Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 503/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 30 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta G. decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną m.in. na podstawie art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20 ust. 2 i 3, art. 30 ust. 1, 2,7 i 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114, zwanej dalej w skrócie "u.ś.r." ) oraz art. 41, art. 104 oraz art. 110 k.p.a, zobowiązał M.K. do zwrotu w terminie 14 dni od dnia , kiedy decyzja stanie się ostateczna, nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w punkcie 1 decyzji nr [...] z dnia [...] r. w łącznej kwocie 11960 zł na podany rachunek bankowy, ustalił wysokość odsetek od nienależnie pobranych świadczeń na dzień wydania niniejszej decyzji na kwotę 3 878,22 zł oraz zobowiązał do jej zwrotu wraz z dalszymi ustawowymi odsetkami za okres od 19 lutego 2015 r. w terminie 14 dni od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że ostateczną decyzją z dnia [...] r. Nr [...] uznał, iż w okresie od 01.08.2011r. do 30.06.2013 r. M.K. pobrała nienależnie świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 11 960 zł oraz ustalił wysokość odsetek od nienależnie pobranych świadczeń. W związku z tym zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. należało zobowiązać stronę , jako osobę która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, do ich zwrotu.

W odwołaniu wniesionym przez radcę prawnego M.K. -pełnomocnika M.K., zarzucono powyższej decyzji naruszenie art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że strona jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, podczas gdy z okoliczności sprawy w sposób jednoznaczny wynika, że informowała ona organ o toczącym się postępowaniu przez ZUS w przedmiocie przyznania jej świadczenia, zaś organ z tego faktu nie wyciągnął żadnych wniosków i nie poinformował skarżącej o braku podstaw do wypłaty świadczenia, a zatem fakt wypłaty zasiłku był organowi znany, stąd też brak jest podstaw do domagania się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Jednocześnie akcentowano, że strona przy wszystkich wydanych w sprawie decyzjach nie została prawidłowo pouczona o tym, w jakiej sytuacji prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wygasa. Wskazano, że lektura pouczenia zawartego w decyzji z dnia [...] r. przyznającej stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje, że nie zawarto w nim informacji, że nabycie prawa do emerytury jest okolicznością mającą wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm., dalej: k.p.a.) – po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał treść decyzji organu pierwszej instancji i zarzuty odwołania. Następnie stwierdził, że decyzją z dnia [...] r. organ I instancji

1. uznał za nienależnie pobrane przez M.K. świadczenie przyznane decyzją z dnia [...] r. nr [...] w formie świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 11 960 zł za okres od 1 sierpnia 2011 r. do 30 czerwca 2013 r.

2. ustalił wysokość ustawowych odsetek od nienależnie pobranych świadczeń na dzień wydania decyzji na kwotę 3 399,82 zł

3. orzekł o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oraz ustawowych odsetek wraz z dalszymi odsetkami za okres od 7 października 2014 r. do dnia zapłaty w terminie 14 dni od otrzymania decyzji.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że od tej decyzji pełnomocnik strony złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego K. , które decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymało ją w mocy w zakresie punktu 1 i 2 oraz uchyliło ją w punkcie 3 i umorzyło postępowanie organu I instancji w tym zakresie. Podkreślił, że w uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że organ I instancji powołał się na przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. , uznał bowiem, że w okresie od 1 sierpnia 2011 r. do 30 czerwca 2013 r. strona pobierała świadczenie pielęgnacyjne pomimo, że miała ustalone decyzją ZUS prawo do emerytury. Tym samym uznano, że zaszła przesłanka wypłaty świadczenia mimo zaistnienia okoliczności powodującej ustanie prawa do jego pobierania, a osoba je pobierająca była prawidłowo pouczona o braku prawa do jego pobierania. Natomiast powodem, dla którego Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji w punkcie 3 i w tym zakresie umorzyło postępowanie organu I instancji był fakt, że nie funkcjonowała w obrocie prawnym ostateczna decyzja stwierdzająca pobranie przez stronę świadczeń za nienależne.

Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie jest związane treścią powyższej decyzji, na którą nie została wniesiona skarga do WSA w Gliwicach.

W dalszych motywach uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 30 ust. 1, 7 i 8 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami , które naliczane są od pierwszego dnia miesiąca po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Mając na względnie ustalony stan faktyczny i prawny Kolegium stwierdziło merytoryczną poprawność decyzji organu I instancji zobowiązującą stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia ustalonego decyzją tego organu z dnia [...] r. Jednocześnie w ocenie Kolegium, decyzja mająca oparcie w przepisie art. 30 ust. 1 u.ś.r. nie ma charakteru uznaniowego, a w prowadzonym postępowaniu organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o uznaniu, że wypłacone stronie świadczenia rodzinne były nienależnie pobrane. Poczynienie pozytywnych przesłanek w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez osobę na rzecz której nastąpiła wypłata świadczeń.

