Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 488/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 września 2021 r. sprawy ze skargi E.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej jako k.p.a.), w związku z art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej jako u.ś.r.), odmówił E.P. świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad P.P.

Z uzasadnienia decyzji wynika, iż wnioskiem z dnia [...] listopada 2020 r. E.P. zwróciła się do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa i wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze świadczeniem opieki na rzecz niepełnosprawnego syna P.P., będącą wyrównaniem świadczenia pielęgnacyjnego do otrzymywanego świadczenia emerytalnego. Jak wynika z dołączonej przez stronę decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2020 r., wnioskodawczyni pobiera emeryturę w wysokości 1025 zł netto, przy czym zwróciła się o wypłatę świadczenia w wysokości 805 zł, będącego różnicą pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą otrzymywanej emerytury. Zdaniem organu zaistnienie negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego następuje z chwilą, gdy dana osoba legitymuje się ważną i ostateczną decyzją administracyjną przyznającą takie świadczenie. Ustawodawca nie przewidział możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem emerytalnym a świadczeniem pielęgnacyjnym, ewentualnie dopłatą wyrównującą niższe świadczenie. Organy administracji nie mają żadnej podstawy prawnej by w zaistniałej sytuacji dokonać swoistego "wyrównania" pomiędzy kwotą przyznanej emerytury a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego ani nie mogą pomijać okoliczności, że emerytura jest stronie wypłacana, co powoduje wykluczenie z kręgu uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Samo ewentualne wstrzymanie wypłaty świadczenia emerytalnego nie znajdzie również zastosowania, bowiem uprawnienie do emerytury nadal stronie przysługuje. Bez znaczenia przy tym jest, czy ustalone świadczenie jest przez osobę sprawującą opiekę realizowane. Rezygnacja z emerytury w żaden sposób nie wpłynie na ocenę spełnienia przez stronę przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Powołana ustawa nie przewiduje też możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a świadczeniem wymienionym w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zależności od tego, które ze świadczeń jest dla strony bardziej korzystne. Jeżeli osoba sprawująca opiekę jest uprawniona do emerytury z ZUS, nawet w przypadku, gdy emerytura jest zawieszona, nie jest osobą uprawnioną do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ zawieszenie wypłaty świadczenia emerytalnego nie powoduje tego, że nie istnieje ustalone do niego prawo. Tym samym przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie zostanie spełniona.

Na skutek złożonego przez stronę odwołania, decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 17 ust.1 ust.5 pkt 1 lit.a u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

SKO zwróciło uwagę, iż obecnie E.P. otrzymuje emeryturę przyznaną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, której wysokość jest niższa od kwoty świadczenia pielęgnacyjnego (wysokość emerytury od 1 marca 2020 r. to 1.025 zł miesięcznie netto). W świetle treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. emerytury. Z art. 17 u.ś.r. wynika, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, poza wypełnieniem przesłanek podmiotowych, muszą zaistnieć łącznie dwie przesłanki natury przedmiotowej. Pierwsza z nich ma charakter pozytywny i polega, co do zasady, albo na niepodejmowaniu, albo na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą uprawnioną (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Druga zaś ma charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) lub b) u.ś.r.). Przepis art. 17 u.ś.r. stanowi zatem zamkniętą regulację normującą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego względu nie można prawa do niego wywodzić z innych niż wskazanych w treści tego przepisu zdarzeń i sytuacji, ani z innych ustaw.

W aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu prawa regulującego kwestię przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, stanowiącego różnicę między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a pobieraną emeryturą. Ustawodawca przyjął, że korzystniejsza z punktu widzenia osoby uprawnionej do tego świadczenia i osoby pozostającej pod opieką, jest sytuacja, w której dana osoba, także ta opiekująca się dzieckiem niepełnosprawnym, zaspokaja potrzeby swojej rodziny z emerytury. Świadczy o tym mechanizm działania szeroko rozumianego systemu zabezpieczenia społecznego, co więcej z emerytury nie można przejść na świadczenie pielęgnacyjne. Nie ma natomiast przeszkód prawnych, aby ze świadczenia pielęgnacyjnego przejść na emeryturę, gdy osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego osiągnie ustawowo określony wiek emerytalny i wymagany okres ubezpieczenia, ponieważ za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne opłacane są składki na ubezpieczenia społeczne. Odmowa przyznania osobom mającym ustalone prawo do emerytury świadczenia pielęgnacyjnego nie narusza zasady równości, bowiem cechą istotną osób mających uzyskać świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o przepisy u.ś.r. jest to, że nie uzyskują dochodów z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Osoba, której przyznano emeryturę, dochód taki posiada. Ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z tytułu emerytury powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego i zwrócił uwagę na brak regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia o najwyższej kwotowo wysokości (świadczenia pielęgnacyjnego z równoczesnym zawieszeniem prawa do emerytury), czy też wstrzymaniem wypłaty niższego kwotowo świadczenia oraz regulacji wskazującej czy organ jest związany żądaniem strony w zakresie wnioskowanego świadczenia (jako najkorzystniejszego), czy też że to organ z urzędu ocenia, które ze świadczeń jest dla wnioskodawcy najbardziej korzystne. Kolegium zwróciło także uwagę na wyrok z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust.1 Konstytucji RP. Wyrok ten nie stwierdził jednak niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie braku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, a odnosił się tylko do osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Ponadto bez wcześniejszego wyeliminowania decyzji przyznającej prawo do emerytury przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe. Świadczenie emerytalne, choć niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, jest świadczeniem pewnym i stabilnym. Dotychczas w systemie zabezpieczeń społecznych nie doszło do wygaszenia decyzji emerytalnych, za to doszło do wygaszenia decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Gdyby ustawodawca, mając na względzie rozwiązania systemowe pomocy publicznej, przewidywał możliwość wyboru pomiędzy świadczeniem, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. a świadczeniem pielęgnacyjnym, dałby temu wyraz w zapisie ustawowym.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że zróżnicowanie uprawnień do pomocy ze strony Państwa nie stanowi samo w sobie naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP, gdyż osoba posiadająca zaopatrzenie emerytalne nie znajduje się w takiej samej sytuacji jak osoba, która z racji sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dochodów nie osiąga. Ustawodawca nie przewidział możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem emerytalnym a świadczeniem pielęgnacyjnym, ewentualnie dopłatą wyrównującą niższe świadczenie. Takiej podstawy nie daje również przepis art. 69 Konstytucji RP, ani przepis art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. W przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszeń art. 28 pkt 1, i pkt 2 lit. c Konwencji ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych z dnia 13 grudnia 2006 r., albowiem odwołująca posiada ustalone prawo do emerytury ma więc stałe źródło dochodów. Odrębną sprawą jest poziom tych dochodów oraz ich relacja do świadczeń pomocowych, jest on kształtowany polityką Państwa według możliwości budżetowych.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego E.P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., zarzucając błędną wykładnię art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 u.ś.r. w związku z art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych, polegającej na pominięciu celów u.ś.r. wyinterpretowanych wprost z przepisów ustawy jako zmierzających do ochrony podmiotów słabszych w ramach systemu zaopatrzenia społecznego, a tym samym naruszenie norm ustawy zasadniczej nakazujących ochronę przez organy państwowe osób dotkniętych niepełnosprawnością oraz ich rodzin, a co za tym idzie, zaniechanie dokonania wykładni systemowej i skupienie się wyłącznie na efektach wykładni literalnej. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania sprawy, w tym poprzez nakazanie organom przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy świadczeniem należnym a wypłacanym zasiłkiem emerytalnym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie w całości, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. Zgodnie z treścią cytowanego art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożyła skarżąca, natomiast organ terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o tym fakcie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Jeśli chodzi o kwestie wymagające rozważenia, stan faktyczny sprawy został prawidłowo wyjaśniony, zaś istota sporu dotyczy analizy prawnej związanej z przesłanką uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie pobiera emeryturę. Literalne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie przewiduje możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi mającemu ustalone prawo do emerytury , co powoduje zasadniczą kontrowersję sprawy, sprowadzającą się do analizy tego przepisu z punktu widzenia celów i funkcji świadczenia pielęgnacyjnego, w perspektywie aksjologii konstytucyjnej. Zdaniem Sądu te właśnie względy uzasadniają potrzebę "przełamania" brzmienia językowego powołanego przepisu w niniejszej sprawie.

