Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1398/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1398/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 listopada 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), Protokolant: st. referent Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2013 r., sprawy ze skargi M.C., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 3 lipca 2013r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - skargę oddala -


UZASADNIENIE

M.C. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia wraz z naliczonymi odsetkami. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że działalność gospodarczą prowadziła przez 19 lat od 14 lutego 1992 r. do 30 września 2011 r. Była to mikro firma, jednoosobowa lub zatrudniająca jednego pracownika. Zapewniała stronie – matce samotnie wychowującej dziecko skromne utrzymanie. Ogromna konkurencja w branży, wymuszająca ciągłe zmniejszenie marży handlowej, przy jednoczesnym wzroście kosztów prowadzenia firmy doprowadziły stronę do utraty płynności finansowej. Wnioskodawczyni nie udało się podjąć zatrudnienia umożliwiającego utrzymanie rodziny na podstawowym poziomie. Strona wszelkimi środkami starała się ustabilizować sytuację firmy inwestując w nią najpierw własne oszczędności gromadzone przez lata, a następnie pieniądze z zaciągniętych pożyczek. Starania te nie przyniosły oczekiwanego rezultatu, dlatego też strona zmuszona była zawiesić działalność gospodarczą i podjąć pracę dorywczą. Wnioskodawczyni podkreśliła, że zaległości z tytułu składek nie powstały z jej złej woli, czy na skutek niefrasobliwości, ale z powodu trudnej sytuacji finansowej. Zobowiązana podała, że ma 46 lat i jej sytuacja na rynku pracy jest niepewna i nic nie wskazuje na to by mogła się poprawić. Strona szczegółowo opisała gdzie w ostatnim okresie udało się jej znaleźć zatrudnienie. Od 11 stycznia 2013 r. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Podała, że nie posiada środków finansowych na spłatę powstałego zadłużenia z tytułu składek, ani też nie jest w stanie zaciągnąć kredytu, gdyż jest osobą bezrobotną. Nie ma środków na podnoszenie kwalifikacji zawodowych we własnym zakresie. Urząd Pracy nie zaoferował jej żadnego programu zachęcającego pracodawców do zatrudnienia, ani też stażu czy szkolenia. Wnioskodawczyni nie posiada również orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które jest preferowane przez pracodawców. Z uwagi na opiekę nad ojcem w podeszłym wieku nie może podjąć zatrudnienia za granicą. Dotychczas zobowiązana przepracowała 26 lat i jest osobą coraz bardziej wyeksploatowaną fizycznie. W jej ocenie wystąpiły okoliczności w myśl art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uprawniające ją do wnioskowania o umorzenie niezapłaconych składek i niezaliczanie tego okresu do przyszłego świadczenia emerytalno-rentowego.

