Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1790/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi T. J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania T. J., decyzją z dnia [...] września 2016 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia T. J. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K.J. i Z. J. (w udziale we współwłasności przypadającym K. J.) poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

W dniu [...] lipca 2014 r. do Wojewody [...] wpłynął wniosek T. J. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. J. i Z. J. (w udziale we współwłasności przypadającym K. J.) poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...].

Pismem z dnia [...] października 2014 r. Wojewoda [...] wezwał Stronę do usunięcia braków wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty poprzez przedłożenie dowodów świadczących o tym, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miały wpływ zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 195).

Pismem z dnia [...] października 2014 r. adwokat [...] poinformowała organ wojewódzki, że pod rządami ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w jej pierwotnym brzmieniu, T. J., jak również jej poprzednik prawny nie mogli skutecznie wystąpić z wnioskiem o rekompensatę za mienie pozostawione na byłym terytorium Polski, gdyż w dniu 1 września 1939 r. zarówno K. J. jak i Z. J. zamieszkiwali w [...] przy ul. [...], nie tracąc swojego podstawowego miejsca zamieszkania jakim był majątek [...].

Działając na podstawie art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1090 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą", Wojewoda [...] pismem z dnia [...] listopada 2015 r. wezwał stronę postępowania do uzupełnienia braków wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, w terminie 6 miesięcy od daty doręczenia wezwania. Do dnia wydania decyzji przez organ l instancji strona nie zajęła stanowiska w sprawie.

Następnie Wojewoda [...] decyzją nr [...]z dnia [...] czerwca 2016 r. odmówił potwierdzenia T. J. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. J.o i Z. J. (w udziale we współwłasności przypadającym K.J.) poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...].

Powyższa decyzja organ wojewódzkiego została zaskarżona przez stronę odwołaniem z dnia [...] czerwca 2016 r. Decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 77 § 1 i 2, art. 97 § 1 pkt 4 Kpa poprzez wydanie decyzji bez wyczerpującego zebrania i rozpoznania materiału dowodowego, niezawieszenie postępowania w sprawie w sytuacji, gdy prawidłowe rozstrzygniecie sprawy zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zarówno przez inny organ, jak i sąd powszechny. Pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wydanie decyzji zgodnie z żądaniem strony, a w pierwszej kolejności zawieszenie postępowania w sprawie.

W związku z niewłaściwą redakcją wniosków odwołania Minister Skarbu Państwa wezwał pełnomocnika strony do sprecyzowania żądania zawartego w odwołaniu poprzez wskazanie, czy wnosi o zawieszenie postępowania odwoławczego od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., na podstawie art. 98 § 1 Kpa, w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma oraz wskazał, że brak wymaganego sprecyzowania żądania będzie skutkował uznaniem, że w odwołaniu zawarto wniosek o zawieszenie postępowania odwoławczego, na podstawie art. 98 § 1 Kpa.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2016 r. pełnomocnik strony sprecyzowała żądanie zawarte w odwołaniu wskazując, że wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewodzie [...].

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2016 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ powołał treść przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 97 § 1 Kpa i wskazał, że brak jest podstaw do uznania za zasadnego zarzutu zawartego w odwołaniu, dotyczycącego wydania decyzji bez wyczerpującego zebrania i rozpoznania materiału dowodowego. Pismami z dnia [...] października 2014 r. i z dnia [...] listopada 2015 r. Wojewoda [...] wezwał stronę do usunięcia braków wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, w szczególności w drugim z pism organ I instancji dokonał wyczerpującego pouczenia strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika o okolicznościach wymagających udowodnienia i dowodach, jakie należy przedstawić, w terminie 6 miesięcy od daty otrzymania pisma. Pomimo upływu terminu adwokat [...] nie zajęła stanowiska, jak również nie wystąpiła z wnioskiem o zawieszenie postępowania na podstawie art. 98 § 1 Kpa.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, ustawa jest ustawą szczególną i z tej racji zawarte w niej przepisy proceduralne mają pierwszeństwo przed przepisami Kpa. Ustawa wprowadza ustawowe obowiązki zobowiązujące wnioskodawcę do określonego postępowania. Do takich obowiązków należy dołączenie do wniosku stosownej dokumentacji, na której oparte jest dochodzone uprawnienie, co wynika z art. 6 ustawy (zob. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2015 r., sygn. akt l OSK 1295/13).

