w całości zaskarżoną decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...] i orzekł, co następuje po stwierdzeniu istnienia podstaw, stosownie do art. 145a i 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kpa oraz art., 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996r. o Służbie Więziennej (tekst jedn. Z dnia 20 listopada 2002r. Dz.U. Nr 207 poz. 1761) oraz § 3 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21.06.2002r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych (Dz.U. Nr 99 poz. 897 ze zm. z dnia 28.12.2006r. Dz.U. Nr 251 poz. 1858) uchylił decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...]r. i odmówił przyznania K.O. należności z tytułu zwrotu różnicy w opłatach czynszowych za okres o którym mowa we wniosku tj. od [...]r. do [...]r. i przyznał to świadczenie za okres od dnia [...]r. do dnia [...]r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

W uzasadnieniu decyzji organ podnosi, iż Dyrektor Zakładu Karnego w [...], ponownie rozstrzygając sprawę, popełnił błąd w ocenie zgromadzonego materiału dowodowego. Mianowicie uznał, że od dnia wydania decyzji z dnia [...] roku do daty złożenia przez funkcjonariusza wniosku o wznowienie postępowania upłynęło więcej niż pięć lat. Stanowisko takie w ocenie organu II instancji nie znajduje uzasadnienia w zgromadzonej dokumentacji, ponieważ przedmiotowy wniosek został złożony w dniu [...] roku. W dniu [...] roku Dyrektor Zakładu Karnego w [...] wezwał stronę do usunięcia braków we wniosku z dnia [...] roku uznając tym samym, że jest to wniosek złożony w terminie i przez uprawnioną stronę. Ponadto w dniu [...] roku Dyrektor Zakładu Karnego w [...] wydał postanowienie o wznowieniu postępowania w sprawie zwrotu różnicy w opłatach czynszowych funkcjonariuszowi K.O.. Warunkiem niezbędnym do wznowienia postępowania było uznanie przez organ I instancji, że wniosek skarżącego o wznowienie postępowania spełnia przesłanki do wznowienia postępowania określone w art. 145a Kpa, czyli, że został złożony w terminie 1 miesiąca od daty wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego został opublikowany w dniu [...] r., natomiast wniosek strona złożyła w dniu [...] r. zachowując tym samym miesięczny termin określony w Kpa.

Organ odwoławczy przyznał rację pełnomocnikowi strony odwołującej, że od daty doręczenia decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...] r. (będącej przedmiotem wznowienia) nie minęło 5 lat, wobec czego w niniejszej sprawie brak było podstaw do powołania się na art. 146 § 1 Kpa (w treści uzasadnienia) i odmowę uchylenia decyzji z dnia [...] r.

Dyrektor Okręgowy rozpatrując odwołanie K.O. z dnia [...] r., stanął na stanowisku, że zachowanie przez funkcjonariusza zgodnie z art. 145a § 2 terminu na złożenie wniosku, po opublikowaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 sierpnia 2006 r. sygn. akt P6/06 oraz respektując wolę strony wyrażona w piśmie z dnia [...] roku, zasadnym było wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie.

Natomiast zasadniczą kwestią do rozstrzygnięcia było uznanie bądź nie, czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego opublikowany w dniu [...] roku wywiera skutki prawne z mocą wsteczną. W ocenie organu II instancji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają charakter konstytutywny, co potwierdza art. 190 ust. 3 Konstytucji, który uprawnia Trybunał Konstytucyjny do określenia innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Zasadą jest, że akt normatywny traci moc obowiązującą z dniem ogłoszenia ostatecznego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o jego niekonstytucyjności, a wyjątkiem od tej zasady jest zgodnie z art. 71 ust. 2 ustawy, określenie utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po dniu ogłoszenia, w innym terminie wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny. W związku z tym organ odwoławczy uznał, że przepis określony w § 3 ust 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 roku w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej i opłat dodatkowych oraz zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, utracił moc z chwilą ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw. Wobec czego Dyrektor Okręgowy postanowił uchylić decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...] roku. Uchylenie tej decyzji jest warunkiem do wydania nowej decyzji rozstrzygającej w sprawie. Uznając, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wywiera skutki prawne po jego opublikowaniu, brak jest podstaw zdaniem organu II instancji do uznania roszczenia funkcjonariusza określonego we wniosku tzn. wypłaty świadczenia za okres od [...] r. do [...] r.

