Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SAB/Sz 8/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
658
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono bezczynność organu 2. wymierzono grzywnę organowi
Powołane przepisy: article: art. 35 par. 3 art. 12
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.),, Sędzia WSA Anna Sokołowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Furtak-Biernat, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 listopada 2015 r. sprawy ze skargi T. w przedmiocie bezczynności organu polegającej na nierozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 sierpnia 2012 r. o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie własne 1. stwierdza bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, 2. stwierdza, że bezczynność organu ma charakter rażący, 3. zobowiązuje organ do wydania orzeczenia w terminie 30 (trzydziestu) dni, licząc od dnia zwrotu akt administracyjnych sprawy, 4. wymierza grzywnę Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w wysokości [...] złotych, 5. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata P. Z. kwotę [...] złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 20.01.2013 r. T.S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę "na bezczynność organu Prezesa ZUS". Skarżąca wskazała, że organ prowadzi sprawę w wyniku jej "skargi na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w W., złożonej 28.09.2012 r." i nie wydał decyzji administracyjnej. Strona zaznaczyła, że pismem z dnia 30.12.2012 r. wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa w tym zakresie. Skarżąca podniosła również, że przy rozpatrywaniu jej spraw organ pierwszej instancji dopuścił się bezczynności polegającej na "nie wyrównaniu niewypłaconych elementów emerytury od dnia 30.01.1994 do 31.12.2005", a organ drugiej instancji nie zareagował na to zaniechanie.

Pismem z 25.02.2013 r., w odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie. Wskazał, że skarżąca pismem z dnia 30.01.2013 r. została poinformowana, że jej pismo z dnia 28.09.2012 r. nie wpłynęło do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ani do Oddziału ZUS w W., ani do Centrali ZUS, czy też innych zainteresowanych placówek).

Zarządzeniem z dnia 27.02.2013 r. Przewodniczący Wydziału IV WSA w Warszawie wezwał Skarżącą do nadesłania "skargi na postanowienie Dyrektora ZUS w W." złożonej w dniu 28.09.2012 r., na którą powołała się w skardze

na bezczynność.

W wykonaniu zarządzenia, przy piśmie z 26.03.2013 r. Skarżąca nadesłała pismo opatrzone datą "21.07.2012 r." skierowane do Prezesa ZUS w Warszawie

za pośrednictwem Dyrektora ZUS Oddziału w W. wraz z kopią potwierdzenia nadania w dniu 28.09.2012 r.

Zarządzeniem z dnia 26.04.2013 r. Sąd wezwał Skarżącą do doprecyzowania daty wydania i numeru (znaku) "postanowienia" Dyrektora Oddziału ZUS w W., na które skarżąca złożyła "skargę" z dnia 28 września 2012 r.

W wykonaniu powyższego zarządzenia, pismem z 3 czerwca 2013 r. Skarżąca poinformowała, że przedmiotem "skargi" z dnia 28.09.2012 r. była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia [...]

nr [...] o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie własne. Decyzja, której kopię Skarżąca przedstawiła, zawierała pouczenie o wynikającym z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych prawie do wystąpienia do Prezesa ZUS z wnioskiem

o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji,

za pośrednictwem Oddziału ZUS w W. Skarżąca podała, że decyzję odebrała w dniu 14 września 2012 r.

Zarządzeniem z dnia 26.04.2013 r. Sąd wezwał również organ do uzupełnienia akt administracyjnych m.in. poprzez nadesłanie zszytych i ponumerowanych akt sprawy Skarżącej o sygn. akt [...].

W odpowiedzi na ww. wezwanie organ przy piśmie z 29.05.2013 r. przesłał akta ww. sprawy wraz z kartą przeglądową (43 ponumerowane karty). W przesłanych aktach znajdował się oryginał pisma Skarżącej opatrzony datą 21.07.2012 r. skierowanego do Prezesa ZUS w Warszawie za pośrednictwem Dyrektora ZUS Oddziału w W. Z prezentaty organu zamieszczonej na dokumencie wynika, że pismo Strony wpłynęło do organu w dniu 3.10.2012 r. (karta nr 3). Z akt sprawy wynika również, że skan ww. pisma, wraz ze skanami pisma przewodniego z 19.10.2012 r. Oddziału w W. oraz relacji Oddziału z 15 października 2012 r. "w sprawie ze skargi z dnia 21.07.2012 r. Pani T.S. na bezczynność organu ZUS", zostały przesłane drogą elektroniczną przez pracownicę sekretariatu Wydziału Organizacji i Analiz ZUS Oddział w W. do Prezesa ZUS za pośrednictwem Sekretariatu Departamentu Realizacji Dochodów (karty nr od 4 - 7). Nadto z pism z 5.10.2012 r. oraz 30.10.2012 r., wynika, że Skarżąca wyjaśniła organowi, iż pismo opatrzone datą 21.07.2012 r., które wpłynęło do organu w dniu 3.10.2012 r., zostało nadane w placówce pocztowej w dniu 28.09.2012 r.

