Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1071/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 4 pkt 3b, art. 136 ust. 1 i 3, art. 137, art. 216 ust. 1 i ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 12 ust. 1, 3, 5
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Joanna Zdrzałka Protokolant specjalista Anna Mazurek -Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy ze skargi S. I. i Z. I. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie nieruchomości -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] wydana na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm. – zwana dalej "u.g.n.") w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości, która zapadła w następującym stanie sprawy:

Wnioskiem z [...] grudnia 2005 r. S. I. zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o zwrot nieruchomości oznaczonej w chwili wywłaszczenia jako działki nr 140/4 i nr 140/5 w obr. [...] miasta R. Podał, że do dnia złożenia wniosku ww. działki nie zostały zagospodarowane zgodnie z celem wywłaszczenia jakim była budowa ulicy.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] Wojewoda wyłączył Prezydenta Miasta [...] od załatwiania sprawy i wyznaczył Starostę [...] do jej rozpatrzenia.

Po przeprowadzeniu postępowania Starosta [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] odmówił S. I. zwrotu działek nr 2177/3 i nr 2173 obr. [...], będących własnością Gminy Miasta [...], utworzonych w wyniku zmiany oznaczenia działek nr 140/4 i nr 140/5, które w związku z decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego z [...] sierpnia 1988 r. [...] o zezwoleniu na podział nieruchomości, przeszły na własność Skarbu Państwa.

Odwołanie od tej decyzji złożył S. I., wnioskując jednocześnie

o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji podziałowej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości.

Wojewoda postanowieniem z [...] listopada 2006 r. nr [...] zawiesił postępowanie odwoławcze od decyzji Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r.

W związku z tym, że w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróciła się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uznano za wycofane, a Wojewoda decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] umorzył postępowanie odwoławcze od decyzji Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r.

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2015 r. S. I. i Z. I. ponownie wystąpili do Prezydenta Miasta [...] o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w R. w obr. [...], oznaczonej jako działki nr 2173oraz 2177/3.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] Wojewoda wyłączył Prezydenta Miasta [...] od rozpoznania sprawy wskazując Starostę [...] do jej załatwienia.

Po rozpoznaniu ww. wniosku Starosta [...] decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...] orzekł o umorzeniu postępowania, wskazując, że w sprawie zapadło już uprzednio rozstrzygnięcie.

Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania S. I. i Z. I. decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Wskutek wniesionej skargi w sprawie orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 5 października 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 49/16 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z [...] listopada 2015 r. nr [...] i decyzję Starosty [...] z dnia [...] września 2015 r. nr [...] a także decyzję Wojewody z dnia [...] września 2011 r. nr [...].

W uzasadnieniu wskazał, że w sytuacji kiedy strona postępowania odwoławczego, na żądanie której zostało ono wszczęte, w sposób jasny wskazała, że zmierza do jego zawieszenia celem wyjaśnienia w pierwszej kolejności kwestii ewentualnej nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1988 r., na mocy której dokonano podziału, w wyniku którego wyodrębniono działki nr 140/4 i nr 140/5 (obecnie nr 2173 i 2177/3) i z chwilą prawomocności której to decyzji wydzielone, a wymienione wyżej działki przeszły na własność Skarbu Państwa, a Wojewoda potwierdził znaczenie tej okoliczności, uznając ją za zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., to właśnie ten ostatni przepis stanowił de facto podstawę prawną jego działania. Stało się tak mimo, że podstawa prawna postanowienia Wojewody z dnia [...] listopada 2006 r. nie powołuje tego ostatniego przepisu, a wskazuje art. 98 § 1 K.p.a. Sąd wskazał też na konieczność ustalenia czy ustały przesłanki zawieszenia.

Po ustaleniu, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w [...] z dnia [...] sierpnia 1988 r. znak: [...] zezwalającej na podział nieruchomości położonej w R. w dzielnicy S. i zatwierdzającej projekt podziału przedstawiony na mapie uzupełniającej włączonej do zasobu ewidencji gruntów z dnia [...] sierpnia 1988 r. pod nr [...], pozostawiony został bez rozpoznania (wobec nieuzupełnienia jego braków), Wojewoda [...] postanowieniem z [...] lutego 2017 r. nr [...] podjął z urzędu postępowanie odwoławcze.

