Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1490/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6331 Zasiłek dla bezrobotnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 174 pkt 2, art. 183 § 2 pkt 5
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 20 stycznia 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T[...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1297/20 ze skargi T[...] na decyzję Wojewody P[...] z dnia 29[...] r. nr S[...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2021 r., II SA/Rz 1297/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę T[...]na decyzję Wojewody P[...] z dnia 29[...]r. nr S[...]w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z dnia 2[...]r. nr P[...]Starosta Krośnieński uznał T[...]za osobę bezrobotną od dnia 2 marca 2020 r. Następnie decyzją z dnia 25 marca 2020 r. nr P[...]przyznano T[...] prawo do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 21 marca 2020 r. do 18 [...]r. w wysokości 861,40 zł brutto miesięcznie. Decyzją Starosty K[...] z dnia 11[...]r. nr P[...]pozbawiono T[...]z dniem 2 marca 2020 r. statusu bezrobotnego oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych z dniem 21 marca 2020 r., z powodu pobierania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 marca 2020 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.". Ustalono, iż decyzją z dnia 22 lipca 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K[...] przyznało T[...]prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką od dnia 1 marca 2020 r. Okoliczność ta została ujawniona przez T[...] po wypłacie zasiłku dla bezrobotnych za miesiące: marzec – czerwiec 2020 r., za który to okres Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w K[...] wypłacił skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 1.830,00 zł. miesięcznie.

Starosta K[...] decyzją z dnia 18 [...]r. nr P[...]zobowiązał T[...]do zwrotu zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia 21 marca 2020 r. do 18 czerwca 2020 r. w kwocie 2.567,50 zł. brutto w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. Organ wskazał, że o pozbawieniu statusu bezrobotnego i tym samym prawa do zasiłku dla bezrobotnych w przypadku pobierania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawca został pouczony w dniu rejestracji, tj. 2 marca 2020 r., o czym świadczy podpisane w "Karcie rejestracyjnej" stosowne oświadczenie bezrobotnego (pkt 15 i 22 oświadczenia bezrobotnego). Podobne pouczenie zawarte też było w pisemnej informacji dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy (prawa i obowiązki), której odbiór został potwierdzony przez skarżącego w dniu rejestracji, celem przyjęcia jej treści do wiadomości i przestrzegania.

W następstwie odwołania T[...]wniesionego od powyższej decyzji, Wojewoda P[...] decyzją z dnia 29 [...] r. nr S[...]utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Wojewoda podzielił w całości stanowisko, że wypłacony stronie zasiłek dla bezrobotnych stanowi nienależnie pobrane świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U.2020.1409 ze zm.), dalej jako "u.p.z.". Organ odwoławczy wskazał, że na dzień 25 marca 2020 r., kiedy to wydana została decyzja przyznająca skarżącemu prawo do zasiłku dla bezrobotnych, spełnione były wszelkie przesłanki do otrzymania tego świadczenia. W dniu 25 czerwca 2020 r. T[...] wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia, spowodowanym koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką. Wniosek ten pierwotnie rozpoznany został negatywnie i dopiero na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K[...] uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K[...] z dnia 9 lipca 2020 r. i przyznało wnioskodawcy świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 1.830 zł. miesięcznie od dnia 1 marca 2020 r. na czas nieokreślony. Doprowadziło to do sytuacji, w której Tadeusz N[...] w okresie od 21 marca 2020 r. do 18 czerwca 2020 r. uprawniony był do pobierania zarówno zasiłku dla bezrobotnych, jak i świadczenia pielęgnacyjnego. Taką możliwość obowiązujące przepisy wyłączają. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.z. nie może być uznana za bezrobotnego osoba, która pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Mając to na względzie Tadeusz N[...] pozbawiony została statusu osoby bezrobotnej od dnia 2 marca 2020 r., oraz pozbawiony prawa do zasiłku z dniem 21 marca 2020 r., a więc od dnia, od którego zasiłek został przyznany. Wojewoda stwierdził dalej, że warunkiem orzeczenia o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia jest zaistnienie równocześnie dwóch przesłanek: obiektywnej, polegającej na tym, że świadczenie wypłacono mimo wystąpienia okoliczności skutkujących utratą prawa do jego pobierania oraz subiektywnej, polegającej na tym, że osoba, która świadczenie pobrała, była prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę uprawnień do tego świadczenia. W przypadku Tadeusza N[...] obie te przesłanki organ uznał za spełnione. Odnosząc się do odwołania Wojewoda zadeklarował zrozumienie dla sytuacji skarżącego, związanej ze stanem niepewności co do sposobu rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże uznał, iż obowiązujące przepisy nie pozwalają na łączenie tego świadczenia z zasiłkiem dla bezrobotnych.