Funkcjonariuszowi przysługuje natomiast prawo do otrzymania przedmiotowego świadczenia od dnia [...] roku do dnia [...] roku. Przysługująca miesięczna kwota z tytułu różnicy w opłatach czynszowych obliczona w oparciu o przedstawione dokumenty wynosi [...] zł. miesięcznie.

Powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie K.O. wnosząc o jej uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania wg norm przypisanych.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, iż organ przy rozpatrywaniu sprawy miał obowiązek pominąć przepis § 3 cyt. rozporządzenia tak jakby ten przepis w skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie istniał w obrocie prawnym od daty złożenia pierwotnego wniosku.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w [...] wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium legalności Sąd uznał, iż skarga K.O. zasługuje na uwzględnienie.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 31 sierpnia 2006 r., sygn. akt P 6/06 (Dz.U. Nr 164, poz.1165) wskazał, iż § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, jest niezgodny z art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny nie określił terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego.

Sąd w całości podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 10 października 2008 r. sygn. akt I OSK 1474/07 (orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym NSA stwierdził, iż w sprawie istota problemu nie polega na kwestii skuteczności powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego ex tunc (z mocą wsteczną, czyli od początku obowiązywania zakwestionowanego przepisu), czy też ex nunc (od momentu obowiązywania wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym zakwestionowany został przepis), lecz na interpretacji treści art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej, w którym to artykule zawarta jest między innymi zasada zwrotu różnicy w opłatach czynszowych.

Stwierdzić należy, że wykładnia wskazanego wyżej przepisu wyprowadzona jest nie tylko z jego brzmienia, ale także z systemowej wykładni przepisów tej ustawy, a w szczególności art. 85 ust. 1, art. 87 ust. 1, art. 93 ust. 1, art. 92 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej. Wykładnia systemowa i funkcjonalna art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej prowadzi bowiem do przyjęcia, iż podmiotami uprawnionymi do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych są funkcjonariusze, którzy wynajmują lokale mieszkalne nienależące do Służby Więziennej i uiszczają z tego tytułu czynsz wyższy od czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej.

Po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, zwrot różnicy w opłatach czynszowych jest niezależny od kryterium statusu prawnego lokalu mieszkalnego zajmowanego przez osobę uprawnioną. Skoro bowiem zasadą jest to, że funkcjonariusze Służby Więziennej mają uprawnienia do przydziału lokalu mieszkaniowego z zasobów Służby Więziennej za uprzywilejowanym czynszem, to przepis art. 95 ust. 2 powołanej ustawy zawiera delegację do określenia między innymi zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, sposobu obliczania tej różnicy oraz przypadków, w których zwrot ten nie przysługuje. Powyższa zasada jest niewątpliwe oparta na założeniu, że funkcjonariuszowi wynajmującemu inny lokal mieszkalny, za który opłaca czynsz przewyższający wysokość czynszu należnego za najem lokalu mieszkalnego Służby Więziennej, należy się zwrot tej różnicy. Zatem uprawnienie do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych wynika wprost z ustawy. Wskazać w tym miejscu należy, iż okoliczność, że Minister Sprawiedliwości nie wydał rozporządzenia zgodnego z upoważnieniem ustawowym, wobec czego brak jest przepisów wykonawczych, nie może być przeszkodą do przyznawania uprawnienia do otrzymania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych w sytuacji, gdy takie uprawnienie wynika bezpośrednio z ustawy o Służbie Więziennej.

