Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 424/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2018-08-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b i ust. 5, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant referent stażysta Magdalena Komar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M.C. kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2017 r., nr [...], działający z upoważnienia Burmistrza Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej – działając na podstawie art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 – określanej dalej jako u.ś.r.), art. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r. poz. 567 – określanej dalej jako u.u.w.z.o.) i § 8 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 8 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2015 r. poz. 2284) - odmówił przyznania M.C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką E.M..

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 3 kwietnia 2017 r. M.C. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką E.M., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2017 r. wynika, że niepełnosprawność E.M. powstała w 2000 r., czyli w jej 75 roku życia. Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, przyznano M.C. zasiłek dla opiekuna na okres od [...] listopada 2014 r. na stałe. Organ wskazał na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz podniósł, że w związku z tym, iż niepełnosprawność E.M. powstała w 75 roku życia, warunek zawarty w tym przepisie nie został spełniony. Nadto powołując się na przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. organ wskazał, że od listopada 2014 r. w związku ze sprawowaną opieką nad matką strona pobiera zasiłek dla opiekuna, co stanowi również negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W następstwie złożonego przez M.C. odwołania decyzją z dnia [...] października 2017r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, że decyzja organu I instancji wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego poprzez pominięcie zmiany normatywnej wynikającej z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydanego w sprawie sygn. akt K 38/13, a tym samym z błędnym ustaleniem zakresu oraz treści podstawy prawa materialnego. W powyższym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W orzecznictwie sądów administracyjnych uznaje się, że powyższy wyrok z dniem publikacji spowodował bezpośredni skutek derogacyjny, co oznacza że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został pozbawiony niekonstytucyjnej treści normatywnej polegającej na niedopuszczalnym różnicowaniu sytuacji prawnej uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych w świetle kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby, nad którą uprawniony sprawuje opiekę. Organ wskazał, że w sytuacji przyznania stronie świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r., należało pouczyć stronę o możliwości wyboru świadczenia, czego w sprawie nie uczyniono. W sprawie doszło zatem do sytuacji, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie dwóch różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, nie będąc uprzednio pouczona o prawie wyboru jednego z nich.

Od powyższej decyzji strona wniosła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. W wyniku jego rozpoznania Sąd wyrokiem z dnia 18 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Go 1095/17 uchylił zaskarżoną decyzję, uznając zastosowanie przez organ odwoławczy w sposób nieprawidłowy art. 138 § 2 k.p.a. Sąd zauważył, iż organ odwoławczy dla prawidłowego rozstrzygnięcia nie znalazł potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego w żadnym zakresie, nie wskazał jakie czynności dowodowe należy przeprowadzić oraz wyjaśnienie jakich jeszcze okoliczności faktycznych jest niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Sąd za błędne uznał stanowisko organu co do potrzeby umożliwienia stronie wypowiedzenia się o wyborze świadczenia w oparciu o przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdyż z okoliczności wynika, że skarżąca takiego wyboru dokonała i konsekwentnie ubiega się o przyznanie świadczenia, które jest dla niej bardziej korzystne, czyli świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu stan faktyczny i stan prawny sprawy obligowały organ odwoławczy do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, a nie decyzji kasacyjnej.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, ze zm. – określanej dalej jako k.p.a.) oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. u.ś.r. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że po wydaniu i doręczeniu prawomocnego wyroku z dnia 18 stycznia 2018 r. w sprawie II SA/Go 1095/17 doszło do istotnej zmiany stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie. W wyniku bowiem rozpatrzenia odwołania M.C. od wydanej z upoważnienia Burmistrza przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzji z dnia [...] września 2017 r., Nr [...] w sprawie odmowy uchylenia decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna, tut. Kolegium decyzją z dnia [...] kwietnia 2018r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja ta została doręczona stronie postępowania. Konsekwencją wydania przez Kolegium powyższej decyzji jest pozostawienie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] przyznającej M.C. prawo do zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką E.M., na okres od dnia [...] listopada 2014 r. na stałe, w kwocie 520 zł miesięcznie.

