Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1659/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 i 4
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz Sędziowie : WSA Krystyna Daniel WSA Jacek Bursa (spr.) Protokolant : sekretarz sądowy Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia 11 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 lutego 2014r. nr [...] Starosta orzekł o odmowie M. M. zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka ewid. nr [...] obr. S. odpowiadająca części parceli gruntowej l. kat. [...] gm. kat. Z. oraz jako działka ewid. nr [...] obr. S., odpowiadająca części parcel gruntowych l. kat. [...] i l. kat. [...] gm. Z..

Orzekając w w/w sposób organ I instancji oparł się na poczynionych przez siebie ustaleniach, z których wynika, że stanowiące przedmiot postępowania nieruchomości nigdy nie zostały wywłaszczone, a zatem nie mogą być przedmiotem zwrotu w trybie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła M. M., wskazując, iż przedmiotowa nieruchomość [...] została w istocie wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem na planowaną (nigdy nie doszła do skutku) rozbudowę i uporządkowanie Spółdzielni "[...]" / S. nr 1. Organ pominął, iż decyzja o wywłaszczeniu jaka została uchylona, nie została skierowana do J. B., ówczesnego samoistnego właściciela nieruchomości [...], do dnia dzisiejszego w [...] i innych, gdzie ujawniona jest nieruchomość [...] widnieje wpis ostrzeżenia dotyczący postępowania wywłaszczeniowego. Do dnia dzisiejszego w arkuszu ewidencyjnym związanym z przedmiotową nieruchomością widnieje bezprawny wpis polegający na tym, iż ówczesny Urząd administracji Państwa spowodował faktyczne quasi wywłaszczenie działki [...] poprzez wykreślenie nieruchomości [...] z arkuszu ewidencyjnego dot. J. B. i przepisanie jej do arkusza ewidencyjnego Spółdzielni "[...]". Dokonanie tego przepisania nieruchomości (tak de facto odebrania jej J. B. nie zostało poparte wymaganymi zgodnie z ówczesnym prawem dowodami (w/g wpisu miało to zostać dokonane w 1979 roku - obowiązywał wówczas dekret z dnia 2 lutego 1955 roku o ewidencji gruntów - uchylony 1 lipca 1989 r.).

Wojewoda decyzją z dnia 11 września 2014r. nr [...], na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji podano, iż pismem z dnia 11 maja 2011 r. M. M. potwierdziła, iż wnosi o zwrot nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] i nr [...] położonych w obr. S., w oparciu o przepis art. 136 w/w ustawy o gospodarce nieruchomościami. Art. 136 ust. 3 w/w ustawy stanowi, że zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część. Zgodnie z ust. 4 tego przepisu postanowienia ust. 3 stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zawartej stosownie do postanowień art. 113 ust. 3 ustawy a więc części nieruchomości, która nie została objęta wywłaszczeniem, a nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele. Z kolei art. 216 ustawy rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw określonych taksatywnie w tym przepisie na rzecz określonych podmiotów i na potrzeby Tatrzańskiego Parku Narodowego. Zgodnie z art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138, z 1961 r. ze zm.), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216, z 1972 r. ze zm.), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.), ustawy z dnia 6 lipca 1972r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192, z 1973 r.) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego.

Zgodnie natomiast z art. 216 ust 2 przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie:

1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240);

2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4. poz. 31);

3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.).

Taka konstrukcja art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami determinuje wykładnię pojęcia "nieruchomość wywłaszczona", zawartego w ust. 3 art. 136 tej ustawy. Przez pojęcie to należy rozumieć m. in. nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej w znaczeniu podmiotowym i konkretnej w znaczeniu przedmiotowym decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw (i dekretów z mocą ustaw), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem (dodatkowo należy przypomnieć, iż możliwy jest zwrot tylko takiej nieruchomości wywłaszczonej, która stanowi własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego).

Zgodnie z mapą do celów prawnych sporządzoną przez geodetę M. S., przyjętą do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 23 sierpnia 2013 r. pod numerem ewid. [...]: działka nr [...] obr. S. odpowiada części parcel gruntowych l. kat. [...] i nr [...] gm. kat. Z., zaś działka nr [...] obr. S. odpowiada części parceli gruntowej l. kat. [...] gm. kat. Z.. Jak wynika z akt sprawy, zawiadomieniem z dnia 28 maja 1971 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wszczęło postępowanie wywłaszczeniowe m.in. w stosunku do parcel l. kat. [...] i l. kat. [...] gm. kat. Z. Następnie, decyzją oznaczoną "2" z dnia 2 sierpnia 1971 r. nr [...] organ ten orzekł o wywłaszczeniu m.in. w/w parcel na cele rozbudowy zakładu produkcyjnego Spółdzielni "[...]" w P. zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego nr [...] z dnia 9 marca 1968 r. wydaną przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. znak [...] (analogiczną decyzją wywłaszczeniową oznaczoną "1" wydaną w tym samym dniu i opatrzoną taką samą sygnaturą Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wywłaszczyło szereg innych nieruchomości na ten sam cel).