Z ustawy wynika, że postępowanie toczy się tylko na wniosek właścicieli pozostawionego mienia lub ich spadkobierców, nigdy z urzędu. W ustawie przyjęto taki model postępowania, że skoro to wnioskodawcy domagają się od państwa rekompensaty (często o znacznej wartości), to przede wszystkim w ich interesie leży wykazanie praw do pozostawionego mienia. Wnioskodawca musi udowodnić spełnienie przesłanek do nabycia tego prawa. O tym stanowi wprost art. 6 ustawy, który zobowiązuje do przedłożenia razem z wnioskiem ściśle określonych dowodów, mających świadczyć o pozostawieniu nieruchomości poza granicami RP z przyczyn, o których mowa w art. 1, o rodzaju, powierzchni tej nieruchomości, jej właścicielu bądź osobach spadkobierców.

Obowiązki strony w żaden sposób nie wyłączają wymogu dążenia przez organ administracji do wyjaśnienia prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 Kpa) niemniej jednak oznaczają, że składający wniosek powinien aktywnie współdziałać z organem w celu ustalenia wszystkich okoliczności sprawy.

Wnioskodawca nie może też oczekiwać, że prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym wyłącznie organ będzie zobowiązany do udowodnienia następstwa prawnego po właścicielach nieruchomości pozostawionej. Organ administracji publicznej nie jest uprawniony do ustalenia kręgu spadkobierców, należy to do właściwości sądów powszechnych. Następstwo prawne powinno być wykazane stwierdzeniem nabycia spadku lub działem spadku (art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy). Spadkobierca ma interes prawny do wystąpienia o przeprowadzenie postępowania spadkowego. Minister nie podzielił stanowiska strony, że organ l instancji nie przeprowadził w sposób dokładny i rzetelny postępowania wyjaśniającego, zgodnie z art. 7 Kpa.

W sprawie nie zostało też udowodnione posiadanie obywatelstwa polskiego (art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy). Strona ograniczyła się przede wszystkim do przedstawienia poświadczonych za zgodność z oryginałem dokumentów, dotyczących mienia pozostawionego na byłym terytorium RP przez K. J. i Z. J. (w udziale we współwłasności przypadającym K. J.). Strona decydując się na złożenie wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty musi liczyć się z tym, że organ będzie domagał się od wnioskodawcy przedłożenia dowodów określonych w art. 6 ustawy, w szczególności wykazania następstwa prawnego po właścicielach nieruchomości pozostawionej oraz posiadania przez nich obywatelstwa polskiego. Ponadto w toku postępowania wnioskodawcę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, który mając na uwadze dobro swojego mocodawcy, winien aktywnie, również z własnej inicjatywy, współpracować z organem prowadzącym postępowanie. Powyższe stanowisko potwierdza wyrok NSA z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt l OSK 594/12.

W ocenie Ministra, Wojewoda [...] zgodnie z nałożonymi na niego w art. 7 i art. 77 Kpa obowiązkami prawidłowo przeprowadził w tej sprawie postępowanie wyjaśniające. Organ podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