Następnie organ wskazał na treść: art. 17 ust. 1 u.ś.r. (określającego podmioty, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne), art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. (określającego sytuacje kiedy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje) oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. (odnoszący się do zbiegu uprawnień do poszczególnych świadczeń). Według Kolegium istota powyższych regulacji sprowadza się do zasady, iż opiekun sprawujący opiekę nad osobą niepełnosprawną w sytuacji spełniania warunków do nabycia więcej niż jednego świadczenia opiekuńczego ma prawo pobierania tylko jednego z nich i w tym zakresie od dnia [...] stycznia 2016 r. uzyskał on prawo wyboru jednego z przysługujących mu świadczeń opiekuńczych. Oznacza to też w konsekwencji utratę (konieczność pozbawienia opiekuna) świadczenia dotychczas pobieranego w sytuacji dokonania wyboru innego. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 3 kwietnia 2017 r., zatem już pod rządem przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. Z uwagi jednak na brak wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] przyznającej M.C. prawo do zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką E.M., Kolegium uznało, że na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przedmiotowej sprawie należało odmówić przyznania M.C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką E.M..

Na powyższą decyzję M.C. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mający istotny wpływ na wynik sprawy poprzez : a) zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, b) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. polegającą na pominięciu faktu złożenia przez stronę wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego i na mocy art. 155 k.p.a. uchylenie decyzji o prawie do zasiłku dla opiekuna, przyznanego na podstawie przepisów u.u.w.z.o., a następnie przyjęcie w zaskarżonej decyzji, że okoliczność pobierania przez M.C. zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez M.C. zasiłku dla opiekuna ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku M.C. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

c) niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i przez to, nie uwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń jak wynika z treści art. 27 ust. 5. Ponadto skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, iż nawet fakt złożenia wniosku o uchylenie zasiłku dla opiekuna przez M.C. skutkuje brakiem prawa M.C. do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów, skarżąca wniosła o: - uwzględnienie skargi i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, - zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej Sądu i wskazań co do dalszego postępowania w zastosowaniu przepisów u.ś.r. w zgodzie z wyrokiem TK z 21 października 2014r., K 38/13 oraz z uwzględnieniem zmiany sytuacji prawnej strony po jego ogłoszeniu i zobowiązanie organów do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zgodzie ze złożonymi – wnioskiem o uchylenie zasiłku dla opiekuna oraz wnioskiem o przyznanie prawa do korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego, - zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącej kosztów postępowania administracyjnego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione. Na rozprawie w dniu 16 sierpnia 2018 r. skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko wyrażone w skardze, powołując się na argumentację zawartą wyroku NSA z dnia 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18. Dodatkowo wniosła o wydanie przez Sąd wyroku na podstawie art. 145a p.p.s.a. oraz zasądzenie kosztów dojazdu samochodem o poj. silnika 1.6 ( odległość 54 km) w kwocie 30 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pod względem legalności była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] września 2017 r. odmawiającą przyznania M.C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką E.M..

