Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 649/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Mazur, Asesor WSA Maciej Kurasz (spr.), Protokolant Barbara Czyżewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu rolniczego ubezpieczenia społecznego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2005 r. Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Prezes KRUS) odmówił panu S.J. uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego rolników.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z zm.) - powoływanej dalej jako ustawy o ubezpieczeniu społecznym, wypłata emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia społecznego rolników ulega zawieszeniu w całości jeżeli emeryt lub rencista nie zaprzestał działalności rolniczej. Organ wydający decyzję podniósł, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego i prowadzi działalność rolniczą, wobec powyższego wypłata przysługującej mu renty rolniczej została zawieszona. W związku z tym orzeczeniem Prezes KRUS zobowiązał pana S.J. do zwrotu wypłacanego świadczenia rentowego w wysokości 9,225,79 zł.

Pismem z dnia 2 listopada 2005 r. S.J. zwrócił się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nienależnie wypłacanej renty rolniczej przypisanej do zwrotu.

W uzasadnieniu wniosku powołał się na zły stan zdrowia i trudną sytuację finansową rodziny. W uzasadnieniu podania wskazał, że był przekonany, iż dokumentacja posiadana przez KRUS była pełna, a pobierane świadczenie rentowe jest należne.

Prezes KRUS decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] na podstawie przepisu art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust.1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym odmówił umorzenia przedmiotowej należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 15 grudnia 2005 r. pan S.J. ponownie zwrócił się do Prezesa KRUS o umorzenia zadłużenia wobec KRUS. W uzasadnieniu wniosku wskazał na swój zły stan zdrowia, który uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] Prezes KRUS na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - określanej dalej jako Kpa, oraz art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym postanowił odmówić umorzenia należności z tyłu nienależnie pobranej renty rolniczej. W sentencji decyzji zaproponowano skarżącemu spłatę należności w dogodnych ratach.

Od powyższej decyzji pan S.J. w dniu 23 stycznia 2006 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podtrzymał argumenty prezentowane na etapie postępowania odwoławczego.

W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o odrzucenie lub oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;

skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd oparł się na powodach innych niż w niej wskazane.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) p.p.s.a., lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa materialnego i procesowego, skutkujących takimi wadami zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, które wymagały wyeliminowania tych decyzji z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Należy wskazać, że zgodnie z dyspozycją art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes KRUS może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz odsetek od tych należności, jak również rozłożyć na raty płatności należności z tego. Zgodnie z ww. przepisem, Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Rozstrzygnięcie w powyższym zakresie, zgodnie z treścią art. 36 ust. 1 pkt 10 ww. ustawy, ma formę decyzji Prezesa KRUS albo upoważnionego przez niego pracownika Kasy i w związku z tym powinno zawierać definitywne przesądzenie będącej przedmiotem rozstrzygania sprawy.

Na wstępie należało podnieść, że zaskarżona decyzja z dnia [...] grudnia 2005 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności została wydana w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zatem powinna zawierać jedno z rozstrzygnięć wskazanych w art. 138 § 1 Kpa.

Stosownie do tego przepisu, w przypadku rozstrzygnięć merytorycznych organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) albo utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (art. 138 § 1 pkt 1 ww. ustawy) - gdy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ odwoławczy uznaje w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 ab initio) - gdy widzi potrzebę skorygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji, wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, tudzież w toku postępowania nastąpiła zmiana tych okoliczności, mająca wpływ na rozstrzygnięcie istoty sprawy.

Organ odwoławczy w ramach przepisu art. 138 § 1 Kpa może także uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 in fine) albo umorzyć postępowanie odwoławcze (art. 138 § 1 pkt 3).

Każde inne rozstrzygnięcie, zapadłe w wyniku złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jako nieprzewidziane w omawianym przepisie jest niedopuszczalne. Wskazany art. 138 § 1 Kpa jest jasny w swej treści co do sposobów zakończenia odwoławczego postępowania administracyjnego i w tym zakresie nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie podjęte przez organ odwoławczy nieprzewidziane w katalogu ujętym w art. 138 Kpa jest niezgodne z prawem.

Ponadto należy wskazać, iż organ wydający decyzję na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy obowiązany jest ponownie rozpatrzyć i rozstrzygnąć sprawę, która już raz została rozstrzygnięta przez ten organ. W decyzji takiej organ nie może rozstrzygać o kwestii, która nie była przedmiotem rozstrzygnięcia w decyzji wydanej w pierwszej instancji.

W zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r. Prezes KRUS działając na podstawie art. 127 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa postanowił odmówić umorzenia zaległości, wskazując jednocześnie w sentencji rozstrzygnięcia możliwość późniejszego rozłożenia na raty powstałej zaległości.

Zaważywszy powyższe, w ocenie Sądu sentencja zaskarżonej decyzji Prezesa KRUS jest niezgodna z art. 138 § 1 pkt 1 Kpa.

W przepisie tym nie przewidziano bowiem możliwości rozstrzygnięcia co do istoty sprawy bez odniesienia się do postanowień decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy, widząc oczywiste wady prawne decyzji wydanej w pierwszej instancji, powinien uchylić zaskarżoną decyzję w całości lub w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy, lub też w przypadku akceptacji sposobu załatwienia sprawy przez organ pierwszej instancji utrzymać w wydaną przez ten organ decyzję w mocy.

Mając na uwadze powyższe naruszenie podstawowych reguł orzekania przez Prezesa KRUS stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Powyższa wadliwość powołanej decyzji sprawia, że przedwczesnym staje się rozpatrywanie przez Sąd kwestii, które odnoszą się do meritum sprawy, czyli sprawy umorzenia należności. Sąd podkreśla, że wycofanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Prezesa KRUS nie oznacza, że wniosek skarżącego o umorzenie należności powstałej w wyniku nienależnego świadczenia rentowego uznano za zasadny. Kwestia ta powinna stać się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym.

Jednocześnie kierując się normą prawa wynikającą z przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie wyroku powinno także zawierać wskazania co do dalszego postępowania, poza wyżej już przedstawionym stanowiskiem, Sąd zwraca uwagę na to, iż rozstrzygnięcie Prezesa KRUS w przedmiocie umorzenia należności powinno zawierać wszystkie esentialia negotii decyzji administracyjnej określone wart. 107 Kpa. Sąd wskazuje także na konieczność przestrzegania ogólnych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego.

Zasady te wymagają nie tylko ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez stronę postępowania okoliczności dotyczących istoty sprawy, ale także obligują organ do całościowej merytorycznej oceny zebranego materiału dowodowego i rozstrzygnięcia o żądaniu skarżącego w zakresie objętym daną sprawą. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję, poparte wnioskami z zebranych w sprawie dowodów powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z przepisem art. 107 § 3 Kpa i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 Kpa. Uchybienia w tym zakresie - zależnie od ich stopnia - mogą skutkować nawet uchyleniem decyzji obarczonej taką wadą zwłaszcza, gdy decyzja ma charakter uznaniowy, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Przed wydaniem decyzji Prezes KRUS powinien także, respektując postanowienia zawarte w art. 10 § 1 Kpa, umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, realizując również w ten sposób jej prawo do czynnego udziału w postępowaniu i dając tym samym możliwość zajęcia końcowego stanowiska w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia.

Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny rozpoznawanej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Zakres, w jakim przedmiotowa decyzja nie może być wykonana, określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.