Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 474/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 6 poz 40
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru
article: art. 7, art. 8, art. 10 par. 1, art. 12 par. 1, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151, art. 153;
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 11 lipca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie WSA Barbara Koś ( spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi R. B. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2012 roku nr [...] w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2004 rok oddala skargę


UZASADNIENIE

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia 8 marca 2005 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia 25 czerwca 2004 r. odmówił R. B. przyznania płatności na rok 2004 z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej i wykluczył z przyznania pomocy w wysokości [...] zł, która będzie potrącana z płatności pomocy, do której producent rolny jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności oraz odmówił przyznania Uzupełniającej Płatności Obszarowej i wykluczył z przyznania pomocy w wysokości [...] zł, która będzie potrącana z płatności pomocy, do której producent rolny jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż odmówiono wnioskodawcy przyznania wnioskowanych przez niego płatności ze względu na niezgodności (zawyżenie) pomiędzy zadeklarowaną we wniosku sumą powierzchni działek rolnych a stwierdzoną w wyniku kontroli administracyjnej. Procentowa różnica między powierzchnią zgłoszoną we wniosku o przyznanie płatności w ramach Jednolitej Płatności Obszarowej wyniosła 93,66 %, a w ramach Uzupełniającej Płatności Obszarowej – 101,54 %, wobec czego odmówiono wnioskowanych płatności i nałożone stosowne sankcje.

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu decyzją z dnia 6 czerwca 2005 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że R. B. we wniosku o przyznanie płatności na rok 2004 zadeklarował działki ewidencyjne o numerach: 2/1, 5, 7, 10/2, 14/1 położone w województwie zachodniopomorskim, powiat [...], gmina P., obręb P., działki ewidencyjne o numerach 11, 7/19, 7/3, 7/4 położone w województwie zachodniopomorskim, powiat [...],, gmina P., obręb B., działkę ewidencyjną o numerze 117 położoną w województwie zachodniopomorskim, powiat [...], gmina P., obręb B. oraz działki ewidencyjne o numerach 120, 119 i 190 położone w województwie wielkopolskim, powiat [...], gmina S., obręb S. Podczas weryfikacji wniosku oraz w wyniku kontroli administracyjnej stwierdzono, że wyżej opisane działki o numerach: 2/1 i 5 zostały zgłoszone we wniosku o dopłaty bezpośrednie również przez innego wnioskodawcę – P. K. W związku z powyższym przeprowadzono postępowanie wyjaśniające i na podstawie zgromadzonego materiału sprawy ustalono, że jedynym użytkownikiem spornych działek nr: 2/1 i 5 był P. K. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, że dowodami, które poświadczają fakt użytkowania ww. działek przez P. K. są m.in. notatka sporządzona w dniu 14.11.2003 r. na okoliczność poddzierżawy gruntów na rzecz P. K., z której wynika, że R. B. wyraża wolę poddzierżawy obsianych gruntów. Z tego dokumentu wynika, że zabiegów agrotechnicznych spornych gruntów dokonywał P. K. Innym dokumentem jest podanie P. K. z dnia 25.06.2004 r. skierowane do Prezesa Izb Rolniczych w S., w którym prosi o przeprowadzenie oględzin na okoliczność wyceny nakładów poniesionych na obsiane grunty tzn. działki nr 5 i 2/1. Z dokumentu tego również wynika, że użytkownikiem na dzień składania wniosku był P. K. W konsekwencji powyższe działki zostały wyłączone z wniosku R. B., gdyż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych płatność przysługuje posiadaczowi gospodarstwa rolnego, tj. producentowi rolnemu na będące w jego posiadaniu (faktycznym władaniu) grunty rolne.

Na skutek skargi R. B. na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 5 lipca 2006 r., sygn. akt III SA/Po 172/06 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 8 marca 2003 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organ I instancji m.in. na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych odmówił przyznania płatności na 2004 rok. Jednakże, jak wynika z uzasadnienia decyzji, nie poczynił żadnych ustaleń w zakresie wskazanym tym przepisem. Wprawdzie, organ wezwał R. B. w dniu 19 sierpnia 2004 r. do złożenia wyjaśnień w zakresie "nieścisłości wykrytych w sprawie", jednakże ani z akt administracyjnych, ani z uzasadnienia decyzji nie wynika, czy wnioskodawca przed wydaniem decyzji w I instancji takie wyjaśnienia złożył, czy złożył jakiekolwiek dokumenty, jak również brak jakiejkolwiek oceny organu w tym przedmiocie. Organ II instancji, wskazał, że wskutek działań Kierownika Biura Powiatowego uzyskano dokumenty, z których jednoznacznie wynika, że jedynym użytkownikiem spornych działek nr 2/1 i 5 był P. K. i na podstawie m.in. tych ustaleń odmówiono przyznania płatności R. B. Tymczasem, wobec wyżej przedstawionych okoliczności trudno ustalić, jakiego rodzaju działania w istocie podejmował organ I instancji oraz w oparciu o jakie dokumenty wydał swoją decyzję.

