Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 2785/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 203 pkt. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz, Sędziowie NSA Krystyna Anna Stec, Jerzy Sulimierski (spr.), Protokolant Beata Kołosowska, po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2006 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2005 r. sygn. akt V SA/Wa 3314/04 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 17 września 2004 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądza od M. G. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Warszawie kwotę 145 zł (słownie: sto czterdzieści pięć) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 czerwca 2005 r. sygn. akt V SA/Wa 3314/04 po rozpoznaniu skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 17 września 2004 r. Nr 440000[...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, z następującym uzasadnieniem.

W dniu 11 września 2000 r. M. G. dokonał zgłoszenia celnego samochodu ciężarowego marki IVECO Euro-Cargo 75 E15, rok produkcji 1995 nr nadwozia [...], wnioskując o objęcie towaru procedurą dopuszczenia do obrotu (JDA SAD nr [...]). Do zgłoszenia dołączony został m.in. rachunek bez numeru z dnia 6 września 2000 r. na kwotę 5.000,00 DEM, deklaracja wartości celnej oraz ocena techniczna z dnia 11 września 2000 r.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia 28 maja 2003 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w Pruszkowie na podstawie art. 29 w zw. z art. 23 § 7 Kodeksu celnego uznał to zgłoszenie celne za nieprawidłowe w zakresie wartości celnej oraz wymiaru cła i ponownie określił wartość celną przedmiotowego towaru na kwotę 6.773,30 DEM. Ponadto organ celny I instancji wymierzył od różnicy cła, tj. od kwoty 317,40 zł, odsetki wyrównawcze określone w decyzji. Organ wskazał, że w świetle przekazanych przez Prokuraturę Okręgową w Białymstoku akt sprawy (sygn. IV Ds. 90/99/S) zaszło podejrzenie, że wartość celna pojazdu została zaniżona, w związku z zakwestionowaniem wiarygodności oceny technicznej, załączonej do zgłoszenia celnego. W tym stanie rzeczy konieczna stała się korekta wspomnianego zgłoszenia celnego w oparciu o wskazaną w decyzji podstawę prawną.

Decyzją z dnia 17 września 2004 r. wydaną na skutek odwołania strony, Dyrektor Izby Celnej w Warszawie utrzymał w mocy decyzję organu celnego I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że zasadnie zastosowano w sprawie zastępczą metodę ustalenia wartości celnej towarów, tzw. metodę "ostatniej szansy", określoną w art. 29 § 1 Kodeksu celnego. W celu ustalenia wartości celnej pojazdu organ I instancji posłużył się katalogiem Info - Expert część B z września 2000 r., tj. katalogiem zawierającym ceny rynkowe sprzedaży używanych pojazdów na rynku polskim przyjmując, że cena pojazdu o parametrach charakteryzujących sporny samochód wynosi 60.350 zł. Kwota ta została pomniejszona o 60% z tytułu uszkodzeń pojazdu oraz o 10% marżę handlową, podatek VAT (22%) i cło (35%). Organ II instancji podkreślił, że uzupełniono materiał dowodowy zlecając Zespołowi Rzeczoznawców PZM ustalenie procentowego stopnia uszkodzeń. W opinii nr T-2453/03/1 z dnia 29 września 2003 r. zespół ten określił uszkodzenie przedmiotowego samochodu na 45,5%. Organ odwoławczy dokonał ponownego obliczenia wartości celnej pojazdu. Uwzględniając jednakże zasadę zakazu orzekania na niekorzyść strony odwołującej się, utrzymał w mocy decyzję organu celnego I instancji w zakresie określenia wartości celnej i kwoty wynikającej z długu celnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję i wskazał między innymi na to, że możliwość odmowy przyjęcia wartości transakcyjnej na podstawie art. 23 § 7 Kodeksu celnego musi wynikać z uzasadnionych przyczyn, co oznacza, że istnieje obowiązek wykazania przez organ celny przyczyn, dla których uznał przedstawione przez importera dokumenty za niewiarygodne. Stwierdzenie, że cena jest rażąco niska zakłada jej porównanie z innymi cenami transakcyjnymi, czyli cenami stosowanymi na rynku, z którego pochodzi przedmiotowy towar. Sąd I instancji podzielił pogląd zaprezentowany w orzecznictwie, że kalkulacja wartości przeprowadzona dla ustalenia wartości celnej jest elementem następnego etapu działania organu, zmierzającego do ustalenia wartości przy zastosowaniu jednego ze sposobów wynikających z przepisów Kodeksu celnego, a zatem już po skutecznym wyeliminowaniu podstawowej zasady z art. 23 § 1 Kodeksu celnego. Dane dostępne na polskim obszarze celnym, w tym średnie ceny rynkowe, służą bowiem ustaleniu wartości celnej w myśl art. 29 § 1 Kodeksu celnego, nie zaś zakwestionowaniu wartości transakcyjnej.