Decyzją z dnia 16 maja 2013r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek (wraz z odsetkami) za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 26 347,84 zł oraz należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 5 722,75 zł, a także umorzył postępowanie w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Organ ustalił, że wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą pod nazwą M.C. "E" w okresie od 14 lutego 1992 r. do 30 września 2011 r. Działalność ta została zawieszona w dniu 1 października 2011 r. Wykonując działalność nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek na wskazane ustawą ubezpieczenia co doprowadziło do powstania zaległości. Od nieopłaconych w terminie należności naliczono odsetki. Organ zaznaczył, że wobec zobowiązanej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Na podstawie przedłożonych do akt sprawy zeznań podatkowych PIT-36 za lata 2009-2011 organ ustalił, że strona: w 2009 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała przychód w kwocie 118 049,82 zł (strata: 7 419,75 zł), natomiast z tytułu najmu lub dzierżawy przychód wyniósł 27 344,65 zł (dochód: 25 517,57 zł); w 2010 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała przychód w kwocie 171 913,98 zł (dochód 6 070,14 zł), natomiast z tytułu najmu lub dzierżawy przychód wyniósł 33 310,46 zł (dochód: 32 643,50 zł); w 2011 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała przychód w kwocie 106 778,53 zł (strata: 18 217,78 zł), natomiast przychód z tytułu należności ze stosunku pracy wyniósł 4 576,76 zł (dochód: 4 354,26 zł). Organ ustalił także, że strona ma zaciągnięty kredyt w S. Bank w wysokości 7 135,77 zł – umowa o kredyt gotówkowy z dnia 12 września 2011 r. Oprócz zobowiązań cywilnoprawnych i zadłużenia wobec ZUS, strona posiada zadłużenie w Urzędzie Skarbowym na kwotę 7 800 zł dochodzone w trybie egzekucyjnym. Organ ustalił także, że od 2 kwietnia 2013 r. zobowiązana zgłoszona jest do ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia jako osoba wykonująca pracę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług przez FHU P.. Wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z ojcem i synem. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej zobowiązana oświadczyła, że wysokość dochodów uzyskiwanych przez pozostałych członków rodziny to kwota około 4 tys. zł, co stoi w sprzeczności z udokumentowanymi dochodami członków rodziny, tj. pobieranym świadczeniem emerytalnym przez ojca zobowiązanej w kwocie 1 275,11 zł netto miesięcznie oraz świadczeniu rentowym pobieranym przez syna w kwocie 741,07 zł netto miesięcznie, co daje łącznie kwotę 2 016,18 zł. Organ ustalił, że średnie miesięczne wydatki z tytułu utrzymania wahają się od 1 178,28 zł do 1 294,94 zł. Strona nie udokumentowała jakichkolwiek problemów zdrowotnych lub problemów zdrowotnych członka rodziny, nie przedłożyła do wniosku o umorzenie jakichkolwiek zaświadczeń lekarskich lub orzeczeń lekarskich stwierdzających niezdolność do pracy. M.C. wraz ze swoim synem są współwłaścicielami działki położonej w O. o pow. 0,0217 ha. Ponadto jest właścicielem działki położonej w Z., obciążonej ograniczonym prawem rzeczowym na rzecz S. i J. B. polegającym na bezpłatnym, dożywotnim, niepodzielnym użytkowaniu połowy nieruchomości.

Organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), należności z tytułu składek mogą być w całości lub części umarzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. ZUS przytoczył także treść art. 28 ust. 2 u.s.u.s. przewidującego możliwość umorzenia należności w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności, art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. definiującego kiedy zachodzi całkowita nieściągalność (m.in. wówczas gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję lub gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne), a także art. 28 ust. 3a oraz §3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), dalej "rozporządzenie wykonawcze", zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek pomimo braku całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. ZUS podkreślił także uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu, co oznacza, że art. 28 u.s.u.s. nie rodzi dla organu obowiązku umarzania należności składkowych, a jedynie daje taką możliwość. Podał, że umorzenie składek powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

ZUS podkreślił, że zaległości figurujące na koncie rozliczeniowym M. C. dotyczą należności z tytułu składek na jej własne ubezpieczenia, tj. za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz za zatrudnionych pracowników. W zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, nie ma zastosowania zastrzeżenie zawarte w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Składki te mogą zatem być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

W ocenie organu w stosunku do zobowiązanej przesłanka całkowitej nieściągalności nie zachodzi. Zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej nie stanowi definitywnej rezygnacji z jej prowadzenia, a jedynie czasową przerwę aktywnego osiągania bieżących przychodów. Ponadto od 2 kwietnia 2013 r. strona zgłoszona jest do ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia w firmie P.. Organ zwrócił także uwagę na osiągany wysoki przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, co oznacza, że wnioskodawczyni posiadała możliwość spłaty zaległości względem ZUS. Zaznaczył także, że ww. nieruchomości mogą stanowić przedmiot zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Zebrane dowody wskazują jednoznacznie na posiadanie majątku przez zobowiązaną, z którego może być przeprowadzona egzekucja celem zaspokojenia należności. Organ podkreślił, że prowadzona wobec zobowiązanej egzekucja jest w dalszym ciągu aktualna. Dyrektor Oddziału ZUS nie stwierdził całkowitej nieściągalności i braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Zatem nie można jednoznacznie stwierdzić, że w toku podejmowanych czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływających na obniżenie zaległości składkowych.

ZUS podał także, że zakres odpowiedzialności płatnika składek określa art. 26 Ordynacji podatkowej, do stosowania którego odsyła Zakład art. 31 u.s.u.s. Stanowi on, że płatnik odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem. Dostrzegając zatem możliwość wyegzekwowania całości zaległości z tytułu nieopłaconych składek, Zakład odmawia umorzenia należności w oparciu o art. 28 u.s.u.s.

