Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1598/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Waldemar Śledzik (sprawozdawca), Sędziowie sędzia del. SO Agnieszka Baran, sędzia WSA Jarosław Trelka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 marca 2019 r. sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Organ egzekucyjny [...] Urzędu Skarbowego W. wszczął i prowadził postępowanie egzekucyjne w stosunku do majątku A. K. i K. K. (dalej także: "Skarżąca", "Strona") m.in. na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...], [...], [...], [...] i [...] wystawionych przez Burmistrza Gminy B..

Zawiadomieniem z dnia 6 maja 2014 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę w Politechnice Warszawskiej. Przedmiotowe zawiadomienie wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych zostało doręczone Stronie w dniu 12 maja 2014 r.

W odpowiedzi na zajęcie Biuro Spraw Osobowych P. pismem z dnia 15 maja 2014 r. poinformowało o przeszkodach w realizacji zajęcia jako przyczynę wskazując na brak aktualnego zatrudnienia wymienionych w zawiadomieniu osób.

Następnie zawiadomieniem z dnia 17 lipca 2014 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia nadpłaty podatku A. K. wynikającej z rozliczenia rocznego PIT-37 za 2013 r., natomiast zawiadomieniem z dnia 6 sierpnia 2014 r. dokonał zajęcia nadpłaty podatku K. K. wynikającej z rozliczenia rocznego PIT-37 za 2013 r. Kolejnym zawiadomieniem, w dniu 14 maja 2015 r. dokonano zajęcia nadpłaty podatku A. K. i K. K. za 2014 r.

W wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych, organ egzekucyjny uzyskał kwotę umożliwiającą pokrycie w całości należności objętych tytułami wykonawczymi nr [...] i [...] oraz w części należności objętych tytułem wykonawczym nr [...].

Pismem z dnia 5 kwietnia 2016 r. K. K. wniosła w trybie art. 59 § 1 pkt 4 i 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 7 sierpnia 2013 r. o nr [...], [...], [...], [...] i [...].

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, iż decyzją Burmistrza Gminy B. została pozbawiona praw strony w postępowaniach podatkowych za lata 2009-2013 w taki sposób, że w każdej z tych decyzji została prawidłowo określona jako strona postępowania, a jednocześnie pominięto ją jako podatnika, któremu zgodnie z właściwością miejscową i rzeczową doręcza się decyzję. W ocenie Strony z uwagi na fakt, iż nie skierowano do niej żadnej decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego za ww. lata, zgodnie z art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm., dalej także "O.p."), obowiązek podatkowy w ogóle nie powstał. Również nie doręczono Skarżącej żadnego upomnienia dotyczącego istnienia zaległości podatkowych za lata 2009-2013, a doręczenie takiego upomnienia zobowiązanemu i osobno jego małżonkowi, niebędącemu zobowiązanym, zgodnie z art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej także "u.p.e.a.") jest warunkiem koniecznym do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka.

Wobec powyższego, Strona wskazała, że nie może być wskazana jako zobowiązana w żadnym z ww. tytułów wykonawczych, a prowadzenie egzekucji z Jej majątku oraz majątku wspólnego jest pozbawione podstaw prawnych.

W związku z otrzymanym pismem Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. pismem z dnia 21 kwietnia 2016 r. wystąpił do Burmistrza Gminy B. z prośbą o wypowiedź w zakresie wymagalności przedmiotowych tytułów wykonawczych.

Burmistrz Gminy B. w piśmie z dnia 10 maja 2016 r. wskazał, iż K. K. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. od decyzji ustalających wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za lata 2009 – 2015 r. Podał również, że tytuł wykonawczy nr [...] dot. 2009 r. i nr [...] dot. 2009 r. został zapłacony w całości, natomiast odnośnie tytułu wykonawczego nr [...] dot. 2009 r. wskazał, że do zapłaty pozostało 96,36 zł, tytułu wykonawczego nr [...] dot. 2009 r. - do zapłaty pozostało 579,00 zł (cały rok), tytułu wykonawczego nr [...] dot. 2009 r.- do zapłaty pozostało 304,00 zł (I i II rata). Jednocześnie poinformował o zgonie A. K. i konieczności umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych jeszcze niezrealizowanych.

Następnie Naczelnik T. Urzędu Skarbowego W. w nawiązaniu do pisma Wierzyciela z dnia 10 maja 2016 r. wystąpił pismem z dnia 24 maja 2016 r. do Burmistrza Gminy B. o udzielenie jednoznacznej informacji w zakresie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...] oraz [...].

