Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 761/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: par. 4 ust. 2 pkt 3, par. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: art. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a, art. 5 ust. 1 pkt 14, art. 20, art. 28 ust. 1, art. 29 ust. 1, art. 35 ust. 3
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: art. 11, art. 77 par. 1,art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 2 ust. 1 pkt 1-4, ust. 2, ust. 3, ust. 4, par. 4 ust. 1 pkt 4 i 5, par. 10 pkt 3, par. 38, par. 39, par. 46, par. 59
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16  art. 2 lit. a, c
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003
journal: Dz.U.UE.L 2005 nr 277 poz 1  art. 39
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz  Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8  art. 5 ust. 1 i 2, art. 18 ust. 1 zd. 2
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz (sprawozdawca) Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk Protokolant specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 marca 2015 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Nadleśnictwa R. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) złote kosztów postępowania; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia prawomocności wyroku.


UZASADNIENIE

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. na podstawie art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, z późn. zm.) art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634, z późn. zm.), w zw. z art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173) oraz z związku z art. 18 ust. 1 akapit drugi,art.5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011, z późn. zm.), art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013, poz. 173) wydał decyzję o ustaleniu dla Nadleśnictwa R. z siedzibą w R. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 39 123 zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że w dniu [...].05.2011 r. Nadleśnictwo R. złożyło w Biurze Powiatowym ARiMR w Z. wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2011 rok.

Kierownik Biura Powiatowego po przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, decyzją Nr [...] z dnia [...].12.2011 r. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości na rok 2011, w łącznej wysokości 145 519,02 zł, w tym: -11 146,90 zł, w ramach wariantu 2.1- Uprawy rolnicze z certyfikatem zgodności, za powierzchnię 14,11ha -30 041,12 zł, w ramach wariantu 2.3 - Trwałe użytki zielone z certyfikatem zgodności, za powierzchnię 145,32ha, -26 085,00 zł, w ramach wariantu 3.1.2 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach NATURA 2000,za powierzchnię 52,17ha - 78 246,00 zł, w ramach wariantu 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000 za powierzchnię 93,15ha.

Decyzja została doręczona za potwierdzeniem odbioru w dniu [...].12.2011 r.

Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu [...].01.2012 r.

W dniu [...].05.2012 r. Nadleśnictwo R. złożyło w Biurze Powiatowym wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok.

Kierownik Biura Powiatowego po przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, decyzją Nr [...] z dnia [...].08.2013 r. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową na rok 2012, w łącznej wysokości 106 303,52 zł, w tym: - 11 091,60 zł, w ramach wariantu 2.1- Uprawy rolnicze z certyfikatem zgodności, za powierzchnię 14,04ha -30 038,92 zł, za powierzchnię 145,25ha w ramach wariantu 2.3 - Trwałe użytki zielone z certyfikatem zgodności, - 26 050,00 zł, w ramach wariantu 3.1.2 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach NATURA 2000,za powierzchnię 52,10ha, - 39 123,00 zł, w ramach wariantu 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000 za powierzchnię 93,15ha. Decyzja została doręczona za potwierdzeniem odbioru w dniu [...].09.2013 r.

Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego w dniu [...].09.2013 r.

W wyniku przeprowadzonej kontroli administracyjnej wniosku na rok 2012, stwierdzono uchybienie w przestrzeganiu wymogów w ramach wariantu 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne NATURA 2000. Zgodnie z § 4 ust. 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 roku, w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.), realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe przestrzega wymogów określonych dla danego pakietu lub wariantu. Wymogi te zostały określone w załączniku nr 3 do rozporządzenia. Jednym z wymogów dla wariantu 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000 jest pozostawienie 5 - 10 % powierzchni działki rolnej niewykoszonej, przy czym w każdym roku powinno to dotyczyć innej powierzchni.

W dniu [...].07.2012 r. do Biura Powiatowego wpłynęła zmiana do wniosku o przyznanie płatności na rok 2012, wraz z częścią dokumentacji przyrodniczej siedliska, z której wynikało, iż Nadleśnictwo wykasza całą powierzchnię działek rolnych objętych wariantem 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000. Dnia [...].07.2013 r., w odpowiedzi na wezwanie Nadleśnictwo R. złożyło wyjaśnienia, w których potwierdziło fakt wykoszenia całych powierzchni działek o powierzchni 93,15ha rolnych objętych wariantem 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000.

Organ wskazał, że załącznik nr 7 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego stanowi, iż w przypadku wykoszenia całej powierzchni, w wariancie 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000, wysokość zmniejszenia płatności rolnośrodowiskowej wynosi 50%.(93,15 ha x 840 zł/ha = 78 246,00 zł x 50% = 39 123,00 zł).

Dalej organ uzasadniał, że art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 stanowi, że pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono następujących obowiązków i kryteriów: a) w przypadku środków, o których mowa w art. 36 lit. a) ppkt (iv) i (v) rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 - odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi; lub b) kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych.

W przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Dlatego dnia [...]-04-2014 r. Kierownik Biura Powiatowego wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych Nadleśnictwu na mocy decyzji o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości z dnia [...]-12-2011 r. Przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczone w dniu [...]-04-2014 r.

W toku przeprowadzonego postępowania Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 3 ustawy EFRROW pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej (...) a właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, określają przepisy o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Stosownie do art. 29 ust.1 i 2 ustawy o Agencji, Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1.pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;2.krajowych, przeznaczonych na:a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków z wymienionych w tym przypisie funduszy.

Organ pierwszoinstancyjny uzasadniał, że z akt rozpatrywanej sprawy wynika, że Nadleśnictwu R. na mocy decyzji Nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości z dnia [...]-12- 2011 r. wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji na rachunek bankowy wskazany przez Nadleśnictwo we wniosku o wpis do ewidencji producentów zostały przekazane płatności rolnośrodowiskowe na rok 2011.

Mając na uwadze spełnienie warunków otrzymania płatności m.in. § 2 ust. 1 rozporządzenia RŚ oraz zgodnie z zapisami zawartymi w części XI wniosku (oświadczenia i zobowiązania), Nadleśnictwo R. zobowiązało się m.in. do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Zobowiązanie to zostało podjęte z dniem [...] marca 2009 roku.

Zgodnie z § 4 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia RŚ rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe przestrzega wymogów określonych dla danego pakietu lub wariantu. Wymogi te zostały określone w załączniku nr 3 do ww. rozporządzenia.

Zgodnie z § 27 ust. 1 rozporządzenia RŚ jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej:1) działek rolnych lub 2) zwierząt 3) stref buforowych - w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu.