Sąd podkreślił, że ustalenie zaistnienia przesłanek wynikających z art. 2 powołanej wyżej ustawy, w tym kwestii dotyczących posiadania gruntów, na które przysługują płatności, należy do organu orzekającego, który zobowiązany jest w granicach art. 80 k.p.a. we własnym zakresie dokonać oceny stanu faktycznego i wskazać w decyzji dowody, na jakich oparł swoją ocenę. W przedmiotowej sprawie jedynymi dowodami, co wynika z decyzji organu II instancji, będącymi podstawą ustaleń w zaskarżonej decyzji, które jak wskazano w uzasadnieniu, poświadczają fakt użytkowania, były: notatka sporządzona w dniu 14.11.2003 r. na okoliczność poddzierżawy gruntów na rzecz P. K., z której wynika, że R. B. wyraża wolę poddzierżawy obsianych gruntów i podanie P. K. z dnia 25.06.2004 r. skierowane do Prezesa Izb Rolniczych w S. z prośbą o przeprowadzenie oględzin na okoliczność wyceny poniesionych nakładów na obsiane grunty tzn. działki nr 5 i 2/1. Odnosząc się do przedłożonego przez skarżącego postanowienia Prokuratury Rejonowej w P. dotyczącego umorzenia śledztwa w sprawie kradzieży, organ dokonał oceny ustaleń przyjętych we wskazanym postanowieniu, tj. bezprawności działania P. K. w postaci kradzieży zboża, uznając, iż ustalenia te świadczą o tym, iż faktycznie władającym spornymi gruntami był P. K. Tymczasem skarżący powoływał się na zawartą przez P. K. z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa umowę użyczenia, w której m.in. oznaczono czas trwania umowy i wskazano, że poczynione przez biorącego w użyczenie nakłady na nieruchomość lub dokonane zasiewy, o ile nie zostaną zebrane przez biorącego, podlegać będą rozliczeniu z nabywcą lub dzierżawcą nieruchomości. Skarżący powoływał się również na zawartą w dniu 27 stycznia 2004 r. z Agencją Nieruchomości Rolnych umowę dzierżawy gruntów oznaczonych numerami: 5 i 2/1. Wskazywał również na protokoły zdawczo - odbiorcze z 24 października 2003 r., na podstawie których P. K. w dniu 24 października 2003 r. przekazał Agencji nieruchomości rolne oznaczone jako działki nr 5 i 2/1. Ponadto powoływał się na pisma Agencji Nieruchomości Rolnych z 24 lipca 2003 r. i 17 listopada 2004 r., kierowane przez Agencję do P. K., przedłożone do sprawy, wskazując, iż wynikają z nich okoliczności istotne, zdaniem skarżącego, dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Podnoszone przez skarżącego okoliczności, jak i wskazywane dowody, organy rozpoznające przedmiotową sprawę zupełnie pominęły w swoich decyzjach. Organ nie wyjaśnił również, z jakich powodów pominięto stanowisko skarżącego w przedmiotowej sprawie. Organ nie wyjaśnił również, z jakich powodów nie uwzględnił w przedmiotowej sprawie przedstawianych przez skarżącego dowodów, a przyjął za podstawę swych decyzji notatkę sporządzoną w dniu 14.11.2003 r. na okoliczność ewentualnej poddzierżawy gruntów, zwłaszcza w sytuacji, kiedy do zawarcia takiej umowy pomiędzy R. B. a P. K. i to w żadnej formie, nigdy nie doszło, zaś fakt ten był organowi znany. W związku z powyższym Sąd uznał, że stan sprawy nie został należycie wyjaśniony.

Ponadto Sąd stwierdził brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie wynikającym z art. 10 § 1 kpa, co uzasadnia wniosek, że organ prowadzący postępowanie naruszył obowiązek ustalony w tym przepisie.

W konsekwencji Sąd wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie, z uwzględnieniem art. 10 kpa, organ w sposób wyczerpujący rozpatrzy cały materiał dowodowy przedstawiony przez skarżącego, bądź też uzupełni go z własnej inicjatywy w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy i podda go ocenie. Wyniki tego postępowania dowodowego przedstawi w uzasadnieniu decyzji zgodnie z wymogiem zawartym w art. 107 § 3 k.p.a.

