Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 852/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2005-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie: WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik asesor WSA Beata Kalaga - Gajewska Protokolant: sekr. sąd. Agnieszka Wita po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi I.C. na decyzję Rektora Akademii w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia na pierwszy rok studiów 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od organu na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej Wydziału [...] w Z. Akademii w K. wydaną na podstawie art. 141 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 65, poz. 385 ze zm.) i § 75 ust. 2-4 Statutu [...] Akademii [...] orzeczono o nie przyjęciu I.C. na I rok studiów na Oddziale [...] Wydziału [...] w Z. Akademii w K.

W uzasadnieniu wskazano, że w wyniku postępowania kwalifikacyjnego stwierdzono, że I.C. uzyskała na egzaminie punktów [...] podniesiono, że zgodnie z decyzją Nr [...] z dnia [...] Wydziałowych Komisji Rekrutacyjnych w K. i Z. oraz Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej podjętą w oparciu o Uchwałę Senatu Akademii w K. Nr [...] z dnia [...], liczba punktów warunkująca przyjęcie na Oddział [...] w roku akademickim [...] wynosi [...]. zaakcentowano, że wobec nie uzyskania wymaganej liczby punktów, brak jest podstaw do przyjęcia wymienionej na I rok studiów na Oddziale [...] Wydziału [...] w Z. Akademii w K.

W odwołaniu od tej decyzji I.C. zgłosiła zastrzeżenia, co do [...] pytań zawartych w teście egzaminacyjnym, wskazując jednocześnie, iż na te pytania udzieliła prawidłowej odpowiedzi. Podkreśliła przy tym, że zastrzeżeń tych nie zgłosiła w toku egzaminu, a to z uwagi na ograniczony czas egzaminu i konieczność zastanawiania się nad udzieleniem odpowiedzi na pozostałe [...] pytań testu. Wnosiła o pozytywne rozpatrzenie odwołania.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 punkt 1 k.p.a. oraz art. 141 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym , zgodnie z wnioskiem Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej z dnia [...] Rektor Akademii w K. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z uchwałą Nr [...] Senatu Akademii w K. z dnia [...]. Podniesiono, że po ponownym sprawdzeniu wyników egzaminu wstępnego ustalono, że C.I. uzyskała w wyniku egzaminu wstępnego [...] punktów, natomiast liczba punktów zapewniająca przyjęcie kandydata na l rok studiów na Oddziale [...] wynosiła [...]. nadmieniono, że kwestionowanie jednoznaczności niektórych pytań testowych (nr [...] wersji testu [...]) powinno być uczynione w toku egzaminu, co wynika z regulaminu ([...]).

Organ odwoławczy wskazał, że okoliczności podniesione w odwołaniu nie mogą być podstawą do zmiany liczby przyznanych punktów. Podkreślono, że według opinii [...] zarówno kwestionowane pytania nr [...] jak i odpowiedzi do nich zostały opracowane prawidłowo, a materiał merytoryczny zawarty jest w podręcznikach dla szkół średnich. Następnie organ szczegółowo odniósł się do kwestii merytorycznych dotyczących pytań testu nr. [...], wskazując jednocześnie, iż kandydatka na pytanie nr. [...] odpowiedziała prawidłowo.

Co do zastrzeżeń do pytania nr [...] wskazano, że pytania wersji [...] nr [...] i nr [...] zostały wycofane przez [...] po przeprowadzeniu egzaminu, lecz przed obliczeniem wyników i każdemu kandydatowi zostały doliczone [...] (regulamin egzaminów wstępnych [...]).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego I.C. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji. Zarzuciła organowi naruszenie zasady przyjętej przez regulamin egzaminu wstępnego w części [...], według którego pytania winny być tak sformułowane, aby można było udzielić na nie jednoznacznej odpowiedzi. Niektóre pytania testu np. nr [...] – zdaniem skarżącej – posiadały więcej niż jedną prawidłową odpowiedź . Przedstawiła przy tym możliwych kilka prawidłowych wersji odpowiedzi na pytanie nr. [...] wynikających z różnych podręczników. Szczegółowo wskazała (załączając materiał źródłowy w postaci kserokopii części stosownych podręczników), że prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko organu odnośnie pytania [...] musiałoby prowadzić do wniosku, że w świetle podręcznika [...] jej odpowiedź była prawidłowa. Podniosła także, że zastrzeżenie w książeczce testowej , iż " [...]" nie może mieć zastosowania do pytań dotyczących zagadnień różnie przedstawionych w poszczególnych podręcznikach. Podkreśliła także , iż na skutek wycofania [...] pytań została pozbawiona [...] punktów.

