Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 520/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.17
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.) Protokolant: referent Krzysztof Erbel po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 marca 2020 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. Nr [...], po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym odwołania W. Z. – dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca, od decyzji z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta J., Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na M. J. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm.) – dalej k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podano, że w dniu 25 lutego 2019 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. wpłynął wniosek W. Z. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. J.

Decyzją z dnia [...] marca 2019 r. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta J., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. Organ wskazał, iż powodem odmowy jest okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w wieku do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednocześnie wskazano, że powodem odmowy jest przyznanie na okres od 1 lipca 2013 r. do bezterminowo zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką.

W wyniku odwołania wniesionego przez stronę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2019 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Stwierdzono bowiem naruszenie przepisów postępowania i związaną z tym konieczność wyjaśnienia zakresu sprawy mającego istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Kolegium nie zgodziło się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, wskazując, że niezasadna była odmowa przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że niepełnosprawność u jej [...]-letniej matki powstała w 1999 r. Organ odwoławczy wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Podniesiono, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 Konstytucji RP. Ponadto tut. Kolegium uznało, że w aktach sprawy brak jest dokumentacji, która świadczyłaby o zakresie sprawowanej opieki nad matką przez skarżącą. Końcowo organ odwoławczy wskazał na konieczność usunięcia ewentualnego zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i pobieranego przez stronę zasiłku dla opiekuna.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta J., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. odmówił przyznania W. Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką M. J.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ pierwszej instancji przywołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, normujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego m.in. art. 17 ust. 1, wskazujący krąg osób uprawnionych doświadczenia pielęgnacyjnego, a także art. 17 ust. 5, normujący negatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. podał, że decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r. przyznano stronie zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad matką, na okres od 1 lipca 2013 r. do bezterminowo. Organ wskazał na orzeczenie lekarza orzecznika ZUS dotyczące matki skarżącej znajdujące się w aktach sprawy, a następnie podniósł, iż wystąpił do ZUS w L. z zapytaniem o podanie daty powstania jej niepełnosprawności. W dniu 26 marca 2019 r. ZUS poinformował, iż całkowita niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od 21 grudnia 1999 r., a zatem w wieku po ukończeniu 67 lat.

Następnie organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Wskazano, że po ponownym przeanalizowaniu sprawy, na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 25 czerwca 2019 r. Ośrodek ustalił, iż wnioskodawczyni codziennie rano jedzie do mieszkania swojej matki, która mieszka wspólnie z niepełnosprawnym synem Z. Jest on osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności z brakiem możliwości świadczenia pomocy matce z przyczyn zdrowotnych. Podniesiono, że matka strony jest osobą starszą ([...] lat), choruje na cukrzycę insulinozależną i wiele schorzeń wieku starczego: jest po przebytych zawałach serca, ma problemy krążeniowe, ma wstawiony kardiowerter - defibrylator. Skarżąca pomaga matce codziennie podczas porannej i wieczornej toalety, pielęgnacji, ubieranie, czesanie, badanie poziomu cukru, zrobienie zastrzyku z insuliny, przygotowanie i podanie posiłków dietetycznych, podanie leków. Wskazano, że strona oświadczyła, iż często zostaje u matki na noc, gdy sytuacja zdrowotna matki wymaga tego. Organ wskazał, że strona wypisuje również recepty dla matki, wykupuje leki. zamawia wizyty lekarskie do domu, pilnuje i zawozi matkę na badania specjalistyczne.

W dalszej części uzasadnienia swojej decyzji organ pierwszej instancji podniósł, iż nie kwestionuje faktu wykonywania przez stronę czynności opiekuńczych, niemniej jednak warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 17 ust. 1b jest powstanie niepełnosprawności nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Wskazano, że dla oceny, kiedy rzeczywiście matka skarżącej stała się osobą wymagającą opieki, w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, decydujące pozostaje orzeczenie właściwego organu - z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 30 listopada 2010 r. wynika, że matka skarżącej jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji od 21 grudnia 1999 r. czyli w wieku po ukończeniu 67. roku życia. Zdaniem organu dopiero od tego momentu matka strony stała się osobą wymagającą opieki, w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaś skarżąca z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką zrezygnowała z gotowości do pracy, a zatem również z potencjalnego zatrudnienia. Strona zeznała, że nie może podjąć zatrudnienia, gdyż nie jest w stanie pogodzić tego z opieką nad schorowaną matką, która wymaga całodobowej opieki. Wskazano, że brat strony – Z. również jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i nie jest w stanie pomóc siostrze w opiece nad matką.

