Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 398/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 11, art. 77 , art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 28 ust. 2, 3, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędzia WSA Małgorzata Górecka Asesor sądowy WSA Robert Talaga (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 września 2022 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 11 marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 25 maja 2021 roku J.R. wniósł o umorzenie innych należności z tytułu składek odsetek od nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację życiową, finansową, oraz zdrowotną.

Decyzją z 25 listopada 2021 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń odmówił umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne, ponieważ nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.; wnioskodawca nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego wnioskodawcy, który nie wskazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, a także nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik wnioskodawcy powołał się na sytuację zdrowotną żony wnioskodawcy, z którą pozostaje we wspólności majątkowej małżeńskiej, niemożność prowadzenia działalności gospodarczej, spadek zleceń i powstanie problemów z utrzymaniem regularnego przychodu. W konsekwencji doprowadziło to do zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto żona wnioskodawcy wymaga opieki, co ogranicza możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności i zapłatę zaległości z uwagi na problemy zdrowotne. Postępujący charakter schorzeń żony wnioskodawcy uniemożliwia lub co najmniej utrudnia jej wykonywanie wielu czynności życiowych, jak pełna toaleta, zakupy, gotowanie, ubieranie i poruszanie się poza domem bez pomocy osób trzecich. Jej przewlekła choroba, a także konieczność sprawowania nad nią opieki, pozbawia możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, co realizuje dyspozycję normy § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Wszelkie koszty utrzymania wnioskdoawcy pokrywane są z jego świadczenia emerytalnego, a także dzięki doraźnej pomocy ze strony rodziny. Pełnomocnik podkreślił, że nie można pominąć faktu, iż osiągany dochód zaspokaja potrzeby jedynie na poziomie minimalnego dobrobytu. Choroba żony nie była przewidziana czy spodziewana, sytuacja ta nie jest przejściowa, a przedstawił dokumentację medyczną małżonki potwierdzającą istnienie schorzeń. Pełnomocnik podkreślił, że trudna sytuacja materialna powoduje, że nie ma możliwości spłaty zadłużenia, zarówno w dacie wystąpienia z wnioskiem o odstąpienie od zwrotu, jak i w przyszłości.

Decyzja z dnia 11 marca 2022 roku, nr [...], znak sprawy: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 25 listopada 2021 r. nr [...] o odmowie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 23 sierpnia 2021 r. wynika, że wnioskodawca jest żonaty; pozostaje zatrudniony w E. Sp. z o. o., pobiera świadczenie emerytalne przyznane od 1 stycznia 2006 r. w wysokości 1.863,09 zł brutto (1.155,73 zł netto); nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy; stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacował na łączną kwotę 750,00 zł w tym opłaty eksploatacyjne 700,00 zł, koszty związane z leczeniem 50,00 zł; prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną, która posiada dochód w wysokości 1.155,63 zł netto; posiada zobowiązania pieniężne w bankach za okres od 20 listopada 2020 r. do 20 listopada 2027 r. w kwocie 14.207,80 zł (miesięczne koszty obsługi 169,18 zł); zobowiązanie spłaca w formie dobrowolnych wpłat; posiada we współwłasności dom (1/2 części) o powierzchni 202 m2 położony w P.; nie posiada środków pieniężnych na rachunku bankowym; posiada maszyny i urządzenia: tokarka, rok produkcji 1988; piła ramowa, rok produkcji 1945; frezarka, rok produkcji 1968; wiertarka, rok produkcji 1980; tokarka, rok produkcji 1982; nie posiada wierzytelności; prognoza poprawy sytuacji materialnej jest mało prawdopodobna; obecną sytuację zdrowotną wnioskodawcy obrazuje zaświadczenie lekarskie, a jego żony karta informacyjna z leczenia szpitalnego.

W celu rozpatrzenia sprawy korzystano z wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; Krajowy Rejestr Sądowy; Centralnej Ewidencji Pojazdów; Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Z ustaleń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynikało, że do 19 czerwca 2015 r. prowadził działalność gospodarczą polegającą na naprawie i konserwacji maszyn; pobierał świadczenie emerytalne w wysokości 1.635,71 zł brutto, 1.336,02 zł netto (w tym dodatek pielęgnacyjny w kwocie 256,44 zł), że świadczenia dokonywane są potrącenia komornicze w wysokości 408,92 zł; żona wnioskodawcy pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.338,44 zł brutto, 1.236,63 zł netto (w tym dodatek pielęgnacyjny w kwocie 256,44 zł), ze świadczenia dokonywane są potrącenia w wysokości 237,79 zł; wnioskodawca posiada we współwłasności małżeńskiej (nieruchomość gruntową o powierzchni 0,0543 ha położoną w P., na której ZUS dokonał wpisu do hipoteki na należności z tytułu składek; nieruchomość gruntową o powierzchni 0,1650 ha położoną w P.); nie jest właścicielem bądź współwłaścicielem ruchomości; jest prezesem zarządu E. Sp. z o.o. w upadłości.