Zdaniem Sądu I instancji, organy celne kwestionując wiarygodność rachunku dołączonego do zgłoszenia celnego ograniczyły się do ogólnikowych sformułowań, nie przedstawiając w tym zakresie żadnych konkretnych dowodów. Organ I instancji stwierdził jedynie, że "pięcioletni używany IVECO według ogólnie dostępnych źródeł ma wyższą wartość niż wartość wskazana na fakturze", natomiast organ odwoławczy stwierdził, że skoro "uwidoczniona na rachunku bez numeru z dnia 6 września 2000 r. cena transakcyjna została przez stronę zaniżona, Naczelnik Urzędu Celnego miał prawo do zakwestionowania prawidłowości ustalenia wartości celnej."

Sąd I instancji stwierdził, że niezrozumiałe jest uzasadnienie przyczyn, dla których odmówiono wiarygodności opinii rzeczoznawcy z zakresu techniki i mechaniki samochodowej inż. Mirosława Boszko, dołączonej do zgłoszenia. W ocenie Sądu I instancji, organ odwoławczy wykorzystał zakwestionowaną przez Naczelnika Urzędu w/w opinię jako materiał wyjściowy dla dopuszczonego przez siebie dowodu - z opinii Zespołu Rzeczoznawców PZM - w celu ustalenia procentowego stopnia uszkodzeń sprowadzonego pojazdu, co może wskazywać, że wiarygodność tego dowodu nie była przez niego podważana.

W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że organ celny nie dopełnił wymogu z art. 23 § 7 Kodeksu celnego w postaci uzasadnienia przyczyn zakwestionowania wartości transakcyjnej oraz nie wykazał niewiarygodności dokumentów dołączonych przez stronę do zgłoszenia. Z tych też przyczyn niemożliwe było skuteczne zakwestionowanie wartości wynikającej z tych dokumentów i brak było podstaw do ustalenia innej wartości celnej niż wartość transakcyjna. Zaskarżona decyzja została, zdaniem Sądu I instancji, wydana z naruszeniem art. 23 § 7 Kodeksu celnego przez wadliwe jego zastosowanie oraz niezastosowanie art. 23 § 1 Kodeksu celnego.

Od powyższego wyroku Dyrektor Izby Celnej w Warszawie złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., polegającym na uchybieniu przepisom prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszeniu art. 23 § 7 oraz art. 29 § 1 Kodeksu celnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził, że w niniejszej sprawie organy celne miały uzasadnioną podstawę do zakwestionowania ceny transakcyjnej wobec wiarygodnych danych zawartych w przekazanym ich aktach Prokuratury Okręgowej w Białymstoku, sygn. akt IV Ds. 90/99/S, z których wynikało, że wobec rzeczoznawcy inż. Mirosława Boszko prowadzone jest postępowanie wyjaśniające w zakresie prawidłowości sporządzanych przez niego opinii, dotyczących używanych samochodów. Pomimo, że opinia załączona do przedmiotowego zgłoszenia celnego nie była objęta postępowaniem prokuratorskim, organy celne sprawdziły wiarygodność ceny deklarowanej przez stronę, jako podstawy kalkulacji wartości celnej. Załączona do przedmiotowego zgłoszenia celnego ocena techniczna stanowiła jeden z dokumentów podlegających ocenie, co do wiarygodności danych wynikających z dokumentów stanowiących załączniki do sprawy. Z porównania ceny transakcyjnej samochodu z ceną samochodu danej marki, z rocznika jak przedmiotowy samochód wynikała duża różnica pomiędzy tymi wartościami, co skutkowało uznaniem zgłoszenia celnego za nieprawidłowe.