T[...]wniósł skargę na ww. decyzję Wojewody P[...]o, podnosząc, iż w trakcie rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy w K[...] informował, że zrezygnował z pracy za porozumieniem stron w uwagi na chorobę matki, a nadto zgłaszał, że będzie ubiegał się o świadczenie pielęgnacyjne, mimo to przyznano mu zasiłek dla bezrobotnych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda P[...] wniósł o jej oddalenie z przyczyn przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalając skargę jako niezasadną wskazał, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j) u.p.z., bezrobotny oznacza osobę, która m.in.: nie pobiera, na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Celem tego przepisu jest zapewnienie spójności systemu szeroko rozumianego wsparcia społecznego, przez eliminację możliwości jednoczesnego pobrania za ten sam okres dwóch świadczeń: zasiłku dla bezrobotnych i świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie organy stanęły na stanowisku, że skarżący pobrał zasiłek dla bezrobotnych nienależnie, gdyż w stosunku do tego samego okresu zasiłkowego uzyskał uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Pobieranie zaś tych dwóch świadczeń w tym samym okresie nie jest możliwe. Skarżący powyższe stanowisko organów kwestionował podnosząc, że w momencie pobierania zasiłku dla bezrobotnych nie był pewien, czy otrzyma świadczenie pielęgnacyjne. Niewątpliwie w niniejszej sprawie w momencie pobierania przez skarżącego zasiłku dla bezrobotnych nie miał on przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego. Niemniej jednak świadczenie to przyznało z datą wsteczną, tj. od dnia 1 marca 2020 r.

Dalej Sąd I instancji wskazał, że oceniając możliwość zobowiązania do zwrotu zasiłku dla bezrobotnych na podstawie art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.z., w sytuacji jaka zaistniała w niniejszej sprawie, należy wziąć pod uwagę wzajemne uregulowania dotyczące możliwości ubiegania się przez bezrobotnego o świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie z art. 17 ust. 6 u.ś.r. zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że osoba zarejestrowana jako bezrobotna może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Niemniej jednak uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej. Przyznanie osobie bezrobotnej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego będzie stanowiło podstawę do wszczęcia postępowania w przedmiocie pozbawienie danej osoby statusu bezrobotnego. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie wymuszało również wszczęcie postępowania w sprawie pozbawienia zasiłku dla bezrobotnego, gdyż jak wynika z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j) u.p.z., jednoczesne pobieranie tych dwóch świadczeń nie jest dopuszczalne. Choć art. 17 ust. 6 u.ś.r. nie wyklucza możliwości ubiegania się o świadczenie przez bezrobotnego, to jednak konsekwencją jego przyznania jest utrata statusu bezrobotnego i powiązanego z nim uprawnienia do zasiłku dla bezrobotnych.