Wierzyciel pismem z dnia 14 czerwca 2016 r. wskazał, iż tytuły wykonawcze wymienione w ww. piśmie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. podlegają umorzeniu.

Zgodnie ze wskazaniem Wierzyciela, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 r. wydanym w trybie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze nr [...] i [...].

Pismami z dnia 27 marca 2017 r. o tożsamej treści K. K. wniosła o zbadanie zgodności z prawem postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. w sprawie egzekucji należności w podatku od nieruchomości, prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych na zobowiązanych A. K. i na K. przez Burmistrza Gminy B. z dnia 7 sierpnia 2013 r. nr [...], [...], [...], [...] i [...] oraz z dnia 9 lutego 2015 r. nr [...] i [...].

W treści przedmiotowego pisma Strona wskazała m.in., iż pomimo upływu roku Naczelnik nie podjął rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku z dnia 5 kwietnia 2016 r. o umorzeniu na podstawie art. 59 § 1 pkt 4, 7 ustawy egzekucyjnej postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

Powyższa okoliczność była podstawą do zakwalifikowania pisma Strony jako zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie, zgodnie z art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej także "K.p.a."), w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 maja 2017 r., a mającym zastosowanie w sprawie na mocy art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 12 maja 2017 r.).

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej także: "DIAS", "Organ II instancji", "Dyrektor") uznał wniesione zażalenie za uzasadnione i wyznaczył termin załatwienia wniosku Strony z dnia 5 kwietnia 2016 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 7 sierpnia 2013 r. nr [...], [...], [...], [...] i [...] na dzień 7 lipca 2017 r.

W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, iż pomimo wydania przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. postanowienia z dnia [...] czerwca 2016 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz [...], nie można uznać, iż postanowienie to jest rozstrzygnięciem sprawy wszczętej pismem Strony z dnia 5 kwietnia 2016 r., bowiem z treści ww. postanowienia wynika, iż nie zostało ono wydane w odpowiedzi na wniosek Strony z dnia 5 kwietnia 2016 r., a na wniosek Wierzyciela z dnia 14 czerwca 2016 r. o czym świadczy również wskazana w postanowieniu podstawia prawna (art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a.).

Wykonując dyspozycję zawartą w ww. rozstrzygnięciu, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W., pismem z dnia 7 lipca 2017 r. udzielił K. K. wyjaśnień dotyczących postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...] i [...]. Wskazał m.in., że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych zostało zakończone w wyniku wyegzekwowania zaległości (tytuły wykonawcze nr [...], [...], [...]) oraz w wyniku umorzenia postępowania egzekucyjnego na żądanie wierzyciela (tytuły wykonawcze nr [...] i [...].

W dniu 28 sierpnia 2017 r. do [...] Urzędu Skarbowego W. wpłynęło pismo Strony zatytułowane Skarga, w którego treści Strona podniosła m.in., że nie uzyskała merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie w zakresie złożonego wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze [...], [...], [...], [...] i [...].

W świetle przedstawionych okoliczności, w wyniku zweryfikowania kwestii podniesionych przez Stronę w piśmie z dnia 22 sierpnia 2017 r,. stanowiącym skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie zauważając, iż przy rozpatrzeniu wniosku K. K. z dnia 5 kwietnia 2016 r. zastosowany został niewłaściwy tryb, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. postanowieniem z dnia [...] października 2017 r., wydanym w trybie art. 105 ustawy K.p.a. uznał wniosek Strony z dnia 5 kwietnia 2016 r. za bezprzedmiotowy i umorzył postępowanie w sprawie.

Pismem z dnia 8 listopada 2017 r. K. K. zaskarżyła ww. postanowienie Naczelnika wnosząc o unieważnienie przedmiotowego postanowienia, rozstrzygnięcie co do istoty sprawy w postępowaniu wszczętym wnioskiem Strony z dnia 5 kwietnia 2016 r. oraz orzeczenie, że bezczynność i przewlekłość prowadzenia sprawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W., postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Wskazał, iż rozpatrując ponownie wniosek Strony organ egzekucyjny winien wziąć pod uwagę fakt, iż na dzień złożenia wniosku przez Stronę postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] [...] i [...] jeszcze się toczyło.

