Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2717/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.105 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200 i art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anita Wielopolska Sędziowie: Sędzia WSA Monika Barszcz Sędzia WSA Jarosław Łuczaj (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 lutego 2020 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2019 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie sprostowania aktu małżeństwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz B. J. kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2019 r., nr [...], wydaną na skutek odwołania B. J. od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...], orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie sprostowania aktu małżeństwa sporządzonego [...] września 1936 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...], nr [...] (nr historyczny [...]) na imiona i nazwiska J. B. i M. M., w przedmiocie zmiany imienia kobiety na imię M. – Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Stan sprawy przedstawiał się następująco:

Na wniosek B. J. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] wszczął postępowanie w sprawie sprostowania aktu małżeństwa z dnia [...] września 1936 r., nr [...] (nr historyczny [...]), sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...] na imiona i nazwiska J. B. i M. M., w przedmiocie zmiany imienia kobiety na imię M..

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że figurująca w przedmiotowym akcie M. B., jakkolwiek powszechnie używała tego imienia, faktycznie nosiła imię M.. Imię M. zostało wpisane do jej aktu małżeństwa oraz aktów urodzenia jej dzieci. Natomiast w akcie urodzenia wymienionej figuruje jej prawidłowe imię, tj. M.. W związku z tym akt małżeństwa powinien zostać sprostowany na podstawie aktu urodzenia kobiety w zakresie jej imienia.

W toku postępowania strona wskazała, że posiada interes prawny w sprostowaniu ww. aktu małżeństwa, bowiem na mocy aktu notarialnego z dnia [...] października 2019 r., Repertorium [...] nr [...], stanowiącego testament S. N., została powołana do spadku po niej. W Sądzie Rejonowym w [...] toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po S. N., które zostało zawieszone postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r., sygn. akt [...], z uwagi na niewykonanie przez B. J. zarządzenia zobowiązującego ją do złożenia odpisów aktów stanu cywilnego.

Po przeanalizowaniu wniosku, jego załączników oraz dodatkowych dokumentów przedstawionych przez stronę, decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...], Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] orzekł o umorzeniu przedmiotowego postępowania. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wnioskodawczyni nie wykazała interesu prawnego w złożeniu tego wniosku.

B. J. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Po przeprowadzeniu analizy zgromadzonego materiału dowodowego oraz treści odwołania, Wojewoda [...] stwierdził, że nie zaistniała przesłanka do zmiany, bądź uchylenia stanowiska organu I instancji.

Organ wziął pod uwagę, że w toku postępowania odwoławczego, w piśmie strony z dnia [...] sierpnia 2019 r. wskazano, iż postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po S. N. z mocy prawa uległo umorzeniu (art. 182 § 1 w związku z art. 13 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego), ponieważ w ciągu roku od daty zawieszenia nie został zgłoszony wniosek o jego podjęcie. Najprawdopodobniej postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w [...] umorzył postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po S. N..

Powołując się na art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego organ uznał, że należało wydać decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie, gdyż stało się ono bezprzedmiotowe.

Organ odwołał się też do art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, zgodnie z którym sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu, na wniosek osoby, której ten akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, na wniosek osoby mającej w tym interes prawny lub prokuratora, w formie czynności materialno-technicznej. Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, że sprostowanie może nastąpić na wniosek osoby mającej w tym interes prawy.

Wojewoda wskazał, że wnosząc o sprostowanie przedmiotowego aktu małżeństwa we wnioskowany sposób, B. J. powołała się na posiadanie interesu prawnego, jako spadkobierczyni po zmarłej S. N. i uczestniczka postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku po niej. Natomiast postępowanie wyjaśniające, przeprowadzone przez organy I i II instancji wskazało, że postępowanie o stwierdzenia nabycia spadku po S. N. zostało zawieszone, a następnie umorzone. Należało zatem stwierdzić, że wnioskodawczyni nie jest podmiotem, o którym mowa w art. 35 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego.

Organ wyjaśnił też, że w sytuacji, gdy brak przymiotu strony nie budzi wątpliwości, organ I instancji powinien postanowieniem odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 kpa. Jeżeli jednak doszło do wszczęcia postępowania w trybie art. 61 § 1 kpa, a fakt braku przymiotu strony organ stwierdził w toku postępowania. to prawidłowym działaniem jest umorzenie prowadzonego postępowania w oparciu o przepis art. 105 § 1 kpa. Zdaniem organu, taka właśnie sytuacja prawna zaistniała w rozpatrywanej sprawie.