Ostatecznie w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia 1 września 2011 r., nr [...] przyznał R. B. płatność na rok 2004 w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej w wysokości [...] zł oraz z tytułu Uzupełniającej Płatności Obszarowej w wysokości [...] zł oraz odmówił przyznania płatności do działek rolnych: A, B, C, D, położonych na działkach ewidencyjnych o numerach ewidencyjnych: 2/1 i 5, położonych w województwie zachodniopomorskim, powiat [...], gmina P., obręb P., jednocześnie odstępując od zastosowania sankcji dla powyższych działek.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie wskazał, że po przeanalizowaniu całego zebranego materiału dowodowego doszedł do przekonania, iż faktycznym posiadaczem działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych o numerach: 2/1 i 5 od dnia złożenia wniosku do dnia zbiorów był P. K. Jak wynika z pisma oznaczonego numerem [...], sporne działki rolne zostały obsiane jesienią 2003 roku, tak więc nakłady związane z założeniem uprawy, która była plonem głównym w 2004 roku poniósł P. K. i to on podjął decyzję odnośnie gatunku roślin, jaki będzie uprawiany. W piśmie R. B. z dnia 16.07.2004 r. do P. K. odwołujący wskazał: "W związku z otrzymaniem od Pana pisma z dnia 28.06.2004 r. dotyczącego bezprawnego użytkowania moich gruntów z działek 2/1 i 5.... ". Jak wynika z pisma z dnia 30.07.2004 r. radcy prawnego P. H.-W. do R. B., P. K. "prowadził prace pielęgnacyjne związane z zasianym na nich zbożem ozimym". Fakt wykonania zasiewów przez drugą stronę sporu potwierdza również w swym oświadczeniu z dnia 19.08.2004 r. W. L.-B., wskazując: "Pan P. K. bez żadnego prawa użytkowania wtargnął na w/w działki". W piśmie do Prezesa ANR z dnia 16.08.2004 r. P. K. potwierdza fakt dokonania zasiewów oraz pielęgnacji upraw, dodając jednocześnie, iż R. B. dokonał jedynie zbioru części plonów w 2004 roku. Identyczne fakty zostały przedstawione również w piśmie do Komendanta Głównego Policji w W., w którym P. K. podniósł, iż "prokurator ostatecznie postawił mi zarzut kradzieży zboża, które przecież to ja zasiałem w dobrej wierze i to ja ponosiłem wszelkie związane z nim nakłady (...) ja poniosłem wszelkie koszta związane z pielęgnacją zasiewów". Kolejnym dowodem świadczącym, że R. B. nie użytkował spornych działek jest polisa ubezpieczeniowa UY nr [...], potwierdzająca zawarcie umowy ubezpieczenia od zdarzeń losowych przez P. K. dotycząca działek 2/1 i 5. W piśmie z dnia 12.03.2004 r. R. B. wzywa P. K. do "opuszczenia w/w gruntów w terminie 14 dni od daty otrzymania pisma", co jednoznacznie wskazuje, iż w marcu 2004 roku faktycznym użytkownikiem był P. K. W piśmie z dnia 25.06.2004 r. do Prezesa Izb Rolniczych, P. K. ponownie potwierdza użytkowanie spornych działek, wskazując: "na w/w działki poniosłem duże nakłady jesienią oraz wiosną (...)." Dodatkowo w oświadczeniu z dnia 27.08.2004 r. P. K. wskazuje świadków: P. H., T. M., J. M., E. K., M. S., K. B., S. S., K. U., A. R., J. R., T. D., J. Z., którzy mogą potwierdzić jego słowa oraz potwierdza: "Faktem jest, że tylko ja poniosłem wszelkie nakłady związane z uprawą, zasiewem, nawożeniem i ochroną środkami ochrony roślin na działkach: 5 i 2/1 z obrębu P. od czasu zasiewu do czasu nadejścia zbiorów". Ponadto R. B. w swoim oświadczeniu z dnia 30.08.2004 r. również potwierdza fakt użytkowania spornych działek przez P. K. Także w wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 27 listopada 2007 r. jest mowa o użytkowaniu przez P. K. działek: 2/1 i 5, polegającym na zbiorze zboża. Odnosząc się do oświadczenia R. B. złożonego w dniu 21.09.2009 r., w którym podał, że był jedynym użytkownikiem działek 5 i 2/1 oraz przedłożonych przez niego dokumentów, mających to potwierdzać, organ stwierdził, że na podstawie przedstawionych dowodów brak jest możliwości jednoznacznego stwierdzenia, iż poniesione koszty (kombajnowania, zakupu nawozów i środków ochrony roślin) były kosztami użytkowania działek 2/1 i 5 w 2004 roku. Ponadto Kierownik Biura Powiatowego w P. przekazał do Biura Powiatowego w K. materiał dowodowy zgromadzony w związku ze wznowieniem postępowania w sprawie przyznania płatności P. K. za 2004 rok. Materiał dowodowy zawierał protokoły z przesłuchania strony, która podtrzymała swoje stanowisko zawarte w oświadczeniu z dnia 27.08.2004 r. oraz protokoły z przesłuchania świadków (M. S., E. K., S. S.), którzy zeznali, iż byli świadkami jak P. K. dokonywał jesienią 2003 oraz wiosną 2004 zabiegów agrotechnicznych polegających na przygotowaniu do zasiewów, oprysku, nawożeniu oraz zasianiu zbóż na działkach: 2/1 i 5. Ponadto nie stwierdzili, aby do czasu żniw działkami: 5 i 2/1 zajmowały się inne osoby. P. K. przedstawił również protokół z posiedzenia Sądu Okręgowego w S. z dnia 13.11.2007 r. w sprawie z powództwa P. K. przeciwko R. B., Skarbowi Państwa, Prokuraturze Rejonowej w P., Komendantowi Powiatowemu Policji w P. i Agencji Nieruchomości Rolnej OT w S., w którym R. B. wskazał: "Celem notatki z listopada 2003 r. było to, żeby K. wydał grunty. Protokolarnie zwrócił grunty w październiku, ale faktycznie je zajmował (...). W lutym 2004 r. doszło do spotkania, o którym mówił P. K., wówczas zaproponowałem 9 kwintali za rok za hektar (...). Następnie trzykrotnie pisemnie wzywałem K. do opuszczenia gruntów, by zlikwidował uprawy (...). K. w lipcu zebrał zboże 30 kilka hektarów jęczmienia, następnie w niedzielę wynajął 8 kombajnów, pod moją nieobecność wszedł na pole. Ponieważ skosił praktycznie 2/3 areału w następnych dniach przystąpiłem do koszenia pozostałej części. Na ten widok K. też wjechał dwoma kombajnami i kosił. (...) Po trzech - czterech dniach Pan K. najechał sześcioma kombajnami na sporne grunty i czynił zbiór."

Organ I instancji podkreślił, że złożonym w niniejszej sprawie oświadczeniom R. B. oraz J. G. odnośnie użytkowania spornych działek przez R. B. trudno dać wiarę, gdyż są one sprzeczne z zeznaniami R. B. złożonymi podczas posiedzenia Sądu Okręgowego w S. z dnia 13.11.2007 r., kiedy to zeznał, iż od 9 lutego 2004 r. trzykrotnie wzywał P. K. do opuszczenia gruntów i zlikwidowania upraw, dlatego wątpliwym jest wykonywanie przez R. B. zabiegów agrotechnicznych na zasiewach poczynionych przez P. K., skoro sam żądał ich likwidacji.

Pozostały zgromadzony materiał dowodowy, zdaniem organu, stanowi jedynie o prawie do posiadania spornych działek, nie zaś o faktycznym ich użytkowaniu. Tymczasem celem postępowania w sprawie przyznania płatności bezpośrednich nie jest ustalenie prawa do posiadania. Istotą płatności obszarowych jest przyznanie ich osobie, która rzeczywiście uprawia grunty, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać i dokonuje swobodnie odpowiednich zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony. Posiadanie jest stanem faktycznym, a nie prawnym. Zasadniczym kryterium przy dokonywaniu rozstrzygnięcia powinno być zatem ustalenie, który z wnioskodawców w roku gospodarczym 2004 faktycznie władał przedmiotową nieruchomością, nie tylko w sposób fizyczny, ale również, czy miał swobodę podejmowania decyzji, co i kiedy uprawiać. Okoliczność, iż osoba faktycznie użytkująca grunty rolne nie posiada tytułu prawnego do korzystania z nich (tzw. bezumowne korzystanie), nie ma wpływu na przysługujące jej uprawnienie do ubiegania się o przyznanie dopłat. Istotną przesłanką decydującą o ich przyznaniu jest bowiem rzeczywiste posiadanie (użytkowanie) gruntów rolnych.

W związku z powyższym organ odmówił R. B. przyznania płatności do działek nr: 2/1 i 5, których faktycznym użytkownikiem w 2004 roku był P. K., przyznając płatności do pozostałych wnioskowanych działek. Jednocześnie, na podstawie art. 68 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, organ odstąpił od zastosowania sankcji w niniejszej sprawie, uznając, że R. B. składając wniosek w 2004 roku zadeklarował wszystkie działki, do których posiadał prawo ich użytkowania i brak jest w materiale dowodowym przesłanek świadczących o próbie wyłudzenia płatności.