W dniu 5.07.2013 r. do WSA w Warszawie wpłynęło pismo procesowe Skarżącej datowane na 23.05.2013 r. zatytułowane "Uzupełnienie skargi na bezczynność".

W piśmie tym Skarżąca wskazała, że Prezes ZUS dopuścił się rażącej bezczynności przy załatwianiu jej spraw polegającej na braku reakcji na niewyrównanie niewypłaconych elementów emerytury od dnia 30.01.1994 r. do 31.12.2005 r., pomimo wniosku złożonego po raz pierwszy w 2007 r.

Następnie, w związku z wystosowanym przez Sąd wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi skarżąca pismem z dnia 04.09.2013 r. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów i ustanowienia adwokata. Przedstawiając wniosek na urzędowym formularzu, w rubryce "Informacja o przedmiocie zaskarżenia" skarżąca wpisała, że chodzi o bezczynność Prezesa ZUS w Warszawie dotyczącą "niezweryfikowania emerytury, rażąca bezczynność ZUS I instancji - niewyrównanie elementów emerytury od 30.12.1994 do 31.12.2005 r." Strona zaznaczyła, że organ nie rozpatrzył jej wniosku z dnia 07.08.2007 r., nie wydał decyzji administracyjnej, wzruszył decyzję o przyznaniu jej emerytury.

Postanowieniem z dnia 18 listopada 2013 r. sygn. akt IV SAB/Wa 27/13 przyznano Skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Po czym, w związku ze zmianą właściwości wydziałów, sprawę zarejestrowano pod nową sygnaturą V SAB/Wa 45/13.

Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2014 r. V SAB/Wa 45/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, z uwagi na zamieszkiwanie Skarżącej na obszarze właściwości tego sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie przyjął, że skarga dotyczy bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie nierozpoznania wniosku w zakresie niewyrównania niewypłaconych elementów emerytury od dnia 30.01.1994 r. do 31.12.2005 r. Stwierdził w związku z tym, że sprawa nie mieści się ramach właściwości sądów administracyjnych określonej w art. 3 § 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a", i w konsekwencji postanowieniem z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt I SAB/Sz 14/14 odrzucił skargę.

Uwzględniając zażalenie strony skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9.04.2015 r. sygn. akt I OSK 782/15 uchylił zaskarżone postanowienie.

Zgodnie z wytycznymi zawartymi w postanowieniu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w piśmie z 14.05.2015 r., na podstawie art. 49 § 1 w związku z art. 58 §1 pkt 3 p.p.s.a. zobowiązał Skarżącą do sprecyzowania, czy przedmiotem zaskarżenia w skardze jest:

wyłącznie bezczynność organu polegająca na nierozpatrzeniu wniosku

o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ZUS w W. z dnia

[...] o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek

na ubezpieczenie własne płatnika,

wyłącznie bezczynność organu polegająca na rozpatrzeniu wniosku

o wyrównanie niewypłaconych elementów emerytury od dnia 30.01.1994 r. do 31.12.2005 r.,

jednocześnie bezczynność organu polegająca na nierozpatrzeniu wniosku

o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ZUS w W. z dnia [...] o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie własne oraz bezczynność organu polegająca na rozpatrzeniu wniosku

o wyrównanie niewypłaconych elementów emerytury od dnia 30.01.1994 r.

do 31.12.2005 r.

W odpowiedzi na wezwanie, Skarżąca wyjaśniła, że jej skarga dotyczy jednocześnie bezczynności organu polegającej na nierozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ZUS w W. z dnia [...]

o odmowie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie oraz bezczynności organu polegającej na niewyrównaniu niewypłaconych elementów emerytury za okres od dnia 30.01.1994 r. do 31.12.2005 r.

