Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 923/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2006-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Kolanowski (spr.) Sędzia NSA Alicja Stępień Protokolant Sekretarz Sądowy Zuzanna Baca-Wróblewska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 grudnia 2006r. sprawy ze skargi "A" Oddział w G. z/s w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia 14 września 2005 r. nr [...] w przedmiocie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania A, utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. w przedmiocie wymiaru skarżącej łącznego zobowiązania pieniężnego.

Podstawą rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego był następujący stan faktyczny:

Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy ustalił A wysokość łącznego zobowiązania podatkowego w podatku rolnym, podatku od nieruchomości i podatku leśnym na kwotę [...] zł według następujących wyliczeń:

1. za grunty wydzierżawione umową dzierżawy nr [...] z dnia [...] r. w obrębie U., N. i N. łączne zobowiązanie pieniężne za lata 2004 i 2005 w wysokości [...] zł;

2. za grunty wydzierżawione umową dzierżawy nr [...] z dnia [...] r. (na 8 lat) w obrębie R. łączne zobowiązanie pieniężne za 3 miesiące 2001 r. oraz za lata 2002–2005 w wysokości [...] zł;

3. za grunty wydzierżawione umową dzierżawy nr [...] z dnia [...] r. (na 10 lat) w obrębie K. łączne zobowiązanie pieniężne za 9 miesięcy 2004 r. i za rok 2005 w wysokości [...] zł;

4. za grunty wydzierżawione umową dzierżawy nr [...] z dnia [...] r. (na 10 lat) w obrębie J. i M. łączne zobowiązanie pieniężne za 7 miesięcy 2004 r. i za rok 2005 w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ podatkowy wskazał, że w/w umowy nie zostały przedłużone z dzierżawcami, którzy jednak posiadali nieruchomości bez tytułu prawnego. Tym samym obowiązek podatkowy w podatku rolnym ciążył na A zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jednolity: Dz. U. z 1993 r. Nr 94, poz. 431 z późn. zm.) – zwanej w dalszej części "ustawą o podatku rolnym".

Od powyższej decyzji A – zwana w dalszej części "A", złożyła odwołanie zarzucając zaskarżonej decyzji skierowanie jej do osoby nie będącej stroną w sprawie.

A. zarzuciła również naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o podatku rolnym poprzez błędną kwalifikację prawną w zakresie uznania, że dzierżawcy posiadali grunty bez tytułu prawnego, co skutkowało ustaleniem, iż podatnikiem jest jednostka A.

Zdaniem odwołującej się w przedmiotowej sprawie w/w przepis nie może znaleźć zastosowania, albowiem posiadanie gruntów przez dzierżawców było następstwem zawarcia pomiędzy stronami umów dzierżawy, które to umowy uczyniły dzierżawców posiadaczami zależnymi. A. podniosła, że posiadanie, będące według Kodeksu cywilnego stanem faktycznym (a nie stanem prawnym), jest bezpośrednią konsekwencją tytułu prawnego dzierżawy zawartego w umowie dzierżawy. Zdaniem A. racjonalna wykładnia przepisu art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o podatku rolnym wskazuje, iż dotyczy on stanów faktycznych polegających na sytuacjach wstąpienia w posiadanie bez pierwotnego tytułu prawnego, wbrew woli właściciela, bez jednoczesnych jego działań zmierzających do ochrony własności w trybie art. 222 k.c.

Dalej odwołująca podała, że w przedmiotowych stanach faktycznych pomimo niewątpliwego wygaśnięcia stosunku zobowiązaniowego pomiędzy stronami umowy z uwagi na upływ czasu, na który zostały zawarte, w sferze stanu faktycznego, tj. posiadania, nie nastąpiły żadne zmiany, a dzierżawcy faktycznie w dalszym ciągu korzystają z gruntów w sposób tożsamy jak to czynili w trakcie obowiązywania umów.

A. podniosła, że w/w stan faktyczny polega na faktycznym władztwie, przez które rozumie się samą możność władania rzeczą, efektywnie w sensie gospodarczym; korzystanie z rzeczy nie jest natomiast konieczną przesłanką posiadania; dla istnienia posiadania nie jest bowiem konieczne rzeczywiste korzystanie z rzeczy, lecz sama możność takiego korzystania.

W złożonym odwołaniu A. zarzuciła również organowi podatkowemu nie wyjaśnienie istotnych okoliczności co do tytułu prawnego posiadania gruntów przez dzierżawców.

Mając powyższe na względzie A. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło argumentacji odwołującej się uznając za słuszne rozstrzygnięcie Wójta Gminy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że użycie w pismach i decyzji określenia "nieruchomości rolnej" zamiast "nieruchomości rolnych" ma charakter błędu gramatycznego i nie zmienia w sposób dekwalifikujący określenia strony. Kolegium podkreśliło, że błąd popełniony w tym zakresie przez organ podatkowy wynika m.in. z faktu, że umowy, których wygaśnięcie stało się powodem wydania zaskarżonej decyzji, były zawierane z "A". W ocenie organu odwoławczego powyższy zarzut strony ma charakter formalny, gdyż A jest jednostką A. i jako takie jest jej przedstawicielem. Zdaniem Kolegium potwierdzeniem tego jest dostarczenie decyzji organu podatkowego do A i złożenie przez jej pełnomocnika odwołania w ustawowym terminie.

