Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 779/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2013-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137, art. 142, art. 216
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Małgorzata Kuba po rozpoznaniu w Gdańsku na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Wojewody z dnia 31 października 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 5 marca 2012 r., nr [[...]], Prezydent Miasta, wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, działając na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami odmówił A. J., Z. J., M. G. i H. D. zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. M. o pow. 1.250 m², w części dotyczącej aktualnej działki nr [[...]] o pow. 897 m², KW nr [[...]], stanowiącej współwłasność A. i grupy osób fizycznych.

Organ pierwszej instancji ustalił, że działka nr [[...]] stanowi aktualnie własność A. i grupy osób fizycznych. Uznano, posiłkując się orzecznictwem sądowoadministracyjnym, że jest to okoliczność uniemożliwiająca zwrot nieruchomości, a nawet uniemożliwiająca badanie przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Podkreślono, że brak tytułu prawnego Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego do działki nr [[...]], o zwrot której wnioskowali spadkobiercy dawnych właścicieli, całkowicie wyłącza możliwość jej zwrotu. Dokonując analizy art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który reguluje kwestię rozliczeń finansowych związanych ze zwrotem nieruchomości, wskazano, że przepis ten określa jakiemu podmiotowi należny jest zwrot odszkodowania w przypadku orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Przepis ten nie przewiduje rozliczeń z innym podmiotem niż Skarb Państwa czy jednostka samorządu terytorialnego, co również prowadzi do wniosku, że ustawodawca nie przewidział możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości niebędącej w chwili rozpatrywania wniosku o zwrot własnością Skarbu Państwa czy jednostki samorządu terytorialnego.

Ustalono, że aktem notarialnym z dnia 30 czerwca 1962 r. (Rep. A Nr [[...].] na rok 1962) S. D. i H. J. sprzedały Skarbowi Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej nieruchomość położoną w G. przy ul. M., bez numeru parceli, o pow. 1.250 m², KW nr [[...]]. Sprzedaż nieruchomości została dokonana w trybie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, z tym, że parcela przy ul. C. przewidziana była w części (694 m²) pod budowę budynku mieszkalnego wielokondygnacyjnego, w pozostałej zaś części (556 m²) pod budowę ulicy C. i ulicy P.

Wnioskiem z dnia 8 kwietnia 1997 r. S. D. i H. J. wystąpiły o zwrot części działki nr [[...]] położonej w G. przy ul. M. o pow. ponad 500 m², niewykorzystanej zgodnie z przeznaczeniem, a wywłaszczonej na cele budownictwa mieszkaniowego.

Decyzją z dnia 23 czerwca 1999 r., nr [[...]] Prezydent Miasta orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oraz o umorzeniu postępowania administracyjnego w części dotyczącej ponownego ustalenia odszkodowania. Wskutek odwołania S. D. i H. J. decyzją z dnia 14 grudnia 2001 r., nr [[...]] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po rozpatrzeniu skargi H. J., wyrokiem z dnia 7 września 2005 roku, sygn. akt II SA/Gd 156/02, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji Wojewody z dnia 14 grudnia 2001 r. oraz decyzji Prezydenta Miasta z dnia 23 czerwca 1999 r., wskazując że Prezydent Miasta winien być wyłączony od orzekania w sprawie o zwrot nieruchomości stanowiącej własność Gminy Miasta.

Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2006 r. Wojewoda wyłączył Prezydenta Miasta wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej od rozpoznania sprawy o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej aktualnie jako działka nr [[...]] i wyznaczył do jej prowadzenia Prezydenta Miasta wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej.

Po ustaleniu, że działka nr [[...]] stanowi własność A. i grupy osób fizycznych, postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. [[...]] Prezydent Miasta wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej przekazał sprawę do prowadzenia - według właściwości - Prezydentowi Miasta wykonującemu zadania starosty z zakresu administracji rządowej.

Ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji geodezyjnej wynika, że dawna działka nr [[...]] o pow. 556 m² uległa podziałowi na obecne działki nr [[...]] o pow. 218 m² i nr [[...]] o pow. 338 m², stanowiące własność Gminy Miasta (KW nr [[...]]). Natomiast dawna działka nr [[...]] o pow. 694 m², w wyniku zmian geodezyjnych, stanowi obecnie działkę nr [[...]] o pow. 11 m², będącą własnością Gminy Miasta (KW nr [[...]]) oraz część obecnej działki nr [[...]] o pow. 897 m², będącej współwłasnością A. i kilkudziesięciu osób fizycznych - właścicieli lokali mieszkalnych znajdujących się w bloku zlokalizowanym na tej działce, co wynika z odpisu z księgi wieczystej KW Nr [[...]] oraz z wypisu z rejestru gruntów.

W toku postępowania administracyjnego S. D. i H. J. zmarły, a ustaleni jej następcy prawni – M. G., H. D., A. J. i Z. J. podtrzymali wniosek o zwrot wskazanej nieruchomości, rozszerzając go jednocześnie w zakresie zwrotu całej wywłaszczonej nieruchomości. Do akt sprawy złożono postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 27 października 2006 r., sygn. akt I Ns 39/06 stwierdzające nabycie spadku po S. D. przez M. G. i H. D. oraz akt poświadczenia dziedziczenia z dnia 23 czerwca 2010 r. nr [[...]] potwierdzający, że spadek po H. J. nabyli: A. J. i Z. J.

Pismem z dnia 26 stycznia 2010 r. nr [[...]] Prezydent Miasta, wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej wystąpił do Wojewody na podstawie art. 142 Ustawy o gospodarce nieruchomościami o wyłączenie od prowadzenia postępowania dotyczącego zwrotu działek stanowiących własność Gminy Miasta, natomiast wniosek dotyczący zwrotu części działki nr [[...]] stanowiącej własność A. i kilkudziesięciu osób fizycznych pozostawił do rozpatrzenia zgodnie ze swoją właściwością.

Wskutek powyższych ustaleń została wydana opisana decyzja Prezydenta Miasta, wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej, z dnia 5 marca 2012 r., odmawiająca A. J., Z. J., M. G. i H. D. zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w części dotyczącej aktualnej działki nr [[...]] o pow. 897 m2, KW nr [[...]], stanowiącej współwłasność A. i osób fizycznych.

Odwołanie od tej decyzji złożyli M. G., A. J. oraz H. D., wskazując na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego oraz błędne ustalenie stanu faktycznego.

Decyzją z dnia 31 października 2012 r., nr [[...]] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 5 marca 2012 r.

Organ odwoławczy ponowił ustalenia dokonane przez organ pierwszej instancji. Wynika z nich, że aktem notarialnym z dnia 30 czerwca 1962 r. (Rep. A Nr [[...]] na rok 1962) S. D. i H. J. sprzedały w trybie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości Skarbowi Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej nieruchomość położoną w G. przy ul. M., bez numeru parceli, o pow. 1.250 m², KW nr [[...]]. Ustalono, że przedmiotowa nieruchomość obejmowała parcele nr [[...]] o pow. 694 m² i nr [[...]] o pow. 556 m², jak również, że działka nr [[...]] ulegała podziałom i scaleniom geodezyjnym i obecnie stanowi działkę nr [[...]] oraz część działki nr [[...]], o zwrot której wystąpiły następczynie prawne S. D. i H. J. Bezsporne jest także to, że działka nr [[...]] stanowi współwłasność A. i kilkudziesięciu osób fizycznych, co wynika z księgi wieczystej KW nr [[...]] oraz z wypisu z rejestru gruntów. Organ odwoławczy stwierdził, że ustalony przez organ pierwszej instancji stan faktyczny sprawy, wbrew twierdzeniom stron - nie budzi wątpliwości, w związku z czym podzielono stanowisko wyrażone w uzasadnieniu skarżonej decyzji, że nie może zostać zwrócona nieruchomość wywłaszczona, której właścicielem aktualnie, w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot, nie jest Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego. Nieposiadanie tytułu prawnego do wywłaszczonej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego jest przyczyną odmowy zwrotu, bez względu na to czy wystąpiły czy nie przesłanki z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ odwoławczy przywołał na poparcie swoich twierdzeń wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1357/06 (LEX nr 281307) oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 1243 (LEX nr 569628), w których uznano, że nie można orzec o zwrocie nieruchomości, nawet zbędnej na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, jeżeli jej właścicielem, w czasie rozpatrywania wniosku o zwrot nie jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że chociaż orzeczenia sądów administracyjnych nie stanowią prawa, na co również zwracają uwagę strony odwołujące, to jednak są one wykładnią prawa oraz wskazują kierunek jakim mają iść organy administracji publicznej przy orzekaniu w podobnych sprawach. Podkreślił przy tym, że przedmiotem roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może być jedynie nieruchomość pozostająca we władaniu podmiotu publicznoprawnego, to jest taka, która nie jest obciążona prawami rzeczowymi uniemożliwiającymi jej zwrócenie. Skoro więc nieruchomość objęta roszczeniem o zwrot nie stanowi własności ani Skarbu Państwa, ani jednostki samorządu terytorialnego, to nie podlega zwrotowi.