Zgodnie z art. 18 Rozporządzenia Komisji (UE) NR 65/2011 w przypadku stwierdzenia uchybienia w przestrzeganiu wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych (t.j. od chwili wejścia w życie powyższego rozporządzenia czyli od roku 2011).

W wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności, organ wskazał, że z uwagi na stwierdzone w przedmiotowej sprawie uchybienia w przestrzeganiu przez Nadleśnictwo wymogów dla poszczególnych pakietów i ich wariantów, powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych w wysokości 39 123,00zł.

W związku z powyższym zachodzi konieczność zwrotu płatności rolnośrodowiskowej za rok 2011 przyznanej Nadleśnictwu R. na mocy decyzji nr [...] do działek rolnych (A o powierzchni 4,71 ha, AAA o powierzchni 2,13 ha, AAAA o powierzchni 1,09 ha, AC o powierzchni 0,41 ha, Al o powierzchni 2,90 ha, AN o powierzchni 3,27 ha, ANN o powierzchni 0,60 ha, ANNN o powierzchni 0,33 ha, AU o powierzchni 0,95 ha, AUU o powierzchni 0,85 ha, AX o powierzchni 3,80 ha, AXX o powierzchni 1,40 ha, AZ o powierzchni 2,09 ha, AZZ o powierzchni 0,76 ha, AZZZ o powierzchni 0,35 ha, B o powierzchni 4,20 ha, BC o powierzchni 2,40 ha, BG o powierzchni 1,67 ha, BI o powierzchni 3,60 ha, C o powierzchni 4,30 ha, CI o powierzchni 1,49 ha, D o powierzchni 8,18 ha, DD o powierzchni 2,32 ha, E o powierzchni 1,20 ha, F o powierzchni 5,00 ha, L o powierzchni 21,58 ha, M o powierzchni 3,47 ha, P o powierzchni 5,60 ha, R o powierzchni 2,50 ha) w ramach wariantu 5.6- Półnaturalne łąki wilgotne- NATURA 2000 o łącznej powierzchni 93,15 ha w wysokości 39 123,00 zł co stanowi 50% przyznanej kwoty pomocy (78 246,00 zł x 50% = 39 123,00 zł).

Łączna kwota do zwrotu wynosi 39 123,00 zł (78 246,00 zł x 50% = 39 123,00 zł).

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, organ powołując się na określone przepisy stwierdził, że ustalona kwota przekracza równowartość 100 euro. Nie zachodzą wiec przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Dalej organ zważył, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki, co wynika z przepisów prawa wspólnotowego, tj. art. 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Natomiast przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności zostały określone w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011,który stanowi, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: - płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, - błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W niniejszej sprawie płatności, wypłacone w dniu [...]-01-2012 r., na podstawie decyzji z dnia [...]-12-2011 r. nie wynikały z pomyłki agencji, bowiem w dniu wydawania decyzji Kierownik Biura Powiatowego nie posiadał informacji, z których wynikałoby, iż w kolejnych latach zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez Nadleśnictwo wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów. W ocenie organu kwota płatności w wysokości 39 123,00 zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011.

Kwotę nienależnie pobranych płatności, strona winna wpłacić na wskazany rachunek w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji – na podstawie art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji, który stanowi, że do należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ustalonych decyzją, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

Od powyższej decyzji dnia [...].07.2014 r. Nadleśnictwo złożyło odwołanie.

Skarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie: 1.Przepisu art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173. 2. Przepisu art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzania procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25 ze zm.), 3. Art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Organ odwoławczy – Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2014r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. nr 98, poz. 634 ze zm.), art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 09 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634 ze zm.),po rozpatrzeniu odwołania utrzymał pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie w mocy.

W motywach uzasadnienia, odnosząc się do zarzutów strony podniósł, iż składając wniosek o przyznanie płatności strona potwierdza własnoręcznym podpisem, iż znane są jej zasady oraz tryb realizacji płatności oraz jest świadoma konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązania wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego. Zdaniem organu II instancji uznać należy, iż stronie znany był wymóg prowadzenia działalności na niezmienionej powierzchni przez 5 lat trwania zobowiązania rolnośrodowiskowego oraz przepis § 4 ust. 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 roku, w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.), zgodnie z którym realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe przestrzega wymogów określonych dla danego pakietu lub wariantu określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia, w którym, jednym z wymogów dla wariantu 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000 jest pozostawienie 5 - 10 % powierzchni działki rolnej niewykoszonej, przy czym w każdym roku powinno to dotyczyć innej powierzchni. Stronie znany był art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, a co za tym idzie, stwierdzić należy, iż strona była świadoma, iż w przypadku niespełnienia powyższego wymogu będzie zobowiązana do zwrotu płatności, również z lat ubiegłych.

Ponadto składając wniosek strona zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznawanie, przedłużanie, korzystanie lub dalsze wypłacanie płatności rolnośrodowiskowej oraz o każdej zmianie powstałej w okresie trwania złożonych przez nią zobowiązań, a w szczególności jeżeli zmiana dotyczy: wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni oraz przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego rolnika oraz prowadzenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej w gospodarstwie rolnym. Składając wniosek o przyznanie płatności strona potwierdza własnym podpisem prawdziwość zawartych w nich danych, biorąc tym samym odpowiedzialność za wszystkie wykazane w nim deklaracje działek ewidencyjnych.

Tymczasem w wyniku złożonych wyjaśnień z dnia [...].07.2013 r., Nadleśnictwo potwierdziło fakt wykoszenia całych powierzchni działek rolnych objętych wariantem 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000. Zgodnie z załącznikiem nr 7 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego, w takim przypadku wykoszenia całej powierzchni, w wariancie 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000, wysokość zmniejszenia płatności rolnośrodowiskowej wynosi 50%.

W ocenie organu odwoławczego, skoro Nadleśnictwo otrzymało płatność w roku 2011 do wariantu w wys. 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000, w wys. 78 246,00 zł, to zgodnie z powyższym powinno zwrócić 50%, czyli 78 246,00 zł x 50% = 39 123,00 zł.

Dalej organ uzasadniał, iż zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1, Minister właściwy do spraw rozwoju wsi określa, w drodze rozporządzenia szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty lub zwracania pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem, a także przestrzenny zasięg wdrażania tych działań.

Przyznanie płatności rolnośrodowiskowej następuje na podstawie Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a w przypadku Nadleśnictwa przyznanie płatności rolnośrodowiskowej nastąpiło na podstawie Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 roku, w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.), w którym ustawodawca, wyraźnie wskazał w załączniku nr 3 do rozporządzenia, wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów, a w załączniku nr 7 do rozporządzenia wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowych dokonywanych w ramach pakietów lub wariantów. Natomiast art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, stanowi, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych, co zostało poczynione w sprawie Nadleśnictwa.

