Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1589/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2,  art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 roz. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 106 par. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1589/08 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 grudnia 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Julia Kamieniarz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2009 r., sprawy ze skargi P. W., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 31 marca 2006 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, - skargę oddala-


UZASADNIENIE

I SA/Kr 1589/08

UZASADNIENIE

Pismem z dnia 26 stycznia 2004 r. P. W. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Organ ustalił, że wnioskodawczyni prowadząc w okresie od 20 lipca 1994 r. do 31 stycznia 2001 r. w formie spółki cywilnej wraz z mężem B. W. firmę "H." nie dopełniła opłacania należnych za siebie składek, które to zaległości były sukcesywnie kierowane na drogę egzekucji, jednakże egzekucja okazała się bezskuteczna.

Wnioskodawczyni uzasadniała swój wniosek trudną sytuacją rodzinną, a mianowicie swoją chorobą depresyjną po poronieniu ciąży, chorobami dalszych członków rodziny oraz faktem, że zaległości nie powstały z winy wnioskodawczyni, ale z powodu załamania koniunktury na rynku oraz nieuczciwości kontrahentów, w wyniku czego spółka "H." utraciła płynność finansową oraz zdolność kredytową.

W toku postępowania organ rentowy dodatkowo ustalił, że wnioskodawczyni wraz z mężem i dwójką niepełnoletnich dzieci zajmuje mieszkanie spółdzielcze lokatorskie o pow. 72 m kw., nie posiada żadnych cennych ruchomości, nie jest też właścicielem żadnych nieruchomości. Od dnia 15 listopada 2002 r. P. W. wraz z mężem prowadzą działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod firmą "W." w zakresie handlu artykułami spożywczymi i przemysłowymi, każdy ze wspólników uzyskuje dochód w wysokości ok. 2.000 zł brutto. Organ ustalił także, że wnioskodawczyni nie posiada zaległości podatkowych, gdyż pomyślnie zakończyło się postępowanie restrukturyzacyjne obejmujące takie zaległości, ponadto strona obecnie na bieżąco reguluje należności publicznoprawne, w tym składki ubezpieczeniowe. Rodzina wnioskodawczyni nie korzysta również z instytucjonalnej pomocy społecznej. Wnioskodawczyni posiada nadto wymagalną wierzytelność względem "Y" sp. z o.o. zasądzoną wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 29 czerwca 2000 r., sygn. akt[...].

P.W. złożyła nadto do akt sprawy wyliczenie, z którego wynika, że łączne szacunkowe wydatki na utrzymanie rodziny wynoszą ok. 1.500 zł miesięcznie, tzw. opłaty domowe strona określiła na kwotę 850 zł miesięcznie, poza tym wnioskodawczyni zaznaczyła, że kiedy pojawiły się trudności związane z funkcjonowaniem poprzedniej spółki i choroby jej oraz członków rodziny, to zaciągnięto u osób prywatnych pożyczki, które obecnie spłacane są w wysokości 600 zł miesięcznie, do tego dochodzą opłaty związane z firmą – składki na ZUS, podatki, telefony firmowe itp.

Decyzją z dnia 12 października 2004 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek obejmującej zaległe składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami ustalonymi na dzień złożenia wniosku w łącznej kwocie 35.341,13 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołując się na treść art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, że w stosunku do P. W. nie wystąpiła przesłanka tzw. całkowitej nieściągalności, która warunkuje ewentualne umorzenie należności składkowych. Od 15 listopada 2002 r. wnioskodawczyni prowadzi bowiem wraz z mężem generującą zyski działalność gospodarczą, a zatem obecnie organ rentowy ma możliwość prowadzenia egzekucji. Nie znaleziono także podstaw do umorzenia należności w trybie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365), gdyż zdaniem organu ewentualne trudności finansowe rodziny wnioskodawcy nie mają charakteru trwałego i pogłębiającego się, zaś choroba P. W. nie wyklucza jej z normalnego życia, skoro pozwala pracować i osiągać deklarowane dochody.

Ponadto powołując się na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek organ zaznaczył, że nawet przy wykazaniu przez wnioskodawcę, że ze względu na stan majątkowy nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, organ rentowy nie ma obowiązku wydania w tej materii decyzji pozytywnej.