Organ przeanalizował zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i nie wystąpiła żadna ze wskazanych tam przesłanek. W szczególności przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodziły, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; nie ogłoszono upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodziła - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże wnioskodawca pobierał świadczenie emerytalne, jest współwłaścicielem dwóch nieruchomości, posiada następców prawnych. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodziła w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość odsetek, o których umorzenie wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodziła ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodziła - nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wobec zadłużenia na koncie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez ZUS w P. Wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja. Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Ponieważ wobec wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W rozpoznawanym przypadku nie zachodziła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż wnioskodawca nie prowadził działalności gospodarczej. Powstanie zadłużenia na koncie nie było wynikiem klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, a jeżeli nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Decydując się na założenie działalności gospodarczej powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne przyznane na stałe, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia. Żona wnioskodawcy również dysponuje dochodem w postaci pobieranej emerytury. Dlatego nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawcy nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie. Aktualny dochód w gospodarstwie domowym to 2.572,65 zł netto miesięcznie (dochód wnioskodawcy i żony z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego przed potrąceniami egzekucyjnymi), który kształtuje się na poziomie wyższym od ustalonego minimum socjalnego w III kwartale 2021 r., które dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2.209,56 zł, a zatem nie można było stwierdzić zaistnienia ubóstwa. Do oceny sytuacji finansowej zobowiązanego ZUS przyjmuje dochód przed potrąceniami egzekucyjnymi, które są konsekwencją nieregulowania zobowiązań i nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą w ocenie sytuacji dla potrzeb umorzenia zaległości publicznoprawnych. Poinformował, że ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 750,00 zł w tym: 700 zł opłaty eksploatacyjne oraz 50,00 zł koszty związane z leczeniem. Dysponuje dochodem, który pozwala na sfinansowanie wykazanych wydatków dając gwarancję, że podstawowe potrzeby będą zaspokojone. ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania. Ponadto nie udokumentował, że posiada zaległości w regulowaniu podstawowych wydatków. Posiada zobowiązania pieniężne, które spłaca w formie dobrowolnych wpłat w łącznej miesięcznej kwocie 169,18 zł. ZUS upatrywał szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości poprzez kontynuację egzekucji ze świadczenia emerytalnego. W ocenie organu kontynuacja postępowania egzekucyjnego nie zagrozi egzystencji wnioskodawcy ze względu na ustawowe ograniczenia w egzekucji, które są wyrazem ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości. Wysokość potrąceń, jaka może być dokonywana ze świadczenia emerytalnego oznacza, że nie zachodzi obawa zagrożenia egzystencji. Świadczenie emerytalne nie będzie mogło być przedmiotem zajęcia w całości, lecz jedynie do kwoty pozwalającej na zapewnienie minimum socjalnego, które nie jest progiem ubóstwa, lecz kategorią socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniającą podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne. W trakcie postępowania nie wykazano, aby w związku z powołaną trudną sytuacją finansową wnioskodawca korzystał z jakiejkolwiek formy pomocy skierowanej do osób wymagających wsparcia ze strony wyznaczonych do tego podmiotów. Zatem posiadał środki finansowe wystarczające na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych bez konieczności sięgania po wsparcie z instytucji socjalnych. Umorzenie odsetek oznaczałoby natomiast uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek.

Pismem z dnia 19 kwietnia 2022 roku pełnomocnik J.R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 marca 2022 roku w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania (mające wpływ na wynik sprawy), tj.:

a) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, Dz.U. 2021 poz. 735 (dalej: k.p.a.), polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie dlaczego przedstawiona przez skarżącego dokumentacja medyczna małżonki była niewystarczająca do stwierdzenia, że sytuacja życiowa i materialna skarżącego uległa znacznemu pogorszeniu, co uniemożliwiło mu wykonywanie przez niego zobowiązań wobec organu;

b) art. 8 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, a w szczególności nie wyjaśnienie dlaczego organ odmówił wiarygodności dokumentom oraz twierdzeniom skarżącego, iż przewlekła choroba małżonki i konieczność sprawowania nad nią osobistej opieki pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności wobec organu;

c) art. 9 i art. 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o odmowie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek, pomimo iż organ był zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, bowiem skarżący w toku postępowania przed organem przedkładał żądane przez organ dokumenty, w tym dokumentację medyczną małżonki oraz oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, które miały stać się podstawą do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek;

