Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2704/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, Sędziowie sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), Protokolant referent Wiktoria Sosnowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 7 września 2022 r., nr KOC/4310/Sw/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania A. D., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 8 czerwca 2022 r., nr UD-IV-WSZ-SRIl/000337/ZZ_SW/2022, o uznaniu świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i obowiązku jego zwrotu.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Wnioskiem z 1 lutego 2021 r. A. D. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz dzieci: K. i L. D. Wnioskiem z tego samego dnia Z.K. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz dzieci: K. i L. D.

Informacją z 7 czerwca 2021 r., nr UD-IV-WSZ-SRIl/02749/SW/2021, Prezydent m. st. Warszawy przyznał A. D. świadczenie wychowawcze na dzieci: K. D. na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. w wysokości po 500 zł miesięcznie oraz L. D. na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. w wysokości po 500 zł miesięcznie.

Decyzją z 9 czerwca 2021 r., nr UD-IV-WSZ-SRI/021194/SW/2021, Prezydent m. st. Warszawy odmówił Z. K. przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz dzieci: K. i L. D. Organ wskazał, że wniosek na te same dzieci złożył w dniu 1 lutego 2021 r. również ich ojciec i w dniu 7 czerwca 2021 r. przyznano mu wnioskowane świadczenie.

Decyzją z 27 października 2021 r., nr KOC/4258/Sw/21, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpoznaniu odwołania Z. K., uchyliło decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 9 czerwca 2021 r. i przekazało temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z 5 stycznia 2022 r., nr UD-IV-WSZ-SRII/026647/SW/2021, Prezydent m. st. Warszawy uchylił prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego A. D. w dniu 7 czerwca 2021 r. na rzecz K. D. i L. D. na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. Organ uzasadnił, że A. D. nie zamieszkuje z dziećmi i tym samym nie spełnia przesłanek do otrzymywania przedmiotowego świadczenia wynikających z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z 11 lutego 2016 r.

Decyzją z 8 czerwca 2022 r. Prezydent m. st. Warszawy orzekł w pkt 1 o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia wychowawczego przyznanego na K. D. w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 30 listopada 2021 r. w wysokości 3 000 zł, w pkt 2 o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia wychowawczego przyznanego na L. D. w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 30 listopada 2021 r. w wysokości 3000 zł, w pkt 3 o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przyznanego na K. D. w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 30 listopada 2021 r. w wysokości 3000 zł oraz w pkt 4 o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przyznanego na L. D. w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 30 listopada 2021 r. w wysokości 3000 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył A. D

Decyzją z 7 września 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 8 czerwca 2022 r.

Kolegium uzasadniło, że przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. wyraźnie wiążą przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego ze sprawowaniem faktycznej, realnej opieki nad dzieckiem. W założeniu ustawodawcy ciężar utrzymania małoletniego ma być pokrywany przez sprawującego rzeczywistą opiekę rodzica z wypłacanych na tych podstawach prawnych kwot pieniężnych. Wobec tego dla przyznania świadczenia wychowawczego konieczne jest ustalenie przez organ, z kim (z którym rodzicem po rozwodzie lub separacji) mieszka faktycznie dziecko.

Organ podniósł, że na formularzu wniosku z 1 lutego 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego zawarto informację, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczeń wychowawczych, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, osoba ubiegająca się o to świadczenie jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot je realizujący. We wniosku zawarto również pouczenie, że niepoinformowanie o takich zmianach organu właściwego może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych.

Kolegium podniosło, że w niniejszej sprawie świadczenie wychowawcze przyznano A. D. z uwzględnieniem art. 22 ustawy. Jak bowiem ustalił organ, po przeprowadzeniu wywiadów środowiskowych z ojcem i matką dzieci, opieka nad dziećmi sprawowana była w sposób naprzemienny, jednakże taka forma opieki nie została zatwierdzona przez sąd.