Stan niekonstytucyjności przepisu, czy też, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, stan niezgodności przepisu niższej rangi z ustawą, istnieje od samego początku obowiązywania zakwestionowanego przepisu i właśnie ze względów konstytucyjnych nie powinien ujemnie oddziaływać na rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach. W celu wyeliminowania takich sytuacji, ustawodawca przewidział w art. 190 ust. 4 Konstytucji odpowiednie środki prawne umożliwiające usunięcie skutków takiego niezgodnego z Konstytucją, lub ustawą albo umową międzynarodową, stanu wywołanego prawomocnym orzeczeniem sądowym, ostateczną decyzją administracyjną lub rozstrzygnięciem w innych sprawach wydanym na podstawie wadliwego aktu normatywnego.

Z zasady legalizmu, określonej wart. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw kierują się przepisami prawa, co oznacza, że organy te nie są uprawnione do samodzielnej oceny zgodności z Konstytucją, ustawą lub ratyfikowaną umową międzynarodową podustawowych przepisów prawa, a tym bardziej do odmowy ich stosowania w odniesieniu do roszczeń dotyczących należności za okres poprzedzający datę utraty mocy obowiązującej przez ten przepis.

Jednakże wniesienie skargi do sądu administracyjnego umożliwia usunięcie przez sąd wadliwej decyzji, jako opartej na przepisie aktu wykonawczego, który wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego uznany został za niezgodny z ustawą. Sąd może bowiem w oparciu o art. 190 ust. 4 w związku z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, odmówić stosowania przepisu aktu rangi podustawowej, jeśli przepis ten jest niezgodny z ustawą lub Konstytucją. W takiej zaś sytuacji ocena prawna i wskazówki co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia, o czym stanowi art. 153 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, bowiem, jak orzekł Trybunał Konstytucyjny, przepis § 3 ust 1 aktu wykonawczego jest niezgodny z art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej, a zatem, choć przepis ten przestał obowiązywać dopiero po ogłoszeniu orzeczenia Trybunału, to stan niezgodności z ustawą konkretnej normy aktu wykonawczego istnieje od wejścia niezgodnego przepisu w życie i od tej daty nie było podstaw do różnicowania prawa funkcjonariuszy Służby Więziennej do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych ze względu na to, do jakiego podmiotu należą wynajmowane przez nich lokale mieszkalne.

Ponadto należy dodać, iż zgodnie z art.151 § 1 Kpa organ administracji publicznej, po przeprowadzeniu postępowania określonego wart. 149 § 2 wydaje decyzję, w której:

1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a, albo

2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

W niniejszej sprawie organ I instancji odmówił uchylenia decyzji dotychczasowej i równocześnie przyznał zwrot różnicy w opłatach czynszowych od [...]r. do [...] r. Organ odwoławczy, usiłując naprawić błąd organu I instancji, uchylił decyzję dotychczasową, odmówił przyznania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych za okres od [...] r. do [...] r. i przyznał zwrot różnicy w opłatach czynszowych za okres od [...]r. do [...] r. Jak z powyższego wynika również decyzja organu II instancji została wydana z naruszeniem art.151 Kpa, bowiem wydano dwa rozstrzygnięcia wzajemnie się wykluczające (odmowa przyznania i przyznanie) dotyczące tego samego okresu czasu [...]

Ponownie rozpatrując sprawę w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej uwzględnią, iż przepis § 3 ust 1 aktu wykonawczego jest niezgodny z art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej, a zatem, choć przepis ten przestał obowiązywać dopiero po ogłoszeniu orzeczenia Trybunału, to stan niezgodności z ustawą konkretnej normy aktu wykonawczego istnieje od wejścia niezgodnego przepisu w życie i od tej daty nie ma podstaw do różnicowania prawa funkcjonariuszy Służby Więziennej do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych ze względu na to, do jakiego podmiotu należą wynajmowane przez nich lokale mieszkalne (rozpoznanie sprawy następuje w oparciu o art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej).

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.a i c oraz art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm.) orzekł, jak w sentencji.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.