Dodatkowo organ wskazał, że nadal w obiegu pozostaje decyzja przyznająca zasiłek dla opiekuna - strona nadal podtrzymuje swoją decyzję, iż w dniu przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, to wtedy i tylko wtedy będzie wnioskowała o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna.

Organ pierwszej instancji podniósł, że na podstawie zgromadzonych dokumentów ustalono, iż nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b, gdyż nie ustalono aby niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała przed 18. rokiem życia ani w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Wskazano, że na podstawie przedłożonych dokumentów organ ustalił, że znaczny stopień niepełnosprawności został ustalony w wieku po ukończeniu 67 lat. Organ przytoczył wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Podniesiono, że w punkcie 2 tego wyroku orzeczono, że art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ wskazał, że Trybunał w cytowanym wyroku orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu wyrok nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy, a skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Dodatkowo wskazano, że Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ pierwszej instancji wskazał, iż posiada opinie D. Urzędu Wojewódzkiego we W. z dnia 1 marca 2019 r., z której również wynika, podobna ocena skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wydanie decyzji o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje praw o do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

- naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP oraz

- naruszenie art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wskazując na powyższe skarżąca wnosi o uchylenie decyzji Burmistrza Miasta J. i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu swojego odwołania strona podniosła, iż wydanie zaskarżonej decyzji w sytuacji gdy zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego o wskazanej przez organ treści, jest zdaniem skarżącej, złamaniem przepisów ustawy zasadniczej i zgodnie z art. 190 Konstytucji RP. taka ostateczna decyzja administracyjna powinna zostać uchylona, ponieważ, na podstawie użytego przez organ niekonstytucyjnego przepisu, nigdy nie mogła zostać wydana.

Skarżąca argumentowała, iż jako córka opiekuje się matką, która orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 30 listopada 2000 r., została uznana za całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Wskazano, iż ustalona niepełnosprawność datuje się od 21 grudnia 1999 r.

Strona podniosła, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego już wcześniej posiadała, na okres bezterminowo, a od stycznia do końca czerwca 2013 r. w tzw. okresie przejściowym (po wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 27/13) była na prawach nabytych do ww. świadczenia. Decyzja przyznająca to prawo wygasła z mocy wejścia w życie od dnia 1 stycznia 2013 r. nowej ustawy zmieniającej dotychczasową ustawę o świadczeniach rodzinnych. Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., następnie zmienioną decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J. przyznał stronie zasiłek dla opiekuna na okres od 1 lipca 2013 r. do bezterminowo.

Skarżąca przytoczyła także treść powołanego art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz fragmenty orzeczeń sądów administracyjnych, a następnie wskazała, iż organ winien rozpatrzyć jej wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem okoliczności, iż na skutek wyroku TK doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Następnie skarżąca przytoczyła fragmenty zaskarżonej decyzji oraz zacytowała treść przepisów prawa tj. art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazała, że jej zdaniem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej wart. 17 ust. 1b bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W ocenie skarżącej zastosowanie przez organ w niniejszej sprawie przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie o sygn. K 38/13 jest nieprawidłowe i stanowi naruszenie art. 19 ust. 1 Konstytucji RP i tym samym zaskarżona decyzja powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego.

Skarżąca wskazała też, że decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. organ pierwszej instancji ponownie odmówił wnioskodawczym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. Powodem odmowy jest okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25. roku życia oraz przyznanie na okres od 1 lipca 2013r. do bezterminowo zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką. Skarżąca podniosła, że jednocześnie MOPS podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] marca 2019 r. tj. nie kwestionuje faktu wykonywania przez stronę czynności opiekuńczych oraz stwierdza, że strona nie może podjąć zatrudnienia, gdyż nie jest w stanie pogodzić tego z opieką nad schorowaną matką.

W związku z powyższym skarżąca wniosła jak na wstępie odwołania.