W wyniku rozpatrzenia wniosku P.W. o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia 17 listopada 2004 r., znak [...]utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Jednakże wyrokiem z dnia 26 września 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 302/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS. Sąd nie wypowiedział się co do zasadności merytorycznych twierdzeń zawartych w skardze, ale stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z powodów procesowych, mianowicie uznał, że została ona wydana przez niewłaściwy organ. Zdaniem WSA w Warszawie w sprawach dotyczących umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie właściwym do rozpatrywania środków odwoławczych jest Minister Polityki Społecznej. Po wyroku Sądu i przekazaniu akt Ministrowi Pracy i Polityki Społecznej, postanowieniem z dnia 27 lutego 2006 r., znak: [...] minister przekazał wniosek P. W. o ponowne rozpoznanie sprawy Prezesowi ZUS, gdyż w dniu 24 sierpnia 2004 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na mocy którego to przepisu kompetencję do rozpoznawania tego typu wniosków zyskał Prezes ZUS.

Tak więc po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie decyzją z dnia 31 marca 2006 r., znak [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie ZUS z dnia 12 października 2004 r., Nr[...]. W uzasadnieniu podniesiono, że z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności określone natomiast zostały w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 cytowanej ustawy. Zdaniem organu brak jest w sprawie podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności względem P. W., gdyż wprawdzie prowadzone postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne i postanowieniem z dnia 29 czerwca 2001 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego zostało umorzone, jednak aktualnie zobowiązana prowadzi wraz z mężem w formie spółki cywilnej nową działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w łącznej kwocie ok. 4.000 zł miesięcznie, a zatem istnieje obecnie możliwość egzekwowania zadłużenia zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto organ zwrócił uwagę na okoliczność, że ZUS dokonał zajęcia wskazanej przez stronę wierzytelności przysługującej od spółki z o.o. "Y" w K..

Prezes ZUS powołując się również na uregulowanie zawarte w art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365), a dające możliwość umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności, gdy ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązany nie jest w stanie opłacić należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego jego rodziny, uznał, że w ostatnich latach kondycja finansowa wnioskodawczyni i jej rodziny uległa poprawie, o czym świadczy terminowe opłacanie należności publicznoprawnych wynikających z prowadzonej obecnie działalności gospodarczej. Ta okoliczność, jak również przyznana pomoc państwa w postaci restrukturyzacji wcześniejszych zaległości podatkowych, która zredukowała kwotę wymagalnych zobowiązań, a także obecne możliwości zarobkowe strony dają podstawę do przyjęcia, że trudności finansowe rodziny W. są czasowe, stopniowo przezwyciężane, a tym samym nie mają charakteru trwałego lub pogłębiającego się. Natomiast wskazywana choroba depresyjna P. W. związana z utratą ciąży nie pozbawia jej możliwości zarobkowania i uzyskiwania dochodu umożliwiającego ratalną spłatę zadłużenia. Ponadto organ podnosząc kwestię uznaniowego charakteru decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek zwrócił uwagę, że ma pewien margines swobody oznaczający, iż nawet w przypadku stwierdzenia przesłanek do umorzenia może takiego umorzenia odmówić.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, jednocześnie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z uwagi na to, że w sprawie zapadł już wyrok WSA w Warszawie, na mocy którego stwierdzono nieważność decyzji Prezesa ZUS. Skarga zawiera także następujące wnioski: o łączne rozpatrzenie niniejszej sprawy ze sprawą męża skarżącej B. W., o umorzenie w całości należności składkowych na rzecz ZUS, o przymuszenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do podejmowania skutecznych działań egzekucyjnych względem dłużnika skarżącego – "Y" sp. z o.o., o wydanie postanowienia w przedmiocie wyznaczenia terminu do zawarcia z ZUS ugody na drodze pozasądowej.

W uzasadnieniu skargi oraz dodatkowych pismach procesowych składanych do akt sprawy, skarżąca wskazała na trudną sytuację zdrowotną i finansową, na fakt, iż zaległości na rzecz ZUS nie powstały z jej winy, ale na skutek niekorzystnego splotu okoliczności rodzinno – biznesowych. Podniosła nadto, że na skutek odmowy umorzenia przez organ rentowy należności składkowych skarżąca wraz z mężem pozbawieni zostali możliwości otwarcia linii kredytowej w banku, co negatywnie wpłynęło na rozwój działalności obecnie prowadzonego Przedsiębiorstwa "W." s.c. Skarżąca zwróciła również uwagę na fakt, że pozostaje pod stałą opieką medyczną, a choroba ograniczyła jej wydajność w pracy, dlatego czynności zawodowe wykonuje sporadycznie w domu.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację i stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Z kolei w piśmie z dnia 9 lipca 2007 r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o załączenie do akt niniejszej sprawy akt WSA w Warszawie o sygn. V SA/Wa 123/07, III SA/Wa 433/07 i III SA/Wa 434/07, z uwagi na fakt, że w tych postępowaniach skarżący w sposób wiarygodny i dostateczny udokumentowali złożone wnioski, a dotyczą one w zasadzie tego samego przedmiotu. Następnie pismem z dnia 22 września 2009 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej cofnął wniosek dowodowy w odniesieniu do akt o sygn. V SA/Wa 123/07, natomiast podtrzymał wniosek o przeprowadzenie dowodu z akt dotyczących postępowań zawisłych przed WSA w Warszawie w przedmiocie skarg małżonków W. na odmowę wstrzymania toczącej się wobec nich egzekucji administracyjnej (sygn. akt III SA/Wa 433/07 i III SA/Wa 434/07) na okoliczność sytuacji majątkowej skarżącej i jej rodziny w chwili podejmowania przez organ zaskarżonej decyzji, w szczególności stanu egzekucji oraz ustaleń organu egzekucyjnego co do majątku skarżącej.

Postanowieniem z dnia 13 października 2008 r., sygn. akt VSA/WA1854/07 WSA w Warszawie stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, powołując się na treść § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta RP z 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania do rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz.1016).

W piśmie procesowym z dnia 7 września 2009 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej podniósł dodatkowe zarzuty względem zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim zarzucono naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia twierdzeń i dowodów skarżącej przedłożonych do akt sprawy na okoliczność spełnienia przesłanek do umorzenia należności względem ZUS, w szczególności na okoliczność nieściągalności zobowiązania skarżącej oraz na okoliczność szczególnych wypadków, które pomimo możliwości ściągnięcia zadłużenia uzasadniają umorzenie, takich jak osobiste wypadki losowe skarżącej pozostające w związku z jej możliwościami zarobkowymi oraz brak wszechstronnej analizy materiału dowodowego, w szczególności dotyczącego możliwości spłacania zaległych należności na rzecz ZUS, z powodu osiągania przez skarżącą dochodu oraz zasądzenia na jej rzecz świadczenia w wyroku sądowym. Kolejny zarzut dotyczył naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. poprzez w szczególności zaniechanie zamieszczenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustaleń dotyczących nieściągalności należności względem ZUS. W uzasadnieniu przedmiotowego pisma pełnomocnik zaznaczył nadto, że organy rentowe nie zanalizowały przesłanek całkowitej nieściągalności, gdyż nie ustaliły czy dochód uzyskiwany z działalności gospodarczej oraz wymagalna wierzytelność względem kontrahenta skarżącej podlegają egzekucji, czy egzekucja będzie skuteczna i czy w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające koszty postępowania. Zaznaczono również, że organy rozważyły jedynie kwestię choroby depresyjnej skarżącej, a nie wzięły pod uwagę innych wypadków losowych, tj. choroby i śmierci członków jej rodziny, a także okoliczności nierzetelności kontrahentów spółki H., która spowodowała zadłużenie, a potem upadłość działalności gospodarczej.

W konsekwencji pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania właściwemu organowi, zasądzenie kosztów postępowania oraz zasądzenie kosztów pomocy udzielonej z urzędu, która nie została opłacona w jakiejkolwiek części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Dlatego też powołane wyżej przepisy dotyczące instytucji umorzenia zastosowanie mają także do odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie.

Organy bowiem w sposób dokładny i wnikliwy rozpatrzyły sytuację skarżącej pod kątem przesłanek określonych w cytowanych wyżej przepisach prawa materialnego. W pierwszej kolejności należy przyznać rację organom, że w stosunku do skarżącej nie można mówić o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. Zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Analiza w/w przepisu prowadzi do wniosku, że żadna z wymienionych przesłanek nie ma zastosowania względem skarżącej, która żyje, względem której nie toczyło się postępowanie upadłościowe, a wysokość zaległości przekracza koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W szczególności zaś należy zaznaczyć, że wprawdzie wcześniejsza egzekucja względem skarżącej okazała się bezskuteczna, ale na etapie podejmowania przez organy rentowe decyzji o odmowie umorzenia należności względem ZUS skarżąca prowadziła wraz z mężem kolejną, nową działalność gospodarczą uzyskując z niej deklarowany dochód w wysokości 4.000 zł (łącznie z mężem), a zatem organ ma możliwość prowadzenia egzekucji, która to okoliczność przesądza o braku całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. O powyższej okoliczności przesądza również fakt posiadania wymagalnej wierzytelności względem kontrahenta. Wprawdzie w chwili orzekania przez Prezesa ZUS egzekucja powyższej wierzytelności była utrudniona, jednakże samo istnienie takiej wierzytelności daje potencjalną możliwość uzyskania pewnych środków i czyni umorzenie należności względem ZUS przedwczesnym. Zresztą fakt toczącej się względem małżonków skutecznej egzekucji, a zatem fakt braku przesłanki całkowitej nieściągalności, został pośrednio potwierdzony przez pełnomocnika skarżącej P.W., który w piśmie z dnia 1 października 2009 r. pisze o postępowaniach toczących się przed WSA w Warszawie o sygn. akt III SA/Wa 433/07 i III SA/Wa 434/07 w przedmiocie skargi na odmowę wstrzymania egzekucji administracyjnej prowadzonej przeciwko skarżącej i jej małżonkowi w odniesieniu do należności względem ZUS.

Dokonując natomiast analizy stanowiska organu dotyczącego odmowy umorzenia wskazanych należności w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) należy podkreślić, że zostało ono poparte szczegółową oceną wskazywanej przez skarżącej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Organy w sposób przekonujący i dokładny wyjaśniły dlaczego ich zdaniem skarżąca nie wykazała, by że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie była w stanie opłacić zaległych należności składkowych, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Należy przyznać rację organom rentowym, że szeroko podnoszona przez skarżącą okoliczność jej choroby depresyjnej oraz chorób członków jej rodziny nie pozbawiła jej możliwości zarobkowania i nie stanowiła przeszkody w podjęciu pracy, prowadzeniu wspólnej z małżonkiem działalności gospodarczej i osiąganiu przez nią deklarowanego dochodu w wysokości 2.000 zł, zatem nie może stanowić przesłanki umorzenia należności, gdyż nie jest to taka choroba, która pozbawiła ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 cytowanego rozporządzenia). Również ewentualna opieka nad chorymi członkami rodziny nie pozbawiła skarżącej takiej możliwości.

Takiej przesłanki nie może stanowić również podnoszona w toku postępowania oraz w skardze i piśmie procesowym pełnomocnika skarżącej z dnia 7 września 2009 r. okoliczność załamania koniunktury na rynku oraz fakt nieuczciwości kontrahentów skarżącej i jej męża, w wyniku czego spółka "H." utraciła płynność finansową oraz zdolność kredytową. Zaznaczyć bowiem należy, że osoba decydująca się na podjęcie i prowadzenie działalności gospodarczej przyjmuje na siebie odpowiedzialność i zobowiązania z tym związane. Ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej i umiejętnego doboru kontrahentów obciąża wyłącznie zobowiązanego i nie można go przerzucać na Skarb Państwa, w interesie którego leży zapewnienie dopływu do budżetu należności publicznoprawnych w odpowiedniej wysokości. Jak podkreśla się w orzecznictwie niepowodzenie finansowe działalności gospodarczej, niewiedza, brak doświadczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej, czy wybór niewłaściwych kontrahentów nie mogą skutkować obowiązkiem umorzenia należności publicznoprawnych (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA 2040/01, wyrok NSA z dnia 22 lipca 2009 , sygn. akt II FSK 71/09). Zatem załamanie koniunktury na rynku, czy wybór niewłaściwych kontrahentów przez skarżącą i jej męża, nawet przy braku możliwości przypisania stronie celowego i świadomego dążenia do naruszenia prawa, nie może być argumentem uzasadniającym umorzenie należności względem ZUS.

Z pola widzenia nie może nadto umknąć fakt, że instytucja przewidziana w art. art. 28 ust. 1-4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowi wyjątek od zasady powszechności ubezpieczeń społecznych, z zatem ma charakter wyjątkowy i szczególny, zatem przepisy ją regulujące winny być interpretowane w sposób ścisły.

Stwierdzić należy, że jakkolwiek sytuacja rodziny skarżącej jest trudna, gdyż biorąc pod uwagę miesięczne obciążenia finansowe rodziny, żyje ona skromnie, to jednak – jak słusznie zaznaczył Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji – trudności te są przezwyciężalne, gdyż skarżąca wraz z mężem prowadzą działalność gospodarczą generującą dochód, na bieżąco są w stanie opłacić inne należności publicznoprawne oraz spłacać zaciągnięte długi u osób prywatnych i nie korzystają z instytucjonalnej pomocy społecznej.

