Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 556/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-09-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska (spr.), Anna Rotter, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 września 2022 r. sprawy ze skargi I. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 16 marca 2022 r. nr 2401-IEE.711.208.2022.2.DJ UNP: 2401-22-060595 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ odwoławczy) postanowieniem z 16 marca 2022 r. nr 2401-IEE.711.208.2022.2.DJ UNP: 2401-22-060595, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 i z art. 61a § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 479; dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna), po rozpoznaniu zażalenia I. Z. (dalej: zobowiązana, skarżąca), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. (dalej: organ egzekucyjny, organ pierwszej instancji, ZUS) z 3 lutego 2022 r. nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Powyższe postanowienie organu odwoławczego zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zobowiązana posiadała zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia. W związku z nieuregulowaniem należności z tego tytułu, ZUS w dniu 22 grudnia 2015 r. wystawił wobec zobowiązanej tytuły wykonawcze o numerach: TW1060015013811, od TW4060015026751 do TW4060015026758 oraz 2 marca 2016 r. tytuły wykonawcze o numerach od TW4060016003524 do TW4060016003526, a następnie skierował je do przymusowego dochodzenia. Tytuły wykonawcze zostały doręczone zobowiązanej - odpowiednio 22 stycznia 2016 r. i 7 marca 2016 r.

W piśmie z 31 stycznia 2022 r. zobowiązana złożyła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, wskazując na okoliczność przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz na brak uprzedniego doręczenia upomnienia, które jest wymagane. Wniesione zarzuty były następstwem pism z 26 stycznia 2022 r., w których Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., działając jako organ egzekucyjny, dokonał zmiany środka egzekucyjnego i skierował zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę do A. Sp. z o.o.

Postanowieniem z 3 lutego 2022 r. organ pierwszej instancji, działając m. in. w oparciu o art. 61a K.p.a., odmówił wszczęcia postępowania dotyczącego zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wyjaśnił, że prawo zgłoszenia zarzutów służy zobowiązanemu w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, co wynika z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. – w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r., a to w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070). Odpisy tytułów wykonawczych o numerach: TW1060015013811, od TW4060015026751 do TW4060015026758 zostały doręczone zobowiązanej 22 stycznia 2016 r. (art. 44 K.p.a). Termin na wniesienie zarzutów upłynął więc 29 stycznia 2016 r. Z kolei odpisy tytułów wykonawczych o numerach TW4060016003524 do TW4060016003526 zostały doręczone 7 marca 2016 r. Termin na wniesienie zarzutów upłynął więc 14 marca 2016 r. Zarzuty zostały natomiast wniesione przez zobowiązaną 31 stycznia 2022 r. Z uwagi zatem na uchybienie terminu do wniesienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, postępowanie w tym przedmiocie nie mogło zostać wszczęte.

Zobowiązana wniosła zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji z 3 lutego 2022 r. Zarzuciła naruszenie przepisu:

a) art. 61a K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie twierdząc, że w sprawie nie występuje żadna z przesłanek określonych w tym przepisie;

b) art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w zw. z art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 11 września

2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw poprzez błędne przyjęcie, że zarzuty mogły zostać wniesione jedynie do 7 dni od daty doręczenia tytułu wykonawczego, podczas gdy zajęcie dokonane pismami z 26 stycznia 2022 r. dotyczyło wynagrodzenia za pracę u pracodawcy A. Sp. z o. o. z siedzibą w S., które stanowi składnik majątku wspólnego małżonków, a zatem stosownie do powyższego przepisu intertemporalnego zastosowanie powinien był znaleźć przepis art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od dnia 30 lipca 2020 r., a nie - jak przyjął ZUS - przed tą datą.

Zobowiązana wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie zarzutu z 31 stycznia 2022 r., względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji.

Postanowieniem z 16 marca 2022 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ odwoławczy na wstępie wyjaśnił, że zarzut z 31 stycznia 2022 r. zobowiązana wniosła po terminie. Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wystawionych wobec niej tytułów wykonawczych zostało wszczęte odpowiednio - w dniach 12 stycznia 2016 r. (art. 44 K.p.a.) oraz 7 marca 2016 r. Organ egzekucyjny prawidłowo uznał, że zarzuty zostały wniesione po terminie, gdyż do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji u.p.e.a. (do 30 lipca 2020 r.), zastosowanie mają przepisy dotychczasowe. Obowiązujące do 29 lipca 2020 r. przepisy u.p.e.a. w zakresie dotyczącym m.in. zachowania terminu do wniesienia zarzutów stanowiły o konieczności dotrzymania przez zobowiązanego 7-dniowego terminu, liczonego od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. W niniejszej sprawie, termin ten upłynął zobowiązanej odpowiednio 19 stycznia 2016 r. i 14 marca 2016 r.

