Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 934/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 3, ust. 3a, ust. 3b, ust. 5
journal: Dz.U. 2021 poz 877
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: art. 6, art. 7, art. 15, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Tomasz Porczyński na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2022 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego T. K. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. a.bł.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", art. 5 ust. 3 oraz ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 877), powoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a.", oraz art. 1 ust. 1, art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez T.K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., nr [...],[...], wydaną na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 5 ust. 3 i 3a u.p.o.u.a. orzekającą o uznaniu T. K. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

W uzasadnieniu decyzji, Prezydent Miasta Ł. stwierdził, że T. K. nie stawił się w siedzibie Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania świadczenia majątkowego, wobec czego uznano, że uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Jednocześnie organ I instancji wskazał, że skarżący jest zobowiązany do łożenia tytułem alimentów na rzecz K. K. kwoty 800,00 zł miesięcznie, natomiast ustalono, że przez okres ostatnich 6 miesięcy, tj. w okresie od grudnia 2020 r. do maja 2021 r., nie wywiązał się w każdym z tych miesięcy z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 400,00 zł miesięcznie czyli stanowiącej 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.

T. K. złożył odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., w którym nie zgodził się z jego rozstrzygnięciem.

Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na wstępie wskazało, że obowiązek alimentacyjny T. K. powstał na mocy wyroku Sądu Rejonowego dla Ł.-W. w Ł., Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r., sygn. akt [...] zaopatrzony w klauzulę wykonalności z dnia 19 stycznia 2016 r.. Orzeczenie powyższe zasądza alimenty od T. K. na rzecz małoletniego K.K. w kwocie po 800,00 zł miesięcznie.

W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, w związku z czym została wszczęta egzekucja świadczeń alimentacyjnych, która okazała się bezskuteczna, zatem decyzją Prezydenta Miasta Ł. Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] października 2020 r., znak: [...] [...] przyznane zostały świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.K. na okres od dnia 1 września 2020 r. do dnia 30 września 2020 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie oraz decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] października 2020 r., znak: [...] [...] przyznane zostały świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. K. na okres od dnia 1 października 2020 r. do dnia 30 września 2021 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie, o czym dłużnik alimentacyjny został poinformowany zawiadomieniem Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] stycznia 2021 r., znak: [...],[...],[...].

Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji prawidłowo wezwał stronę, pismem z dnia 3 marca 2021 r., do osobistego stawiennictwa celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego, wyznaczając termin 7 dni od daty otrzymania niniejszego pisma. Wezwanie powyższe zostało prawidłowo doręczone stronie w dniu 31 marca 2021 r. Pismo Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] maja 2021 r. wszczynające postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz o przysługującym prawie do czynnego udziału strony w prowadzonym postępowaniu zostało doręczone dłużnikowi w dniu 7 czerwca 2021 r. W materiale dowodowym rozpatrywanej sprawy znajduje się również informacja o okresie rozliczeniowym dłużnika od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 30 czerwca 2021 r. z której wynika, że dłużnik alimentacyjny nie dokonywał żadnych wpłat. W ocenie Kolegium, bezspornym zatem jest, że dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w wysokości nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, a co za tym idzie nie została spełniona okoliczność określona w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a.