Organ odwoławczy nie podzielił zarzutu pełnomocnika Strony dotyczącego niezawieszenia postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez organ I instancji na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, mającego zastosowanie wówczas, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W opinii Ministra Skarbu Państwa, zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 Kpa może mieć znaczenie dla prowadzonej sprawy administracyjnej jedynie wtedy, gdy ma charakter prawny i dotyczy rozstrzygnięcia istotnej dla prowadzonej sprawy przesłanki materialnoprawnej bez rozstrzygnięcia, której inny organ prowadzący postępowanie nie może rozpatrywać prowadzonej sprawy i wydać decyzji albo z przepisów odnoszących się do danej sprawy wynika, że decyzja w sprawie głównej nie może być wydana bez innego rozstrzygnięcia, które warunkuje wydanie decyzji kończącej sprawę główną. Związek zagadnienia wstępnego z prowadzoną sprawą powinien być bezpośredni, to oznacza, że brak rozstrzygnięcia jest przeszkodą do wydania decyzji, której organ w sprawie głównej nie może ominąć wykorzystując własne kompetencje. Orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że związek przyczynowo-skutkowy, istniejący pomiędzy rozpatrzeniem i rozstrzygnięciem prowadzonej sprawy, a rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego należy oceniać zawężająco (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2128/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1667/14).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Minister wskazał, że kwestia następstwa prawnego po właścicielu nieruchomości pozostawionej, jak również posiadania przez niego obywatelstwa nie jest zagadnieniem wstępnym, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, uniemożliwiającym wydanie decyzji w przedmiocie potwierdzenia albo odmowy potwierdzenia uprawnień zabużańskich na podstawie przepisów ustawy. Następstwo prawne po właścicielu nieruchomości pozostawionej, jak i posiadanie przez niego obywatelstwa polskiego są to dwie (obok zamieszkiwania na byłym terenie państwa polskiego, legitymowania się prawem własności do nieruchomości pozostawionej, opuszczenia byłego terenu państwa polskiego z przyczyn określonych w art. 1 ustawy, złożenia wniosku w ustawowym terminie) przesłanki, których kumulatywne spełnienie powoduje, że zachodzą podstawy do potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej. Nieprzedłożenie przez stronę dowodów potwierdzających te okoliczności, po uprzednim wezwaniu na podstawie art. 6 ust. 6 ustawy, nie powoduje zatem powstania zagadnienia wstępnego, a jedynie obowiązek wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Przyjęcie, że w przypadku nieprzeprowadzenia postępowania spadkowego po zmarłym właścicielu nieruchomości pozostawionej organ wojewódzki zobowiązany jest do zawieszenia postępowania administracyjnego, z uwagi na wystąpienie zagadnienia prawnego, prowadziłoby do dokonania nieuprawnionego zróżnicowania dowodów określonych w art. 6 ustawy. Proponowana przez pełnomocnika strony interpretacja przepisów ustawy oraz Kpa doprowadziłaby do sytuacji, w której nieprzedstawienie dowodów dotyczących pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, miejsca zamieszkania albo posiadania obywatelstwa polskiego przez byłego właściciela lub jego spadkobierców mogłoby prowadzić do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Z kolei w sytuacji nieprzedstawienia dowodów na następstwo prawne po właścicielu nieruchomości pozostawionej obligowałby organ administracji do zawieszenia z urzędu postępowania w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Minister zauważył, że następstwo prawne po właścicielu nieruchomości pozostawionej nie musi być wykazane jedynie w oparciu o wymienione w art. 6 ust 2 pkt 1 ustawy postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku. Zgodnie z art. 1025 Kodeksu cywilnego nie tylko Sąd, ale i notariusz uprawniony jest do ustalenia spadkobierców. Rozszerzenie tych uregulowań znalazło swój wyraz w Rozdziale 3a zatytułowanym: "Akty poświadczenia dziedziczenia" ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r., poz. 164 ze zm.). Przepisy dotyczące aktów poświadczenia dziedziczenia zawarte w Rozdziale 3a Prawa o notariacie zostały dodane na mocy ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo o notariacie oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 181, poz. 1287) i weszły w życie z dniem 2 października 2008 r. Powyższe uregulowania przesądzają o tym, że rozstrzygnięcie kwestii, kto jest spadkobiercą właściciela nieruchomości postawionej nie pozostaje jedynie w gestii sądu, ale również notariusza, który nie jest instytucją wymienioną w art. 97 §1 pkt 4 Kpa.

Zatem zawieszenie z urzędu postępowania w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 Kpa tylko z tego powodu, że strona nie przeprowadziła postępowania spadkowego po właścicielu nieruchomości pozostawione] stanowiłoby nieuprawnioną nadinterpretację przepisów Kpa i ustawy.