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W., po ponownym rozpatrzeniu wniosku Strony z dnia 5 kwietnia 2016 r. postanowieniem z dnia [...] lutego 2018 r. nr 1449-SEE.711.349-B.18.ML umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 7 sierpnia 2013 r. nr [...], a kolejnym postanowieniem z dnia [...] lutego 2018 r. nr 1449-SEE-711.349-A.18.ML wniosek Strony w części dotyczącej tytułów wykonawczych nr [...], [...]. [...] i [...] uznał za bezprzedmiotowy i umorzy! postępowanie w sprawie.

Uznając wniosek Strony za bezprzedmiotowy Organ I instancji wskazał, że na dzień złożenia przez Stronę wniosku z dnia 5 kwietnia 2016 r., organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne jedynie na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...] i [...], zatem wniosek w części dotyczący tytułów wykonawczych nr [...] i [...] był bezprzedmiotowy już w dniu jego złożenia, natomiast odnosząc się do wniosku w części dotyczącej tytułów wykonawczych nr [...] i [...] organ egzekucyjny stwierdził, iż biorąc pod uwagę fakt, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tych tytułów wykonawczych zostało umorzone postanowieniem z dnia 29 czerwca 2016 r. w trybie art. 59 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz w świetle wyroku WSA w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1059/16 wniosek Strony w tej części jest również bezprzedmiotowy.

Nie godząc się z rozstrzygnięciem zawartym w postanowieniu Naczelnika z dnia [...] lutego 2018 r. nr 1449-SEE-711.349-A.18.ML K. K., pismem z dnia 26 marca 2018 r. wniosła zażalenie wnosząc o unieważnienie przedmiotowego postanowienia, rozstrzygnięcie co do istoty sprawy w postępowaniu wszczętym wnioskiem z dnia 5 kwietnia 2016 r., dotyczącym umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...] i [...], a także orzeczenie, że bezczynność i przewlekłość prowadzenia sprawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Zaskarżonemu postanowieniu Strona zarzuciła, że:

- postanowienie jest tożsame z uchylonym przez Dyrektora Izby Skarbowej postanowieniem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. nr 1449- SEE-711.1417.1.2017 z dnia [...] lub [...] października 2017 r. i nie uwzględnia wskazówek DIAS odnośnie sposobu załatwienia sprawy,

- umorzenie postępowania na podstawie art. 105 K.p.a. jest bezzasadne, ponieważ wniosek z dnia 5 kwietnia 2016 r. nie może być uznany za bezprzedmiotowy,

- pogląd wyrażony w postanowieniu, że dokonane czynności egzekucyjne kończą postępowanie egzekucyjne nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym prawie (por. np. art. 64c § 3 u.p.e.a.), ani w orzecznictwie sądów administracyjnych,

- pogląd ten stoi w jawnej sprzeczności z postanowieniem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. nr 1449-SEE-711.349-A.18.ML z dnia [...] lutego 2018 r. umarzającym postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], co jest przejawem pozytywnego rozpatrzenia wniosku z dnia 5 kwietnia 2016 r., w części dot. tego tytułu,

- brak umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] (dot. podatku za rok 2010), wobec doręczenia kopii decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego przy piśmie z dnia 8 listopada 2017 r., jest rażąco nielogicznym i bezprawnym,

- oba ww. postanowienia zostały wydane z rażącym przekroczeniem terminu załatwienia sprawy, określonym w art. 35 k.p.a., tj. po upływie prawie 2 lat,

- postanowienie podjęto w oczywistej sprzeczności z treścią zaleceń, zawartych w postanowieniu DIAS, co świadczy o lekceważeniu organu nadzoru i obowiązującego prawa.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. rozpatrzył powyższe zażalenie wydając postanowienie z dnia [...] kwietnia 2018 r., którym utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Organ II instancji wskazał, że K. K. pismem z dnia 5 kwietnia 2016 r. złożyła do organu egzekucyjnego wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 7 sierpnia 2013 r. nr [...], [...], [...], [...] i [...], jednak wniosek ten w części dotyczącej umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] jest bezprzedmiotowy, pomimo wskazania przez Stronę zaistnienia identycznych okoliczności faktycznych i prawnych jak w przypadku tytułu wykonawczego nr [...].

DIAS wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 1149/14 stwierdził, iż złożenie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego po zakończeniu tego postępowania naraża rzeczywiście Zobowiązanego na brak możliwości skorzystania z przysługującego mu - w razie nie skorzystania z odpowiednich środków ochrony w trakcie postępowania egzekucyjnego - uprawnień. W związku z tym, w sytuacji, gdy zobowiązany wnosi o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a tymczasem zostało już ono zakończone, brak jest podstaw do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie tego wniosku w oparciu o normę art. 59 u.p.e.a.