Podstawą odmowy przyznania skarżącej powyższego świadczenia przez organ I instancji były przepisy art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Ten pierwszy przepis stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Niepełnosprawność E.M. powstała w 2000 r., a więc wieku 75 lat. Organ I instancji wprawdzie dostrzegł, iż wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U z 2014, poz. 1443) z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Powołał się na stanowisko Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, które w piśmie z dnia 21 sierpnia 2018 r. stwierdziło, że mimo powyższego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przepis ten nadal obowiązuje. Skutkiem bowiem tego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Sąd nie podziela tego stanowiska. Wskazać bowiem należy, iż według art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenia Trybunału wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Stosownie natomiast do art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W świetle omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić należy, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zauważyć należy, iż nie jest także prawnie istotny fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2014 r., w którym zawarto stwierdzenie, że "skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie (prawa) do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa". Powyższe uzasadnienie zawiera argumentację mającą przemawiać za wydanym przez Trybunał rozstrzygnięciem - nie zastępuje go jednak. Brak jest też podstaw prawnych do uznania, aby stanowiło ono w jakimkolwiek zakresie uzupełnienie rozstrzygnięcia. Stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny zgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji, w razie braku reakcji ustawodawcy, należy odkodować podstawę prawną z tych przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją, tak jak to uczyniono w uwagach zamieszczonych powyżej. Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej derogowanej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez art. 17 ust. 1b u.ś.r. we wskazanym zakresie domniemania konstytucyjności z dniem publikacji wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw, a okoliczności tej Sąd nie może nie brać pod uwagę. Zatem rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 u.ś.r, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną. Stwierdzenie niekonstytucyjności określonego przepisu ustawy ze swej istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. Powyższe stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie (por. wyroki NSA z dnia 14 czerwca 2017 r., I OSK 2920/16, z dnia 21 lutego 2018 r. I OSK 2758/17, z dnia 26 maja 2017 r., I OSK 128/16, z dnia 14 grudnia 2016 r, I OSK 1614/16; z dnia 4 listopada 2016 r, I OSK 1578/16 oraz z dnia 2 sierpnia 2016 r.; I OSK 923/16, oraz WSA w Krakowie z dnia 26 lipca 2017 r., III SA/Kr 647/17, WSA w Gliwicach z dnia 27 czerwca 2017 r., IV SA/Gl 29/17, WSA w Rzeszowie z dnia 6 czerwca 2017 r., II SA/Rz 248/17, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 września 2018 r., II SA/Go 274/18). W konsekwencji należało uznać, iż okoliczność powstania niepełnosprawności w wieku 75 lat w przypadku E.M. nie mogła stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego M.C.. Stanowisko to zaakceptowało również Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia [...] października 2017 r., [...] uchylającej decyzję Burmistrza z dnia [...] września 2017 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Wprawdzie decyzja ta została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 18 stycznia 2018 r. , sygn. akt II SA/Go 1095/17, jednakże jedynie z powodu naruszenia przepisu art. 138 § 2 k.p.a., podkreślając w uzasadnieniu, iż skarżąca w sposób jednoznaczny dokonała wyboru świadczenia domagając się świadczenia korzystniejszego, tj. świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy powtórnie utrzymał w mocy wspomnianą powyżej decyzję organu I instancji, uznając, iż nadal jest aktualna druga podstawa odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie ta wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u. ś.r. Przepis ten stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osobą sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Skarżąca bowiem na podstawie decyzji Burmistrz z dnia [...] listopada 2014 r. ma przyznany zasiłek dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad E.M..

Organ odwoławczy uwzględnił bowiem, iż swą decyzją z dnia [...] kwietnia 2018r. SKO nr [...] utrzymał w mocy decyzję Burmistrza z [...] września 2017r., nr [...] odmawiającą M.C. uchylenia - na podstawie art. 155 k.p.a. - decyzji z [...] listopada 2014 r., nr [...] przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna. Oznacza to, iż na dzień orzekania przez Kolegium pozostawała nadal w obrocie ostateczne decyzje Burmistrza zarówno ta przyznająca skarżącej zasiłek dla opiekuna, jak i decyzja odmawiająca uchylenia tej decyzji.

Podkreślenia wymaga, iż nie można zgodzić się z literalnym odczytaniem przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. i odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na uzyskiwanie przez skarżącą prawa do zasiłku dla opiekuna. W tej kwestii zauważyć należy, że zarówno w u.ś.r. (art. 17 ust. 5 pkt 1b) jak i w u.u.w.z.o. (art. 2 ust. 5 pkt 1) znajdują się przepisy wzajemnie wykluczające z prawa do tych świadczeń, jeśli osoba ubiegająca się ma przyznane prawo do tego ustalonego w innej ustawie. Ograniczenie w okolicznościach niniejszej sprawy wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. tylko do literalnego jego brzmienia narusza zasady demokratycznego państwa prawa określone w art. 2 Konstytucji RP. Za niedopuszczalne należy bowiem uznać doprowadzenie do sytuacji, w której wadliwa działalność ustawodawcza państwa pozbawiła obywatela prawa do świadczenia pomocowego dwukrotnie wyższego. Nie można w demokratycznym państwie prawa akceptować stanowiska, że "przymuszenie" obywatela do wystąpienia o świadczenie mniej korzystne, na skutek wydania przepisów niekonstytucyjnych, których negatywne skutki godzące w stabilność sytuacji prawnej zagwarantowanej ostateczną decyzją administracyjną nie zostały przez prawodawcę należycie wyeliminowane - jest sytuacją nieodwracalną tylko i wyłącznie z powodu zastosowania literalnej wykładni przepisów. Zdaniem składu orzekającego w sprawie niniejszej, należy w takiej sytuacji jak rozpatrywana zastosować wykładnię celowościową i wskazać, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. nie może wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której to prawo odebrano regulacją niekonstytucyjną "przymuszając" do uzyskania świadczenia mniej korzystnego (zasiłku dla opiekuna), którego uzyskanie jest z kolei przesłanką uniemożliwiającą powrót do uzyskiwania świadczenia poprzedniego (świadczenia pielęgnacyjnego). Demokratyczne państwo prawa winno służyć swoim obywatelom, celem realizacji zasady sprawiedliwości społecznej, szczególnie osobom, które w niezawinionych okolicznościach, rezygnując z pracy podjęły się opieki nad niepełnosprawnym członkiem swojej rodziny. Powyższe stanowisko ugruntowane jest w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2017 r., II SA/Ol 392/17, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 9 maja 2017 r., II SA/Bk 189/17, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 marca 2017r., II SA/Bk 139/17, wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 sierpnia 2016 r., II SA/Łd 422/16) i znalazł akceptację również w orzecznictwie NSA (por. wyroki NSA z dnia 16 maja 2018 r., I OSK 132/18, z dnia 21 lutego 2018, I OSK 2758/17, z dnia 13 kwietnia 2018 r., I OSK 82/18). Fakt uzyskiwania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna nie może być zatem w okolicznościach niniejszej sprawy przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można bowiem zaistniałej, niekorzystnej dla skarżącej, sytuacji uznać za nieodwracalną. Przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje przecież, że w sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego (pkt 2) i zasiłku dla opiekuna (pkt 5) przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Mimo wyraźnego złożenia przez skarżącą oświadczenia o wyborze korzystniejszego świadczenia, tj. świadczenia pielęgnacyjnego - na co zwracał już uwagę WSA w Gorzowie Wlkp. w sprawie o sygn. akt II SA/Go 1095/17 - organ odwoławczy poprzez wydanie wzajemnie ze sobą sprzężonych decyzji, tj. decyzji utrzymujących w mocy decyzję organu I instancji odmawiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jak i decyzji odmawiającej uchylenia decyzji o przyznania zasiłku dla opiekuna, udaremnił jej skorzystanie z uprawnienia wynikającego z art. 27 ust. 5 u.ś.r. Tego rodzaju działań sąd administracyjny – jako realizujący ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich - nie może zaakceptować. Nie jest wystarczające w tym zakresie powoływanie przez organ odwoławczy w niniejszej sprawie na ostateczną decyzję z dnia [...] kwietnia 2018 r., odmawiającej uchylenia decyzji zasiłku dla opiekuna, zwłaszcza w sytuacji wyraźnych w tym zakresie uregulowań ustawowych, tak aby nie dochodziło do naruszenia słusznego interesu obywatela. W kontekście powyższych uwag, pomimo, iż co do zasady Sąd uwzględnia stan faktyczny istniejący w chwili wydawania decyzji, nie mógł przy orzekaniu w niniejszej sprawie abstrahować od wyroku, który zapadł w sprawie o sygn. akt II SA/Go 425/18, którym uchylono wspomnianą powyżej decyzję z dnia [...] kwietnia 2018 r. Również zasady ekonomii procesowej nakazywały uwzględnić tą okoliczność na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, aby nie odsyłać skarżącą na ewentualną drogę postępowania wznowieniowego na podstawie przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Znamienne jest również to, iż w istocie decyzja z dnia [...] kwietnia 2018 r. pozostaje w sprzeczności ze wcześniejszym stanowiskiem Kolegium wyrażonym w decyzji z dnia [...] października 2017 r. w której dostrzegano możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w następstwie wspomnianego orzeczenia TK i dokonania wyboru świadczenia na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. Z całkowicie więc nieznanych przyczyn nastąpiła zmiana prawidłowego stanowiska Kolegium w postępowaniu w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, które następnie stanowiło podstawę decyzji odmownej w niniejszej sprawie. Należy z całą mocą podkreślić, że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego statuujące ogólne zasady prowadzenia postępowania administracyjnego zamieszczone w Rozdziale 2 k.p.a. nie mogą być w żadnym wypadku pominięte przez organy. Zgodnie z tymi zasadami organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a). Ponadto w toku postępowania stoją na straży praworządności, podejmując z urzędu wszelkie czynności niezbędne do załatwienia sprawy, mając na względzie nie tylko interes społeczny, ale również słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a). Ponadto zgodnie z art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, organy czuwają nad tym, aby strony uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Wreszcie zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a. organy powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. To właśnie rolą organów, w tym zwłaszcza Kolegium, było umożliwienie skarżącej ostatecznego "zrezygnowania" z pobierania zasiłku dla opiekuna, przez przeprowadzenie postępowania zgodnie z wnioskiem wynikającym ze złożonego przez skarżącą w dniu 3 kwietnia 2017r. oświadczenia. Najistotniejszą kwestią powinno być dla organów jedynie takie załatwienie sprawy, aby zagwarantować stronie wybór świadczenia i jednocześnie nie pozbawić skarżącej należnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki wsparcia. Stąd też w orzecznictwie wskazuje się na różne rozwiązania, które mogą przyczynić się do urzeczywistnienia tego uprawnienia. I tak dla uniknięcia zbiegu powyższych świadczeń możliwe jest wydanie decyzji o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna ( por. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2018 r., I OSK 82/13). W grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Wprawdzie na gruncie prawa administracyjnego obowiązuje wyprowadzana z przepisów art. 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 104 k.p.a. zasada "jedna sprawa (uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisu prawa) – jedna decyzja" tym niemniej z uwagi na to, że z przepisu prawa wynika, że strona może otrzymywać w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych tylko jedno ze świadczeń wybrane przez nią, to kwestia tego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość załatwienia rezygnacji z zasiłku dla opiekuna w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18). Co wydaje się posunięciem racjonalnym, zwłaszcza w kontekście niniejszej sprawy, w celu uniknięcia wydawania sprzecznych ze sobą rozstrzygnięć. Mając na uwadze powyższe naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt lit. b i art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz przepisów postępowania, tj. art. 7,8, 9, 12 k.p.a., które odpowiednio miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik postępowania, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - określanej dalej jako p.p.s.a.) - uchylił zaskarżoną decyzję ( pkt I wyroku).