Dyrektor Izby Celnej w Warszawie podkreślił, że przeprowadził postępowanie w celu ustalenia procentowego stopnia uszkodzeń pojazdu. Zespół rzeczoznawców PZM wydał w tym zakresie opinię uzupełniającą, bazując na dokumentach sporządzonych przy odprawie celnej, tj. protokole oględzin wraz z załączonymi zdjęciami oraz opinią sporządzoną przez M. Boszko. Opinia M. Boszko nie była zatem jedynym dokumentem stanowiącym podstawę określenia stopnia uszkodzeń pojazdu.

Skarżący organ podniósł, że z uzasadnionych względów zakwestionował wiarygodność dokumentów służących do określenia wartości celnej sprowadzonego pojazdu; nie mógł zatem przyjąć wynikającej z rachunku z dnia 6 września 2000 r. wartości transakcyjnej i był zobowiązany ustalić tę wartość według zasad określonych w Kodeksie celnym. Odrzucenie wartości transakcyjnej spowodowało zastosowanie jednej z metod wymienionych w art. 25-29 Kodeksu celnego. Wyłączając możliwość ustalenia wartości celnej przez porównanie z cenami towarów identycznych lub podobnych (art. 25 i art. 26 Kodeksu celnego), jak również zastosowanie art. 27 i art. 28 Kodeksu celnego w odniesieniu do towaru, jakim jest pojazd używany, organy celne ustaliły wartość celną na podstawie art. 29 Kodeksu celnego, według metody "ostatniej szansy". Organy celne zastosowały katalog "Info-Expert" część B z września 2000 r., który zawiera bieżące ceny na rynku kraju importu. Od tak ustalonej kwoty bazowej odjęto korektę z tytułu ponadnormatywnego przebiegu, z tytułu uszkodzeń i braków oraz marżę handlową, podatek i cło, w wyniku czego organ ustalił, że cena rynkowa pojazdu jest wyższa o około 34% od deklarowanej, jako transakcyjna.

W konkluzji skarżący stwierdził, że orany celne miały prawo do odmowy uznania przedstawionej przez stronę wartości transakcyjnej, jako wartości celnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie zarzuca naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., polegające na uchybieniu przepisom prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszeniu art. 23 § 7 oraz art. 29 § 1 Kodeksu celnego.

Przechodząc do rozważenia podniesionych zarzutów stwierdzić należy, iż w rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do tego, czy organy celne obydwu instancji miały uzasadnioną podstawę do zakwestionowania wartości transakcyjnej sprowadzonego samochodu, wskazanej w fakturze jego zakupu.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone w skardze kasacyjnej, że organ celny trafnie zakwestionował wiarygodność materialną dowodu zakupu pojazdu w zakresie wskazanej w nim ceny transakcyjnej i swoje stanowisko w tym zakresie dokładnie uzasadnił. Warto zwrócić uwagę, że pojęcia "uzasadnionych przyczyn" oraz zakwestionowanie "wiarygodności i dokładności informacji lub dokumentów służących do określenia wartości celnej" w świetle art. 23 § 7 są wyrażeniami niedookreślonymi. W tym stanie prawnym sprawy, w świetle prowadzonego postępowania wyjaśniającego przez Prokuraturę co do rzetelności wystawianych ocen technicznych przez rzeczoznawcę inż. Mirosława Boszko, przyjęcie wyłącznie nienormatywnego kryterium "rażąco" niskiej ceny w stosunku do wartości towaru w kraju eksportera, zawęża treść art. 23 § 7 Kodeksu celnego odwołującego się do "uzasadnionych przyczyn" kwestionowania wiarygodności i dokładności informacji lub dokumentów służących do określenia wartości celnej, a które należy dołączyć do zgłoszenia celnego. Tym bardziej, że rezultat badania wiarygodności cen ujawnionych przez stronę i wynikających z dokumentów nie zawsze musi prowadzić do ustalenia rzeczywistej ceny, którą zapłaciła strona. Z treści art. 23 § 7 Kodeksu celnego bowiem wynika, że wstępna ocena wiąże się wyłącznie z kwestią wiarygodności dokumentów oraz wykazaniem przez organ przyczyn braku ich wiarygodności.

