Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 87/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6041 Profilaktyka  i   rozwiązywanie  problemów alkoholowych, ustalanie liczby punktów sprzedaży,  zasad  usytuowania miejsc
Hasła tematyczne: Przeciwdziałanie alkoholizmowi
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędziowie NSA Rafał Batorowicz Bożena Wieczorska Protokolant Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2006 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. A. "A." Export-Import ZUPH w U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2006 r. sygn. akt III SA/Gd 234/05 w sprawie ze skargi W. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 15 lutego 2005 r. Nr [...] w przedmiocie sprzedaży napojów alkoholowych oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 4 stycznia 2006 r., sygn. akt III SA/Gd 234/05, oddalił skargę W. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 15 lutego 2005 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych.

Sąd oparł się na następującym stanie faktycznym sprawy.

Decyzją z dnia 27 października 2004 r., nr [...] Burmistrz Miasta U., po ponownym rozpoznaniu sprawy, orzekł o cofnięciu W. A. prowadzącemu przedsiębiorstwo pod nazwą "A." Export-Import z siedzibą w U., ul. J. zezwolenie nr [...] z dnia 31 grudnia 2003 r. na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych zawierających do 4,5% alkoholu oraz piwa zawierającego powyżej 4,5% alkoholu uprawniające do sprzedaży i podawania napojów alkoholowych w Barze Bistro "K." zlokalizowanym w U. przy ul. L.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że zgodnie z art. 18 ust. 7 pkt 5 ustawy z dnia 26 października 1982 r. - o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz.U. z 2002 r., Nr 147, poz. 1231 z późno zm.) – dalej: w.t.p.a. - warunkiem prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych jest posiadanie tytułu prawnego do korzystania z lokalu stanowiącego punkt sprzedaży. Nieprzestrzeganie określonych w ustawie warunków sprzedaży napojów alkoholowych powoduje cofnięcie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, co wynika z art. 18 ust. 10 pkt 2 w.t.p.a. Organ stwierdził, że z urzędu jest mu wiadome, że strona utraciła prawo do lokalu, w którym jest zlokalizowany Bar Bistro "K.". Umowa poddzierżawy zawarta przez stronę z "K." Ł.-W. Spółka Jawna, na która powołuje się strona nie mogła być uznana za tytuł prawny do korzystania z lokalu stanowiącego punkt sprzedaży alkoholu. Nadto organ stwierdził, że bezsporny jest fakt, że z dniem 31 maja 2004 r. L. Ł.-W. przestała być dzierżawcą gruntu pod budynkiem, w którym usytuowany jest Bar Bistro "K.". Jednocześnie organ przypomniał, że dzierżawcą omawianego terenu nigdy nie była spółka jawna "K." Ł.-W., ani spółka cywilna "K.", lecz wyłącznie L. Ł.-W. i to tylko ona mogła do 31 maja 2004 r. dysponować powyższym gruntem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. rozpatrując sprawę decyzją z dnia 15 lutego 2005 r., nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

Organ stwierdził, że odwołanie nie jest zasadne i nie może być uwzględnione, gdyż decyzja w sprawie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych określonych w zezwoleniu jest zgodna z prawem, a szczególnie przepisem art. 18 ust. 10 pkt 2 w.t.p.a.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w dniu 31 grudnia 2003 r. W. A. "A." Export-Import Zakład Usługowo-Produkcyjno-Handlowy w U. złożył wniosek o wydanie zezwoleń na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych w Barze Bistro "K." w U. ul. L. Do wniosku dołączono m.in. umowę poddzierżawy zawartą w dniu 31 grudnia 2003 r. pomiędzy J. W., L. Ł.-W., K. J. wspólnikami Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego "K." spółka cywilna a W. A. "A." Export-Import Zakład Usługowo-Produkcyjno-Handlowy. W § 1 umowy poddzierżawiający oświadczył, że posiada tytuł prawny do lokalu gastronomicznego Bar Bistro "K." znajdujący się w U. przy ul. L. Organ wskazał, że tytuł prawny (umowę dzierżawy) posiadała Pani L. Ł.-W. Burmistrz Miasta U. w dniu 31 grudnia 2003 r. wydał wnioskowane zezwolenia określając ich ważność w okresie od 1 stycznia 2004 r. do 31 grudnia 2007 r.