Minister zauważył, że w praktyce w sprawach o potwierdzenie prawa do rekompensaty w znakomitej większości wnioskodawcy, zarówno w chwili złożenia wniosku, jak i późniejszym okresie nie dysponowali dowodami świadczącymi o byciu spadkobiercą byłego właściciela nieruchomości pozostawionej. Przyjmując czysto hipotetycznie, że w takiej sytuacji obowiązkiem organu l albo ll instancji jest zawieszenie postępowania z urzędu w oparciu art. 97 § 1 pkt 4 Kpa skutkowałoby to paraliżem całego procesu realizacji uprawnień zabużańskich i stałoby w sprzeczności z założeniami ustawy jako aktu kompleksowo regulującego kwestię realizacji uprawnień zabużańskich, której celem jest sprawne i szybkie zakończenie procesu potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W ocenie Ministra Skarbu Państwa, zawieszenie z urzędu postępowania w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty uzasadnione jest jedynie w sytuacji określonej w art. 97 § 1 pkt 1 Kpa. W razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105). W postępowaniach w sprawach o potwierdzenie prawa do rekompensaty brak jest podstaw do stosowania art. 97 §1 pkt 4 Kpa w sytuacji, gdy strona nie przedstawiła dowodów na okoliczność następstwa prawnego po właścicielu nieruchomości pozostawionej.

Minister podkreślił, że zarówno przed organem l, jak i ll instancji pełnomocnik strony informowany był o możliwości zawieszenia na wniosek toczącego się postępowania, jednak nie skorzystał z tej instytucji prawnej.

Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2016 r., nr [...] T. J. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) art. 77 § 1 i 2 oraz art. 97 § 1 pkt 4 Kpa poprzez wydanie decyzji polegające na niewyjaśnieniu stanu faktycznego w roku postępowania poprzez wydanie decyzji ponownie bez wyczerpującego zebrania i rozpoznania materiału dowodowego, pomimo posiadania wiedzy, na jakim etapie znajdują się poszczególne postępowania zmierzające do złożenia żądanych dokumentów, których termin wydania nie zależy od działalności strony lub jej pełnomocnika; 2) naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 2 ustawy. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. W uzasadnieniu podniosła, że do chwili składania skargi nadał postępowanie przed Wojewodą [...] oraz w Sądzie Rejonowym [...] nie zakończyło się, nadal nie zostały wydane dokumenty niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Skarżąca wskazała, że nie domaga się, aby organ administracji dokonywał ustalania kręgu spadkobierców, lecz czyni to samodzielnie. Podniosła, że bez stosownych dokumentów, które są w trakcie wydawania nie można w niniejszej sprawie wydać decyzji merytorycznej, gdyż jej wydanie bez tych dokumentów narusza obowiązki, jakie na organ nakłada Kpa, m.in. w zakresie dokładności i rzetelności, z których to obowiązków organ zwolnić się nie może. Tym samym nie sposób uznać, że Wojewoda [...] prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające.

Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa poprzez niezastosowanie tegoż przepisu. Fakt posiadania obywatelstwa polskiego lub jego brak, jak też kwestia ustalenia spadkobierców poprzednika prawnego byłych właścicieli ma bezpośredni związek z rozstrzygnięciem w niniejszej sprawie. Trudno wyobrazić sobie bliższy związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem w niniejszej sprawie, a żądanymi dokumentami. Brak tych dokumentów powoduje, że wydanie decyzji w niniejszej sprawie jest niemożliwe. Decyzji, która winna być wydana zgodnie z przepisami prawa i musi zawierać analizę tych dokumentów. W zaskarżonych decyzjach brak takiej analizy, gdyż zostały one wydane bez pełnego materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał prezentowane w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Sąd podziela – co do zasady – stanowisko Ministra Skarbu Państwa zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że takie okoliczności jak posiadanie obywatelstwa przez właściciela pozostawionej nieruchomości, czy jego spadkobiercę wnioskującego o przyznanie prawa do rekompensaty należą do przesłanek materialnoprawnych, których nieudowodnienie skutkuje wydaniem przez właściwego wojewodę decyzji odmawiającej przyznania prawa do rekompensaty. Brak możliwości wykazania tych okoliczności w toku postępowania o przyznanie prawa do rekompensaty lub uruchomienie w toku sprawy o przyznanie prawa do rekompensaty stosownego postępowania administracyjnego celem uzyskania stosownej decyzji administracyjnej potwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego nie stanowi tzw. zagadnienia wstępnego, o którym mowa w przepisie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa. Albo wnioskodawca wykaże w toku postępowania te okoliczności stosownymi dokumentami, albo nie. Rozstrzygnięcie tej kwestii nie uniemożliwia organowi prowadzenia postępowania o przyznanie prawa do rekompensaty i wydania w tej sprawie decyzji. Jest to typowa przesłanka materialnoprawna, którą należy udowodnić wraz z wniesieniem wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty lub na wezwanie właściwego wojewody. Brak wykazania tej przesłanki uprawnia organ do wydania decyzji odmownej.