W związku z tym, zarządzeniem z dnia 18.06.20015 r. rozdzielono skargi T.S. zawartych w piśmie z dnia 20.01.2013 r. w ten sposób, że:

skargę na bezczynność organu polegającą na nierozpatrzeniu wniosku

o wyrównanie niewypłaconych elementów emerytury od 30.01.1994 r. do 31.12.2005 r. pozostawić w aktach pod sygnaturą I SAB/Sz 7/15;

skargę na bezczynność organu polegającą na nierozpatrzeniu wniosku

o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ZUS w W. z dnia

[...] o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne wpisać do rep. pod nowym numerem o sygn. akt I SAB/Sz 8/15.

Na zarządzenie sędziego sprawozdawcy z dnia 5.08.2015 r. Sąd wypożyczył organowi akta administracyjnego dołączone do akt sprawy I SAB/Sz 7/15 w celu udzielenia odpowiedzi na skargę. Nadto zobowiązano organ do nadesłania innych dokumentów będących w posiadaniu organu, stanowiących akta administracyjne sprawy, wraz z odpowiedzią na skargę.

W piśmie z 17.09.2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. w imieniu organu wniósł o oddalenie skargi wskazując, że Skarżąca

w dniu 14.09.2012 r. odebrała decyzję ZUS w W. z dnia [...].; Strona pouczona o możliwości zwrócenia się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, nie skorzystała

z przysługującego jej prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art.1 pkt 1 oraz pkt 49 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), zmieniono odpowiednio art. 3 § 2 oraz art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – dalej zwanej "p.p.s.a.", mające zastosowanie w niniejszej sprawie. Jednakże, stosownie do art. 2 ww. ustawy nowelizującej, przepisy tej ustawy w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 tejże ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało wszczęte przed wejściem

w życie ustawy nowelizującej, co nastąpiło z dniem 15.08.2015 r., zatem Sąd pomimo nowelizacji art. 3 § 2 i art. 149 p.p.s.a., odpowiednio na mocy art. 1 pkt 1 i pkt 49 ustawy z dnia 9.04.2015 r., wobec treści przywołanego wyżej art. 2, zastosował te przepisy w brzmieniu dotychczasowym.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej poprzez rozpoznawanie skarg na bezczynność

w przypadkach określonych w pkt 1-4a, to jest wówczas, gdy organy administracyjne mają obowiązek wydania decyzji, postanowień (na które służy zażalenie, kończących postępowanie administracyjne lub rozstrzygających sprawę co do jej istoty) bądź innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a.: "Sąd uwzględniając skargę na bezczynność organów w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.". Zgodnie natomiast z art. 149 § 2 p.p.s.a., w przypadku uwzględnienia skargi, sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny.

W konsekwencji, uwzględnieniem skargi w rozumieniu art. 149 p.p.s.a. jest również stwierdzenie, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz wymierzenie organowi grzywny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12). Zatem, w sprawie ze skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, sąd administracyjny, na podstawie okoliczności sprawy, a zwłaszcza toku postępowania administracyjnego, ocenia, czy w sprawie wystąpiła bezczynność, czy przewlekłe prowadzenie postępowania oraz na podstawie tej oceny, stosownie do okoliczności sprawy, podejmuje rozstrzygnięcia, o których mowa w art. 149 p.p.s.a.

W zakresie dopuszczalności przedmiotowej skargi wskazać należy, że stosownie do art. 52 § 1 p.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba, że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Oznacza to, że przesłanka dopuszczalności postępowania sądowoadministracyjnego w odniesieniu do skarg na bezczynność, polegająca na niewydaniu w terminie decyzji, sprowadza się do tego, że skarżący obowiązany jest, przed wniesieniem skargi, do wyczerpania środków prawnych przewidzianych w art. 37 § 1 k.p.a., tzn. winien wnieść zażalenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia na niezałatwienie sprawy w terminie, a jeżeli nie ma takiego organu – wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Z akt rozpatrywanej sprawy wynika, że Skarżąca spełniła wszelkie warunki formalne warunkujące skuteczność wniesienia skargi na bezczynność. Skarżąca pismem z dnia 30 grudnia 2012 r. (data wpływu do organu: 10 stycznia 2013 r.) skierowanym do Prezesa ZUS wskazała, że "w związku z moim pismem, które to pismo zostało napisane w dacie jego wysłania tj. 28.09.2912 r., informuję że organ drugiej instancji swoją bezczynnością narusza art. 35 § 3 kpa (...). Wzywam organ do usunięcia skutków bezczynności organu i wydania właściwej, zgodnej z prawem i uwzględniającej interesy strony postępowania, decyzji administracyjnej w nieprzekraczalnym terminie 7 dni od otrzymania powyższego wezwania przez organ" (oryginał pisma: karta nr 26 akt sprawy nr [...]).

