Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 586/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-10-31 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: ustanowiono adwokata, odmówiono zwolnienia od kosztów
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 1-3, art. 246 par. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 31 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. L. na postanowienie Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. w K. z dnia 3 kwietnia 2017 r. nr: [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a I) ustanowić dla P. L. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K.; II) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę P. L. na postanowienie Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. w K. z dnia 3 kwietnia 2017 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

W dniu 25 lipca 2017 r. do tut. Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu motywowany zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej od orzeczenia Sądu I instancji.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną G. L.. Ich miesięczny dochód netto wynosi 1.400 zł i stanowi go emerytura małżonki skarżącego. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani oszczędności. Dysponuje udziałami w spółkach z o.o., których wartość jest ujemna, a obecnie działalność jest prawie wygaszona. Od 1 sierpnia 2013 r. skarżący nie pracuje i nie osiąga jakiegokolwiek przychodu. Od grudnia 2014 r. pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną. Wnioskodawca podał ponadto, że od listopada 2013 r. jest w sporze przed Sądem Okręgowym z ZUS o zabranie mu prawa do renty w związku z niezdolnością do pracy. Sprawa jest w toku. Skarżący utrzymuje się dzięki pomocy rodziny. Jego wydatki przedstawiają się następująco: kredyty 2.700 zł, koszty mieszkania 500 zł, media 350 zł, leczenie 300 zł.

Odnosząc się do zarządzenia wzywającego do uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w piśmie z dnia 16 sierpnia 2017 r. wyjaśnił, że zamieszkuje w domu przy ul. [...] w K. na zasadzie dożywotniej służebności mieszkania, na dowód czego przedłożył kopię aktu notarialnego umowy darowizny z dnia 12 grudnia 2014 r. Kopią zeznania podatkowego PIT-37 za 2016 r. wnioskodawca udokumentował brak dochodów za ubiegły rok. Podał, że takie same zeznania składane były też za lata 2014 i 2015. Dodał, że nie uzyskuje żadnych dochodów z umowy zlecenia, umowy o dzieło, ani prac dorywczych, nie korzysta też z pomoc społecznej. W okresie od października 2011 r. do końca lipca 2013 r. wnioskodawca otrzymywał świadczenia z ZUS z tytułu choroby i niezdolności do pracy, które w znaczącym wymiarze pokrywały koszty utrzymania i zaciągniętych kredytów. Obecnie w ponoszeniu stałych kosztów utrzymania i spłaty kredytów korzysta z pomocy rodziców.

P. L. oświadczył, że posiada 1.470 z 2.800 wszystkich udziałów w spółce Przedsiębiorstwo Handlowe "K. " Sp. z o.o. NIP [...], których wartość nominalna jest ujemna i wynosi -189.489,05 zł (nie uwzględniając strat za pierwsze trzy miesiące 2017 roku), co związane jest z oświadczanym wcześniej wygaszaniem. Wartość udziałów przypadająca na wspólnika P. L. na dzień 31 grudnia 2016 r. wynosi -99.481,75 zł. Skarżący posiada też 25 z 50 udziałów w spółce "K.-S." Sp. z o.o. NIP [...]. CIT-8 za rok 2016 wykazuje stratę w kwocie -2.028,95 zł. Kapitał tej spółki na dzień 31 grudnia 2016 r. ma wartość 7.093,95 zł. Spółka ta przed Sądem Rejonowym w K. dochodzi od swoich dłużników kwot: 4.855,57 zł (należność główna) z tytułu niezapłaconych faktur sprzedaży i 7.296,43 zł (w tym 196,43 zł z tytułu niezapłaconej faktury sprzedaży). Pozwy te są w trakcie postępowań (sprawy pod sygn. akt V GC 3905/16/S i V GC 564/17/S), lecz rokowania wykazują ponad roczny termin oczekiwania na rozstrzygnięcie, nie licząc postępowania przed sądem odwoławczym i stosownej windykacji. Odpisy korygujące przychody spółki zostaną uwidocznione na kwotę 5.052 zł niezapłaconych faktur oraz stratę wykazaną na dzień 31 marca 2017 r. w kwocie 2.416 zł, co da łącznie odpis w wartości udziałów spółki na kwotę 7.468 zł. Tym samym spółka nie posiada środków własnych. Łącznie wartość nominalna spółki "K. " Sp. z o.o. na dzień 31 marca 2017 r. wynosi -171,57 zł, z których na wspólnika P. L. przypada wartość udziałów w kwocie -85,78 zł. Skarżący jest członkiem zarządu w obu wymienionych spółkach, lecz nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów w związku z wygaszeniem działalności tych spółek i brakiem kapitału.

P. L. podał, że posiada wspólne konto bankowe wraz z żoną w Alior Banku, które nie wykazuje żadnych obrotów od co najmniej roku. Pomimo pozostawania wraz z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej (potwierdzonym kopią umowy z dnia 12 grudnia 2014 r.) skarżący przedłożył kopię zeznania podatkowego, według którego łączny przychód G. L. za 2016 r. wyniósł 20.413 ,88 zł oraz potwierdzenia wpływu na konto osobiste żony świadczenia emerytalnego z ZUS w dniu 3 sierpnia 2017 r. w kwocie 1.403,93 zł.