R. B. złożył odwołanie od powyższej decyzji w części odmawiającej przyznania mu płatności do działek rolnych: A, B, C i D, położonych na działkach ewidencyjnych nr: 2/1 i 5. W uzasadnieniu skarżący zakwestionował sposób rozumienia przez organ pojęcia "posiadania" jako przesłanki przyznania płatności. Ponadto zarzucił, że organ nie wyjaśnił, dlaczego dał wiarę wyjaśnieniom i dokumentom złożonym przez P. K. oraz wskazanych przez niego świadków, natomiast odmówił wiarygodności wyjaśnieniom skarżącego i wskazanego przez niego świadka oraz przedłożonym przez niego dowodom.

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu decyzją z dnia 30 stycznia 2012 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną dokonane przez organ I instancji.

Organ odwoławczy podkreślił, że w niniejszej sprawie istotne było jedynie ustalenie, czy R. B. spełnia warunki przyznania płatności określone w art. 2 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych. Przy czym posiadanie gruntów rolnych, o którym mowa w tym przepisie nie jest prawem, lecz stanem faktycznym, nawet jeżeli jest bezprawne. Posiadanie nie traci swojego charakteru przez to, że posiadacz wie, iż nie jest do tego uprawniony, jeżeli korzysta z rzeczy w taki sposób jak ma to prawo czynić posiadacz. Posiadanie może być bowiem zgodne z prawem albo bezprawne, wadliwe albo niewadliwe, w dobrej albo złej wierze. W zakresie uprawnień do otrzymania dopłat unijnych decydujące znaczenie ma wyłącznie okoliczność faktycznego posiadania i użytkowania (uprawy) deklarowanych działek. Może przy tym chodzić nawet o bezumowne posiadanie danego gruntu. Nie ma również znaczenia, czy użytkowanie odbywa się za zgodą właściciela czy bez jego zgody. W celu uzyskania pomocy w ramach bezpośredniego wsparcia nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale należy je rolniczo użytkować.

Rozważając dowody zgromadzone w postępowaniu administracyjnym organ II instancji również stwierdził, że R. B. w 2004 roku nie był posiadaczem gruntu rolnego w rozumieniu wskazanych przepisów odnośnie działek ewidencyjnych o numerach: 2/1 i 5. W opinii organu odwoławczego zebrane w sprawie dokumenty nie świadczą o użytkowaniu spornych działek nr 2/1 oraz 5 przez R. B. Potwierdzają to w szczególności pisma P. K. z dnia 25 czerwca 2004 r. do Prezesa Izb Rolniczych, z dnia 28 czerwca 2004 r. - do R. B., z dnia 16 sierpnia 2004 r. - do Prezesa ANR w Warszawie, z dnia 16 sierpnia 2004 r. - do Komendanta Głównego Policji w W., z dnia 30 lipca 2004 r. - do Prokuratury Rejonowej w P., oświadczenie P. K. z dnia 27 sierpnia 2004 r. Organ odwoławczy wskazał również na treść notatki służbowej z dnia 14 listopada 2003 r., w której stwierdzono m.in.: "Działki nr 5, 2/1 o pow. ogólnej 157,94 ha są w chwili obecnej obsiane pszenicą ozimą, jęczmieniem i pszenżytem przez Pana P. K., który władał nieruchomością na podstawie umowy użyczenia, co Pan K. potwierdza. Kandydat na dzierżawcę Pan R. B. wyraża wolę poddzierżawy obsianych gruntów do czasu zbiorów." Z kolei w piśmie Dyrektora ANR O/T w S. z dnia 14 lipca 2004 r. wystosowanym do P. K. zauważono: "Bez naszej wiedzy ani zgody w trakcie trwania procedury przetargowej, która w trybie przetargu ofertowego miała wyłonić przyszłego dzierżawcę, obsiał Pan ponad 50% gruntów tej nieruchomości. (...) Z uwagi na to, iż z chwilą zatwierdzenia przez organizatora przetargu jego wyników stwierdzono, że część nieruchomości zajęta jest przez dokonane bezprawnie przez Pana zasiewy ustalono, że Agencja Nieruchomości Rolnych gotowa jest na wyrażenie zgody na poddzierżawę tej części nieruchomości z chwilą podpisania umowy z kandydatem na dzierżawcę (...)." Ponadto organ odwoławczy powołał się na pisma R. B. z dnia 16 lipca 2004 r. wzywające P. K. do opuszczenia spornych działek, a także oświadczenie R. B. z dnia 30 sierpnia 2004 r. oraz jego żony – W. L. – B. z dnia 19 sierpnia 2004 r., z których wynika, że P. K. wbrew woli R. B. obsiał sporne działki, uprawiał je, a następnie zebrał plony, co świadczy o tym, że nie użytkował ich w sposób stały R. B. Powyższe znajduje również potwierdzenie w kopii protokołu z posiedzenia Sądu Okręgowego w S. z dnia 13 listopada 2007 r. w sprawie z powództwa P. K. przeciwko R. B., Skarbowi Państwa Prokuraturze Rejonowej w P., Skarbowi Państwa Komendantowi Powiatowemu Policji w P. i Agencji Nieruchomości Rolnej O/T w S. (sygn. akt I C 30/06), zawierającego zeznania P. K. oraz R. B.