Po rozpoznaniu odwołania i analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. stwierdziło, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 z późn. zm.). zwana dalej ustawą. Świadczeniami rodzinnymi, w rozumieniu ustawy (art. 2), są m.in. świadczenia opiekuńcze, w tym świadczenie pielęgnacyjne.

Organ wskazał na treść art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 3, ust. 5 a także art. 27 ust. 5 powołanej ustawy.

Należy w tym miejscu podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r.. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest tzw. wyrokiem zakresowym. Oznacza to, że nie wywołuje on skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego (przepisu). Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.

Stosując w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazany wyżej sposób wykładni należy więc stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności.

Stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny zgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, Lex nr 2118792).

Skoro zatem nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to w niniejszej sprawie, oceny spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.

Należy w tym miejscu zauważyć, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji (wskutek ponownego rozpatrywania sprawy) organ pierwszej instancji przeprowadził dokładne postępowanie wyjaśniające w kontekście m.in. zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką. Tak więc zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do dokonania przez tut. Kolegium oceny spełnienia przez stronę pozostałych przesłanek niezbędnych do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, a także sprawdzenia czy w sprawie nie zaistniał zbieg uprawnień do świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy.

Biorąc pod uwagę treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, należy stwierdzić, że przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tę osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.

Strona spełnia przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, a mianowicie należy do kręgu "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny", gdyż jest córką osoby wymagającej opieki, a więc jest jej krewną w linii prostej. Ponadto strona nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Z przywołanych wyżej przepisów ustawy wynika, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Wypada również zauważyć, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Okolicznością niesporną w sprawie jest to, że matka skarżącej legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności ustalonym w orzeczeniu Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 30 listopada 2000 r., ustalono, że jest trwale całkowicie niezdolna do pracy i niezdolna do samodzielnej egzystencji.

W dniu 25 czerwca 2019 r. ze skarżącą został przeprowadzony wywiad środowiskowy, z którego wynika, że strona opiekuje się matka, która mieszka z bratem Z., który podobnie jak matka jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym z brakiem możliwości świadczenia pomocy matce z przyczyn zdrowotnych. Wskazano, że matka strony jest osobą starszą ([...] lat) leczoną z powodu cukrzycy insulinozależnej i wielu schorzeń wieku starczego. Jest po przebytych dwóch zawałach serca, ma problemy krążeniowe, wstawiony kardiowenter - defibrylator. Stan zdrowia pogarsza się, nie jest stabilny, a z racji wieku jest "spowolniona", niezdolna do samoobsługi, zależna od osób drugich. Szeroko rozumianą pomoc zapewnia jej skarżąca, która codziennie rano o godzinie 7oo jedzie do mieszkania matki i zaczyna dzień od porannej toalety, pielęgnacji, ubieranie mamy, uczesanie, następnie badanie poziomu cukru, zrobienie zastrzyku z insuliny, przygotowanie śniadania, podanie leków, nastawienie prania, uporządkowanie mieszkania, przygotowanie i podanie obiadu zgodnie z dietą diabetologiczną, towarzyszenie w rozmowach, pomoc przy zrobieniu kolacji, podanie leków, toaleta wieczorna i położenie do snu. Strona oświadczyła, że często, jeżeli sytuacja zdrowotna mamy tego wymaga, zostaje na noc u mamy i służy pomocą na każde wezwanie matki. Ponadto strona załatwia recepty, wykupuje leki, zamawia wizyty lekarskie do domu. Pilnuje terminowych badań specjalistycznych wskazanych przez lekarzy), na które wozi mamę oraz brata Z., uczestniczy i jest obecna przy konsultacjach, badaniach. Wnioskodawczyni oświadczyła, że cały ciężar opieki i odpowiedzialności za chorych członków rodziny spoczywa na niej. Wskazała, że brat Z. ma kłopoty zdrowotne dotyczące serca. Jest po dwóch operacjach, ma wstawione zastawki - mitralną i aortową, jest po ich reoperacji w bieżącym roku. wy maga pomocy siostry w procesie leczenia. Skarżąca oświadczyła podczas wywiadu, że kilka lat temu uzgodniła z rodzeństwem, że to ona zaopiekuje się mamą i bratem, ponieważ oni mają swoje rodziny i pracę zawodową.