W konsekwencji, organ egzekucyjny uznając za bezprzedmiotowe postępowanie prowadzone z wniosku w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego winien je umorzyć na mocy art. 105 § 1 K.p.a. - co organy zaskarżonym postanowieniem uczynił.

Przechodząc do kwestii bezprzedmiotowości wniosku Strony w części dotyczącej postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] Organ II instancji wskazał, iż organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne na ich podstawie w dniu wpływu wniosku do Urzędu Skarbowego. W trakcie prowadzonego postępowania w sprawie wszczętej wnioskiem Strony z dnia 5 kwietnia 2016 r., Wierzyciel wystąpił z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych, które nie zostały jeszcze zrealizowane. Zatem w niniejszej sprawie zaistniała obligatoryjna przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego przewidziana w przepisie art. 59 § 1 pkt 9 ustawy egzekucyjnej. DIAS podkreślił, iż ustawodawca nie pozostawił organowi egzekucyjnemu żadnego luzu decyzyjnego w tym względzie. Organ egzekucyjny jest związany stanowiskiem wierzyciela. W związku z powyższym organ egzekucyjny - Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na dzień wydania postanowienia, tj. na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...]. Przedmiotowe rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o prawidłowo wskazaną podstawę prawną i przy uwzględnieniu zaistniałego w sprawie stanu faktycznego. Brak było wobec tego podstaw do jego uchylenia.

W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W., biorąc pod uwagę zmianę stanu faktycznego na dzień wydania przez organ egzekucyjny zaskarżonego postanowienia oraz fakt, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] zostało już umorzone, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. prawidłowo uznał bezprzedmiotowość wniosku Strony w części dotyczącej przedmiotowych tytułów wykonawczych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1059/16).

Następnie Organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] zostało umorzone przed dniem wydania zaskarżonego postanowienia, zatem nie jest możliwe ponowne umorzenie postępowania egzekucyjnego, które zostało już wcześniej umorzone.

Ponadto Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. wyjaśnił, że postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] czerwca 2016 r. pomimo iż dotyczyło umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie m.in. tytułów wykonawczych o umorzenie których wnosiła również Strona w piśmie z dnia 5 kwietnia 2016 r. nie mogło zostać potraktowane jako wydane w odpowiedzi na ten wniosek, bowiem jak już wskazano, organ egzekucyjny wydal je w odpowiedzi na wniosek wierzyciela. Dopiero wydane w wyniku przeprowadzenia ponownego postępowania w sprawie przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. postanowienia z dnia [...] lutego 2018 r. nr 1449-SEE.711.349-A.18.ML oraz nr 1449-SEE.711.349-B.18.ML stanowią rozstrzygnięcie wydane w "odpowiedzi" na wniosek Strony z dnia 5 kwietnia 2016 r.

Odnosząc się do wniosku Strony odnośnie wydania orzeczenia, że bezczynność i przewlekłość prowadzenia sprawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, iż w tej kwestii wypowiedział się już w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2017 r. nr 1401-IEE-3.711.6.60.2017.BKR.

Strona nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. złożyła pismem z dnia 28 maja 2018 r., skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2018 r., rozstrzygnięcie sprawy co do istoty oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że Naczelnik Urzędu Skarbowego naruszył przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz uprawnienia procesowe Skarżącej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy poprzez pozbawienie praw strony, ponieważ wszystkie ww. tytuły zostały doręczone A.K. (za pośrednictwem dorosłego domownika), a nigdy nie zostały osobno skierowane do Skarżącej, a więc oczywiście nie zostały jej doręczone. W związku z powyższym Strona została pozbawiona możliwości wniesienia zarzutów do tych tytułów w ciągu 7 dni od wszczęcia egzekucji prowadzonej wobec jej majątku.

Zdaniem Skarżącej wszystkie tytuły wykonawcze jako wystawione na oboje małżonków w świetle art. 59 § 1 pkt 4 i 7 u.p.e.a. były nieważne już w dacie ich wystawienia, tj. ze skutkiem ex tunc, a skutki dokonanych egzekucji powinny zostać uchylone.