Ze wszystkich zgromadzonych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika bezsprzecznie, że P. K. zaorał i obsiał jesienią 2003 roku działki rolne położone na działkach ewidencyjnych nr 2/1 i 5, bezskutecznie prowadził z R. B. rozmowy dotyczące uregulowania kwestii poddzierżawy i poniesionych nakładów oraz że latem 2004 roku w dużej mierze dokonał zbioru upraw ze spornych działek. Fakt, że do zagospodarowania gruntów doszło wbrew woli Agencji Nieruchomości Rolnych oraz R. B., czy też okoliczność że P. K. działał w złej wierze, nie przyczyniają się do uznania, że odwołujący wykonywał jakiekolwiek czynności na spornych gruntach i że je użytkował. W opinii organu II instancji również zeznania oraz oświadczenia świadków, tj. M. S., E. K., S. S. w zakresie, w jakim wskazują na P. K. jako na użytkownika spornych działek nr 2/1 oraz 5 są spójne i przekonujące. Faktem jest, że R. B. ponosił koszty związane z opłatą dzierżawy, z opłatą podatków, ubezpieczenia, ale nie ponosił kosztów uprawy tych gruntów. Z przedstawionych przez odwołującego faktur dotyczących zakupu paliwa, środków ochrony roślin, nasion nie wynika, aby dotyczyły one bezpośrednio tych działek. Na podstawie przedstawionych dowodów brak jest możliwości jednoznacznego stwierdzenia, iż poniesione koszty były kosztami użytkowania działek: 2/1 i 5 w 2004 roku. Oświadczeniom R. B. oraz J. G. odnośnie użytkowania spornych działek przez R. B. trudno dać wiarę, gdyż są one sprzeczne z zeznaniami odwołującego złożonymi podczas posiedzenia Sądu Okręgowego w S. z dnia 13.11.2007 r., kiedy to zeznał, iż od 9 lutego 2004 r. trzykrotnie wzywał P. K. do opuszczenia gruntów i zlikwidowania upraw, dlatego wątpliwym jest wykonywanie przez R. B. zabiegów agrotechnicznych na zasiewach poczynionych przez P. K., skoro sam żądał ich likwidacji. Pozostały zgromadzony materiał dowodowy stanowi jedynie o prawie do posiadania spornych działek, nie zaś o faktycznym ich użytkowaniu. Nawet jeśli R. B. latem 2004 roku faktycznie dokonał zbioru upraw z części gruntów, ponieważ chciał skompensować sobie utracone przez postępowanie P. K. dochody, to według organu odwoławczego, działanie to miało raczej charakter pojedynczej, incydentalnej czynności, a nie użytkowania, z którym związane jest posiadanie gruntu.

W skardze na powyższą decyzję R. B., reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w części odmawiającej przyznania płatności do działek rolnych: A, B, C, D, położonych na działkach ewidencyjnych nr: 2/1 i 5, zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 140) poprzez błędne jego zastosowanie i przyjęcie iż osoba, która w złej wierze bezprawnie narusza posiadanie może być uznana za posiadacza gruntów uprawnionego do płatności bezpośrednich od tych gruntów kosztem osoby, która grunty objęła w legalne posiadanie na podstawie umowy dzierżawy,

2) oparcie decyzji na wadliwej podstawie prawnej, a mianowicie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2009 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051) zamiast na przepisach ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. 2004 r. Nr 6, poz. 140) obowiązujących na dzień rozpatrywania wniosku,

3) naruszenie prawa procesowego mające wpływ na wynik sprawy poprzez nierozpatrzenie w sposób wszechstronny i obiektywny zebranego w sprawie materiału dowodowego, co stanowi naruszenie art. 77 i art. 7 Kpa oraz naruszenie art. 8 Kpa poprzez nieuzasadnioną zmianę oceny materiału dowodowego oraz naruszenie w sposób kardynalny art. 12 Kpa ustanawiającego zasadę szybkości i prostoty postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy administracji obu instancji w sposób wybiórczy odniosły się do zebranego w sprawie materiału dowodowego, przyznając moc wiążącą dowodom wskazanym przez P. K., a pomijając istotne dowody przedłożone przez skarżącego. Uszło uwadze organów obu instancji, że skarżący na podstawie umowy dzierżawy z dnia 27 stycznia 2004 r. zawartej z Agencją Nieruchomości Rolnych w S. objął w posiadanie przedmiotowe grunty, co zostało potwierdzone protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 2 lutego 2004 r. Przedtem grunty te zdał do Agencji protokołem zdawczo odbiorczym z dnia 24 października 2003 r. P. K. który władał nieruchomością na podstawie umowy użyczenia, która wygasła z dniu 30 października 2003 r. Od czasu zdania przez P. K. gruntów do Agencji w dniu 24 października 2003 r. wszelkie działania prowadzone przez P. K. na przedmiotowych gruntach były działaniami bezprawnymi podejmowanymi w złej wierze. W szczególności bezprawne były działania polegające na kradzieży zbiorów z wydzierżawionego przez skarżącego pola, co było przedmiotem postępowania karnego. Aktywność P. K. na dzierżawionych przez R. B. gruntach oceniać należy w kategoriach prób naruszeń posiadania tych gruntów przez prawowitego dzierżawcę a nie posiadania, jak to przyjęły organy obu instancji. Wbrew oczywistym dowodom z dokumentów potwierdzającym zdanie gruntów przez poprzednika i przekazanie ich dzierżawcy organy obu instancji bezpodstawnie wywodzą iż istniały jakiekolwiek podstawy do zawarcia umowy poddzierżawy uprawniającej P. K. do władania spornymi gruntami. Skarżący jeszcze przed zawarciem umowy dzierżawy prowadził z poprzednikiem rozmowy na temat ewentualnej poddzierżawy gruntów, do sfinalizowania takiej umowy nigdy jednak nie doszło. Organy obu instancji w sposób wybiórczy i stronniczy odniosły się do przedstawionych przez R. B. dowodów dając natomiast prymat dowodom przedłożonym przez P. K. W szczególności za niewiarygodne uznano faktury zakupu środków ochrony roślin, nawozów, za usługi związane ze zbiorami, faktury sprzedaży zboża, dowody ubezpieczenia upraw, oświadczenie świadka stwierdzając, że mogą dotyczyć innych gruntów posiadanych przez R. B. Bez zastrzeżeń natomiast przyjęto za wiarygodne analogiczne dowody przedłożone przez P. K., chociaż i on poza spornymi posiada inne grunty. Całkowicie pominięto wynik postępowania cywilnego przed Sądem Okręgowym w S. w którym zapadł prawomocny wyrok z dnia 27 listopada 2007 r., sygn. akt [...] oddalający powództwo P. K. przeciwko R. B., Prokuraturze Rejonowej w P. i Komendantowi Powiatowemu Policji w P. o odszkodowanie. Wyrok powyższy potwierdził bezzasadność roszczeń P. K. do uzyskiwania pożytków ze spornych gruntów. Zamiast oprzeć się na końcowym wyniku postępowania cywilnego i tezie orzeczenia sądu, organ odwoławczy uznał za miarodajny przedłożony przez P. K. wycinek protokołu rozprawy, świadczący o tym, jakoby P. K. był posiadaczem spornych gruntów.