Inaczej natomiast rzecz się ma, jeżeli chodzi o wykazanie przesłanki "bycia spadkobiercą" właściciela pozostawionej nieruchomości. Rację ma Minister Skarbu Państwa, że posiadanie statusu spadkobiercy właściciela pozostawionej nieruchomości jest koniecznym wymogiem uzyskania decyzji o potwierdzeniu prawa do rekompensaty. Poza sporem jest to, że jest to jedna z przesłanek o charakterze materialnoprawnym, warunkująca uzyskanie pozytywnej decyzji w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Uszło jednak uwadze Ministra Skarbu Państwa, że ustalenie okoliczności dotyczących tego, kto jest spadkobiercą właściciela pozostawionej nieruchomości w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty ma nie tylko wymiar materialnoprawny, ale też i procesowy.

Jeżeli bowiem w toku postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty ujawniony zostanie fakt toczącej się sprawy o stwierdzenie nabycia spadku po właścicielu pozostawionego mienia, to – zdaniem Sądu – stanowi to tzw. zagadnienie wstępne, o którym mowa w przepisie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa. Wynik sprawy sądowej o stwierdzenie nabycia spadku po właścicielu pozostawionej nieruchomości stanowi bowiem wówczas otwartą kwestię o charakterze prawnym, która ma bezpośrednie przełożenie na ustalenie przez właściwego wojewodę, kto jest spadkobiercą właściciela pozostawionej nieruchomości (czy jest to wnioskodawca, czy też inne osoby), a zatem kto ma status strony postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty w rozumieniu art. 28 Kpa. Brak wyjaśnienia tego zagadnienia w toku postępowania o przyznanie prawa do rekompensaty uniemożliwia organowi rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji. Wojewoda jest bowiem zobligowany do zawiadomienia o toczącym się postępowaniu wszystkich stron (art. 61 § 4 Kpa) i zapewnienia im udziału w każdym stadium postępowania, w tym wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji (art. 10 § 1 i art. 81 Kpa). Pominięcie strony w postępowaniu może stanowić przyczynę wznowienia postępowania o przyznanie prawa do rekompensaty (art. 20 ustawy).

Te same uwagi należy odnieść do sytuacji, gdy w postępowaniu odwoławczym ujawni się fakt toczącej się sprawy spadkowej po właścicielu pozostawionej nieruchomości. Dodatkowo należy wskazać, że wyjaśnienie kwestii spadkobrania w postępowaniu odwoławczym może rzutować na prawidłowość decyzji organu I instancji, jeżeli chodzi o ustalenie kręgu stron postępowania, zapewnienia im udziału w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i zagwarantowanie stronom prawa do dwukrotnego rozpatrzenia sprawy przez organy obu instancji.