Na skutek wniesionych odwołań, ostateczną decyzją z dnia 14 czerwca 1972 r. nr [...] Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych uchyliła w/w decyzję organu I instancji i umorzyła postępowanie wywłaszczeniowo-odszkodowawcze stwierdzając m.in., iż "zarzut odwołujących się co do nieprawidłowej lokalizacji zakładu produkcyjnego Spółdzielni "[...]" w P. jest zasadny.

W chwili obecnej zawnioskowana do zwrotu działka nr [...] objęta jest księgą wieczystą nr [...] gdzie ujawniona jest jako stanowiąca współwłasność w częściach ułamkowych kilkudziesięciu osób fizycznych. W dziale III księgi nadal ujawniony jest wpis dotyczący wszczęcia, omawianego postępowania wywłaszczeniowego m.in. wobec parcel l. kat. [...] i l. kat. [...]. Z kolei jak poinformował pismem z dnia 11 grudnia 2013 r. sygn. akt [...]-Wydział Cywilny Sądu Rejonowego w Z. "pod sygnaturą [...] toczy się z wniosku A. B., postępowanie o stwierdzenie nabycia przez A. B. i jej męża W., prawa własności dz. ewid. [...] położonej w S.".

Z kolei zawnioskowana do zwrotu działka nr [...] (co do której w świetle zgromadzonej dokumentacji brak jest jakichkolwiek przesłanek mogących świadczyć o tym, iż kiedykolwiek była ona przedmiotem jakiegokolwiek postępowania wywłaszczeniowego) objęta jest obecnie księgą wieczystą nr [...] i również ujawniona jest jako stanowiąca współwłasność w częściach ułamkowych kilkudziesięciu osób fizycznych.

W ramach postępowania uzupełniającego, korzystając z możliwości przewidzianej przez art. 136 kpa, w celu usunięcia jakichkolwiek wątpliwości odnośnie statusu prawnego działek nr [...] i nr [...], organ II instancji uznał za zasadne wyjaśnienie okoliczności, iż w dziale III znajdującego się w aktach sprawy odpisu z księgi wieczystej nr [...], obejmującej stanowiące przedmiot postępowania nieruchomości przed ich odłączeniem do ksiąg wieczystych nr [...] oraz nr [...], znajduje się wpis o treści "Na podstawie art. 52 prawa o księgach wieczystych ostrzeżenie o niezgodności treści księgi z rzeczywistym stanem prawnym, wpisano dnia 28.06.1979r. "

W odpowiedzi pismem z dnia 16 maja 2014r. Dz. [...] Sąd Rejonowy w Z. V Wydział Ksiąg Wieczystych w Z. poinformował, iż w/w ostrzeżenie zostało wykreślone w dniu 15 maja 2014r. W opinii Wojewody [...] wszystkie w/w okoliczności pozwalają na przyjęcie, iż stanowiące przedmiot wniosku M. M., działki nr [...] i nr [...] nigdy nie zostały skutecznie wywłaszczone, a tym samym nie podlegają one działaniu przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odnosząc się zarzutów odwołania organ podał, iż istnienie ostrzeżenia o postępowaniu wywłaszczeniowym nie świadczy, iż do wywłaszczenia nieruchomości istotnie doszło. Z kolei co do wpisu w arkuszu ewidencyjnym, iż ówczesny Urząd administracji Państwa spowodował faktyczne quasi wywłaszczenie działki [...] ustawa o gospodarce nieruchomościami nie zna pojęcia "quasi wywłaszczenie".

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożyła M. M., podnosząc naruszenie art. 7 – 10 kpa, art. 75 - 81 kpa z powodu występowania okoliczności ujętych w treści art. 145 § 1 pkt. 1 – 6 kpa, dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu wskazano, iż geodeta, który dokonywał ustalenia jakim obecnym parcelom odpowiada wywłaszczona nieruchomość nie posłużył się metodologią w postaci wykazu synchronizacyjnego zmian nieruchomości, nadto nie przeprowadzono ustalenia stanu władania spornymi nieruchomościami od 1967r. do dnia wydania wypisu o tzw. quasi wywłaszczeniu z arkusza ewidencyjnego ewidencji gruntów.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów.

W odpowiedzi na skargę skarżony organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych. Natomiast w przypadku nieuwzględnienia skargi Sąd, w oparciu o art. 151 p.p.s.a. skargę oddala.

Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarżone organy prawidłowo ustaliły, iż wnioskowane do zwrotu nieruchomości oznaczone jako działki nr [...] i nr [...] położone w obr. S. odpowiadają obecnie odpowiednio pierwsza z wymienionych - części parcel gruntowych l. kat. [...] i l. kat. [...] gm. Z. oraz druga z wymienionych - części parceli gruntowej l. kat. [...] gm. kat. Z.. Powyższe ustalone zostało zgodnie z mapą sporządzoną przez geodetę M. S., przyjętą do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 23 sierpnia 2013 r. pod numerem ewid. [...] (k.331 akt adm.). Sąd dokonał kontroli powyższego ustalenia w oparciu m.in. o obszar poszczególnych działek i dokonane przypisanie jest prawidłowe. Stąd niezasadny jest zarzut braku sporządzenia wykazu synchronizacyjnego zmian nieruchomości, czy też braku posłużenia sie biegłym sądowym.