Ponadto zdaniem Strony należy zauważyć, że pismo z dn. 5 kwietnia 2016 r. obliguje Naczelnika Urzędu Skarbowego do wznowienia postępowania egzekucyjnego, które jest postępowaniem administracyjnym oraz obliguje NUS do merytorycznego rozpatrzenia wniesionych zarzutów.

W ocenie Strony należy uznać, że od dnia otrzymania pisma z 10 maja 2016 r. dalsze działania Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego nie były konieczne do załatwienia sprawy, co w pełni uzasadnia stwierdzenie, że sprawa była prowadzone przewlekle. Mimo skrupulatnego przestrzegania terminów procesowych dopiero po 2 latach od wniesienia przedmiotowej sprawy Skarżąca uzyskała prawo do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. - Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm. – zwaną dalej "p.p.s.a.").

Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd wskazuje, że na podstawie art. 184 Konstytucji RP, w związku z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. - Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (oraz odpowiednio na postanowienia).

Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).

Sprawując kontrolę w oparciu o powołane kryterium zgodności z prawem sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania ocenianej decyzji, nie uwzględniając okoliczności, które zaistniały w okresie późniejszym.

Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015r.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (który nie ma w niniejszej sprawie zastosowania).

Dokonując badania legalności zaskarżonego aktu w świetle wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga podlega oddaleniu albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2018r. dotyczące umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 07.08.2013r. Nr [...]; [...]; [...] oraz [...] uznany został za bezprzedmiotowy i umorzenia postepowania w sprawie.

Zdaniem Skarżącej postanowienie to narusza zarówno przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak i "uprawnienia procesowe w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy poprzez pozbawienie ją praw strony, ponieważ wszystkie tytuły zostały doręczone A. K., a nigdy nie zostały skierowane do niej osobiście" i dlatego Skarżąca "została pozbawiona możliwości wniesienia zarzutów do tych tytułów (...)". W takich okolicznościach sprawy Skarżąca uważa, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz [...] ocenia jak "ordynarny przekręt, zainicjowany przez Burmistrza, wykonany przez NUS i pobłogosławiony przez DIS wobec odmowy przywrócenia terminu wniesienia zażalenia".

Przy tak zakreślonych granicach sprawy oraz zarzutach skargi, zdaniem Sądu, zasadnym jest zrekonstruowanie istotnych okoliczności sprawy w celu dokonania oceny prawidłowości procesu subsumcji norm prawa materialnego zastosowanych przez Organy w rozstrzyganej sprawie.

W sprawie bezspornym jest, że Skarżąca pismem z dnia 05.04.2016r. złożyła do organu egzekucyjnego wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 7 sierpnia 2013r. Nr [...]; [...]; [...]; [...] oraz [...].

Jednocześnie z akt sprawy wynika, że na dzień złożenia przedmiotowego pisma, organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie trzech z w/w tytułów wykonawczych tj. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], [...] i [...]. Natomiast postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...]. [...] zostało zakończone efektywnie w 2014 roku. tj. przed dniem złożenia pisma Strony (poprzez wyegzekwowanie obowiązku poddanego egzekucji administracyjnej).

W świetle przedstawionych ustaleń faktycznych, rozważenia wymaga zatem czy zainicjowane wnioskiem Skarżącej z dnia 05.04.2016r. postępowanie o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych, było zasadne, a wydane w tym zakresie rozstrzygnięcia odpowiadają prawu.

Na wstępie rozważań odnoszących się do tej problematyki wskazać należy, że w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym - co do zasady - można wyróżnić trzy stadia: stadium poprzedzające wszczęcie egzekucji administracyjnej, stadium stosowania egzekucji oraz stadium następujące po przeprowadzeniu egzekucji. Nie zawsze postępowanie egzekucyjne przebiega przez wszystkie wymienione stadia, może ono zakończyć się na etapie poprzedzającym wszczęcie egzekucji, albo też może przebiegać tylko przez dwa pierwsze stadia i zakończyć się wraz z zakończeniem egzekucji administracyjnej.

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozróżnia bowiem postępowanie egzekucyjne oraz egzekucję administracyjną. Administracyjne postępowanie egzekucyjne obejmuje, oprócz stosowania środków egzekucyjnych, także inne czynności procesowe podejmowane przez podmioty inne niż organ egzekucyjny, np. przez wierzyciela. Egzekucja administracyjna oznacza zaś stosowanie przez powołane do tego organy egzekucyjne konkretnych środków przymusu służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych obowiązków o charakterze pieniężnym bądź niepieniężnym. Związek pomiędzy egzekucją i postępowaniem egzekucyjnym wyraża się w tym, że egzekucja odbywa się w ramach tego postępowania i nie może się odbyć inaczej niż w tym postępowaniu.