Organ wskazał także, że właścicielem gruntu, na którym posadowiony jest punkt sprzedaży Bar Bistro "K." jest Gmina Miejska U. Z aneksu z dnia 24 czerwca 1999 r. do umowy dzierżawy [...] z dnia 23 lipca 1990 r. zawartej pomiędzy Gminą Miejską U. a L. Ł.-W. wynikało, że oddano w dzierżawę okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 maja 2004 r. teren komunalny pod częścią obiektu gastronomicznego "K." położonego w U. przy ul. L. Z § 1 ust. 2 umowy wynika, że z dniem 31 maja 2004 r. umowa wygasa. Ponadto z § 4 umowy wynika, że dzierżawca nie może bez pisemnej zgody Wydzierżawiającej oddawać, użyczać lub poddzierżawiać przedmiotu dzierżawy osobom trzecim.

Organ odwoławczy stwierdził, że akta sprawy nie wskazują, aby po wygaśnięciu z dniem 31 maja 2004 r. umowy dzierżawy zawartej z Panią L. Ł.-W., odwołujący się uzyskał tytuł prawny do lokalu, w którym prowadzona jest sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych. Posiadanie tytułu prawnego do korzystania z lokalu stanowiącego punkt sprzedaży, zgodnie z art. 18 ust. 7 pkt 5 w.t.p.a. jest warunkiem prowadzenia sprzedaży, a nieprzestrzeganie tych warunków obliguje organ zezwalający do wydania decyzji o cofnięciu zezwolenia na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych, co wynika z art. 18 ust. 10 pkt 2 w.t.p.a. Zdaniem organu tytułu prawnego nie może stanowić załączona do odwołania decyzja zezwalająca na użytkowanie Pani L. Ł.-W. pawilonu gastronomicznego "K." w U.

Orzekając w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, odnosząc się w pierwszej kolejności do twierdzenia skarżącego, że dzierżawa spornej nieruchomości została przedłużona na czas nieoznaczony na mocy art. 674 w związku z art. 694 k.c, stwierdził, że nie może się z nim zgodzić. Przepis art. 674 w związku z art. 694 k.c. stanowi, że jeżeli po upływie terminu oznaczonego w umowie albo w wypowiedzeniu dzierżawca używa nadal rzeczy za zgodą wydzierżawiającego, poczytuje się w razie wątpliwości, że dzierżawa została przedłużony na czas nie oznaczony. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika bezspornie, że w/w umowa dzierżawy wygasła i nie doszło do jej przedłużenia. W piśmie z dnia 3 czerwca 2004 r. skierowanym do wspólników Spółki jawnej "K." w tym do L. Ł.-W., Burmistrz Miasta U. odpowiadając na wniosek dotyczący przedłużenia o okres jednego roku umowy dzierżawy przedmiotowego gruntu, stwierdził, że nie ma możliwości zawarcia nowej umowy dzierżawy nieruchomości. Jednocześnie poinformował zainteresowanych o wysokości stawek za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Sąd powołując się na treść wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2003 r. sygn. akt V CKN 1754/00 tj.: " W świetle art. 674 w zw. z art. 694 k.c. do przedłużenia dzierżawy nie wystarczy samo używanie rzeczy przez dzierżawcą po upływie terminu oznaczonego w umowie, lecz konieczne jest, aby używanie to odbywało się za wyraźną lub chociażby domniemaną zgodą wynajmującego, wyrażoną jednak w sposób dostatecznie czytelny (art. 60 kc). " uznał, że w tym przypadku takiej zgody na przedłużenie umowy dzierżawy przez wydzierżawiającego nie było.

Zdaniem Sądu I instancji nie może tego stanowiska zmienić również fakt, że gmina wyraziła wolę przekazania L. Ł.-W. przedmiotowego gruntu w użytkowanie wieczyste w trybie art. 207 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Cytowany przepis daje osobom, które były posiadaczami nieruchomości stanowiących własność gminy w dniu 5 grudnia 1990 r. i pozostawały nimi nadal w dniu 1 stycznia 1998 r., prawo żądania oddania nieruchomości w drodze umowy w użytkowanie wieczyste wraz z przeniesieniem własności budynków, jeżeli zabudowały te nieruchomości na podstawie pozwolenia na budowę z lokalizacją stałą. W cenie Sądu wynika z tego, że uznanie roszczenia A. Ł.-W. w żadnym wypadku nie może stanowić potwierdzenia istnienia jej tytułu do gruntu tym bardziej, że w piśmie z dnia 24 czerwca 2004 r. Burmistrz Miasta U. stwierdził, że wniosku w sprawie nabycia nieruchomości w trybie art. 207 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie należy łączyć z koniecznością przekazania przedmiotowych gruntów Gminie. W końcowym fragmencie tego pisma wyznaczono również kolejny termin przekazania przedmiotowego terenu właścicielowi - tj. Gminie.

Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji stwierdził, że wprawdzie L. Ł.-W. nadal korzystała z przedmiotowego gruntu, to jednak od dnia 1 czerwca 2004 r. było to jedynie korzystanie bez tytułu prawnego i tym samym za takie należy uznać korzystanie przez skarżącego z lokalu, w którym prowadzona była sprzedaż napojów alkoholowych.

Sąd nie podziela również stanowiska skarżącego, że umowa dzierżawy i umowa pod-dzierżawy były zupełnie oddzielnymi umowami i wygaśnięcie jednej nie miało wpływu na ważność drugiej, gdyż stosunek wynikający z zawartej przez dzierżawcę umowy poddzierżawy rozwiązuje się najpóźniej z chwilą zakończenia dzierżawy. W aneksie z dnia 25 czerwca 1999 r. do umowy dzierżawy z dnia 23 lipca 1990 r. wprowadzono zapis, że umowa ta wygasa z dniem 31 maja 2004 r., zatem z tym też dniem wygasła umowa poddzierżawy zawarta przez skarżącego ze wspólnikami spółki "K.". Nie ma przy tym znaczenia fakt, że w w/w umowie w § 5 ust. 1 strony ustaliły, że została ona zawarta na okres ważności zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.

Sąd zwrócił uwagę na fakt, że bezzasadnie organy obu instancji zajęły stanowisko odnośnie kwestii ważności w/w umowy poddzierżawy, bowiem nie posiadają kompetencji do oceniania ważności umów cywilnoprawnych. Nadto kwestia posiadania tytułu prawnego do lokalu została ustalona w postępowaniu w sprawie udzielenia skarżącemu zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, gdzie skarżący wskazał umowę poddzierżawy jako tytuł prawny do lokalu., w którym miała być prowadzona sprzedaż napojów alkoholowych. Uchybienie to nie miało jednak wpływu na ocenę trafności podjętego przez organy rozstrzygnięcia.

Podsumowując powyższe Sąd stwierdził, że w toku prowadzonego postępowania organy nie naruszyły obowiązujących w dacie orzekania przepisów prawa materialnego.

W trakcie prowadzonego postępowania Sąd nie stwierdził również naruszeń prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w szczególności odnosi się to do wymienionych w skardze postanowień art. 6, 8, 10 § 1 i art. 81 w związku z art. 140 k.p.a. oraz art. 7, 77 i 136. Przepisy art. 6, 7, 8 i 10 statuują zasady ogólne postępowania administracyjnego: art. 6 zasadę praworządności, art. 7 zasadę prawdy obiektywnej, art. 8 zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. art. 10 zasadę czynnego udziału strony w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. W rozpatrywanym przypadku organ administracji w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia szczegółowo wykazał czym kierował się przy dokonywaniu ustaleń oraz ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Nie można też w świetle tego co Sąd stwierdził powyżej uznać za zasadne twierdzenie skarżącego o naruszenie przepisów art. 7, art. 77 i art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego, bowiem nie doszło w sprawie do wyjaśnienia w sposób dokładny stanu faktycznego będącego podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Prowadzone w tym zakresie postępowanie nie miało charakteru dowolnego i nie naruszało obowiązujących przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na jego wynik. Wprawdzie, na co zwrócił uwagę skarżący w skardze, w postępowaniu przed organem drugiej instancji doszło do uzupełnienia postępowania dowodowego w sprawie, o czym nie został on poinformowany. Dowody te stanowiły jednak jedynie potwierdzenie dokonanych przez organ pierwszej instancji ustaleń odnośnie wygaśnięcia umowy dzierżawy i nie spowodowały zmiany w ustaleniach stanu faktycznego sprawy. Tym samym mimo, że takie działanie stanowiło naruszenie przepisów art. 10 § 1 i art. 81 w związku z art. 140 k.p.a. to jednak zdaniem Sądu naruszenie to nie miało istotnego wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem twierdzić, że skarżący nie brał udziału w postępowaniu odwoławczym w sytuacji, gdy do jego wszczęcia doszło na skutek złożonego przez niego odwołania. Nadto, mając świadomości toczącego się po raz kolejny przed organem drugiej instancji postępowania skarżący miał możliwość składania wniosków dowodowych w sprawie. Również termin pomiędzy datą złożenia odwołania a data podjęcia zaskarżonej decyzji umożliwiał stronie zajęcie stanowiska w sprawie, a co za tym idzie również ochronę własnych interesów.