Kolejno organ stwierdził, że T. K. aż do chwili wydania decyzji nie wypełnił obowiązku stawienia się celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego, nałożonego wezwaniem organu z dnia 3 marca 2021 r. do którego nie ustosunkował się w żaden sposób, wskazując chociażby na niemożność osobistego stawiennictwa we wskazanym przez organ terminie, wyczerpują w ocenie Kolegium znamiona negatywnego zachowania dłużnika opisane w przepisie art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ I instancji art. 10 § 1 k.p.a., organ wskazał, że zarzut ten przez niezawiadomienie lub wadliwe zawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego, możliwości wypowiedzenia się i składania wniosków może odnieść skutek jedynie wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonania konkretnych czynności procesowych, przy czym w takiej sytuacji to na stronie stawiającej zarzut spoczywa ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. nie dopatrzyło się naruszenia przez organ I instancji zarówno art. 10 § 1 k.p.a., jak i naruszenia wskazanego przez pełnomocnika odwołującego art. 107 k.p.a. W ocenie Kolegium organ I instancji w sposób wyczerpujący przeprowadził postępowanie wyjaśniające, zaś zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Odnosząc się do kwestii dotyczącej ewentualnego zatrzymania prawa jazdy skarżącemu, organ wskazał, że kwestia uchylania się przez dłużnika alimentacyjnego od zobowiązań alimentacyjnych jest przedmiotem postępowania prowadzonego odrębnie od postępowania w sprawie zatrzymania prawa jazdy. Argumenty odnośnie braku zgodnej z Konstytucją podstawy prawnej do orzekania o zatrzymaniu prawa jazdy pozostają, na obecnym etapie postępowania odwoławczego, poza oceną Kolegium oraz nie mają wpływu na końcowe rozstrzygnięcie sprawy.

W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, T.K., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

a. art. 7 k.p.a. poprzez brak szczegółowej i wszechstronnej analizy przedstawionego przez stronę materiału dowodowego, w konsekwencji zaś naruszenie słusznego interesu strony, jak również naruszenie zasady praworządności;

b. art. 8 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, co spowodowało niedostateczne, a w konsekwencji błędne rozpoznanie sprawy;

c. art. 10 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącego czynnego udziału w postępowaniu;

d. art. 11 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na błędnie rozumianych przesłankach,

e. art. 77 § 1 w zw. z art. 78 k.p.a. poprzez niedokonanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego poprzez niewyczerpujące zbadanie wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, mających znaczenie dla treści rozstrzygnięcia, a w konsekwencji oparciu postanowienia na wybiórczo zebranym materiale dowodowym;

f. art. 107 k.p.a. poprzez niewystarczające uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji;

2. przepisów prawa materialnego: art. 5 ust. 3 i 3a u.p.o.u.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji o uznaniu skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy i orzeczenie, że skarżący nie uchyla się od zobowiązań alimentacyjnych bądź przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wedle norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że jest w bardzo trudnej sytuacji życiowej i finansowej oraz że jest osobą bez pracy, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy i brakiem prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Dodatkowo od dłuższego czasu leczy się i czasowo pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy w okresie od 11 października 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. Ze względu na panujące obostrzenia związane z pandemią COVID-19, nie udało mu się przedłużyć okresu wypłacanej renty czasowej.

Skarżący zadeklarował dobrowolne spłacanie zadłużenia alimentacyjnego wskazując, że na tę chwilę jest osobą bezrobotną i schorowaną, a środki na zapłacenie alimentów, choćby w części, będą pochodziły z pomocy jego rodziny, która udzieli mu takiego wsparcia, w postaci pożyczek, co wskazane zostało w odwołaniu od organu I instancji.

Odnosząc się do treści art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. T.K. stwierdził, że z uwagi na fakt, że obecnie jest osobą bezrobotną, poszukującą pracy, prawo jazdy jest mu niezbędne i zwiększa jego możliwości zatrudnienia przez potencjalnego pracodawcę. Zatrzymanie prawa jazdy spowoduje, że pogorszy się jego możliwość znalezienia pracy oraz zdolność do wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego względem syna K.K.. Zdaniem skarżącego, zamiast kierowanych wezwań, pracownicy Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł., powinni przeprowadzić "wywiad terenowy".

Skarżący oznajmił jednocześnie, że w dniu [...] czerwca 2021 r. Prokuratura Rejonowa Ł.-W., zostało zawieszone dochodzenie przeciwko niemu, w związku z przestępstwem określonym w art. 209 § 1 kodeksu karnego.