d) art. 107 § 2 i 3 k.p.a. poprzez dowolność w wydaniu decyzji przez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji, z której nie wynika dlaczego ten sam stan faktyczny i prawny uzasadnia różne decyzje w analogicznych sytuacjach;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 28 ust. 3a Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U. 2021 poz. 423 (dalej: u.s.u.s.) poprzez błędne uznanie, iż w przypadku sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego nie zaszły podstawy do umorzenia należności wobec organu, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tego przepisu;

b) § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Dz.U. 2003 nr 141 poz. 1365 (dalej: rozporządzenie MGPiUS) poprzez błędne uznanie, iż w przypadku sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego nie zaszły podstawy do umorzenia należności wobec organu, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tego przepisu.

W konsekwencji pełnomocnik strony wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniejszą argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 t.j. - dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z kolei w myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz postępowania poprzedzającego jej wydanie, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa, które skutkowałoby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej.

Decyzją z dnia 11 marca 2022 roku, nr [...], znak sprawy: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 25 listopada 2021 r. nr [...] o odmowie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek. W ocenie Sądu, proces decyzyjny organu był prawidłowy, gdyż zasadnie nie znaleziono podstaw do umorzenia należności i odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Rozważania należy rozpocząć od przytoczenia treści art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 - zwanej dalej u.s.u.s.), który stanowi, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W zakresie powyższych przesłanek organ dokonał prawidłowych ustaleń. Działalność gospodarczą wnioskodawca prowadził do 19 czerwca 2015 roku, a obecnie wraz z żoną pobiera świadczenie emerytalne i nie można było mówić o spełnieniu przesłanek do umorzenia zaległych należności. Organ trafnie dostrzegł, że wnioskodawca posiada zarówno dochody w postaci świadczenia emerytalnego (podobnie jak jego żona) oraz majątek, z którego można prowadzić egzekucję i dopóki istnieje taka możliwość przedwczesne byłoby umorzenie zaległości, szczególnie, że wcześniej nie stwierdzono całkowitej nieskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, które dodatkowo nie dotyczyło całego majątku wnioskodawcy. Ze względu na powyższe, że organ nie stwierdził przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i dokonał analizy sytuacji skarżącego pod kątem przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Stanowi on, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten został uszczegółowiony w § 3 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia i stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zatem w świetle powyżej przytoczonych przepisów w pierwszym etapie postępowania z wniosku o umorzenie należności składkowych organ bada, czy w ogóle występują przesłanki do umorzenia należności. Jeśli żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona organ bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. W przypadku zaś ustalenia zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności, postępowanie wchodzi w drugi etap - uznania administracyjnego, tj. możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia. Z treści wyżej zacytowanych przepisów wynika bowiem, że dopiero na tym etapie postępowania organ korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych wydawana jest bowiem na zasadzie uznania administracyjnego, którego nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, z uwagi na to, że organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a. działają na podstawie przepisów prawa. Organ zatem przy wydawaniu rozstrzygnięcia zobowiązany jest do uwzględnienia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, oraz do stosowania przy wydaniu decyzji przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Tym samym czyniąc ustalenia faktyczne sprawy w toku postępowania dowodowego, a następnie dokonując subsumpcji tego stanu do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego przepisami oraz regułami logiki. W szczególności zastosowanie znajdują art. 7 k.p.a., stanowiący, że w postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz art. 77 § 1 k.p.a., z którego wynika, obowiązek organu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Powyższe oznacza również, że ze względu na charakter decyzji uznaniowej jej sądowa kontrola jest ograniczona i sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., SA/Sz 2548/00 dostępny, podobnie jak pozostałe orzeczenia powołane w dalszej części uzasadnienia, na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Kontrola sądu dotyczy więc przede wszystkim prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i w szczególności polega na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735), zwanej dalej "k.p.a." (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 188/21).

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie zawiera przesłanki, jakimi kierował się Zakład odmawiając umorzenia należności z tytułu zaległych składek. W ocenie Sądu argumentacja organu odnośnie braku podstaw do umorzenia należności, ma oparcie w aktach sprawy i jej dokumentach i nie jest dowolna, co oznacza, że w sprawie nie naruszono granic uznania administracyjnego. Organ wykazał bowiem, że decyzja o umorzeniu należności byłaby przedwczesna i naruszałaby interes publiczny. Trafnie uznano w sprawie, że ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. W sytuacji gdy nadal istnieją możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to umorzenie należności naruszałoby interes publiczny. Ograniczone możliwości płatnicze nie mogą zostać uznane za wystarczające do umorzenia należności składkowych. Jak wynika z akt sprawy należności z tytułu składek są w przedmiotowej sprawie wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany był do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania.

Podniesiona w skardze argumentacja odnośnie specyfiki sytuacji wnioskodawcy nie stanowi wystarczającej podstawy do definitywnej rezygnacji z należności z tytułu składek. Podkreślić tu należy, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych (zob. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2015 r., II GSK 193/14).

Organ również prawidłowo uwzględnił w niniejszej sprawie przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W trakcie postępwoania wnioskodawca informował o przewlekłej chorobie swojej żony, co zostało wzięte pod uwagę przez organy rentowe rozpoznające wniosek o umorzenie odsetek. Organ zsadnie wskazał, że stan zdrowia lub stan pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanka do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. W rozpoznawanej sprawie zarówno wnioskodawca jak i jego żona pobierają świadczenie emerytalne co sprawia, że zobowiązany sprawując opiekę nad żoną nie jest pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W tym względzie pełnomocnik strony skarżącej w piśmie procesowym z 31 maja 2022 roku wskazał, że sytuacja zdrowotna małżonki spowodowała, że wnioskodawca nie mógł prowadzić działalności, co spowodowało problemy z utrzymaniem regularnego przychodu. Należy jednak uznać, że takie okoliczności dotyczące sytuacji wnioskodawcy sprzed kilku lat nie mogły być aktualnie podstawą do oceny wniosku o umorzenie odsetek od zaległości. Sąd uważa, że ocena organu została zatem dokonana w granicach dozwolonych prawem w oparciu o prawidłowe ustalenia wynikające z dowodów przedstawionych przez stronę w postępowaniu administracyjnym. W świetle poczynionych ustaleń można było stwierdzić, że przy uzyskiwanych świadczeniach w ramach dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego (wnioskodawcy i jego żony), którego dochód wynosi 2.572,65 zł netto miesięcznie, spłata odsetek pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W szczególności organ był uprawniony w ustalonym stanie faktycznym do uznania, że spłata zaległości nie pozbawi zobowiązanego oraz jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ zasadnie nie uznał argumentu trudnej sytuacji finansowej za wystarczający do umorzenia należności publicznoprawnych w sytuacji, gdy wnioskodawca piastuje funkcję Prezesa spółki, która pozostaje w upadłości. W istocie można przyjąć, że opieka na żoną nie stanowiła dla wnioskodawcy przeszkody w wykonywaniu dodatkowej pracy, a dodtkowo miał on możliwość wykonywania dodatkowej odpłatnej pracy na otwartym rynku, z której nie korzysta. Stan ten może ulec zmianie przy odpopwiedniej woli podjęcia działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji finansowej. Wnioskodawca dysponuje również majątkiem nieruchomym, który może także stanowić źródło pozyskania dodatkowych środków finansowych w celu ich przeznaczenia na pokrycie zobowiązań finansowych wobec ZUS. Nie można było zatem pominąć majątku posiadanego przez wnioskodawcę. Takie okoliczności potwierdzają twierdzenia organu co do możliwości spłaty w przyszłości zaległości wobec ZUS.

Powyższe ustalenia prawidłowo doprowadziły ZUS do wniosku, że brak było podstawy do umorzenia zobowiązań skarżącego zarówno na podstawie art. 28 ust. 2,3 u.s.u.s., jak i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia. Sąd stwierdził, że dokonana przez organ ocena zebranego materiału dowodowego nie jest dowolna i nie wychodzi poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. Ocena okoliczności, które determinuje konstrukcja normatywna przesłanek prawnych umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została dokonana na podstawie całego ujawnionego przez skarżącego i uzyskanego w miarę obiektywnych możliwości organu z urzędu materiału dowodowego sprawy i nie narusza granic tzw. swobodnej oceny dowodów. Jest ona prawidłowa, logiczna i konsekwentna. Organ nie pominął żadnej podnoszonej przez skarżącego okoliczności faktycznej. Zakład przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. i znajdują odzwierciedlenie w uzasadnieniach obu decyzji. W konsekwencji uznać należy, że w rozpatrywanej sprawie, organ przeanalizował wszystkie przesłanki umorzenia, wskazując, z jakich powodów odmówił umorzenia zaległych składek. Prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. Na marginesie wskazać należy, że stosownie do treści art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które wynikają z akt i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Tym samym, Sąd dokonuje kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia na datę jego podjęcia przez organ i w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym. Przy czym jakiekolwiek zmiany w sytuacji życiowej wnioskodawcy, mogą być podstawą ponownego ubiegania się o udzielenie ulgi w spłacie zaległości wobec ZUS. Wniosek w tym zakresie może być bowiem ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.