W ocenie organu, w stosunku do zobowiązanej nie zachodzą przesłanki umorzenia wynikające z indywidualnej sytuacji zobowiązanej, określone w §3 rozporządzenia wykonawczego. Umorzenie, o którym mowa w tym przepisie jest bowiem zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu np. na znikome źródło dochodów, stan zdrowia czy inne względy społeczne, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec ZUS. Organ zaznaczył, że sytuacja materialna wnioskodawczyni jest trudna, jednak nie daje podstaw aby uznać, że spłata przez nią zobowiązania z tytułu należności składkowych, mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej, tym bardziej, że dłużniczka nie wykazała, aby korzystała lub zamierzała korzystać z pomocy społecznej lub innych przewidzianych prawem form pomocy państwa dla osób pozostających w trudnej sytuacji życiowej. Organ nie kwestionuje, że jednorazowa wpłata na poczet należności ZUS dla strony nie jest możliwa, jednak jest możliwe przystąpienie do dobrowolnego i sukcesywnego uregulowania zaległych składek wobec ZUS w mniejszych kwotach. Zakład zaznaczył także, że w sprawie za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przemawia interes społeczny. Umorzenie należności mogłoby powodować uszczuplenie środków przeznaczonych na zapewnienie opieki zdrowotnej, a co za tym idzie uszczuplenie środków przeznaczonych na wypłatę pozostałych świadczeń, a zatem oznaczałoby, że nie jest zapewnione bezpieczeństwo socjalne społeczeństwa, jak również w zakresie ochrony zdrowia. Zakład podkreślił, że ubezpieczenia społeczne nie są nastawione na osiągnięcie zysku. W ocenie organu za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia przemawia również słuszny interes strony, gdyż umorzenie należności oznaczałoby, że płatnikowi po ustaleniu prawa do emerytury lub renty przyznano by niższe świadczenie.

ZUS podkreślił, że przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą na własny rachunek i ryzyko, a tym samym będący płatnikami składek zobligowani są z mocy samego prawa do regulowania należności publicznoprawnych, w tym także składkowych. Rozpatrując wniosek o umorzenie należności organ nie bada przyczyn, które spowodowały powstanie długu, ale bierze pod uwagę fakt istniejących zaległości, za powstanie których odpowiada przedsiębiorca.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wnioskodawczyni wniosła o umorzenie należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 26 347,84 zł wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu podniosła w szczególności, odnosząc się do wyliczonych przez organ kosztów utrzymania, że są to jedynie częściowe koszty utrzymania, do których dochodzą rachunki wyrównawcze okresów rozliczeniowych, co w przybliżeniu daje szacowany przez stronę koszt 1850 zł. Skarżąca podała, że poza tym należy mieć na względzie nieoszacowane koszty transportu publicznego, leków, żywności, odzieży oraz drobnych napraw w domu. Strona już aktualnie posiada ogromne trudności z wywiązywaniem się z zobowiązań wobec dostawców mediów. ZUS oszacował, że rodzinie pozostaje do dyspozycji kwota 463,27 zł netto oraz dochód jaki osiąga z tytułu umowy zlecenia. Zaznaczyła, że w czasie rozpatrywania jej wniosku przez ZUS osiągnęła w ciągu pierwszych czterech miesięcy 2013 r. dochód w wysokości 873,29 zł, a więc jej średni miesięczny dochód w ciągu pierwszych czterech miesięcy wyniósł 218,32 zł. Podała także, że nie może podać dokładnej kwoty dochodów ojca i pełnoletniego syna, ponieważ z faktu, że mieszkają razem pod jednym dachem nie wynika, że dysponuje tymi kwotami ani dokumentami, które są w ich posiadaniu. Dodatkowo ani ojciec ani syn nie zadeklarowali, że będą ją utrzymywać do końca życia, ani spłacać jej zobowiązania. Podkreśliła, że członkowie jej rodziny nie są pozbawieni prawa do dysponowania swoim majątkiem w sposób dowolny, na co nie ma wpływu – jej syn zaciągnął kredyt, którego miesięczna rata wynosi 413 zł. Nie zawsze zatem będzie mogła liczyć na wsparcie finansowe członków rodziny. W ocenie zobowiązanej wyliczona przez ZUS kwota nie gwarantuje bezpieczeństwa w sferze socjalno-bytowej. Strona załączyła karty informacyjne leczenia szpitalnego ojca S.B., z których wynika w szczególności, że jest on po ostrym zawale serca. Zobowiązana przedstawiła swoje perspektywy finansowe na przyszłość oraz dokonała symulacji ewentualnej spłaty zobowiązań względem Urzędu Skarbowego i ZUS-u. Zdaniem wnioskodawczyni, umorzenie składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą nie stoi w sprzeczności z interesem społecznym, albowiem do ustalenia wysokości świadczenia płatnika składek nie uwzględnia się okresu, za który nie zostały opłacone składki. Umorzenie jej należności jest wyjątkową sytuacją, mając na względzie niesienie wsparcia i pomocy osobom, które znalazły się w trudnej sytuacji. Jej nieszczęściem był okres nieopłacenia składek. Gdyby kryzys w jej branży i doprowadzenie jej osobistych finansów do ruiny miało miejsce wcześniej, w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r., do jej przypadku miałyby zastosowanie przepisy ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą.

Decyzją z dnia 3 lipca 2013r., nr [...], ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia 16 maja 2013 r. uznając, że jest ona prawidłowa.

Ponownie rozpoznając sprawę organ szczegółowo przedstawił posiadane przez stronę zobowiązania pieniężne oraz ponoszone opłaty za media. Organ zaznaczył, że od 2 kwietnia 2013 r. wnioskodawczyni zatrudniona jest na podstawie umowy zlecenia u płatnika FHU P. uzyskując z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 1200 zł brutto miesięcznie (kwota netto – 873,29 zł). Według przedłożonej przez zobowiązaną dokumentacji medycznej organ ustalił, że jej ojciec pozostaje w stałym leczeniu z rozpoznaniem stanu po ostrym zawale serca podwsierdziowego, ostrego zespołu wieńcowego, poszerzenia aorty wstępującej, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. Strona pozostaje natomiast w stałym leczeniu psychiatrycznym od 16 stycznia 2013 r.

ZUS ponownie zacytował przepisy u.s.u.s. oraz rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Podkreślił, że zaległości składkowe, do zapłaty których zobowiązana jest M. C. dotyczą należności za zatrudnionych pracowników oraz należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, tj. opłacającą składki na własne ubezpieczenia. ZUS stwierdził, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek oraz nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia w przypadku niestwierdzenia całkowitej nieściągalności, wobec czego nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności, które są określone w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Organ przyznał, że zobowiązana od 1 października 2011 r. nie prowadzi faktycznie działalności, jednakże w ocenie ZUS sytuacja ta nie ma charakteru trwałego i nieodwracalnego. Wykonywanie działalności zostało bowiem zawieszone, a zatem strona będzie miała możliwość jej wznowienia i uzyskania z tego tytułu profitów finansowych. ZUS wskazał na osiągane przez zobowiązaną od kwietnia 2013 r. dochody i posiadane nieruchomości. Dyrektor Oddziału ZUS będzie miał możliwość dalszego podejmowania w stosunku do majątku płatniczki czynności egzekucyjnych, dokonując między innymi zajęcia wierzytelności pieniężnej. Istnieje zatem wysokie prawdopodobieństwo, że w toku dalszych działań egzekucyjnych uzyska się kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne i jednocześnie wpływające na obniżenie zadłużenia składkowego. Podkreślono, że przez cały okres istnienia zobowiązania, ustawowym obowiązkiem ZUS-u jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków zmierzających do wyegzekwowania należności składkowych, a ich umorzenie stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. W ocenie organu aktualna sytuacja materialna zobowiązanej nie uzasadnia skorzystania z instytucji umorzenia należności składkowych. Podkreślono, że na gruncie u.s.u.s. zasadą pozostaje opłacanie składek, zaś ich umarzanie zarezerwowane jest dla sytuacji drastycznych i zupełnie wyjątkowych. Trudna sytuacja materialna zobowiązanej nie jest wystarczającym argumentem przemawiającym za umorzeniem należności, gdyż powinna ona jako profesjonalista wykazywać się odpowiednią starannością, zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować składki ubezpieczeniowe względem ZUS. Organ podał, że dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego kształtuje się w wysokości 2 889,47 zł. Na podstawie przedłożonych rachunków ustalono, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem kształtują się w wysokości 1075,16 zł., których ponoszenie obciąża nie tylko samą zobowiązaną, ale również rozciąga się na pozostałych członków rodziny, którzy powinni partycypować w ich regulowaniu. Podkreślono, że sytuacja finansowa osoby zobowiązanej do opłacenia należności i występującej z wnioskiem o ich umorzenie oceniana jest przez pryzmat uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków przez osoby wspólnie gospodarujące i zamieszkujące z zobowiązanym. A zatem ewentualny koszt wydatków ponoszonych przez płatniczkę kształtuje się w wysokości około 350 zł. Badając możliwości płatnicze strony organ uwzględnił okoliczność, że