Następnie decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] uchylił decyzję Starosty [...] z [...] sierpnia 2006 r. nr [...] i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji.

Jednocześnie kierując się wytycznymi wyroku, Wojewoda przekazał sprawę Staroście [...] celem rozpoznania wniosku z dnia [...] czerwca 2015 r.

Starosta [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w R., obr. [...], oznaczonej obecnie jako działki nr 2173 oraz nr 2177/3 stanowiącej własność Gminy Miasto [...]. Organ wskazał, że w sprawie zachodzi przypadek res iudicata, bowiem w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja umarzająca postępowanie dot. zwrotu ww. nieruchomości, tj. decyzja Wojewody z dnia [...] marca 2017 r. uchylająca decyzję Starosty z [...] sierpnia 2006 r. i umarzająca postępowanie pierwszej instancji.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyli S. I. i Z. I., reprezentowani przez r. pr. A. M. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 16 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. - poprzez błędne przyjęcie, że zachodzi tożsamość sprawy zwieńczonej wydaniem zaskarżonej decyzji ze sprawą zakończoną decyzją organu z dnia [...] sierpnia 2006 r. znak: [...], nadto poprzez błędne przyjęcie, że nie zachodzi zmiana stanu prawnego sprawy uzasadniająca wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności. Wskazali na naruszenie art. 8 K.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego zbadania stanu faktycznego sprawy oraz wniosków i twierdzeń przedstawionych przez odwołujących w szczególności dotyczących ustalenia czy decyzja o podziale działek 140/4 i 140/5 pozostaje w obrocie prawnym.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach rozstrzygnięcia powołując się na ustalenia dokonane przez organ I instancji wskazał na uregulowania zawarte w art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n.

i dodał jednocześnie, że art. 216 poszerza zakres stosowania wyżej wymienionego przepisu m. in. do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami

i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.).

Wojewoda podał, że z dokumentacji geodezyjno-prawnej wynika, że na wniosek S. I. z dnia [...] sierpnia 1988 r. zatwierdzony został podział nieruchomości, w wyniku którego powstały między innymi działki nr 140/4 i 140/5. Działki te - jak wynika z decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego z [...] sierpnia 1988 r. [...] o zezwoleniu na podział nieruchomości - wydzielone zostały pod budowę ulicy i przeszły na własność Skarbu Państwa. Zgodnie z art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1988 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, grunty wydzielone pod ulicę przechodziły na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem, w którym decyzja o podziale stała się ostateczna. W przedmiotowej sprawie Skarb Państwa stał się właścicielem działek nr 140/4 oraz nr 140/5 z dniem [...] września 1988 r. Natomiast zgodnie

z decyzją Wojewody z dnia [...] listopada 1999 r. nr [...] działki te stały się własnością Gminy Miasto [...], a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...].

Nadto na podstawie sporządzonej przez geodetę dokumentacji geodezyjnej ustalono, że w wyniku modernizacji ewidencji gruntów oraz podziału nieruchomości działka nr 140/4 o pow. 0,0790 ha w obr. [...] miasta R. zmieniła oznaczenie i powierzchnię na działkę nr 2173 o pow. 0,0794 ha, obr. [....], natomiast działka nr 140/5 o pow. 0,1802 ha w obr. [...] miasta R. zmieniła oznaczenie na działkę nr 2177 o pow. 0,1805 ha, obr. [....]. Działka nr 2177 na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2000 r. ([...]) podzieliła się na działki nr 2177/1 o pow. 0,0437 ha (będącą własnością osób fizycznych), nr 2177/2 o pow. 0,0870 ha (będącą własnością osób fizycznych), nr 2177/3 o pow. 0,0499 ha (będącą własnością Gminy Miasta [...]).

Dokonując oceny kwestionowanej decyzji Wojewoda podał, że decyzja ta mimo prawidłowego rozstrzygnięcia w kwestii umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zawiera błędne uzasadnienie. Umorzenie postępowania administracyjnego nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, zatem

w tym zakresie błędne jest stanowisko Starosty wyrażone w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.