W. A. "A." Export-Import Zakład Usługowo-Produkcyjno-Handlowy wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnosząc o uchylenie go w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. - zarzucił:

- rażące naruszenie prawa poprzez przyjęcie, że skarżący W. A. utracił tytuł prawny do korzystania z lokalu stanowiącego punkt sprzedaży, tj. naruszenie art. 18 ust. 7 pkt 5 w.t.p.a., podczas gdy tytuł prawny do korzystania z lokalu posiadał wobec zawarcia umowy z L. Ł.-W., która taki tytuł prawny posiadała pomimo wygaśnięcia umowy dzierżawy.

Zdaniem skarżącego WSA w Gdańsku dokonał zawężającej wykładni pojęcia tytułu prawnego do lokalu, a także pominął istotne sformułowanie przepisu jako jednej z przesłanek do wydania pozwolenia na podawanie alkoholu, a mianowicie "tytuł prawny do korzystania z lokalu", a nie jedynie "tytuł prawny do lokalu". Po pierwsze w.t.p.a. nie precyzuje jaki tytuł prawny do korzystania z lokalu ma posiadać osoba ubiegająca się o wydanie zezwolenia na podawanie alkoholu. Z czego należy wyprowadzić wniosek, że za tytuł prawny do lokalu użytkowego uważać należy m.in. akt własności, decyzję administracyjną, umowę użyczenia, umowę najmu lub dzierżawy, umowę podnajmu lub poddzierżawy czy dowód stwierdzający nabycie w drodze kupna spadku lub darowizny. Powyższa teza wynika z orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie (orzeczenie 1996.05.16 wyrok NSA SA/Sz 2089/95, Lex nr 27156), która wprawdzie dotyczy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ale także i ta ustawa nie precyzowała jakim tytułem prawnym ma legitymować się osoba ubiegająca się o ulgę mieszkaniową. Zatem orzeczenie to z całą pewnością ma zastosowanie do analogicznej sprawy. Z kolei z pisma Ministerstwa Finansów Nr [...] wynika, że tytułem prawnym do lokalu mieszkalnego może być także inny stosunek zobowiązaniowy, z którego wynika prawo podatnika do korzystania z lokalu mieszkalnego także inny stosunek zobowiązaniowy. Zdaniem skarżącego, z ugruntowanego piśmiennictwa wynika także, że tytułem prawnym do lokalu mogą być umowy nienazwane, nietypizowane w kodeksie cywilnym, które zawierają szereg elementów kilku umów nazwanych jak np. umowa w sprawie ponoszenia opłat eksploatacyjnych, która w sposób pośredni stwierdza prawo do posiadania lokalu. W związku z powyższym skarżący uważa, że nie utracił jednak tytułu prawnego do lokalu, w którym podawał alkohol. Zgodzić się należy z poglądem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że umowa dzierżawy pomiędzy Gminą Miejską a L. Ł.-W. wygasła, co nie oznacza jednak w przedmiotowym stanie faktycznym, że L. Ł.-W. inny tytuł prawny utraciła. Jeśli bowiem w/w osoba posiadała więcej niż jeden tytuł prawny do lokalu, w którym podawano alkohol to utraciła jedynie tytuł prawny polegający na dzierżawie podczas gdy zachowała inny tytuł prawny do posiadania lokal. Z tego co skarżącemu wiadomo, a jest oczywiście w stałym kontakcie z L. Ł.-W., złożyła ona pozew w trybie art. 207 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem spełnia wszystkie przesłanki do nieodpłatnego "uwałszczenia". Aktualnie powództwo jest w końcowej fazie postępowania, gdyż powódka wraz z mężem J. W. wykazali wszystkie przesłanki z art. 207 ust. 1 w/w ustawy, bowiem byli posiadaczami nieruchomości stanowiącej własność skarbu państwa lub własność gminy na dzień 5 grudnia 1990 r. i pozostawali nimi nadal w dniu 1 stycznia 1998 r., a także zabudowali tę nieruchomość budynkiem na podstawie pozwolenia na budowę z lokalizacja stałą. W sprawie tej został dopuszczony dowód z opinii biegłego na okoliczność granic posiadania L. Ł.-W. i po przeprowadzeniu tego dowodu zapewne zostanie wydany wyrok w I instancji. Zatem L. Ł.-W. poza umową dzierżawy, jako tytułem prawnym, była w posiadaniu od 1990 r. nieruchomości stanowiącej własność skarbu państwa, którą zabudowała budynkiem gastronomiczno-mieszkalnym gdzie na pierwszej kondygnacji znajduje się lokal gastronomiczny, a na drugiej kondygnacji biura firmy i mieszkanie małżonków W. Od kilkunastu lat utrzymuje się taki stan rzeczy i trudno przyjąć w takiej sytuacji, że L. Ł.-W korzysta z przedmiotowego lokalu bez tytułu prawnego nawet przy założeniu, że umowa dzierżawy wygasła.

Nadto skarżący podniósł, że tytuł L. Ł.-W. do korzystania z pawilonu gastronomicznego wyprowadzać należy z treści decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia 3 marca 1998 r. zezwalającej na użytkowanie pawilonu gastronomicznego. Zdaniem skarżącego wydanie takiej decyzji stanowiło źródło możności korzystania z pawilonu i w powiązaniu z przysługiwaniem roszczenia z art. 207 ustawy o gospodarce nieruchomościami składało się na tytuł prawny w rozumieniu art. 18 ust. 7 pkt 5 w.t.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną oprzeć można na podstawach:

1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Treść art. 183 § 1 p.p.s.a. wskazuje, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej, w szczególności wynikającymi z wyboru podstaw kasacyjnych, z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która występuje w sytuacjach opisanych w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Dotychczasowe uwagi mają o tyle istotne znaczenie dla rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie, że skarżący powołuje jedynie pierwszą z wymienionych w art. 174 p.p.s.a. podstaw kasacyjnych, a równocześnie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawia pewne twierdzenia dotyczące sfery ustaleń faktycznych, które Naczelny Sąd Administracyjny mógłby rozpatrywać tylko wtedy, gdyby w ramach drugiej z ustawowych podstaw kasacyjnych należycie sformułowano zarzuty zmierzające do wykazania, że sąd pierwszej instancji niezgodnie z przepisami ustawy procesowej zaakceptował błędne bądź niepełne ustalenia faktyczne organów administracji publicznej.

Jeśli nawet przyjąć, że treść tej części skargi kasacyjnej, którą nazwano uzasadnieniem zawiera w istocie zarzuty naruszenia przepisów postępowania dotyczące sfery ustaleń faktycznych, to zarzuty takie nie mogą być przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego jeśli zważyć, że brak w treści skargi kasacyjnej wskazania, które przepisy postępowania oznaczone numerem artykułu (paragrafu, ustępu) ustawy zostały naruszone; skarga kasacyjna nie zawiera też opisu zarzucanego naruszenia przepisów postępowania oraz wpływu naruszenia na wynik sprawy (m.in. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2004 r. sygn. OSK 421/04, LEX nr 146732).

Przedstawione założenie wyklucza między innymi przyjęcie za podstawę oceny czy sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował przepis prawa materialnego, względnie czy dokonał właściwie jego wykładni stanu faktycznego polegającego na tym, że po wygaśnięciu umowy dzierżawy łączącej osobę władającą nieruchomością stanowiącą przedmiot własności Gminy U. per facta concludenctia doszło do zawarcia nowej umowy dzierżawy pomiędzy tymi podmiotami, względnie do nawiązania umowy dzierżawy bądź innego stosunku obligacyjnego pomiędzy dotychczasowym dzierżawcą a skarżącym. Tymczasem autor skargi kasacyjnej jako punkt wyjścia dalszych rozważań przyjmuje założenie istnienia skutecznego wobec właściciela nieruchomości węzła obligacyjnego pomiędzy skarżącym a osobą władającą nieruchomością obejmującą pawilon handlowy jako część składową (art. 47 § 2 k.c.), co w znacznej mierze albo pozostaje w sprzeczności z zaakceptowanymi przez wojewódzki sąd administracyjny ustaleniami organów administracji publicznej, albo nie wynika z dokonanych ustaleń.

Sąd pierwszej instancji jednoznacznie wykluczył możliwość uznania, że umowa dzierżawy zawarta pomiędzy Gminą U. a L. Ł.-W. uległa przedłużeniu skutkiem faktycznej aprobaty korzystania z nieruchomości (art. 674 w zw. z art. 694 k.c.) powołując się na okoliczności faktyczne wskazujące, że po wygaśnięciu umowy dzierżawy powstał stan odpowiadający korzystaniu z nieruchomości bez tytułu prawnego.

Jeśli przyjąć założenie sądu pierwszej instancji, że stosunek prawny łączący skarżącego z L. Ł.-W. był wyłącznie umową poddzierżawy, to taki stosunek prawny uległ rozwiązaniu najdalej z chwilą zakończenia stosunku dzierżawy, co wynika wprost z art. 668 w zw. z art. 694 k.c. Brak jakichkolwiek ustaleń faktycznych mogących wskazywać, że po rozwiązaniu umowy dzierżawy per facta cocludentia doszło do nawiązania stosunku obligacyjnego uprawniającego skarżącego do korzystania z lokalu, w którym prowadzi działalność gospodarczą.

W opisanej sytuacji jedyna możliwość uznania, że pomiędzy skarżącym a L. Ł.-W. istniał węzeł obligacyjny uprawniający do korzystania z lokalu użytkowego wynikać mogłaby z takiej interpretacji umowy nazwanej umową poddzierżawy, która prowadziłaby do wniosku, że wymienione osoby łączyła umowa inna niż poddzierżawy, to jest zwykła umowa dzierżawy lub inna zawierająca uprawnienie do korzystania z rzeczy. Na taką możliwość nie mogłaby wskazywać ustalona okoliczność, że przedmiotem umowy dzierżawy łączącej Gminę U. z L. Ł.-W. był jedynie grunt a nie wzniesione później przez dzierżawcę budynki. Budynki wzniesione na nieruchomości stanowiące jej część składową nie mogą być, zgodnie z art. 47 § 1 k.c., odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Zasada superficiaes solo cedit nie może być jednak źródłem przyjęcia, że budynki wzniesione na gruncie będącym przedmiotem dzierżawy stają się również przedmiotem dzierżawy choćby pobudowane zostały przez dzierżawcę gruntu. W tych okolicznościach umowa zwaną poddzierżawą nie mogła takiej stanowić, skoro nie istniało jej bezpośrednie powiązanie z umową dzierżawy.

Skuteczność wobec osób trzecich, w szczególności wobec właściciela rzeczy i organów administracji publicznej, stosunku prawnego łączącego osobę władającą rzeczą jako posiadacz lub w inny sposób z dzierżawcą, najemcą itp., w zakresie uprawnienia do korzystania z rzeczy uzależniona jest od tego czy podmiotowi władającemu rzeczą przysługuje skuteczny erga omnes tytuł prawny. Innym zagadnieniem są skutki obligacyjne funkcjonujące w ramach stosunku pomiędzy władającym rzeczą a osobą, której rzecz oddał w dzierżawę czy na innej podstawie. Przykładowo osoba władająca rzeczą bez tytułu prawnego może skutecznie żądać po zakończeniu dzierżawy czy najmu wydania rzeczy od osoby, której rzecz oddała w dzierżawę czy najem, mimo że żądająca wydania osoba nie legitymuje się prawem rzeczowym. Niemniej jednak dzierżawca czy najemca nie mógłby skutecznie przedstawić własnego uprawnienia windykującemu właścicielowi.

W tych okolicznościach istnienie stosunku prawnego między dzierżawcą czy najemcą a osobą faktycznie władającą rzeczą nie może samo przez się odpowiadać pojęciu tytułu prawnego w rozumieniu art. 18 ust. 7 pkt 5 w.t.p.a., a to z uwagi na bardzo wąski zakres uprawnień skutecznych wyłącznie wobec władającego nieruchomością lub jej częścią.

Wobec tego pozostaje ocena, czy L. Ł.-W. przysługiwał tytuł prawny na tyle silny, by objęte nim prawo do korzystania z lokalu mogłoby być przeniesione na skarżącego ze skutkiem wobec osób trzecich, w tym właściciela, to jest Gminy U.

W skardze kasacyjnej strona skarżąca powołuje się na istnienie dwóch takich tytułów, ewentualnie traktowanych łącznie.