Organ uznał, iż po przeanalizowaniu całości materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę powyższe przepisy, iż w skarżonej decyzji Kierownika Biura Powiatowego z dnia [...].07.2014 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, w prawidłowy sposób zastosował obowiązujące przepisy prawa i w prawidłowy sposób ustalił kwotę do zwrotu.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, to według organu w rozpatrywanej sprawie, kwota przekracza kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006. Tym samym w odniesieniu do tej płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Odnosząc się natomiast do kwestii siły wyższej, stwierdzić w ocenie organu z analizy zgromadzonych akt sprawy wynika, że w sprawie tej nie zaistniały przesłanki, które wykluczałby obowiązek zwrotu płatności, gdyż dla zobowiązań podjętych w ramach PROW 2007-2013 przesłanki takie określone są w poniżej wymienionych przepisach prawa:

- § 39 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolno środowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361 z późn. zm.), odnoszącym się do wyłączenia obowiązku zwrotu płatności w przypadku, o którym mowa w art. 44 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006, tj. zmniejszenia obszaru gospodarstwa o nie więcej niż 10 % względem obszaru objętego zobowiązaniem na skutek przeniesienia przez rolnika posiadania działek rolnych lub ich części na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy,

- § 39 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolno środowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361 z późn. zm.), odnoszącym się do wyłączenia obowiązku zwrotu płatności w przypadku zmniejszenia obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jeżeli zmniejszenie to nie przekracza 3% całkowitej powierzchni obszaru objętego tym zobowiązaniem i 2 ha oraz zostało dokonane przez dniem 15 marca 2012 r.,

- § 45 pkt 1-3 i 5-8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361 z późn. zm.), odnoszącym się do wyłączenia obowiązku zwrotu płatności w przypadku wystąpienia siły wyższej lub wyjątkowej okoliczności, tj. wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, umożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania; zmiana zasięgu obszarów objętych programami działań mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych lub zmiana tych obszarów; utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scaleniu i wymianie gruntów; śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu 7 Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt w rolnictwie; usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu 7; określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowego , obszaru zagrożonego erozją wodną - w przypadku realizacji pakietu 8 Ochrona gleb i wód; uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek - mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego; inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację tego zobowiązania i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika,

- § 45 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361 z późn. zm.), odnoszącym się do wyłączenia obowiązku zwrotu płatności w przypadku wystąpienia siły wyższej lub wyjątkowej okoliczności, tj. w przypadku wystąpienia okoliczności określonych w § 7 ust. 2 i 3 rozporządzenia PRŚ 2013 - gdy grunty rolne objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w ramach wariantu pakietu 4 Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000 włączono do obszaru Natura 2000, a rolnik we wniosku o przyznanie płatności zadeklarował pakiet 4 lub gdy grunty rolne objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w ramach wariantu pakietu 5 Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000 wyłączono z obszaru Natura 2000 gruntów rolnych, a rolnik we wniosku o przyznanie płatności zadeklarował pakiet 5,

- art. 28 ust. 4 ustawy PROW 2007-2013 w zw. z art. 45 ust. 4 oraz art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 oraz § 35 rozporządzenia PRŚ 2009, odnoszących się do rolnika, który zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach, objętych zobowiązaniem w przypadku wystąpienia, co najmniej jednej z następujących kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności: - śmierć beneficjenta (o ile nie nastąpiło przejęcie zobowiązania rolnośrodowiskowego przez spadkobiercę),- długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania,-zmiana zasięgu obszarów OSN oraz zmiana programów OSN,

określenie obszaru objętego zobowiązaniem rolno środowiskowym, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, - utrata posiadania gruntów rolnych objętych zobowiązaniem w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów, - wystąpienie okoliczności, o których mowa w § 5a w przypadku pakietu Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, - śmierć posiadanego zwierzęcia, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności, usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika, - katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa,- wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich, - choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza,

-inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania, mająca wpływ na realizację tego zobowiązania i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika, a wystąpienie ww. okoliczności zostało zgłoszone przez rolnika lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Według organu odwoławczego w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności. Na W niniejszej sprawie płatności przekazane na rachunek bankowy Nadleśnictwa nie wynikały z pomyłki ARiMR. Strona uzyskała je na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego wydanej po przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym na podstawie wniosku strony złożonym w roku 2011, zawierających określone deklaracje.

W przedmiotowej sprawie wystarczającą przesłanką dla powstania ustalenia obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranej z tytułu programu rolnośrodowiskowego dla Nadleśnictwa było nie pozostawienie 5 - 10 % powierzchni działki rolnej niewykoszonej, co było jednym z wymogów dla wariantu 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000, określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Organ podkreślił, że w sytuacji uzasadniających zwrot nienależnie pobranych płatności, płatności te, co do zasady podlegają zwrotowi. Wszelkie odstępstwa, zarówno na korzyść jak i niekorzyść producenta rolnego, stanowią rażące naruszenie prawa. Przepisy prawa krajowego i unijnego nie dopuszczają jakiejkolwiek uznaniowości w ustalaniu wysokości płatności podlegających zwrotowi. Uznaniowość prowadziłaby do nierównego traktowania producentów spełniających takie same warunki, co stałoby nie tylko w sprzeczności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, ale również z jedną z naczelnych zasad Unii Europejskiej, zasadą konkurencyjności. Płatność nienależna jest to płatność przyznana niezgodnie z przepisami unijnymi i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. Ponieważ przepisy nie definiują płatności nienależnej, jej znaczenia należy poszukiwać w ustaleniu warunków do płatności należnej. Ustalenie, że dokonano wypłaty z uchybieniem któregokolwiek z warunków, będzie oznaczało nieprawidłowe wydatkowanie kwot pomocy, których zwrotu, jako płatności nienależnej należy dochodzić w oparciu o przyjęte przez dane państwo procedurach.

Stosownie do treści art. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 937/2012 z dnia 12 października 2012r. zmieniającego rozporządzenia (WE) Nr 1122/2009 oraz (UE) Nr 65/2011 w odniesieniu do metody naliczania odpowiednich odsetek od nienależnych płatności do odzyskania od beneficjentów systemów wsparcia bezpośredniego ustanowionych rozporządzeniem Rady (WE) nr 73/2009, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ustanowionego rozporządzeniem Rady nr 1698/2005 oraz wsparcia sektora wina ustanowionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 1234/2007 (Dz. Urz. L Nr 280 z 13.10.2012, str. 2), w odniesieniu do decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności wydawanych od dnia [...] października 2012 r., odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez rolnika wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia.