Inny jest też moment wszczęcia postępowania egzekucyjnego i egzekucji administracyjnej. Datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym (art. 61 § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.).

Zgodnie bowiem z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Skoro przepisy u.p.e.a. nie regulują daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego, to w tym zakresie zastosowanie znajdzie zasada wynikająca z art. 61 § 3 k.p.a., zgodnie z którym datą wszczęcia postępowania na żądanie strony (w postępowaniu egzekucyjnym – na żądanie wierzyciela) jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej (w postępowaniu egzekucyjnym – organowi egzekucyjnemu). Stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.

Wobec powyższego wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu wniosku wierzyciela o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym. Stosownie natomiast do art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Zakończenie egzekucji administracyjnej, co następuje z momentem wyegzekwowania dochodzonej należności, nie zawsze oznacza zakończenie postępowania egzekucyjnego. Z taką sytuacją będziemy mieli do czynienia, gdy pomimo zrealizowania środka egzekucyjnego organ egzekucyjny będzie musiał podjąć jeszcze inne czynności procesowe związane z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19.10.2012r., sygn.. akt II FSK 492/11 (publ. https://cbois.nsa.gov.pl) po zastosowaniu efektywnych środków egzekucyjnych (jak w realiach rozstrzyganej sprawy), które przyniosły pokrycie dochodzonych należności (co jak wskazano wcześniej w rozpatrywanej sprawie w odniesieniu do omówionych tytułów wykonawczych jest bezsporne), nie wydaje się postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (podobnie zresztą jak w przypadku wykonania obowiązku przez "dobrowolną" zapłatę należności).

Oznacza to, że tylko jeżeli cel został osiągnięty częściowo, to umorzenie postępowania powinno dotyczyć pozostałej części, której z uwagi na określone przeszkody nie można wyegzekwować (por. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, D.R. Kijowski (red.), E. Cisowska-Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj, LEX, 2010).

Innymi słowy, w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego w związku z realizacją tytułu wykonawczego, a więc w tzw. sposób efektywny, organ egzekucyjny nie wydaje żadnego rozstrzygnięcia, w szczególności nie ma wówczas podstaw do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 u.p.e.a.

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy Sąd stwierdza, że wniosek Strony w części dotyczącej umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...]. [...] jest bezprzedmiotowy, pomimo wskazania przez Stronę zaistnienia identycznych okoliczności faktycznych i prawnych, jak w przypadku tytułu wykonawczego nr [...], skoro postępowanie egzekucyjne zakończyło się w tzw. sposób efektywny, w związku z realizacją wskazanych tytułów wykonawczych.

Ponownie zauważyć należy, że postępowanie egzekucyjne w administracji to zorganizowany ciąg czynności procesowych, podejmowanych przez organy egzekucyjne oraz inne podmioty w celu przymusowego wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną. Wskazując na ramy czasowe postępowania egzekucyjnego w administracji - poza określeniem momentu jego rozpoczęcia - stwierdzić należy, że jego zakończenie następuje poprzez wykonanie egzekucji. Może ono nastąpić w drodze realizacji tytułu wykonawczego (co mało miejsce w niniejszej sprawie) a organ egzekucyjny nie wydaje w tym względzie żadnego rozstrzygnięcia. Wyjątkiem od zakończenia postępowania egzekucyjnego w administracji w drodze wyegzekwowania obowiązku poddanego egzekucji jest umorzenie tego postępowania. Jak jednak już wskazano wyżej, jako odstępstwo od podstawowego sposobu, może ono nastąpić jedynie w przypadkach ściśle określonych przepisami prawa, a mianowicie zaktualizowania się przesłanek określonych w art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a.

Powyższe rozważania mają wprost oparcie w wykładni literalnej. Mianowicie wskazany art. 59 § 1 u.p.e.a. w części pierwszej przepisu otrzymał brzmienie o treści "postępowanie egzekucyjne umarza się". Wobec tak sformułowanej redakcji analizowanego przepisu oraz w związku z powyższymi rozważaniami dotyczącymi czasowych ram trwania postępowania egzekucyjnego należało wywieść, iż umorzenie postępowania jest możliwe od momentu jego wszczęcia do chwili jego zakończenia, bowiem poza okresem wyznaczonym tymi zdarzeniami nie można mówić o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i - co logiczne - o dopuszczalności jego umorzenia.

