Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 321/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145 par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi C. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 stycznia 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 5 stycznia 2022 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256), art. 17, art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej C. D. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Ż z dnia [...] 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad synem R. D.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 19 października 2021 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem R. D., legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności przy Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie z dnia 25.01.2006r. uchylającym orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 04,03.1999r.. nr [...] wydane przez Powiatowy Zespól ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności i orzekającym o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem, iż niepełnosprawność istnieje od urodzenia, natomiast ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od urodzenia.

Burmistrz Ż po rozpoznaniu ww. wniosku decyzją z dnia [...] 2021 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem R. D. Jako przesłankę odmowy przyznania świadczenia wskazał, że skarżąca w dniu 19.10.2021 r. oświadczyła, że nie pracuje, nie prowadzi gospodarstwa rolnego, nie wykonuje innej pracy zarobkowej, gdyż sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem R., jednakże pobiera świadczenie emerytalne w ZUS i KRUS. Z tych też względów organ l instancji nie znalazł podstawko przyznania wnioskowanego świadczenia.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca zarzucając naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy

tj.:

- art. 17 ust. 5 pkt i lit a i art. 17 ust, 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z art. 32

Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a emeryturą (netto) uzyskiwaną przez skarżącą, mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego , a mianowicie przyjęciu, że posiadanie prawa do emerytury przesądza o tym, że pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w jakiejkolwiek wysokości, podczas , gdy wykładnia systemowa, funkcjonalna i celowościowa wskazanej normy prawnej prowadzi do wniosku, że określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłącznie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej prawo do emerytury nie pozbawia całkowicie ( w pełnej wysokości) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko do wysokości pobieranej emerytury;

art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego sprawy tj. brak ustalenia różnicy wysokości świadczeń tj. emerytury w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji brak rozważenia, czy różnica wysokości świadczeń tj. emerytury netto w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadnia przyznanie tego świadczenia, chociażby w części stanowiącej tę różnicę oraz naruszenie tego przepisu poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego;

art. 2, art. 67, art, 69 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji zastosowanie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w sposób powodujący, że tak rozumiany przepis jest niezgodny z Konstytucją RP;

art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 13 grudnia 2006r. ratyfikowanej przez Polską w dniu 6 września 2021 r. i poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy oraz norm konstytucyjnych wyrażonych w art. 32 ust. 1 w związku z art. 2, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż narusza zasadę równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej, obowiązkom udzielenia szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej oraz osobom niepełnosprawnym.

Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważeniach Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji dokonując wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ww. ustawy przyjął, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z-racji opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu synem, bowiem ma ona ustalone prawo do emerytury. W ocenie organu odwoławczego na tle interpretacji omawianego przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. według dyrektyw wykładni językowej, stanowisku organu nie można zarzucić błędu w rozumowaniu. Niemniej jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowały się zasadniczo trzy rozbieżne poglądy.

Według pierwszego poglądu treść art. 1.7 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej ustalone prawo do emerytury. Nie jest w ogóle możliwy zbieg tych świadczeń. Świadczy o tym nie tylko wynik wykładni językowej, ale również rezultaty wykładni funkcjonalnej i celowościowej, które nie stoją w sprzeczności z wynikami wykładni językowej. Celem bowiem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną (m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2020 r. l OSK 1148/2, z dnia 30 listopada 2020 r. l OSK 1334/20, z dnia 10 lipca 2018 r. l OSK 134/18, z dnia 6 kwietnia 2017 r. l OSK 2950/15).

W opozycji do tej linii orzeczniczej są wyroki, w których sądy uważają, że art. 17 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury. Zatem zgodnie z tym stanowiskiem osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie, należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym (por. wyroki NSA z dnia 28 czerwca 2019 r. l OSK 757/19, z dnia 8 stycznia 2020 r. l OSK 2392/19 oraz z dnia 30 kwietnia 2020 r. l OSK 1546/19).

Według trzeciego poglądu osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację, zawieszenie pobierania świadczenia niższego.

