Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1042/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-11-06 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 260 w zw. z art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] r. M.B. reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata M.O. złożyła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] zawierając w niej wniosek o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych. Strona skarżącą przedłożyła druk urzędowego formularza PPF, stwierdzając, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez wyraźnego uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny, biorąc pod uwagę fakt, że koszty wpisu stosunkowego od złożonych przez nią skarg są bardzo wysokie, gdyż obejmują sprawy o sygnaturach akt od III SA/Gl 1022/12 do III SA/Gl 1045/12.

Wyjaśniła, iż utrzymuje siebie i małoletniego syna z wynagrodzenia za pracę otrzymywanego w ramach zatrudnienia jako pielęgniarka w Szpitalu Miejskim w S. . Wskazała, że nie posiada żadnych innych dochodów, ani majątku, a zamieszkuje wraz z małoletnim synem J. w D. przy ul. [...] . M. B. oświadczyła ponadto, że pozostaje obecnie w separacji faktycznej ze swoim małżonkiem, a w Sądzie Okręgowym w K. toczy się postępowanie o orzeczenie separacji prawnej. Podkreśliła, że mieszka na zasadzie służebności mieszkania w domu, który jest własnością jej starszego syna – M.B. Składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy podniosła, że wprawdzie jej wynagrodzenie wynosi około 2.600 zł brutto jednakże jest przedmiotem zajęcia komorniczego i z tego powodu Strona otrzymuje miesięcznie jedynie 900 zł wynagrodzenia netto. Strona wskazała także, iż jej starszy syn otrzymuje wynagrodzenie w wysokości najniższego wynagrodzenia krajowego (1.500 zł brutto). Wnioskodawczyni oświadczyła, określając stan majątku swojego i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie, że nie posiada żadnego majątku ani ruchomego, ani nieruchomego, stwierdzając ponownie, że dom w którym mieszka jest własnością jej syna M. B.. Strona wskazała, że nie posiada również żadnych zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro.

Pismem z dnia [...] r. pełnomocnik M.B. został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:

- udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez Stronę skarżącą, a także jej syna M. B., a w przypadku prowadzenia przez syna skarżącej działalności gospodarczej, przedłożenie kopii księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez niego w zakresie działalności gospodarczej za trzy ostatnie miesiące oraz nadesłanie kopii raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie prowadzonego przez nich przedsiębiorstwa na koniec ostatniego miesiąca,

- przedłożenie kopii zeznań podatkowych złożonych przez M. B. i jej syna M.B. za 2011 r.,

- przedstawienie stosownych dokumentów, potwierdzających fakt prowadzenia przeciwko Stronie skarżącej postępowania egzekucyjnego, odnośnie wspomnianego w uzasadnieniu wniosku postępowania o orzeczenie separacji prawnej,

- przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem wskazanym w formularzu PPF, jako miejsca zamieszkania Strony,

- udokumentowanie (np. wypisem z księgi wieczystej, kopią stosownego aktu notarialnego) do kogo należy nieruchomość wskazana we wniosku o prawo pomocy jako dom o powierzchni 150 m² i na jakich zasadach wnioskodawca i jej syn korzystają z tego domu, nadesłanie odpisu umowy o ustanowieniu służebności mieszkania.

Ponadto Strona składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy została wezwana do:

- określenia kto i w jakiej części partycypuje w kosztach utrzymania tego domu,

- przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zastrzeżono, iż w przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty),

- podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki).

W przedmiotowym wezwaniu wskazano, że wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny zostać udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp. M. B. została także poinformowana, że odpowiedzi na opisane wezwanie oczekuje się w terminie 7 dni od daty doręczenia, a brak zastosowania się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej P.p.s.a.).

W odpowiedzi na opisane wezwanie, nadesłane zostały następujące dokumenty:

- umowa o pracę M. B., z której wynika, że jest on zatrudniony na stanowisku Prezesa Zarządu "A" Sp. z o.o. w D. , a jego wynagrodzenie stanowi płaca zasadnicza brutto wg minimalnego obowiązującego wynagrodzenia,

- skrócone zestawienie księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez M.B. działalności gospodarczej (pod firmą "B") za rok 2011 i 2012,

- pismo zawiadamiające o zajęciu zabezpieczającym prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem – na kwotę 987.382 zł (z dnia 9 marca 2011 r.) odnoszące się do rachunków bankowych Strony skarżącej (wnioskodawca posiada dwa rachunki bankowe, w: ING Bank Śląski S.A i Banku Millenium),

- zaświadczenie o zarobkach M. B., z którego wynika, że płaca netto wynosi 2.293,42 zł, lecz jest obciążone "wyrokami sądowymi" w wysokości 1.115,03 zł oraz kartoteka zarobkowa wnioskodawcy za okres od maja 2012 r. do lipca 2012 r.,

- pismo z dnia 15 grudnia 2011 r., będące zawiadomieniem o zajęciu zabezpieczającym prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą – na kwotę 6.729.797 zł;

- szereg druków zarządzenia zabezpieczenia, skierowanych do wynagrodzenia wnioskodawcy;

- odpis zwykły księgi wieczystej nr [...] z dnia 9 sierpnia 2011 r., wskazujący, że właścicielem nieruchomości położonej w D. przy ul. [...] jest M. B..

Do akt sprawy przedłożono także kserokopię pozwu o separację, gdzie powódką jest Strona skarżąca, a pozwanym jej mąż S. B. oraz pismo, stanowiące wezwanie do usunięcia braków formalnych pisma procesowego (pozwu), adresowane do pełnomocnika procesowego powódki.

W piśmie z dnia [...] r., pełnomocnik wnioskodawczyni stwierdził, że orientacyjne koszty utrzymania ponoszone przez M. B., obejmujące również koszty utrzymania jej małoletniego syna J. wynoszą około 1.500 zł i wyczerpują w całości otrzymywane przez nią wynagrodzenie.

Pełnomocnik Strony skarżącej pismem z dnia [...] r. przedłożył nadto kolejne dokumenty, a to:

- zaświadczenia wysokości wynagrodzenia za pracę syna Strony skarżącej,

- odpisu podatkowej księgi przychodów i rozchodów działalności gospodarczej prowadzonej przez M.B. w formie spółki cywilnej – "C" S. C.,

- odpisu podatkowej księgi przychodów i rozchodów działalności gospodarczej prowadzonej przez syna Strony skarżącej – "B" za lipiec 2012 r.,

- zeznania podatkowego M.B. za 2011 r.,

- zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia za pracę Strony skarżącej oraz zaświadczenia z zakładu pracy M. B., z którego wynika fakt zmniejszenia jej wymiaru czasu pracy od 1 września 2012 r. do połowy etatu.

Postanowieniem z dnia 19 września 2012 r., referendarz sądowy odmówił przyznania Stronie skarżącej prawa pomocy.

Pełnomocnik Strony skarżącej pismem z dnia 12 października 2012 r. złożył sprzeciw podnosząc, iż argumenty wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i poprzez przedstawione dokumenty na poparcie tych argumentów Strona skarżąca wykazała istnienie przesłanki zawartej w art. 246 § 1 P.p.s.a. Pełnomocnik podkreślił, iż odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwia M.B. obronę swoich praw w postępowaniu dotyczącym podatku od towarów i usług. Zdaniem pełnomocnika Strony skarżącej nie można uzasadniać odmowy przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych sytuacją majątkową syna Strony skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowienie, co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 P.p.s.a., to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 P.p.s.a.).

Podkreślić należy, iż ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004).

Mając na uwadze powyższe rozważenia stwierdzić trzeba, iż wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Sąd rozważając przedmiotową sprawę musi ustalić, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 P.p.s.a., uzależnione jest od wykazania, że strona ta nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Zaakcentować należy, iż użyte w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. pojęcie "wykazania" należy rozumieć jako udowodnienie, przedstawienie w sposób przekonywujący, pokazany, unaoczniony. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości, co do wiarygodności składanych w treści wniosku oświadczeń.

Sąd stanął na stanowisku, iż M. B. nie spełniła przesłanek w zwartych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zatem złożony przez nią wniosek o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie może zostać uwzględniony.

Strona skarżąca wprawdzie wykazała, jakie są jej dochody miesięczne oraz jakie dochody miesięczne uzyskuje jej syn M. B. , jednakże nie wyjaśniła kwestii związanej z mieszkaniem u syna. Oświadczenie wnioskodawczyni stwierdzające, iż mieszka w domu syna na zasadzie służebności mieszkania nie zostało poparte żadnymi dokumentami, które potwierdzałyby podstawę prawną dla takiej formy korzystania przez stronę z domu, w którym mieszka. W toku postępowania Strona skarżąca pomimo wezwania nie określiła kto i w jakich częściach partycypuje w utrzymaniu tego lokalu, kto mianowicie opłaca koszty jego eksploatacji i kto opłaca media. Sąd posiłkując się postanowieniem NSA z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, w którym stwierdzono, że rzadko zdarza się, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe stanął na stanowisku, iż w związku z brakiem wykazania, że wnioskodawczyni prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, należy domniemywać, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoim synem. Zatem jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą, w tym przypadku ze swoim starszym synem, to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść.

Z przedłożonych dokumentów wynika, że Strona skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoimi synami: starszym – M. B. i małoletnim J. (7 lat). Dochody osiąga jedynie ona i jej starszy syn, przy czym wynagrodzenie M. B. wynosi faktycznie około 1.100 zł netto, a M. B. de facto uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 1.500 zł, tyle bowiem wynosi obecnie minimalne wynagrodzenie, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2012 r. (Dz. U. Nr 192, poz. 1141). Z analizy księgi przychodów i rozchodów przedsiębiorstwa prowadzonego przez M.B., nadesłanego przez stronę, wynika, że w 2012 r. dochód osiągnął tylko w styczniu.

Jednakże zaakcentować trzeba, iż M.B. w ogóle nie przedłożyła wyciągów, ani wykazów z rachunków bankowych: swojego, ani swojego starszego syna, czy też jego rachunku firmowego. Wykazanie przez Stronę skarżąca, iż jej rachunek bankowy został zajęty w toku postępowania egzekucyjnego, co nastąpiło w piśmie organu egzekucyjnego z dnia 9 marca 2011 r., nie stanowi przesłanki wystarczająco usprawiedliwiającej niewykonanie zobowiązania w zakresie nadesłania wyciągów z rachunków bankowych. Zajęcie konta nie oznacza przecież samo przez się braku jakichkolwiek operacji na tym koncie (stanowisko zawarte w postanowieniu WSA w Szczecinie z dnia 24 kwietnia 2010 r., I SA/Sz 232/10, LEX nr 785399).

Wykazy rachunków bankowych oraz wyciągi z nich, do których przedłożenia Strona skarżąca została zobowiązana miały obrazować wszelkie operacje dokonywane na tych rachunkach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, dotyczyło to zarówno transakcji obciążeniowych na tych rachunkach, jak również i transakcji uznaniowych. Nadto nie stwierdzono także w żadnym miejscu, że Strona, jak również jej domownicy rachunku bankowego nie posiadają.

Strona skarżąca nie przedłożyła także odpisu własnego zeznania podatkowego za 2011 r. oraz aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem wskazanym w formularzu PPF, jako miejsca zamieszkania skarżącej (tj. przy ul. [...] w D. ), co uniemożliwiło określenie osób pozostających z M.B. we wspólnym gospodarstwie domowym.

W tej sytuacji zaznaczyć trzeba, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., II FZ 128/12, LEX nr 1116173). Nieprzedstawienie przez Stronę składającą wniosek o przyznanie prawa pomocy swojej sytuacji majątkowej obejmującej zarówno dochody, ponoszone wydatki jak i inny majątek będący w jego posiadaniu, skutkuje brakiem wystarczających danych co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. To z kolei uniemożliwia dokonanie pełnej oceny czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 21 lutego 2012 r., II GZ 52/12, LEX nr 1125486).

Sąd mając na uwadze także postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 249/11, w którym stwierdzono, iż wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej, przychylił się do tego stanowiska, uznając, że informacje jedynie o wynagrodzeniu jakie osiąga M. B. oraz jej starszy syn, w sytuacji, w której brak jest wyciągów z rachunku bankowego Strony skarżącej i osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe oraz brak nie pozwalają na określenie rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Nie można wszak stwierdzić czy i jakie środki finansowe są zdeponowane na ich rachunkach bankowych, nadto wykluczyć nie można, że na tych rachunkach bankowych są zdeponowane kwoty pieniężne, które umożliwiłyby Stronie skarżącej uiszczenie wpisu sądowego od skargi.

Konkludując, w tym stanie faktycznym zawarte we wniosku oświadczenia nie zostały potwierdzone lub uprawdopodobnione odpowiednimi dokumentami, do których przedłożenia Strona skarżąca została wezwana. Należy zgodzić się z wyżej prezentowanym ogólnym stanowiskiem, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej danego wnioskodawcy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w zakresie ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli po wezwaniu w trybie art. 255 P.p.s.a. on sam nie wykazuje w pełni istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy.

Mając na uwadze powyższe okoliczności na mocy art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.