W niniejszej sprawie organ celny I instancji wszczął z urzędu postępowanie celne mające na celu dokonanie weryfikacji danych i dokumentów załączonych do zgłoszenia celnego – jak wyżej podniesiono – w związku z przekazaniem przez prokuraturę okręgową akt sprawy, dotyczącej ocen technicznych sporządzanych przez rzeczoznawcę z zakresu techniki i mechaniki samochodowej inż. Mirosława Boszko (sygn. akt IV Ds. 90/99/S). Wprawdzie sama ocena techniczna dotycząca przedmiotowego pojazdu sporządzona przez inż. Mirosława Boszko nie została objęta postępowaniem karnym, na co wskazuje skarżący w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, niemniej organ zasadnie podniósł wątpliwość co do jej rzetelności i stwierdził, że okoliczność ta stanowiła "uzasadnioną przyczynę zakwestionowania wiarygodności i dokładności informacji lub dokumentów służących do określenia wartości celnej, które należy załączyć do zgłoszenia celnego" zwłaszcza, że w ocenie tego organu (mając na uwadze ogólnie dostępne źródła) podana w zgłoszeniu cena transakcyjna pięcioletniego używanego samochodu IVECO w sposób oczywisty była zaniżona.

A zatem, w podniesionych okolicznościach sprawy Dyrektor Izby Celnej w Warszawie trafnie wywiódł w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że organy celne miały uzasadnioną podstawę w rozumieniu art. 23 § 7 Kodeksu celnego do zakwestionowania ceny transakcyjnej, w szczególności wobec danych zawartych w przekazanych im aktach Prokuratury Okręgowej w Białymstoku. Trafnie też skarżący organ wywodzi, że załączona do JDA SAD ocena techniczna stanowiła jeden z istotnych dokumentów podlegających ocenie przy składaniu zgłoszenia celnego. W tym kontekście, celem dokładnego wyjaśnienia sprawy, uzasadnione było na podstawie art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej uzupełnienie materiału dowodowego o dodatkową opinię Zespołu rzeczoznawców PZM.

Przechodząc do zarzutów związanych z ustaleniem wartości celnej, Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, iż odrzucenie wartości transakcyjnej nie może nastąpić przez proste porównanie cen, zaś kalkulacja rzeczywistej wartości jest elementem następnego etapu działania organu, zmierzającego do jej ustalenia przy zastosowaniu jednego ze sposobów wynikających z przepisów Kodeksu celnego. Zważyć jednak trzeba, że wiarygodność dokumentów i informacji określających wartość transakcyjną nie ogranicza się do ich autentyczności formalnej, lecz obejmuje wiarygodność materialną, w tym wiarygodność wysokości ceny. W sytuacji zaś, gdy z opisanych powyżej przyczyn wartość celna sprowadzonego pojazdu nie mogła być ustalona na podstawie art. 23 w oparciu o cenę transakcyjną, organ celny w myśl art. 24 § 1 obowiązany był ustalić tę wartość stosując zasady określone art. 25-28 i art. 29 Kodeksu celnego. Wybór metody ustalenia wartości celnej przez organ celny w przedmiotowej sprawie nie był dowolny. Uwzględniał kolejność wskazaną w Kodeksie celnym (art. 24 Kodeksu celnego), zaś w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji wyjaśniono powody, dla których nie było możliwe skorzystanie z zastępczych metod ustalenia wartości celnej, przewidzianych przepisami art. 25-28 Kodeksu celnego. Skutkowało to koniecznością oparcia się o podstawę płynącą z art. 29 § 1 Kodeksu celnego. Uzasadniony jest więc zarzut skargi kasacyjnej, iż zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 23 § 7 i art. 29 § 1 Kodeksu celnego.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Orzeczenie o kosztach znajduje uzasadnienie w treści art. 203 pkt 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).