Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 5379/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 174, art. 183 par. 1 i 2, art. 269 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 89 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 165
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 lipca 2016 r. sygn. akt III SA/Gl 207/16 w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. Z. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach 3.600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 12 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Gl 207/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie kary pieniężnej za urządzenie gier na automatach poza kasynem gry.

Sąd I Instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

W wyniku kontroli przeprowadzonej [...] listopada 2011 r. ustalono, że w lokalu o nazwie "[...]" mieszczącym się w [...], [...], gdzie działalność gospodarczą prowadził M. Z. pod nazwą "[...]", znajdował się m.in. włączony i przygotowany do gry, automat Hot Slot, bez numeru. Gry kontrolne przeprowadzone na tym urządzeniu wykazały, że automat jest urządzeniem elektronicznymi do gier, a gra organizowana jest w celach komercyjnych i ma charakter losowy.

Decyzją z [...] września 2012 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Rybniku nałożył na M. Z. karę pieniężną w wysokości 12.000 zł za urządzanie gier na ww. automacie poza kasynem gry.

Decyzją z [...] sierpnia 2013 r. Dyrektor Izby Celnej w Katowicach utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Organ stwierdził, że osobą urządzającą gry na automacie jest skarżący, a automat został zatrzymany w lokalu, w którym prowadzi on działalność gospodarczą. Organ wskazał, że skarżący podpisał ze spółką [...] umowę najmu powierzchni na wstawienie automatu. Ze strony spółki umowę tę podpisał J. S. jako prezes zarządu. W oparciu o dane zawarte w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego organ ustalił, że J. S. nie był w nim ujawniony ani też nie przedłożył dokumentów uprawniających go do reprezentowania spółki. W tym stanie rzeczy strona nie zachowała minimum staranności w prowadzeniu działalności gospodarczej, zawierając umowę najmu powierzchni lokalu.

Zdaniem organu, brak możliwości nałożenia na osobę fizyczną kary pieniężnej pozwalałby na wyłączenie objęcia sankcją osób i podmiotów prowadzących działalność niezgodnie z wymogami ustawy. Podkreślono, że w prowadzonym równolegle śledztwie w sprawie o sygn. [...] nie zostało wydane rozstrzygnięcie.

WSA w Gliwicach oddalił skargę na powyższą decyzję.

Sąd powołał się na uchwałę siedmiu sędziów NSA z 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16, i stwierdził, że jest nią związany na mocy art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.).

WSA uznał, że organy wykazały, że w lokalu "[...]" w [...] zlokalizowany był automat do gier o charakterze komercyjnym i losowym, co potwierdził przeprowadzony eksperyment oraz opinia biegłego. W chwili kontroli w lokalu automat był włączony i gotowy do gry, a urządzającym gry jest skarżący. Zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości, że w dacie zawarcia umowy najmu lokalu J. S. nie był osobą upoważniona do występowania w imieniu spółki, a skarżący nie wykazał, by dochował należytej staranności przy zawieraniu tej umowy, gdyż nie weryfikował osoby występującej w imieniu spółki. Sąd podzielił stanowisko organu I instancji, że w lokalu "[...]" do [...] września 2011 r. funkcjonowały legalne automaty będące własnością A. sp. z o.o., w tym automat o takiej samej nazwie jak podlegający badaniu, skarżący miał wiedzę o prowadzeniu tego rodzaju działalności, oznakowaniu urządzeń i zasadach ich funkcjonowania.

Zdaniem Sądu, organy zasadnie stwierdziły, że za urządzającego gry na automatach poza kasynem gry należy uznać skarżącego. Dyrektor Izby Celnej w sposób wyczerpujący i przekonujący odniósł się do wszystkich zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie I przekazanie sprawy WSA w Gliwicach do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił:

I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 122 oraz 187 § 1 oraz art. 210 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800; dalej o.p.) poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organy nie podjęły czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co prowadziło do przyjęcia błędnego ustalenia, że skarżący jest osobą urządzającą gry na automatach w rozumieniu art. art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2018 r., poz. 165; dalej u.g.h.);

II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez bardzo lakoniczne uzasadnienie okoliczności faktycznych, które doprowadziły Sąd do wniosku, że spełniona została przesłanka odpowiedzialności skarżącego w postaci urządzania gier na automatach;

III. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, a to art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h., a to przez przyjęcie że skarżąca była osobą urządzającą gry jej skarżący M. Z. albowiem to on wynajął powierzchnię należącego do niego lokalu w sytuacji kiedy nie podejmował on jakichkolwiek aktywnych działań dotyczących zorganizowania przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach w znaczeniu art. 2 ust 3 i 5.

W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Prawidłowe sformułowanie zarzutów skargi kasacyjnej jest o tyle istotne, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że istotą postępowania ze skargi kasacyjnej nie jest ponowne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się ono do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

W pierwszej kolejności NSA odniesie się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a, jako najdalej idącego. Skarżący upatruje naruszenia tego przepisu przez niewystarczające uzasadnienie zaskarżonego wyroku i niewyjaśnienie przez Sąd I instancji, jakie okoliczności spowodowały, że skarżący został uznany za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h

Należy wskazać, że art. 141 § 4 p.p.s.a. określa wymogi uzasadnienia wyroku. Zarzut naruszenia tego przepisu może być skutecznie postawiony, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie albo gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy sąd nie wskaże, jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania i z jakiego powodu (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt: II FPS 8/09, LEX nr 552012; także wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt: II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być na tyle istotne, aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Za jego pomocą nie można natomiast skutecznie zarzucać błędnego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z 18 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1096/13, LEX nr 1572587).

Podniesiony przez skarżącego zarzut nie mógł zostać uwzględniony. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera bowiem wszystkie elementy wymienione w art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji w sposób pełny opisał stan faktyczny sprawy, z uwzględnieniem stanowisk stron, zastosowane przepisy, a także wyjaśnił, dlaczego przepisy te miały zastosowanie w niniejszej sprawie. Uzasadnienie wyroku jest pełne i logiczne i pozwala na kontrolę instancyjną stanowiska Sądu I instancji.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 122 oraz 187 § 1 oraz art. 210 § 4 o.p., NSA stwierdza, że zarzut ten nie poddaje się kontroli, ponieważ został on niewłaściwie skonstruowany. Jak wynika bowiem z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., jedynie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, może stanowić podstawę kasacyjną. Ponadto, zarzut taki musi zostać uzasadniony, a także skarżący powinien wykazać, jaki (realny) wpływ naruszenie miało na rozstrzygnięcie. W skardze kasacyjnej będącej przedmiotem rozpoznania NSA takiego uzasadnienia nie zawarto. Z tego powodu zarzut ten nie poddaje się rozpoznaniu.

Skoro więc skarżący nie podważył stanu faktycznego sprawy, nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie skarżącego za urządzającego gry.

Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, kwestia tego, na kogo może być nałożona kara pieniężna określona w tym przepisie była przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16. Zgodnie z punktem 2 tej uchwały, przepis art. 89 ust.1 pkt 2 u.g.h. jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany urządza gry na automatach. Podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. I to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której przecież – jak to wynika z art. 6 ust. 4 u.g.h. – nie może uzyskać ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Na gruncie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. penalizowane jest zachowanie naruszające zasady dotyczące miejsca urządzania gier hazardowych na automatach, nie zaś zachowanie naruszające zasady dotyczące warunków, od spełnienia których w ogóle uzależnione jest rozpoczęcie, a następnie prowadzenie działalności polegającej na organizowaniu i urządzaniu gier hazardowych, w tym gier na automatach. W świetle jednoznacznej treści przywołanego przepisu za istotne fakty podlegające ustaleniu w postępowaniu administracyjnym w sprawie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach niezgodnie z ustawą należy uznać – po pierwsze – fakt urządzania gier na automatach do gry, o których mowa w art. 2 ust. 3 lub ust. 5 u.g.h., a po drugie – to że gra na automatach jest urządzana poza kasynem gry.

Stanowiskiem tym Naczelny Sąd Administracyjny jest związany, na mocy art. 269 § 1 p.p.s.a., a także podziela je w całości.

Należy jednak wskazać, że pojęcie "urządzającego gry" nie zostało zdefiniowane w u.g.h. Jak wynika orzecznictwa, za urządzanie gier hazardowych uznawany jest ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze (por. np. wyroki NSA z 30 sierpnia 2018 r., sygn. akt II GSK 2255/16, z 27 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 5527/17). W sprawach podmiotów, którym nie można wprost przypisać cechy urządzającego gry na automacie, organy prowadzące postępowanie w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej powinny dokładnie wyjaśnić ich udział w tego rodzaju przedsięwzięciu. W celu ustalenia odpowiedzialności takiego podmiotu istotne jest udowodnienie, że wykonywał on konkretne czynności pozwalające na przypisanie mu cechy urządzającego gry na automatach.

W ocenie NSA, Sąd I instancji zasadnie przyjął za organami, że skarżący mógł zostać uznany za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 p.p.s.a. M. Z. podpisał bowiem umowę, w której zobowiązał się do wynajęcia powierzchni w celu wstawienia automatów do gier. Automaty, znajdujące się w lokalu skarżącego, były włączone. Wobec tego udział skarżącego w urządzaniu gier polegał na udostępnianiu automatów nieograniczonej grupie osób do korzystania. O tym, że skarżący powinien mieć świadomość, że automaty działały niezgodnie z u.g.h., świadczy fakt, że w jego lokalu znajdował się wcześniej legalnie eksploatowany automat o zbieżnej nazwie z automatem stwierdzonym podczas kontroli z [...] listopada 2012 r. Skarżący powinien więc wiedzieć, jakimi cechami charakteryzuje się legalnie działający automat, jak jest oznakowany itp. Skarżący nie zbadał, czy automat Hot Slot, znajdujący się w jego lokalu w dacie kontroli, spełnia te warunki. Powyższe w powiązaniu z faktem udostępniania automatu pozwala na stwierdzenie, że skarżący zasadnie został uznany za urządzającego gry na automatach, zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie stawek za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804 ze zm.). NSA uwzględnił okoliczność, że pełnomocnik organu, który nie występował przed Sądem I instancji, stawił się na rozprawie i wniósł o zasądzenie kosztów.