W tym miejscu należy również zwrócić uwagę na definicje słowa "umorzyć", zawartą w słowniku języka polskiego PWN (www.sjp.pwn.pl). Wg słownika "umorzyć" - oznacza "zrezygnować całkowicie lub częściowo ze ściągania jakichś należności". Wobec tego nie można zrezygnować ze ściągania należności już ściągniętych.

Złożenie zatem wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego po zakończeniu tego postępowania naraża rzeczywiście Zobowiązanego na brak możliwości skorzystania z przysługującego mu - w razie nie skorzystania z odpowiednich środków ochrony w trakcie postępowania egzekucyjnego - uprawnień. W związku z tym, w sytuacji, gdy zobowiązany wnosi o umorzenie postępowania egzekucyjnego a tymczasem zostało już ono zakończone, brak jest podstaw do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie tego wniosku w oparciu o normę art. 59 u.p.e.a.

W konsekwencji, organ egzekucyjny uznając za bezprzedmiotowe postępowanie prowadzone z wniosku w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego winien je umorzyć na mocy art. 105 § 1 K.p.a. - co Organy zaskarżonymi postanowieniami uczyniły.

W tym miejscu Sąd jednocześnie podkreśla, że w ramach przedmiotowej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, zakres kognicji i z uwagi na treść rozstrzygnięcia, nie może odnieść się merytorycznie do poruszonych w skardze kwestii odnoszących się do wad postępowania egzekucyjnego, gdyż w tym zakresie Skarżąca może ewentualnie skorzystać z nadzwyczajnych środków wzruszenia decyzji przewidzianych w rozdziale 12 lub 13 K.p.a.

Przechodząc do kwestii bezprzedmiotowości wniosku Strony w części dotyczącej postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] Sąd wyjaśnia, iż organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne na ich podstawie w dniu wpływu wniosku do Urzędu Skarbowego. W trakcie prowadzonego postępowania w sprawie wszczętej wnioskiem Strony z dnia 05.04.2016r., Wierzyciel wystąpił z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych, które nie zostały jeszcze zrealizowane.

Zatem w niniejszej sprawie zaistniała obligatoryjna przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego przewidziana w przepisie art. 59 § 1 pkt 9 ustawy egzekucyjnej. Podkreślenia wymaga fakt. iż ustawodawca nie pozostawił organowi egzekucyjnemu żadnego luzu decyzyjnego w tym względzie. Organ egzekucyjny jest związany stanowiskiem wierzyciela.

W związku z powyższym, w ocenie Sądu, organ egzekucyjny - Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. postanowieniem z dnia [...].06.2016r. Nr 1449-EA-511-2576.1.2016.K.J, doręczonym w dniu 15.07.2016r. (ostateczne w toku instancji), prawidłowo umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na dzień wydania postanowienia, tj. na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...].

Rozumiejąc rozgoryczenie Skarżącej z przyczyn podanych na wstępie, Sąd musi podkreślić, że niezadowolenie Strony z podjętego rozstrzygnięcia organu nie może być jednak utożsamiane z jego wadliwością. Przedmiotowe rozstrzygnięcie organu zostało bowiem wydane w oparciu o prawidłowo wskazaną podstawę prawną i przy uwzględnieniu zaistniałego w sprawie stanu faktycznego i dlatego brak jest wobec tego podstaw do jego uchylenia.

W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę zmianę stanu faktycznego na dzień wydania przez organ egzekucyjny zaskarżonego postanowienia oraz fakt, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] zostało już umorzone, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. prawidłowo uznał bezprzedmiotowość wniosku Strony w części dotyczącej przedmiotowych tytułów wykonawczych.

Skoro w przedmiotowej sprawie postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] zostało umorzone przed dniem wydania zaskarżonego postanowienia, to prawidłowe jest stanowisko Organu nadzoru, że tym samym nie jest możliwe ponowne umorzenie postępowania egzekucyjnego, które zostało już wcześniej umorzone.

W świetle szeroko przedstawionych ustaleń i rozważań Sąd uznał, że zarzuty skargi nie znajdują uzasadnienia. Ponieważ Sąd nie dopatrzył się również innych uchybień i naruszeń, które winny być wzięte pod uwagę z urzędu a zaistnienie których mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia - na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalono.