Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 4729/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 3 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1164
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1788/20 w sprawie ze skargi R. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1788/20 oddalił skargę R. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2020 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z dnia [...] maja 2020 r. znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: Prezes ZUS, organ), działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53 ze zm., dalej: ustawa emerytalna), po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] marca 2020 r., orzekł o odmowie przyznania R. T. (zwany dalej: skarżący, wnioskodawca) renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Podstawę negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie organu, że nie spełnił on przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w przerwach w zatrudnieniu (w latach 2000-2019) wobec skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Ponadto wnioskodawca nie wykazał innych szczególnych okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miał wpływu.

R. T. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. znak [...] Prezes ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, zwana dalej: k.p.a.), orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

R. T. złożył skargę do sądu administracyjnego wnosząc o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku oddalił skargę R. T. uznając, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że materialnoprawną podstawę wydanych w postępowaniu administracyjnym decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, który pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby niespełniające warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z ww. przepisem, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków, przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Warunkiem przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest spełnienie wszystkich ww. przesłanek łącznie. Brak spełnienia chociażby jednej z nich uniemożliwia wydanie decyzji pozytywnej. Nadto decyzja wydawana w trybie przepisu art. 83 ustawy emerytalnej ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, wyłącznie do organu należy decyzja, czy przyzna świadczenie. Sąd I instancji podkreślił, że za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Są to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku starającego się o to świadczenie, bowiem nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia szczególnych okoliczności, czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy o emeryturach i rentach z FUS ograniczają, utrudniają, czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych.

Jak stwierdził WSA w Warszawie postępowanie o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest postępowaniem prowadzonym na wniosek strony. Inicjatywa dowodowa należy więc do wnioskodawcy, jeśli jego zdaniem istnieją dowody, potwierdzające okoliczności przez niego wskazywane, a nie wynikają one z dokumentów zgromadzonych z urzędu przez organ. Zatem to osoba wnioskująca powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Obowiązek przewidziany w art. 7 k.p.a. nie zwalnia strony (wnioskodawcy) ze współdziałania z organem w ustaleniu faktów i przedłożenia dowodów na ich potwierdzenie.

Sąd podkreślił także, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby, która ubiega się o nie, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą uzasadniać ubieganie się przez stronę o świadczenie z pomocy społecznej.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł R. T., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie:

1. prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej polegające na pominięciu okoliczności, podnoszonej w judykaturze, że przepis ten nie zawiera przesłanki odnoszącej się do czasu opłacania składek na ubezpieczenie i w konsekwencji nie można dokonywać wykładni takiej przesłanki. Zatem rozważanie tej okoliczności w kontekście oceny zasadności żądania Skarżącego kasacyjnie jest wadliwe;

2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a) polegające na nieuchyleniu w całości decyzji wydanej z naruszeniem art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1164, z późn. zm.), której podstawę stanowiły ustalenia faktyczne niewynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego, będące skutkiem naruszenia obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia niekorzystnego dla skarżącego kasacyjnie.

Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie przedmiotowej sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów udzielonej z urzędu pomocy prawnej.

Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Następnie pełnomocnik skarżącego pismem z 13 marca 2021 r. zmienił treść drugiego zarzutu skargi kasacyjnej podnosząc "naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., polegające na nieuchyleniu w całości decyzji wydanej z naruszeniem art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 353), mino wadliwości ustaleń faktycznych na skutek naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., polegającej na pominięciu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy faktu, ze skarżący kasacyjnie poszukiwał pracy był zarejestrowany w Urzędzie Prawy do października 2007 r. i nie otrzymywał ofert pracy, a później jego stan ulegał dalszemu pogorszeniu, uniemożliwiając mu podjęcie pracy, co w konsekwencji doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia niekorzystnego dla Skarżącego kasacyjnie." Jednocześnie stwierdził, że w wypadku "nieuwzględnienia wniosku o przyjęcie zmienionego brzmienia wnioskowanego zarzutu" cofa zarzut drugi skargi kasacyjnej.

Nadto w piśmie procesowym z 26 marca 2021 r., pełnomocnik skarżącego kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, a także oświadczył, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skoro w niniejszej sprawie zarówno strona kasacyjna – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – jak i strona przeciwna zrzekły się rozprawy, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art.174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Na wstępie stwierdzić należy, że zaskarżony wyrok wraz z uzasadnieniem pełnomocnik skarżącego otrzymał w dniu 8 lutego 2021 r. (k. 77 a.s.). Dlatego też termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął w dniu 10 marca 2021 r. i w tym też dniu została nadana w urzędzie pocztowym skarga kasacyjna. Tymczasem pismo modyfikujące zarzut skargi kasacyjnej sporządzone zostało w dniu 13 marca 2021 i nadane w urzędzie pocztowym w dniu 16 marca 2021 r. (k. 90 a.s.), a więc już po terminie do wniesienia skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za konieczne wyjaśnić, że po upływie terminu określonego w art. 177 § 1 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie posiada prawo do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze, cofnięcia poszczególnych zarzutów albo skargi kasacyjnej w całości. Natomiast zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych dokonane po wyznaczonym w przepisie tym terminie, skutkuje pozostawieniem ich poza zakresem merytorycznej kontroli (por. wyroki NSA z 24 stycznia 2018 r. sygn. akt I GSK 658/16, 10 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 3139/18). Z tej przyczyny zarzut obejmujący naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., na skutek naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. zawarty w dodatkowym piśmie z 13 marca 2021 r. nie został poddany analizie prawnej. Natomiast wobec jednoznacznego stwierdzenia autora tego pisma, że w wypadku "nieuwzględnienia wniosku o przyjęcie zmienionego brzmienia wnioskowanego zarzutu" cofa zarzut drugi skargi kasacyjnej, zarzut ten także nie został poddany analizie prawnej.