T.K. stwierdził również, że jest osobą która ma problemy z poruszaniem się, przeszedł zabieg artroskopii obu kolan, podlega systematycznemu leczeniu chorób przewlekłych pod nadzorem lekarza. W styczniu 2020 r. został skierowany do sanatorium, lecz ze względu na pandemię COVID-19, nie miał możliwości skorzystania z tej formy rehabilitacji. Wobec powyższego, w jego ocenie, zasadne jest wyznaczenie nowego terminu przez Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł., w celu umożliwienia osobistego stawiennictwa i przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania od niego oświadczenia majątkowego.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wraz z uzasadniającą ją argumentacją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić.

Na wstępie należy wyjaśnić, że podstawę rozpoznania niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stanowił art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), powoływanej dalej jako: "ustawa covidowa". W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle powołanego przepisu wyrażono pogląd, że "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19(...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, dostępna w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA").

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z dnia 8 marca 2022 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że pełnomocnik skarżącego nie potwierdził możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, mimo wezwania, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z dnia 19 kwietnia 2022 r.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą NSA standard ochrony praw stron i uczestników postępowania w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem, strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji (zarządzenie o rozprawie zdalnej z dnia 8 marca 2022 r.).

Kolejno należy wskazać, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym trybie i zakreślonych powyżej granicach Sąd stwierdził, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa, w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy, co uzasadniało ich usunięcie z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. uznającą T.K. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 877), powoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a.". Zgodnie z treścią art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:

1) złożenia oświadczenia majątkowego,

2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika,

3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych

- organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a.).

Przesłanki pozytywne wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, które w istocie, łącznie z przesłanką negatywną z art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a., określają również warunki wydania decyzji w tym przedmiocie, zostały w sposób enumeratywny wymienione w art. 5 ust. 3 pkt 1-3 u.p.o.u.a.

Z powołanych norm prawnych wynika zatem, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., a decyzja w tym przedmiocie może zostać wydana, jeżeli nie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. (por. wyroki NSA: z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1535/18 oraz z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 698/19, CBOSA).

Należy w tym miejscu jednocześnie zasygnalizować, że ustalenia dokonywane w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych mają doniosłe znaczenie, albowiem prowadzą bowiem nie tylko do zakwalifikowania dłużnika alimentacyjnego do określonej kategorii dłużników, ale powodują dalsze, jeszcze poważniejsze, konsekwencje.

Sformułowania zawarte w art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. "jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1444 i 1517) (pkt 1) oraz po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji (pkt 2)", jak też sformułowanie zawarte w art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. "na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy", nie pozostawiają organom żadnego luzu decyzyjnego, nakazując określone w ustawie działania. Ewentualna kontrola takiej decyzji sprawowana przez sąd administracyjny ogranicza się zatem już tylko do zbadania prawidłowości przeprowadzonej procedury zmierzającej do odebrania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy (zob. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 września 2009 r., P 46/07, OTK-A 2009/8/126 oraz wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 222/16, CBOSA). Tym samym, postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań musi zostać przeprowadzone przez organy obu instancji z dużą dozą staranności, w celu ustalenia każdej z niezbędnych dla takiego rozstrzygnięcia sprawy pozytywnych przesłanek o jakich mowa w art. 5 ust. 3 pkt 1- 3 u.p.o.u.a. oraz wnikliwego sprawdzenia, czy nie wystąpiła przesłanka negatywna opisana w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. Sąd kontrolujący wydane w sprawie decyzje powinien mieć natomiast możliwość oceny ustaleń organu dokonanych na podstawie przedstawionych w aktach sprawy dowodów.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżący, na mocy wyroku Sądu Rejonowego dla Ł.-W. w Ł., Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r., sygn. akt [...], zaopatrzony w klauzulę wykonalności z dnia 19 stycznia 2016 r., zobowiązany jest do płacenia alimentów na rzecz swojego syna K.K. w kwocie 800,00 zł miesięcznie. W związku z tym, że skarżący nie płacił ustalonych alimentów, zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego. Ze względu na bezskuteczność egzekucji, osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że stan zadłużenia skarżącego na dzień 15 czerwca 2021 r. wynosił 7.120,60 zł.