Organ odwoławczy stwierdził, że opowiada się za ostatnim, trzecim poglądem, uwzględniającym możliwość dokonania wyboru przez zainteresowaną stronę (opiekuna) świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości pod warunkiem zawieszenia prawa do emerytury.

Pomimo wskazanego powyżej błędnego stanowiska organu I instancji w zakresie wykładni przepisów prawa materialnego zaskarżona decyzja ostatecznie okazała się prawidłowa, ponieważ w analizowanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo skutkowy, pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym synem.

Jak wynika z materiału dowodowego niepełnosprawność R. D. istnieję od urodzenia tj. od 15 lutego 1980r. Nadto orzeczeniem z dnia 25 stycznia 2006r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności przy Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie uchylił orzeczenie Powiatowego Zespół Do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 04.03.1999r. nr [...], uznając R. D. za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe. Z kolei wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego C. D. złożyła w OPS w dniu 19 października 202.1r. Zdaniem Kolegium zestawie powyższych okoliczności wskazuje na brak związku przyczynowo-skutkowego. Ponadto, w ocenie organu odwoławczego, zakres sprawowanej opieki pielęgnacyjnej nad R. D. nie uzasadnia przyjęcia, iż powoduje on niemożność podjęcia przez ww. zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w niewielkim wymiarze.

Jak wynika z akt sprawy R. D. jest uczestnikiem Środowiskowego Domu Samopomocy [...] w T, co potwierdza pismo z dnia 15 października 2021 r. Dyrektora Środowiskowego Domu Samopomocy [...] prowadzonego przez Zgromadzenie Sióstr [...]. Nadto z treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 02.11.2021 r. wynika, że syn skarżącej uczestniczy w przywołanych zajęciach od poniedziałku do piątku, wracając do domu około godziny 16.30. W tych okolicznościach czynności skarżącej związane z opieką nad synem nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r, uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia. Czynności opiekuńcze jakie wykonuje skarżąca jedynie w godzinach porannych, polegające na przygotowaniu syna do wyjazdu na zajęcia w ww. placówce oraz wieczorne po jego powrocie o godzinie 16.30 (przygotowywanie posiłków, ubieranie, mycie, podawanie leków uspokajających i na tarczycę) można uznać za typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Tym samym z ustaleń poczynionych przez organ I instancji bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym synem, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Na powyższą decyzję skarżąca C. D. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego:

1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z art. 32 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a emeryturą (netto) uzyskiwaną przeze mnie, mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie przyjęciu, że posiadanie prawa do emerytury przesądza o tym, że pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w jakiejkolwiek wysokości, podczas, gdy wykładnia systemowa, funkcjonalna i celowościowa wskazanej normy prawnej prowadzi do wniosku, że określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej prawo do emerytury nie pozbawia całkowicie (w pełnej wysokości) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko do wysokości pobieranej emerytury;

2) art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez nie ustalenie prawidłowego stanu faktycznego sprawy, tj. brak ustalenia różnicy wysokości świadczeń tj. emerytury w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji brak rozważenia, czy różnica wysokości świadczeń, tj. emerytury netto w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadnia przyznanie tego świadczenia, chociażby w części stanowiącej tę różnicę oraz naruszenie tego przepisu poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu mojej strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego;

3) art. 2 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji zastosowanie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w sposób powodujący, że tak rozumiany przepis jest niezgodny z Konstytucją RP, gdyż narusza zasady sprawiedliwości społecznej, bowiem pozbawia rzeczywistego (a nie formalnego) beneficjenta świadczenia pielęgnacyjnego - osobę niepełnosprawną i to z uwagi na okoliczności niezależne od niej;

4) art. 67 i art. 69 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji zastosowanie wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w sposób powodujący, że tak rozumiany przepis jest niezgodny z Konstytucją, co skutkuje pozbawieniem osoby niepełnosprawnej zabezpieczenia społecznego i pomocy w zabezpieczeniu egzystencji z uwagi na okoliczności niezależne od tej osoby;