Instytucja skargi na bezczynność ma na celu doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, kontrola sądu zmierza zaś do sprawdzenia, czy istotnie organ administracji publicznej pozostaje w bezczynności w rozpoznaniu wniosku. Oceniając powyższe okoliczności sąd bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie orzekania. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że w dniu 28 sierpnia 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. po rozpatrzeniu wniosku Skarżącej

z dnia 5 lipca 2012 r. w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne własne płatnika, wydał decyzję o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu opłaconych składek na ubezpieczenie własne płatnika. Skarżąca odebrała decyzję w dniu 14 września 2012 r.

Zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – zwanej dalej: "u.s.u.s.", strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. W decyzji z dnia [...] zawarto pouczenie o treści ww. przepisu.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 3 października 2012 r. do Oddziału ZUS

w W. wpłynęło pismo Skarżącej datowane na 21.07.2012 r., skierowane

do Prezesa ZUS za pośrednictwem Oddziału ZUS w W., które zostało nadane w placówce pocztowej w dniu 28 września 2012 r. (data z dowodu nadania przedłożonego przez Skarżącą - w aktach sprawy brak koperty). W treści pisma Skarżąca odniosła się do prowadzenia przez organ postępowania w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek oraz wskazywała na brak podstaw do prowadzenia egzekucji zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ze względu na jej sytuację rodzinną i majątkową.

Nadto Skarżąca pismem z dnia 5 października 2012 r. (data wpływu

do organu: 11 października 2012 r.) wniesionym bezpośrednio do Prezesa ZUS, poinformowała organ, że pismo "datowane mylnie Szczecin, dn. 21.07.2012 r. (...) zostało napisane w dacie jego wysłania tj. 28.09.2012 r." oraz załączyła kopię wymienionego pisma wraz z dowodem nadania (karta nr 8 i nast. akt sprawy nr [...]).

Następnie, jak już wyżej wskazano, pismem z dnia 30 grudnia 2012 r. (data wpływu do organu: 10 stycznia 2013 r.) Skarżąca wezwała Prezesa ZUS do "usunięcia skutków bezczynności organu" wskazując, że w "związku z pismem, które to pismo zostało napisane w dacie jego wysłania tj. 28.09.2012 r., informuję, że organ drugiej instancji swoją bezczynnością narusza art. 35 § 3 kpa nie prowadząc postępowania i nie wydając decyzji administracyjnej w zakresie wniosku strony wnoszącej odwołanie, naruszając tym samym art. 6 kpa (...)."

Stosownie do art. 35 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) - zwanej dalej: "k.p.a.", organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy, od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.).

O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych, organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 1 i 2 k.p.a.).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że o bezczynności organu można mówić wówczas, gdy organ ten, pomimo istniejącego obowiązku, nie załatwia, w określonej prawem formie i w określonym prawem czasie sprawy, co do której obowiązujące regulacje czynią go właściwym i kompetentnym. Dotyczy to zarówno sytuacji, gdy organ nie podjął żadnych czynności, jak i takiej, gdy czynności zostały wprawdzie podjęte, ale organ nie zakończył ich stosownym aktem.

Dla zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia z jakich powodów określone działanie nie zostało podjęte, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną, czy też niezawinioną opieszałością organu. Wniesienie skargi jest zatem uzasadnione nie tylko w przypadku niedotrzymania terminu załatwienia sprawy, ale także w razie odmowy podjęcia określonego działania, mimo istnienia w tym względzie ustawowego obowiązku, choćby organ mylnie sądził, że zachodzą okoliczności, które uwalniają go od obowiązku prowadzenia postępowania w konkretnej sprawie i zakończenia go wydaniem decyzji administracyjnej lub innego aktu czy czynności. (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 18 listopada 2014 r. III SAB/Łd 34/14).

Co prawda w niniejszej sprawie pismo Skarżącej datowane na 21.07.2012 r. (nadane 28.09.2012 r.) nie zostało wprost zatytułowane jako "wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy", jednakże należy wskazać, że z art. 83 ust. 3 u.s.u.s. wynika, że do wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zgodnie zaś z art. 128 § w zw. z § 3 zd. 1 i 2 k.p.a., odwołanie jak i wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wymagają szczegółowego uzasadnienia. Wystarczy, jeżeli z treści pisma wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji. Powyższe oznacza, że stosownie do art. 128 k.p.a., wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wymaga ani nazwania go "wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy", ani też szczegółowego uzasadnienia. Treść podania przesądza zatem o jego kwalifikacji. Natomiast jeżeli owa treść budzi wątpliwości, to organ jest zobowiązany wyjaśnić te wątpliwości. (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 704/14).

Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu organ dopuścił się bezczynności polegającej na nierozpoznaniu wniosku Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy

o umorzenia zaległości z tytułu składek i nie wydaniu rozstrzygnięcia w sprawie. Nieprecyzyjne sformułowanie pisma datowanego na 21.07.2012 r., nadanego 28.09.2012 r., nie ma wpływu na ocenę działalności organu. Należy podkreślić, że organy administracji mają obowiązek badać z urzędu treść żądania strony. Powinno to przejawiać się w dokładnej i obiektywnej ocenie zawartego w nim opisu stanu faktycznego, żądania oraz ewentualnych wniosków. Organ powinien też dążyć do ustalenia celu jakim kierowała się strona wnosząc dany środek i działać w sposób najbardziej dla strony właściwy. Natomiast w niniejszej sprawie organ nie podjął żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia motywów wniesienia przez Stronę przedmiotowego pisma. Organ nie rozważył, że pismo zostało nadane 28.09.2012 r., tj. w terminie 14 dni od dnia doręczenia stronie decyzji z dnia [...]w której zawarto pouczenie o trybie wniesienia zaskarżenia ani też, że w swoim piśmie Skarżąca wskazała, że "Organ ZUS wybiórczo prowadzi postępowanie tylko w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek pomijając inne aspekty sprawy zgłaszane w tym i kolejnych pismach.", a także, że Strona odnosiła się do zasadności prowadzenia przez organ egzekucji, która jest konsekwencją wydania decyzji o odmowie umorzenia składek na ubezpieczenie, co niewątpliwie wskazuje, iż Strona była niezadowolona z wydanej decyzji. Nadto w odpowiedzi na pismo z dnia 30.12.12 r., w którym Strona wezwała organ do usunięcia skutków bezczynności, wskazując m.in., że "organ nie prowadzi postępowania i nie wydaje decyzji w zakresie złożonego wniosku", organ nie tylko nie wezwał Strony do wskazania postępowania, którego wszczęcia bądź prowadzenia oczekuje, ale jedynie stwierdził, że nie dysponuje opisanym pismem, chociaż pismo Strony datowane na 21.07.2012 r. nadane w dniu 28.09.2012 r. znajdowało się w aktach organu. Nadto, wobec podnoszonego przez organ twierdzenia o braku i niezapoznaniu się z treścią ww. pisma, należy wskazać, że w piśmie z 28.11.2012 r., które - jak wskazał organ - stanowiło odpowiedź na pismo Skarżącej z 5.10.2012 r., organ wyjaśnił Stronie podstawy naliczenia emerytury oraz podstawy prowadzenia egzekucji z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, tj. problemy o których wyjaśnienie wniosła Strona w piśmie z 5.10.2012 r., ale także odniósł się do argumentacji zawartej w piśmie nadanym w dniu 28.09.2012 r., tj. kwestii dotyczącej zaprzestania egzekucji ze względu na sytuację rodzinną, zarzutu braku poprzedzenia egzekucji wystosowaniem do dłużnika upomnienia oraz do sposobu wyliczenia kosztów upomnienia. Zatem późniejsze twierdzenia organu, że nie dysponował pismem Skarżącej z 28.09.2012 r., przez co nie mógł się odnieść do zawartych w nim twierdzeń, są nieuzasadnione.

W okolicznościach niniejszej sprawy należy również wskazać, że nie można uznać za załatwienie sprawy – pism kierowanych przez organ do Skarżącej z 28.11.2012 r. oraz 30.01.2013 r., gdyż nie stanowią one sposobu załatwienia sprawy, stosownie do art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w związku z art. 138 k.p.a. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, organ odwoławczy – stosownie do art. 138 § 1 k.p.a. – wydaje decyzję, w której: utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (pkt 1) albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (pkt 2) albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo umarza postępowanie odwoławcze (pkt 3). Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. (138 § 2 k.p.a.). Pisma kierowane do Skarżącej nie zawierały jednego z rozstrzygnięć o których mowa w art. 138 k.p.a., a z ich treści nie wynika, że rozstrzygały sprawę co do jej istoty - ani w całości, ani w części. Nadto nie zostały spełnione warunki formalne decyzji określone w art. 107 § 1 i 2 k.p.a., w szczególności wymienione wyżej pisma, oprócz braku rozstrzygnięcia, nie zawierały podstawy prawnej, uzasadnienia faktycznego i prawnego oraz pouczenia o sposobie zaskarżenia.

W świetle przedstawionych okoliczności Sąd stwierdził, że bezczynność wymienionego organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem Sądu, powyższa ocena jest uzasadniona, zwłaszcza wobec faktu, że od daty złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do dnia rozpatrzenia skargi na bezczynność organu upłynęły 3 lata, a organ w tym czasie nie podjął żadnej próby załatwienia sprawy.

Taka ocena znajduje dodatkowe potwierdzenie przy uwzględnieniu uzasadnienia ww. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9.04.2015 r. (w postępowaniu tym brał udział organ), w którym w opisie stanu sprawy wskazano na wpływ wniosku Skarżącej do organu i na fakt pozostawania tego pisma w aktach administracyjnych sprawy. Treść uzasadnienia tego postanowienia powinna skłonić organ do niezwłocznego wyjaśnienia tych kwestii i w konsekwencji do rozpoznania wniosku, zatem tym bardziej budzi wątpliwości podnoszony w odpowiedzi na skargę argument, że przedmiotowy wniosek Skarżącej nie wpłynął do organu.

Mając więc powyższe na względzie oraz wskazany wyżej przepis art. 35 § 3 k.p.a., w myśl którego załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić – co do zasady - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania, stwierdzić należy, że zaniechanie rozpoznania wniosku Skarżącej doprowadziło do wielokrotnego przekroczenia tego terminu. Stanowi to zatem rażące naruszenie jego unormowań i godzi w przewidzianą w art. 12 k.p.a. zasadę szybkości postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, a w toku postępowania sądowoadministracyjnego nie wyjaśnił przyczyn przekroczenia terminu jej załatwienia, zwłaszcza, że po zapoznaniu się z treścią skargi na bezczynność z 20.01.2013 r. nie ustalił co do którego pisma opisanego jako "skarga na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w W. złożona 28.09.2012 r." Skarżąca dochodzi stwierdzenia bezczynności, a ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, że takim pismem nie dysponuje. Nadto, organ będąc – bez wątpienia – w posiadaniu pisma nadanego w dniu 28.09.2012 r., nie wezwał Skarżącej do wyjaśnienia motywów złożonego pisma, a w szczególności do wskazania czy opisane pismo jest w istocie wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z [...], skoro zostało złożone w terminie do wniesienia środka odwoławczego od tej decyzji.

Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na bezczynność organu, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Kierując się treścią tego przepisu oraz mając na względzie niedopuszczalność przesądzania wyniku sprawy, Sąd nałożył na organ obowiązek procesowego załatwienia wniosku Skarżącej z 28.09.2012 r., bez określania charakteru tego aktu prawnego. Niedopuszczalność wypowiadania się w niniejszym postępowania co do treści mającego być wydanego rozstrzygnięcia, nie pozwalał Sądowi na merytoryczne odniesienie się do twierdzeń stron postępowania.

W ocenie Sądu zakreślony miesięczny termin na załatwienie sprawy, liczony stosownie do treści art. 286 § 2 p.p.s.a. od daty zwrotu akt organowi, jest wystarczający, a jednocześnie odpowiada ustawowym terminom załatwiania sprawy odwoławczej w postępowaniu administracyjnym.

W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd uznał za celowe i niezbędne wymierzenie organowi grzywny jako konsekwencji negatywnej oceny opieszałości jego działania. Stosownie do art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Ustawodawca nie przewidział przy tym dolnej granicy grzywny. Stąd też zdaniem Sądu, grzywna w kwocie [...] zł, jest wystarczającą sankcją dla organu i uwzględnia cel regulacji ustawowej. W ocenie Sądu, wysokość nałożonej grzywny jest adekwatna do opisanego powyżej opieszałego działania oraz uzasadniona przedmiotem sprawy.

Mając na względzie powyższe rozważania Sąd, na podstawie art. 149 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 § 1p.p.s.a. oraz § 19 pkt 1, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 ze zm.).