Na podstawie art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji do należności z tytułu nienależnie pobranych płatności ustalonych niniejszą decyzją stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności.

Skarb Państwa - PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo R. wywiodło skargę na decyzję organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, zarzucając: 1. naruszenie przepisu art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013r.poz.173) poprzez nierozpatrzenie przez organ odwoławczy całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w wyczerpujący sposób, co skutkowało w rezultacie wydaniem rozstrzygnięcia niezgodnego z obowiązującym prawem; 2.naruszenie przepisu art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UK) nr 65/2011 z dnia 2 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzania procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie Środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz.UE Nr L 25 z poźn. zm. ), poprzez uznanie, ze zachodzi konieczność zwrotu przez skarżącego płatności rolnośrodowiskowej za rok 2011 r. w kwocie 39.123,00 zł, w sytuacji, gdy z okoliczności faktycznych sprawy wynika, ze zasadne było otrzymanie przez skarżącego pełnej kwoty należności, wynikającej z decyzji nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r. 3.naruszenie przepisu art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w sprawie, a w konsekwencji jego nierozpatrzenie, w tym w szczególności opinii przyrodniczej, nadto brak odniesienia się do wszystkich zarzutów zgłoszonych przez skarżącego w odwołaniu, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie i nic odniesienie się w uzasadnieniu decyzji w jakikolwiek sposób do wszystkich zarzutów odwołania i wskazania powodów odmowy ich wiarygodności.

Skarżący wniósł o: 1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, wydanej w dniu [...] sierpnia 2014 r. przez Dyrektora D. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W., jak również poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez skarżącego płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 39 123,00 zł, jako naruszającej prawo i interes prawny skarżącego; 2.zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

W uzasadnieniu skargi podniósł, że organ II instancji, w ślad za organem I instancji, wydając zaskarżoną decyzję, nie wziął pod uwagę wszystkich zarzutów podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu, zupełnie pominął i nie ustosunkował się do okoliczności faktycznych dotyczących uwarunkowań przyrodniczych terenów działek rolnych, objętych wariantem 5.6- Półnaturalne łąki wilgotne, potwierdzonych dokumentacją przyrodniczą, stanowiącą część materiału dowodowego w niniejszej sprawie. Skarżący wyjaśniał, iż w dniu [...] lipca 2012 r. doręczono organowi I instancji zmianę do wniosku o przyznanie płatności na rok 2012, w której wskazywał on, że wykasza całą powierzchnię działek rolnych objętych wariantem 5.6- Półnaturalne łąki wilgotne - Natura 2000. Uzasadnieniem dla powyższego była dołączona dokumentacja przyrodnicza siedliska. Kwestia powyższa została także szczegółowo wyjaśniona w treści pisma skarżącego z dnia [...] marca 2014r., które stanowiło odpowiedź na informację o możliwości dokonania zwrotu nienależnie, zdaniem Biura, pobranych płatności rolnośrodowiskowych na rok 2011, z uwagi na wykoszenie całych powierzchni działek rolnych objętych wariatem nr 5.6.

Skarżący wskazał, iż decyzję o wykaszaniu całych powierzchni opisywanych działek rolnych podjęto na wyraźne zalecenie eksperta przyrodniczego, specjalistę botanika, które zostało zawarte w Dokumentacji Przyrodniczo- Siedliskowej, sporządzonej na potrzeby programu rolnośrodowiskowego PROW. W dokumentacji przyrodniczej, przygotowanej dla skarżącego w 2009 roku, zastosowano zaostrzenie wymogów pakietu przyrodniczego 5.6 (łąki wilgotne na obszarach Natura 2000) w ramach Programu Rolnośrodowiskowego. Zaostrzenie to dotyczyło wykaszania działek, na których stwierdzono występowanie tawuły kutnerowatej - krzewu z rodziny różowatych, dorastającego nawet do 3 metrów wysokości. Tawuła kutnerowata jest bardzo ekspansywnym, inwazyjnym neolitem., pochodzącym z Ameryki Północnej. Największe jej skupiska występują między innymi w [...], gdzie w ogromnie szybkim tempie wkracza na nieskoszone łąki. Zagrożeniem wynikającym z obecności tej rośliny jest zagłuszanie innych gatunków poprzez zwarte zarośla, gdzie blokuje w 100% rozwój jakiejkolwiek innej roślinności. Jej rezerwuarem są m.in. obrzeża dróg leśnych, skarpy rowów i właśnie niekoszone łąki. W rejonach, gdzie tawuła kutnerowata opanowała duże przestrzenie, jej zwalczanie jest bardzo trudne. Działania przeciwdziałające ekspansji obcych gatunków podejmowane są na całym świecie, w Polsce na razie na wąską skalę. Dyrektywa siedliskowa nr 92/43/E WG w art.2 ust.2 jednoznacznie określa swój cel: "zachowanie lub odtworzenie, we właściwym stanie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz gatunków dzikiej fauny i flory ważnych dla Wspólnoty". Jednym z głównych kryteriów właściwego stanu ochrony siedliska przyrodniczego jest m.in. nieobecność w nim gatunków obcych; a już na pewno sytuacja, w której gatunek obcy wpływa na funkcjonowanie ekosystemu, nie może być uznana za "właściwy stan". Dalej skarżący podnosił, że w Europie realizowanych jest wiele projektów ochrony przyrody, skoncentrowanych na zwalczaniu lub ograniczeniu inwazyjnych gatunków obcych. Wiele z nich jest finansowanych przez Unię Europejską. W Polsce zwalczanie i ograniczenia inwazyjnych gatunków obcych ujęte jest jako zadanie do wykonania w planach i zadaniach ochronnych, jakie będą w najbliższym czasie sporządzone dla specjalnych obszarów ochrony siedliskowej Natura 2000. Nieobecność inwazyjnych gatunków obcych jest jednym z kryteriów właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych a utrzymanie lub odtworzenie takiego stanu jest obligatoryjnym celem planowania ochrony obszarów Natura 2000.

Aktualnie w Nadleśnictwie R. realizowany jest projekt LIFE+ "Czynna ochrona nizinnych populacji głuszca (Tetrao urogallus L.) na terenie [...] i [...]". Jedno z działań projektu zatytułowane jest "Poprawa jakości biotopu głuszca w [...] - usuwanie tawuły kutnerowatej oraz nasadzenia borówki bagiennej". Jego celem jest przywrócenie jakości biotopu (siedliska) głuszca poprzez zwalczanie inwazyjnego neofitu, a wprowadzenie w to miejsce gatunków rodzimych, właściwych dla tego siedliska i chronionego gatunku. Cały projekt finansowany jest przez Komisję Europejską.