Wojewoda uznał jednakże, że mimo błędnego uzasadnienia rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Wyjaśnił, że zgodnie z regulacją zawartą w art. 216 ust. 2 u.g.n. przypadki, o których w nim mowa dotyczą "nabycia" nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, na podstawach tam wskazanych, podczas gdy w art. 216 ust. 1 u.g.n. jest mowa o nieruchomościach "przejętych lub nabytych" na rzecz Skarbu Państwa,

w oparciu o podane przepisy. Wojewoda wyjaśnił, że taka różnica w omawianych regulacjach, powiązana z wprowadzoną w u.g.n. zmianą, polegającą na dodaniu

w art. 4 u.g.n. po pkt 3a punktu 3b, zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa

o zbywaniu albo nabywaniu nieruchomości - należy przez to rozumieć dokonywanie czynności prawnych, na podstawie których następuje przeniesienie własności nieruchomości lub przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej albo oddanie jej w użytkowanie wieczyste, upoważniała do przyjęcia, że nabycie nieruchomości, o którym mowa w art. 216 u.g.n., nie może być utożsamiane z wywłaszczeniem nieruchomości na podstawie aktu administracyjnego, ani z przejęciem nieruchomości z mocy prawa. Następuje ono poprzez przeniesienie własności nieruchomości w drodze umowy.

W konsekwencji organ wyjaśnił, że w tak rozumianym pojęciu "nabycia nieruchomości" nie mieści się przejęcie własności nieruchomości, na rzecz Skarbu Państwa, z mocy prawa na podstawie art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia

1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Grunty wydzielone pod budowę ulicy z nieruchomości objętej podziałem, które przeszły na własność Państwa z mocy prawa z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, nie mogą być objęte żądaniem zwrotu na podstawie art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. Chociaż przejście prawa własności na rzecz Państwa odbywało się za odszkodowaniem, to jednak nie było to wywłaszczenie nieruchomości, lecz przejście na własność Państwa z mocy samego prawa, bez potrzeby wydawania jakiejkolwiek decyzji w przedmiocie tak uzyskanego tytułu prawnego, (art. 12 ust. 1, 3, 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości).

Reasumując Wojewoda stwierdził, że brak możliwości zastosowania art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. skutkuje brakiem roszczenia, a tym samym postępowanie takie jest bezprzedmiotowe i należy je umorzyć.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Rzeszowie złożyli S. I. i Z. I. – zastępowani przez pełnomocnika r. pr. A. M. wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zarzucili naruszenie art. 139 ust. 3, art. 137, art. 216 u.g.n. poprzez ich niezastosowanie, art. 16 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że zachodzi tożsamość sprawy zakończonej decyzją z [...] sierpnia 2006 r., a także poprzez błędne przyjęcie, że nie zachodzi zmiana stanu prawnego uzasadniająca wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności. Skarżący wskazali także na naruszenie art. 8 K.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego zbadania stanu faktycznego sprawy, wniosków i twierdzeń skarżących a dotyczących ustalenia czy decyzja o podziale działek 140/4 i 140/5 pozostaje w obrocie prawnym.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie

i powołał się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.).

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik spawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach – stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części. Stwierdzenie wydania decyzji

z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, gdy zachodzą przyczyny określone

w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, powoływanej dalej jako "P.p.s.a.").

W wyniku rozpoznania skargi wniesionej w sprawie niniejszej, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie skontrolował zaskarżoną decyzję w jej całokształcie i nie stwierdził naruszeń prawa, które nakazywałyby usunięcie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Wojewody z [...] lipca 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z [...] czerwca 2017 r. orzekającą o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w obr. 219 R. – W., oznaczonej jako działki nr 2173 i 2177/3 o pow. 0,0794 ha oraz nr 2177/3 o pow. 0,0499ha, obj. KW Nr [...], stanowiącej własność Gmin Miasto [...]. Powyższe decyzje zostały podjęte w wyniku rozpoznania wniosku S. I. i Z. I. z dnia [...] czerwca 2015 r.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy na gruncie przepisów u.g.n. dopuszczalne jest dochodzenie zwrotu nieruchomości, której własność przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 12 ust. 1, 3

i 5 z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 sierpnia 1988 r.).