Pracownik socjalny ocenił, że sytuacja matki i brata skarżącej jest poważna i trudna. Matka nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, wymaga pomocy osób drugich we wszystkich czynnościach dnia codziennego, nigdzie samodzielnie nie wychodzi, nie załatwia żadnych spraw urzędowych. Nie może liczyć na pomoc chorego syna. Całodobową opiekę zapewnia im strona, pod każdym względem i w każdym zakresie, zarówno w prowadzeniu gospodarstwa domowego, załatwianiu spraw urzędowych i medycznych, zaopatrzeniu w potrzebne produkty, przygotowaniu posiłków. W dalszym ciągu wymagają oni opieki drugiej osoby w czynnościach życiowych ze względów zdrowotnych.

Oceniając wskazane wyżej ustalenia faktyczne wnioskodawczyni niewątpliwie sprawuje stałą opiekę nad matką.

Jednakże pomimo spełnienia przez stronę pozytywnych przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy, w niniejszej sprawie zaistniała negatywna przesłanka do przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, a mianowicie osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna. Wobec tego w analizowanej sprawie zaistniał zbieg uprawnień do świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy.

Zgodnie z cyt. wcześniej art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeniach pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Okolicznością niesporną jest, że skarżąca pobiera zasiłek opiekuńczy. W związku z tym Kolegium w swojej poprzedniej decyzji z dnia [...] maja 2019 r. wskazało na konieczność usunięcia ewentualnego zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i pobieranego przez stronę zasiłku dla opiekuna. W toku ponownego rozpatrywania sprawy organ pierwszej instancji nie podjął żadnych działań w tym kierunku. Natomiast strona w oświadczeniu z dnia 25 czerwca 2019 r. podtrzymała swoje stanowisko, iż w dniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i tylko wtedy, wniesie o uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna.

Kierując się w zasadami zawartymi w art. 7. 8 i 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r.. poz. 2096 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a., a także stosownie do art. 79a k.p.a. pismem z dnia 2 września 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wystąpiło do strony o zajęcie stanowiska w przedmiocie złożenia wniosku o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] lipca 2014 r., następnie zmienioną decyzją [...] z dnia [...] listopada 2018 r., na mocy której strona pobiera zasiłek dla opiekuna.

Kolegium w piśmie z dnia 2 września 2019 r. wskazało, że jeżeli przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy skarżąca nie złoży do organu pierwszej instancji wniosku o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, zaś organ ten nie wyeliminuje z obrotu prawnego tejże decyzji, to Kolegium na mocy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w związku z art. 27 ust. 5 ustawy utrzyma w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W związku z tym pismem skarżąca poinformowała organ, iż dopiero z chwilą otrzymania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, zaakceptuje decyzję uchylającą pobieranie zasiłku dla opiekuna wydaną przez organ pierwszej instancji, z datą poprzedzającą wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Strona oświadczyła, że obawia się, że jeżeli wcześniej złoży wniosek o uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, to zostanie pozbawiona środków do życia i nie będą odprowadzane składki emerytalno-rentowe, co spowoduje drastyczne pogorszenie jej warunków życiowych i zostanie pozbawiona korzystania z bezpłatnej opieki lekarskiej.

W tym miejscu należy podkreślić, że nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna ustalonego na mocy przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sytuacji gdy opiekun ma już ustalone, na mocy decyzji, prawo do zasiłku dla opiekuna, nie jest możliwe przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. Dla uniknięcia zbiegu powyższych świadczeń możliwe jest wydanie decyzji o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem wcześniejszego zrzeczenia się z ustalonego już zasiłku dla opiekuna (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 82/18, Lex nr 2479715).

Wobec powyższego ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest jedynie w sytuacji niekorzystania przez opiekuna z innych konkurencyjnych świadczeń.

Skoro zatem, w warunkach rozpoznawanej sprawy, skarżąca jest uprawniona do pobierania bezterminowo zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką, to tym samym stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w związku z art. 27 ust. 5 ustawy nie jest możliwe przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję złożyła wnioskodawczyni. Zarzuciła zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez :

a) zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

b) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016r. poz. 162 ze zm.) stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

c) nie zastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i przez to, nie uwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń jak wynika z treści art. 27 ust. 5,

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, iż sam fakt pobierania zasiłku dla opiekuna przez skarżącą skutkuje brakiem prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o:

1. uwzględnienie skargi i uchylenie - na podstawie art. 145 § pkt 1) p.p.s.a. - zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia 3 lipca 2019 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką,

2. na mocy art. 153 p.p.s.a zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej Sądu i wskazań co do dalszego postępowania w zastosowaniu przepisów u.ś.r. w zgodzie z sentencją wyroku TK z 21 października 2014 r. ze sprawy K38/13, tj. zobowiązanie organów do przyznania dyskryminowanej skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zgodzie z jej wnioskiem.