Kolegium wskazało, że 24 listopada 2021 r. Prezydent powziął informację, że na mocy wyroku Sądu Rejonowego z 22 czerwca 2021 r., sygn. akt III RC [...], A.D. jest zobowiązany do uiszczania alimentów na rzecz dzieci. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że K. i L. D. od lutego 2021 r. mieszkają wspólnie z matką. Sąd wskazał, że rodzice uregulowali sposób wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dziećmi w porozumieniu z 7 listopada 2016 r., w którym ustalono, że miejscem zamieszkania dzieci będzie każdorazowe miejsce zamieszkania matki, przy założeniu że miejsce zamieszkania matki będzie na terenie m. st. Warszawy.

Organ odwoławczy zauważył, że ustawa z 11 lutego 2016 r. nie zawiera własnej definicji miejsca zamieszkania dziecka. Zatem zastosowanie w tym zakresie powinny znaleźć ogólne regulacje zawarte w kodeksie cywilnym. Zgodnie z nimi uprawnionym do świadczenia wychowawczego będzie ten rodzic, który zamieszkuje wspólnie z dzieckiem, sprawuje nad nim bezpośrednią opiekę. Kolegium wskazało, że małoletnie dzieci skarżącego zamieszkują z matką i są na jej utrzymaniu, o czym świadczy również zobowiązanie skarżącego do ponoszenia na ich rzecz alimentów.

Odnosząc się do argumentacji zawartej w odwołaniu organ podniósł, że na określoną w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy definicję nienależnie pobranych świadczeń składa się wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego mimo braku prawa do jego pobierania. Bez znaczenia pozostaje natomiast element subiektywny czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenia wychowawcze, że świadczenie nie powinno zostać przyznane albo że zaistniały okoliczności powodujące ustanie do niego prawa. Zatem dla uznania na podstawie tej przesłanki, że świadczenie zostało nienależnie pobrane nie jest istotne, że osoba uprawniona nie miała świadomości, że jej się ono nie należy. Ustawa nie przewiduje wymogu uznania świadczenia za nienależnie pobrane od konieczności pouczenia osoby pobierającej świadczenia o braku podstaw do jego pobierania.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A. D. zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie:

1) art. 4 ust. 1 i ust. 3, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez analizę materiału dowodowego w całkowitym oderwaniu od ratio legis tej ustawy, a tym samym zaniechanie zbadania, czy pobrane przez skarżącego w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 30 listopada 2021 r. świadczenie wychowawcze zostało w rzeczywistości spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb dzieci skarżącego, co w przypadku prawidłowego zbadania winno doprowadzić organ do twierdzenia, że pobrane przez skarżącego świadczenie nie było nienależnie pobrane;

2) art. 22 ustawy z 11 lutego 2016 r. poprzez zaniechanie zlecenia organowi pierwszej instancji wywiadu kuratorskiego lub wyjaśnienia kto sprawował opiekę nad małoletnimi dziećmi w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 30 listopada 2021 r., wobec uzyskania przez Prezydenta informacji o wyroku Sądu Rejonowego dla [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich z 22 czerwca 2021 r., sygn. akt. III RC [...], z którego uzasadnienia wynikało, że małoletni mieszkają od lutego 2021 r. wraz z matką, a zatem wykonanie ww. czynności było zasadne wobec powzięcia przez organ pierwszej instancji odmiennych informacji niż te wynikające z wywiadów kuratorskich przeprowadzonych w marcu oraz maju 2021 r.;

3) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niezebranie oraz nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący i właściwy całości materiału dowodowego zalegającego w aktach sprawy, w tym:

a) pominięcie istotnych okoliczności wskazywanych przez skarżącego w piśmie do Prezydenta m.st. Warszawy z 8 lutego 2022 r. i dowodów tam załączonych oraz stanowiska skarżącego zawartego w odwołaniu od decyzji z 8 czerwca 2022 r., z których to dowodów wprost wynika, że skarżący sprawował w okresie objętym postępowaniem tj. od czerwca 2021 r. do listopada 2021 r. faktyczną opiekę nad małoletnimi w formie opieki naprzemiennej (skarżący sprawował wówczas średnio 17 dni w miesiącu opieki nad dziećmi), a ponadto świadczenie wychowawcze spożytkował na cele związane z utrzymaniem małoletnich dzieci;

b) pominięcie okoliczności faktycznych wynikających z wywiadów środowiskowych przeprowadzonych 3 marca 2021 r. u matki małoletnich oraz 11 maja 2021 r. u skarżącego, z których bezpośrednio wynika, że opieka nad małoletnimi sprawowana była przez rodziców w sposób naprzemienny;

c) pominięcie okoliczności, że porozumienie rodzicielskie z 7 listopada 2016 r., na które powołuje się organ, skarżący wypowiedział we wrześniu 2019 r., co również potwierdził Sąd Rodzinny w uzasadnieniu wyroku z 22 czerwca 2021 r., a co w całości przemilczał organ, natomiast fakt ten potwierdza, że w spornym okresie, tj. od czerwca do listopada 2021 r., strony nie ustaliły stałego miejsca zamieszkania małoletnich, gdyż opieka nad dziećmi była wówczas (i w dalszym ciągu jest nieprzerwanie od października 2015 r.) sprawowana w sposób naprzemienny, a skarżący spędzał z dziećmi czas od poniedziałku do środy oraz w 1 (jeden) weekend w miesiącu, a od września 2021 r. zakres opieki skarżącego nad dziećmi zwiększył się do czwartku tj. przeszło 17 dni w miesiącu;

d) całkowicie nieuzasadnione twierdzenie, że dla definicji świadczenia nienależnie pobranego nie ma znaczenia element subiektywny czyli stan świadomości, podczas gdy w postępowaniu w tym przedmiocie organ ma obowiązek ustalić czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło "z winy" strony i w konsekwencji czy świadczenie to miało charakter nienależnego;

4) art. 6 i art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej, w sytuacji w której skarżący, będący podmiotem uprawnionym do pobierania świadczenia wychowawczego w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 30 listopada 2021 r., spożytkował je tylko i wyłącznie na cele związane z utrzymaniem małoletnich, co bezsprzecznie potwierdza zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i w rezultacie nie powinno to spotkać się z negatywnymi konsekwencjami finansowymi ze strony Państwa.

Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.

Ponadto, na podstawie art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zestawienia wydatków za wizyty stomatologiczne małoletnich dzieci w dniach 1, 6, 13 i 27 września 2021 r. oraz dotyczących tego leczenia potwierdzeń przelewów, potwierdzenia wydatków na wakacje dzieci, oświadczenia z 10 października 2022 r., pisma z 14 września 2021 r. w sprawie przed Sądem Rejonowym dla [...] w [...] V Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt. V Nsm [...], oświadczenia nauczycielki E. D. z 5 listopada 2020 r. - celem wykazania spożytkowania przez skarżącego świadczenia wychowawczego przyznanego w spornym okresie w łącznej kwocie 6.000 zł na utrzymanie dzieci, w tym na ich wakacje, wizyty stomatologiczne, a także bieżące koszty wyżywienia, zakupu odzieży i obuwia itp., braku podstaw do uznania, że pobrane świadczenie w spornym okresie jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz faktu sprawowania przez skarżącego w spornym okresie opieki naprzemiennej nad dziećmi.

Skarżący uzasadnił, że obowiązkiem organu była ocena czy przyznane świadczenie wychowawcze zostało wykorzystane zgodnie z jego przeznaczeniem, czyli spożytkowane zgodnie z celem wskazanym w art. 4 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. Prezydent w sposób nieuzasadniony oparł się jedynie na ustaleniach Sądu Rejonowego zawartych w wyroku z 22 czerwca 2021 roku, z którego uzasadnienia wynikało, że małoletni mieszkają od lutego 2021 r. z matką. Powyższe pozostawało w sprzeczności z przeprowadzonymi już w kolejnych miesiącach, tj. marcu i maju 2021 r., wywiadami kuratorskimi. To wyniki przeprowadzonych wywiadów powinny mieć decydujące znaczenie w kontekście oceny miejsca zamieszkania małoletnich w spornym okresie. Niezależnie od powyższego, jeśli organ miał wątpliwości co do faktycznego miejsca zamieszkania dzieci to powinien zlecić przeprowadzenie kolejnego wywiadu środowiskowego lub wyjaśnień tej kwestii, czego nie uczynił tym samym naruszając art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a.

Organy pominęły istotne okoliczności i dowody wskazywane w piśmie z 8 lutego 2022 r. i w odwołaniu, z których wprost wynika, że od czerwca do listopada 2021 r. skarżący sprawował faktyczną opiekę nad dziećmi w formie opieki naprzemiennej, a ponadto otrzymane świadczenie spożytkował na potrzeby dzieci. W zaskarżonym rozstrzygnięciu pominięto również kwestię wypowiedzenia porozumienia rodzicielskiego we wrześniu 2021 r. Okoliczność ta potwierdza zaś, że w spornym okresie strony nie ustaliły stałego miejsca zamieszkania dzieci. Opieka nad nimi była bowiem wówczas i nadal jest sprawowana w sposób naprzemienny.

Skarżący zarzucił również błędną wykładnię art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy poprzez uznanie, że na definicję świadczeń nienależnie pobranych składa się wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego pomimo braku prawa do jego pobierania. Zdaniem skarżącego, w postępowaniu w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia obowiązkiem organu jest ustalenie czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z winy osoby pobierającej świadczenie. Kwestia ta powinna być uwzględniona w każdym z przypadków wymienionych w art. 25 ust. 2 ustawy. W niniejszej sprawie organ wydał decyzję bez ustalenia czy skarżący miał świadomość tego, że utracił prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci. W tej sytuacji organy przede wszystkim powinny były zbadać kto czerpał korzyści z wypłaconego świadczenia. Skarżący podniósł, że od września do listopada 2021 r. na wizyty stomatologiczne dzieci wydał łącznie [...] zł, co potwierdza dokumentacja załączona do skargi. Do skargi załączył również potwierdzenie wydatków na wakacje dzieci w sierpniu 2021 r., tj. koszty noclegów w wysokości po [...] złotych na dziecko oraz paliwa i winiet w wysokości [...] złotych na dziecko. Dodał, że koszty wyżywienia i atrakcji dla dzieci wyniosły około [...] zł na dziecko.

Skarżący wyjaśnił również, że w czasie gdy dzieci przebywają u niego (od poniedziałku do środy, a od września 2021 r. od poniedziałku do czwartku oraz jeden weekend w miesiącu zaspokajał bieżące potrzeby żywieniowe, mieszkaniowe, odzieżowe, a także atrakcję i rozrywkę dla dzieci. Podsumował, że w spornym okresie pełnił rolę pierwszoplanowego rodzica, sprawował nad dziećmi opiekę przez 17 dni w tygodniu i wówczas w większości to jego obciążały koszty utrzymania dzieci. Całość przyznanego świadczenia skonsumował na zaspokojenie bieżących potrzeb dzieci. W konsekwencji nie można mówić o nienależnie pobranym świadczeniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 25 ust. 1-3 i ust. 7-9 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2021 r. poz. 1577), dalej zwanej "ustawą" lub "ustawą z 11 lutego 2016 r.", w brzmieniu obowiązującym w dacie jej wydania.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Z kolei w myśl art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.

W powołanej regulacji ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia". Pojęcie to odnosi się do się do cechy czynności (pobrania), a nie cechy świadczenia (nienależnego). Należy zatem rozróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od pojęcia "świadczenia nienależnie pobranego". W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" jest świadczeniem pobranym przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Innymi słowy, o świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, że świadczenie jej nie przysługuje (por. wyrok WSA w Warszawie z 3 września 2019 r., I SA/Wa 1200/19, Lex nr 3013670).

Nie kwestionując powyższego stanowiska podkreślić trzeba, że w dniu 1 lipca 2019 r. weszła w życie ustawa z 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 924). W wyniku dokonanej tym aktem nowelizacji ustawy z 11 lutego 2016 r. pojęcie świadczenia nienależnie pobranego w większości przypadków nie odnosi się do elementu subiektywnego czyli stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie wychowawcze. Dotyczy to, między innymi, uznania świadczenia za nienależnie pobrane w oparciu o przesłankę z art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy z 11 lutego 2016 r. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się, że w przypadku regulacji zamieszczonej w powołanym przepisie nie bierze się pod uwagę świadomości strony co do spełniania przesłanek ustawowych. Nie ocenia się również skutków braku pouczenia o prawie do świadczenia wychowawczego. Na definicję świadczeń nienależnie pobranych w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy składa się więc wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego pomimo braku prawa do jego pobierania (por. wyrok WSA w Warszawie z 23 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 3042/21, Lex nr 3404422).

Oceniając powyższe okoliczności trzeba mieć na uwadze realia konkretnej sprawy, w tym charakter świadczenia, które ma zostać uznane za nienależnie pobrane. Niniejsza sprawa dotyczy świadczenia wychowawczego, którego cel wskazano w art. 4 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie wychowawcze przeznaczone jest na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych. Prawo do świadczenia wychowawczego nabywa się z mocy prawa przy łącznym spełnieniu przesłanek wskazanych w ustawie z 11 lutego 2016 r., a więc również przesłanki o charakterze podmiotowym. O tej przesłance przesądza z kolei treść art. 4 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym świadczenie wychowawcze przysługuje, między innymi, matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a ustawy. Ten ostatni przepis stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Z przytoczonych regulacji wynika, że uprawnienie do otrzymywania świadczenia wychowawczego ustawodawca wiąże nierozerwalnie z faktem utrzymywania dziecka i wspólnego z nim zamieszkiwania, co z kolei uzasadnia cel tego świadczenia, o jakim mowa w art. 4 ust. 1 ustawy.

Na gruncie niniejszej sprawy organy wskazały, że wypłacone skarżącemu świadczenie wychowawcze przyznano z uwzględnieniem art. 22 ustawy z 11 lutego 2016 r. Jak bowiem ustalił Prezydent, po przeprowadzeniu wywiadów środowiskowych u ojca i matki, opieka nad dziećmi sprawowana była w sposób naprzemienny, jednak taka forma opieki nie została zatwierdzona przez sąd. Prawidłowo jednak uznało Kolegium, że o opiece naprzemiennej w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy z 11 lutego 2016 r. można mówić tylko w sytuacji gdy w tym przedmiocie zapadnie orzeczenie sądu. Kwestia sprawowania opieki naprzemiennej nad dziećmi nie może bowiem podlegać interpretacji stron czy organu administracji. W niniejszej sprawie nie budzi sporu, że nie zostało wydane orzeczenie sądu w przedmiocie opieki naprzemiennej. Tym samym nie można podzielić zawartej w skardze argumentacji, opartej o treść wywiadów środowiskowych z 3 marca 2021 r. i 11 maja 2021 r., że w sprawie mamy do czynienia z opieką nad małoletnimi sprawowaną w formie opieki naprzemiennej.

Słusznie w tym kontekście Kolegium powołało się na treść wyroku Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z 22 czerwca 2021 r., sygn. akt III RC [...]. Powołanym orzeczeniem, po rozpoznaniu powództwa małoletnich reprezentowanych przez matkę Z. K, Sąd zasądził na rzecz K. i L. D. alimenty od A. D. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że od lutego 2021 r. małoletni mieszkają wspólnie z matką w wynajmowanym przez nią domu. Jednocześnie Sąd podniósł, że wcześniej małoletni wraz z matką mieszkali w mieszkaniu stanowiącym własność kuzynki ojca małoletnich, z którego wyprowadzili się pod koniec 2019 r. Następnie matka małoletnich wynajmowała mieszkanie przy Al. [...] w [...], a od lutego 2020 r. małoletni wraz z matką mieszkali w mieszkaniu przy ul. [...] w [...]. Sąd ustalił również, że matka małoletnich otrzymywała świadczenie 500+ na oboje dzieci, ale po zakończeniu okresu jego pobierania otrzymała informacje z Urzędu, że obecnie wniosek o to świadczenie złożyli oboje rodzice i trwa postępowanie wyjaśniające.

W tej sytuacji za trafną Sąd uznał ocenę organu odwoławczego, że małoletnie dzieci skarżącego zamieszkują z matką i są na jej utrzymaniu, o czym świadczy również zawarte w wyroku Sądu Rejonowego z 22 czerwca 2021 r. zobowiązanie skarżącego do uiszczania alimentów na rzecz dzieci. Sąd nie twierdzi, że skarżący nie utrzymuje dzieci i nie opiekuje się nimi w czasie gdy one u niego przebywają. Jest do tego przecież zobowiązany poprzez uiszczanie alimentów. Może również współdecydować z drugim rodzicem o istotnych sprawach dzieci. Nie można jednak pomijać tego, że w świetle przepisów ustawy z 11 lutego 2016 r. uprawniony do świadczenia wychowawczego jest ten z rodziców, który zamieszkuje wspólnie z dzieckiem i sprawuje nad nim bezpośrednią opiekę. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny trafnie podniósł, że miejsce zamieszkania, o którym mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. dotyczy faktycznego przebywania dziecka u danego rodzica i ponoszenia przez tego rodzica kosztów utrzymania (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2021 r., I OSK 2775/20, Lex nr 3336624).

Prawidłowo zatem uznały organy, że świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącego na małoletnich K. i L. D. w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 30 listopada 2021 r. było świadczeniem nienależnie pobranym. Skarżący nie spełniał bowiem przesłanek podmiotowych do pobierania wskazanego świadczenia, o jakich mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z 11 lutego 2016 r.

Poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń co do miejsca zamieszkania dzieci u matki i sprawowania przez nią bieżącej opieki nad małoletnimi nie zdołała przy tym podważyć podniesiona w skardze argumentacja dotycząca sprawowania w spornym okresie faktycznej opieki nad dziećmi w formie opieki naprzemiennej i pełnienia w tym okresie przez skarżącego funkcji pierwszoplanowego rodzica. Jak już wskazano wyżej, w niniejszej sprawie nie można mówić o opiece naprzemiennej w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy. Brak jest bowiem orzeczenia sądu, które uregulowałoby tę kwestię. Ponadto, wobec pobierania przez skarżącego świadczenia wychowawczego pomimo niewypełnienia przesłanek podmiotowych do skorzystania z tej formy wsparcia na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia nie mogła mieć wpływu podniesiona w skardze argumentacja co do przeznaczenia w całości pobranych w spornym okresie kwot świadczenia wychowawczego na potrzeby małoletnich K. i L. D., co w ocenie strony pozostaje zgodne z celem ustawy z 11 lutego 2016 r. Przy ocenie zasadności stanowiska skarżącego o niemożności pogodzenia żądania zwrotu świadczenia z ratio legis ustawy nie można również pomijać okoliczności rozpoznawanej sprawy, gdzie pobranie przez skarżącego świadczenia wychowawczego na dzieci w sposób bezpośredni rzutowało na uprawnienie w tym zakresie przysługujące matce dzieci. Tym samym dla oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia nie mogły mieć znaczenia załączone do skargi dowody na wykazanie opisanych wyżej okoliczności.

Wobec powyższego, za niezasadne Sąd uznał podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 4 ust. 1 i ust. 3, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6 ustawy z 11 lutego 2016 r., a także art. 6 i art. 8 k.p.a.

W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. Akta sprawy potwierdzają, że organy w sposób wyczerpujący zebrały i oceniły cały materiał dowodowy, zarówno w zakresie możliwości uznania skarżącego za osobę uprawnioną do pobierania w spornym okresie świadczenia wychowawczego na małoletnich K. i L. D., jak też możliwości uznania pobranego przez skarżącego w tym okresie świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne (art. 7 k.p.a.), jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.) Sąd uznał za wystarczające do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, a uzasadnienia zaskarżonych decyzji spełniają wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), orzekł jak w sentencji.