Dalej Kolegium podało, że Wójt Gminy kolejnymi pismami informował A o wygaśnięciu umów dzierżawy zawartych z H. B., J. D. , F. M. i R. P., przypominając o obowiązku zgłaszania zmian mających wpływ na wysokość opodatkowania i wskazując, że podatnik tego obowiązku nie spełnił mimo wygaśnięcia tych umów. Pisma te, mimo potwierdzenia ich odbioru, pozostały bez odpowiedzi. Dlatego postanowienia o wszczęciu postępowania kierowane były do jednostki organizacyjnej A. – to jest do A, która zgodnie z zasadami k.p.a. reagowała na nadsyłaną korespondencję.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ podatkowy I instancji art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o podatku rolnym Kolegium stwierdziło, że przepis ten jednoznacznie wskazuje, iż w sytuacji, w której po wygaśnięciu umowy były dzierżawca posiada grunt bez tytułu prawnego (gdyż on wygasł), w przypadku gruntów A. wyjątkowo jej jednostki organizacyjne stają się podatnikami podatku rolnego od tych gruntów.

Końcowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że podniesiona przez stronę konieczność wyjaśnienia kwestii tytułu prawnego posiadanych przez dzierżawcę gruntów należy do obowiązku ich właściciela, dlatego ani organ podatkowy I instancji ani też organ odwoławczy nie mają uprawnień do zajmowania się tą kwestią.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego A. podtrzymała zarzuty i argumentację na ich poparcie przedstawione w uzasadnieniu odwołania od decyzji organu I instancji a dotyczące błędnej kwalifikacji prawnej art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o podatku rolnym oraz nie wyjaśnienia istotnych okoliczności co do tytułu prawnego posiadania gruntów przez dzierżawców.

Mając powyższe na względzie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a" – stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 P.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie legalnością działań organu administracji oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności tylko do zarzutów i wniosków skargi.

Oceniając zaskarżoną decyzję organu odwoławczego z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Zasadniczym przedmiotem sporu pomiędzy stronami jest wykładnia art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jednolity: Dz. U. z 2003 r. Nr 94, poz. 431 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem podatnikami podatku rolnego są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki, nieposiadające osobowości prawnej, będące posiadaczami gruntów, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie jest bez tytułu prawnego, z wyjątkiem gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub będących w zarządzie Lasów Państwowych; w tym przypadku podatnikami są odpowiednio jednostki organizacyjne A i Lasów Państwowych.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy jest okolicznością bezsporną, że posiadacze gruntów – dotychczasowi dzierżawcy, utracili tytuł prawny, albowiem zawarte z A. umowy dzierżawy wygasły z upływem czasu, na jaki zostały zawarte i nie zostały przedłużone.

Fakt wygaśnięcia w/w stosunków zobowiązaniowych potwierdziła również strona skarżąca zarówno w odwołaniu od decyzji organu podatkowego I instancji, jak i w skardze złożonej do sądu administracyjnego.

Jednakże zdaniem pełnomocnika skarżącej po wygaśnięciu w/w umów dotychczasowi dzierżawcy gruntów byli posiadaczami zależnymi, zaś posiadanie, zgodnie z Kodeksem cywilnym, jest stanem faktycznym będącym bezpośrednią konsekwencją uprzednio zawartej umowy dzierżawy. Tym samym w ocenie pełnomocnika strony skarżącej dyspozycja art. 3 ust. 1 pkt. 4 lit. b) ustawy o podatku rolnym dotyczy wyłącznie stanów faktycznych polegających na sytuacji wstąpienia w posiadanie bez pierwotnego tytułu prawnego.

Sąd nie podziela dokonanej przez pełnomocnika strony skarżącej wykładni w/w przepisu. Należy bowiem wskazać, że punktem wyjścia dla wszelkiej interpretacji prawa jest bez wątpienia wykładnia językowa, która jednocześnie zakreśla jej granice w ramach możliwego sensu słów zawartych w tekście prawnym (por: R. Mastalski, Wykładnia językowa w interpretacji prawa podatkowego, Przegląd Podatkowy 1999/8/3).

Z treści analizowanego art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o podatku rolnym nie wynika ani podstawa, ani uzasadnienie, ani też powód do oceny, iż ustawodawca wprowadzonym do tego przepisu wyjątkiem objął wyłącznie sytuacje, w których grunt, o jakim mowa w przepisie, był od początku użytkowany bez tytułu prawnego. Należy bowiem zwrócić uwagę na fakt użycia w cytowanym przepisie jedynie pojęcia "posiadania bez tytułu prawnego", bez dalszego rozróżnienia, czy chodzi o pierwotne czy też następcze posiadanie.

Konkludując należy wskazać, że co do zasady posiadacze gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa są podatnikami podatku rolnego również w sytuacji gdy posiadanie ma miejsce bez tytułu prawnego. Zasada ta doznaje jednak istotnego ograniczenia w odniesieniu do gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub będących w zarządzie Lasów Państwowych, gdyż w tym przypadku podatnikami są odpowiednio jednostki organizacyjne A. i Lasów Państwowych.

Nie jest tym samym trafny pogląd pełnomocnika strony skarżącej, że przepis ten dotyczy wyłącznie takich sytuacji posiadania bez tytułu prawnego, które nie było poprzedzone umową wprowadzającą w posiadanie tego gruntu.

Na marginesie należy również wskazać, że nieprawidłowości związane z oznaczeniem przez Wójta Gminy strony skarżącej zostały wyjaśnione na etapie postępowania odwoławczego. Zdaniem Sądu pomimo nieprawidłowego oznaczenia strony skarżącej nie doszło do istotnego pogorszenia jej sytuacji procesowej, gdyż odwołanie od decyzji organu podatkowego I instancji zostało złożone w ustawowym terminie.

Badając zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem tutejszy Sąd nie stwierdził ponadto takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.

[pic]