W uzasadnieniu skargi zainteresowana znaczną część wypowiedzi poświęciła znaczeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 w rozpoznaniu przedmiotowego wniosku. Ostateczne konkluzje w tym temacie skarżącej były tożsame z konkluzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Jednocześnie skarżąca stwierdziła, że materialnoprawną podstawę decyzji zaskarżoną niniejszą skargą w istocie stanowiła norma prawna określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy. Organy dokonując wykładni poprzestały na jego literalnym brzmieniu. Natomiast sytuacja prawna będąca przedmiotem niniejszej skargi uzasadniła konieczność kreatywnej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy i odstąpienia od jego literalnego sensu w celu zapewnienia zgodności wykładni przepisu z Konstytucją RP i mając na uwadze orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego bezpośrednio kształtujące sytuacje beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem organy dokonały nieprawidłowej wykładni tego przepisu, co miało wpływ na wynik sprawy. Organy powinny podjąć próbę zinterpretowania przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami prawa. Nie zastosowanie powyższej wykładni doprowadziło do rażąco niesprawiedliwego rozstrzygnięcia poprzez zastosowanie prawa materialnego w sposób zakłócający ratio systemu zabezpieczenia społecznego.

Zauważyła, że nie bez znaczenia dla oceny sytuacji, prawnej objętej niniejszą skargą jest okoliczność, że skarżąca została niejako zmuszona do wystąpienia o zasiłek dla opiekuna przez ustawodawcę, który po wygaszeniu prawa do stwierdzenia w sposób niekonstytucyjny w art. 5 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów zakreślił 4 miesięczny termin od wejścia w życie ustawy do wystąpienia z odpowiednim wnioskiem. Skarżąca przedstawiła "historię prawną" zasiłku pielęgnacyjnego. Stwierdziła, że trudna sytuacja materialna nie pozwalała na rezygnację z zasiłku dla opiekuna i pozostanie bez jakiejkolwiek pomocy finansowej oraz niepewność oczekiwania na dalszy rozwój sytuacji. Podała też, że spełnia warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia co wielokrotnie potwierdzał MOPS. Stwierdziła, że art. 27 ust. 5 ustawy zbieg uprawnień do określonych w nim świadczeń ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy chodzi o zbieg różnych uprawnień odnoszących się w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę jak i osoby wymagającej opieki. Przepis ten dotyczy więc prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień i dokonaniu wyboru świadczeń przez osobę uprawnioną w sytuacji opieki nad tą samą osobą. Nie do przyjęcia jest stanowisko, że w myśl art. 27 ustawy w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń ustalenie prawa do innego świadczenia opiekuńczego nie jest możliwe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy – art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) – dalej p.p.s.a.

W myśl zaś art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta J., Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. w przedmiocie odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną przez wnioskodawczynię nad M. J.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – w szczególności art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1b oraz art. 27 ust. 5 powołanej ustawy.

Organy uznały, że podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są art. 17 ust. 5 pkt 1b w związku z art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy.

Pierwszy z powołanych przepisów stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Art. 27 ust. 5 pkt 5 stanowi zaś, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń; zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Stan faktyczny istotny dla rozpoznania wniosku, w oparciu o powołane wyżej przepisy, jest niesporny. Skarżąca w związku z opieką nad matką pobiera zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna, został on przyznany decyzją Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...], zmienioną decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. na okres od 1 lipca 2013 r. do bezterminowo.