W tym kontekście pozostawianie 5-10% niewykoszonych łąk jest tworzeniem rezerwuaru tawuły dla jej odtwarzania i ekspansji w kolejnych latach. Ekspertyza wykonana przez eksperta botanika i plan rolnośrodowiskowy zostały pozytywnie zaopiniowane przez Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska we W. W celu ochrony siedlisk przyrodniczych - są to priorytetowe cele programu rolnośrodowiskowego, Nadleśnictwo w pełni utożsamiając się z założeniami zawartymi w ekspertyzie i dbając o ochronę cennych siedlisk przyrodniczych z pełną świadomością realizowało zalecenia zawarte w ekspertyzie.

Zagrożenia wynikające z obecności przedmiotowej rośliny są szeroko podnoszone przez środowiska naukowe w wielu publikacjach, między innymi w publikacji pr. " Rośliny Inwazyjne Dolnego Śląska " Polski Klub Ekologiczny - Okręg Dolnośląski, wydanie II (rozszerzone i poprawione), Wrocław 2009 autorstwa Zygmunta Dajdoka i Michała Śliwińskiego strona 51-52.

W ocenie skarżącego, wobec zaistnienia usprawiedliwionych, potwierdzonych przez dokumentację przyrodniczą wymogów, odnośnie wykonywania zabiegów przyrodniczych na opisywanych powierzchniach, nie było podstaw do uznania, ze doszło do pobrania przez skarżącego nienależnych płatności i zmniejszania jej w oparciu o art.18 ust. I rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z uwagi na podnoszone okoliczności. Z powyższych względów, zasadnym było otrzymanie przez Nadleśnictwo całej płatności rolnośrodowiskowej, tak jak to wynika z decyzji z dnia [...].12.2011r.

Dalej skarżący podnosił w skardze, że zgodnie z art. 77 § 1. k.p.a "Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpując zabrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy." jednocześnie, jak to wynika z treści wyroku NSA w Warszawie z dnia 19 marca 1981 r., SA 234/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 23, " Zaniechanie przez organ administracji państwowej podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwość decyzji. 2. Uprawnienie organu administracji państwowej do wydawania decyzji o charakterze uznaniowym nie zwalnia tegoż organu z obowiązku zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji o treści przekonującej pod względem prawnym i faktycznym". Stosownie do powyższego, organ odwoławczy, jak również organ I instancji, dopuścili się naruszenia wskazanych w petitum skargi przepisów, co stanowi, zwłaszcza w świetle przywołanego orzecznictwa sądowego, naruszenie obowiązujących zasad postępowania, gdyż nie odniesiono się w ogóle do podnoszonych przez skarżącego zarzutów, w szczególności kwestii zawartych w przedłożonej w trakcie postępowania opinii przyrodniczej, nie dokonując tym samym wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego, skutkującego wydaniem wadliwej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy administracji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ocena sprawy dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej zwanej P.p.s.a. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). W przypadku braku podstaw do jej uwzględnienia skarga podlega oddaleniu na podstawie przepisu art. 151 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie ocenia natomiast decyzji organu pod kątem jej słuszności, czy też celowości.

W ocenie Sądu, skarga jest zasadna gdyż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego i materialnego.

Postępowanie w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją dotyczyło ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za rok 2011. Zostało ono wszczęte na skutek ustalenia przez organ Agencji Rolnej, że w roku 2012 skarżący, w ramach realizowania wieloletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, nie zachował na terenie gospodarstwa rolnego wymogów dla wariantu 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000,a to pozostawiania 5 - 10 % powierzchni działki rolnej niewykoszonej, przy czym w każdym roku powinno to dotyczyć innej powierzchni, co skutkowało zmniejszeniem płatności na rok 2012 o 50% (§ 27 ust. 1, § 4 ust.2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 ze zm., dalej: "rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2009 roku")

Postępowanie to przeprowadzone zostało w trybie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634 ze zm., dalej: "ustawa o ARiMR"). Prawidłowość zastosowania tego trybu w odniesieniu do pomocy, która w przypadku skarżącego przyznana została na podstawie ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007 r. Nr 64, poz. 427 ze zm., dalej: "ustawa o wspieraniu rozwoju"), wynika z art. 28 ust. 3 ustawy. Przyznane na rzecz skarżącego płatności rolnośrodowiskowe, za poszczególne lata, stanowią jedną z form pomocy realizowaną w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich ( art. 1 pkt 2 lit. a w zw. z art. 5 ust. 1 pkt. 14 ustawy o wspieraniu rozwoju) i to pomocy, która przyznawana jest w sposób jednostronny i władczy przez właściwy w sprawie organ administracji publicznej, w drodze decyzji administracyjnej ( art. 20 ustawy o wspieraniu rozwoju).

Postępowanie, o którym stanowi art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jest samodzielnym postępowaniem, w którym także w drodze decyzji administracyjnej następuje ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej i finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest natomiast zbadanie, czy doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wymienionych w tym przepisie. Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została następnie wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy beneficjent nie dotrzymuje podjętego w związku z otrzymaną pomocą zobowiązania przez wymagany okres.

Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie wystarczającą przesłanką dla powstania ustalenia obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranej za rok 2011 z tytułu programu rolnośrodowiskowego dla Nadleśnictwa było nie pozostawienie 5 - 10 % powierzchni działki rolnej niewykoszonej, co było jednym z wymogów dla wariantu 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000, określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r.