Wobec tego, że przedmiotowa nieruchomość stanowi własność osób trzecich, żądanie jej zwrotu na rzecz wnioskodawców nie może zostać uwzględnione w drodze postępowania administracyjnego. Nieposiadanie tytułu prawnego do wywłaszczonej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego jest przyczyną odmowy zwrotu.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku złożyła M. G. wnosząc o jej uchylenie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego oraz błędne ustalenie stanu faktycznego. Skarżąca zwróciła się także z wnioskiem o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego w trybie art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym o stwierdzenie czy przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami zgodny jest z art. 21 ust. 1, 32 ust. 1, 64 ust. 1 i 2 oraz 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim różnicuje uprawienia właścicieli (i ich spadkobierców) w zależności czy wywłaszczony grunt stanowi nadal własność Skarbu Państwa czy jednostki samorządu terytorialnego i nie przewiduje rekompensaty dla właścicieli z tytułu braku możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Skarżąca zarzuciła, że w sprawie jako organ pierwszej instancji orzekał Prezydent Miasta, który powinien być wyłączony od rozpoznania niniejszej sprawy, gdyż jest zainteresowany korzystnym rozstrzygnięciem, albowiem przed zakończeniem postępowania administracyjnego ostateczną decyzją administracyjną zbył nieruchomość na rzecz A.

Ponadto skarżąca wskazała, że wnioskodawczynie H. J. i S. D. zainicjowały sprawę administracyjną o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w dniu 8 kwietnia 1997 r., natomiast w decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczenia nieruchomości powołano się na przepis art. 229 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami, która to ustawa weszła w życie 1 stycznia 1998 r., a zatem po dniu złożenia wniosku. Wniosek został złożony pod rządami ustawy z dnia z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W ustawie o gospodarce gruntami brak było przepisu analogicznego do powołanego jako podstawa decyzji art. 229 Ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powołanie się na ustawę nieobowiązującą w zakresie złożonego wniosku stanowi, zdaniem skarżącej, naruszenie prawa materialnego. W dniu złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości Gmina była właścicielem gruntu, zaś nieruchomość oddana była w użytkowanie wieczyste A.. Nie czekając na zakończenie postępowania Gmina - Prezydent Miasta dokonał sprzedaży przedmiotowej nieruchomości co pozbawiło strony możliwości domagania się zwrotu nieruchomości. Zdaniem skarżącej, skoro Prezydent Miasta stwierdził, iż cel wywłaszczenia nie został osiągnięty winien w pierwszej kolejności skorzystać z uprawienia wynikającego z art. 240 k.c. i wystąpić o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego w zakresie w jakim nie został zrealizowany cel ustanowienia prawa użytkowania wieczystego (art. 239 k.c.) tj. co do niezabudowanej części nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Odnośnie zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów postępowania o właściwość organ Wojewoda wskazał, że w przedmiotowym postępowaniu Prezydent Miasta, wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, nie podlegał wyłączeniu od załatwienia przedmiotowej sprawy, gdyż zgodnie z art. 142 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w sprawach o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, zwrot odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej, oraz rozliczeń z tytułu zwrotu i terminów zwrotu, w których stroną postępowania jest gmina lub powiat, prezydent miasta na prawach powiatu sprawujący funkcję starosty podlega wyłączeniu na zasadach określonych w rozdziale 5 działu 1 k.p.a.. Skoro więc w niniejszym postępowaniu Gmina Miasta nie jest stroną postępowania, to Prezydent tego Miasta, sprawujący funkcję starosty - nie podlega wyłączeniu na zasadach określonych w rozdziale 5 działu 1 k.p.a.