W powyższych okolicznościach jak trafnie stwierdził organ wystąpiła przesłanka negatywna do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Strona bowiem otrzymuje zasiłek opiekuńczy i wnosi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wówczas w myśl art. 17 ust. 5 lit. b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

Mimo istnienia tej negatywnej przesłanki organ mając na uwadze treść art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy i wskazując na orzecznictwo sądowoadministracyjne a także wcześniejsze wytyczne zwrócił się do skarżącej pismem z dnia 2 września 2019 r. , w którym wyjaśnił, wskazując na wyżej wymienione przepisy, że nie może pobierać jednocześnie dwóch świadczeń i strona ma możliwość wyboru świadczenia "jednak w dniu orzekania o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie może pobierać obu wyżej wymienionych świadczeń". Pouczono jednocześnie, że jeżeli przed wydaniem decyzji, przez Kolegium nie złoży wniosku o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, zaś organ nie wyeliminuje z obrotu prawnego wskazanej decyzji, to Kolegium utrzyma w mocy decyzję organu I instancji.

Skarżąca odpowiadając na powyższe pismo – w piśmie z dnia 9 września 2019 r. stwierdziła, że jest świadoma, że pobierając zasiłek dla opiekuna nie może pobierać świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym poinformowała, że w chwili otrzymania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne zaakceptuje decyzję uchylającą pobranie zasiłku dla opiekuna wydaną przez organ I instancji z datą poprzedzającą wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Oceniając wypowiedź skarżącej należy stwierdzić, że oczekuje przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie działania organu z urzędu, uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku opiekuńczego, oświadczając, że nie będzie jej kwestionowała.

Zatem skarżąca nie złożyła oświadczenia o rezygnacji z zasiłku opiekuńczego. W tym miejscu należy podkreślić, że oświadczenie woli w tym przedmiocie składa osoba zainteresowana (art. 27 ust. 5 ustawy), a organ nie działa z urzędu.

Należy także zauważyć, że organ mając na uwadze orzecznictwo sądowoadministracyjne, które wskazując na art. 7, 8, 9 k.p.a. – czyli przede wszystkim obowiązek informacyjny, mówi o obowiązku informowania osób, które są w sytuacji jak w niniejszej sprawie skarżąca o możliwości pozytywnego rozpoznania wniosku (o ile taka sytuacja ma miejsce) o ile strona złoży oświadczenie o rezygnacji z dotychczasowego świadczenia (uczyni zadość powyższym wskazówkom) wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2019 r. I OSK 200/19, wyrok WSA w Lublinie z dnia 12 grudnia 2019 r. I SA/Lu 659/19, wyrok WSA we Wrocławiu IV SA/Wr 362/19 z dnia 10 grudnia 2019 r., wyrok WSA w Opolu, II SA/Op 457/19).

Z powołanych wyroków wynika, że orzecznictwo mając na uwadze ogólne zasady wynikające z k.p.a., powołane wyżej, umożliwiło osobom, które spełniając pozostałe warunki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a jedyną przeszkodą jest pobieranie zasiłku opiekuńczego, uzyskanie tego świadczenia przez złożenie oświadczenia o rezygnacji z zasiłku opiekuńczego.

Wskazane wyżej orzecznictwo jednoznacznie stanowi, że z propozycją rozważenia złożenia oświadczenia występuje organ do zainteresowanego tylko w przypadku, gdy po zebraniu materiału dowodowego, stwierdzi, że inne przesłanki osoba zainteresowana spełnia. Jest to podyktowane tym aby osoba zainteresowana nie doznała szkody z tytułu choćby przerwy w uzyskiwaniu dochodu.

W wyroku NSA z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19 Sąd uznał, że dopuszcza się możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i wydanie decyzji przyznającej zasiłek, czy też rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. W wyroku tym mowa jest również o powiadomieniu osoby zainteresowanej o możliwości przyznania świadczenia i złożenia oświadczenia o rezygnacji z zasiłku opiekuńczego.

Organ II instancji zachował się według tych wskazówek wysyłając do skarżącej pismo z dnia 2 września 2019 r.

Skarżąca nie skorzystała z przedstawionej możliwości.

Należy też zauważyć, że orzecznictwo sądowoadministracyjne mając na uwadze "historię świadczeń pielęgnacyjnych" i zmiany prawne w tym zakresie w ostatnich kilkunastu latach przyjmuje rozwiązania ułatwiające nabycie świadczenia pielęgnacyjnego, które jest niewątpliwie korzystniejsze finansowo dla osób sprawujących opiekę nad bliskimi.

Odnosząc się do zarzutów skargi i wywodów odnośnie interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy oraz art. 27 ust. 5 pkt 5 należy przede wszystkim zauważyć, że brak jest podstaw do zastosowania proponowanej wykładni systemowej, czy celowościowej odnośnie brzmienia w szczególności art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy.