Tym samym niniejszy skład, mając na względzie ustrojową funkcję sądu administracyjnego jako gwaranta praw i wolności obywatelskich, opowiada się za koncepcją dopuszczającą taką możliwość w jednostkowych sprawach na podstawie szczególnych okoliczności, sprowadzających się generalnie do naruszenia pewnych podstawowych w systemie prawa zasad i chronionych przez nie wartości.

Potrzeba takiego aktywizmu sędziowskiego uzasadniana jest oceną całego kontekstu prawno-społeczno-ekonomicznego, w okresie od momentu wejścia w życie rozważanego przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. do jego dzisiejszych zastosowań. Trzymając się prezentowanej w tutejszym sądzie linii orzeczniczej i zawartej w niej argumentacji podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne zostało wprowadzone do systemu zabezpieczenia społecznego w celu skompensowania osobom pracującym całkowitego braku możliwości zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lub całkowitej rezygnacji z nich) wynikającego ze sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Emerytura jest natomiast comiesięcznym świadczeniem pieniężnym przysługującym ubezpieczonemu, który zaprzestał aktywności zawodowej, za przepracowanie określonej liczby lat i po osiągnięciu określonego wieku. Repartycyjno-kapitałowy system emerytalny funkcjonujący w Polsce służy zabezpieczeniu jego uczestnikom dochodów po zakończeniu aktywności zawodowej w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego. System ten służyć ma zapewnieniu bezpieczeństwa wszystkim obywatelom, dając jednocześnie możliwość wypełnienia państwu zobowiązań zaciągniętych w przeszłości oraz gwarantując sprawiedliwość społeczną, stabilność i sprawne funkcjonowanie tego systemu przez wiele pokoleń (por. A. Nowacka, A. Ścibło, Uwarunkowania systemu emerytalnego w Polsce, Zeszyty Naukowe PWSZ w Płocku. Tom 25/2017, s. 189–201). Istotnym elementem systemu emerytalnego jest "kapitałowy" charakter składki odprowadzanej od wynagrodzenia osoby pracującej przez cały, stosunkowo długi okres wymagany do nabycia prawa do świadczenia emerytalnego.

Jak podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie, szczególna ochrona praw emerytalnych pozostaje w ścisłym związku nie tylko z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, ale także z zasadą wzajemności świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Ubezpieczony biorący udział w tworzeniu funduszu ubezpieczeniowego, z którego wypłacane są świadczenia oczekuje, że w razie zajścia określonych zdarzeń uniemożliwiających mu działalność zarobkową, uzyska świadczenia określone przez prawo. Osoba ubezpieczona ma więc prawo oczekiwać, że w razie niemożności kontynuowania zatrudnienia po spełnieniu przesłanek określonych w odpowiednich przepisach i po złożeniu odpowiednio udokumentowanego wniosku uzyska świadczenie emerytalne (por. M. Florczak-Wątor Monika w: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, teza 3 do art. 67). Choć treść tej gwarancji nie ma charakteru stricte kapitałowego, to jednak prawo żądania, z osiągnięciem określonego wieku, wypłaty świadczenia skalkulowanego na podstawie rachunku ubezpieczeniowego podlega ochronie konstytucyjnej i wymaga poszanowania ze strony ustawodawcy w razie modyfikacji systemu emerytalnego (por. wyrok trybunału Konstytucyjnego z 4 listopada 2015 r., K 1/14, OTK-A 2015/10/163). Wiąże się z tym także prawo do waloryzacji tego świadczenia (por. wyrok TK z 22 października 2001 r., SK 16/01,OTK 2001/7/214).