Organ odwoławczy wskazał również, iż w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania przepis art. 13 ust. 3 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw. Zajęcie dotyczyło wynagrodzenia za pracę, stanowiącego majątek wspólny zobowiązanej i jej małżonka. Wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę wchodzą z kolei z mocy prawa do majątku osobistego, o czym przesądza art. 33 pkt 7 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm., dalej: K.r.o.). Do majątku wspólnego małżonków wchodzi dopiero pobrane wynagrodzenie za pracę.

W kontekście tak ukształtowanych okoliczności sprawy, organ odwoławczy uznał, że organ egzekucyjny nie mógł wszcząć postępowania w sprawie zarzutów i wydać merytorycznego rozstrzygnięcia, co z kolei powoduje, że wydane postanowienie odpowiada prawu.

Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach od wydanego przez organ odwoławczy postanowienia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisu:

a) art. 61a K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy w sprawie nie występuje żadna z przesłanek określonych w tym przepisie, w szczególności nie ma zastosowania termin 7-dniowy do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wynikający z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych;

b) art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w zw. z art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw poprzez błędne przyjęcie, że zarzut może zostać wniesiony jedynie w terminie 7 dni od daty doręczenia tytułu wykonawczego, podczas gdy zajęcie dokonane pismami z 26 stycznia 2022 r. dotyczyło wynagrodzenia za pracę u pracodawcy A. Sp. z o. o. z siedzibą w S., które stanowi składnik majątku wspólnego, a zatem stosownie do przepisu art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, zastosowaniu podlega przepis art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r., a nie – jak przyjął organ odwoławczy – przed tą datą.

Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji. Sformułowała również wniosek o zwrot kosztów postępowania.

Uzasadniając skargę skarżąca podniosła, że nie zgadza się z oceną organów, jakoby w sprawie niniejszej nie miał zastosowania art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw. Wskazała, że zajęcie dotyczyło jej wynagrodzenia za pracę, które wchodzi, co zauważył organ odwoławczy, do majątku wspólnego małżonków, nie zaś jej majątku osobistego. Prowadzi to jej zdaniem do wniosku, że w sprawie powinna znaleźć zastosowanie ustawa egzekucyjna w brzmieniu po nowelizacji. Organ odwoławczy błędnie zatem przyjął, że w odniesieniu do zajęć dokonanych pismami z 26 stycznia 2022 r. ma zastosowanie przepis art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., obowiązujący do dnia 29 lipca 2020 r. Skutkiem tego było uznanie, że zarzut zobowiązanej został wniesiony po terminie. Zgodnie zaś z przepisem art. 29 § 1 pkt 9 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 30 lipca 2020 r., tytuł wykonawczy zawierać powinien "pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu prawie wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oraz o skutkach wniesienia tego zarzutu nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego i po upływie tego terminu". Zdaniem skarżącej oznacza to, że zarzut mógł być przez nią wniesiony także po terminie 7 dni od daty doręczenia jej tytułu wykonawczego, z tym jednak, że nie wywołuje skutków określonych w art. 35 § 1 zd. 1 u.p.e.a. Błędne jest zatem twierdzenie organów, że zarzut nie mógł być skutecznie przez nią wniesiony po upływie 7 dni od doręczenia tytułu wykonawczego i że nie powinien w takim wypadku zostać merytorycznie rozpoznany. W konsekwencji organ egzekucyjny nieprawidłowo odmówił wszczęcia postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wyjaśnił, że w jego ocenie spór w sprawie sprowadza się do oceny, czy zajęte wynagrodzenie za pracę stanowi osobisty majątek zobowiązanej, czy też wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków. Podtrzymał, iż w jego ocenie, zajęte wynagrodzenie za pracę stanowi osobisty majątek zobowiązanej, co z kolei przełożyło się na konieczność zastosowania w sprawie ustawy egzekucyjnej sprzed nowelizacji. Doprowadziło to do wniosku, że zobowiązana zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wniosła po upływie przewidzianego na dokonanie tej czynności terminu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sporu jest zasadność odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniesionych przez skarżącą zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Niemniej jednak, aby prawidłowo rozstrzygnąć tak zarysowany spór konieczne jest ustalenie, czy w sprawie znajdą zastosowanie przepisy ustawy egzekucyjnej w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r., czy też po tej dacie.

Na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070 z późn. zm.) do postępowań wszczętych na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niezakończonych przed 30 lipca 2020 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. W sprawie okolicznością bezsporną są daty doręczenia skarżącej tytułów wykonawczych. Tytuły wykonawcze zostały doręczone skarżącej - odpowiednio 22 stycznia 2016 r. i 7 marca 2016 r. Natomiast zarzuty zostały wniesione przez skarżącą dopiero 31 stycznia 2022 r.

