Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 309/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.28 ust.3a
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi ,,A" Sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 grudnia 2021 r. nr 100 000/71/28/2021/RED w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za marzec, maj i czerwiec 2021 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 31 grudnia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując art. 83 ust. 4, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.), zwanej dalej: "u.s.u.s.", oraz art. 138 § 1 pkt 2, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 61a § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) zwanej dalej "k.p.a.", po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku A Sp. z o.o. z siedzibą w G. uchylił decyzję z dnia 29 września 2021 r. w części odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia za marzec, maj i czerwiec 2021 r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych (pkt 1) oraz utrzymał w mocy wspomnianą decyzję w zakresie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za marzec, maj i czerwiec 2021 r. za pracowników w części finansowanej przez płatnika (pkt 2) .

W uzasadnieniu podał, że dokonując ponownej analizy sprawy nie stwierdził na koncie płatnika - według stanu na dzień 10 września 2021 r. - należności z tytułu składek, które finansowane są przez ubezpieczonych, którzy nie są płatnikami składek. Dlatego rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 1 decyzji z dnia 29 września 2021 r. okazało się zbędne.

Odnosząc się do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, tj. : (1) 126,00 zł odsetki za zwłokę pochodne od składek na ubezpieczenia społeczne, finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, (2) 74,00 zł odsetki za zwłokę pochodne od składek na ubezpieczenie zdrowotne, finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, (3) 7.958,35 zł należności główne (składki) na ubezpieczenia społeczne, (4) 170,00 zł odsetki za zwłokę pochodne od składek na ubezpieczenia społeczne, wymienionych w punkcie trzecim, (5) 1.084,42 zł należności główne (składki) na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, (6) 20,00 zł odsetki za zwłokę pochodne od składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wymienionych w punkcie piątym (stan na dzień 10 września 2021 r.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych uwzględnił fakt, iż należności te nie podlegają przepisom rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 ), dlatego obowiązany był do wydania decyzji w zakresie odmowy wszczęcia postępowania z wniosku o ich umorzenie, właśnie w oparciu o ww. rozporządzenie.

Zaakceptował przy tym stanowisko wyrażone we wcześniejszej decyzji, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w uzasadnionych przypadkach możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami tych składek, gdy nie są one całkowicie nieściągalne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie może opłacić tych należności. Oznacza to, że umorzenie z powodu trudnej sytuacji może dotyczyć wyłącznie składek na własne ubezpieczenia płatnika składek. W odniesieniu do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika, które figurują na koncie płatnika składek, przepis ten nie ma zastosowania. Oznacza to, że organ nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie tego przepisu. Dlatego wydał decyzję o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek zgodnie z treścią wniosku złożonego w niniejszej sprawie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie jej do ponownego rozpoznania organowi.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) nienależyte wyjaśnienie sprawy - tj. brak podjęcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wszystkich czynności w celu ustalenia czy w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie składek w oparciu o kryterium wynikające z art. 28 ust. 3 pkt 5 oraz pkt 6 u.s.u.s. - co sprowadza się do uchybienia obowiązkowi ustalenia, czy sytuacja majątkowa Skarżącego w ogóle pozwoli na prowadzenie postępowania egzekucyjnego;

2) naruszenie prawa materialnego - tj. art. 28 ust. 3 pkt 5 oraz pkt 6 u.s.u.s. poprzez jego nienależyte niezastosowanie (wynikające z rażących uchybień poczynionych na etapie gromadzenia materiału dowodowego), podczas gdy cytowane przepisy stanowią alternatywne podstawy prawne do zastosowania w niniejszej sprawie i wydania decyzji o umorzeniu składek w całości zgodnie ze złożonym wnioskiem przez skarżącą.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Aktem poddanym sądowej kontroli jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 grudnia 2021 r. którą uchylił decyzję z dnia 29 września 2021 r. w części odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia za marzec, maj i czerwiec 2021 r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych (pkt 1) oraz utrzymał w mocy wspomnianą decyzję w zakresie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za marzec, maj i czerwiec 2021 r. za pracowników w części finansowanej przez płatnika (pkt 2) .