Tym samym wobec braku skutecznych zarzutów opartych na podstawie wynikającej z przepisu art. 174 pkt 2 Naczelny Sąd Administracyjny jest związany stanem faktycznym przyjętym za podstawę wydania zaskarżonego wyroku.

Podniesiony zarzut naruszenia prawa materialnego dotyczy błędnej wykładni art. 83 ust.1 ustawy emerytalnej. W odniesieniu do powyższego zarzutu należy wskazać, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12).

Podnieść należy, że zgodnie z brzmieniem art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Nie budzi wątpliwości w świetle wyżej zacytowanego brzmienia tego przepisu, że przyznanie emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku uzależnione jest od łącznego spełnienia następujących przesłanek:

1. wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,

3. nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

4. nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Dopiero kiedy ma miejsce ustalenie wystąpienia powyższych przesłanek, uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać przedmiotowe świadczenie. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy przesłanki te wystąpią, decyzja organu nie musi być decyzją przyznającą świadczenie, jeśli jakieś inne okoliczności (np. stan środków finansowych), to uniemożliwiają. Ponadto, świadczenie to może być przyznane "w drodze wyjątku", co wzmacnia uznaniowy charakter decyzji oraz wskazuje na zaostrzenie sposobu szacowania w ramach oceny faktów "szczególnych okoliczności", stanowiących najistotniejszą przesłankę merytoryczną, decydującą o zaktualizowaniu się możliwości przyznania tego świadczenia.

Należy jednocześnie bardzo wyraźnie podkreślić, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną lub zdrowotną wnioskodawcy. Te są przyznawane w ramach pomocy społecznej.

Zaznaczyć należy, że ustawodawca w tym zakresie posłużył się we wspomnianym przepisie zwrotem niedookreślonym, bo taki charakter ma użyty w tekście przepisu zwrot "szczególne okoliczności". Cechą takich zwrotów jest to, że stanowią one skierowany do stosującego prawo nakaz dokonania oceny określonych stanów, wskazując kryteria takiej oceny. Posłużenie się wyrażeniem niedookreślonym pozwala ustawodawcy nadać regulacji pewną dozę elastyczności w procesie stosowania prawa, konieczną w tych przypadkach, gdy kazuistyczne wymienienie przesłanek nie jest celowe lub możliwe np. ze względu na nieprzewidywalne zróżnicowanie stanów faktycznych. Ciężar dokonania oceny i zakwalifikowania stanu faktycznego jako spełniającego przesłankę ustawową leży w tych przypadkach na podmiocie stosującym prawo. Odmowa określonym okolicznościom faktycznym cechy "szczególności" będzie wadliwa, jeżeli przykładowo ma charakter arbitralny, nie podano uwzględnionych kryteriów lub pominięto kryterium istotne, ich dobór był sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego czy wiedzą specjalistyczną. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie zawiera przesłanki odnoszącej się do czasu opłacania składek na ubezpieczenie i w konsekwencji nie można dokonywać wykładni takiej przesłanki. Jednak kryterium to pojawia się w orzecznictwie w odniesieniu do okoliczności poszczególnych spraw i jest stosowane dla oceny, czy zachodzące w niej okoliczności mają charakter szczególny. Chociaż więc przepisy cyt. ustawy nie uzależniają wprost przyznania świadczenia w drodze wyjątku od okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, to jednak przy ocenie stanu faktycznego sprawy nie można zupełnie pomijać tej okoliczności, gdyż świadczenie to może być przyznane w razie niedopełnienia warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych wskutek szczególnych okoliczności. W konsekwencji, przyjmuje się, że inaczej należy oceniać sytuację osoby mającej niewielki okres ubezpieczenia od osoby, która udowodniła okresy ubezpieczenia niewiele odbiegające od wymaganych ustawowo (por. m.in. Łukasz Prasołek /w:/ Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, pod red. B. Gudowskiej i dr hab. K. Ślebzaka, wyd. 1, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013 i cyt. tam orzecznictwo, w tym m.in. wyrok NSA z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1023/08).

Dlatego też ani aktualny – ciężki stan zdrowia, ani charakter prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa domowego nie stanowią przesłanek do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach. Przyznanie tego świadczenia jest możliwe tylko w przypadku, gdy ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie spełnia on wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne.

Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności. Ustawa o emeryturach i rentach nie precyzuje, jak należy rozumieć "szczególne okoliczności", zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Nie ulega jednak wątpliwości, że dokonując wykładni pojęcia szczególnych okoliczności, należy mieć na względzie cel, któremu służy tryb przyznawania świadczeń w drodze wyjątku. Celem tym jest to, żeby w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczeń na zasadach ogólnych ze względu na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. "Szczególne okoliczności" to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają, czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącej powinien złożyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stosowny wniosek w tym przedmiocie.