Ponadto Wojewoda wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżąca w odpowiedzi pismem z dnia 10 stycznia 2013 r. wniosła o przeprowadzenie rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji według kryteriów wynikających z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269) oraz art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2013 r., poz. 270, ze zm.) sąd uznał, że nie narusza ona prawa, w tym przepisów postępowania w sposób, który miałby istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., nr 102, poz. 651), zwanej dalej u.g.n. Zaskarżona w niniejszym postępowaniu decyzja Wojewody utrzymuje w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 5 marca 2012 r., nr [[...]], którą odmówiono zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. M. o pow. 1.250 m², w części dotyczącej aktualnej działki nr [[...]] o pow. 897 m², KW nr [[...]], stanowiącej współwłasność A. i grupy osób fizycznych – właścicieli lokali mieszkalnych.

Jak wynika z prawidłowych ustaleń organu, przedmiotem roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości o powierzchni 1.250 m², w niniejszej sprawie jest część działki oznaczonej numerem [[...]]. Z pierwotnym wnioskiem o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości o powierzchni ok. 500 m² wystąpiły w dniu 8 kwietnia 1997 r. S. D. i H. J., które dokonały zbycia na rzecz Skarbu Państwa – Prezydium Miejskiej Rady Narodowej nieruchomości położonej w G. przy ul. M., bez numeru parceli, o pow. 1.250 m², KW nr [[...]] umową sprzedaży w formie aktu notarialnego z dnia 30 czerwca 1962 r., Rep. A nr [[...]] na rok 1962, zawartą w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. nr 17, poz. 70 ze zm.), z przeznaczeniem pod budowę budynku mieszkalnego wielokondygnacyjnego i budowę ulic C. i P. Ustalono w zaskarżonej decyzji, że przedmiotowa nieruchomość obejmowała parcele nr [[...]] o pow. 694 m² i nr [[...]] o pow. 556 m², oraz że działka nr [[...]] ulegała następnie podziałom i scaleniom geodezyjnym i obecnie stanowi działkę nr [[...]] oraz część działki nr [[...]].

Jak wynika z akt administracyjnych i prawidłowych ustaleń organu, wniosek został podtrzymany co do działki nr [[...]] przez ustalonych następców prawnych zmarłych wnioskodawczyń – M. G., H. D., A. J. i H. J. Aktualnym zarówno w toku postępowania administracyjnego jak i na dzień skarżonego rozstrzygnięcia właścicielem nieruchomości oznaczonej nr [[...]] jest A. oraz szereg osób fizycznych - właścicieli lokali mieszkalnych znajdujących się w budynku wielokondygnacyjnym usytuowanym na tej działce. Bezsporny stan własności ujawnia księga wieczysta KW Nr [[...]] oraz wypis z rejestru gruntów, a wczesniej skrócony odpis poprzedniej księgi wieczystej nr [[...]] (vide: odpisy księgi wieczystej oraz wypis z rejestru gruntów w aktach administracyjnych).