W kwestii dostrzeżonych przez Sąd uchybień natury procesowej, wypada zauważyć, że niewadliwe rozpatrzenie wniosku strony wymaga przede wszystkim poprawnego, nie budzącego wątpliwości ustalenia przez organy administracji publicznej wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego konkretnej sprawy, niezbędnych do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia, na podstawie tych przepisów prawa, które w sprawie znajdują zastosowanie. Zdaniem Składu orzekającego, postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w rozpoznawanym przypadku nie doprowadziło do ustaleń odpowiadających temu standardowi, a także uzasadnienie decyzji nie odpowiada w pełni wymogom prawa, tzn. unormowaniu zawartemu w art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. W świetle tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organach administracji rolnej także w świetle art.21 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Przepis ten, jak i zacytowany wcześniej art. 107 § 3 K.p.a., pozostają w korelacji z normą art. 80 K.p.a. statuującego zasadę swobodnej oceny dowodów. Ocena ta, by nie była uznana za dowolną, winna opierać się na wszechstronnym rozważeniu całokształtu zebranego materiału dowodowego, czemu należy dać wyraz w uzasadnieniu decyzji. Ogólnie ujmując, polega to na przedstawieniu sposobu myślenia, argumentowaniu przy ocenie dowodów i jednym z jej elementów winno być ustosunkowanie się do twierdzeń i zarzutów strony podnoszonych w trakcie toczącego się postępowania. Pominięcie ich milczeniem przez organ nie przystaje do reguł poprawności procesowej, stanowiąc o naruszeniu norm prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Prawidłowo zredagowane, pod względem merytorycznym i prawnym, uzasadnienie decyzji administracyjnej ma podstawowe znaczenie dla stosowania zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. Mocą przywołanej zasady organ jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Uzasadnienie decyzji winno być elementem decydującym o przekonaniu strony, co do trafności rozstrzygnięcia. Zasada przekonywania nie zostanie zaś zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia, nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy lub nie przedstawi w sposób wyczerpujący wykładni stosowanych przepisów prawa (wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. IV SA/Wr 268/11 z dnia 2012-04-03, LEX nr 1146142). Dlatego też słuszny jest zarzut skargi naruszenie przepisu art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w sprawie, a w konsekwencji jego nierozpatrzenie, w tym w szczególności opinii przyrodniczej, nadto brak odniesienia się do wszystkich zarzutów zgłoszonych przez skarżącego w odwołaniu, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie i nie odniesienie się w uzasadnieniu decyzji w jakikolwiek sposób do wszystkich zarzutów odwołania i wskazania powodów odmowy ich wiarygodności. W ocenie Sądu, zasadne jest stanowisko skarżącego, że organ II instancji, w ślad za organem I instancji, wydając zaskarżoną decyzję, nie wziął pod uwagę wszystkich zarzutów podnoszonych przez niego w odwołaniu, zupełnie pominął i nie ustosunkował się do okoliczności faktycznych dotyczących uwarunkowań przyrodniczych terenów działek rolnych, objętych wariantem 5.6- Półnaturalne łąki wilgotne, potwierdzonych dokumentacją przyrodniczą, stanowiącą część materiału dowodowego w niniejszej sprawie. Skarżący przecież wyjaśniał, iż w dniu [...] lipca 2012 r. doręczono organowi I instancji zmianę do wniosku o przyznanie płatności na rok 2012, w której wskazywał on, że wykasza całą powierzchnię działek rolnych objętych wariantem 5.6- Półnaturalne łąki wilgotne - Natura 2000. Uzasadnieniem dla powyższego była dołączona dokumentacja przyrodnicza siedliska. Kwestia ta została także szczegółowo wyjaśniona w treści pisma skarżącego z dnia [...] marca 2014r., stanowiącego odpowiedź na informację o możliwości dokonania zwrotu nienależnie, zdaniem organu, pobranych płatności rolnośrodowiskowych na rok 2011, z uwagi na wykoszenie całych powierzchni działek rolnych objętych wariatem nr 5.6.

Skarżący wskazywał, iż decyzję o wykaszaniu całych powierzchni opisywanych działek rolnych podjęto na wyraźne zalecenie eksperta przyrodniczego, specjalistę botanika, które zostało zawarte w Dokumentacji Przyrodniczo- Siedliskowej, sporządzonej na potrzeby programu rolnośrodowiskowego PROW. W dokumentacji przyrodniczej, przygotowanej dla skarżącego w 2009 roku, zastosowano zaostrzenie wymogów pakietu przyrodniczego 5.6 (łąki wilgotne na obszarach Natura 2000) w ramach Programu Rolnośrodowiskowego. Zaostrzenie to dotyczyło wykaszania działek, na których stwierdzono występowanie tawuły kutnerowatej bardzo ekspansywnego, inwazyjnym neolitu, pochodzącego z Ameryki Północnej. Największe jej skupiska występują między innymi w [...], gdzie w ogromnie szybkim tempie wkracza na nieskoszone łąki. Zagrożeniem wynikającym z obecności tej rośliny jest zagłuszanie innych gatunków poprzez zwarte zarośla, gdzie blokuje w 100% rozwój jakiejkolwiek innej roślinności. W Polsce zwalczanie i ograniczenia inwazyjnych gatunków obcych ujęte jest jako zadanie do wykonania w planach i zadaniach ochronnych, jakie będą w najbliższym czasie sporządzone dla specjalnych obszarów ochrony siedliskowej Natura 2000. Nieobecność inwazyjnych gatunków obcych jest jednym z kryteriów właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych a utrzymanie lub odtworzenie takiego stanu jest obligatoryjnym celem planowania ochrony obszarów Natura 2000.Skarżący podnosił również, że aktualnie w Nadleśnictwie R. realizowany jest projekt LIFE+ "Czynna ochrona nizinnych populacji głuszca na terenie [...] i [...]". Jedno z działań projektu zatytułowane jest "Poprawa jakości biotopu głuszca w [...] - usuwanie tawuły kutnerowatej oraz nasadzenia borówki bagiennej". Pozostawianie 5-10% niewykoszonych łąk jest tworzeniem rezerwuaru tawuły dla jej odtwarzania i ekspansji w kolejnych latach. Ekspertyza wykonana przez eksperta botanika i plan rolnośrodowiskowy zostały pozytywnie zaopiniowane przez Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska we W. W celu ochrony siedlisk przyrodniczych - są to priorytetowe cele programu rolnośrodowiskowego.

Organ wszakże w ogóle nie ustosunkował się do tych twierdzeń skarżącego, ograniczając się zasadniczo do konstatacji, iż składając wniosek o przyznanie płatności strona potwierdza własnoręcznym podpisem, iż znane są jej zasady oraz tryb realizacji płatności oraz jest świadoma konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązania wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Z analizy nadesłanych akt administracyjnych, wynika, że strona przedłożyła dokumentację przyrodniczą w zakresie pakietów na lata 2010-2014 i opinię przyrodniczą eksperta, a organ nie rozważył kwestii zawartych w przedłożonych dokumentach, nie dokonując tym samym wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego, skutkującego wydaniem wadliwej decyzji. Organ w ogóle pominął kwestie rozważań złożenia planu rolnośrodowiskowego, i dokumentacji przyrodniczej, do którego strona jest zobowiązana wszak przy ubieganiu się o pierwszą płatność rolnośrodowiskową przy udziale podmiotu prowadzącego działalność w zakresie doradzania odnośnie do sporządzania dokumentacji niezbędnej do uzyskania płatności rolnośrodowiskowej, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, na formularzu udostępnionym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Nie odniesienie się do przedstawionych przez stronę dowodów i rozważań, powoduje istnienie uzasadnionych wątpliwości co do wiarygodności ostatecznie przyjętych ustaleń faktycznych i nie poddaje się kontroli Sądu w ocenie poprawności podjętego rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za rok 2011.

W tym kontekście należy również podnieść brak rozważań w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, jakie w sytuacji skarżącego mają zastosowanie przepisy prawa materialnego.

Stanowisku organów w niniejszej jest niejednoznaczne. W ocenie Sądu sprawie należało stosować przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361 ze zm.). Do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy nie ma bowiem zastosowania przepis § 46 tego aktu, który odsyła do stosowania przepisów rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 roku, które to rozporządzenie obowiązywało do dnia 15 marca 2013 r., czyli do dnia wejścia w życie rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 roku. Trzeba bowiem mieć na względzie, że postępowanie w kontrolowanej sprawie, jako odrębne od postępowania w sprawie przyznania pomocy na rok 2011, wszczęte zostało na skutek zawiadomienia z dnia [...] kwietnia 2014 r., a więc już pod rządami aktualnego rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 roku, które zgodnie z jego § 59 weszło w życie z dniem 15 marca 2013 r. Przepis § 46 tego rozporządzenia przewiduje natomiast stosowanie przepisów poprzednio obowiązującego rozporządzenia do zwrotu płatności rolnośrodowiskowej w sprawach objętych postępowaniami wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem jego wejścia w życie. W niniejszej sprawie okoliczność ta nie zaistniała. Postępowanie w tej sprawie wszczęte zostało już w czasie obowiązywania rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 roku.

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt. 1-4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana rolnikowi, w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej " numerem identyfikacyjnym ";

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Treść § 2 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego stanowi, że plan działalności rolnośrodowiskowej sporządza się przed upływem 25 dni od dnia, w którym upływa termin składania wniosków o przyznanie płatności bezpośredniej w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przy udziale podmiotu prowadzącego działalność w zakresie doradzania odnośnie do sporządzania dokumentacji niezbędnej do uzyskania płatności rolnośrodowiskowej, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, zwanej dalej "ustawą", na formularzu udostępnionym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zwaną dalej "Agencją". Jeżeli plan działalności rolnośrodowiskowej został sporządzony w tym terminie, uznaje się, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest realizowane od dnia 15 marca danego roku. Przepis § 2 ust.3 stanowi, że zawartość planu działalności rolnośrodowiskowej jest określona w załączniku nr 1 do rozporządzenia, a § 2 ust.4 – Do zmiany planu działalności rolnośrodowiskowej przepis ust.2 stosuje się odpowiednio. Natomiast według § 10 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust.1 pkt 4, 5 – jest przyznawana, jeżeli rolnik posiada dokumentację przyrodniczą stanowiącą szczegółowa charakterystykę danego siedliska przyrodniczego lub siedliska lęgowego ptaków, sporządzoną przez podmiot, o którym mowa w § 2 ust. 2, w roku poprzedzającym rok rozpoczęcia lub w roku rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach określonych wariantów tych pakietów, na formularzu udostępnionym przez agencję.

Realizując 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe skarżący zobowiązany był zatem przestrzegać wymogów dla poszczególnych wariantów pakietu przez zadeklarowany okres. Wywiązanie się z obowiązków przyjętych w ramach programu ocenia się bowiem w całym okresie 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, a stwierdzenie uchybień w realizacji tego programu oznacza niedotrzymanie zobowiązania i powoduje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za cały okres ich pobierania. W wyniku przeprowadzonej kontroli administracyjnej wniosku na rok 2012, organ stwierdził uchybienie w przestrzeganiu wymogów w ramach wariantu 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne NATURA 2000 z naruszeniem przepisu § 4 ust. 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 roku, w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, który stanowi, że: realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe przestrzega wymogów określonych dla danego pakietu lub wariantu. Wymogi te zostały określone w załączniku nr 3 do rozporządzenia. Jednym z wymogów dla wariantu 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000 jest pozostawienie 5 - 10 % powierzchni działki rolnej niewykoszonej, przy czym w każdym roku powinno to dotyczyć innej powierzchni.

W dniu [...].07.2012 r. do Biura Powiatowego wpłynęła zmiana do wniosku skarżącego o przyznanie płatności na rok 2012, wraz z częścią dokumentacji przyrodniczej siedliska, z której wynikało, iż Nadleśnictwo wykasza całą powierzchnię działek rolnych objętych wariantem 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000, co skutkowało zgodnie z załącznikiem nr 7 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego w przypadku wykoszenia całej powierzchni, w wariancie 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000, zmniejszeniem płatności rolnośrodowiskowej o 50% decyzją z dnia 30 sierpnia 2013r. Na tej też podstawie organ ustalił z kolei zaskarżoną decyzją kwotę nienależnie przyznanych płatności w roku 2011.

Zasada, zgodnie z którą beneficjent zobowiązany jest do zwrotu nienależnie dokonanej płatności ustalona została w art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE Seria L z 2011 r. Nr 25, poz. 8 ze zm.). Przepis ten stanowi, że w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2 tego art. Prawidłowo też organ Agencji zauważył, że w myśl art. 18 ust. 1 zdanie drugie tego rozporządzenia, w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Uznać jednak należy, że wskazane regulacje, wbrew stanowisku jakie zdaje się prezentować organ II instancji w ramach kontrolowanej sprawy, mają charakter kompetencyjny i określają ogólne zasady, które nie są bezpośrednio stosowane do ustalenia nienależnie pobranych płatności, lecz podlegają implementacji do krajowego porządku prawnego, a więc wymagają szczegółowego uregulowania w przepisach krajowych. Wyrazem ich realizacji są przepisy ustawy o wspieraniu rozwoju, która w art. 1 pkt. 2 wyraźnie stanowi, że określa warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy oraz pomocy technicznej w zakresie nieokreślonym w przepisach rozporządzenia nr 1698/2005 lub przewidzianym w tych przepisach do określenia przez państwo członkowskie Unii Europejskiej. Na gruncie tej ustawy obowiązek zwrotu pobranych nienależnie płatności wynika wprost z jej art. 28 ust. 1, według którego pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt. 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z art. 29 ust. 1 omawianej ustawy, szczegółowe warunki i tryb zwracania pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem określa w drodze rozporządzenia minister właściwy do spraw rozwoju wsi. Względem pomocy finansowej przyznawanej w ramach działania program rolnośrodowiskowy, szczegółowe warunki i tryb jej zwracania określa przede wszystkim § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 roku.

