Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1317/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 7, 77 par. 1, 80 i 138 par. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 marca 2022 r. sprawy ze skargi . I. F-B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez I. F. - B., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 29 lipca 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na W. F.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] 2021 r., znak: [...], Wójt Gminy orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na podstawie art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskowanego na matkę W. F.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu 14 maja 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką W. F. Jak wskazał organ, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że W. F. jest osobą w podeszłym wieku, niepełnosprawną, posiadającą orzeczenie Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie (dalej PCPR) o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności PCPR z dnia 21 kwietnia 2009 r., znak: [...]).

Organ pierwszej instancji ustalił, że W. F. leczy się na wiele schorzeń podeszłego wieku, m.in. ma problemy kardiologiczne, okulistyczne, ginekologiczne, gastrologiczne, cierpi na zwyrodnienie stawów i kręgosłupa. Ponadto cierpi na demencję starczą, ma zaniki pamięci, zawroty i bóle głowy, przez co kontakt z nią jest utrudniony. Ma problemy z załatwianiem potrzeb fizjologicznych. Wszystkie schorzenia utrudniają jej codzienne funkcjonowanie, a zwłaszcza poruszanie się; W. F. jest osobą głównie leżącą. Wnioskodawczyni sprawuje codzienną opiekę nad matką, pomaga jej we wszystkich czynnościach życiowych.

Organ ustalił nadto, że rodzeństwo wnioskodawczyni nie jest w stanie pomóc w codziennej opiece przy chorej. Pozostałe dzieci chorej mieszkają w odległych miejscach i pracują zawodowo. Zdaniem Wójta Gminy składająca wniosek jest jedyną osobą, która może zająć się matką, dlatego nie jest w stanie podjąć pracy.

W. F. posiada orzeczenie PCPR z dnia 21 kwietnia 2009 r.o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 stycznia 2009 r., zatem nie spełnia przesłanki uprawniającej do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła okoliczności związane ze stanem zdrowia matki. Wskazał, że jest ona osobą w podeszłym wieku, schorowaną, po wielu zabiegach operacyjnych, cierpi na demencję starczą, ma zaniki pamięci, a kontakt z nią jest bardzo utrudniony. W dalszej treści przedstawiła czynności opiekuńcze jakie wykonuje przy matce, tj. pomaga w codziennych czynnościach, w szczególności zakłada pampersy, wozi na wózku na spacery, smaruje kremami, oklepuje ciało matki, przygotowuje posiłki, które donosi do łóżka, podaje lekarstwa. Podkreśliła, że nie jest w stanie zostawić matki bez opieki. Powołała się na wyrok trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn.. akt K 38/13.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia SKO przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczyło treść przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Ustaliło, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności PCPR z dnia 21 kwietnia 2009 r., znak: [...], W. F. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 17 stycznia 2009 r. Na skarżącej, ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki W. F.

Wyjaśniło, że Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2016 r. I OSK 161416).

Z powyższego wynika, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Zdaniem Kolegium stanowisko prawne organu pierwszej instancji, co do treści powołanego przepisu prawa materialnego (art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych) w kontekście skutków omawianego wyroku Trybunału nie zasługuje na akceptację, ponieważ w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. Okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, tj. W. F., powstała po ukończeniu przez nią 25 r. życia, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, nie może stanowić więc samoistnej przesłanki do uznania, że osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wyjaśniło, że w sprawie niniejszej ustaleniu podlega jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Wskazało, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, że sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna.

W grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie, umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym.