jej budżet domowy obciążony jest zobowiązaniem kredytowym spłacanym w wysokości 257,97 zł. W ocenie organu okoliczność ta wpływa na zdolności płatnicze zobowiązanej utrudniając uregulowanie zaległości względem ZUS, niemniej jednak nie może być wystarczającym uzasadnieniem dla uznania zasadności umorzenia należności składkowych, gdyż oznaczałoby to przerzucenie ekonomicznego ryzyka działalności na państwo i społeczeństwo. Ponieważ zobowiązania nie wykazuje zaległości w regulowaniu tych zobowiązań, należy uznać, że są one spłacane regularnie, co może świadczyć o posiadanych środkach finansowych na ten cel. Organ zaznaczył, że spłata zobowiązań względem innych instytucji, z pominięciem ZUS – dysponenta środków publicznych, mogłoby doprowadzić do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem ZUS-u. Zestawienie wszystkich kosztów ponoszonych przez zobowiązaną w kwocie 615,97 zł (ewentualny udział w płaceniu rachunków za media oraz rata zobowiązania kredytowego) z wielkością uzyskiwanego dochodu z tytułu umowy zlecenia prowadzi do wniosku, że środki pozostające do dyspozycji wnioskodawcy kształtują się w wysokości 257,32 zł. W ocenie organu kwota ta nie jest wysoka i może stwarzać trudności w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych przy jednoczesnej spłacie zadłużenia wobec ZUS. Pomimo tego sytuacja materialna, w jakiej znajduje się płatnik, nie wymusza konieczności korzystania przez zobowiązaną z pomocy finansowej opieki społecznej, np. w formie zasiłków celowych. Organ zaznaczył, że pozytywnie na ocenę stanu majątkowego płatniczki wpływa posiadanie przez nią majątku nieruchomego, który mógłby stanowić zabezpieczenie spłaty należności składkowych, a którego ewentualne spieniężenie umożliwiłoby całkowitą spłatę zadłużenia względem ZUS. Organ dostrzegł także możliwość uzyskiwania przez zobowiązaną dodatkowych dochodów pochodzących z wynajmu lokalu użytkowego będącego w jej posiadaniu. Zaznaczył, że strona nie przedstawiła żadnych dowodów wskazujących na niemożność bądź niezdolność do uzyskiwania dochodów, jak również nie wykazała, aby problemy zdrowotne ojca, w szczególności ewentualna konieczność sprawowania opieki nad nim wpływała na możliwość i wysokość uzyskiwanych aktualnie dochodów. Biorąc pod uwagę dokonane ustalenia organ uznał, że uiszczenie przez zobowiązaną zaległych składek na ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, z uwagi na uzyskiwanie dochodów z tytułu umowy zlecenia oraz posiadany majątek nieruchomy i możliwość czerpania z niego korzyści finansowych, nie doprowadzi do sytuacji, w której rodzina nie będzie dysponowała środkami finansowymi pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych, których jednym z podstawowych czynników jest umożliwienie utrzymania dobrego stanu zdrowia psychicznego i fizycznego oraz będzie zmuszona do korzystania z pomocy finansowej opieki społecznej.

W skardze na powyższą decyzję ZUS, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnioskodawczyni zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, art. 11, art. 77, art. 107§3 k.p.a., skutkujące błędnymi ustaleniami faktycznymi, mającymi istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w zakresie:

a. przyjęcia błędnej metody, jak i niewskazania podstaw wyliczenia miesięcznych kosztów utrzymania skarżącej i pozostałych osób z rodziny, przy nieuwzględnieniu wszelkich kosztów ponoszonych przez skarżącą;

b. przyjęcia, że skarżąca nie posiada zaległości płatniczych z tytułu zaciągniętego zobowiązania kredytowego, podczas gdy z przedłożonych dokumentów wynika fakt, że została ujawniona w rejestrze dłużników;

2. naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą okoliczności umożliwiające zaspokojenie świadczenia przez skarżącą, bez narażenia jej wraz z rodziną na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W związku z powyższym strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na jej własne ubezpieczenia, tj. za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz za zatrudnianych pracowników. W związku z treścią wniosku zastosowanie w sprawie miały przepisy art. 28 u.s.u.s.

Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Pojęcie "należności z tytułu składek" definiuje z kolei art. 24 ust. 2 u.s.u.s. Mieszczą się w nim zarówno same składki jak też odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkowa opłata. Na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, w myśl którego to należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, że w przypadku stwierdzenia, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności organ może w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że brzmienie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazuje, że brak jest podstaw do umorzenia na jego podstawie składek pracowniczych finansowanych przez płatnika. Ustawodawca postanowił zatem, że umorzeniu w oparciu o wskazaną podstawę prawną podlegają jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących płatnikami składek. Chodzi więc o należności przysługujące Zakładowi od płatnika z tytułu jego ubezpieczenia, nie ubezpieczenia pracowników.

Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, zaś w świetle § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego ustawodawca dał mu taką możliwość w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. zarówno przepis ust. 2 jak i ust. 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, że regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje zatem organowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania wskazanej ulgi. Podkreślić jednak należy, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym ZUS obowiązany jest do wnikliwej i rzetelnej analizy całokształtu okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero tak przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Tym samym, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki (odsetki) powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który, jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć ale nie musi. Tak więc kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Innymi słowy ocenie Sądu podlega to czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności. W wyroku z 16 listopada 1999 r., sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Podkreślono bowiem, że obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Przechodząc zatem do oceny wydanych w sprawie decyzji należy podkreślić, że zarówno w zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 maja 2013 r. nie zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącej, a więc związanych z przesłankami umorzenia zawartymi w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. W części wstępnej uzasadnienia przywołano bowiem wszelkie istotne z punktu widzenia sprawy okoliczności faktyczne wynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego, które następnie w sposób logiczny i przekonywujący odniesiono do ustawowych zapisów.

W rozpoznanej sprawie organ prawidłowo ustalił, że wobec skarżącej nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności. W tym zakresie organ słusznie skoncentrował się na przybliżeniu źródeł przychodów wnioskodawczyni podając, że pobiera od kwietnia 2013 r. wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w wysokości 873,29 zł netto miesięcznie. Wziął także pod uwagę dochody uzyskiwane przez członków rodziny skarżącej, tj. świadczenie emerytalne jej ojca w wysokości 1 275,11 zł oraz świadczenie rentowe syna w wysokości 741,07 zł. Niemniej istotnym dla sprawy były ustalenia faktyczne dotyczące posiadanych przez skarżącą nieruchomości, na których ZUS jako wierzyciel może ustanowić hipotekę przymusową jako zabezpieczenie spłaty należności składkowych, co zabezpiecza możliwość dochodzenia należności z tego przedmiotu majątkowego również po upływie terminu przedawnienia (art. 24 ust. 5 u.s.u.s.). Organ prawidłowo w konsekwencji wskazał na możliwość skutecznego prowadzenia egzekucji. Słusznie dostrzegł także możliwość sprzedaży jednej z nieruchomości i uzyskania w ten sposób środków na całkowitą spłatę zadłużenia. Sąd stwierdza w związku z tym, że wskazane wyżej okoliczności niewątpliwie stanowią przeszkodę dla wydania decyzji w przedmiocie umorzenia składek, stosownie do przepisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s., który wymaga, aby zaistniała całkowita nieściągalność składek, co w sprawie nie ma miejsca.

W tej sytuacji Zakład słusznie skoncentrował się na ustaleniu, czy w sprawie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i przepisach rozporządzenia wydanego na podstawie delegacji przewidzianej w art. 28 ust. 3b tej ustawy. Dokonanie oceny także w tym zakresie nie może budzić zastrzeżeń. Przepisy rozporządzenia wykonawczego, dotyczące umarzania należności z tytułu składek, wskazują, że zastosowanie tego rodzaju ulgi ograniczone jest jedynie do wyjątkowych, szczególnie trudnych sytuacji. Dodatkowo, obowiązek wykazania wymienionych w rozporządzeniu przesłanek spoczywa na składającym wniosek o umorzenie należności. Zakład skupił się – prawidłowo – na wykazaniu istnienia (bądź braku) okoliczności wprost wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Odrzucić przy tym należało z góry szczególną przesłankę umorzenia zaległości, wymienioną w § 3 ust. 1 pkt 2, gdyż skarżąca nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności. W związku z tym w zaskarżonej decyzji poddano analizie z jednej strony dochody uzyskiwane przez skarżącą i członków jej rodziny, z drugiej zaś ponoszone – na podstawie przedłożonych przez stronę rachunków – wydatki (opłaty związane z prowadzonym gospodarstwem domowym), ustalając, że pozostająca do dyspozycji strony kwota nie jest wysoka i może stwarzać trudności w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych przy jednoczesnej spłacie zadłużenia wobec ZUS. Sąd zauważa jednak, że niewątpliwie strona ma możliwość uzyskania dodatkowych środków finansowych, choćby – jak to słusznie zaznaczył organ – ze sprzedaży jednej z posiadanych nieruchomości. Jeśli chodzi o wskazywaną przez skarżącą w skardze okoliczność posiadania zaległości płatniczych z tytułu zaciągniętego zobowiązania kredytowego, co nie zostało uwzględnione przez organ, należy podkreślić, że ZUS ustalił, że strona posiada kredyt gotówkowy w kwocie 7 135,77 zł, a wysokość miesięcznej raty wynosi 257 zł. Umowa o kredyt gotówkowy została zawarta z S. Bank S.A. w dniu 12 września 2011 r. Strona w toku postępowania administracyjnego nie podnosiła okoliczności zalegania z płatnościami z tego tytułu. Z przedłożonego przez skarżąca powiadomienia z Krajowego Rejestru Długów nie wynika, aby niezapłacone zobowiązania dotyczyły ww. kredytu, gdyż informacja ta nie została wpisana na wniosek banku S. jako wierzyciela. W konsekwencji ZUS prawidłowo uznał, że obciążenie budżetu domowego zobowiązaniem kredytowym ma wpływ na możliwości płatnicze zobowiązanej, niemniej jednak okoliczność ta nie może być wzięta pod uwagę jako przesłanka umorzenia, gdyż doprowadziłoby to uprzywilejowana innych wierzycieli kosztem ZUS.

W kontekście regulacji przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego organ w oparciu o przedłożone zaświadczenie ustalił, że skarżąca pozostaje w stałym leczeniu psychiatrycznym, jednak choroba ta nie uniemożliwia jej podejmowania aktywności zawodowej o czym świadczy fakt pozostawania w zatrudnieniu w firmie P. Skarżąca nie wykazała także, aby ewentualna konieczność sprawowania opieki nad ojcem wpływała na możliwość i wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów.

Sąd podkreśla, że ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącą na okoliczność jej sytuacji finansowej i osobistej. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie niewadliwych ustaleń faktycznych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie znaczy, że dowody te nie zostały wyczerpująco rozpatrzone. Co istotne, przed wydaniem decyzji organ poinformował wnioskodawczynię o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a zatem zgodnie z przepisami procedury zapewniono jej możliwość zajęcia stanowiska w przedmiocie wyników postępowania dowodowego, a ewentualne wyjaśnienia mogłyby posłużyć organowi administracji publicznej do ustalenia istotnych okoliczności sprawy, do uzupełnienia twierdzeń strony czy do ujawnienia środków dowodowych. Skarżąca zapoznała się z całością materiału dowodowego i nie wniosła żadnych zastrzeżeń oraz nie składała żadnych nowych żądań.

Reasumując, należy jeszcze raz przypomnieć, że decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego. W ocenie Sądu wydanie zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego z uwzględnieniem oświadczeń skarżącej. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej strony. Następnie dokonano prawidłowej oceny ustalonych w ten sposób okoliczności przez pryzmat przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia wykonawczego. W tych warunkach jako nieusprawiedliwione należało uznać podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W konsekwencji organ prawidłowo stwierdził w okolicznościach niniejszej sprawy, że sytuacja skarżącej nie wyczerpuje całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku.

Mając powyższe na uwadze, działając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd orzekł o oddaleniu skargi.