Ponadto podniesiono, że w decyzji z dnia 30 grudnia 2010 r., Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, że postępowanie wyjaśniające dostarczyło dowodów, że R. B. był faktycznym użytkownikiem spornych działek 2/1 i 5, a więc spełnił warunki zawarte w art. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, jednakże dopóki funkcjonuje w obrocie prawnym decyzja z dnia 4 stycznia 2005 nr [...] przyznająca P. K. płatności do tych samych działek, nie ma możliwości przyznania płatności R. B. W zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji poprzedzającej zaskarżoną decyzję organy administracji odstąpiły od powyższej tezy, stwierdzając w oparciu o ten sam materiał dowodowy, że R. B. nie był posiadaczem i użytkownikiem spornych działek, a kwestia przyznania lub nieprzyznania płatności P. K. nie należy do przedmiotu postępowania. Powyższe działania stanowią ewidentne naruszenie art. 8 kpa ustanawiającego zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Nadto podniesiono, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie trwa od złożenia wniosku siedem lat i osiem miesięcy, bez widoków na ostateczne merytoryczne załatwienie sprawy, co stanowi naruszenia zasady szybkości i prostoty postępowania. Decyzje organu pierwszej instancji są uchylane przez organ odwoławczy, sprawa wraca do punktu wyjścia, po to tylko, aby znów po raz kolejny decyzja pierwszej instancji została uchylona bez merytorycznego rozstrzygnięcia. Niewykonanie w ciągu pięciu lat i ośmiu miesięcy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 lipca 2006 r., sygn. akt III SA/Po 172/06 nakazującego ponowne wnikliwe rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji merytorycznej, stanowi naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2012 r., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 1 września 2011 r. w części odmawiającej skarżącemu przyznania płatności bezpośrednich (Jednolitej Płatności Obszarowej i Uzupełniającej Płatności Obszarowej) do działek: A, B, C, D, oznaczonych numerami ewidencyjnymi: 2/1 i 5. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40 ze zm.). W tym miejscu należy zaznaczyć, że w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ odwoławczy błędnie powołał art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.), ponieważ stosownie do art. 53 ust. 1 tejże ustawy, która weszła w życie z dniem 15 marca 2008 r., do postępowań w sprawach przyznania płatności, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Zatem w niniejszej sprawie, jak wskazano powyżej, zastosowanie znajdowały przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, jednakże powołanie się przez organ odwoławczy na art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, ponieważ powołany przepis stanowi jedynie o prawie wniesienia odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej w przedmiocie płatności do dyrektora oddziału regionalnego Agencji i zawiera w tym zakresie analogiczną regulację jak art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych. Jednocześnie nie ulega wątpliwości, że organy obu instancji w niniejszej sprawie jako podstawę materialnoprawną wydanych decyzji przyjęły art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, co wynika z treści zarówno zaskarżonej decyzji (zob. str. 7 decyzji Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 30 stycznia 2012 r.), jak i decyzji ją poprzedzającej (zob. str. 13 decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 1 września 2011 r.). Wbrew zarzutom skargi powołanie przez organ II instancji w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a pominięcie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych nie stanowi zatem o naruszeniu prawa materialnego w sytuacji, gdy w dalszej części decyzji ten ostatni przepis jako właściwa podstawa prawna decyzji został prawidłowo powołany, a także zinterpretowany i zastosowany w niniejszej sparwie, co zostanie wykazane poniżej.

Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, zwanej dalej "producentem rolnym", przysługują płatności na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, zwane dalej "gruntami rolnymi". Z powyższego przepisu organy obu instancji w niniejszej sprawie wywodziły, że warunkiem przyznania płatności na dany rok kalendarzowy jest ich posiadanie, przez które należy rozumieć ich faktyczne rolnicze użytkowanie, a nie posiadanie w znaczeniu cywilistycznym, do którego de facto odwoływał się skarżący. W ocenie Sądu prawidłowe w tym zakresie jest stanowisko organów administracji, natomiast nie do zaakceptowania jest wykładnia zaprezentowana przez skarżącego. Należy bowiem wyjaśnić, że zgodnie z art. 336 Kodeksu cywilnego posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Z powyższego wynika, że posiadanie na gruncie prawa cywilnego polega na faktycznym władztwie nad rzeczą, przez które rozumie się samą możność władania rzeczą, a efektywne korzystanie z rzeczy (nieruchomości) w sensie gospodarczym nie jest konieczną przesłanką posiadania (tak S. Rudnicki, Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe, Warszawa 2006, s. 504). O istnieniu posiadania nie przesądza zatem rzeczywiste, faktyczne korzystanie z rzeczy, lecz sama możność takiego korzystania. Stąd posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne (art. 337 K.c.), ani też nie przerywa posiadania niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą (art. 340 K. c.). Tego rodzaju posiadanie nie jest równoznaczne z posiadaniem istotnym na gruncie przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych. Posiadanie jako warunek przyznania płatności do gruntów rolnych przewidziany w art. 2 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych ściśle wiąże się bowiem z produkcją rolną, a więc konieczne jest faktyczne, rolnicze użytkowanie gruntów rolnych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2007 r., II GSK 122/07, Lex nr 368187). Do takiej konkluzji prowadzi sama treść uregulowania określającego przesłanki przyznania płatności do gruntów rolnych powiązane z gospodarczym wykorzystaniem. W szczególności należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o płatnościach do gruntów rolnych grunty rolne będące w posiadaniu producenta rolnego powinny być utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Takie rozumienie posiadania na gruncie przepisów o płatnościach wynika również z istoty płatności, których zasadniczym celem jest dofinansowanie produkcji rolnej.

W konsekwencji, wobec prawidłowej wykładni art. 2 ust. 1 ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i zawartej w nim przesłanki posiadania gruntów rolnych, należy również zgodzić się z organami administracji, że istotą niniejszej sprawy było ustalenie, czy skarżący wnioskujący o płatności bezpośrednie do spornych działek o numerach ewidencyjnych: 2/1 i 5, był ich faktycznym posiadaczem w powyżej zaprezentowanym znaczeniu, a więc czy faktycznie je użytkował. W tym zakresie organy administracji stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 kpa były zobowiązane do wszechstronnego oraz wyczerpującego zebrania i przeanalizowania materiału dowodowego w celu ustalenia tejże okoliczności.