5) art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 13 grudnia 2006 r., ratyfikowanej przez Polskę 6 września 2012 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169 z późn. zm.) i poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy oraz norm konstytucyjnych wyrażonych w art. 32 ust. 1 w zw. żart. 2, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż narusza zasadę równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej, obowiązkom udzielenia szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej oraz osobom niepełnosprawnym (art. 69);

6) art. 6, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z stałą opieką nad R. D., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.), ze względu na konieczność jej rozpoznania, a także uwzględniając aktualną sytuację epidemiczną, jak również brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 stycznia 2022r. utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Ż z dnia [...] 2021r., na mocy której odmówiono skarżącej C. D. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi matce lub ojcu - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje oni z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Zgodnie z ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem R. D., który został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe, o symbolu 01-U/10-N, przy czym niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Z wywiadu środowiskowego wynika, że syn skarżącej jest osobą niepełnosprawną intelektualnie i nie może samodzielnie funkcjonować i zaspokajać swoich potrzeb.

Skarżąca zamieszkuje razem ze swoim synem w miejscowości S. W wywiadzie środowiskowym ustalono, że syn skarżącej jest wożony od poniedziałku do piątku na zajęcia do Środowiskowego Domu Samopomocy, które odbywają się od 9.00 do 16.30. Skarżąca musi przygotować syna do wyjazdu, podaje mu także rano lekarstwa na uspokojenie i tarczycę. W razie potrzeby zakrapia również synowi oczy. Wieczorem również podaje synowi leki, pilnuje, aby zmienił ubranie, robi kolację.

W postępowaniu administracyjnym ustalono również, że skarżąca pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1087,30 zł. Skarżąca posiada również męża oraz dwie córki.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji nastąpiła ze względu na fakt, że skarżąca pobiera świadczenie emerytalne. Z kolei dla organu II instancji przesłanką odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego był brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną.

Trafnie Kolegium przyjęło w swojej decyzji, że stanowisko organu I instancji przyjmujące jako podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu pobierania przez skarżącą świadczenia emerytalnego było błędne.

Należy zauważyć, że orzecznictwo sądów administracyjnych przeszło w zakresie rozstrzygania tego zagadnienia prawnego ewolucję. Początkowo opierało się ono na wykładni literalnej tego przepisu, mimo jej niesprawiedliwości, w sytuacji, gdy świadczenie emerytalne było niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Jednak odstąpiono od tej linii orzeczniczej Współcześnie wskazuje się, że w orzecznictwie sądów administracyjnych na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19). Z uwagi już na ugruntowane stanowisko sądów administracyjnych w tym zakresie organ administracyjny ma obowiązek odstąpić od literalnej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. "Chociaż organy administracyjne są zobowiązane do działania zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa administracyjnego, mającymi charakter bezwzględnie obowiązujący, i są związane wykładnią przyjęta przez ich organy nadrzędne" (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Warszawa 2018, s. 125) to nie ogranicza to ich obowiązku prokonstytucyjnej wykładni norm obowiązujących, zwłaszcza z uwagi na zgodną w tym zakresie linię orzeczniczą sądów administracyjnych. Należy przy tym podkreślić, że przyjęcie obowiązku prokonstytucyjnej wykładni nie skutkuje tym, że w tym przypadku art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. nie będzie stosowany, czy zostanie wyeliminowany z obrotu. W sytuacji bowiem gdy inne świadczenie pobierane przez opiekuna osoby niepełnosprawnej jest wyższe niż świadczenie pielęgnacyjne przysługujące z powodu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przepis ten będzie stosowany w całej rozciągłości.

W świetle obecnego orzecznictwa sądów administracyjnych nie budzi więc wątpliwości, że osobom uzyskującym świadczenie emerytalne przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.

W świetle obecnie dominującej linii orzeczniczej (zob. na przykład wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19 oraz z dnia 24 sierpnia 2020r., I OSK 650/20, wyrok WSA w Poznaniu z 13 stycznia 202 r. sygn. akt IV SA/Po 824/19 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19) przyjęto rozwiązanie polegające na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby bowiem w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Słusznie podnosi się w orzecznictwie niektórych wojewódzkich sądów administracyjnych, że praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2020r., I OSK 650/20).

W niemniejszej sprawie wynika, że organ II instancji nie miał wątpliwości co do kwestii, ze skarżąca ma prawo wyboru i może wybrać korzystniejsze świadczenie. Tym niemniej utrzymał decyzję organu I instancji w mocy z uwagi na bark związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem. Organ II instancji przede wszystkim akcentuje fakt uczestnictwa syna skarżącej w zajęciach, które odbywają się w T w Środowiskowym Domu Samopomocy od 9.00 do 16.30 i wskazuje, że właśnie w tych godzinach może ona podjąć zatrudnienie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W niniejszej sprawie z uwagi na mizerny zakres przeprowadzonego postępowania dowodowego nie sposób orzec jednoznacznie, czy zakres opieki skarżącej nad niepełnosprawnym synem uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia choćby na ½ etatu.

Przede wszystkim organ nie ustalił jaki jest zakres samodzielności syna skarżącej. W swojej skardze skarżąca wskazuje, że syn nie potrafi przygotować posiłku, czy ciepłego napoju, nie potrafi się ubrać, nie umie pisać i czytać, nie komunikuje swoich potrzeb, nie potrafi się dobrze wysłowić, często załatwia swoje potrzeby fizjologiczne do spodni lub do łóżka, nie potrafi zachować właściwej higieny po skorzystania z toalety, nie może pozostawać sam w domy, posiada choroby współistniejące – astma, zaburzenie tarczycy, ma również obniżoną odporność, co wiąże się z ciągle nawracającymi infekcjami grypowymi. Żadna z tych okoliczności nie została ustalona w ramach postępowania dowodowego. Są to jedynie twierdzenia skarżącej. Tym niemniej zdaniem Sądu są one na tyle istotne, że należy przeprowadzić na tę okoliczność, a więc stopnia samodzielności syna skarżącej, występujących schorzeń, postępowanie dowodowe. Z kolei przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy został sporządzony niedbale, bez właściwego opisania stanu faktycznego zastanego na miejscu, jak również nie poinformowano skarżącej, że powinna dostarczyć dowody na potwierdzenie swoich twierdzeń, choćby zaświadczenia lekarskie. Zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Przepis ten wymaga więc od organu administracyjnego podjęcia niezbędnych działań informacyjnych. Wprawdzie organ nie ma obowiązku udzielać porad prawnych, tym niemniej powinien był uwzględnić nieporadność skarżącej, która całe życie zajmuje się niepełnosprawnym synem i wskazać jej jakie ewentualnie dowody powinna dostarczyć do akt postępowania administracyjnego, czy jakie tezy powinna wykazać.

Nie została także dostatecznie wyjaśniona kwestia możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienie w czasie, gdy jej syn przebywa w Środowiskowym Domu Samopomocy w godzinach od 9.00 do 16.30. Istotne jest bowiem, czy faktycznie podjęcie takiego zatrudnienia jest możliwe w miejscu zamieszkania przez skarżącą. Jej centrum życiowym jest bowiem mała wioska. Jak sama podaje nie ma ona prawa jazdy i wszędzie jeździ na rowerze. Jest osobą niewykształconą i ma już 64 lata. Organ powinien więc sprawdzić, na ile ma ona realną możliwość podjęcia zatrudnienia, biorąc pod uwagę powyższe okoliczności. Byłoby więc konieczne odpowiedzenie na pytanie czy właśnie w jej miejscu zamieszkania lub najbliższej okolicy, może takie zatrudnienie podjąć. Należy również sprawdzić, ile faktycznie razy syn skarżącej nie może przebywać w Środowiskowym Domu Samopomocy w T z powodu choroby. Z pewnością tego typu miejsca prowadzą listy obecności. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Zdaniem Sądu powyższe powoduje, że organ I jaki i II instancji dopuścił się naruszenia art. 7, 77 i 80 k.p.a, zgodnie z którymi organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, podejmując wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Nie ustalono bowiem kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i w konsekwencji nie przeprowadziło oceny we wskazanym wyżej zakresie. Należy przy tym podkreślić, że zdaniem Sądu orzekającego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego miały istotny wpływ na wynik sprawy;

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a.