Niemniej skarżąca twierdzi, że w sprawie powinien znaleźć zastosowanie art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, ponieważ zajęcie dotyczyło jej wynagrodzenia za pracę, które wchodzi do majątku wspólnego małżonków, nie zaś do jej majątku osobistego.

Należy więc rozstrzygnąć, czy zajęte wynagrodzenie za pracę stanowi osobisty majątek skarżącej, czy też stanowi majątek wspólny małżonków.

W tym miejscu trzeba więc wskazać, że zgodnie z art. 33 pkt 7 K.r.o. do majątku osobistego każdego z małżonków wchodzą wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków (podkreślenie Sądu). Skoro zatem organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę skarżącej, to zgodnie ze wskazanym przepisem wierzytelności te wchodzą z mocy prawa do jej majątku osobistego. Natomiast do majątku wspólnego wchodzi dopiero pobrane wynagrodzenie za pracę (art. 31 § 2 pkt 1 K.r.o.). Nie może więc mieć zastosowania art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw.

Z tych też względów w sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy egzekucyjnej, w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych ZUS zostało bowiem wszczęte w wyniku doręczenia zobowiązanej odpisów tytułów wykonawczych z 22 grudnia 2015 r. oraz z 2 marca 2016 r.

Przechodząc do dalszych rozważań podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły, m.in. przepisy art. 61a § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 i art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.

Przepis art. 61a § 1 K.p.a. stanowi podstawę do wydania przez organ administracji publicznej postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte.

Z treści powołanego przepisu wynika, że ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, tj. nie ma legitymacji materialnej w rozumieniu art. 28 K.p.a. do złożenia wniosku. Natomiast drugą przesłanką jest zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy jednak przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, a mianowicie, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym, a także gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już merytoryczne rozstrzygnięcie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 września 2015 r., sygn. akt III UK 16/15, publ. LEX nr 1814918).

Na tym etapie rozważań podkreślenia wymaga, że w przypadku odmowy wszczęcia postępowania, organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W tej sytuacji należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 K.p.a., organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2015 r., sygn. akt II OSK 999/14 – wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych)

W orzecznictwie sądowym zostało przesądzone, że uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów powoduje bezskuteczność dokonanej przez stronę czynności procesowej, co prowadzić może do zamknięcia drogi dalszego postępowania. W takiej sytuacji właściwa będzie podstawa z art. 61a § 1 K.p.a. o odmowie wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn. W ten sposób rozstrzygnięcie organu najpełniej wyraża konsekwencje w postaci bezskuteczności dokonanej przez stronę czynności procesowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2017 r., sygn. akt II FSK 3770/14, a także wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z 27 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 1017/13; w Olsztynie z 14 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 843/14; w Białymstoku z 19 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Bk 354/17; w Poznaniu z 20 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Po 493/20).

Podkreślić należy, że wniesienie zarzutów po terminie jest okolicznością obiektywną i w razie stwierdzenia tego stanu organ nie ma możliwości ich merytorycznego rozpoznania. Ustalenie, że zarzuty zostały złożone po terminie do dokonania tej czynności nie jest zależne od swobodnego uznania organu, lecz wynika z analizy art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Gdy organ stwierdzi, że zarzuty zostały wniesione z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do ich merytorycznego rozpoznania i ma obowiązek odmówić ich oceny.

Bezsporną okolicznością w sprawie jest, że odpisy tytułów wykonawczych o numerach: TW1060015013811, od TW4060015026751 do TW4060015026758 zostały doręczone skarżącej 22 stycznia 2016 r. Termin na wniesienie zarzutów upłynął więc 29 stycznia 2016 r. Z kolei odpisy tytułów wykonawczych o numerach TW4060016003524 do TW4060016003526 zostały doręczone skarżącej 7 marca 2016 r. Termin na wniesienie zarzutów upłynął więc 14 marca 2016 r. Natomiast zarzuty zostały wniesione przez skarżąca dopiero w dniu 31 stycznia 2022 r. Z uwagi zatem na uchybienie terminu do wniesienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, postępowanie w tym przedmiocie nie mogło zostać wszczęte.

Zasadnie zatem organ egzekucyjny i organ odwoławczy uznały, że skarżąca wniosła zarzuty po terminie, gdyż do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji ustawy egzekucyjnej, zastosowanie mają przepisy dotychczasowe. Natomiast obowiązujące do 29 lipca 2020 r. przepisy ustawy egzekucyjnej w zakresie dotyczącym m.in. zachowania terminu do wniesienia zarzutów stanowiły o konieczności dotrzymania przez zobowiązanego 7-dniowego terminu, liczonego od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego.

Z tych tez względów niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 61a K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w zw. z art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.) oddalił skargę.