Na marginesie należy zaznaczyć, że nie mogły zostać uwzględnione wnioski skarżącej o umorzenie w całości należności składkowych na rzecz ZUS, przymuszenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do podejmowania skutecznych działań egzekucyjnych względem dłużnika skarżącego – "Y" sp. z o.o., czy wydanie postanowienia w przedmiocie wyznaczenia terminu do zawarcia z ZUS ugody na drodze pozasądowej. Sądy administracyjne nie przejmują bowiem sprawy do merytorycznego rozstrzygnięcia i nie zastępują organów administracji publicznej w administrowaniu, ale badają legalność zaskarżonych aktów administracyjnych, co oznacza, że kontrolują akt pod względem jego zgodności z prawem w oparciu o stan faktyczny i prawny istniejący w chwili podjęcia takiego aktu.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd oddalił nadto wniosek o przeprowadzenie dowodu z akt spraw zawisłych przed WSA w Warszawie o sygnaturach III SA/Wa 433/07 i III SA/Wa 434/07.

Po pierwsze należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika możliwość przeprowadzenia jedynie uzupełniającego dowodu z dokumentów i to wyłącznie w przypadku, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przy czym, jak podkreśla się w orzecznictwie "celem postępowania dowodowego, o którym mowa w cytowanym przepisie, nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego w sprawie administracyjnej, lecz wyłącznie ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami procedury administracyjnej, a następnie, czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji określonych przepisów prawa materialnego. Sąd administracyjny nie jest zatem uprawniony do dokonywania ustaleń, które miałyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją. Może on dokonywać jedynie takich ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem tejże decyzji" (wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2009 r., I OSK 1869/07, LEX nr 478284). Nadto przeprowadzenie dowodu jest niezbędne jedynie wówczas, gdy bez określonego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istotnej w sprawie wątpliwości. W niniejszej sprawie żadnych istotnych do rozstrzygnięcia wątpliwości nie było, a zatem przeprowadzenie wnioskowanych dowodów stało się zbędne. W przeciwnym wypadku doszłoby bowiem do niedopuszczalnego ponownego ustalania stanu faktycznego, do czego sąd administracyjny nie jest uprawniony, dokonując jedynie kontroli zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem. Obowiązkiem strony ubiegającej się o przyznanie ulgi jest wykazanie, że spełnia przesłanki określone w przepisach prawa. Zatem to przede wszystkim na stronie ciąży obowiązek dostarczenia dowodów potwierdzających podnoszone okoliczności i to na etapie postępowania przed organami rentowymi, a nie na etapie skargi do sądu. Skoro, zdaniem skarżącej, dokumenty zawarte w aktach WSA w Warszawie miały znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, obowiązkiem strony było dostarczyć je organowi podatkowemu lub zawnioskować przeprowadzenie stosownego dowodu przez organy rentowe. Jeśli natomiast dowody te pojawiły się po zakończeniu postępowania administracyjnego, a dokumentują one okoliczności, które miały wpływ na pogorszenie sytuacji materialnej skarżącej, jest możliwość złożenia ponownego wniosku o umorzenie zaległych należności w sytuacji zmiany okoliczności faktycznych.

Nie jest również zasadny zarzut skargi zmierzający do wykazania, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu ze względu na prawomocny wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 września 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 302/05. Powyższe orzeczenie dotyczyło jedynie kwestii formalnych, związanych z niewłaściwością orzekającego w sprawie organu. Nie odnosiło się natomiast w żadnej mierze do kwestii merytorycznych i zasadności odmowy umorzenia należnych składek. Z kolei po dniu 24 sierpnia 2004 r. (czyli w toku postępowania) zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na mocy którego to przepisu kompetencję do rozpoznawania wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności składkowych względem ZUS, zyskał Prezes ZUS. Zatem zaskarżona decyzja wydana została przez organ właściwy.

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Mając powyższe na względzie należy uznać, że organy podatkowe wszechstronnie rozważyły i oceniły wszystkie aspekty faktyczne i prawne niniejszej sprawy, a także wzięły pod uwagę okoliczności podnoszone przez skarżącą i w wyniku tej oceny podjęta została decyzja mieszcząca się granicach uznania administracyjnego, dlatego Sąd nie znalazł podstaw do uznania jej za niezgodną z prawem.

Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 z późn. zm.).