Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 783/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2017-02-07 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 PAR. 1 PKT 1, ART. 258 PAR. 2 PKT 7.
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.T. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B.T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: stwierdzenia powstania długu celnego, określenia kwoty cła, podatku akcyzowego, podatku od towarów i usług oraz opłaty paliwowej postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata WSA/post.1 - sentencja postanowienia


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 20 września 2016r. zatytułowanym "odwołanie" B.T. złożył skargę na 12 decyzji Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie w przedmiocie stwierdzenia powstania długu celnego, określenia kwoty cła, podatku akcyzowego, podatku od towarów i usług oraz opłaty paliwowej.

Następnie na wezwanie tut. Sądu do uiszczenia wpisu sądowego pismem z dnia 13 grudnia 2016 r. skarżący, zwrócił się o "umorzenie opłat sądowych". Do ww. pisma wnioskodawca załączył jeden formularz wniosku PPF z dnia 13.12.2016 r, który został zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I włączony do akt sprawy o sygn. akt I SA/Ol 781/16. Nadto wnioskodawca został wezwany do przedłożenia wypełnionych urzędowych formularzy wniosku PPF do każdej ze spraw wszczętych skargą na decyzje Dyrektora Izby Celnej o sygn. akt I SA/Ol 782/16- I SA/Ol 792/16.

Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (włączonego do sprawy o sygn. akt I SA/Ol 781/16) wynikało, iż wnioskodawca wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wyjaśnił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i bratem. Utrzymuje się z zasiłku chorobowego w wysokości "[...]" miesięcznie. Z dochodów tych ponosi następujące wydatki: dokłada się do czynszu – 100 zł, opłaty za media – 400 zł, koszty leczenia łącznie 350 zł. Nadto wnioskodawca oświadczył, że posiada oszczędności w wysokości 440 zł. Innego majątku nie posiada.

Argumentując wniosek wskazał na trudną sytuację finansową tj. brak zatrudnienia i niemożność podjęcia pracy z powodu trwającej choroby. Podkreślił, że niezbędny dla obrony jego praw przed Sądem jest adwokat, gdyż nie posiada odpowiedniej wiedzy w zakresie prawa administracyjnego.

Do wniosku załączył: zaświadczenie ZUS o wypłacanych zasiłkach/ świadczeniach za okres od 01.01.2016 r. do 13.12.2016 r. z dnia 13.12.2016 r.

W odpowiedzi na wezwanie tut. Sądu wnioskodawca przedłożył wypełniony urzędowy formularz PPF z dnia 30 grudnia 2016 r., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawcy wynikało, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z zasiłku chorobowego w wysokości "[...]", posiada oszczędności w wysokości 180 zł. Nie posiada jakiegokolwiek majątku. Ponosi wydatki: za mieszkanie około -100 zł, media około 400 zł, z tytułu n"[...]’ ponosi koszty"[...]" około 100 zł , wizyty lekarskie około 100 zł, nadto na wyżywienie, środki czystości oraz ubrania wydatkuje około 250-300 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że nie posiada środków na ustanowienie adwokata z wyboru, zaś sam nie jest w stanie bronić się z powodu niewystarczającej wiedzy prawniczej.

Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718. ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Pismem z dnia 11 stycznia 2017 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wnioskodawca został zobowiązany do przedstawienia m.in. oświadczenia czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i bratem w związku z rozbieżnymi oświadczeniami złożonymi na formularzu PPF z dnia 13.12.2016r. i 30.12.2016 r. Dodatkowo miał złożyć pisemne oświadczenie w zakresie wysokości osiąganych przez matkę i brata dochodów, bez względu na fakt prowadzenia czy też nie wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący miał również złożyć wyjaśnienia w zakresie rodzaju i wysokości ponoszonych kosztów utrzymania wnioskodawcy, jego matki i brata wraz z dokumentami potwierdzającymi ponoszone wydatki za okres ostatnich dwóch miesięcy. Skarżącego zobowiązano również do przedstawienia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, bądź złożenia oświadczenia o braku takowych i przedstawienia w takim przypadku dokumentów potwierdzających wypłatę świadczeń "do rąk" wnioskodawcy, tj. z pominięciem rachunku bankowego.

W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z matką i bratem. Stwierdził, że procentowo według przypadającego na niego udziału dokłada się do rachunków oraz czynszu za mieszkanie. Wskazał, że zamiennie z matką albo robi zakupy albo opłaca rachunki.

Nadto oświadczył, że dokumenty, do których był wezwany dostarczy jak najszybciej, gdyż w terminie wyznaczonym wezwaniem nie udało mu się ich zgromadzić.

Do złożonych wyjaśnień skarżący dołączył: zaświadczenie ZUS o wypłaconych zasiłkach/ świadczeniach za okres od 01.01.2016 r. do 24.01.2017 r.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej.

W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego (referendarza sądowego) pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.

W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącego oświadczenia nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawcy nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie może ponieść kosztów postępowania sądowego. Rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny, co uniemożliwia dokonanie oceny, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek bądź pełnych kosztów postępowania sądowego.