Sąd zwraca uwagę, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym panuje pogląd, że dla zachowania prawa do potwierdzenia prawa do rekompensaty nie każdy ze spadkobierców musi złożyć stosowny wniosek w terminie ustawowym. Złożenie w terminie wniosku przez jednego z legitymowanych podmiotów wszczyna postępowanie administracyjne, co do wszystkich uprawnionych. Wystarczy zatem, żeby jeden ze spadkobierców złożył wniosek przed terminem ustawowym, aby pozostali uprawnieni, którzy takich wniosków nie złożyli, zachowali swoje roszczenia, stosownie do posiadanych udziałów w spadku. W orzecznictwie podnosi się, że w sprawach dotyczących tzw. mienia zabużańskiego zachodzi jedność stosunku materialnoprawnego. W wyroku z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 2993/12 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że toczy się jedno postępowanie administracyjne o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia określonego mienia nieruchomego poza obecnymi granicami państwa polskiego i przez określonego jego właściciela. W postępowaniu tym konieczne jest dokonanie szeregu ustaleń faktycznych, takich jak np. skład majątku pozostawionego, jego wartość, okoliczności, w jakich doszło do pozostawienia mienia, miejsce zamieszkania byłego właściciela majątku, ewentualna data jego zgonu i ustalenie spadkobierców. NSA uznał, że czynienie tego rodzaju ustaleń dotyczy tej samej sprawy pod względem materialnoprawnym, chociaż sprawa może dotyczyć kilku osób. Trzeba wskazać, że ratio legis regulacji zawartej w art. 5 ustawy ma na celu ułatwienie uzyskania rekompensaty przez każdego ze spadkobierców. Poza tym zaakceptowanie poglądu, wyrażonego przez oraz organy, skutkowałoby tym, że - przy wielości osób uprawnionych do rekompensaty – należałoby wielokrotnie dokonywać tych samych ustaleń, a co za tym idzie, zobowiązywać strony do składania szeregu takich samych dokumentów, kolejnych, nowych wycen, czy też dokonywać kilkakrotnego badania kto, kiedy oraz w jakiej części, zrealizował już swoje uprawnienia, co nie byłoby uzasadnione z punktu widzenia ekonomiki prowadzenia postępowania administracyjnego. Zaprezentowana wykładnia znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyroki NSA z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1770/12; z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 2993/12, z dnia 7 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 682/13; z dnia 29 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 2722/12).

Odnosząc się do zagadnienia relacji art. 98 i art. 97 Kpa w postępowaniu w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty Sąd zwraca uwagę, że słuszne jest stanowisko Ministra Skarbu Państwa, co do tego, że w tego typu sprawach obowiązują szczególne przepisy proceduralne w zakresie tego, jakie dowody należy dołączyć do wniosku, wezwania o uzupełnienie braków formalnych wniosku itd. Nie można jednak zgodzić się z organem odwoławczym, że w postępowaniach z zakresu tzw. mienia zabużańskiego wyłączone jest stosowanie przepisu art. 97 § 1 pkt 4 Kpa oraz że zawieszenie tego postępowania może nastąpić jedynie w trybie art. 97 § 1 pkt 1 lub art. 98 Kpa. Jeżeli chodzi o przepis art. 97 § 1 pkt 1 Kpa, to znajduje on zastosowanie w sytuacji, gdy śmierć strony nastąpiła w toku postępowania administracyjnego, co jak się wydaje nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Odnośnie zaś przepisu art. 98 Kpa trzeba wskazać, że jego stosowanie ma sens wówczas, gdy istnieje prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub o dziale spadku, a osoba wnioskująca o potwierdzenie prawa do rekompensaty nie załączyła do wniosku lub na wezwanie organu tego typu dokumentu sądowego, ale składa wniosek o zawieszenie postępowania w trybie art. 98 Kpa, ażeby mieć czas na uzyskanie tego typu dokumentu. Inaczej rzecz się ma wówczas, gdy w toku sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty dopiero ujawni się fakt toczącej się sprawy spadkowej po właścicielu pozostawionego mienia, której wynik zależy od orzeczenia sądu. Wówczas zastosowanie ma przepis art. 97 § 1 pkt 4 Kpa. Zatem tryb zawieszenia postępowania określony w art. 98 Kpa może mieć zastosowanie w przypadku, gdy wystąpi konieczność dłuższego oczekiwania przez stronę na dokumenty spadkowe, które już istnieją, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Minister Skarbu Państwa przedwcześnie wydał w sprawie zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy dysponując uwierzytelnioną kopią postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] maja 2016 r., sygn. akt [...] winien z urzędu zawiesić postępowanie odwoławcze na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, do czasu uprawomocnienia się postanowienia sądu spadku o stwierdzeniu nabycia spadku po poprzednikach prawnych skarżącej. Brak zawieszenia postępowania odwoławczego świadczy o tym, że Minister Skarbu Państwa wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepis art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.