Umorzenie postępowania administracyjnego następuje na skutek bezprzedmiotowości jego dalszego prowadzenia. W sytuacji zatem gdy w rozstrzyganej sprawie postępowanie nie powinno zostać wszczęte, gdyż B. J. w dniu złożenia wniosku o sprostowanie przedmiotowego aktu małżeństwa nie posiadała interesu prawnego w swoim żądaniu, a co za tym idzie nie była podmiotem, który w świetle art. 35 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego mógłby skutecznie żądać sprostowania ww. aktu, to należy stwierdzić, że prowadzenie postępowania z jej wniosku było bezprzedmiotowe.

Dlatego też Wojewoda [...] orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...].

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję organu odwoławczego wniosła B. W., reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie art. 35 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego, poprzez błędne przyjęcie, że wnioskodawczyni nie ma interesu prawnego w sprostowaniu wskazanego aktu stanu cywilnego, co doprowadziło do naruszenia przepisów art. 138 § 1 pkt 1 i art. 105 § 1 kpa, poprzez błędne utrzymanie w mocy decyzji o umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy postępowanie w sprawie sprostowania aktu małżeństwa nie było bezprzedmiotowe.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] oraz o zasądzenie od Wojewody [...] na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia radcy prawnego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] i wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: ppsa), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Badając sprawę w powyższych granicach Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zasadne są wszystkie podniesione w niej zarzuty.

Zgodnie z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: kpa), gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W orzecznictwie i doktrynie przyjęło się, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 kpa, to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu.

Wskazana wyżej bezprzedmiotowość występuje więc, gdy brak jest podstaw do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozstrzygania w drodze postępowania administracyjnego. Oznacza to zatem, że brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkuje niemożnością załatwienia sprawy przez rozstrzygnięcie co do istoty.

Z kolei zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2224 ze zm.; dalej: pasc), akt stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził.

Jednocześnie, jak stanowi art. 35 ust. 3 pasc, sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu, na wniosek osoby, której ten akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, na wniosek osoby mającej w tym interes prawny lub prokuratora, w formie czynności materialno-technicznej.

Słusznie organ przyjął, że z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, iż sprostowanie może nastąpić na wniosek osoby mającej w tym interes prawy, który w takiej procedurze musi wynikać z przepisu prawa materialnego, czyli z normy prawa, stanowiącej podstawę ustalenia praw lub obowiązków. Musi więc istnieć norma prawa, przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do konkretnego podmiotu, możliwość wydania decyzji. Niewątpliwie też od tak pojmowanego interesu prawnego odróżnia się natomiast interes faktyczny, polegający na tym, że dany podmiot (osoba) jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, mającymi stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji.

Tak rozumiany interes prawny dotyczy wyłącznie podmiotu, dla którego z przepisów prawa materialnego wynikają konkretne uprawnienia lub obowiązki powiązane z konkretną sprawą. Interes prawny musi być własny, indywidualny i konkretny, dający się obiektywnie stwierdzić oraz aktualny.

Abstrahując od merytorycznej zasadności wniosku B. J. z dnia [...] maja 2019 r. o sprostowanie aktu małżeństwa sporządzonego [...] września 1936 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...] , nr [...] (nr historyczny [...]) na imiona i nazwiska J. B. i M. M., w przedmiocie zmiany imienia kobiety na imię M. – wskazać należy na istotne z punktu widzenia interesu prawnego wnioskodawczyni okoliczności, jakimi są powołanie się przez nią na kwestie dotyczące dziedziczenia po S. N. oraz wszczęcie przed Sądem Rejonowym w [...] postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po niej, sygn. akt [...].

Niewątpliwie z uwagi na tego rodzaju postępowanie (stwierdzenie nabycia spadku), podmiot będący jego uczestnikiem posiada interes prawny w żądaniu sprostowania aktu stanu cywilnego, niezbędnego w jego toku do rozstrzygnięcia sprawy. Dotyczy to przede wszystkim toczącego się już postępowania przed właściwym sądem powszechnym – sądem spadku, ale także możliwości wszczęcia takiego postępowania w przyszłości.

O ile bowiem krewni osoby, po której ma nastąpić stwierdzenie nabycia spadku nie muszą wykazywać interesu prawnego w żądaniu wszczęcia postępowania w tym względzie, o tyle inne podmioty muszą legitymować się tym interesem i wykazać go, aby uzyskać stosowne rozstrzygnięcie. Zgodnie bowiem z art. 510 § 1 ustawy z dnia z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460 ze zm.; dalej: kpc), zainteresowanym w takiej sprawie jest każdy, czyich praw dotyczy wynik postępowania.

Stąd też interes prawny w żądaniu sprostowania aktu stanu cywilnego wyraża się nie tyle w fakcie zobowiązania sądu, przed którym toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku do złożenia prawidłowego dokumentu (sprostowanego aktu stanu cywilnego), ile w samej możliwości żądania stwierdzenia nabycia spadku (wszczęcia postępowania w tym względzie), do czego niezbędne są określone dokumenty, a więc przede wszystkim prawidłowe (również sprostowane) akty stanu cywilnego.

W okolicznościach niniejszej sprawy interes ten wynika więc z samego faktu powołania się na dziedziczenie, co zostało wskazane we wniosku inicjującym postępowanie administracyjne przed organem I instancji. Zauważyć przy tym trzeba, że organy nie kwestionowały pokrewieństwa skarżącej z osobą, której sprostowania aktu stanu cywilnego ona się domaga.

Zważywszy na powyższe rozważania, interes prawny skarżącej w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem datowanym na [...] maja 2019 r. wynika z przepisów prawa materialnego, w tym przypadku z norm prawa stanowiących podstawę dziedziczenia, tj. Księgi Czwartej ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145 ze zm.; dalej: kc) – art. 922 i nast.

Stosownie do art. 669 kpc, sąd spadku wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi. Oznacza to, że nawet w przypadku, gdy zmarły sporządził testament, koniecznym jest wezwanie potencjalnych spadkobierców ustawowych.

S. N. w chwili śmierci była rozwódką, nie miała dzieci. Wykluczało to udział w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku po niej osób wskazanych w art. 931 § 1 i 2 kc. Jej rodzice również nie żyli, co wyklucza udział osób wskazanych w art. 932 § 1 kc. W konsekwencji, krąg osób uprawnionych powinien być wyznaczony z uwzględnieniem art. 932 § 4 i 5 kc. Oznacza to udział w takim postępowaniu rodzeństwa zmarłej oraz zstępnych tego rodzeństwa, zaś skarżąca jest spadkobierczynią testamentową S. N. i jednocześnie jej bratanicą (córką jej brata – K. M.).

Jak już zaznaczono, organy nie kwestionowały ani pokrewieństwa skarżącej z osobą, której sprostowania aktu małżeństwa domaga się, ani faktu, że z wniosku skarżącej toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, a jedynie z faktu umorzenia tamtego postępowania wywodziły aktualny brak interesu prawnego skarżącej. Nie kwestionując więc tego, że postępowanie tamto uległo umorzeniu z mocy prawa na podstawie art. 182 § 1 w związku z art. 13 § 2 kpc, ponieważ w ciągu roku od daty zawieszenia nie został zgłoszony wniosek o jego podjęcie (najprawdopodobniej postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. Sąd Rejonowy w [...] umorzył postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po S. N.) stwierdzić należy, że okoliczność ta nie ma żadnego znaczenia w sprawie z wniosku skarżącej o sprostowanie aktu małżeństwa jej zmarłej kuzynki.

Stąd niesłuszne jest stanowisko organów, że dopiero zainicjowanie przez skarżącą postępowania o stwierdzenie nabycia spadku i wykazanie się wezwaniem sądu spadku o dołączenie prawidłowego odpisu aktu stanu cywilnego dowodziłoby, iż skarżąca ma realny i aktualny interes prawny w jego uzyskaniu.

Podsumowując, twierdzenie organu o wyłącznie procesowym źródle uprawnień tworzących interes prawny niesłusznie pomija fakt, że normy proceduralne służą realizacji uprawnień wynikających z przepisów prawa materialnego i mają charakter wtórny względem norm materialnoprawnych, zaś w kontrolowanej sprawie skarżąca wykazała zarówno istnienie norm proceduralnych (wskazujących na powinności w zakresie przeprowadzenia postępowania spadkowego), jak o materialnych (dotyczących porządku dziedziczenia).

W konsekwencji organ dopuścił się naruszenia art. 35 ust. 3 pasc, przez błędne przyjęcie, że skarżąca nie ma interesu prawnego w sprostowaniu wskazanego aktu stanu cywilnego, co w efekcie doprowadziło do naruszenia art. 138 § 1 kpa przez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji i art. 105 § 1 kpa przez bezzasadne przyjęcie, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe, co prowadzi do jego umorzenia z tego powodu.

Dlatego też w sprawie zaszła konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, przy czym Sąd uznał za konieczne uchylenie również decyzji organu I instancji, gdyż jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

W związku z tym w dalszym toku postępowania administracyjnego organ uwzględni istnienie po stronie skarżącej interesu prawnego w żądaniu sprostowania aktu małżeństwa S. N..

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, Sąd orzekł jak w punkcie 1. sentencji.

O kosztach postępowania w punkcie 2. wyroku orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 ppsa. Na zasądzoną od organu na rzecz skarżącej kwotę składa się równowartość uiszczonego przez nią wpisu od skargi (100 zł) – ustalonego na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz wynagrodzenie jej pełnomocnika procesowego (480 zł) – ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) i równowartość poniesionej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).