W ocenie organów obu instancji, w sprawie zaistniała przesłanka, o której stanowi art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., albowiem skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Skarżący, pismem z dnia 3 marca 2021 r., został wezwany do osobistego stawiennictwa w Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł., Wydziale Świadczeń Alimentacyjnych celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania od niego oświadczenia majątkowego – w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania. Zgodnie z potwierdzeniem odbioru, powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 31 marca 2021 r. Konsekwencją niestawiennictwa było zawiadomienie T.K. pismem z dnia 6 maja 2021 r. wydanym przez Prezydenta Miasta Ł. o wszczęciu postępowania dotyczącego uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz o przysługującym prawie do czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu. Powyższe, wbrew twierdzeniu organu II instancji, nie zostało doręczone skarżącemu 7 czerwca 2021 r., lecz korespondencja z zawiadomieniem z dnia 6 maja 2021 r., została w tym dniu zwrócona do nadawcy.

Należy w tym miejscu podkreślić, że pełnomocnik skarżącego w treści odwołania z dnia 3 sierpnia 2021 r. usprawiedliwiając niestawiennictwo w organie, wnioskował o wyznaczenie nowego terminu przez Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. celem umożliwienia osobistego stawiennictwa i przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania od niego oświadczenia majątkowego. Organ odwoławczy zbagatelizował powyższy wniosek, czym niewątpliwie naruszył wynikającą z art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania, zgodnie z którą organ odwoławczy zobowiązany jest do ponownego, wyczerpującego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, z zachowaniem zasad postępowania, a w szczególności zobligowany jest do ustosunkowania się do zarzutów i argumentów, jak i dowodów zawartych w tym środku zaskarżenia, z zastrzeżeniem art. 136 k.p.a. w związku z art. 138 § 2 k.p.a. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie podjęto wszelkich czynności zmierzających do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Następnie konieczne jest wskazanie, że aby uznać daną osobę za uchylającą się od obowiązku alimentacyjnego muszą istnieć dowody na to, że świadomie i w sposób zamierzony unikała ona współpracy z organami w celu realizacji obowiązków alimentacyjnych. Ostateczna decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest bowiem podstawą wniosku o ściganie za przestępstwo niealimentacji określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Jest to przestępstwo kierunkowe, popełnione z zamiarem bezpośrednim, tzn. sprawca musi chcieć je popełnić, co dodatkowo przemawia za tym, że po stronie dłużnika, którego organ uznaje za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych musi występować wyjątkowe nagromadzenie złej woli (por. orzeczenia WSA w Krakowie: z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 698/19, z dnia 25 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 915.21, CBOSA).

Wszystkie wymienione w art. 5 ust. 3 u.ś.r. zachowania, czyli uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, odmowa złożenia oświadczenia majątkowego, odmowa zarejestrowania się w urzędzie pracy, odmowa przyjęcia pracy, muszą wskazywać na złą wolę oraz świadome działanie dłużnika, który celowo i w sposób zamierzony nie chce współdziałać z organami w celu wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego. Spełnienie dowolnej z powyższych przesłanek stanowi niewątpliwie podstawę do wszczęcia postępowanie o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a następnie do wydania decyzji orzekającej o uchylaniu się dłużnika alimentacyjnego od zobowiązań alimentacyjnych. Jednak w ocenie Sądu, organy nie wykazały, aby skarżący w sposób celowy i zamierzony uchylał się od realizacji obowiązku alimentacyjnego na swojego syna. Faktem jest, że T.K., pomimo prawidłowego wezwania, skutecznie doręczonego w dniu 31 marca 2021 r., nie stawił się w organie celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania od niego oświadczenia majątkowego, jednak w odwołaniu od decyzji organu I instancji pełnomocnik skarżącego wskazał, że jego mocodawca ma problemy z poruszaniem się, przeszedł zabieg artroskopii obu kolan, z których pierwsza miała miejsce w grudniu 2018 r., a druga w kwietniu 2019 r., ponadto podlega systematycznemu leczeniu chorób przewlekłych pod nadzorem lekarza. W styczniu 2020 r. został skierowany do sanatorium, lecz ze względu na pandemię COVID-19 nie miał możliwości skorzystania z tej formy rehabilitacji. Pełnomocnik skarżącego załączył do odwołania stosowne dokumenty medyczne odzwierciedlające powyższe twierdzenia. Wobec powyższego bezzasadne jest twierdzenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. w uzasadnieniu decyzji , że skarżący nie ustosunkował się w żaden sposób do wezwania z dnia 3 marca 2021 r., wskazując chociażby na niemożność osobistego stawiennictwa we wskazanym przez organ terminie.