Wychodząc od ogólnych rozważań dotyczących przedmiotowej sprawy, trzeba wskazać, że w art. 136 u.g.n. ustawodawca odniósł zasadę zwrotu nieruchomości do wszystkich przypadków wywłaszczenia nieruchomości na podstawie indywidualnej decyzji administracyjnej, a w art. 216 u.g.n. dodatkowo przewidział odpowiednie stosowanie tej zasady do niektórych innych przypadków odjęcia własności, ustanawiając między innymi w ust. 1 że przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79). Tym samym wnioskodawcy jako następcy prawni wywłaszczonych w tym trybie posiadają legitymację do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wywodząc ją z opisanego wyżej nabycia spornej działki od poprzedników prawnych przez Skarb Państwa aktem notarialnym sprzedaży zawartym na podstawie wspomnianego art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

Jednakże, jak jednolicie przyjmuje się w doktrynie oraz judykaturze, a sąd orzekający w niniejszym składzie stanowisko to podziela, nie może zostać zwrócona nieruchomość wywłaszczona, której właścicielem aktualnie, w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot, nie jest Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego. Jeżeli więc podmioty te zbyły wywłaszczoną nieruchomość innej osobie prawnej lub fizycznej, nieruchomość taka nie będzie mogła zostać zwrócona (zob. Tadeusz Woś Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot, LexisNexis Warszawa 2010, str. 399-400). Takie też stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym w odpowiedzi na skargę wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1357/06 (Baza orzeczeń LEX nr 281307) wskazując przy tym, że nieposiadanie tytułu prawnego do wywłaszczonej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jest przyczyną odmowy jej zwrotu, bez względu na to, czy wystąpiły czy też nie przesłanki z art. 137 u.g.n. W wyroku tym wywiedziono (na tle podobnych do niniejszych okoliczności sprawy), że przeniesienie prawa własności uniemożliwiało zwrot nieruchomości, bowiem zwrotowi może podlegać tylko nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Na rzecz tylko tych podmiotów nieruchomość może być wywłaszczona (art. 113 ust. 1) i z tymi podmiotami poprzedni właściciel rozlicza się w razie zwrotu (art. 140 ust. 1).

Jak wynika z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Temu roszczeniu poprzedniego właściciela odpowiada wówczas możliwość zwrotu nieruchomości przez podmiot, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie - Skarb Państwa lub gminę. W sytuacji jednak, gdy Skarb Państwa albo gmina nie jest właścicielem nieruchomości wywłaszczonej, zwrot - a więc przeniesienie własności nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela bądź jego następcę prawnego nie jest możliwe.

Podobnie na tle poprzednio obowiązującej ustawy wywłaszczeniowej wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z 23 listopada 1993 r., III AZP 13/93 (OSA z 1994 r., z. 10, poz. 7) stwierdzając, że organ administracji rządowej orzeka na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. nr 30, poz. 127 ze zm.) o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub umowie sprzedaży na podstawie art. 5 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 18, poz. 94 ze zm.), jeżeli Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomością.

Tak więc badanie zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jak o tym stanowi art. 136 ust. 3 oraz art. 137 u.g.n., może nastąpić tylko wówczas, gdy nieruchomość ta nadal pozostaje we władaniu Skarbu Państwa, który ją przejął lub określonej jednostki samorządu terytorialnego. W związku z powyższym zarzuty skargi odnoszące się do badania przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w kontekście zbędności na cel wywłaszczenia (art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n.) nie mają znaczenia prawnego. Prawidłowo organy obu instancji rozstrzygając o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie analizowały przesłanek z art. 136 w związku z art. 137 u.g.n., słusznie stojąc na stanowisku, że robić tego nie można w sytuacji, gdy przedmiotowa działka nie jest własnością Skarbu Państwa ani gminy G. Ustalenie stanu własności części wywłaszczonej nieruchomości, która podlegała rozstrzygnięciu w kontrolowanej sprawie, zaistniałego w toku postępowania administracyjnego i przysługującego A. oraz szeregu osobom fizycznym wyłączyło możliwość jej zwrotu. Data przejścia prawa własności spornej nieruchomości na rzecz A. oraz nabycie własności przez osoby fizyczne (wtórne, związane z własnością lokali mieszkalnych) wynika z treści księgi wieczystej przywołanej przez organy jako dowód w sprawie. Zatem jak wynika z akt, przeniesienie własności działki nr [[...]] z gminy G. na rzecz Spółdzielni nastąpiło aktem notarialnym z dnia 30 września 2005 r., Rep. A nr A. Niewątpliwie miało to miejsce po złożeniu wniosku przez poprzedniczkę prawną skarżącej, bowiem jak wynika z ustaleń organów i akt sprawy wniosek z dnia 8 kwietnia 1997 r. rozpatrzony został decyzją Prezydenta Miasta z dnia 23 czerwca 1999 r., utrzymaną w mocy decyzją Wojewody z dnia 14 grudnia 2001 r., podjętą na podstawie art. 229 u.g.n., w związku z ustaleniem, że w 1964 r., a więc przed dniem 1 stycznia 1998 r., ustanowiono na nieruchomości, w tym obecnej działce nr [[...]], prawo użytkowania wieczystego na rzecz A. i fakt ten ujawniony został w księdze wieczystej (vide: fotokopie decyzji w aktach administracyjnych, fotokopia odpisu z księgi wieczystej KW [[...]]). Obie decyzje uchylone zostały następnie prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 września 2005 r., sygn. akt II SA/Gd 156/02, lecz z innej przyczyny niż wskazane w skardze. W trakcie ponowionego postępowania administracyjnego zmieniły się okoliczności faktyczne, bowiem doszło do przejścia prawa własności spornej działki z gminy G. na A. Mimo jednak, że przeniesienie własności nastąpiło w toku niniejszego postępowania administracyjnego, nie miało to zdaniem sądu znaczenia dla prawidłowości rozstrzygnięcia o odmowie zwrotu.

W skardze strona skarżąca domaga się od sądu zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z powołanymi przepisami Konstytucji RP art. 229 u.g.n. Niezależnie od tego, że sąd nie jest związany takim wnioskiem, to wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego musiałoby wynikać z wątpliwości sądu co do zgodności z Konstytucją przepisu będącego podstawą rozstrzygnięcia. Jak stanowi art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. nr 102, poz. 643, ze zm.) każdy sąd może przedstawić Trybunałowi pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem.

Taka sytuacja nie miała miejsca w kontrolowanym postępowaniu, bowiem art. 229 u.g.n. nie był podstawą zaskarżonej decyzji ani decyzji Prezydenta Miasta z dnia 3 marca 2012 r. Jak to już zaznaczono, był on podstawą poprzednich rozstrzygnięć, wyeliminowanych z obrotu skutkiem wyroku z dnia 7 września 2005 r. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie kontroluje zatem prawidłowości kwestionowanych decyzji pod kątem przesłanek z art. 229 u.g.n. Sąd zaznacza, że zastosowanie tego przepisu musi wynikać z ustalenia, że przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Takie ustalenie wyklucza roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. Jak powszechnie przyjmuje się w judykaturze, celem tego, przejściowego, przepisu, było utrwalenie, ukształtowanych w drodze wpisów do księgi wieczystej stosunków prawno – rzeczowych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 1010/07, Baza orzeczeń LEX nr 496214).

Tymczasem organy administracji odmawiając zwrotu spornej nieruchomości powołały się na aktualny stan własności przedmiotowej działki, który zaistniał w trakcie ponowionego postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wprawdzie organ przywołał jako podstawę materialnoprawną przepis art. 142 u.g.n., lecz w istocie odmowa zwrotu nastąpiła wobec braku podstaw wskazanych w art. 136 ust. 3 u.g.n., na skutek powstania przeszkody do prowadzenia postępowania co do zbędności na cel wywłaszczenia.

Jednocześnie zaistnienie aktualnego stanu własności spowodowało, że gmina G. utraciła status strony postępowania w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości (której była właścicielem w stanie faktycznym ustalonym w uchylonych decyzjach z dnia 23 czerwca 1999 r. i z dnia 14 grudnia 2001 r.), a w konsekwencji Prezydent Miasta G. wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej był właściwy dla rozstrzygnięcia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Jak stanowi bowiem art. 142 u.g.n., w brzmieniu ustalonym nowelą z dnia 24 września 2007 r., w ust. 1. O zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, zwrocie odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej, oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu i terminach zwrotu orzeka starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji. Ust. 2. W sprawach, o których mowa w ust. 1, w których stroną postępowania jest gmina lub powiat, prezydent miasta na prawach powiatu sprawujący funkcję starosty podlega wyłączeniu na zasadach określonych w rozdziale 5 działu I Kodeksu postępowania administracyjnego.

W związku z powyższym nietrafny jest zarzut skargi kwestionujący kompetencję Prezydenta Miasta G. wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy administracyjnej, której przedmiotem jest sprawa wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości niestanowiącej na dzień kwestionowanych decyzji własności gminy G.

Sąd aprobuje w niniejszej sprawie treść rozstrzygnięcia o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, z uwagi na brak przesłanki warunkującej zwrot, jaką jest pozostawanie tej nieruchomości w trakcie trwania postępowania we własności Skarbu Państwa lub gminy G.

Nie są także zasadne zarzuty skargi naruszenia przepisów postępowania odnośnie ustalenia stanu faktycznego i sformułowany w związku z tym zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Wojewoda w zaskarżonej decyzji wyjaśnił, której działki (jej części) dotyczy niniejsze postępowanie administracyjne, ustalając jej aktualny numer geodezyjny po podziałach i scaleniach, odwołując się do wypisu z rejestru gruntów i księgi wieczystej. W aktach administracyjnych znajduje się także protokół oględzin nieruchomości z dnia 18 maja 1999 r., sporządzony z udziałem wnioskodawczyń H. J. i S. D., dokładnie opisujący położenie działek, ich aktualną numerację i obszar. Powyższe ustalenie musiało zostać dokonane z uwagi na fakt, że akt notarialny z dnia 30 czerwca 1962 r. zawierał położenie nieruchomości, jej obszar i numer księgi wieczystej, bez numeru parceli. Skarżąca zarzucając brak ustaleń faktycznych w istocie nie przytacza żadnych okoliczności ani przeciwdowodów co do prawidłowości ustaleń dokonanych w tym zakresie przez Wojewodę.

Nietrafny jest także zarzut naruszenia prawa materialnego, upatrywany w niezastosowaniu przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Istotnie, wniosek H. J. i S. D. inicjujący postępowanie o zwrot części, ok. 500 m wywłaszczonej nieruchomości został złożony w dniu 8 kwietnia 1997 r., a więc przed datą wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, co miało miejsce w dniu 1 stycznia 1998 r. (vide: wniosek w aktach administracyjnych). Jednakże art. 233 u.g.n. wprowadza zasadę bezpośredniego stosowania nowej ustawy do postępowań administracyjnych wszczętych przed jej wejściem w życie, lecz do tego dnia (1 stycznia 1998 r.) niezakończonych wydaniem decyzji ostatecznej, to jest takiej, od której nie przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego lub decyzji utrzymanej w mocy przez ten sąd w wyniku rozpatrzenia skargi (zob. także Ewa Bończak – Kucharczyk, Komentarz do art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami, LEX). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem wskazany wniosek wszczął postępowanie administracyjne, ale nie doszło do wydania decyzji ostatecznej na podstawie ustawy poprzednio obowiązującej. Sąd zaznacza jedynie na marginesie, że myli się skarżąca co do tego, że na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. mogłaby uzyskać zwrot wywłaszczonej nieruchomości, na której ustanowiono prawo użytkowania wieczystego wpisanego do księgi wieczystej.

W konsekwencji prawidłowo zastosowany przepis prawa materialnego – art. 136 ust. 3 u.g.n. oraz prawidłowo ustalony przez organy stan faktyczny wyklucza żądanie zwrotu nieruchomości w zakresie dotyczącym części działki nr [[...]].

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę jako niezasadną, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.