Skarżący oświadczył, że nie posiada osobiście, ani nie jest współwłaścicielem jakiegokolwiek pojazdu mechanicznego. Na potwierdzenie ponoszonych wydatków przedłożył kopie rachunków za energię elektryczną na kwoty 76,15 zł, 132 zł, 16,13 zł i 54,91 zł, za gaz na kwoty 47,04 zł, 184,70 zł, 33,32 zł i 1.061,02 zł oraz za wodę na kwotę 208,12 zł. Udokumentował też kopiami umów fakt zaciągnięcia w dniu 19 lipca 2013 r. kredytu w Banku Handlowym w W. S.A w kwocie 26.421,69 zł, którego miesięczna rata wynosi 628,43 zł i w dniu 7 lutego 2008 r. pożyczki hipotecznej w Euro Banku S.A. w kwocie 204.000 zł, której rata wynosi 472,51 CHF, co stanowi równowartość ok. 1.900 - 2.100 zł miesięcznie.

Odnosząc się do kolejnego wezwania skarżący w piśmie z dnia 2 października 2017 r. oświadczył, że otrzymuje pomoc materialną od rodziców F. i J. L. oraz żony G. L., która polega na opłacaniu zobowiązań wynikających z zaciągniętych trzech kredytów w łącznej wysokości 2.880 zł miesięcznie (oprócz wymienionych wyżej zobowiązań dodatkowo kredyt w PKO BP S.A., którego rata wynosi 250 zł). Żona wnioskodawcy posiada 70% nieruchomości przy ul. [...] w K. oraz dom letniskowy i działkę w J.-L. koło R. zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w R. z 30 czerwca 2016 r. sygn. akt VII Ns 829/08. G. L. posiada rachunek bankowy w GetinBanku, którego saldo na dzień 30 września 2017 r. wynosi 6,16 zł (konto osobiste) i 2.502,19 zł (konto oszczędnościowe). Jest ona właścicielką samochodu osobowego Fiat Panda, rok produkcji 2003. Posiada też 1330 udziałów w P.H. "K. " Sp. z o.o. oraz 25 udziałów w "K.-S." Sp. z o.o.

Skarżący przedłożył również sprawozdanie finansowe P.H. "K. " Sp. z o.o. za 2016 rok, którego kapitał na dzień 31 marca 2017 r. wynosi minus 360.127,38 zł, zeznanie podatkowe CIT-8 za 2016 r. (przychód 77.932,57 zł, koszty uzyskania przychodu 25.674,01 zł, dochód 52.258,56 zł) oraz wyciąg z rachunku bankowego tego podmiotu w Banku Zachodnim WBK S.A. za okres od 5 stycznia 2016 r. do 23 lutego 2016 r. (suma wpływów 181,16 zł, suma obciążeń 103,46 zł, saldo 0 zł). Aktualnie P.H. "K. " Sp. z o.o. nie posiada konta bankowego, umowa rachunku została wypowiedziana przez bank. P. L. załączył też sprawozdanie finansowe "K.-S." Sp. z o.o. za 2016 r., zeznanie podatkowe CIT-8 tego podmiotu za 2016 r. (przychód 5.998,95 zł, koszty jego uzyskania 8.027,90 zł, strata 2.028,95 zł) oraz wyciąg z rachunku bankowego spółki w Raiffeisen Bank Polska S.A. za okres od 1 czerwca do 3 października 2017 r. (saldo -30,22 zł).

Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:

Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy.

W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że udzielenie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.).

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

W rozpoznawanej sprawie skarżący P. L. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jego rzecz adwokata z urzędu. Biorąc pod uwagę sytuację materialną wnioskodawcy przedstawioną we wniosku "PPF" oraz załączonych dokumentach źródłowych należy stwierdzić, że wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika. Wykazana przez skarżącego sytuacja materialna, na którą składa się brak jakichkolwiek oszczędności, majątku, ani cennych przedmiotów, które można byłoby spieniężyć, posiadane zadłużenie w bankach oraz wygaszanie prowadzonej działalności w formie dwóch spółek pozwala na stwierdzenie, że skarżący nie będzie w stanie we własnym zakresie pokryć kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i małżonki. Dlatego w tym zakresie referendarz sądowy uwzględnił wniosek i ustanowił dla wnioskodawcy adwokata z urzędu. Zwłaszcza, że wniosek skarżącego motywowany jest chęcią wniesienia skargi kasacyjnej od orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2017 r., a ta zgodnie z art. 175 p.p.s.a. powinna być sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika.

Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został uwzględniony z następujących powodów. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżący, jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Skarżący, choć sam nie uzyskuje obecnie dochodów, może skorzystać ze wsparcia finansowego swojej żony. W przypadku bowiem, gdy wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną nie można ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić również sytuację majątkową i dochody wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów sądowych jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 roku, sygn. akt II OZ 322/08 i z dnia 23 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 900/14).

W tym miejscu orzekający pragnie zaakcentować, iż okoliczność, że P. L. zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 roku sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09).

Jak natomiast wynika z akt sprawy żona skarżącego dysponuje stałym dochodem z emerytury, które to świadczenie, choć nie jest wysokie, stanowi stałe źródło utrzymania. Dodatkowo, jak wynika z przedłożonej historii rachunku bankowego w Getin Banku, na dzień 3 października 2017 r. G. L. na koncie oszczędnościowym posiadała środki finansowe w wysokości 2.502,19 zł, z których może pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie. Tym bardziej, że koszty te na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł (zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 z 2003 r. poz. 2193 ze zmianami). Jest to najniższa wysokość wpisu sądowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Uwzględniając powyższe uznano, że sytuacja materialna wnioskodawcy nie jest łatwa, co przemawia za przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, jednak nie jest ona na tyle ciężka, by miała uzasadniać uwzględnienie wniosku w pełnym zakresie. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na postawie art. 245 § 1- 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.