Tytułem jednakże wstępu Sąd zauważa jednak, że słusznym jest stanowisko Wojewody, który w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji zauważył, że decyzja organu I instancji mimo prawidłowego rozstrzygnięcia w kwestii umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zawiera błędne uzasadnienie. Mianowicie wyjaśnił, że umorzenie postępowania administracyjnego (co nastąpiło decyzją Wojewody z dnia [...] marca 2017 r. nr [...], która zapadła ostatecznie w wyniku rozpoznania wniosku S. I. z [...] grudnia 2005 r.) nie jest rozstrzygnięciem merytorycznym i nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. W ocenie Sądu stanowisko Wojewody uznające, że mimo błędnego uzasadnienia zawartego w decyzji Starosty, rozstrzygniecie jest prawidłowe i brak jest podstaw do jej uchylenia, jest zasadne.

Wyjaśnić należy, że organ odwoławczy dostrzegając błędne uzasadnienie zawarte w decyzji organu I instancji i jednocześnie prawidłowe rozstrzygnięcie, znajdujące umocowanie w obowiązujących przepisach prawa nie mógł wydać decyzji kasacyjnej, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., powodującej przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, ponieważ decyzja ta może być podjęta tylko w sytuacjach, określonych w tym przepisie, a więc gdy decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Żadne inne wady decyzji podjętej w I instancji, nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji kasacyjnej. W sprzeczności zatem z art. 138 § 2 K.p.a. pozostawałoby wydanie decyzji kasacyjnej zarówno

w przypadku, gdy zaskarżona decyzja była dotknięta jedynie błędami natury prawnej, jak i w przypadku, gdy postępowanie wyjaśniające pierwszej instancji jest dotknięte brakami, które z powodzeniem można uzupełnić w postępowaniu odwoławczym. Prawidłowo zatem w niniejszej sprawie organ II instancji dostrzegając, że decyzja Starosty zawiera jedynie błędne uzasadnienie, utrzymał ją w mocy, a w treści uzasadnienia konwalidował błąd organu I instancji. Wada ta (przyjęcie przez organ I instancji, że zaistniała powaga rzeczy osądzonej) nie miała wpływu na końcowe załatwienie sprawy.

Odnosząc się zaś do meritum sprawy wskazać należy, że problematykę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy u.g.n. Punkt wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowić musi treść art. 136 ust. 1 u.g.n., stosownie do którego nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Zgodnie zaś z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei w myśl art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy istotne znaczenie ma jednak treść unormowań zawartych w art. 216 u.g.n.

Jak stanowi art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz

z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego.

Natomiast na zasadzie art. 216 ust. 2 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie:

1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172);

2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31);

3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.).

Z treści powyżej przytoczonych przepisów wynika, że przypadki, o których mowa w art. 216 ust. 2 u.g.n. dotyczą "nabycia" nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, na podstawach tam wskazanych, podczas gdy w art. 216 ust. 1 u.g.n. jest mowa o nieruchomościach "przejętych lub nabytych" na rzecz Skarbu Państwa,

w oparciu o podane przepisy.

Pod pojęciem "nabycia nieruchomości", o którym mowa w art. 216 u.g.n., stosownie do art. 4 pkt 3b u.g.n., ustawodawca rozumie dokonywanie czynności prawnych, na podstawie których następuje przeniesienie własności nieruchomości lub przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej albo oddanie jej w użytkowanie wieczyste. W konsekwencji przyjmuje się, że użyte w art. 216 u.g.n. pojęcie "nabycie nieruchomości" nie może być utożsamiane

z wywłaszczeniem nieruchomości na podstawie aktu administracyjnego ani

z przejęciem nieruchomości z mocy prawa. Oznacza to, że "nabycie nieruchomości" nie obejmuje przypadków, gdy przejęcie własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło z mocy prawa na podstawie art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Jak wynika z ugruntowanego w tym zakresie orzecznictwa sądów administracyjnych, grunty wydzielone pod budowę ulicy z nieruchomości objętej podziałem, które zgodnie z tym przepisem przeszły na własność Państwa z mocy prawa (ipso iure) z dniem,

w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, nie mogą być objęte żądaniem zwrotu na podstawie art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. (wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2007 r., akt I OSK 1863/06, z dnia 27 kwietnia 2009 r., I OSK 667/08, z dnia 3 marca 2011 r., I OSK 645/10, z dnia 12 lutego 2014 r., I OSK 1909/12 czy z 16 września 2016 r., I OSK 2865/14).