W tym miejscu należy również zaznaczyć, że niniejsza sprawa była już przedmiotem orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który prawomocnym wyrokiem z dnia 5 lipca 2006 r., sygn. akt III SA/Po 172/06 uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2003 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 8 marca 2003 r. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 zm.), zwanej dalej p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. W zakresie tak rozumianej oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego aktu w aspekcie stosowania prawa, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie to zostało w konkretnym przypadku uznane za błędne, oraz jakie zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracji publicznej mogło zostać uznane za zgodne z prawem (zob. m.in. T. Woś i in. w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 472-473). Zatem również stosownie do wskazań zawartych w wiążącym w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu organy były zobowiązane do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień i dowodów przedstawionych przez skarżącego w zakresie określonym treścią art. 2 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych. Ponadto obowiązkiem organów było również wypełnienie dyspozycji art. 10 § 1 kpa przed wydaniem decyzji.

W ocenie Sądu w niniejszym składzie organy administracji w sposób dostateczny i prawidłowy zastosowały się do wskazań wynikających z powyższego wyroku oraz powołanych przepisów.

Z obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 kpa w pełni wywiązał się organ I instancji przed wydaniem decyzji, o czym świadczy skierowana do skarżącego informacja o możliwości zapoznania się z aktami sprawy znajdująca się w aktach administracyjnych. Natomiast analogicznej informacji przed wydaniem zaskarżonej decyzji brak w aktach administracyjnych, jednak powyższe uchybienie w ocenie Sądu nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, zważywszy, ze przez organem II instancji nie było prowadzone dodatkowe postępowanie wyjaśniające, a zaskarżona decyzja została wydana na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji. Również z treści skargi, w której zresztą nie zgłoszono żadnych zastrzeżeń w powyższym zakresie, nie wynikają ewentualne wnioski dowodowe czy nowe okoliczności, których zgłoszenie zostało uniemożliwione skarżącemu przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

Jak wynika z treści obszernych uzasadnień decyzji organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały i przeanalizowały wszelkie dowody zgromadzone w sprawie, w tym wyjaśnienia i dowody przedłożone przez skarżącego, czyniąc zadość wymogom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa oraz art. 153 p.p.s.a. Na tej podstawie ustaliły okoliczności sprawy istotne z punktu widzenia przesłanek przyznania płatności określonych w art. 2 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, przy czym wyprowadziły z nich wnioski w zakresie uprawnienia do płatności odmienne aniżeli domagał się tego skarżący, co przy prawidłowości tychże ustaleń oraz wysnutych z nich wniosków (która zostanie wykazana poniżej) nie świadczy o zarzucanym w skardze naruszeniu prawa w tym zakresie (art. 7 i art. 77 kpa).

Z okoliczności ustalonych przez organy administracji w niniejszej sprawie wynika, że sporne działki o numerach ewidencyjnych: 2/1 i 5 do dnia 30 października 2003 roku były użytkowane przez P. K. Jesienią 2003 roku P. K. wykonywał zabiegi agrotechniczne na tych działkach, w szczególności dokonując zasiewów, spodziewając się przedłużenia umowy dzierżawy. Kolejny przetarg na dzierżawę tychże działek wygrał jednak R. B., który w dniu 27 stycznia 2004 r. zawarł z Agencją Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w S. stosowną umowę dzierżawy tychże działek. Pomiędzy P. K. a R. B. częściowo przy uczestnictwie przedstawiciela ANR O/T w S. prowadzone były rozmowy odnośnie poddzierżawienia spornych działek P. K. do czasu dokonania zbiorów, jednak do sfinalizowania umowy w tym przedmiocie ostatecznie nie doszło z uwagi na nieuzgodnienie stanowisk w zakresie wysokości czynszu z tytułu poddzierżawy. Pomimo braku umowy poddzierżawy oraz wyraźnych sprzeciwów ze strony R. B., P. K. w 2004 roku kontynuował zabiegi agrotechniczne na spornych działkach, polegające na ich obsianiu oraz pielęgnacji zasiewów, a następnie dokonał większości zbiorów ze spornych działek w wyniku przeprowadzonego kombajnowania.

W świetle tych okoliczności nie ulega wątpliwości, że organy administracji prawidłowo przyjęły, że R. B. nie był faktycznym użytkownikiem spornych działek w istotnym w sprawie roku 2004, pomimo że posiadał tytuł prawny do tych działek w postaci wspomnianej umowy dzierżawy. Należy podkreślić, że na podstawie protokołu zdawczo – odbiorczego z dnia 2 lutego 2004 r. skarżący objął te działki w posiadanie w sensie cywilistycznym (co jak wykazano powyżej oznacza możność władania rzeczą). Jednakże faktycznego władania tymi działkami w sensie ich gospodarczego użytkowania został pozbawiony wskutek działań P. K., który już wcześniej dokonał zasiewów, a w 2004 roku dokonywał ich pielęgnacji i zbiorów. R. B. podejmował przy tym próby powstrzymania P. K. od tych działań, jednak faktycznie nie zostały one udaremnione. Podnoszona przez skarżącego okoliczność, że działania P. K. były bezprawne i w złej wierze nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania płatności do gruntów rolnych. Jak wykazano powyżej istotne jest bowiem faktyczne użytkowanie gruntów rolnych w sensie gospodarczym niezależnie od posiadanego tytułu prawnego do gruntów oraz dobrej czy złej wiary w tym zakresie. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w jednolitym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w którym przyjmuje się, że nie może być uznanym za posiadacza gospodarstwa rolnego podmiot, który utracił faktyczne władztwo nad gospodarstwem rolnym, przestał je użytkować, chociażby został bezprawnie tego pozbawiony, a nowy posiadacz gruntów został uznany za posiadacza w złej wierze (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 2009 r., sygn. akt II GSK 1012/08).