Sąd nie zastosował wnioskowanego przez skarżącą art. 145 a § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. Mając na uwadze treść tego przepisu należy zwrócić uwagę , iż w niniejszej sprawie podstawą uchylenia był nie tylko przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., ale również przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Ponadto ma on zastosowanie jeśli jest to "uzasadnione okolicznościami sprawy". Ten warunek ustawowy obejmuje sytuacje, w których okoliczności sprawy z dużym prawdopodobieństwem będą wskazywać, że w postępowaniu administracyjnym toczącym się po uchyleniu zaskarżonej decyzji (postanowienia) oceny i zalecenia sformułowane w orzeczeniu sądu administracyjnego nie zostaną w należytym stopniu uwzględnione przez prowadzący to postępowanie organ administracji publicznej. Obejmuje on zatem "sytuacje patologiczne", gdy np. sprawa powtórnie, a niekiedy nawet wielokrotnie, wraca do sądu z powodu niezastosowania się przez organ do jego oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, niewykonywania wyroku sądu oraz innych naruszeń prawa przez organ w toku postępowania administracyjnego (por. A. Kabat, P.p.s.a. Komentarz, WK 2016,op. cit, t. 5 do art. 145 a i powołane tamże piśmiennictwo). Z takim przypadkiem nie mieliśmy do czynienia w kontrolowanej sprawie. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić przedstawioną wyżej wykładnię art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz podjąć działania zmierzające do tego, aby dokonany przez skarżącą wybór świadczenia został urzeczywistniony. W zakresie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 i § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 85 ust. 1 i 2 i art. 91 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 300 ) oraz § 2 pkt 1 lit b. rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalenia oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy ( Dz. U. Nr 27, poz. 271 ze zm.), zasądzając od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania (pkt II wyroku), które sprowadzają się do kosztów dojazdu skarżącej samochodem na rozprawę w żądanej przez nią kwocie 30 zł.