Z normy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

W niniejszej sprawie osoba wymagająca opieki, tj. W. F. zamieszkuje razem z rodziną skarżącej, tj. jej męża i czwórki dzieci. W. F. otrzymuje świadczenie emerytalne oraz świadczenie uzupełniające z ZUS. Ww. ma jeszcze sześcioro dorosłych dzieci, którzy mają własne rodziny, pracują zawodowo i mieszkają poza gminą L. W. F. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, wymaga całodobowej opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Cierpi na wiele schorzeń podeszłego wieku. Ma problemy okulistyczne, ginekologiczne, zwyrodnienie stawów i kręgosłupa, po operacji endoprotezy stawu biodrowego. Choruje na miażdżycę, ma problemy żołądkowe, musi mieć często wykonywane kontrolne badania krwi. Ponadto W. F. cierpi na zawroty i bóle głowy, szum w uszach, ma całkowite zaniki pamięci, zaniki świadomości, kontakt z nią jest utrudniony. Jest osobą głównie leżącą, wymaga całodobowej opieki. We wszystkich czynnościach pomaga jej córka I.– skarżąca - która podaje lekarstwa, załatwia wizyty, badania. Także przygotowuje i podaje posiłki, pomaga w utrzymaniu higieny ciała, ubiera ją, robi pranie, zakupy, również dba o czystość otoczenia.

Wśród wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji w stosunku do W. F. po stronie żadnej z nich nie ma przeszkody - która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego - mającej charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób. Z oświadczenia skarżącej wynika bowiem, że osobami zobowiązanymi w pierwszej kolejności względem W. F. są jej dzieci, a to: syn K. F. (pracuje - prowadzi działalność gospodarczą), syn J. F. (pracuje zawodowo), syn E. F. (pracuje zawodowo), syn J. F. (pracuje zawodowo), córka T. B. (pracuje zawodowo), córka J. G. (pracuje zawodowo).

Zdaniem Kolegium zasady doświadczenia życiowego wskazują, że w rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad starszymi rodzicami aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Z akt sprawy wynika, że odwołująca sama sprawuje opiekę nad matką.

Okoliczności polegające na tym, że osoba zobowiązana do opieki pracuje i wykonywane przez nią obowiązki zawodowe w jej ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji.

Obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Stąd też, jeżeli pozostałe dzieci W. F. z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego w w/w sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich np. odwołująca zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez niego z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez pozostałe dzieci W. F. (w ramach ciążącego obowiązku alimentacyjnego), które w takim samym stopniu, co odwołująca są zobowiązane do alimentacji względem matki. Zwłaszcza, że żadnych z wyżej wymienionych osób zobowiązanych do alimentacji względem W. F. nie podniosła, że boryka się z trudnościami finansowymi.

W ocenie Kolegium przyznanie skarżącej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego, ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach W. F. W rezultacie odbywałoby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. W przypadku odwołującej nie ma takiej konieczności, a zatem organ - pomimo częściowo błędnego uzasadnienia i błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - postąpił prawidłowo odmawiając przyznania świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła SKO naruszenie przepisów:

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez utrzymane w mocy decyzję Wójta Gminy podczas, gdy w decyzji wskazano inną podstawę praną (17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych) przy jednoczesnym uzasadnieniu decyzji w odniesieniu do przepisu art. 17 ust. 1b ww. ustawy, co doprowadziło do wprowadzenia skarżącej w błąd i pozbawiło możliwości merytorycznego odniesienia się do treści decyzji;

- art. 9 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanej w oparciu o nienależyte poinformowanie skarżącej o przysługujących prawach i obowiązkach;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych będącego podstawą skarżonej decyzji, poprzez odmówienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy wnioskująca spełniła wszystkie przewidziane ustawą do nabycia prawa przedmiotowego świadczenia;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy poprzez wskazanie, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osoby zobowiązanej w pierwszej linii do alimentacji na rzecz uprawnionej konieczne jest wykazanie, że pozostali w najbliższym stopniu spokrewnieni z uprawnioną, nie są w stanie wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego wobec uprawnionej, podczas gdy spełnienie powyższej przesłanki zachodzi w przypadku przewidzianych w art. 17 ust. 1 pkt 1a;