Podstawową wykładnią jest wykładnia gramatyczna, gdy nie pozwala ona na odkodowanie normy prawnej, stosuje się między innymi wskazane przez skarżącą wykładnie systemowe i celowościowe. Jeśli idzie o powołane przepisy wykładnia gramatyczna jest wykładnią jednoznacznie wskazującą na rozumienie tego przepisu. Skarżąca między innymi stwierdza, że wie, iż z przepisów ustawy wynika, że nie można pobierać jednocześnie dwóch świadczeń wskazanych w tych przepisach.

Sąd zauważa, że orzecznictwo sądowoadministracyjne (choćby wskazane wyżej) "objął" wykładnią celowościową i systemową – art. 7, 8, 9 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 par 2 i art. 27 ust. 5. W tym celu aby jak najprościej przyjść z pomocą osobom będącym w takiej sytuacji jak skarżąca. Takie jednak działanie wymaga współpracy z osobą zainteresowaną. W niniejszej sprawie taka współpraca ze skarżącą nie miała miejsca.

Odnośnie zaś wypowiedzi skargi dotyczących art. 27 ust. 5 ustawy stwierdzających, że według organu osoba pobierająca jedno ze świadczeń nie może uzyskać innego świadczenia, należy uznać, że skarżąca mylnie odczytała stanowisko organu. Organ bowiem stwierdził, że w określonych sytuacjach – wymienionych między innymi w art. 17 ust. 5, warunkiem przyznania innego świadczenia jest rezygnacja z poprzedniego. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. O takim obowiązku, wyborze stanowi art. 27 ust. 5 ustawy.

Sąd zaznacza również, iż podziela stanowisko organów, że skarżąca spełnia przesłanki określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl zaś art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Jeśli idzie o przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia określone w ust. 1, to w tym zakresie zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe. Wynika z niego, że matka skarżącej, nad którą sprawuje opiekę, legitymuje się orzeczeniem lekarza o znacznym stopniu niepełnosprawności ustalonym w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia 30 listopada 2000 r. Ustalono, że niepełnosprawność matki strony istnieje od 21 grudnia 1999 r. W orzeczeniu tym wskazano również, że jest ona całkowicie niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji. Wnioskodawczyni jest córką osoby niepełnosprawnej, a mieszkający z matką brat wnioskodawczyni ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i nie może się podjąć opieki nad matką i również nim opiekuje się skarżąca. Z przeprowadzonego z zainteresowaną wywiadu w dniu 25 czerwca 2019 r. wynika, że matka wymaga całodziennej opieki, a także opieki w nocy, przy wszystkich czynnościach życia codziennego. W tych warunkach podjęcie pracy przez wnioskodawczynię nie jest możliwe.

Zatem skarżąca spełnia warunki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Sąd w całości podziela stanowisko organu II instancji co do interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, odnośnie stosowania art. 17 ust. 1b ustawy. Niepełnosprawność matki skarżącej powstała w wieku 67 lat.

W powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Dlatego też w ocenie Trybunału art. 17 ust. 1b ustawy nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie po wejściu w życie omawianego orzeczenia.

Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji stanowi, że wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Stosownie natomiast do art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

W powołanym wyroku Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b ustawy. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu.

Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, wskazał, że "jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. (...) Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego".

Stosując wskazany wyżej sposób wykładni art. 17 ust. 1b ustawy trzeba stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę podziela w całości pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16, z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1853/16, z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16 i z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1512/16, z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że wydanie w sprawie decyzji na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia.

Zatem zgodzić się należy z organem II instancji, że powołany art. 17 ust. 1b nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie i nie zaistniała przesłanka wyłączająca skarżącą od możliwości uzyskania świadczenia na tej podstawie, że matka uzyskała status osoby niepełnosprawnej w wieku 67 lat.

Ostatecznie reasumując należy ponownie stwierdzić, że podstawą odmowy przyznania świadczenia jest przesłanka negatywna do jego przyznania wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 litera b ustawy o świadczeniach rodzinnych – pobieranie zasiłku dla opiekuna i braku rezygnacji z powyższego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak wyżej.

H.B.8.04.2020 r.