Sąd I instancji wskazał także, że przy określeniu okresu, za jaki należy pozbawić zasiłku dla bezrobotnych trzeba wziąć pod uwagę, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przewidują przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego z datą wsteczną w stosunku do daty wydania decyzji. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z kolei, jak stanowi art. 24 ust. 2a u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. W dniu 11 marca 2020 r. matka skarżącego złożyła wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z kolei wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką skarżący złożył przed upływem 3 miesięcy od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie wydano w dniu 19 czerwca 2020 r. a wniosek o świadczenie pielęgnacyjne skarżący złożył w dniu 25 czerwca 2020 r. W rezultacie, świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 24 ust. 2a u.ś.r. przyznano skarżącemu od dnia 1 marca 2020 r. Skoro świadczenie pielęgnacyjne przyznano z mocą wsteczną, to również utrata statusu bezrobotnego i powiązanego z nim uprawnienia do otrzymywania zasiłku dla bezrobotnych musi nastąpić z mocą wsteczną za okres, w którym wcześniej status bezrobotnego przyznano a zasiłek wypłacono. Możliwość ubiegania się przez bezrobotnego o świadczenie pielęgnacyjne wręcz wymusza korektę okresu zasiłkowego za okres, w którym zasiłek ten pobrano. Świadczenie pielęgnacyjne przyznaje się bowiem od dnia złożenia skompletowanego wniosku a nawet, tak jak w niniejszej sprawie, od dnia złożenia wniosku o ustalenia stopnia niepełnosprawności. Z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j) u.p.z. wynika bowiem, że w tym samym okresie nie można pobierać dwóch świadczeń; pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla bezrobotnych. Zatem utrata statusu bezrobotnego i zasiłku dla bezrobotnych powinna następować odpowiednio do okresu, za który świadczenie pielęgnacyjne przyznano. Mimo bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne przyznano na mocy decyzji Kolegium z dnia 22 lipca 2020 r., to skarżący, w związku z przysługującym mu uprawnieniem z tego tytułu od dnia 1 marca 2020 r., powinien otrzymać wyrównanie za miesiące objęte uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego a przypadające przed dniem wydania decyzji w tym przedmiocie. Tym samym zostały spełnione przesłanki do wydania przez organy decyzji w przedmiocie zobowiązania skarżącego do zwrotu zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia 21 marca do 18 czerwca 2020 r. Zgodnie z art. 76 ust. 1 u.p.z., osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach (art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.). Niewątpliwie Skarżący na mocy ostatecznej decyzji Starosty Krośnieńskiego z dnia 11 sierpnia 2020 r., wydanej na podstawie art. 33 ust. 4 pkt 1 u.p.z., został pozbawiony prawa do zasiłku dla bezrobotnych z dniem 21 marca 2020 r. Skarżący własnoręcznym podpisem złożonym w dniu 2 marca 2020 r. potwierdził również przyjęcie do wiadomości "Informacji dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy", w której wyraźnie wskazano, że status bezrobotnego przysługuje osobie, która nie pobiera świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący został więc pouczony, że nie można jednocześnie korzystać ze statusu bezrobotnego, z którym wiąże się również prawo do zasiłku oraz ze świadczenia pielęgnacyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z art. 76 ust. 1 w związku z ust. 2 pkt 2 u.p.z. bowiem przesłanki uznania pobranego zasiłku dla bezrobotnych za świadczenie nienależnie pobrane zostały spełnione. Zasiłek ten został pobrany mimo braku spełnienia wymogów wynikających z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j) u.p.z. W stosunku do tego samego okresu zasiłkowego zyskał on bowiem uprawnienie do zasiłku dla bezrobotnych oraz świadczenia pielęgnacyjnego, co jest sprzeczne z warunkiem otrzymania statusu bezrobotnego, wynikającym z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j) u.p.z.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł T[...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. przez pozbawienie skarżącego możności obrony praw w postępowaniu przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie.

W oparciu o powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższy zarzut szerzej umotywowano.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się zasadna.

Postępowanie kasacyjne – co do zasady – oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. W przypadku gdy zachodzą przesłanki powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny podejmuje działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. Dodatkowo należy zauważyć. Iż w skardze kasacyjnej postawiono zarzut nieważności postępowania podnosząc, iż w postępowaniu przed Sądem I instancji skarżący pozbawiony został możliwości obrony swoich praw, co wyczerpuje przesłankę nieważności postępowania wskazaną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.

Pozbawienie możności obrony swych praw przez stronę postępowania polega na tym, że strona, na skutek uchybień procesowych sądu lub strony przeciwnej, nie może brać udziału w postępowaniu lub jego istotnej części. Jakkolwiek generalnie przyjmuje się, że pozbawienie strony możności obrony należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy i nie należy tego wiązać wyłącznie z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w postępowaniu, to generalnie można przyjąć, że pozbawienie strony możności obrony jej praw stwarza sytuację, w której sąd nie powinien w ogóle przystępować do ostatecznego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Nie ma natomiast znaczenia, czy pozbawienie strony możności obrony jej praw mogło mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy, czy też nie (vide: wyrok NSA z dnia 27 października 2010 r., I OSK 746/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). O pozbawieniu strony możności obrony swoich praw można mówić w szczególności wtedy, gdy uchybienie procesowe sądu będzie godzić bezpośrednio w istotę procesu i stawiać pod znakiem zapytania spełnienie jego celu w konkretnym przypadku. Chodzi przy tym o realne pozbawienie strony możności obrony swych praw (vide: postanowienie NSA z dnia 31 października 2014 r., II GSK 2518/14; wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2020 r., I OSK 3138/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Z okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż postanowieniem z dnia 4 marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, ustanowił dla skarżącego, w ramach prawa pomocy, pełnomocnika w osobie adwokata. Z akt sprawy nie wynika kiedy pełnomocnik dowiedział się o fakcie ustanowienia, ale strona postępowania dowiedziała się o tym fakcie w dniu 30 marca 2021 r. W dniu 12 kwietnia 2021 r. Przewodniczący Wydziału wydał zarządzenie o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.1842 ze zm.), który pozwala przewodniczącemu zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Przewodniczący zarządził także o powiadomieniu o tym fakcie stron postępowania, wskazując jednocześnie, że strona ma możliwość przedstawienia na piśmie stanowiska procesowego w sprawie, w terminie 7 dni od otrzymania zarządzenia. W dniu 13 kwietnia 2021 r. Przewodniczący Wydziału wyznaczył termin rozpoznania sprawy na dzień 26 kwietnia 2021 r. Zarządzenie to nie zostało doręczone stronom postępowania. Wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego zarządzenie z dnia 12 kwietnia 2021 r. o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, otrzymał w dniu 20 kwietnia 2021 r. W dniu 22 kwietnia 2021 r., powołując się na fakt wyznaczenia pełnomocnikiem z urzędu i wynikającą z zarządzenia z dnia 12 kwietnia 2021 r. możliwość przedstawienia stanowiska stron w terminie 7 dni od otrzymania zarządzenia, pełnomocnik skarżącego zwrócił się o udostępnienie akt celem zapoznania się z nimi i zajęcia stanowiska w sprawie w ww. terminie. Zarządzeniem z dnia 22 kwietnia 2021 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału wyraziła zgodę na powyższe. Pomimo tego, w dniu 26 kwietnia 2021 r., a zatem przed upływem terminu zakreślonego dla zajęcia stanowiska w sprawie w związku ze skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, Sąd I instancji wydał wyrok.