Odnosząc się do treści pisma wnioskodawcy, a w szczególności do mającego nastąpić w późniejszym terminie przedłożenia dokumentów, wskazać należy, że dokumenty te nie zostały nadesłane do dnia wydania niniejszego postanowienia. Skarżący nie zakreślił również terminu, w którym żądane dokumenty nadeśle, nie zwrócił się także o przedłużenie terminu do ich przedłożenia. Skarżący wezwanie wystosowane do niego w trybie art. 255 p.p.s.a. odebrał w dniu 17 stycznia 2017r., miał zatem odpowiednią ilość czasu (blisko trzy tygodnie), aby nadesłać brakujące dokumenty, bądź wyjaśnić przyczyny ich niedostarczenia, czy też przeszkody uniemożliwiające ich uzyskanie. Na marginesie wskazać należy, że większość z pytań, które skierowano do skarżącego w wezwaniu z dnia 11 stycznia 2017r., nie wymagała przedkładania dokumentów źródłowych, a jedynie złożenia przez skarżącego wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia, które nie wymagały wyznaczenia dłuższego terminu, podobnie jak i skompletowanie żądanych dokumentów źródłowych, którymi z reguły strony dysponują lub których zdobycie nie stwarza większych trudności (np. dokumenty potwierdzające ponoszone koszty utrzymania, wyciągi z rachunku bankowego).

I tak skarżący został zobowiązany do przedłożenia dokumentów źródłowych w postaci wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy tj. od 01.10.2016r. do 31.12 2016r. Skarżący nie odniósł się w żaden sposób do tej części wezwania. Nie przedłożył żądanych dokumentów, nie złożył również oświadczenia, iż rachunków bankowych nie posiada. Nie przedłożył dokumentów potwierdzających wypłatę świadczenia "do rąk" tj. z pominięciem rachunku bankowego. Nie wyjaśnił przyczyn niezłożenia przedmiotowych dokumentów. Powyższe nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że wnioskodawca nie posiada bądź nie posiadał środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Analiza rachunków bankowych, za wskazany w wezwaniu trzymiesięczny okres, umożliwiałaby ustalenie np. czy skarżący posiadał dodatkowe środki finansowe na koncie, sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi, przeprowadzane operacje finansowe oraz rodzaj wydatków, co jest ważne dla ustalenia czy miał on ewentualnie możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty związane z wniesieniem skargi i ustanowieniem pełnomocnika. W konsekwencji nieprzedstawienia wskazanych wyżej dokumentów źródłowych, ocena rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego nie jest możliwa. Zwrócić również należy uwagę, iż uzyskanie wyciągów z rachunków bankowych nie stwarza szczególnych trudności, nie jest również nadmiernie czasochłonne. Podobnie jak dokumentów potwierdzających wypłatę świadczenia chorobowego z pominięciem rachunku bankowego.

Skarżący nie wyjaśnił jakiej wysokości dochody uzyskuje jego matka i brat do czego zobowiązany był na podstawie wezwania z dnia 11 stycznia 2017r. również w przypadku gdy nie prowadzi z tymi osobami wspólnego gospodarstwa domowego. Pytanie to było istotne w celu ustalenia jakimi funduszami, środkami pieniężnymi dysponuje miesięcznie najbliższa rodzina wnioskodawcy zobowiązana do jego alimentacji i czy osoby te mogą w jakiejś części bądź w całości wspomóc skarżącego nawet w sytuacji nieprowadzenia z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Ustalenia powyższe znajdują swoje uzasadnienie w świetle przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm.), zwanej dalej "K.r.o.". Zgodnie bowiem z art. 87 K.r.o. rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Także z art. 128 K.r.o. wynika obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), który obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, postanowienie NSA z dnia 11 września 2015r., sygn. akt I OZ 1255/15, publ. CBOSA). W związku z brakiem oświadczenia w tej kwestii, jak również brakiem przedłożenia odpowiednich dokumentów w tym zakresie okoliczność powyższa pozostała nieustalona.

Ponadto nie wyjaśniono wysokości i rodzaju miesięcznych wydatków skarżącego, jego matki oraz brata. Wskazać należy, iż Sąd bądź referendarz sądowy rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy analizuje nie tylko dochody wnioskodawcy, ale również wysokość oraz rodzaj jego wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków, także tych opłacanych wspólnie z matką i bratem. Tym samym, nie jest wystarczające powoływanie się jedynie na niskie dochody, w sytuacji gdy nie wykazuje się wysokości i rodzaju ponoszonych kosztów oraz nie dokumentuje się ich ponoszenia. Podobnie próbowano ustalić wydatki najbliższych osób skarżącego (tj. matki i brata) w celu weryfikacji ich z uzyskiwanymi przez nich dochodami, co miało umożliwić ocenę czy osoby te mają możliwość wsparcia finansowego wnioskodawcy, a tym samym mają wpływ na jego sytuację materialną.

Odnosząc się do odmowy ustanowienia dla skarżącego adwokata, dodatkowo wskazać należy, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji ma charakter wyjątkowy. Sąd pierwszej instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 6, w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 20.06.2008 r., sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, postanowienie NSA z 10 stycznia 2014r., sygn. akt II OZ 1212/13, publ. CBOSA).

Reasumując podkreślić należy, że celem wystosowanego do skarżącego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. było możliwie najbardziej dokładne ustalenie jego faktycznej kondycji finansowej i stwierdzenie, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. Przepis ten wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej (por. postan. NSA z dnia 16 stycznia 2015r., sygn. akt II FZ 1955/14, publ. CBOSA).

Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawcy w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Sąd (referendarz sądowy) nie ma obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez skarżącego po prostu nie są wystarczające.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.