W dalszej kolejności odnosząc się do istoty sporu, wskazać należy, iż dotyczył ustalenia czy stanowiące przedmiot wniosku M. M. działki nr [...] i nr [...], zostały skutecznie wywłaszczone (materialnoprawna przesłanka postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości), a tym samym czy zastosowaniu podlega art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Konstrukcja art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazuje na pojęcie "nieruchomość wywłaszczona", które należy w niniejszej sprawie rozumieć jako nieruchomość, w stosunku, do której Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej w znaczeniu podmiotowym i konkretnej w znaczeniu przedmiotowym decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw (i dekretów z mocą ustaw), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem (dodatkowo możliwy jest zwrot tylko takiej nieruchomości wywłaszczonej, która stanowi własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego).

W ocenie Sądu skarżone organy prawidłowo ustaliły, iż sporne nieruchomości nie zostały skutecznie wywłaszczone w w/w rozumieniu. Jak wynika z akt sprawy, zawiadomieniem z dnia 28 maja 1971 r. Wojewódzka Rada Narodowa w K. wszczęła postępowanie wywłaszczeniowe m.in. w stosunku do parcel l. kat. [...] i l. kat [...] gm. kat Z. i następnie decyzją nr "2" z dnia 2 sierpnia 1971 r. nr [...] organ ten orzekł o wywłaszczeniu m.in. w/w parcel na cele rozbudowy zakładu produkcyjnego Spółdzielni "[...]" w P. zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego nr [...] z dnia 9 marca 1968r. wydaną przez Prezydium Powiatowej Rady narodowej w N. znak [...] (analogiczną decyzję wywłaszczeniową nr "1" wydaną w tym samym dniu i opatrzoną taką samą sygnaturą Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wywłaszczyło szereg innych nieruchomości na ten sam cel). Jednak na skutek wniesionych odwołań, ostateczną decyzją z dnia 14 czerwca 1972 r. nr [...] Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Wewnętrznych uchyliła w/w decyzję organu I instancji i umorzyła postępowanie wywłaszczeniowe - odszkodowawcze. Powyższe oznacza, iż brak jest w obrocie prawnym ostatecznej decyzji wywłaszczeniowej, co oznacza brak spełnienia materialnej przesłanki z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami w postaci skutecznego wywłaszczenia. Zgodnie z tymi ustaleniami obecnie nie toczy się żadne postępowanie wywłaszczeniowe co do spornych działek, a skarżący w żaden sposób ustaleń tych nie podważyli. Na ustalenia te, co do braku skutecznego wywłaszczenia nie może mieć wpływu także okoliczność ujawnienia co do działki nr [...] w księdze wieczystej nr [...], wpisu o wszczęciu w/w postępowania wywłaszczeniowego m.in. wobec parcel l. kat. [...] i l. kat [...]. Dodatkowo w celu usunięcia wątpliwości odnośnie statusu prawnego działek nr [...] i nr [...], organ II instancji wystąpił do sądu wieczystoksięgowego o wyjaśnienie okoliczności, iż w dziale III znajdującego się w aktach sprawy odpisu z księgi wieczystej nr [...], obejmującej stanowiące przedmiot postępowania nieruchomości przed ich odłączeniem do ksiąg wieczystych nr [...] oraz nr [...], znajduje się wpis o treści " Na podstawie art. 52 prawa o księgach wieczystych ostrzeżenie o niezgodności treści księgi z rzeczywistym stanem prawnym, wpisano dnia 28.06.1979 r." W odpowiedzi pismem z dnia 16 maja 2014 r. [...] Sąd Rejonowy w Z. V Wydział Ksiąg Wieczystych w Z. poinformował, iż w/w ostrzeżenie zostało wykreślone w dniu 15 maja 2014 r. Również wpis w arkuszu ewidencyjnym związanym z przedmiotową nieruchomością wskazujący, iż ówczesny Urząd administracji Państwa spowodował «faktyczne quasi wywłaszczenie działki [...]» poprzez wykreślenie nieruchomości [...] z arkuszu ewidencyjnego dot. J. B. i przepisanie jej do arkusza ewidencyjnego Spółdzielni "[...]", nie może być traktowane jako wywłaszczenie, ponieważ nie zostało one dokonane w drodze ostatecznej decyzji wywłaszczeniowej.

Wobec powyższego niezasadne okazały się wszystkie podniesione w skardze zarzuty odnoszące się do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego i pominięcia istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności. Organy dokonały wystarczających ustaleń stanu faktycznego dla wydania decyzji i w związku z tym, Sąd oddalił skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.