W odpowiedzi na skargę Rektor Akademii w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczas prezentowaną argumentację. Ponownie podkreślono, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji zwrócono się o opinię do [...], która to jednostka wskazała, iż kwestionowane pytania nr [...] jak i odpowiedzi do nich zostały opracowane prawidłowo.

W piśmie procesowym z dnia [...] I.C. podniosła, że organ udzielając odpowiedzi na skargę nie zapoznał się z treścią załączników do skargi, gdyż nadal bezpodstawnie wskazuje, że z wymienionych w decyzji organu podręczników odnośnie pytania nr [...] wynika ta sama odpowiedź. Nadto podniosla, że do akt sprawy nie załączono pisemnej informacji o zwróceniu się do [...] ([...]) odnośnie prawidłowości pytań [...]. zaznaczyła, że wycofanie pytania egzaminacyjnego dla osoby która udzieliła na to pytanie prawidłową odpowiedź powoduje w istocie utratę przez nią punktu i sprzeczna jest z inna zasadą, że za każda prawidłową odpowiedź kandydat otrzymuje 1 punkt.

W kolejnym piśmie procesowym z dnia [...] skarżąca wywodziła, że w myśl przepisów i zasad wynikających z ustawy o szkolnictwie wyższym uprawnienia uczelni w zakresie zasad i trybu rekrutacji na studia nie mogą przejmowane, ani przekazywane innym organom jak np. [...]. Wskazała, że nadal nie wiadomo na jakiej podstawie wycofano z testu pytania nr. [...]. i dalej wywodziła, czy w ogóle [...] był uprawniony do takiej czynności. Podkreśliła także, iż postanowienia regulaminu egzaminu wstępnego winny były wynikać z uchwały senatu [...] w K. Ponadto skarżąca powtórzyła wcześniej podnoszone już kwestie dotyczące punktacji za wycofane z testu pytania.

Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje.

Przedmiotowa skarga musiała odnieść skutek.

W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności zaznaczyć trzeba, iż Sąd pismem z dnia [...] zwrócił się do pełnomocnika Akademii w K. m.in. o przekazanie dokumentacji z przebiegu egzaminu wstępnego kandydatki I.C. na I rok studiów oraz dokumentacji związanej z wycofaniem pytań nr [...].

W odpowiedzi przekazano Sądowi plik dokumentów, nie zawierający jednakże książeczki testowej skarżącej I.C. oraz uchwały Senatu Akademii w K. z dnia [...] Nr [...], wobec czego ponownie zwrócono się do pełnomocnika o przedstawienie tych dokumentów, a to pismem z dnia [...].

W odpowiedzi na to pismo przedstawiono Sądowi uchwałę Senatu Akademii w K. z dnia [...] Nr [...], kopię książeczki testowej i wykaz prawidłowych odpowiedzi, nie przedstawiając jednakże żądanego testu egzaminacyjnego skarżącej I.C.

Należy także wskazać, że całość dokumentacji tyczącej wycofanych pytań na której oparł się organ wydający decyzję to jednozdaniowe pismo [...] z dnia [...] o wycofaniu pytań o podanych wyżej numerach, bez podania jakiejkolwiek przyczyny unieważnienia pytań.

W tej mierze należy zauważyć co następuje.

Źródła informacji, które stanowią podstawę ustaleń faktycznych w sprawie muszą znajdować się w aktach sprawy. Sąd Administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy - art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) i może przeprowadzić postępowanie dowodowe w zakresie dowodu z dokumentu ( art. 106 § 3 cyt. ustawy). Braki w materiale dowodowym uniemożliwiają sądową weryfikację ustaleń i ocen zawartych w zaskarżonej decyzji. Rzeczą organu administracyjnego rozpoznającego sprawę jest zebranie i ocena materiału dowodowego zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 k.p.a.. Zatem brak w aktach sprawy dowodów, na podstawie których poczynione zostały ustalenia faktyczne – oryginału ( lub potwierdzonej za zgodność kopii) testu skarżącej I.C. uniemożliwia sądowi kontrolę oceny wiarygodności dowodów. Uniemożliwia także stronie kwestionowanie ich wiarygodności – to z kolei dotyczy kwestii dokumentacji uzasadniającej wycofanie pytań nr. [...]. Podstawą orzekania przez Sąd może być jedynie cały materiał faktyczny i dowodowy sprawy zgromadzony przez organy administracji publicznej w postępowaniu w obu instancjach i materiał ten powinien umożliwiać Sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Tak zaś nie jest w niniejszej sprawie, przeto nie sposób w prawidłowy sposób dokonać oceny zaskarżonego aktu.

Co do pozostałych zarzutów wskazać należy, iż trafnie wskazuje strona skarżąca, iż stronami, które wiąże regulamin egzaminu wstępnego na I rok studiów jest uczelnia oraz kandydat. [...] ([...]) jest jednostką budżetową, podległą [...], niezwiązaną z uczelnią, która wykonuje jedynie na zlecenie uczelni usługi organizacyjno -techniczne w zakresie postępowania rekrutacyjnego na studia.

Ze względu na zagwarantowaną w ustawie o szkolnictwie wyższym autonomię oraz samorządność uczelni uprawnienia senatu w ogóle, a uprawnienia w zakresie ustalania zasad i trybu przyjmowania na studia wyższe i regulaminu egzaminu wstępnego w szczególności nie mogą być ani przejmowane ani przekazywane innym organom. Brak jest upoważnienia ustawowego w tym zakresie w omawianej ustawie o szkolnictwie wyższym.

Zatem uprawnione jest podjęcie wniosku, że powołane przez [...] w trybie zarządzenia z dnia [...] [...] nie może ustalać żadnych reguł w kwestii zasad przyjmowania na studia wyższe i rozstrzygać wątpliwości w przedmiocie regulaminu egzaminu wstępnego na studia wyższe.

Istotą zarzutu w odniesieniu do wycofania pytań nr [...] była bezzasadność takiego postępowania zarówno pod względem prawnym jak i w odniesieniu do strony merytorycznej pytań. Zatem rolą organu uczelni było ustalenie, czy powyższe pytania zawierały błędy, i czy były to błędy takie, które uniemożliwiałyby udzielenie prawidłowej odpowiedzi.

Jak już wyżej wspomniano z dokumentacji dostarczonej przez Akademię w K. wynika, że posiada ona jedynie jednozdaniowy komunikat [...] z dnia [...] o wycofaniu pytań. W związku nadal nie znajduje wyjaśnienia kwestia na jakiej podstawie powyższe pytania wycofano.

Zdaniem Sądu obowiązujący stan prawny nie pozwala bowiem na przyjęcie, iż [...] dysponuje arbitralną władzą wycofywania pytań testowych po przeprowadzonym egzaminie. W przypadkach uzasadnionych i koniecznych mogą tego dokonywać tylko organy uczelni po jednoznacznym wyjaśnieniu, że pytanie egzaminacyjne w tej postaci w jakiej zostało postawione uniemożliwia udzielenie jakiejkolwiek poprawnej odpowiedzi.

Z dostępnych Sądowi materiałów sprawy wynika, że organy uczelni dysponując jedynie komunikatem [...] nie podjęły działań w celu zasięgnięcia opinii niezależnych ekspertów w kwestii wycofanych pytań. Zresztą takie opinie również same w sobie nie mogłyby być podstawą do wycofania pytań. Taką podstawą mógłby być niewątpliwie akt podjęty przez uprawniony do tego organ uczelni.