Powyższe działania Sądu I instancji wyraźnie wskazują, iż pełnomocnikowi skarżącego, w związku ze skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, przyznana została możliwość przedstawienia na piśmie stanowiska procesowego w sprawie i dla wykonania tej czynności zakreślono termin, liczony od dnia otrzymania zarządzenia. Termin ten upływał w dniu 27 kwietnia 2021 r. Dodatkowo, w czasie biegu tegoż terminu wyrażono zgodę na udostępnienie akt sprawy wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi strony, celem zapoznania się z nimi i zajęcia w ww. terminie stanowiska procesowego. Analiza tych okoliczności jasno wskazuje, iż mimo przyznania skarżącemu prawa pomocy przez wyznaczenie pełnomocnika z urzędu, podjęte w sprawie działania uniemożliwiły temuż pełnomocnikowi zajęcie stanowiska w sprawie, co w okolicznościach niniejszej sprawy stanowi o pozbawieniu strony możliwości obrony swoich praw.

Jakkolwiek udzielenie zarządzeniem z dnia 12 kwietnia 2020 r. terminu 7 dni na zajęcie stanowiska w sprawie, umożliwiało wyznaczenie terminu posiedzenia niejawnego na dzień 26 kwietnia 2022 r., to z już z daty odbioru przez pełnomocnika skarżącego ww. zarządzenia wynikał wyraźny wniosek, że termin na zajęcie stanowiska upływa po dacie wyznaczonego już posiedzenia niejawnego. Ponadto Zastępca Przewodniczącego Wydziału została wprost poinformowana przez pełnomocnika skarżącego, że ten zamierza skorzystać z uprawnienia określonego w zarządzeniu z dnia 12 kwietnia 2021 r., a termin na zajęcie stanowiska w sprawie upływa po dniu 26 kwietnia 2021 r. W tych okolicznościach wypada uznać, iż w toku postępowania sądowego poinformowano pełnomocnika skarżącego o uprawnieniu procesowym, istotnym z punktu widzenia trybu załatwienia sprawy na posiedzeniu niejawnym, którego realizacja została uniemożliwiona, a ostatecznie, którego strona została pozbawiona. Powyższe działania mają charakter wprowadzający w błąd wyznaczonego z urzędu pełnomocnika skarżącego co do możliwości wypełnienia uprawnienia wynikającego z zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 12 kwietnia 2021 r., przez co godzą w istotę procesu przed sądem administracyjnym, w szczególności w czasach braku bezpośredniego i nieskrępowanego dostępu do budynku sądu, akt sprawy, a także informacji o terminie załatwienia sprawy na posiedzeniu wyznaczonym z uwzględnieniem woli stron. Wprowadzanie w takiej sytuacji w błąd strony co do jej uprawnień procesowych i uniemożliwienie skorzystania z uprawnień wyraźnie wyartykułowanych w toku postępowania, oznacza, iż nie został spełniony celu postępowania sądowoadministracyjnego. Powyższe stanowi o realności pozbawienia strony możności obrony swych praw, wypełniając przesłankę nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.

Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego z tytułu pomocy prawnej udzielanej z urzędu podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (art. 258 – 261 p.p.s.a.).