Pierwszym z nich ma być przysługujące L. Ł.-W. wobec Gminy U. opisane w art. 207 § 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie osoby, która była posiadaczem nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa lub gminy w dniu 5 grudnia 1990 r. i pozostawała nim nadal w dniu 1 stycznia 1998 r., polegające na możności żądania oddania nieruchomości w drodze umowy w użytkowanie wieczyste wraz z przeniesieniem własności budynków, jeżeli zabudowała nieruchomość na podstawie pozwolenia na budowę z lokalizacją stałą.

W pierwszym rzędzie stwierdzić należy, że zaakceptowane przez sąd pierwszej instancji ustalenia są niewystarczające do stwierdzenia czy roszczenie takie przysługuje, przy czym, jak wspomniano, w skardze kasacyjnej brak zarzutów naruszenia przepisów postępowania dotyczących sfery ustaleń faktycznych.

Nadto, roszczenie o jakim mowa w art. 207 § 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma charakter cywilnoprawny, wobec czego rozstrzyganie sporów dotyczących jego realizacji należy do sądów powszechnych (art. 2 § 1 k.p.c.).

Przede wszystkim jednak, nawet gdyby przyjąć, że L. Ł.-W. przysługuje wykazane roszczenie, to sama możność żądania zawarcia umowy o skutkach rzeczowych nie jest źródłem uprawnienia do korzystania z rzeczy. W przypadku umowy o ustanowieniu użytkowania wieczystego i przeniesienia własności budynków powstanie takiego skutku wymaga zawarcia umowy w formie aktu notarialnego (art. 158 w zw. z art. 237 k.c.) oraz ujawnienia prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej (art. 30 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Jeżeli właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy, skutki rzeczowe wywołałby dopiero prawomocny wyrok sądu powszechnego stwierdzający obowiązek złożenia oświadczenia woli i zastępujący to oświadczenie (art. 64 k.c. i art. 1047 § 1 k.p.c.). Żadne z opisanych zdarzeń (umowa, wpis do księgi wieczystej, wyrok sądu powszechnego) nie wywołuje skutków wstecznych. Skoro w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że umowy nie zawarto a postępowanie przed sądem powszechnym nie zostało zakończone, strona skarżąca nie może się powoływać na to, że przysługują jej jakiekolwiek prawa do rzeczy, które L. Ł.-W. mogłaby przenieść na drugą stronę stosunku obligacyjnego.

Całkowicie chybione jest powoływanie się na decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia 3 marca 1998 r. w przedmiocie pozwolenia L. Ł.-W. na użytkowanie pawilonu gastronomicznego wzniesionego na dzierżawionym przez nią gruncie. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 1994 r. Nr 89, poz. 414 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania wskazanej decyzji, warunkiem wydania pozwolenia na użytkowanie była: zgodność wykonania obiektu z warunkami zabudowy i zagospodarowania terenu oraz warunkami pozwolenia na budowę a także uporządkowanie terenu budowy. W pewnych przypadkach badano też przydatność obiektu do użytkowania (art. 58 prawa budowlanego). Podstawy udzielania pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego pozostawały zatem bez bezpośredniego związku ze sferą uprawnień właściciela do korzystania z rzeczy. W każdym bądź razie w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można twierdzić, że skutkiem udzielenia pozwolenia na użytkowanie osobie faktycznie władającej budynkiem właściciel (Gmina U.) została w jakikolwiek sposób ograniczona w zakresie możności wykonywania praw właścicielskich. Tym bardziej nie jest uzasadnione twierdzenie by skutkiem opisanej decyzji po stronie L. Ł.-W. powstał tytuł prawny obejmujący uprawnienie do korzystania z budynku. W istocie rzeczy stwierdzono jedynie, że budynek zdatny jest do użytkowania jako wzniesiony w zgodzie z prawem budowlanym.

Z przedstawionych przez sąd pierwszej instancji ustaleń nie wynika by samemu skarżącemu bądź L. Ł.-W. przysługiwał tytuł prawny do lokalu, w którym prowadzona jest sprzedaż napojów alkoholowych. Zaznaczenia wymaga, że tytuł taki można było wywodzić z akceptacji istniejącego stanu rzeczy przez Gminę U., w okresie obowiązywania umowy dzierżawy gruntu. Stan taki jednak ustał z chwilą rozwiązania tej umowy, co odpowiada określonej w art. 18 ust. 10 pkt 2 w.t.p.a. przesłance cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.

W opisanych okolicznościach skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.