W myśl art. 141 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym Senat uczelni, na wniosek rady wydziału, uchwala warunki i tryb rekrutacji na studia oraz zakres egzaminu wstępnego. Z powyższego wynika zatem, iż postanowienia regulaminu egzaminu wstępnego winny wynikać z uchwały Senatu Uczelni. W tej mierze trzeba wskazać, że uchwała Nr [...] Senatu Akademii w K. z dnia [...] nie zakłada dopuszczalności i nie określa trybu wycofywania pytań testowych już po przeprowadzonym egzaminie. Zatem z tego powodu uregulowania zawartego w części [...] regulaminu egzaminu wstępnego na I rok studiów nie można traktować jako źródła prawa obowiązującego w toku postępowania rekrutacyjnego. Zresztą z samego regulaminu (załączonego przez do akt przez stronę skarżącą) jak i pozostałych materiałów sprawy nie wynika wprost, kto wydał (jaki organ) ten regulamin i na jakiej podstawie prawnej uczelnia czuje się związana tym regulaminem, skoro jak już wspomniano jego zapisy nie znajdują oparcia w uchwale Nr [...] Senatu Akademii w K. z dnia [...], jak również nie przedstawiono innego aktu wydanego przez organ uczelni, z mocy którego wspomniany regulamin tenże można by uznać za wiążący.

Zatem należy dojść do wniosku, że wycofać pytanie testowe po przeprowadzonym egzaminie może - ale tylko w przypadkach uzasadnionych i koniecznych – tylko organ uczelni , po jednoczesnym wyjaśnieniu , że pytanie egzaminacyjne w tej postaci w jakiej zostało postawione , uniemożliwia udzielenie jakiejkolwiek poprawnej odpowiedzi. Zatem dopiero ustalenie , że rodzaj błędu nie pozwalał na samodzielną weryfikację przez samego egzaminowanego treści wadliwie skonstruowanego pytania, stwarzałby przesłankę do wycofania przez organ uczelni pytania w sposób nie naruszający szczegółowych przepisów regulujących postępowanie rekrutacyjne, ani też generalnych zasad , w tym równości szans i porównywalności wyników egzaminu.

Jeżeli w istocie (jak twierdzi) skarżąca (a Sąd nie może tego zweryfikować wobec nie przedstawienia przez organ testu skarżącej) na [...] wycofane pytania -nr [...] udzieliła ona poprawnych odpowiedzi i zgodnie z wspomnianym regulaminem , każdemu zdającemu zaliczono [...] punkty za te pytania, to w istocie doliczono je tylko tym zdającym, którzy na powyższe pytania udzielili błędnych odpowiedzi, co z kolei w sposób niewątpliwy mogło wpłynąć na ogólny wynik egzaminu wszystkich kandydatów, a co za tym idzie także na sytuację skarżącej.

Jeżeli zatem wśród postanowień normatywnych dotyczących zasad i trybu przeprowadzenia egzaminu wstępnego na I rok studiów w Akademii w roku akademickim [...] nie znajdujemy takiego, który uprawniał by do wycofania pytania obciążonego takim rodzajem błędu, który uniemożliwiałby samodzielną weryfikację przez samego egzaminowanego treści wadliwie sformułowanego pytania, to taka sytuacja jest -w ocenie sądu -naruszeniem prawa materialnego (art. 141 ustawy o szkolnictwie wyższym) oraz przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, 77 § 1, 107 § 3 k.p.a.).

Podobne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 22 lutego 1994 r. , sygn. akt SA/Wr 2073/93 (OSP 1995/11/223) oraz z dnia 31 stycznia 1994 r. , sygn. akt SA/Wr 1769/93 (Wokanda 1994/6/37).

Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je orzeczenie organu I instancji, a to na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania oraz z naruszeniem prawa materialnego , co miało wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dopatrzył się podstaw do zastosowania art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ zaskarżone orzeczenie nie podlegało wykonaniu. O kosztach orzeczono po myśli art. 200 cyt. wyżej ustawy.

Wskazania co do dalszego biegu sprawy wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. Dodatkowo organ szczegółowo ustosunkuje się do argumentów skarżącej dotyczącej oceny poprawności udzielonej odpowiedzi na pytanie nr [...].