Dodatkowo organ poinformował, że strona lub jej pełnomocnik może złożyć do OPS w G. wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie ich na raty.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona, reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżyła wyżej opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, której zarzuciła obrazę art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, iż skarżąca zobowiązana jest do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1.08.2011 do 30 .06.2013 r. , podczas gdy organ , co wynika z akt adm. sprawy, już w kwietniu 2012 r. prowadząc korespondencję z ZUS O/Z. powziął wiadomość, że skarżąca posiadała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo to, nie zaprzestał wypłaty tego świadczenia, a zatem nie może domagać się jego zwrotu, gdyż nie było ono nienależnie pobrane. Nadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 9 k.p.a., które polega na tym, że organ administracji wydając decyzję o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie pouczył strony w sposób właściwy, iż w przypadku nabycia świadczeń z ubezpieczenia społecznego prawo do zasiłku ustaje, a zatem tym samym nie została wyczerpana dyspozycja zawarta w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec powyższych zarzutów wniesiono o uwzględnienie skargi poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Kolegium oraz zasądzenie kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi akcentowano, że już w kwietniu 2012 r. organ uzyskał informacje, że skarżącej przysługuje prawo do emerytury, w związku z tym już wówczas organ winien był wydać decyzję, na mocy której zaprzestano by wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem skarżącej, już ta okoliczność, w świetle zasady pognębiania zaufania do organów administracji publicznej wyrażona w art. 8 k.p.a. powoduje, że organ nie jest uprawniony do domagania się zwrotu wypłaconego świadczenia. Nadto ponownie akcentowano okoliczność braku prawidłowego pouczenia skarżącej o tym, w jakiej sytuacji prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wygasa.

W odpowiedzi na skargę Kolegium, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz.1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem ocenia legalność decyzji również z urzędu.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm. ze zm. dalej także w skrócie "u.ś.r."), w myśl którego osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Zatem aby można było nakazywać zwrot określonych świadczeń, najpierw należy przesądzić, że były to świadczenia pobrane nienależnie – co w przedmiotowej sprawie wystąpiło. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy decyzją z dnia [...] r. organ I instancji na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. uznał świadczenie pielęgnacyjne przyznane skarżącej decyzją z dnia [...] r. nr [...] za nienależnie pobrane w kwocie 11 960 zł za okres od 1 sierpnia 2011 r. do 30 czerwca 2013 r. oraz ustalił wysokość ustawowych odsetek od nienależnie pobranych świadczeń. Decyzja ta w opisanym wyżej zakresie w toku kontroli międzyinstancyjnej została utrzymana w mocy decyzją organu odwoławczego z dnia [...] r. , a decyzje te, co wymaga zaznaczenia, nie były poddane kontroli sądowej, gdyż strona skarżąca nie wystąpiła ze stosowną skargą do sądu administracyjnego.

Konsekwencją wydania decyzji o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane jest zatem obowiązek jego zwrotu, co wynika z art. 30 ust. 1 oraz ust. 3-9 u.ś.r. Przy czym postępowanie to odnosi się już jedynie do kwestii samego zwrotu pobranych świadczeń, bowiem kwestie ustalenia przesłanek nienależnie pobranego świadczenia, o jakich mowa w art. 30 ust. 2 tej ustawy zostały już uprzednio rozstrzygnięte powyżej wskazaną decyzją ostateczną, toteż nie było podstaw do ich ponownego badania. Zatem na obecnym etapie w aktualnie zakreślonym przedmiocie sprawy, nie może być przedmiotem sporu okoliczność, że strona skarżąca nienależnie pobrała świadczenia rodzinne. Sprawa orzeczenia o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia pielęgnacyjne została już bowiem ostatecznie zakończona i nie podlega kontroli w tym postępowaniu. Dopóki decyzja o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego, wywołuje skutki prawne. W związku z tym w trakcie postępowania w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych organ nie musiał już badać czy świadczenie było należne czy nie, gdyż ta kwestia została już zbadana i oceniona w postępowaniu zakończonym ostateczna decyzją o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane, w którym to strona miała możliwość ochrony swojego prawa.

W ostateczności organ zasadnie uznał, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone stronie skarżącej w okresie od 1 sierpnia 2011 do 30 czerwca 2013 r. w kwocie 11 960,00 zł były świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami.

Podkreślenia wymaga, że ostateczna decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane wiąże nie tylko organ przy rozstrzyganiu o obowiązku zwrotu tych świadczeń ale również sąd administracyjny. Dlatego też – jak uczyniły to orzekające w sprawie organy – po uprawomocnieniu się decyzji uznającej świadczenie pielęgnacyjne za nienależnie pobrane orzekły one w przedmiocie jego zwrotu. W związku z tym niedopuszczalne jest poddawanie ponownej analizie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istniały przesłanki do uznania pobranego przez stronę skarżącą świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane. Stąd też zarzuty skarżącej nie mogły odnieść skutku, bowiem odnoszą się one w istocie do przesłanek uznania świadczeń za nienależnie pobrane, te natomiast zostały już rozważone w ostatecznej decyzji z dnia [...] r. Obecnie natomiast organ administracji publicznej zasadnie rozstrzygnął o zwrocie świadczeń mając na względzie przepis art. 30 ust. 1 u.ś.r., który expressis verbis stanowi, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Podsumowując należy stwierdzić, że decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, podejmowana na podstawie art. 30 ust. 1 u.ś.r. stanowi bezpośrednią konsekwencję decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i ma charakter związany. Niedopuszczalne byłoby zatem ponowne weryfikowanie, czy świadczenie to spełnia znamiona świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 30 ust. 2 u.ś.r. skoro zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją administracyjną (por. WSA w Lublinie w wyroku z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Lu 770/13 publik. w CBOSA).

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, zatem skarga, jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi