Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 452/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Służba celna
Skarżony organ: Szef Krajowej Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 180 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1948
law: Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej
article: art. 540, art. 540 a, art. 540 b, art. 542 w zw. z art. 544 § 1
journal: Dz.U. 1997 nr 89 poz 555
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

SENTENCJA

Dnia 16 marca 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1969/17 w sprawie ze skargi M.G. na postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1969/17 oddalił skargę M.G. na postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Z akt sprawy wynika, że Dyrektor Izby Celnej w [...], po wykonaniu wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 2160/10, ostatecznym orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] uznał M.G. – [...] – winnym naruszenia obowiązku służbowego polegającego na tym, że w dniach [...] maja 2009 r. nie stawił się na służbę w [...] oraz nie zawiadomił pracodawcy o przyczynie swojej nieobecności, pomimo posiadania informacji o braku zgody Dyrektora Izby Celnej w [...] na zwolnienie go z obowiązku pełnienia służby w dniach [...] maja 2009 r., czym naruszył obowiązek służbowy określony w § 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz. U. z 1996 r., Nr 60, poz. 281 ze zm.) w zw. z § 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 6 kwietnia 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania rozkładu czasu służby funkcjonariuszy celnych (Dz. U. z 2000 r., Nr 29, poz. 363 ze zm.), jak również określony w § 1, § 4 pkt 7 i § 39 Regulaminu służby/pracy w Izbie Celnej w [...] stanowiącego załącznik do decyzji nr [...] Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia 8 maja 2007 r. w sprawie wprowadzenia w Izbie Celnej w [...] regulaminu służby/pracy oraz w części I pkt 2 ppkt 6 indywidualnej Karty zakresu obowiązków i uprawnień z dnia 25 lutego 2009 r. – tj. przewinienia dyscyplinarnego z art. 166 pkt 7 w zw. z art. 227 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2009 r., Nr 168, poz. 1323) i za naruszenie wyżej opisanego obowiązku służbowego, na podstawie art. 167 ust. 1 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej, wymierzył mu karę dyscyplinarną wydalenia ze służby.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 411/13 oddalił skargę M.G. na postanowienie Szefa Służby Celnej z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...], którym utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...]: o odmowie przywrócenia terminu do złożenia odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] (pkt 1); pozostawieniu odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] bez rozpoznania (pkt 2).

M.G. reprezentowany przez radcę prawnego pismem z dnia 24 listopada 2014 r. złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego wyżej opisanym orzeczeniem dyscyplinarnym. Jako podstawę wznowienia wskazał przepisy art. 145 § 1 pkt 3-6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej w skrócie "K.p.a.").

Szef Służby Celnej postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...], na podstawie art. 149 § 3 i art. 150 § 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1-8 K.p.a., odmówił wznowienia postępowania zakończonego ostatecznym orzeczeniem dyscyplinarnym Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...]. Następnie Szef Służby Celnej postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. W ocenie organu, w niniejszej sprawie wniosek o wznowienie postępowania zakończonego w/w orzeczeniem dyscyplinarnym został złożony w trybie przewidzianym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, które nie mają zastosowania do postępowań dyscyplinarnych prowadzonych w Służbie Celnej.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi M.G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 16 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 583/15 uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z dnia 17 grudnia 2014 r. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że organ winien rozpoznać przedmiotowy wniosek skarżącego o wznowienie postępowania dyscyplinarnego w trybie właściwym, czyli odpowiednio stosowanych przepisów Kodeksu postępowania karnego. Podał, że przesłanki wznowienia zostały określone w art 540, art. 540a, art 540b ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U z 1997 r. Nr 89, poz. 555 ze zm., dalej w skrócie "K.p.k."). Stwierdził, że organ, rozpoznając ponownie sprawę, obowiązany będzie do zbadania, czy podstawy wznowienia określone przez skarżącego we wniosku z dnia 24 listopada 2014 r., a odniesione do regulacji zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, odpowiadają tym wyszczególnionym w odpowiednio stosowanych, przepisach Kodeksu postępowania karnego, a także do sprawdzenia, czy zostały zrealizowane wymogi formalne pozwalające na wznowienie postępowania dyscyplinarnego w oparciu o przepisy tego aktu prawnego. Organ winien także rozważyć, czy nie zachodzą określone w art. 542 § 3 K.p.k. przesłanki do wznowienia tego postępowania z urzędu. Badając przesłanki wznowienia, gdy zaistnieje możliwość do przejścia na ten etap procedowania, organ, mając na względzie specyfikę sprawy i zakres uregulowań, winien rozważyć, czy i które podstawy wznowienia mogą mieć zastosowanie w sprawie postępowania dyscyplinarnego.

Szef Służby Celnej postanowieniem z dnia 19 grudnia 2016 r., działając na podstawie art. 540, art. 540a, art. 540b oraz art 542 w zw. z art, 544 § 1 K.p.k., po rozpoznaniu wniosku M.G. z dnia 24 listopada 2014 r. o wznowienie postępowania zakończonego ostatecznym orzeczeniem dyscyplinarnym Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze Służby Celnej – odmówił wznowienia postępowania w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu postanowienia podał, iż przytoczone we wniosku z dnia 24 listopada 2014 r. podstawy wznowienia zostały oparte na treści art. 145 § pkt 3-6 K.p.a, tj.:

- wydanie orzeczenia dyscyplinarnego przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 K.p.a.;

- strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu;

- wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję;

- decyzja została wydana bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu.

Organ pierwszej instancji, rozpatrując powyższy wniosek o wznowienie zgodnie z wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stwierdził, że odnalazł przedmiotowo wspólne przesłanki wznowienia postępowania w odniesieniu do art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. i art. 542 § 3 w zw. z art. 439 § 1 pkt 1 K.p.k. oraz art 145 § 1 pkt 4 K.p.a. i art 540b § 1 K.p.k. Pogłębiona analiza owych przesłanek, skonfrontowana ze stanem faktycznym niniejszej sprawy, nie dała jednak podstaw do wznowienia postępowania dyscyplinarnego.

Natomiast w odniesieniu do przepisów art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. i art. 145 § 1 pkt 6 K.p.a. nie odnalazł analogii w przesłankach wznowienia postępowania określonych w Kodeksie postępowania karnego. Z ostrożności procesowej dokonał jednak wykładni przesłanek zawartych w tych przepisach, z których negatywne wnioski, doprowadziły do powyższego rozstrzygnięcia.

Wskazał, że przesłanki wznowienia postępowania zawarte w przepisie art. 540 K.p.k. odnoszą się w całości do kwestii czysto przedmiotowych, tj. popełnienia samego przewinienia oraz sposobu i wysokości wymiaru kary. Przenosząc to na grunt postępowania dyscyplinarnego w Służbie Celnej stwierdził, że zarzuty zawarte we wniosku z dnia 24 listopada 2014 r. powinny dotyczyć czynu będącego przedmiotem postępowania dyscyplinarnego, ewentualnie sposobu lub wysokości wymiaru kary w tym postępowaniu. Tymczasem w tej sprawie brak jest jakichkolwiek przesłanek do postawienia zarzutu, że dopuszczono się przestępstwa, a w konsekwencji brak jest podstaw do prowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego mającego na celu wyjaśnienie, czy taki czyn karalny miał wpływ na orzeczenie dyscyplinarne.

Szef Służby Celnej stwierdził, że w niniejszej sprawie brak jest także podstaw do wznowienia postępowania w oparciu o art. 540 § 1 pkt 2 lit. a K.p.k. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania nie zostały bowiem ujawnione nowe fakty lub dowody wcześniej nieznane, a wskazujące na to, że M.G. nie popełnił występku dyscyplinarnego albo jego czyn nie stanowił takiego występku lub nie podlegał karze. Z akt sprawy postępowania dyscyplinarnego jednoznacznie wynika, że przedmiotem tego postępowania była świadoma i konsekwentna niesubordynacja i brak dyscypliny M.G.. Brak jest zatem podstaw do uznania, że obwiniony nie popełnił czynu albo jego czyn nie stanowił występku dyscyplinarnego. Jest bowiem poza wszelką wątpliwością, że obwiniony nie stawił się do służby, zrobił to z pełną premedytacją, próbując w tym zakresie podejmować decyzje w odniesieniu do organizacji służby w Izbie Celnej w [...] niezależnie od swoich przełożonych, zapominając, że jest częścią formacji mundurowej, której jedną z cech charakterystycznych jest dyscyplina i podległość służbowa.

W ocenie organu pierwszej instancji, w tej sprawie nie będą miały także zastosowania przesłanki wznowienia określone w art. 540 § 1 pkt 2 lit. b K.p.k. Wymierzona wobec obwinionego kara dyscyplinarna została określona w pragmatyce służbowej Służby Celnej i jest karą zawartą w katalogu kar dyscyplinarnych. Wysokość kar za poszczególne występki dyscyplinarne nie jest przyporządkowana przepisami ustawy o Służbie Celnej do konkretnych rodzajów występków, lecz jej wysokość jest autonomiczną i zarazem uznaniową decyzją przełożonego dyscyplinarnego.

W niniejszej sprawie brak jest także podstaw do wznowienia postępowania w oparciu o art. 540 § 1 pkt 2 lit. c K.p.k. W postępowaniu będącym przedmiotem wniosku o wznowienie postępowania nie zachodzą bowiem okoliczności umorzenia postępowania lub warunkowego umorzenia postępowania zgodne z przesłankami zawartymi w przywołanym przepisie. W sprawie zostało wydane orzeczenie dyscyplinarne orzekające o winie M.G. oraz wymierzające mu karę dyscyplinarną wydalenia ze służby w Służbie Celnej. Z uwagi na to, że obwiniony złożył od tego orzeczenia odwołanie po terminie (wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania) wydano postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia odwołania oraz o pozostawieniu odwołania bez rozpoznania. Powyższe postanowienie było przedmiotem skargi M.G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 3 lipca 2013 r. sygn. akt. II SA/Wa 411/13 oddalił skargę.

Szef Służby Celnej uznał, że brak jest także podstaw do wznowienia postępowania w oparciu o przepisy art. 540 § 2 i 3 K.p.k., gdyż nie mają one w tej sprawie zastosowania.

Brak jest również podstaw do wznowienia postępowania w oparciu o art. 540a K.p.k. Przebieg postępowania dyscyplinarnego wobec M.G. wskazuje, że przesłanki określone w tym przepisie, uprawniające do wznowienia postępowania, nie mają w tej sprawie zastosowania. Zgodnie z art. 540b § 1 K.p.k., postępowanie sądowe zakończone prawomocnym orzeczeniem można wznowić na wniosek oskarżonego, złożony w terminie zawitym miesiąca od dnia, w którym dowiedział się o zapadłym wobec niego orzeczeniu, jeżeli sprawę rozpoznano pod nieobecność oskarżonego, któremu nie doręczono zawiadomienia o terminie posiedzenia lub rozprawy albo doręczono je w inny sposób niż osobiście, gdy wykaże on, że nie wiedział o terminie oraz o możliwości wydania orzeczenia pod jego nieobecność. Zastrzeżenia wymaga jednak, że na podstawie art 540b § 2 K.p.k. przepisu § 1 nie stosuje się w wypadkach, o których mowa w art. 133 § 2, art. 136 § 1 oraz art. 139 § 1, a także, jeżeli w rozprawie lub posiedzeniu uczestniczył obrońca. Przytoczona przesłanka wznowienia postępowania jest przedmiotowo najbliższa przesłance wskazanej we wniosku z dnia 24 listopada 2014 r. jako przesłanka z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Pełnomocnicy M.G. stawiają w tym zakresie zarzut braku udziału M.G. w czynności wysłuchania oraz wydania orzeczenia dyscyplinarnego. W tym kontekście formułują także zarzuty dotyczące sposobu doręczania obwinionemu zawiadomień o przeprowadzeniu wysłuchania.

Zdaniem organu pierwszej instancji, przywołane przepisy, nie mogą stanowić podstawy do wznowienia postępowania z co najmniej dwóch powodów.

Pierwszym jest spełnienie negatywnej przesłanki zawartej w art. 540b § 2 K.p.k. W postępowaniu dyscyplinarnym M.G. miał wyznaczonego z urzędu obrońcę – [...]. Wyznaczenie obrońcy z urzędu stanowiło w ujęciu materialnym realizację obowiązującej na gruncie art. 176 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej zasady obowiązku posiadania obrońcy w przypadku postępowania dyscyplinarnego zagrożonego karą wydalenia ze Służby Celnej. W ujęciu formalnym determinowane było odmowami sprawowania obrony obwinionego przez kolejnych wskazanych przez M.G. kandydatów na jego obrońców. Kwestia ta została szerzej omówiona zarówno w protokole wysłuchania obwinionego z dnia [...] lipca 2012 r., jak i w uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego. Z ostrożności procesowej należy zwrócić uwagę na fragment protokołu wysłuchania, zawierający oświadczenie obrońcy M.G. na temat jakości współpracy pomiędzy obrońcą i obwinionym.

Po drugie, przepisu art. 540b § 2 K.p.k. nie stosuje się także w przypadku, kiedy strona postępowania nie wskazała nowego adresu do doręczeń, nie podejmuje korespondencji wysłanej na ostatni znany organowi adres korespondencyjny oraz w przypadku dokonania tzw. doręczenia zastępczego.

W niniejszej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki wyłączające możliwość wznowienia postępowania na podstawie art 540b § 1 K.p.k.

Szef Służby Celnej podał, że – jak wyżej wskazano – w postępowaniu dyscyplinarnym obwiniony był reprezentowany przez obrońcę, a zawiadomienie o rozprawie dyscyplinarnej zostało mu doręczone w sposób zastępczy. Kwestia doręczenia wezwania na rozprawę dyscyplinarną, podobnie jak kwestia doręczenia orzeczenia dyscyplinarnego i przywrócenia terminu do złożenia odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego wydanego przez Dyrektora Izby Celnej w [...], posiadają przymiot powagi rzeczy osądzonej. Kwestią tą zajmował się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając wyrokiem z dnia 3 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 411/13 skargę M.G. na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia odwołania oraz o pozostawieniu odwołania bez rozpoznania (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 6/09). Organ pierwszej instancji, ze względu na zakres przedmiotowy zarzutu stawianego przez pełnomocników M.G. oraz merytoryczne ramy orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uznał, że chodzi tutaj o tożsame okoliczności, a zatem, wynikająca z wyroku z dnia 3 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 411/13 res iudicata – niezależnie od kwestii uczestnictwa w postępowaniu obrońcy – wyklucza objęcie owych okoliczności postępowaniem wznowieniowym.

Ponadto Szef Służby Celnej wskazał, że w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 583/15 został zobowiązany także do rozważenia, czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania na podstawie art. 542 § 3 K.p.k. Przepis ten stanowi, że postępowanie wznawia się z urzędu tylko w razie ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1, przy czym wznowienie postępowania jedynie z powodów określonych w pkt 9-11 może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego. Zgodnie z pkt 1 tego przepisu, podstawą do wznowienia postępowania jest sytuacja, w której w wydaniu zaskarżonego orzeczenia brała udział osoba nieuprawniona lub niezdolna do orzekania, bądź podlegająca wyłączeniu na podstawie art. 40 K.p.k. Tak sformułowana podstawa wznowieniowa jest zasadniczo tożsama z przywołanym we wniosku o wznowienie postępowania art. 145 § 1 ust. 3 K.p.a., odwołującym się do wydania decyzji przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 K.p.a. W ocenie autora wniosku o wznowienie postępowania, wymieniona wyżej przesłanka wznowienia postępowania materializuje się poprzez ponowne wydanie przez Dyrektora Izby Celnej w [...] orzeczenia dyscyplinarnego wobec M.G. w wyniku uchylenia pierwotnego orzeczenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 2160/10.

W ocenie organu pierwszej instancji, z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Orzekanie w postępowaniach dyscyplinarnych przez dyrektorów izb celnych wobec podległych funkcjonariuszy celnych jest ich wyłączną domeną, opartą na zasadzie uznaniowości i autonomii orzekania. Tym właśnie postępowanie dyscyplinarne w służbach mundurowych różni się od klasycznych postępowań administracyjnych. Wynikiem specyfiki postępowań dyscyplinarnych w służbach mundurowych jest np. to, że kognicja sądów administracyjnych właściwych w tego typu sprawach nie obejmuje kontroli w zakresie władztwa dyscyplinarnego przełożonego nad podwładnym (autonomii i uznaniowości wszczęcia postępowania, wymierzonej kary dyscyplinarnej, etc.), a jedynie badanie zgodności przeprowadzonej procedury dyscyplinarnej z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Skoro na podstawie art. 169 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej orzekanie kar dyscyplinarnych należy do naczelnika urzędu celnego, dyrektora izby celnej i Szefa Służby Celnej w odniesieniu do podległych funkcjonariuszy, to nietrafny wydaje się argument, że osoba piastująca funkcję organu dyscyplinarnego (równocześnie organu celnego) miałaby być wyłączona z procesu wykonania wyroku sądu administracyjnego obejmującego wyłączną kompetencję piastuna tej funkcji. Skutkiem powyższych założeń musi być stwierdzenie braku podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania na tej podstawie w sytuacji, gdy organ dyscyplinarny wydał ponownie orzeczenie dyscyplinarne, które należy do jego wyłącznej kompetencji.

Z kolei przepis art. 439 § 1 pkt 2 K.p.k. uzależnia możliwość wznowienia postępowania od stwierdzenia, że sąd był nienależycie obsadzony lub którykolwiek z jego członków nie był obecny na rozprawie. Analiza akt sprawy, a przede wszystkim dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych w sprawie postępowania dyscyplinarnego prowadzonego wobec M.G., wydają się zaprzeczać istnieniu takiej przesłanki w niniejszej sprawie. Żaden z sądów orzekających w sprawie – a był to zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, jak i Naczelny Sąd Administracyjny – nie wskazał na wystąpienie takiego uchybienia w przebiegu postępowania dyscyplinarnego. W przypadku, gdyby miało ono miejsce, z racji wagi tego typu uchybienia sądy administracyjne miałyby obowiązek, na podstawie art 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a., wytknąć organowi dyscyplinarnemu takie uchybienie, podejmując równocześnie odpowiednie kroki formalne. Brak takiego stwierdzenia wynikać musi z faktu, że akta sprawy jednoznacznie wskazują, iż orzeczenie dyscyplinarne wobec M.G. zostało wydane przez Dyrektora Izby Celnej w [...] przy udziale rzecznika dyscyplinarnego oraz w obecności aktualnego obrońcy M.G., a więc w obecności wszystkich osób wskazanych przez przepisy pragmatyki służbowej Służby Celnej, jako uczestniczące w procesie dochodzenia do wydania takiego orzeczenia. Kwestia nieobecności samego obwinionego na wysłuchaniu została wyjaśniona w postępowaniu zakończonym wyrokiem Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 411/13 gdzie wykazano – co Sąd potwierdził – że obwiniony dokonywał odbioru korespondencji w sposób selektywny. Innymi słowy, przytoczona na wstępie przesłanka wznowienia postępowania nie może mieć zastosowania w tej sprawie.

Z kolei przesłanka zawarta w art. 439 § 1 pkt 3 K.p.k. jako podstawę wznowienia postępowania wskazuje orzekanie przez sąd powszechny w sprawie należącej do właściwości sądu szczególnego albo orzekanie przez sąd szczególny, w sprawie należącej do właściwości sądu powszechnego. Powyższa przesłanka wznowienia postępowanie nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ w przedmiotowym postępowaniu właściwość orzekania sądów administracyjnych jest zgodna z zapisami ustawy o Służbie Celnej.

W sprawie nie znajduje zastosowania także przepis art. 439 § 1 pkt 4 K.p.k. Orzeczenie dyscyplinarne będące przedmiotem wniosku o wznowienie postępowania zostało wydane przez organ właściwy – Dyrektora Izby Celnej w [...].

Brak jest również podstaw do wznowienia postępowania w oparciu o art. 439 § 1 pkt 5 K.p.k., ponieważ orzeczona w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym wobec M.G. kara dyscyplinarna została wymieniona w katalogu kar dyscyplinarnych określonym w art. 167 ust. 1 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej.

Objęte wnioskiem o wznowienie postępowania orzeczenie dyscyplinarne nie spełnia także przesłanki wznowienia określonej w art. 439 § 1 pkt 6 K.p.k. Orzeczenia dyscyplinarne wydaje osobiście i jednogłośnie organ dyscyplinarny, którym w przypadku obwinionego był Dyrektor Izby Celnej w [...].

Będące przedmiotem wniosku z dnia 24 listopada 2014 r. orzeczenie dyscyplinarne jest spójne i logiczne, przez co nie mają w tej sprawie zastosowania przesłanki wznowienia postępowania określone w art. 439 § 1 pkt 7 K.p.k.

W przedmiotowej sprawie nie było prowadzone w odniesieniu do tego samego czynu lub osoby postępowanie karne, które by zostało prawomocnie zakończone. Nie występują zatem przesłanki wynikające z art. 439 § 1 pkt 8 K.p.k. Postępowanie dyscyplinarne jest postępowaniem, co do zasady, odrębnym (niezależnym) od postępowania karnego. Fakt ten potęguje nieadekwatność tego przepisu, do wznowienia postępowania w sprawie M.G.

W sprawie nie ma także zastosowania przepis art. 439 § 1 pkt 10 K.p.k., ponieważ ustawa o Służbie Celnej w sposób odmienny niż Kodeks postępowania karnego reguluje kwestie obowiązku posiadania obrońcy w postępowaniu. Z ostrożności procesowej wskazać należy, że w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym przed Dyrektorem Izby Celnej w [...] M.G. posiadał obrońcę z urzędu. Kwestia ta została omówiona przy ocenie przesłanki z art. 540 § 1 K.p.k.

W niniejszej sprawie brak jest również przesłanek do wznowienia postępowania w trybie przewidzianym w art. 439 § 1 pkt 11 K.p.k. Kwestia nieobecności M.G. w trakcie rozprawy dyscyplinarnej została omówiona przy dokonaniu analizy przesłanek wznowienia postępowania w oparciu o art. 540 § 1 K.p.k. Przepis art. 178 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej dopuszcza możliwość orzekania w postępowaniu dyscyplinarnym pod nieobecność obwinionego. W tej sprawie mamy do czynienia z takim przypadkiem. Jak wyżej stwierdzono, kwestia dopuszczalności orzekania pod nieobecność M.G. po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 411/13 nabrała mocy powagi rzeczy osądzonej i jako taka, w chwili obecnej, nie może być skutecznie kwestionowana i stanowić podstawy do wszczęcia postępowania wznowieniowego.

Szef Służby Celnej, rozpoznając wniosek o wznowienie postępowania w pozostałym zakresie stwierdził, że – będąc związanym wskazaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – nie znalazł podstaw do przełożenia przesłanek zawartych w art 145 § 1 pkt 5 K.p.a. na podstawę wznowienia postępowania określoną w Kodeksie postępowania karnego. Autor wniosku, wskazując na art 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wywodzi, że w niniejszej sprawie wyszły na jaw nowe, istotne okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzje. W tym kontekście pełnomocnik M.G. wskazuje na pisma osoby prowadzącej postępowanie wobec M.G. po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 2160/10, wyjaśniające wątpliwości Dyrektora Izby Celnej w [...] dotyczące zakresu przedmiotowego wyroku. Autor wniosku o wznowienie postępowania z treści tych pism wywodzi, że po w/w orzeczeniu sądu administracyjnego, postępowanie dyscyplinarne powinno zostać ponownie wszczęte, a brak tej czynności proceduralnej stanowi samowolę osoby prowadzącej postępowanie, której konsekwencje prowadzą do naruszenia art. 175 ustawy o Służbie Celnej.

Zdaniem organu pierwszej instancji, tak postawiony zarzut jest chybiony. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 2160/10 uchylił jedynie orzeczenia dyscyplinarne organów dyscyplinarnych pierwszej i drugiej instancji. W konsekwencji pozostało w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...] o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego wobec M.G.. W sprawie nie było zatem żadnych przeszkód do kontynuowania tego postępowania, zarówno w kierunku orzeczenia o winie lub uniewinnienia obwinionego w tym postępowaniu. W tych okolicznościach wszystkie podjęte przez organ dyscyplinarny oraz prowadzącego postępowanie czynności procesowe należy uznać za skuteczne, a zarzuty w tym zakresie za nieskuteczne.

Ostatni zarzut wniosku o wznowienie postępowania oparto na art. 145 § 1 pkt 6 K.p.a. Przepis ten jako przesłankę wznowienia postępowania wymienia wydanie decyzji bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu. Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, iż autorowi wniosku w tym zakresie umykają zasadniczo istotne okoliczności.

Pierwszą jest różnica pomiędzy "stanowiskiem innego organu" w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 6 K.p.a. a zawartym w art. 177 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej "założeniem" zakończenia postępowania dyscyplinarnego w terminie 3 miesięcy (przepis art. 177 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej używa określenia "powinno", a nie "musi") oraz fakultatywnej możliwości wydania przez organ wyższego stopnia, postanowienia o przedłużeniu terminu do prowadzenia czynności dowodowych. Na gruncie przywołanych przepisów, czym innym jest obowiązek współdziałania organu załatwiającego sprawę, skorelowany z obowiązkiem działania innego organu, polegającym na zajęciu stanowiska (pozytywnego lub negatywnego), a czym innym niewiążący tryb konsultacyjny (tak WSA w Warszawie w wyroku z dnia 16 listopada 2016 r., sygn. akt IISA/Wa 921/08). Abstrahując, od faktu, że termin (art. 177 ust. 1) ma charakter instrukcyjny, a jego naruszenie nie daje stronie uprawnień do kwestionowania czynności organu, wskazać należy, iż określona w art 177 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej czynność wystąpienia do organu wyższego stopnia nie jest czynnością obligatoryjną. Z inną sytuacją mamy do czynienia w odniesieniu do art. 145 § 1 pkt 6 K.p.a. Przepis ten jest bezpośrednio powiązany z procedurą określoną w art. 106 K.p.a. oraz odnoszącymi się do tego przepisu – przepisami dotyczącymi skargi na bezczynność organu. W postępowaniu dyscyplinarnym wobec funkcjonariuszy Służby Celnej przepis art. 106 K.p.a., podobnie jak pozostałe przepisy procedury administracyjnej, nie mają zastosowania.

Po drugie, organ wyższego stopnia nie uczestniczy w żaden sposób na etapie postępowania przed pierwszą instancją w zbieraniu dowodów, a przede wszystkim w orzekaniu w sprawie dyscyplinarnej. Tego typu próba uczestnictwa musiałaby zostać każdorazowo zakwalifikowana jako naruszenie konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności postępowania.

Po trzecie, przepisy regulujące podstawy do wznowienia postępowania, określone w Kodeksie postępowania karnego, nie zawierają przesłanki wznowienia postępowania, która znaczeniowo odpowiadałaby zapisowi zawartemu w art 145 § 1 pkt 6 K.p.a.

Na skutek wniesionego przez M.G. na powyższe postanowienie zażalenia sprawę rozpoznawał Szef Krajowej Administracji Skarbowej, który postanowieniem z dnia [...] października 2017 r. nr [...], na podstawie art. 437 § 1 K.p.k. zw. z art. 180 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1948 ze zm.) oraz art. 275 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1947 ze zm.), zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu postanowienia obszernie i szczegółowo odniósł się do zarzutów zażalenia.

Podał, że pierwszy zarzut zażalenia dotyczy naruszenia art. 547 § 2 K.p.k. Strona zarzuca w nim, że formułując we wniosku o wznowienie postępowania przesłanki stanowiące, w jej ocenie, podstawę do wznowienia postępowania, zarówno forma, jak i treść rozstrzygnięcia organu wznowieniowego, powinna odnosić się do regulacji zawartych w art. 547 K.p.k., co oznacza, że nie ma tu zastosowania faza wstępna orzekania właściwa dla procedury administracyjnej i przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem M.G., organ, który nie rozpoznał w całości sprawy o wznowienie nie może wydać w fazie wstępnej rozstrzygnięcia o odmowie wznowienia postępowania i w ogóle stosować fazy wstępnej w sprawie wznowienia na gruncie przepisów K.p.k., gdyż procedura karna takich przepisów nie przewiduje. Nie można w tym zakresie stosować analogii do przepisów K.p.a., które przy wznowieniu postępowania przewidują inną procedurę i inne rodzaje orzeczeń.

Organ odwoławczy stwierdził, że powyższa argumentacja nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew stanowisku skarżącego, procedura karna nie nakazuje wszczęcia postępowania na podstawie samego tylko faktu złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Procedura karna – podobnie jak ma to miejsce w procedurze administracyjnej – przewiduje fazę wstępną, w której dokonuje się wieloaspektowej oceny samego wniosku, zarówno formalnej, jak i jego merytorycznej zawartości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt IV KO/15).

Szef Krajowej Administracji Skarbowej, odnosząc się do drugiego zarzutu zażalenia – naruszenia art. 540 § 1 pkt 2 lit. a K.p.k. uznał, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do wznowienia postępowania w oparciu o art. 540 § 1 pkt 2 lit. a K.p.k. W tym zakresie powtórzył przedstawioną wyżej argumentację organu pierwszej instancji. Stwierdził, że w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania nie zostały ujawnione nowe fakty lub dowody, wcześniej nieznane, a wskazujące na to, że M.G. nie popełnił występku dyscyplinarnego albo jego czyn nie stanowił takiego występku lub nie podlegał karze. Z akt sprawy postępowania dyscyplinarnego jednoznacznie wynika, że przedmiotem tego postępowania była świadoma i konsekwentna niesubordynacja i brak dyscypliny obwinionego, negatywna ocena jego zachowania w Służbie Celnej, wykraczająca daleko poza przypadki niestawiania się do służby w tej konkretnej sprawie. Wbrew zarzutom pełnomocnika obwinionego, fakty tego typu zostały udowodnione i ich świadectwa znajdują się w aktach sprawy. Jako swoiste dopełnienie opisu postawy obwinionego w Służbie Celnej wskazał na pismo z dnia 14 sierpnia 2008 r., wystosowane przez M.G. do Dyrektora Izby Celnej w [...], będącego przełożonym obwinionego i zacytował jego fragment (karty 371-372 akt sprawy). Przedmiotowe pismo potwierdza, że po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 2160/10 postępowanie dyscyplinarne było prowadzone zgodnie z wskazaniami Sądu zawartymi w tym orzeczeniu. Przy czym, wskazując na wynikający z ustaleń postępowania stosunek obwinionego do służby i swoich przełożonych, zanegował teorię pełnomocnika obwinionego o wysokim prawdopodobieństwie ponownego uchylenia orzeczeń dyscyplinarnych. Brak jest zatem podstaw do uznania, że obwiniony nie popełnił czynu albo jego czyn nie stanowił występku dyscyplinarnego. W sprawie jest niewątpliwe, że obwiniony nie stawił się do służby, zrobił to z pełną premedytacją, próbując w tym zakresie podejmować decyzje w odniesieniu do organizacji służby w Izbie Celnej w [...] niezależnie od swoich przełożonych, zapominając, że jest częścią formacji mundurowej, której jedną z cech charakterystycznych jest dyscyplina i podległość służbowa.

Organ odwoławczy, odnosząc się do kolejnego zarzutu podał, że dotyczy on naruszenia art. 542 § 3 K.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 1 K.p.k. w zw. z art 40 § 1 pkt 5-7 K.p.k. Autor zażalenia, wskazując na osobę ówczesnego Dyrektora Izby Celnej w [...], orzekającego ponownie w niniejszej sprawie po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 2160/10 wywodzi, że nie miał on prawa orzekać ponownie w postępowaniu po uchyleniu orzeczeń dyscyplinarnych przez WSA w Warszawie. Kwestia ta została szerzej omówiona w zaskarżonym postanowieniu i zawarte tam argumenty pozostają nadal aktualne. Stosownie do treści art 169 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, orzekanie kar dyscyplinarnych należało do naczelnika urzędu celnego, dyrektora izby celnej oraz Szefa Służby Celnej – jako organów dyscyplinarnych – w odniesieniu do podległych im funkcjonariuszy. Powyższy przepis stanowił w tym zakresie wyłączenie regulacji art. 187 w/w ustawy, pozwalającej stosować w kwestiach nieuregulowanych, w sposób odpowiedni, przepisy Kodeksu postępowania karnego. Skoro orzekanie w sprawach dyscyplinarnych było wyłączną domeną organów dyscyplinarnych i uprawnienie to odnosiło się jedynie do podległych funkcjonariuszy, to nie sposób przyjąć, że uchylenie orzeczenia dyscyplinarnego przez sąd administracyjny powodowało konieczność orzekania w sprawie przez jakiś inny, niezdefiniowany organ dyscyplinarny. Szczególnie, że art. 169 ust 5 ustawy o Służbie Celnej stanowił, że orzekanie kar określonych w art 167 ust. 1 pkt 6-10 należało wyłącznie do właściwości organów dyscyplinarnych.

Kolejny zarzut w tym zakresie dotyczył "wyznaczenia dopiero w dniu 1 lipca 2011 r. jako prowadzącej postępowanie wobec p. M.G. [...], podczas gdy do tej daty, postępowanie dyscyplinarne prowadził [...], który prowadził postępowanie jeszcze przed wydaniem wyroku przez WSA w Warszawie.".

Szef Krajowej Administracji Skarbowej stwierdził, że także powyższy zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Z akt sprawy wynika, że przesyłka pocztowa zawierająca oryginały akt administracyjnych niniejszej sprawy oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2011 r. sygn. akt IISA/Wa 2160/10 (z nadaną przez sąd klauzulą prawomocności) zostały doręczone do Ministerstwa Finansów w dniu 3 czerwca 2011 r. Do kancelarii Izby Celnej w [...] przesyłka ta, wraz z pismem Ministerstwa Finansów z dnia 16 czerwca 2011 r., dotarła w dniu 22 czerwca 2011 r. Powyższe wskazuje, że zważywszy na obieg dokumentów w Izbie Celnej, wbrew wywodom skarżącego do dnia 1 lipca 2011 r. [...] nie mógł podjąć jakichkolwiek czynności w sprawie M.G., co potwierdzają akta sprawy.

Odnosząc się do pozostałych kwestii tego zarzutu podał, że nowa osoba prowadząca postępowanie została powołana przez Dyrektora Izby Celnej w [...] na podstawie oficjalnego, złożonego do akt sprawy pisma. Norma nakazująca wskazanie takiej osoby w postanowieniu o wszczęciu postępowania dotyczy samego aktu pierwotnego wszczęcia takiego postępowania. Argumentacja przedstawiona przez skarżącego, jakoby każdorazowo należało uchylać postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego ze względu na zmianę na stanowisku osoby prowadzącej to postępowanie, jest błędna, ponieważ katalog przypadków, kiedy konieczne byłoby umorzenie postępowania w wyniku jego przedawnienia, powodowałby, że postępowanie takie samo, zamiast podnosić dyscyplinę organizacji powodowałoby efekt odwrotny. Jakiekolwiek zmiany na stanowisku prowadzącego postępowanie, przy okresie oczekiwania na rozprawę przed sądem administracyjnym pomiędzy 3-6 miesięcy powodowałyby konieczność umarzania postępowań. Do tego dochodzi jeszcze – tak jak w niniejszej sprawie – kilkumiesięczny okres pomiędzy ogłoszeniem wyroku w sprawie a przekazaniem przez sąd akt sprawy organowi dyscyplinarnemu.

Organ odwoławczy, przechodząc do analizy przesłanek wznowienia postępowania zawartych w art 439 § 1 K.p.k. podał, że zgodnie z pkt 1 tego przepisu, podstawą do wznowienia postępowania jest sytuacja, w której w wydaniu zaskarżonego orzeczenia brała udział osoba nieuprawniona lub niezdolna do orzekania, bądź podlegająca wyłączeniu na podstawie art. 40 K.p.k. Tak sformułowana podstawa wznowieniowa jest zasadniczo tożsama z przywołanym we wniosku o wznowienie postępowania art. 145 § 1 ust. 3 K.p.a., odwołującym się do wydania decyzji przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 K.p.a. W ocenie autora wniosku o wznowienie postępowania, wymieniona wyżej przesłanka wznowienia postępowania materializuje się poprzez ponowne wydanie przez Dyrektora Izby Celnej w [...] orzeczenia dyscyplinarnego wobec M.G. w wyniku uchylenia pierwotnego orzeczenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 2160/10. Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Orzekanie w postępowaniach dyscyplinarnych przez dyrektorów izb celnych wobec podległych funkcjonariuszy celnych, było ich wyłączną kompetencją, opartą na zasadzie uznaniowości i autonomii orzekania. Tym właśnie postępowanie dyscyplinarne w służbach mundurowych różni się od klasycznych postępowań administracyjnych. Wynikiem specyfiki postępowań dyscyplinarnych w służbach mundurowych było np. to, że kognicja sądów administracyjnych właściwych w tego typu sprawach nie obejmuje kontroli w zakresie władztwa dyscyplinarnego przełożonego nad podwładnym (autonomii i uznaniowości wszczęcia postępowania, wymierzonej kary dyscyplinarnej, etc.), a jedynie badanie zgodności przeprowadzonej procedury dyscyplinarnej, z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Skoro na podstawie art. 169 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej orzekanie kar dyscyplinarnych należało do naczelnika urzędu celnego, dyrektora izby celnej i Szefa Służby Celnej w odniesieniu do podległych funkcjonariuszy, to nietrafny wydaje się argument, że osoba piastująca funkcję organu dyscyplinarnego (równocześnie organu celnego) miałaby być wyłączona z procesu wykonania wyroku sądu administracyjnego obejmującego jej wyłączną kompetencję jako piastuna tej funkcji. Skutkiem powyższych założeń musi być stwierdzenie o braku podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania na tej podstawie, w sytuacji, gdy organ dyscyplinarny wydał ponownie orzeczenie dyscyplinarne, które należy do jego wyłącznej kompetencji.

Szef Krajowej Administracji Skarbowej za chybiony uznał także zarzut naruszenia art. 542 § 3 K.p.k. w zw. z art 439 § 1 pkt 11 K.p.k., zarówno w warstwie interpretacyjnej, jak i opisu stanu faktycznego, którego autor zażalenia dokonuje swobodnej interpretacji. Nie kwestionując zasady obowiązku powiadamiania obwinionego o terminie wysłuchania w postępowaniu dyscyplinarnym, wynikającego z treści art 178 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, podał, że ustawodawca przygotował również odpowiednią procedurę na okoliczność wynikającego z postawy obwinionego braku możliwości doręczenia mu wezwań. Taką formułą jest art. 178 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej, dopuszczający możliwość orzekania w postępowaniu dyscyplinarnym pod nieobecność obwinionego.

Nieprawdziwe jest w tym zakresie stwierdzenie pełnomocnika obwinionego, jakoby kwestia ta nie była przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dokonanej w wyroku z dnia 3 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 411/13. Po w/w wyroku nabrała ona mocy powagi rzeczy osądzonej, a jako taka, nie może w chwili obecnej być skutecznie kwestionowana jako podstawa do wszczęcia postępowania wznowieniowego.

Organ odwoławczy, odnosząc się do kolejnego zarzutu zażalenia – naruszenia art. 540b § 1 K.p.k. podał, że przepis ten stanowi, że postępowanie sądowe zakończone prawomocnym orzeczeniem można wznowić na wniosek oskarżonego, złożony w terminie zawitym miesiąca od dnia, w którym dowiedział się o zapadłym wobec niego orzeczeniu, jeżeli sprawę rozpoznano pod nieobecność oskarżonego, któremu nie doręczono zawiadomienia o terminie posiedzenia lub rozprawy albo doręczono je w inny sposób niż osobiście, gdy wykaże on, że nie wiedział o terminie oraz o możliwości wydania orzeczenia pod jego nieobecność. Na podstawie art. 540b § 2 K.p.k., przepisu § 1 nie stosuje się w wypadkach, o których mowa w art 133 § 2, art. 136 § 1 oraz art 139 § 1, a także, jeżeli w rozprawie lub posiedzeniu uczestniczył obrońca.

W ocenie organu odwoławczego, powołane wyżej przepisy nie mogą stanowić podstawy do wznowienia postępowania w niniejszej sprawie z co najmniej dwóch powodów. Pierwszym, jest spełnienie w tym postępowaniu negatywnej przesłanki zawartej w art. 540b § 2 K.p.k. W objętym wnioskiem o wznowienie postępowaniu dyscyplinarnym M.G. miał wyznaczonego z urzędu obrońcę – [...]. Wyznaczenie obrońcy z urzędu stanowiło realizację obowiązującej na gruncie art. 176 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej zasady, obowiązku posiadania obrońcy w przypadku postępowania dyscyplinarnego zagrożonego karą wydalenia ze Służby Celnej. Po drugie, przepis art. 540b § 2 K.p.k. zgodnie w którym § 1 nie stosuje się także w przypadku, kiedy strona postępowania nie wskazała nowego adresu do doręczeń, nie podejmuje korespondencji wysłanej na ostatni znany organowi adres korespondencyjny oraz w przypadku dokonania tzw. doręczenia zastępczego.

W niniejszej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki wyłączające możliwość wznowienia postępowania na podstawie art. 540b § 1 K.p.k. i jak wyżej podano, obwiniony był reprezentowany w postępowaniu dyscyplinarnym przez obrońcę, a zawiadomienie o rozprawie dyscyplinarnej zostało mu doręczone w sposób zastępczy. Odwołując się do uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 411/13 wskazał, że kwestia doręczenia wezwania na rozprawę dyscyplinarną, podobnie jak kwestia doręczenia orzeczenia dyscyplinarnego i przywrócenia terminu do złożenia odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego wydanego przez Dyrektora Izby Celnej w [...], w chwili obecnej posiadają przymiot powagi rzeczy osądzonej.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi M.G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 437 § 1 K.p.k., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia Szefa Służby Celnej z dnia 19 grudnia 2016 r., które zostało wydane w oparciu o niewłaściwą podstawę prawną bez zastosowania art. 547 § 2 K.p.k., przez orzeczenie w sprawie odmowy wznowienia postępowania zakończonego ostatecznym orzeczeniem dyscyplinarnym Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lipca 2012 r. jedynie na podstawie przepisu o właściwości sądu, tj. art. 544 § 1 K.p.k., w sytuacji, gdy organ drugiej instancji powinien był na podstawie art. 437 § 1 i 2 K.p.k. w zw. z art. 438 pkt 2 K.p.k. dokonać zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez wznowienie postępowania i uchylenie zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lipca 2012 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (art. 437 § 2 zd. 2 K.p.k.);

- art. 542 § 3 w zw. z art. 439 § 1 pkt 1 w zw. z art. 40 § 1 pkt 5, 6 i 7 i art. 42 § 4 K.p.k., poprzez ich niezastosowanie do ustalonego stanu faktycznego, pomimo pierwotnego odnalezienia przez Szefa Służby Celnej wspólnych przesłanek wznowienia w stosunku do art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a., w sytuacji, gdy w wydaniu orzeczenia dyscyplinarnego brała udział osoba podlegająca wyłączeniu od orzekania oraz zachodziły przesłanki do wyłączenia organu Dyrektora Izby Celnej w [...];

- art. 542 § 3 w zw. z art. 439 § 1 pkt 11 K.p.k., poprzez ich niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy, pomimo odnalezienia przez Szefa Służby Celnej wspólnych przestanek wznowienia w stosunku do art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., w sytuacji, gdy sprawę wydalenia ze służby celnej rozpoznano pod nieobecność obwinionego i wydano orzeczenie dyscyplinarne pod nieobecność obwinionego, podczas gdy obecność obwinionego w takiej sytuacji jest obowiązkowa, co znajduje potwierdzenie w art. 186 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy celnych z dnia 11 lutego 2010 r. (Dz. U. z 2010 r. Nr. 31, poz. 159);

- art. 542 § 3 w zw. z art. 439 § 1 pkt 10 K.p.k., poprzez ich niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy, pomimo odnalezienia przez Szefa Służby Celnej wspólnych przesłanek wznowienia w stosunku do art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., w sytuacji, gdy wyznaczony ponownie przez organ dyscyplinarny spośród funkcjonariuszy celnych ten sam obrońca z urzędu nie wniósł środka zaskarżenia, czyniąc to, jak na pierwotnym etapie postępowania dyscyplinarnego, bez wiedzy i zgody obwinionego, mimo iż zgodnie z art. 84 § 2 K.p.k. obrońca miał obowiązek podejmowania czynności procesowych do prawomocnego zakończenia postępowania, co w konsekwencji powinno stanowić postawę do wznowienia postępowania;

- art. 540 § 1 pkt 2 lit. a w zw. z art. 433 § 1 i 2 K.p.k., poprzez nierozpoznanie sprawy w granicach podniesionego zarzutu i wskazanie na nowe niekorzystne ustalenia poczynione przez organ odwoławczy oraz przyjęcie, że nie ma podstaw do wznowienia postępowania na podstawie art. 540 § 1 pkt 2 lit. a K.p.k., w sytuacji, gdy w sprawie zostały przywołane nowe fakty wcześniej nieznane, które wskazywały na zaistnienie określonej pomyłki organu dyscyplinarnego i na wysokie prawdopodobieństwo uchylenia kary wydalenia ze służby celnej po wznowieniu postępowania albo wymierzenia obwinionemu łagodniejszej kary z uwagi na nieuwzględnienie przy wymiarze kary dyrektyw, o których mowa w art. 167 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, m.in. takich jak współmierność do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopień zawinienia M.G., a także w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony wyłącznie w postępowaniu dyscyplinarnym;

- art. 546 K.p.k. i art. 544 § 3 K.p.k., poprzez niewykonanie czynności sprawdzających podawanych przez skarżącego we wniosku o wznowienie postępowania, tj. wysłuchania na te okoliczności skarżącego, a w konsekwencji zdeprecjonowanie tych okoliczności przez organ, a także poprzez niewydanie przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej postanowienia umożliwiającego skarżącemu wzięcie czynnego udziału w sprawie przed wydaniem postanowienia, w tym nieuwzględnienie wniosku skarżącego o wyrażenie swojego stanowiska w sprawie przed rzecznikiem dyscyplinarnym, co w konsekwencji doprowadziło do wydania niekorzystnego z punktu widzenia interesów skarżącego postanowienia;

- art. 457 § 3 i art. 433 § 2 K.p.k., poprzez wadliwe uzasadnienie postanowienia, polegające na braku wskazania faktycznych i prawnych podstaw, które zaważyły za podjętym przez organ odwoławczy rozstrzygnięciu – nie odniesiono się do sprecyzowanego zarzutu zawartego w zażaleniu dotyczącego naruszenia art. 544 § 3 K.p.k., a tym samym przekroczenie granic uznania w postępowaniu wywołanym wniesionym przez skarżącego zażaleniem;

- art. 153 P.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie przez organ administracji w ponownym rozpoznaniu sprawy wiążących go ocen prawnych i wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 583/15, co w konsekwencji doprowadziło do wydania niekorzystnego z punktu widzenia interesów skarżącego postanowienia.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 275 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016 r. poz. 1947 ze zm., dalej w skrócie "ustawa o KAS"), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w podstawie zaskarżonego postanowienia, albowiem ustawa o KAS weszła w życie 1 marca 2017 r. i w rozpoznawanej sprawie organ dyscyplinarny zobowiązany był stosować przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, gdyż uchylone przepisy przez art. 159 pkt 3 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016, poz. 1948, dalej w skrócie "P.w.KAS") mają zastosowanie po wydaniu zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego organu drugiej instancji;

- art. 169 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że przepis ten wyłącza regulację art. 187 tej ustawy, pozwalającej stosować w kwestiach nieuregulowanych, w sposób odpowiedni, przepisy Kodeksu postępowania karnego, w tym dotyczące wyłączenia organu (art. 40 § 1 pkt 5, 6 i 7 K.p.k.) i art. 42 § 4 K.p.k.) i pracownika, co w konsekwencji doprowadziło do stwierdzenia braku podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania, pomimo pierwotnego odnalezienia przez Szefa Służby Celnej wspólnych przesłanek wznowienia w stosunku do art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a.;

- art. 178 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że przepis ten wyłącza regulację zawartą w art. 186 tej ustawy w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 lutego 2010 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy celnych – w zakresie braku możliwości wydania orzeczenia pod nieobecność obwinionego.

Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i o rozważenie uchylenia poprzedzającego go postanowienia Szefa Służby Celnej z dnia 19 grudnia 2016 r. oraz o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Szef Krajowej Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Dodatkowo odniósł się do nowych zarzutów skarżącego podniesionych bezpośrednio w skardze.

Stwierdził, że zarzut skargi dotyczący naruszenia prawa materialnego – art. 275 ustawy o KAS jest bezzasadny. Zgodnie z art. 1 P.w.KAS, ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej weszła w życie z dniem 1 marca 2017 r. z wyjątkami, które nie mają wpływu na przebieg niniejszej sprawy. Stosownie do treści art. 159 P.w.KAS, w tej samej dacie straciła moc m.in. ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej. Uzupełnieniem tego zapisu jest art. 160 znoszący organy Służby Celnej tj. Szefa Służby Celnej, dyrektorów izb celnych, naczelników urzędów celnych. Innymi słowy, z dniem 1 marca 2017 r. Służba Celna, jako organizacja, została rozwiązana tracąc swoją podmiotowość. W tych okolicznościach, mając na uwadze chociażby treść art. 180 P.w.KAS, zarzut skarżącego w tym zakresie jest chybiony.

Skarżący w replice z dnia 23 kwietnia 2018 r. na odpowiedź na skargę podtrzymał zarzut nieprawidłowego zastosowania przez organ art. 275 ustawy o KAS. Ponadto zauważył, iż organ nadal nie ustosunkował się do zawartych w skardze zarzutów naruszenia art. 540 § 1 pkt 2 lit. a K.p.k. i pominął pozytywne cechy skarżącego. W jego ocenie organ nie zrealizował wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 2160/10. Obowiązkiem organu było powiadomienie obwinionego o czasie i miejscu wydawania orzeczenia dyscyplinarnego i ewentualnych konsekwencjach jego nieobecności. Jeżeli organ, stosując najprawdopodobniej błędne przepisy, uważał, że nieusprawiedliwiona nieobecność uprawnia go do wydania orzeczenia w trybie zaocznym, to zdaniem skarżącego o takiej konsekwencji winien obwinionego pouczyć. Tymczasem organ ograniczył się do wezwania skarżącego na wysłuchanie i pouczył o konsekwencjach wynikających z art. 178 ust. 2 ustawy o Służbie celnej. Jedyną, opisaną normą prawną, konsekwencją nieobecności przy wysłuchaniu jest przyjęcie fikcji wysłuchania, polegającej na odczytaniu wcześniej złożonych wyjaśnień. Organ błędnie przytoczył treść art. 178 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej, czynność wysłuchania, zastępując szerszym pojęciem "rozprawa". Skarżący zarzucił także, iż do dnia dzisiejszego nie zostało wyjaśnione, czy czynność wydania orzeczenia została przeprowadzona w dniu 2-go, jak wynikałoby z protokołu, czy też w dniu 6-ego, jak wynika to z orzeczenia. Zgodnie z art. 178 ust. 3. orzeczenie dyscyplinarne powinno zawierać datę jego wydania. Zdaniem skarżącego, organ myli również uprawnienia pełnomocnika z obrońcą w kontekście art. 176 § 1 zd. 2 ustawy o Służbie Celnej i art. 84 § 1 i § 2 K.p.k. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniami organu, jakoby "skutkiem wyrugowania z obrotu prawnego tego pierwszego rozstrzygnięcia, jest jedynie historyczny i doktrynotwórczy aspekt cytowanego wyroku, w odniesieniu do obecnego etapu postępowania" (str. 9 odpowiedzi na skargę), gdyż organ dyscyplinarny, prowadząc ponowne postępowanie w danej sprawie, jest związany wytycznymi prawomocnego rozstrzygnięcia Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 2160/10 kwestionował jedynie niewspółmierność kary. Mamy tu zatem do czynienia ze stanem prawomocności horyzontalnej. Jeżeli w tej sytuacji, w prawie karnym materialnym brak jest określonych warunków orzeczenia sankcji, to stanowi to ujemną przesłankę procesową mieszczącą się w otwartym katalogu z art. 17 § 1 pkt 11 K.p.k. – umorzenie postępowania "tam gdzie to było konieczne, konfrontując ze stanem faktycznym sprawy" (Kulesza, Starzyński "Postępowanie karne" Warszawa 2017, Nb 55). Skarżący wskazał ponadto, że organ nie poczynił czynności sprawdzających okoliczności podanych we wniosku o wznowienie, co stanowi naruszenie art. 546 K.p.k. i art. 544 § 3 K.p.k.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku powołał treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a.") i wyjaśnił znaczenie zawartych w nim pojęć: "ocena prawna" i "wskazania".

Sąd pierwszej instancji uznał, że niezasadny jest zarzut skargi – naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 275 ustawy o KAS, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w podstawie zaskarżonego postanowienia, albowiem ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej weszła w życie z dniem 1 marca 2017 r. i w rozpoznawanej sprawie organ dyscyplinarny zobowiązany był stosować przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, gdyż uchylone przepisy przez art. 159 pkt 3 P.w.KAS mają zastosowanie po wydaniu zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego organu drugiej instancji.

Stosownie do treści art. 1 P.w.KAS, ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej weszła w życie z dniem 1 marca 2017 r. z wyjątkami, które nie mają wpływu na przebieg niniejszej sprawy. Z art. 159 P.w.KAS wynika, że w tej samej dacie straciła moc m.in. ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej. Uzupełnieniem tego zapisu jest art. 160 znoszący organy Służby Celnej, tj. Szefa Służby Celnej, dyrektorów izb celnych, naczelników urzędów celnych. Oznacza to, że z dniem 1 marca 2017 r. Służba Celna, jako organizacja, została rozwiązana, tracąc swoją podmiotowość. W tych okolicznościach, mając na uwadze chociażby treść art. 180 P.w.KAS, zarzut skarżącego w tym zakresie jest niezasadny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ustosunkowując się do pozostałych zarzutów skargi stwierdził, że organ prawidłowo wykonał wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 583/15 w zakresie odpowiedniej transformacji podstaw wznowienia – opartych na art. 145 § 1 pkt 3 pkt 3-6 K.p.a., podanych przez skarżącego we wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostatecznym orzeczeniem dyscyplinarnym Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lipca 2012 r. – na podstawy wznowienia określone w Kodeksie postepowania karnego. Organ także prawidłowo dokonał oceny tak przekształconych przesłanek wznowieniowych i zasadnie orzekł o odmowie wznowienia postępowania dyscyplinarnego. Powyższe ustalenie stanowi o niezasadności wszystkich zarzutów skargi.

Sąd pierwszej instancji podał również, że wskazania zawarte w uzasadnieniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 583/15 były oparte na treści art. 187 ustawy o Służbie Celnej, który w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 11 ustawy, (dotyczącym postępowania dyscyplinarnego), odsyłał do odpowiedniego stosowania Kodeksu postępowania karnego i uznaniu, że odpowiednie stosowanie przepisów procedury karnej oznacza wyłączenie możliwości sięgania w postępowaniu dyscyplinarnym do instytucji procesowych uregulowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Skoro wniosek skarżącego o wznowienie postępowania dyscyplinarnego został oparty na podstawach wznowieniowych z art. 145 § 1 pkt 3 pkt 3-6 K.p.a., to organ winien rozpoznać ten wniosek w trybie właściwym, czyli odpowiednio stosując przepisy Kodeksu postępowania karnego. Instytucja procesowa wznowienia postępowania została uregulowana w szczególności w rozdziale 56 K.p.k., a przesłanki wznowienia zostały określone w art. 540, art. 540a i art. 540b K.p.k. Dlatego organ rozpoznając ponownie sprawę, zgodnie z powyższymi wskazaniami, był zobowiązany do zbadania, czy podstawy wznowienia określone przez skarżącego we wniosku z dnia 24 listopada 2014 r., odniesione do regulacji zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, odpowiadają odpowiednim przesłankom do wznowienia postępowania, przewidzianym w przepisach Kodeksu postępowania karnego, a także był zobowiązany do sprawdzenia, czy zostały zrealizowane wymogi formalne pozwalające na wznowienie postępowania dyscyplinarnego w oparciu o przepisy K.p.k. Organ winien także rozważyć, czy zachodzą określone w art. 542 § 3 K.p.k. przesłanki do wznowienia tego postępowania z urzędu. Badając przesłanki wznowienia, gdy zaistnieje możliwość do przejścia na ten etap procedowania, organ, mając na względzie specyfikę sprawy i zakres uregulowań, winien rozważyć, czy i które podstawy wznowienia mogą mieć zastosowanie w sprawie postępowania dyscyplinarnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że pomimo reprezentowania skarżącego przez dwóch zawodowych pełnomocników w całym postępowaniu o wznowienie, nie wskazał on żadnych innych niż we wniosku o wznowienie z dnia 24 listopada 2014 r. przesłanek wznowieniowych, a także nie przedstawiał żadnych koncepcji przekształcenia dotychczas podnoszonych przesłanek wznowieniowych z K.p.a. na odpowiednie przesłanki wznowienia określone w procedurze karnej. Zauważył, że wskazania zawarte w wyroku WSA w Warszawie z dnia 16 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 583/15, jakkolwiek skierowane do organu, nie wykluczały odrębnego działania w tym zakresie przez zawodowych pełnomocników skarżącego. Dlatego też zarzuty skargi, wskazujące na inne podstawy wznowienia i stosowanie innych przepisów procedury karnej, wprost niewyprowadzone z zarzutów wniosku o wznowienie – art. 547, art. 437 K.p.k. i art. 438 K.p.k., jak i do przesłanek, które nie zostały wcześniej określone przez skarżącego we wniosku z dnia 24 listopada 2014 r. – należy uznać za niezasadne i niemogące stanowić przedmiotu sprawy i tym samym przedmiotu skutecznego zarzutu skargi.

Z tych przyczyn Sąd pierwszej instancji uznał, że niniejszą sprawę można rozpatrywać jedynie w odniesieniu do takich zarzutów wznowieniowych zawartych we wniosku z dnia 24 listopada 2014 r., które można transformować, na zasadzie wskazanej w art. 187 ustawy o Służbie Celnej, na odpowiednie przesłanki wznowieniowe określone w K.p.k.

Podał także, iż organ, wykonując wskazania zawarte w wyroku WSA w Warszawie z dnia 16 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 583/15 ustalił, że określone przez M.G. we wniosku z dnia 24 listopada 2014 r. podstawy wznowienia zostały oparte o art. 145 § pkt 3-6 K.p.a. tj.:

- wydanie orzeczenia dyscyplinarnego przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 K.p.a.;

- strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu;

- wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję;

- decyzja została wydana bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu.

Organ odnalazł przedmiotowo wspólne przesłanki wznowienia postępowania w odniesieniu do art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. i art. 542 § 3 w zw. z art. 439 § 1 pkt 1 K.p.k. oraz art 145 § 1 pkt 4 K.p.a. i art 540b § 1 K.p.k. Pogłębiona analiza tych przesłanek, skonfrontowana ze stanem faktycznym niniejszej sprawy, nie dała jednak podstaw do wznowienia postępowania dyscyplinarnego, czemu organ dał wyraz w szczegółowym omówieniu każdej z tych przesłanek, w powiązaniu z zarzutami wniosku o wznowienie oraz w konfrontacji z ustaleniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie z dnia 3 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 411/13, oddającym skargę na postanowienie organu stwierdzające brak podstaw do przywrócenia terminu do złożenia odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego – w zakresie przesłanek określonych w art. 542 § 3 i art. 540b K.p.k. (por. uzasadnienie postanowienia z dnia 19 grudnia 2016 r. oraz uzasadnienie zaskarżonego postanowienia).

Natomiast w odniesieniu do przepisów art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. i art. 145 § 1 pkt 6 K.p.a. organ nie odnalazł analogii w odpowiednich przesłankach wznowienia postępowania określonych w Kodeksie postępowania karnego. Z ostrożności procesowej organ dokonał jednak wykładni przesłanek zawartych w tych przepisach, czemu dał wyraz w uzasadnieniu postanowienia.

Organ wykluczył także istnienie w niniejszej sprawie okoliczności, które na podstawie art. 542 § 3 K.p.k. mogłyby stanowić o wznowieniu postępowania dyscyplinarnego z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni podzielił zasadność argumentacji organów w powyższym zakresie, zawartą w uzasadnieniu obu postanowień. Ponieważ została ona szeroko omówiona w tzw. sprawozdawczej części uzasadnienia, nie ma potrzeby jej ponownego przytaczania.

Przechodząc do zarzutów skargi (za wyjątkiem omówionego wyżej zarzutu naruszenia art. 275 ustawy o KAS) uznał, że w zasadzie stanowią one powtórzenie zarzutów zażalenia, do których organ w pełni i wyczerpująco ustosunkował się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wykazując ich niezasadność. Natomiast pismo skarżącego z dnia 23 kwietnia 2018 r. – stanowiące polemikę z odpowiedzią na skargę – nie wnosi do sprawy nowych istotnych walorów.

Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu oraz w skardze, procedura karna – podobnie jak ma to miejsce w procedurze administracyjnej – przewiduje fazę wstępną, w której dokonuje się wieloaspektowej oceny samego wniosku, zarówno formalnej, jak i jego merytorycznej zawartości. Organ wyjaśniając to zagadnienie trafnie przywołał postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 2015 r. sygn. akt IV KO/15. Z kolei z art. 547 § 2 i 3 K.p.k. wynika, że materialne orzeczenie o wznowieniu postępowania powinno zawierać dwa rozstrzygnięcia: pierwotne i następcze. Orzeczeniem pierwotnym będzie w takim wypadku zawsze wznowienie postępowania w danej sprawie albo odmowa takiego wznowienia. Natomiast orzeczenie następcze będzie wydane w następstwie wznowienia postępowania i po ponownym rozpatrzeniu całej sprawy może przybrać postać bądź uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania właściwemu sądowi, bądź uchylenia zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienia oskarżonego, względnie też – uchylenia zaskarżonego orzeczenia i umorzenia postępowania. Z tego względu całkowicie niezasadne jest mieszanie przez skarżącego przesłanek stricte wznowieniowych z innymi okolicznościami sprawy, które mogą zostać podnoszone jedynie w postępowaniu co do meritum, a nie co do oceny przesłanek wznowienia (które to przesłanki są ściśle i formalistycznie określone w każdej procedurze, w sposób charakterystyczny dla każdej nich z osobna).

Z uwagi na specyfikę postępowania administracyjnego (K.p.a.) oraz zasady proceduralne wskazane w rozdziale 11 ustawy o Służbie Celnej, w konfrontacji z instytucjami postępowania karnego, niektóre instytucje wznowieniowe mogę być dla obu postepowań wspólne, zaś niektóre, specyficzne jedynie dla danej procedury i z tego powodu nie dadzą się transformować na inną procedurę. Specyfika stosunku służbowego oraz istota postępowania dyscyplinarnego (wyłączna prerogatywa przełożonego) powodują, że niektóre instytucje postępowania karnego mogą być stosowane jedynie odpowiednio – art. 187 ustawy o Służbie Celnej. Dotyczy to zwłaszcza niemożności pełnego zastosowania karnej zasady ponownego nieorzekania w danej sprawie przez ten sam skład sądu (instytucja wyłączenia) w konfrontacji z prawem wymierzania przez przełożonego kar dyscyplinarnych podwładnemu.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zarzut błędnej wykładni art. 169 w kontekście art. 187 ustawy o Służbie Celnej jest chybiony. Zgodnie z art. 169 ust. 1 tej ustawy, orzekanie kar dyscyplinarnych należało do naczelnika urzędu celnego, dyrektora izby celnej oraz Szefa Służby Celnej – jako organów dyscyplinarnych – w odniesieniu do podległych im funkcjonariuszy, a art. 169 ust. 5 tej ustawy stanowił, że orzekanie kar określonych w art. 167 ust. 1 pkt 6-10 należało wyłącznie do właściwości organów dyscyplinarnych, odbierając w tym zakresie osobom piastującym funkcje zastępców organów celnych, możliwość orzekania w tego typu sprawach. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że powierzenie właściwym przełożonym rozstrzygania spraw dyscyplinarnych stanowi jedną z grup uprawnień przyznanych im w stosunku do podwładnych funkcjonariuszy (wyrok TK z dnia 2 września 2008 r. sygn. akt K 35/06). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego można także odnaleźć tezę, że postępowanie dyscyplinarne, jako narzędzie przełożonego wobec swoich podwładnych, jest jego wyłączną domeną, a decyzja o wszczęciu (lub nie) postępowania wobec danego funkcjonariusza jest decyzją autonomiczną i uznaniową zarazem. Przytoczone argumenty jednoznacznie wskazują, że do dnia jej uchylenia ustawa o Służbie Celnej posiadała swoje własne regulacje dotyczące właściwości orzekania w sprawach dyscyplinarnych, a podstawowym kryterium ich stosowania było orzekanie przez osobę piastującą funkcję organu dyscyplinarnego wobec podległych sobie funkcjonariuszy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podał także, iż zagadnienie możliwości wydania orzeczenia dyscyplinarnego pod nieobecność obwinionego stanowiło jedną z przesłanek skargi M.G. na postanowienia odmawiające przywrócenia terminu do złożenia odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego, badaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 411/13 – wyrok z dnia 3 lipca 2013 r. Dlatego ta kwestia stanowi już res iudicata i jako taka nie może stanowić skutecznej podstawy do wszczęcia postępowania wznowieniowego na podstawie art. 542 § 3 w zw. z art. 439 § 1 pkt 11 K.p.k., na co trafnie wskazał organ, jak i nie może stanowić zasadnego zarzutu niniejszej skargi.

Ponadto zauważył, iż zagadnienie orzekania pod nieobecność obwinionego zostało ograniczone do ściśle określonych sytuacji wskazanych w art. 178 ust. 1 i 2 ustawy o Służbie Celnej i określonej w § 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 lutego 2010 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy celnych i w niniejszej sprawie zasad tych organ dyscyplinarny przestrzegał. Dowodem na to jest badanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 411/13 powiadomień potwierdzających skuteczność doręczenia.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł M.G., reprezentowany przez radców prawnych i zaskarżył wyrok w całości.

I. Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 275 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016 r. poz. 1947 ze zm., dalej w skrócie "ustawa o KAS"), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na niezasadnym przyjęciu, że art. 275 ustawy o KAS mógł stanowić podstawę zaskarżonego postanowienia, gdyż nastąpiła utrata podmiotowości przez Służbę Celną, w sytuacji, gdy utrata podmiotowości przez organizację nie oznacza, że nie można tylko z tego powodu stosować przepisów dotychczasowych, a w konsekwencji skutkującą nieprawidłowym zastosowaniem powołanego przepisu, tj. uznaniem właściwego jego zastosowania w podstawie zaskarżonego postanowienia;

2) art. 180 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016, poz. 1948, dalej w skrócie "P.w.KAS"), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie przepis ten wskazuje, iż nie można stosować przepisów dotychczasowych z powodu utraty podmiotowości przez Służbę Celną, w sytuacji, gdy, ustawa o KAS weszła w życie z dniem 1 marca 2017 r. i w tej sprawie organ dyscyplinarny zobowiązany był stosować przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2015 r., poz. 990), gdyż uchylone przepisy przez art. 159 pkt 3 P.w.KAS, mają zastosowanie po wydaniu zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego organu drugiej instancji;

3) art. 169 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji za organem, że przepis ten wyłącza regulację art. 187 tej ustawy, pozwalającą stosować w kwestiach nieuregulowanych, w sposób odpowiedni, przepisy Kodeksu postępowania karnego, w tym dotyczące wyłączenia organu i przekazania sprawy innemu organowi równorzędnemu (art. 40 § 1 pkt 5, 6 i 7 K.p.k., art. 42 § 4 K.p.k. i art. 43 K.p.k.), co w konsekwencji doprowadziło do stwierdzenia braku podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania, pomimo pierwotnego odnalezienia przez Szefa Służby Celnej wspólnych przesłanek wznowienia w stosunku do art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a., a w rezultacie niewłaściwe uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że zarzut ten jest chybiony;

4) art. 178 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w niniejszej sprawie organ dyscyplinarny przestrzegał zasad zawartych w tym przepisie, w sytuacji, gdy organ dokonał błędnej wykładni wskazanego przepisu, gdyż przyjął, że wyłącza on regulację zawartą w art. 186 ustawy o Służbie Celnej w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy celnych z dnia 11 lutego 2010 r. (Dz.U. z 2010 r. Nr 31, poz. 159) w zakresie braku możliwości wydania orzeczenia pod nieobecność obwinionego, czego Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł.

III. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi na postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2017 r. nr [...], w sytuacji, w której postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 542 § 3 K.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 1 K.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 5, 6 i 7 K.p.k., art. 42 § 4 K.p.k. i art. 43 K.p.k., poprzez jego niezastosowanie do ustalonego stanu faktycznego, pomimo pierwotnego odnalezienia przez Szefa Służby Celnej wspólnych przesłanek wznowienia w stosunku do art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a., w sytuacji, gdy w wydaniu orzeczenia dyscyplinarnego brała udział osoba podlegająca wyłączeniu od orzekania oraz zachodziły przesłanki do wyłączenia organu Dyrektora Izby Celnej w [...], co stanowiło bezwzględną przyczynę odwoławczą powodującą nieważność postępowania;

2) niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi na postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2017 r. nr [...], w sytuacji, w której postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 542 § 3 K.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 10 K.p.k., poprzez jego niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy, pomimo odnalezienia przez Szefa Służby Celnej wspólnych przesłanek wznowienia w stosunku do art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., w sytuacji, gdy wyznaczony ponownie przez organ dyscyplinarny spośród funkcjonariuszy celnych ten sam obrońca z urzędu nie wniósł środka zaskarżenia bez wiedzy i zgody obwinionego, mimo iż zgodnie z art. 84 § 2 K.p.k. obrońca miał obowiązek podejmowania czynności procesowych do prawomocnego zakończenia postępowania, o ile w ogóle organ doręczył mu odpis orzeczenia, co w konsekwencji powinno stanowić postawę do wznowienia postępowania, czego Sąd pierwszej instancji nie zauważył;

3) niewłaściwym zastosowaniu art. 151 P.p.s.a., poprzez niezasadne oddalenie skargi na postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2017 r. nr [...], w sytuacji, w której postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 542 § 3 K.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 11 K.p.k., poprzez jego niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy, pomimo odnalezienia przez Szefa Służby Celnej wspólnych przesłanek wznowienia w stosunku do art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., w sytuacji, gdy sprawę wydalenia ze służby celnej rozpoznano pod nieobecność obwinionego, a podniesiony zarzut należało również rozważyć, pod kątem niepoinformowania obwinionego o terminie rozprawy, na której wydane zostanie orzeczenie dyscyplinarne oraz o konsekwencjach niestawiennictwa, podczas gdy obecność obwinionego w takiej sytuacji jest obowiązkowa, co znajduje potwierdzenie w art. 186 ustawy o Służbie Celnej w zw. § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 lutego 2010 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy celnych i art. 377 § 3 K.p.k., co nie stanowi w tej sprawie o res iudicata i mogło stanowić podstawę do wszczęcia postępowania wznowieniowego;

4) art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom tego przepisu, poprzez wybiórcze przedstawienie stanu sprawy, polegające na braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionych przez skarżącego w skardze zarzutów, takich jak naruszenie art. 437 § 1 K.p.k., art. 547 K.p.k. i art. 438 K.p.k. i uznanie, że są to zarzuty wskazujące na inne podstawy wznowienia i nie zostały wskazane przez skarżącego we wniosku z dnia 24 listopada 2014 r., w sytuacji, gdy zarzuty te dotyczyły niewłaściwej podstawy prawnej wydanego postanowienia Szefa Służby Celnej z dnia 19 grudnia 2016 r., które zostało wydane po złożeniu wniosku z dnia 24 listopada 2014 r. w oparciu o niewłaściwą podstawę prawną bez zastosowania art. 547 § 2 K.p.k., poprzez orzeczenie w sprawie odmowy wznowienia postępowania zakończonego ostatecznym orzeczeniem dyscyplinarnym Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], jedynie na podstawie przepisu o właściwości sądu, tj. art. 544 § 1 K.p.k., w sytuacji, gdy organ drugiej instancji powinien był na podstawie art. 437 § 1 i 2 K.p.k. w zw. z art. 438 pkt 2 K.p.k. dokonać zmiany zaskarżonego postanowienia, poprzez wznowienie postępowania i uchylenie zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lipca 2012 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (437 § 2 zd. 2 K.p.k.), a tym samym uchylenie się przez Sąd pierwszej instancji od dokonania szczegółowej oceny i uzasadnienia podstawy prawnej zaskarżonych orzeczeń wydanych zarówno w pierwszej, jak i drugiej instancji;

5) art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom tego przepisu, polegające na braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionych przez skarżącego w skardze zarzutów, takich jak naruszenie art. 540 § 1 pkt 2 lit. a K.p.k. w zw. z art. 433 § 1 i 2 K.p.k., poprzez nierozpoznanie sprawy w granicach podniesionego zarzutu i wskazanie na nowe niekorzystne ustalenia poczynione przez organ odwoławczy oraz przyjęcie, że nie ma podstaw do wznowienia postępowania na podstawie art. 540 § 1 pkt 2 lit. a K.p.k., w sytuacji, gdy w sprawie zostały przywołane nowe fakty wcześniej nieznane, które wskazywały na zaistnienie określonej pomyłki organu dyscyplinarnego i na wysokie prawdopodobieństwo uchylenia kary wydalenia ze służby celnej po wznowieniu postępowania albo wymierzenia obwinionemu łagodniejszej kary z uwagi na nieuwzględnienie przy wymiarze kary dyrektyw, o których mowa w art. 167 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, m.in. takich jak współmierność do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopień zawinienia M.G., a także w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony wyłącznie w postępowaniu dyscyplinarnym, co ostatecznie uniemożliwiło odniesienie się przez Sąd pierwszej instancji do wskazań związanych z rażącą niewspółmiernością kary wobec M.G., o których mowa także w art. 438 pkt 4 K.p.k.;

6) art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom tego przepisu, polegające na braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionych przez skarżącego w skardze zarzutów, takich jak naruszenie art. 546 K.p.k. i art. 544 § 3 K.p.k., poprzez niewykonanie czynności sprawdzających podawanych przez skarżącego we wniosku o wznowienie postępowania, tj. wysłuchania na te okoliczności skarżącego, a w konsekwencji zdeprecjonowanie tych okoliczności przez organ, a także poprzez niewydanie przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej postanowienia umożliwiającego skarżącemu wzięcie czynnego udziału w sprawie przed wydaniem postanowienia, przy czym Sąd pierwszej instancji nie wypowiedział się w zakresie nieuwzględnienia wniosku skarżącego o wyrażenie swojego stanowiska w sprawie przed rzecznikiem dyscyplinarnym, co w konsekwencji doprowadziło do wydania niekorzystnego z punktu widzenia interesów skarżącego wyroku;

7) art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom tego przepisu, polegające na braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionych przez skarżącego w skardze zarzutów, takich jak naruszenie art. 457 § 3 K.p.k. i art. 433 § 2 K.p.k., poprzez wadliwe uzasadnienie postanowienia, polegające na braku wskazania faktycznych i prawnych podstaw, które zaważyły za podjętym przez organ odwoławczy rozstrzygnięciu – nie odniesiono się do sprecyzowanego zarzutu zawartego w zażaleniu dotyczącego naruszenia art. 544 § 3 K.p.k., a tym samym przekroczenie granic uznania w postępowaniu wywołanym wniesionym przez skarżącego zażaleniem;

8) art. 141 § 4 P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a w zw. z art. 153 P.p.s.a., wyrażające się w zaniechaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia wyroku, tj. niewskazaniu, dlaczego zdaniem Sądu organ prawidłowo wykonał wytyczne wskazane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 583/15, skoro skarżący w stanie faktycznym sprawy na podstawie obszernego wniosku o wznowienie postępowania w licznych zarzutach skargi wykazywał, że organ nie uwzględnił w ponownym rozpoznaniu sprawy wiążących go ocen prawnych i wskazań co do dalszego postępowania, a gdyby okoliczności te nie zostały pominięte poprzez wybiórcze przedstawienie stanu sprawy przez Sąd pierwszej instancji, to rozstrzygnięcie wydane w sprawie mogłoby być odmienne.

Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia z dnia [...] października 2017 r. nr [...] oraz postanowienia Szefa Służby Celnej z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...]. Ponadto wniósł o zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Na wstępie podać należy, iż przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, a więc bez udziału stron postępowania, w oparciu o art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842).

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W przedmiotowej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Wprawdzie w takiej sytuacji, co do zasady w pierwszej kolejności rozpatrzeniu powinny podlegać zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to jednak w tej sprawie zasadne stało się odniesienie najpierw do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzut naruszenia zarówno art. 275 ustawy o KAS, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji jego nieprawidłowe zastosowanie, jak i zarzut naruszenia art. 180 P.w.KAS, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, nie mogły odnieść zamierzonego przez skarżącego kasacyjnie skutku.

Zgodnie z art. 1 P.w.KAS, z dniem 1 marca 2017 r. weszła w życie ustawa o KAS tworząca Krajową Administrację Skarbową, w ramach której została wyodrębniona Służba Celno-Skarbowa. Stosownie do treści art.159 pkt 3 P.w.KAS, z tym dniem straciła również moc ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, której przepisy dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy celnych stanowiły podstawę prawną orzeczenia dyscyplinarnego Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], uznającego M.G. winnym popełnienia przewinienia dyscyplinarnego z art. 166 pkt 7 w zw. z art. 227 tej ustawy i wymierzającego mu na podstawie art. 167 ust. 1 pkt 10 powołanej ustawy karę dyscyplinarną wydalenia ze służby, którego wzruszenia wyżej wymieniony domagał się we wniosku z dnia 24 listopada 2014 r. w trybie wznowienia postępowania.

Z tym dniem zniesiono również organy Służby Celnej tj. Szefa Służby Celnej, dyrektorów izb celnych i naczelników urzędów celnych (art. 160 ust. 1 pkt 2 , 4 i 6 P.w.KAS).

Regulacja dotycząca postępowań dyscyplinarnych została określona w art. 180 ust. 1 P.w.KAS. Przepis ten stanowi, że do postępowań dyscyplinarnych funkcjonariuszy celnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, o której mowa w art. 1 (ustawa o KAS), stosuje się przepisy działu VII rozdziału 2 ustawy, o której mowa w art. 1, chyba że przepisy dotychczasowe są względniejsze dla obwinionego. Z kolei w art. 184 P.w.KAS podano, że w sprawach ze stosunku służbowego, zaistniałych przed dniem wejścia w życie ustawy o KAS, stosuje się przepisy dotychczasowe, a sprawy te przejmują organy Krajowej Administracji Skarbowej właściwe w takich sprawach po dniu wejścia w życie ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku prawidłowo przyjął, że w sprawie wznowienia postępowania zakończonego powołanym wyżej orzeczeniem dyscyplinarnym – przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej nie miały zastosowania, to jednak przedstawione w tym zakresie stanowisko częściowo błędnie uzasadnił. Oparł się bowiem na stwierdzeniu, że utrata przez Służbę Celną z dniem 1 marca 2017 r. podmiotowości oznacza, że już tylko z tego powodu nie można w tej sprawie stosować przepisów dotychczasowych, tj. przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej.

Tymczasem wskazany wyżej art. 180 ust. 1 P.w.KAS przewiduje możliwość zastosowania przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej do określonych w nim postępowań dyscyplinarnych jedynie w sytuacji, gdy są one względniejsze dla obwinionego. Przepis ten wprowadza regułę lex mitior retro agit. To powoduje, że organy dyscyplinarne powinny w pierwszej kolejności przesądzić, która z regulacji prawnych jest względniejsza dla obwinionego w świetle wszystkich okoliczności popełnienia zarzucanego przewinienia. W doktrynie przyjmuje się, że ustawa względniejsza to taka, która stwarza możliwość korzystniejszego dla interesów sprawcy osądu, skutkując przyjęciem mniej surowych reguł odpowiedzialności lub zastosowaniem mniej dotkliwych sankcji. Przy ocenie "względności ustawy" należy brać pod uwagę wszystkie instytucje porównywanych regulacji, które mogłyby mieć zastosowanie do danego sprawcy, tj. nie tylko samo zagrożenie karą, ale też przedawnienie, instytucje probacyjne, dyrektywy wymiaru kary, powrotność do przestępstwa, zatarcie skazania, nadzwyczajne złagodzenie kary. Ocena ta powinna być dokonywana in concreto, a nie in abstracto (por. P. Kozłowska-Kalisz (w:) M. Mozgawa (red.), M. Budyn - Kulik, P. Kozłowska-Kalisz, M. Kulik "Kodeks karny. Praktyczny komentarz", Oficyna 2010, teza 8 do art. 4 K.k.). Nie można zatem uznać, że sam fakt utraty przez Służbę Celną podmiotowości i wprowadzenie Krajowej Administracji Skarbowej – automatycznie powoduje stosowanie wyłącznie przepisów ustawy o KAS.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie nie można było jednak rozważać możliwości zastosowania przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej z innego powodu. Powołany wyżej art. 180 ust. 1 P.w.KAS dotyczy bowiem postępowań dyscyplinarnych funkcjonariuszy celnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy. W przepisie tym mowa jest zatem wyłącznie o postępowaniach dyscyplinarnych, które nie zostały zakończone w zwykłym administracyjnym toku instancji, a nie postępowań wszczętych w trybie nadzwyczajnym, na skutek wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostatecznym (a więc zakończonym w administracyjnym toku instancji) orzeczeniem dyscyplinarnym.

Ponadto ubocznie zauważyć należy, iż art. 187 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Z kolei z art. 275 ustawy o KAS wynika, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale przepisy Kodeksu postępowania karnego stosuje się odpowiednio. Analiza treści powołanych przepisów obu tych ustaw jest tożsama i polega na odesłaniu w sprawach nieuregulowanych do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, podstawy do stosowania w tej sprawie przepisów dotychczasowych, tj. ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, nie stanowi także powołany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej i wymieniony wyżej art. 184 P.w.KAS. Dotyczy on bowiem spraw ze stosunku służbowego zaistniałych przed dniem wejścia w życie ustawy o KAS, do których stosuje się przepisy dotychczasowe i które przejmują organy Krajowej Administracji Skarbowej właściwe w takich sprawach po dniu wejścia w życie tej ustawy. Stosunek służbowy funkcjonariusza celnego jest stosunkiem administracyjnoprawnym. Do pewnej kategorii decyzji podejmowanych w stosunku do funkcjonariuszy celnych przez ich zwierzchników służbowych znajdują zastosowanie przepisy prawa administracyjnego – decyzje te są decyzjami administracyjnymi i podlegają zaskarżeniu według reguł właściwych dla decyzji administracyjnych (art. 188 ustawy o Służbie Celnej). Dotyczy to w szczególności decyzji o przeniesieniu, powierzeniu pełnienia obowiązków służbowych na innym stanowisku, przeniesieniu na niższe stanowisko bądź zawieszeniu w pełnieniu obowiązków służbowych (art. 188 ust. 1 ustawy) oraz decyzji o zwolnieniu ze służby (art. 188 ust. 2 ustawy). Skargi funkcjonariusza celnego na decyzje w tej kategorii spraw rozpoznaje sąd administracyjny (art. 188 ust. 5 ustawy). Natomiast spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy celnych w sprawach niewymienionych w art. 188 ust. 1 rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 189 ustawy).

Sprawa M.G. o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem dyscyplinarnym Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] lipca 2012 r. w przedmiocie kary dyscyplinarnej nie jest sprawą ze stosunku służbowego, o której mowa w art. 184 P.w.KAS. Oznacza to, że w niniejszej sprawie przepis ten nie miał zastosowania.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył art. 180 P.w.KAS i prawidłowo przyjął, że w rozpoznawanej sprawie brak było podstawy do zastosowania przepisów dotychczasowych, tj. przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, a zatem zastosowanie przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej w podstawie prawnej zaskarżonego postanowienia art. 275 ustawy o KAS było zasadne.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 169 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, poprzez jego błędną wykładnię, stwierdzić należy, iż jest on nietrafny. Skarżący kasacyjnie naruszenie tego przepisu upatruje w nieprawidłowym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że ten przepis wyłącza regulację zawartą w art. 187 tej ustawy, pozwalającą stosować w kwestiach nieuregulowanych, w sposób odpowiedni, przepisy Kodeksu postępowania karnego, w tym dotyczące wyłączenia organu i przekazania sprawy do rozpoznania innemu organowi równorzędnemu. Istota tego zarzutu zmierza do wykazania, iż Sąd wadliwie uznał, że prawidłowe było niewyłączenie Dyrektora Izby Celnej w [...] od ponownego orzekania w sprawie po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 2160/10 (uwzględniającego skargę M.G.) i wydanie przez ten organ orzeczenia dyscyplinarnego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], zamiast przekazania sprawy do rozpoznania innemu organowi równorzędnemu. Autor skargi kasacyjnej wskazał, iż art. 43 K.p.k. stanowi, że jeżeli z powodu wyłączenia sędziów rozpoznanie sprawy w danym sądzie jest niemożliwe, sąd wyższego rzędu przekazuje sprawę innemu sądowi równorzędnemu. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, odnosząc ten zapis do realiów postępowania dyscyplinarnego, wydanie przez Dyrektora Izby Celnej w [...] orzeczenia dyscyplinarnego nie było dopuszczalne wobec zaistnienia przesłanki jego wyłączenia od orzekania w sprawie.

Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku prawidłowo wyjaśnił, iż zgodnie z art. 169 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, obowiązującym w dacie wydania orzeczenia z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], orzekanie kar dyscyplinarnych należało do naczelnika urzędu celnego, dyrektora izby celnej lub Szefa Służby Celnej, zwanych dalej "organami dyscyplinarnymi", w odniesieniu do podległych im funkcjonariuszy. W świetle art. 169 ust. 5 tej ustawy, orzekanie kar określonych w art. 167 ust. 1 pkt 6-10 (a więc również kary wydalenia ze służby) należało wyłącznie do właściwości organów dyscyplinarnych, co potwierdzało także orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (np. wyrok TK z dnia 2 września 2008 r., sygn. akt K 35/06). Ustawa o Służbie Celnej z dnia 27 sierpnia 2009 r., do momentu jej uchylenia, posiadała własne regulacje określające organy dyscyplinarne właściwe do orzekania w sprawach dyscyplinarnych, a podstawowym kryterium ich stosowania było orzekanie przez osobę piastującą funkcję organu dyscyplinarnego wobec podległych sobie funkcjonariuszy. Z uwagi na specyfikę postępowania dyscyplinarnego oraz zasady proceduralne określone w rozdziale 11 w/w ustawy, dotyczącym odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy, w konfrontacji z instytucjami postępowania karnego, niektóre instytucje wznowieniowe mogę być dla obu postępowań wspólne, zaś niektóre specyficzne jedynie dla danej procedury i z tego powodu nie dadzą się transformować na inną procedurę. Z uwagi na specyficzny charakter stosunku służbowego oraz istotę postępowania dyscyplinarnego (wyłączna prerogatywa przełożonego), niektóre instytucje postępowania karnego mogą być tu stosowane jedynie odpowiednio – jak stanowi art. 187 ustawy o Służbie Celnej. Dotyczy to zwłaszcza niemożności pełnego zastosowania karnej zasady ponownego nieorzekania w danej sprawie przez ten sam skład sądu (instytucja wyłączenia) w konfrontacji z prawem wymierzania przez przełożonego kar dyscyplinarnych podwładnemu.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie pogląd ten w pełni podziela. Dodatkowo podać należy, iż deontologia postępowania dyscyplinarnego jest inna niż postępowania karnego. Łączy się ona przede wszystkim ze szczególnym charakterem niektórych zawodów oraz zasadami funkcjonowania konkretnych korporacji zawodowych. Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania karnego oznacza stosowanie tych przepisów z pewnymi modyfikacjami. W tym przypadku "odpowiedni" należy odczytywać jako: przydatny, właściwy, nadający się, należyty. Ustawodawca, określając zasadę odpowiedniego stosowania przepisów K.p.k. do spraw dotyczących przedmiotowego postępowania dyscyplinarnego, wprowadza obowiązek stosowania przepisów K.p.k. z uwzględnieniem istoty i celu postępowania dyscyplinarnego. Stosując zatem odpowiednio przepisy K.p.k., należy je odpowiednio zmodyfikować, aby nadawały się do zastosowania w ramach prowadzonego postępowania dyscyplinarnego. Innymi słowy, odpowiednie stosowanie oznacza w tym przypadku możliwość stosowania wprost przepisów, których dotyczy odesłanie, możliwość stosowania tych przepisów z pewnymi modyfikacjami lub też możliwość całkowitego wykluczenia stosowania regulacji objętych odesłaniem. Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania karnego nie oznacza zatem, że postępowanie dyscyplinarne staje się postępowaniem karnym. Stanowi ono odmianę postępowania o charakterze administracyjnym, charakteryzującym się brakiem możliwości inkorporowania wszystkich instytucji postępowania karnego na grunt wydawanego orzeczenia dyscyplinarnego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowa wykładnia art. 169 ust. 1 i ust. 5 w zw. z art. 187 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej – wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej – wykluczała możliwość odpowiedniego zastosowania przepisów K.p.k. dotyczących wyłączenia sędziego i przekazania sprawy do rozpoznania innemu organowi równorzędnemu, w sytuacji ponownego rozpoznania sprawy dyscyplinarnej przez organ na skutek uchylenia przez sąd administracyjny wcześniejszego orzeczenia dyscyplinarnego wydanego w tym przedmiocie. W tym zakresie przepisy w/w ustawy o Służbie Celnej oraz obowiązującego wówczas rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 lutego 2010 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy celnych zawierały pełną regulację i kwestia ta nie stanowiła zagadnienia nieuregulowanego w rozumieniu art. 187 cyt. ustawy.

Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 178 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w niniejszej sprawie organ dyscyplinarny przestrzegał zasad zawartych w tym przepisie, w sytuacji, gdy organ dokonał błędnej wykładni tego przepisu, poprzez przyjęcie, że wyłącza on regulację zawartą w art. 186 tej ustawy w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 lutego 2010 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy celnych – w zakresie braku możliwości wydania orzeczenia pod nieobecność obwinionego. W ocenie skarżącego kasacyjnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dostrzegł, że skoro orzekanie pod nieobecność obwinionego zostało ograniczone do ściśle określonych sytuacji, to organ dokonał błędnej wykładni art. 178 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej. Przepis ten stanowi, że jeżeli obwiniony zawiadomiony o terminie wysłuchania oświadcza, że nie weźmie udziału w wysłuchaniu lub nie stawia się na wysłuchanie bez usprawiedliwienia, można przeprowadzić wysłuchanie bez jego udziału – w takim przypadku za wystarczające uznaje się odczytanie jego poprzednio złożonych wyjaśnień. Ponadto, zgodnie z § 9 ust. 2 w/w rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 lutego 2010 r., wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 186 cyt. ustawy, orzeczenie dyscyplinarne jest wydawane w obecności obwinionego, obrońcy obwinionego, jeżeli został ustanowiony, oraz rzecznika dyscyplinarnego. Powołane przepisy nie zezwalają zatem na wydanie orzeczenia pod nieobecność obwinionego.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że niezasadność zarzutu naruszenia powołanego wyżej przepisu wynika z tego, że istota objętego nim zagadnienia została już prawomocnie rozstrzygnięta w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 411/13, którym oddalono skargę M.G. na postanowienie Szefa Służby Celnej z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] oraz o pozostawieniu tego odwołania bez rozpoznania. Wprawdzie Sąd w w/w sprawie nie badał kwestii wykładni art. 178 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej w zw. z § 9 ust. 2 w/w rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 lutego 2010 r., to jednak przesądził, że kierowana na podany przez skarżącego adres korespondencja dotycząca postępowania dyscyplinarnego w postaci: 1) wezwania z dnia 8 czerwca 2012 r. nr [...] do stawienia się w dniu 2 lipca 2012 r. na wysłuchanie w sprawie dyscyplinarnej; 2) orzeczenia dyscyplinarnego Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] – została skarżącemu prawidłowo doręczona, zgodnie z obowiązującymi ówcześnie przepisami, co skutkowało oddaleniem skargi. Zgodnie z art. 170 P.p.s.a., tym ustaleniem były związane zarówno organy orzekające w niniejszej sprawie dotyczącej wznowienia postępowania dyscyplinarnego, jak i Sąd pierwszej instancji oraz Naczelny Sąd Administracyjny.

Wobec powyższego przyjąć należy, że skoro M.G. został prawidłowo zawiadomiony o stawieniu się w dniu 2 lipca 2012 r. na wysłuchanie w sprawie dyscyplinarnej (co zostało prawomocnie przesądzone w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 411/13), jednak nie oświadczył, że nie weźmie on udziału w wysłuchaniu oraz nie stawił się na wysłuchanie bez usprawiedliwienia, to organ prawidłowo zastosował art. 178 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej i przeprowadził wysłuchanie bez jego udziału, a następnie wydał orzeczenie dyscyplinarne z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...].

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że na uwzględnienie nie zasługują także podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 542 § 3 K.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 1 K.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 5, 6 i 7 K.p.k., art. 42 § 4 K.p.k. i art. 43 K.p.k., poprzez ich niezastosowanie, jest nietrafny. Zmierza on do wykazania, że zaskarżone postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2017 r. zostało wydane z naruszeniem powołanych wyżej przepisów K.p.k. Przesłanki wznowienia określone w art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. pokrywają się zakresowo ze stosowanymi odpowiednio przesłankami wznowienia postępowania określonymi w art. 542 § 3 K.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 1 K.p.k. Skoro w wydaniu orzeczenia dyscyplinarnego brała udział osoba podlegająca wyłączeniu od orzekania oraz zachodziły przesłanki do wyłączenia organu, tj. Dyrektora Izby Celnej w [...], Sąd pierwszej instancji powinien uznać za zasadny zarzut naruszenia art. 542 § 3 K.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 1 K.p.k. w zw. z art. 187 ustawy o Służbie Celnej i zastosować art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.

Zagadnienie organów dyscyplinarnych właściwych w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy celnych, w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania przez Dyrektora Izby Celnej w [...] wobec M.G. orzeczenia dyscyplinarnego z dnia [...] lipca 2012 r., zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny szczegółowo omówione przy ocenie zarzutu naruszenia prawa materialnego – art. 169 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej. Powtórzenie przedstawionej argumentacji w tym zakresie nie jest zatem celowe.

Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, w sprawie nie zaistniały podstawy do zastosowania art. 542 § 3 K.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 1 K.p.k. w zw. z art. 187 ustawy o Służbie Celnej. Przepis art. 169 ust. 1 tej ustawy wyłączał regulację zawartą w art. 187 omawianej ustawy. Orzekanie w postępowaniu dyscyplinarnym przez dyrektora izby celnej wobec podległego funkcjonariusza celnego, w tym przypadku Dyrektora Izby Celnej w [...], wobec M.G. było jego wyłączną domeną. Był on osobą piastująca funkcję organu dyscyplinarnego. Z uwagi na specyfikę tego postępowania i odmienność od postępowania karnego, nie mógł być on wyłączony od wydania orzeczenia dyscyplinarnego na skutek ponownego rozpoznania sprawy w wyniku uchylenia wcześniejszego orzeczenia dyscyplinarnego przez sąd administracyjny, gdyż należało to do jego wyłącznej kompetencji. Natomiast kwestia wyznaczenia [...] w dniu 1 lipca 2011 r. jako prowadzącej postępowanie dyscyplinarne, wykazanie faktu niemożności podejmowania przez [...] w sprawie M.G. jakichkolwiek czynności, a także brak podstawy prawnej do uchylenia postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego z uwagi na zmianę na stanowisku prowadzącej to postępowanie, została w sprawie szczegółowo wyjaśniona i omówiona. Czyni to zarzut naruszenia powołanych wyżej przepisów nietrafnym.

Zamierzonego przez skarżącego kasacyjnie skutku nie mógł odnieść także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 542 § 3 K.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 10 i pkt 11 K.p.k., poprzez ich niezastosowanie. Zmierza on do wykazania, że M.G. bez własnej winy nie brał udziału w czynności wydania orzeczenia dyscyplinarnego z dnia 2 lipca 2012 r. oraz nie mógł złożyć wyjaśnień w sprawie na poparcie swojego stanowiska. Został on pozbawiony możliwości ustanowienia obrońcy, który w jego imieniu podjąłby czynną obronę podczas czynności sporządzania protokołu z dnia 2 lipca 2012 r., co niewątpliwie miałoby znaczenie dla ustalenia jego niewinności.

Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, przesłanki określone w w/w przepisach K.p.k. nie pokrywają się zakresowo z przesłanką określoną w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., dotyczącą sytuacji, kiedy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy zobowiązany był jednak do dokonania oceny tych przesłanek, gdyż zgodnie z art. 542 § 3 K.p.k. stanowiły one przesłanki do wznowienia postępowania z urzędu.

Pierwsza z tych przesłanek dotyczy przypadku, gdy oskarżony w postępowaniu sądowym nie miał obrońcy w wypadkach określonych w art. 79 § 1 i 2 oraz art. 80 (nie mają znaczenia z punktu widzenia niniejszej sprawy) lub obrońca nie brał udziału w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy (art. 542 § 3 K.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 10 K.p.k.). Druga przesłanka zachodzi w sytuacji, gdy sprawę rozpoznano podczas nieobecności oskarżonego, którego obecność była obowiązkowa (art. 542 § 3 K.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 11 K.p.k.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie żaden z wymienionych przepisów nie miał w niej odpowiedniego zastosowania. Ponadto kwestia niebrania bez własnej winy udziału w czynności wydania orzeczenia dyscyplinarnego z dnia 2 lipca 2012 r. oraz niemożności złożenia stosownych wyjaśnień w sprawie została już wyżej omówiona przy ocenie zarzutu naruszenia prawa materialnego – art. 178 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej i nie ma potrzeby powtórnego przytaczania przedstawionej w tym zakresie argumentacji. Stwierdzono w niej, że w sprawie jest prawomocnie przesądzone, że wezwanie z dnia 8 czerwca 2012 r. nr [...] do stawienia się w dniu 2 lipca 2012 r. na wysłuchanie w sprawie dyscyplinarnej oraz samo orzeczenie dyscyplinarne z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] – zostały skarżącemu kasacyjnie prawidłowo doręczone.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że na uwzględnienie nie zasługują również zarzuty naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. przedstawione w pkt 4-8.

Przypomnieć należy, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08, LEX nr 513044). Przy tym naruszenie to musi być na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera szczegółowe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz rozpoznał sprawę sądowoadministracyjną zgodnie z jego kontrolnymi kompetencjami. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, dlaczego w ocenie Sądu nie zachodziły podstawy do uwzględnienia zarzutów skargi i dlaczego uznał, że organ prawidłowo odmówił wznowienia postępowania dyscyplinarnego oraz co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozważył przedstawione przez M.G. w skardze zarzuty i ich uzasadnienie. Przy czym nie miał bezwzględnego obowiązku odnoszenia się osobno do każdego z argumentów, mających w jego ocenie świadczyć o zasadności zarzutu (por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2204/11, LEX nr 1351331). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak szczegółowego odniesienia się przez wojewódzki sąd administracyjny do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i skoncentrowanie się tylko na istotnych kwestiach, nie jest wadliwe, o ile te kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy (por. wyroki NSA z dnia: 24 czerwca 2004 r., sygn. akt FSK 2633/04, LEX 173345; 12 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2721/13).

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz skoncentrował się na istotnych kwestiach z nią związanych, czym wypełnił wymóg przedstawienia podstawy prawnej oraz jej wyjaśnienia, czyniąc tym samym zaskarżony wyrok poddającym się kontroli instancyjnej. Sąd pierwszej instancji prawidłowo podzielił stanowisko organu, że tylko dwie pierwsze przesłanki, tj. określone w art. 145 § 1 pkt 3 i pkt 4 K.p.a., pokrywają się zakresowo ze stosowanymi odpowiednio przesłankami wznowienia postępowania unormowanymi w przepisach Kodeksu postępowania karnego (art. 542 § 3 w zw. z art. 439 § 1 pkt 1 K.p.k. oraz art. 540b § 1 K.p.k.), jednak w niniejszej sprawie one nie zaistniały. Zasadnie także przyjął, że w przedmiotowym postępowaniu dyscyplinarnym nie zaistniała żadna z przesłanek wznowienia postępowania z urzędu (art. 542 § 3 K.p.k.). Stanowisko w w/w zakresie zostało w sposób dostateczny wykazane i szczegółowo wyjaśnione – wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej również w kontekście wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 583/15, a więc zgodnie z art. 153 P.p.s.a. – w uzasadnieniu kwestionowanych postanowień oraz podtrzymane przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Wszystkie inne powoływane przez skarżącego kasacyjnie przesłanki wznowienia postępowania nie stanowiły podstawy złożonego przez niego wniosku inicjującego postępowanie w tej sprawie, dlatego też nie mogły być one przedmiotem oceny ich zasadności. W tym zakresie argumentacja autora skargi kasacyjnej ma wyłącznie charakter polemiczny.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 P.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.