Jednocześnie należy podkreślić, że R. B. nie wykazał w niniejszym postępowaniu, ażeby to on faktycznie użytkował rolniczo sporne działki. Nie mogą być uznane za miarodajne w tym względzie powoływane przez niego dowody w postaci dowodów zakupu nawozów i środków ochrony roślin, które jak słusznie stwierdził organ odwoławczy nie świadczą o tym, że dotyczą one konkretnie spornych działek, tym bardziej że skarżący nie wykazał, ażeby wykonywał na nich jakiekolwiek zabiegi. Z kolei tego rodzaju analogiczne dowody złożone przez P. K. nie były uznane za dowody mające znaczenie rozstrzygające w kwestii użytkowania. Organy trafnie również przyjęły, że także wyjaśnienia skarżącego i zeznania wskazanego przez niego świadka mające zdaniem skarżącego potwierdzać okoliczność, że to on był faktycznym użytkownikiem spornych działek, nie mogły być miarodajne w świetle pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie, w tym w szczególności oświadczeń samego skarżącego i jego żony oraz wyjaśnień skarżącego złożonych w innych postępowaniach. Wynika z nich bowiem, co szczegółowo wykazały organy w wydanych decyzjach, że skarżący sam przyznał, iż to P. K. bezprawnie zajął i użytkował sporne działki, a następnie dokonał większości zbiorów ze spornych działek, które wcześniej obsiał. Skarżący natomiast dokonał jedynie zbioru stosunkowo niedużej części zasiewów dokonanych przez P. K., próbując udaremnić jego działania na spornych działkach, co jednak – jak słusznie przyjął organ odwoławczy, należy potraktować jako incydentalne działanie skarżącego na spornych działkach, nie spełniające warunku trwałego ich użytkowania.

Należy podkreślić, że skarżący w istocie nie kwestionował samych okoliczności faktycznych, ustalonych przez organy w niniejszej sprawie, a znajdujących potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy, lecz próbował wyprowadzić przesłankę istotnego w sprawie użytkowania spornych działek z przysługującego mu tytułu prawnego (umowy dzierżawy) do tych działek oraz wskazując na bezprawne i w złej wierze działania P. K., co jak wykazano powyżej nie mogło mieć znaczenia w kwestii posiadania w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych. W konsekwencji rozstrzygającego znaczenia w niniejszej sprawie nie mógł mieć również powoływany przez skarżącego wyrok Sądu Okręgowego w S. z dnia 27 listopada 2007 r., sygn. akt [...] oddalający powództwo P. K. m.in. przeciwko R. B., ponieważ na gruncie niniejszej sprawy administracyjnej w przedmiocie płatności nie są istotne roszczenia cywilnoprawne, lecz wyłącznie ustalenia faktyczne w zakresie rzeczywistego posiadania gruntów w sensie gospodarczym. Stąd prawidłowo organy wykorzystały jako dowód w sprawie jedynie protokół posiedzenia tego Sądu, zawierający w szczególności zeznania P. K. i R. B. istotne dla dokonania powyższych ustaleń.

W kwestii ustaleń faktycznych oraz ich oceny prawnej przyjętych w niniejszej sprawie w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej nie mogła mieć również znaczenia powoływana przez skarżącego okoliczność, że we wcześniej wydanej decyzji z dnia 30 grudnia 2010 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, że to R. B. był faktycznym użytkownikiem spornych działek o numerach ewidencyjnych: 2/1 i 5, ponieważ decyzja ta została uchylona ostateczną decyzją Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu z dnia 25 lutego 2011 r., nr [...], a sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Powołana przez skarżącego decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR została więc wyeliminowana z obrotu prawnego, a decyzja organu odwoławczego, na mocy której to nastąpiło, nie została zaskarżona przez R. B., a więc stała się również prawomocna. W tej decyzji natomiast organ odwoławczy poddał w wątpliwość stwierdzoną w decyzji Kierownika Biura Powiatowego z dnia 30 grudnia 2010 r. okoliczność, że to R. B. był użytkownikiem spornych dziełek, stwierdzając, że "z decyzji nr [...] w żaden sposób nie wynika, że w roku 2004 Pan R. B. był posiadaczem i użytkownikiem działek ewidencyjnych o numerach 2/1 oraz 5 (...)" – zob. str. 15 decyzji Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu z dnia 25 lutego 2011 r. W świetle powyższego nie można zatem mówić o zarzucanym w skardze naruszeniu art. 8 kpa i wynikającej z niego zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji publicznej, skoro decyzja, na którą powołał się skarżący nie istnieje w obrocie prawnym, a stanowisko zawarte w ostatecznej decyzji organu odwoławczego uchylającej powyższą decyzję nie pozostaje w sprzeczności ze stanowiskiem zajętym przez organ w decyzji będącej przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie.

Na marginesie należy dodać, że podnoszone przez skarżącego kwestie dotyczące bezprawnego charakteru użytkowania spornych działek przez P. K. i podejmowanych przez skarżącego działań w celu ochrony naruszonego posiadania organy uwzględniły, odstępując ostatecznie od wymierzenia skarżącemu sankcji z powodu zawyżenia powierzchni zadeklarowanej w wniosku o płatności w stosunku do powierzchni stwierdzonej, do której płatności przyznano, z uwagi na wyłączenie spornych działek o numerach ewidencyjnych: 2/1 i 5. Organy przyjęły bowiem, że zadeklarowanie spornych działek przez skarżącego, co do których nie spełniał warunków przyznania płatności, było niezawinione, ponieważ działał w dobrej wierze, utożsamiając uprawnienie do płatności z tytułem prawnym posiadania zadeklarowanych działek.

Na uwzględnienie nie zasługiwały również w niniejszej sprawie zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia zasady szybkości i prostoty postępowania wyrażonej w art. 12 § 1 kpa. Wprawdzie po prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 lipca 2006 r., sygn. akt III SA/Po 172/06 sprawa z wniosku R. B. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych została ostatecznie rozstrzygnięta dopiero zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2012 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 1 września 2011 r., jednakże powyższe wynikało z podejmowanych przez organy czynności procesowych i wyjaśniających. Wydawane przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR były trzykrotnie uchylane przez Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu, a sprawa przekazywana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Należy jednak zauważyć, że w związku z powyższym skarżącemu przysługiwały określone przepisami prawa środki dyscyplinujące organy, w tym środki zaskarżenia, z których – jak wynika z akt sprawy, nie korzystał. Z kolei w niniejszym postępowaniu nie wykazał, ażeby długi okres prowadzenia sprawy miał wpływ na jej merytoryczne rozstrzygnięcie. Ponadto wbrew zarzutom skargi nie doszło w ten sposób do naruszenia art. 153 p.p.s.a., skoro ostatecznie organ wydał decyzję w przedmiocie płatności, w której – jak wykazano powyżej, zastosował się do wskazań wynikających z wiążącego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 lipca 2006 r.

Mając powyższe na względzie, skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.