Wobec powyższych ustaleń należy stwierdzić, że w przedmiotowym postepowaniu organy dopuściły się uchybień w gromadzeniu i ocenie dowodów. To na organach spoczywa obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, tak aby uzyskać wystarczającą podstawę do prawidłowego zastosowania przepisu prawa. Realizacja zasady prawdy obiektywnej jest ściśle powiązana z realizacją zasady praworządności, bowiem tylko prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi niezbędny element właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Organ dokonuje analizy, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają udowodnienia i jakie dowody dla wykazania tych faktów są niezbędne do przeprowadzenia. W rozpoznawanej sprawie, Kolegium niewątpliwie pominęło wniosek skarżącego wraz z załączoną do odwołania dokumentacją medyczną, a także w żaden sposób nie odniosło się do argumentacji usprawiedliwiającej brak stawiennictwa w organie.

Poza powyższymi uchybieniami, w ocenie Sądu nie została również prawidłowo wyjaśniona przez organ II instancji kwestia, czy skarżący wywiązywał się ze zobowiązań alimentacyjnych w sposób określony w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a., mianowicie, czy przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.

W tym miejscu konieczne jest przywołanie stanowiska zawartego w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 1347/14, które Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, zgodnie z którym okres ostatnich 6 miesięcy oznacza okres poprzedzający wydanie decyzji przez organ drugiej instancji. Zatem obowiązkiem Kolegium było zbadać okres ostatnich sześciu miesięcy przypadających bezpośrednio przed wydaniem decyzji przez ten organ. Wynika to z generalnej zasady, mającej swe źródło w ogólnej zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.), zgodnie z którą organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie, a nie tylko ogranicza się do kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Wniesienie odwołania od decyzji wywołuje bowiem skutek prawny w postaci uruchomienia postępowania odwoławczego, przenosząc na organ odwoławczy kompetencje do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy wcześniej rozstrzygniętej decyzją nieostateczną organu pierwszej instancji (por. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2013, art. 138, Nb 1 i 5 i powołane tam orzecznictwo oraz wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 794/21, CBOSA).

W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania Kolegium oparło się na ustaleniach organu I instancji, albowiem znajdująca się w aktach niniejszej sprawy tabela przedstawiająca stan zadłużenia skarżącego obejmuje okres od 1 listopada 2020 r. do 15 czerwca 2021 r. Organ I instancji, ustalając okres ostatnich 6 miesięcy przed wydaniem decyzji, wziął zatem pod uwagę miesiące od grudnia 2020 r. do maja 2021 r., natomiast Kolegium nie ustaliło, czy skarżący dokonał jakiejkolwiek wpłaty od czerwca do sierpnia 2021 r. (decyzja przez organ II instancji została wydana w dniu [...] września 2021 r.), przyjmując ustalenia dokonane w tym zakresie przez Prezydenta Miasta Ł.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że za okres ostatnich 6 miesięcy do momentu wydania decyzji przez organ II instancji, skarżący na mocy wyroku sądu był zobowiązany do zapłaty alimentów w kwocie 4.800 zł, tj. po 800 zł miesięcznie. W ocenie sądu wpłata kwoty nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, skutkować musiałaby spełnieniem przesłanki wynikającej z art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a., że w okresie ostatnich 6 miesięcy dłużnik wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w powyższej kwocie. Przyjęcie odmiennej interpretacji byłoby nie do pogodzenia z konsekwencjami uznania danej osoby za dłużnika alimentacyjnego.