Wydając zaskarżoną decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych odwołał się do treści art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Z art. 61 § 1 k.p.a. wynika natomiast, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.

W doktrynie i w orzecznictwie wskazuje się, że orzeczenie wydane w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest aktem formalnym, a nie merytorycznym i organ nie rozstrzyga w nim sprawy co do jej istoty, a także przed wydaniem postanowienia nie prowadzi postępowania administracyjnego, zmierzającego do wyjaśnienia sprawy. W postanowieniu tym organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2015r., sygn. akt. II OSK 999/14, dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wydanie orzeczenia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym oczywistych, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W ustępie 2 tego przepisu postanowiono, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, której przesłanki wymieniono enumeratywnie w ust. 3 pkt 1-6, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Stosownie do treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zasady umarzania należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określa rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.

Należy zauważyć, że z treści art. 30 u.s.u.s. wynika, iż do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 tej ustawy. Przepis ten zawiera zatem wyłączenie co do możliwości umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek.

Skoro nie było sporne pomiędzy stronami, że na koncie płatnika - według stanu na dzień 10 września 2021 r. tj. na dzień złożenia wniosku o umorzenie, nie stwierdzono należności z tytułu składek, które finansowane są przez ubezpieczonych, którzy nie są płatnikami składek, nie było podstaw do orzekania w tym zakresie. Słusznie zatem stwierdzono w zaskarżonej decyzji, że rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 1 decyzji z dnia 29 września 2021 r. okazało się zbędne.

Prawidłowo również organ ocenił, iż brak jest podstaw do prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika, co wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który ma zastosowanie jedynie do składek na ubezpieczenie społeczne wyłącznie ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przytoczony przez organ art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Z treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wynika, że dotyczy on wyłącznie należności z tytułu składek "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Zatem pod względem zakresu podmiotowego przepis ten odnosi się wyłącznie do wnioskodawcy, który spełnia określone w nim wymagania, mianowicie, jako prowadzący działalność gospodarczą był "ubezpieczonym" i równocześnie był "płatnikiem składek". Wymieniony przepis odnosi się jedynie do należności z tytułu składek ciążących na zobowiązanym jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (por. wyrok SN z dnia 3 października 2006 r., III UK 84/06; wyrok NSA z dnia 12 marca 2008 r., II GSK 451/07; wyrok NSA z dnia 27 maja 2011 r., II GSK 588/10). Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie pozwala natomiast na merytoryczne rozpoznanie wniosku o umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek. Umorzenie tych należności jest możliwe tylko na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., a więc przy istnieniu całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Konkludując, z treści art. 30 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek na ubezpieczenie pracowników finansowanych przez nich samych. Takich składek, według stanu na dzień 10 września 2021 r. na koncie płatnika jednak nie stwierdzono.

Wykluczona jest też możliwość umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za pracownika na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w oparciu o przepisy cytowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

W świetle powyższego rozstrzygnięcie organu w zaskarżonej decyzji nie narusza prawa. Organ zobligowany był do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w oparciu art. 61a § 1 k.p.a. i to uczynił.

Podkreślania jednak wymaga, że podjęte przez organ rozstrzygnięcie nie wyklucza jednak, w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., możliwości umorzenia samych odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, oraz umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., a więc przy istnieniu całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wprawdzie zaskarżona decyzja nie zawiera rozstrzygnięć w tych zakresach, jednakże z akt administracyjnych wynika, że decyzję w tych sprawach wydano w dniu 24 listopada 2021 r.

W tej sytuacji zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 5 oraz pkt 6 u.s.u.s. okazały się bezzasadne.

Biorąc pod uwagę wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie dopatrzył się tego rodzaju naruszeń, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, i dlatego, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.