- błędne ustalenie, że pozostałe dzieci W. F. zdolne są do realizowania opieki nad niepełnosprawną matką osobiście lub poprzez pokrywanie kosztów takiej opieki bez wcześniejszego ustalenia sytuacji bytowej dzieci uprawnionej, możliwości spełnienia obowiązku alimentacyjnego pod względem zdrowotnym, ich warunków majątkowych i dochodowych;

- naruszenie art. 135 k.r.o. poprzez brak dokonania analizy całościowych okoliczności sprawy oraz poprzez błędne zastosowanie tego przepisu, polegające na ocenie przez organ jedynie usprawiedliwionych potrzeb uprawnionej bez uwzględnienia i poddania analizie możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanych do alimentacji;

- błędne uznanie, że u zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego na rzecz W. F. nie zachodzą obiektywne przeszkody do sprawowania opieki nad matką, podczas gdy organ nie dokonał żadnych ustaleń w tym zakresie, a swoje stanowisko oparł jedynie o informację, że pozostałe dzieci W. F. pracują zawodowo.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez orzekające w tej sprawie organy stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła, co do zasady, osoba uprawniona - córka, a opieka sprawowana jest nad matką, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności PCPR z dnia 21 kwietnia 2009 r., znak: [...], o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 17 stycznia 2009 r.

Zdaniem Sądu zasadnie więc podniosło orzekające w drugiej instancji SKO, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wskazanym wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie Sądu, zgodzić się więc należało z Kolegium, że okoliczność powstania niepełnosprawności matki skarżącej po ukończeniu przez nią 25 r. życia, nie mogła stanowić samoistnej przesłanki odmowy przyznania z tego względu przedmiotowego świadczenia, w konsekwencji ten błąd organu pierwszej instancji nie mógł zatem stanowić wystarczającej podstawy do uchylenia z tego powodu decyzji pierwszoinstancyjnej.

Orzekające w sprawie organy obydwu instancji podjęły jednakże trafne i prawidłowe, negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcia, gdyż rzeczywiście nie zaistniały przesłanki materialnoprawne do przyznania skarżącej żądanego świadczenia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przecież przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Podkreślić także należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny - w zależności od tego, kto sprawowania opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych kategorii osób. To nie rodzina ma prawo decydować, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, lecz decyduje o tym przepis prawa (por. R. Kopania (red.), Świadczenia rodzinne. Świadczenia dla opiekunów. Komentarz, Warszawa 2017; dostęp el./Legalis).

Z ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie przez orzekające organy wynika, że osobami zobowiązanymi do alimentacji w pierwszej kolejności względem W. F., oprócz skarżącej, są jej dzieci, a to: syn K. F. (pracuje - prowadzi działalność gospodarczą), syn J. F. (pracuje zawodowo), syn E. F. (pracuje zawodowo), syn J. F. (pracuje zawodowo), córka T. B. (pracuje zawodowo), córka J. G. (pracuje zawodowo).

Okoliczności te mają więc znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą -wnioskującą o świadczenie pielęgnacyjne - a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zasadne jest bowiem stanowisko Kolegium, że w sytuacji gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. jedn., Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, zwanej dalej w skrócie - k.r.o.) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych w drodze sądowej. Podkreślić zatem należy, że wykonywanie pracy czy inne zajęcie nie zwalniają z wykonywania względem matki obowiązku alimentacyjnego - albo osobiście, albo poprzez osoby trzecie. Praca zarobkowa nie jest bowiem obiektywną przeszkodą w wywiązaniu się z obowiązku alimentacyjnego. Wobec tego, jak Sąd już podkreślił, świadczenie to nie jest skierowane do tej osoby w rodzinie, która podejmie się opieki nad niepełnosprawną osobą. Jest ono skierowane dla określonej w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych kategorii osób. To nie rodzina ma więc o tym decydować, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, lecz decyduje o tym przepis prawa (por. R. Kopania (red.), Świadczenia rodzinne. Świadczenia dla opiekunów. Komentarz, Warszawa 2017; dostęp el./Legalis). Rację ma więc Kolegium argumentując, że praca zawodowa pozostałych sióstr i braci skarżącej, a dzieci matki skarżącej, nie jest obiektywną przeszkodą w sprawowaniu opieki. To że osoby te pracują zawodowo i wobec czego nie mogą osobiście sprawować opieki nad matką, nie uprawnia do przyznania "automatycznie" świadczenia pielęgnacyjnego także zobowiązanej do alimentacji - skarżącej. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru i nie zwalnia te osoby z obowiązku alimentacyjnego wobec uprawnionego. W takim przypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych, a może polegać na przykład na opłaceniu osoby trzeciej, która tą opiekę zapewni. Może to być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności. Wyłącznie deklarowana wola, nawet urzeczywistniona w sprawowaniu opieki nad daną osobą, czy własny, swobodny wybór (zgoda czy też brak chęci) członków rodziny w tej mierze, które są przejawem subiektywnego nastawienia i własnej decyzji, nie są wystarczające dla przełamania ustawowych reguł przyznawania świadczenia (por. WSA w Krakowie w wyroku z dnia 24 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1210/21; LEX nr 3323066). Sąd podziela zatem dominujący w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (por. m. in.: wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zakładzie karnym, przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości niewątpliwie mogą utrudniać sprawowania opieki matką, jednak jej nie uniemożliwiają.

Zaznaczyć przy tym należy, żaden z organów, ani Sąd nie negują stanu zdrowia i trudnej sytuacji z tym związanej matki skarżącej.

Podnieść jednak należy, że - jak wskazują zasady doświadczenia życiowego - istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad starszym rodzicem (rodzicami), aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie.

Zdaniem Sądu kwestionowana skargą decyzja jest więc prawidłowa, a postawiony w skardze zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i jego zastosowanie, nie znajduje uzasadnienia, podobnie jak i pozostałe zarzuty.

Niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej z uwagi na zatrudnienie czy inne okoliczności osobiste i rodzinne, nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Stąd złożenie oświadczeń, z których treści wynika, że pozostałe dzieci matki skarżącej nie mogą opieki nad nią sprawować ponieważ pracują, nie mogły mieć wpływu na prawidłowość podjętych rozstrzygnięć. Pomimo, że w Kodeksie postępowania administracyjnego obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego (art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.)), to nie mniej jednak, nic nie stało na przeszkodzie, by to osoba ubiegająca się o przedmiotowe świadczenie mogła wykazać, że istnieją obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki nad matką przez pozostałych. Tyle tylko, że skoro osoby te uważają, że nie mogą jej sprawować, bo pracują, to dopuszczalne jest domniemanie, iż stan ich zdrowia pozwala na wykonywanie pracy. W takim razie wysuwanie zarzutu, że organy nie dokonały ustaleń, co do obiektywnych przeszkód sprawowania przez te osoby opieki nad matką, uznać należało także za nieuzasadnione. Przyznanie zaś w takich okolicznościach stanu faktycznego skarżącej przedmiotowego świadczenia byłoby nie tylko, jak zasadnie podniosło Kolegium, niezgodne z przepisami prawa, to również niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Doszło by de facto do niczym nieuzasadnionego i niesprawiedliwego zarazem przerzucenia na barki wszystkich podatników realizacji obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na wszystki8ch dzieciach matki skarżącej.

W ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało więc wydane po prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Nie można więc, skutecznie zarzucić naruszenia przepisów postępowania – artykułów 7, 77 § 1, i 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. SKO miało więc wszelkie podstawy do skorzystania z przyznanej organowi odwoławczemu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Wobec tego skarga nie mogła odnieść zamierzonego skutku, a kwestia przywołania nawet błędnej podstawy prawnej, nie jest przesądzająca o uchyleniu decyzji. Liczy się bowiem trafność i zgodność z prawem podjętego rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (t. jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.