W ocenie Sądu, dłużnik alimentacyjny nie musi w każdym miesiącu, przez okres ostatnich 6 miesięcy, wywiązywać ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Brzmienie art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. nie stoi na przeszkodzie dokonywaniu przez dłużnika wpłat w większej wysokości za poszczególne miesiące, w okresie 6 miesięcy, o których mowa w tym przepisie, gdyż z właściwości i celu zobowiązania alimentacyjnego, obejmującego obowiązek dostarczania środków utrzymania (art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), wynika, że termin spełnienia przez dłużnika pieniężnego świadczenia alimentacyjnego jest terminem zastrzeżonym w istocie na korzyść dłużnika. Tym samym, spełnienie świadczenia alimentacyjnego przed terminem jego wymagalności musi być traktowane na równi ze spełnieniem świadczenia w terminie (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 830/19, z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 1347/14 oraz wyrok WSA w Olsztynie z dnia 21 października 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 623/21, CBOSA).

Tym samym, spełnienie w całości wymaganego świadczenia alimentacyjnego w terminie jego wymagalności, określonym w treści art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. musi być traktowane na równi ze spełnieniem świadczenia w terminach, o których mowa w przywołanym przepisie. To zaś oznacza, że dłużnik alimentacyjny, który uiścił świadczenie alimentacyjne w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów za wskazany wyżej okres 6 miesięcy, powinien być uznawany za dłużnika wywiązującego się ze zobowiązań alimentacyjnych, w rozumieniu art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a., w każdym z tych miesięcy. Zatem w takim przypadku możliwe byłoby skorzystanie przez niego z dobrodziejstwa art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a.

W świetle powyższych uwag, organ odwoławczy powinien dokonać samodzielnej oceny, czy w okolicznościach faktycznych kontrolowanej sprawy skarżący, w okresie ostatnich 6 miesięcy przed wydaniem decyzji przez organ II instancji, realizował ciążący na nim obowiązek alimentacyjny określony w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a., a nie opierać się jedynie na ustaleniach dokonanych przez Prezydenta Miasta Ł.

Wobec powyższych ustaleń, rozpatrując ponownie sprawę, organy zastosują się do wskazań Sądu, co oznacza, że wezmą pod uwagę wniosek pełnomocnika skarżącego wyrażony w odwołaniu od decyzji wydanej przez organ I instancji o wyznaczenie nowego terminu celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania od niego oświadczenia majątkowego oraz przeprowadzą dodatkowe postępowanie dowodowe nakierowane na ustalenie, czy skarżący rzeczywiście nie wywiązywał się z nałożonego na niego zobowiązania alimentacyjnego względem syna przez wskazany w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. okres przed wydaniem decyzji przez dany organ. Wynik tego postępowania, należycie oceniony i wszechstronnie rozważony, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 80 k.p.a. oraz z poszanowaniem reguł zdefiniowanych w przepisach art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., pozwoli na ustalenie prawidłowego stanu faktycznego. Dopiero wtedy możliwe będzie rozstrzygnięcie, wyrażone w uzasadnieniu, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., i ustalenie czy skarżącego można uznać na podstawie powołanych na wstępie rozważań merytorycznych przepisów, za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Konkludując, wobec naruszenia przez organy obu instancji przepisów postępowania co mogło mieć istotny wpływ na wynik rozpoznanej sprawy i w konsekwencji naruszenia prawa materialnego – art. 5 ust. 3 i ust. 3a u.p.o.u.a., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym Sąd orzekł w punkcie pierwszym wyroku. Nie ulega bowiem wątpliwości, że stwierdzone uchybienia mogły mieć wpływ na wynik postępowania administracyjnego. Wynik

O zwrocie kosztów postępowania Sąd postanowił w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

dc