Z dokonanych przez organ prawidłowych ustaleń, a które znajdują odzwierciedlenie w aktach sprawy, wynika, że decyzją z dnia [...] sierpnia 1988 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku S. I., Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego, działając na podstawie art. 12 ust. 1, 3 i 5 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, zezwolił na podział nieruchomości i zatwierdził projekt podziału gruntów. W wyniku tej decyzji dokonano podziału działki nr 140 obr. [...] w celu wydzielenia działek budowlanych nr 140/1, 140/2 i 140/3 przeznaczonych pod zabudowę budynkami wolnostojącymi. Natomiast działki nr 140/4 i 140/5 obr. [...] wydzielone zostały pod budowę ulicy i zaznaczono, że na podstawie art. 12 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, przechodzą one na własność Skarbu Państwa, z dniem w którym decyzja ta stanie się prawomocna.

Jak wynika z akt sprawy Skarb Państwa stał się właścicielem działek nr 140/4 oraz nr 140/5 z dniem [...] września 1988 r. Następnie decyzją z [...] grudnia 1988 r. nr [...] przyznane zostało odszkodowanie pieniężne za nieruchomość przejętą na podstawie ww. ostatecznej decyzji z [...] sierpnia 1988 r., obejmującą działki nr 140/4 i 140/5 obr. [...]. Natomiast na mocy decyzji Wojewody z [...] listopada 1999 r. nr [...] działki te stały się własnością Gminy Miasto [...], a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...].

Z akt sprawy wynika także, że na podstawie sporządzonej przez geodetę dokumentacji geodezyjnej ustalono, że w wyniku modernizacji ewidencji gruntów oraz podziału nieruchomości działka nr 140/4 o pow. 0,0790 ha w obr. [...] miasta R. zmieniła oznaczenie i powierzchnię na działkę nr 2173 o pow. 0,0794 ha, obr. [...], R. – W., natomiast działka nr 140/5 o pow. 0,1802 ha w obr. [...] miasta R. zmieniła oznaczenie na działkę nr 2177 o pow. 0,1805 ha, obr. [...], R. – W. Działka nr 2177 na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2000 r. ([...]) podzieliła się na działki nr 2177/1 o pow. 0,0437 ha (będącą własnością osób fizycznych), nr 2177/2 o pow. 0,0870 ha (będącą własnością osób fizycznych), nr 2177/3 o pow. 0,0499 ha (będącą własnością Gminy Miasta [...]).

Reasumując, stwierdzić należy, że skoro działki nr 2173 i 2177/3, o których zwrot wystąpili skarżący, powstały w wyniku podziału działek nr 140/4 i 140/5, które to przeszły na rzecz Skarbu Państwa na mocy decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego z [...] sierpnia 1988 r., w trybie art. 12 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, to prawidłowo przyjął Wojewoda, że możliwość zwrotu przedmiotowych działek jest wyłączona z uwagi na treść art. 216 ust. 2 u.g.n. (dotyczącego "nabycia nieruchomości"). Raz jeszcze należy podkreślić, że "nabycie" nieruchomości, o którym mowa w art. 216 u.g.n., nie może być utożsamiane z wywłaszczeniem nieruchomości na podstawie aktu administracyjnego ani z przejęciem nieruchomości z mocy prawa. Następuje ono poprzez przeniesienie własności nieruchomości w drodze umowy. W konsekwencji więc, w tak rozumianym pojęciu "nabycie nieruchomości" nie mieści się przejęcie własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa na podstawie art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Brak możliwości zastosowania art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. skutkuje brakiem roszczenia, które mogłoby być uwzględnione w postępowaniu administracyjnym. Z tej przyczyny słusznie zauważył organ odwoławczy, że takie postępowanie jest bezprzedmiotowe i jako takie należało je umorzyć, na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.

Odnośnie zarzutu braku ustalenia przez organ czy decyzja o podziale pozostaje w obrocie prawnym, Sąd zauważa, że jest on bezpodstawny. W aktach sprawy znajduje się bowiem pismo SKO z [...] lutego 2017 r. (stanowiące odpowiedź na wezwanie Wojewody), w którym wskazano, że wniosek S. I. o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w [...] z dnia [...] sierpnia 1988 r., wobec nieuzupełnienia jego braków, pozostawiony został bez rozpoznania

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji i skargę oddalił.