W świetle powyższego dostrzec należy, że zarówno ustawa o wspieraniu rozwoju, jak i wydane na jej podstawie rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013 roku przewidują, stosownie do art. 5 i art. 18 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia nr 65/2011, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności. Obowiązek ten realizowany jest w pierwszej kolejności na zasadach określonych w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym z 2013 roku. W celu ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie można jednakże odwoływać się do treści § 38 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 roku, czy też odpowiadającego mu swą treścią § 27 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 roku, jak czynią to organ agencji na gruncie kontrolowanej sprawy.

Zgodnie z § 38 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 roku, jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach poszczególnych wariantów pakietu, o których mowa w § 4 ust. 2 pkt 3 tego rozporządzenia, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje temu rolnikowi w wysokości zmniejszonej o 50% w roku, w którym stwierdzono takie uchybienie. Przepis analogiczny w swej treści przewidywał przywoływany przez organ Agencji § 27 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 roku. Z treści tej regulacji jednoznacznie wynika, że określone w nim zmniejszenie płatności o 50% dotyczy tylko i wyłącznie płatności za ten rok, w którym stwierdzono uchybienie w zakresie obowiązku zachowania wymogów części dotyczącej danego wariantu albo pakietu. W kontrolowanej sprawie ustalono, że nieprawidłowość w tym zakresie powstała w roku 2012. Nie stwierdzono natomiast, aby istniała ona już w roku 2011, co uzasadniałoby zmniejszenie płatności również za ten okres, z zastosowaniem tego samego procentowego pomniejszenia. Nie można zatem uznać, że do tych płatności zastosowanie mógł znajdować przepis § 38 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 roku, czy też, jak powołuje się organ, § 27 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 roku. W szczególności zaś nie mógł mieć on zastosowania do ustalenia za ten rok nienależnie pobranych płatności.

W związku z powyższym zgodzić należy się ze stanowiskiem, że w powołanym przepisie § 38 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 roku, jak i w przepisie § 27 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 roku, ustawodawca przewidział sankcję administracyjną skutkującą nałożeniem w drodze aktu stosowania prawa przez właściwy organ administracji publicznej ujemnych (niekorzystnych) skutków dla podmiotów prawa, które nie stosują się do obowiązków wynikających z norm prawnych (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Bk 480/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Konstruowanie przez ustawodawcę odpowiedzialności za działanie naruszające obowiązujące przepisy prawa, zagrożone sankcją administracyjną (delikty administracyjne), skutkującej w praktyce brakiem możliwości uniknięcia tej odpowiedzialności, w przypadku ustalenia, że określonym działaniem wyczerpano znamiona deliktu administracyjnego, nakłada zaś na organ stosujący prawo obowiązek szczególnie precyzyjnego, ścisłego interpretowania znamion podmiotowych deliktu, bez stosowania wykładni rozszerzającej. Natomiast takie działanie organu agencji, jakie zostało zaprezentowane w niniejszej sprawie, poprzez przyjęcie, że dla zastosowania przedmiotowej 50% sankcji w stosunku do płatności należnych za rok 2011 wystarczające jest stwierdzenie, iż skarżący nie zachował na terenie gospodarstwa powierzchni trwałych użytków zielonych w roku 2012, należy uznać za przejaw zastosowania rozszerzającej i nieuprawnionej wykładni analizowanych regulacji, do której z całą pewnością nie uprawnia samo tylko brzmienie art. 18 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia nr 65/2011. Niewątpliwie rolnik, który nie realizuje pakietu lub wariantu, na jakim powinien realizować przez określony czas zobowiązanie rolnośrodowiskowe, co do zasady ma obowiązek zwrócić przyznaną mu z tego tytułu płatność rolnośrodowiskową także za lata wcześniejsze, jeżeli nie zachodzą przypadki, o których mowa w przepisach rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 roku. Do nienależnego pobrania świadczenia dochodzi wówczas, gdy świadczenie to zostanie przyznane i wypłacone, a rolnik nie realizuje następnie całego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Jednakże z uwagi na treść art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011, który w przypadku zobowiązań wieloletnich przewiduje zmniejszenia pomocy, wykluczenia i jej odzyskiwanie także do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych, obowiązek zwrotu dotyczy tylko tej części płatności, która została przyznana do powierzchni działki rolnej lub jej części, która została wycofana z podjętego zobowiązania.

Reasumując, sankcja o której mowa w § 38 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 roku, czy też w § 27 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 roku, możliwa jest do zastosowania jedynie w odniesieniu do tego roku, w którym działanie skarżącego wyczerpało znamiona deliktu administracyjnego, to jest w którym stwierdzono uchybienie polegające na niezachowaniu wymogów dotyczących danego wariantu - w niniejszej sprawie nie pozostawianiem niewykoszonej części powierzchni danej, zadeklarowanej działki. Natomiast kwestia uznania płatności za nienależnie pobrane i ich zwrot w związku z ustaleniem, że beneficjent nie zachował w kolejnym roku, w stosunku do roku ich przyznania, na terenie gospodarstwa rolnego wymaganej powierzchni niewykoszonej powierzchni działki , podlegać winna analizie w pierwszej kolejności w oparciu o regulacje § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 roku i następnych. Jak również rozważenia ponownie w niniejszej sprawie możliwości zastosowania art.5 rozporządzenia nr 65/2011.

W rozpoznawanej sprawie do płatności za rok 2011 organ Agencji mógł tym samym zastosować jedynie regulacje § 39 i następnych rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 roku, które dotyczą zwrotu wypłaconych już płatności rolnośrodowiskowych. Nie był natomiast uprawniony do zastosowania 50% sankcji, która - jak wynika z brzmienia § 38 tego rozporządzenia, czy też z brzmienia § 27 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 roku, a więc rozporządzenia, które w sprawie tej w ogóle nie znajdowało zastosowania - skutkuje przyznaniem rolnikowi płatności rolnośrodowiskowej w wysokości zmniejszonej wyłącznie w roku, w którym stwierdzono uchybienie w zakresie obowiązku zachowania na terenie gospodarstwa powierzchni niewykoszonej powierzchni działki.

W powyższym świetle, rzeczą organu w ponownym postępowaniu będzie – poza usunięciem opisanych wyżej uchybień proceduralnych związanych z obowiązkiem zebrania pełnego materiału dowodowego i dokonania jego wszechstronnej, wyczerpującej oceny w aspekcie zarzutów skarżącego sformułowanych w odwołaniu i skardze, odnoszących się do rzetelnego odzwierciedlenia stanu faktycznego (w tym również co do przedłożonej dokumentacji przyrodniczej), czemu należy dać wyraz w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. – także uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu w kontekście zastosowania prawidłowo norm prawa materialnego.

Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., orzeczono jak w punkcie I. sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto na podstawie art. 152 P.p.s.a. w punkcie III. sentencji wyroku. Z kolei o kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w punkcie II. sentencji wyroku.