W sytuacji, gdy wymagany ustawą okres faktycznej pracy w ostatecznym rezultacie skutkuje przyznaniem jednostce świadczenia emerytalnego w wysokości mniejszej niż wysokość świadczenia zastępczego o charakterze kompensacyjnym, powstaje pytanie o zgodność takiego rozwiązania z konstytucyjnym prawem do zabezpieczenia społecznego wyrażonym w art. 67 Konstytucji RP oraz zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) oraz udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej i osobom niepełnosprawnym (art. 69 i art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP).

Konieczność rewizji poglądu na temat związania brzmieniem tekstowym przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynika również z tego, że w ciągu kilkunastu lat doszło do istotnej zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając bowiem w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych i wyłączając możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń (w tym emerytalnych) ustawodawca jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota sporo niższa od wysokości najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Można zatem uznać, że intencją ustawodawcy wprowadzającego takie wyłączenie było to, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe (por. wyrok NSA z 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie wynosiło 1.583 zł, podczas gdy najniższa emerytura wynosiła 878 zł. W toku rozpatrywania sprawy administracyjnej świadczenie pielęgnacyjne wynosiło 1.830,00 zł, a obecnie od 1 stycznia 2021 r. wynosi 1.971,00 zł miesięcznie.

Za zróżnicowaniem sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającym na pozbawieniu świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy otrzymują świadczenia niższe, wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., nie przemawia również stan finansów państwa. Świadczy o tym wprowadzenie w ostatnich latach nowych programów przyznających w dużej skali świadczenia socjalne, także osobom zamożnym (świadczenie wychowawcze, świadczenia z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego) oraz zapowiedzi daleko idącego rozszerzenia takich programów w najbliższym czasie. Argument o solidarności społecznej i równości stosowany do usprawiedliwiania wielu bieżących uprawnień i świadczeń socjalnych, kierowanych nie tylko do osób o najniższych dochodach (w tym emertytalnych i rentowych), tym bardziej jest aktualny w niniejszym przypadku.

Należy również mieć na uwadze, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że z powodu sprawowania opieki po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

Z tych też względów, kierując się wyrażoną art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, Sąd w oparciu o zasadę równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasadę (obowiązek) udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej oraz osobom niepełnosprawnym (art. 69 i art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP) dokonał "prokonstytucyjnej" wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś. r.

Mając na uwadze zawarte w decyzji Kolegium wątpliwości co do trybu realizacji przedmiotowego prawa w postaci tzw. wyrównania różnicy oraz rysujące się w orzecznictwie jako dominujące zapatrywanie, Sąd opowiada się za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego, nie zaś tak jak tutejszy Sąd uznawał w swoich pierwszych orzeczeniach wydanych w tym przedmiocie, za przyznaniem stronie różnicy między świadczeniami. Ten pogląd znajduje wsparcie w art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (wersja obowiązująca na dzień wydania niniejszego wyroku – t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 291; dalej u.e.r.f.u.s.), w myśl którego w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych aktów normatywnych, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne uznać należy jednak, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tzn. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Stosownie do treści tego przepisu prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty.

Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur.

Odnosząc tę konstrukcję do kontrolowanej sprawy należy wskazać, że organ powinien stronę o niej poinformować czyli zapewnić jej możliwość złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty (art. 9 k.p.a. i 79a k.p.a.). Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, iż zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie tego wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej świadczenia nawet przez krótki czas.

W niniejszej sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały o możliwości zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwały jej też do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Skutkowało to przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja organu I instancji, została wydana w konsekwencji nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji.

Rozstrzygając sprawę ponownie, organy zastosują się do oceny prawnej, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku (art. 153 p.p.s.a.).