Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1594/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak, Sędzia WSA - Anna Wesołowska, Protokolant: specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego; uchyla zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z [...] września 2014 r.;


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. K. (dalej: strona lub skarżący) była decyzja Ministra Finansów (dalej: Minister lub organ) z [...] stycznia 2015 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2014 r., nr [...], odmawiającą umorzenia należności w kwocie [...] zł wynikającej z grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego [...] w dniu [...] stycznia 2013 r.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

J. K. poprzez przyjęcie mandatu karnego został zobowiązany do zapłaty nałożonej nim grzywny bowiem zgodnie z art. 98 § 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 395 ze zm.), mandat ten stał się prawomocny w dniu pokwitowania odbioru.

Pismem z dnia [...] lipca 2013 r. zobowiązany zwrócił o umorzenie wyżej wskazanej należności. We wniosku podniósł zarzuty co do ukarania za przechodzenie przez drogę w miejscu niedozwolonym. Przedłożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia [...] sierpnia 2013 r., z którego wynikało, że jest osobą samotną, chorą, utrzymującą się z renty o wysokości [...] zł, że ma potrącenia wierzytelności na kwotę [...] zł, że nie stać go na wykupienie leków, że oraz nie ma żadnego innego majątku. Na zimę musi kupować węgiel do ogrzewania mieszkania. Przedłożył zaświadczenie ZUS w S. z dnia [...] sierpnia 2013 r. o wysokości renty inwalidzkiej brutto [...] zł, netto [...] zł i wielkości potrąceń w kwocie [...] zł, a także przekaz pocztowy renty na kwotę [...] zł, zaświadczenie ZUS z dnia [...] marca 2014 r. na takie same kwoty świadczenia rentowego, zaświadczenie ZUS z dnia [...] lipca 2014 r. o wysokości renty brutto w kwocie [...]zł i netto w kwocie [...]zł oraz potrąceniach miesięcznych w kwocie [...]zł. Przedstawił fakturę VAT z dnia [...] września 2012 r. dotyczącą należności za energię elektryczną w kwocie [...] zł, zaświadczenia M.Sp. z o.o. w B. z dnia [...] lipca 2013 r. o wysokości czynszu za lokal komunalny przy [...] w wysokości [...] zł, decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] października 2009 r. odmawiająca mu przyznania dodatku mieszkaniowego z uwagi na wypowiedzenie umowy najmu lokalu na skutek zaległości w opłatach. Skarżący przedłożył też dokumenty oraz pisma procesowe, w których przedstawił swoją sytuację lokalowa od początku lat 2000. Wskazywał, potwierdzając dokumentami, że do [...] kwietnia 2002 r. mieszkał w lokalu przy [...]. Lokal ten, wyremontowany przez niego sposobem gospodarczym, spłonął [...] kwietnia 2002 r. Skarżący otrzymał lokal zastępczy przy [...], w stosunku do którego ze względu na zły stan techniczny nie podpisał umowy najmu. Występował bezskutecznie do władz o zmianę lokalu. Przedłożył opinię grafologa z dnia [...] czerwca 2010 r., wykonaną na zlecenie Prokuratora Rejonowego w [...], z której wynika że podpis złożony na umowie najmu lokalu przy [...] z dnia [...] listopada 2002 r. nie jest nakreślony przez niego. Do opinii dołączony został odpis postanowienia Sadu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 2011 r., sygn. akt. [...], z którego wynika, że postępowanie karne dotyczące podrobienia podpisu zostało umorzone wobec niewykrycia sprawcy. Skarżący przedłożył trzy zaświadczenia lekarski z dnia [...] marca 1999 r., [...] listopada 2011 r., [...] lipca 2013 r., z których wynika, że leczył się i nadal się leczy w Poradni Zdrowia Psychicznego, wymaga spokoju i poczucia bezpieczeństwa.

Równolegle do przedmiotowego postępowania toczyło się odrębne postępowanie egzekucyjne dotyczące przedmiotowej grzywny wynikającej z mandatu karnego.

Wojewoda [...] po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją z dnia [...] września 2014 r. znak: [...], odmówił udzielania wnioskowanej ulgi.

J. K. od powyższej decyzji wniósł odwołanie, w którym opisał okoliczności, w jakich doszło do ukarania.

Minister Finansów pismem z dnia [...] listopada 2014 r., wezwał J. K. do przesłania dowodów pozwalających ustalić aktualną sytuację majątkową. Skarżący przedstawił zaświadczenia lekarskie z dnia [...] września 2014r., z dnia [...] października 2014 r., w tym z [...]. Przedłożył faktury za leki z dnia [...] listopada 2014 r. na kwotę [...] zł, z dnia [...] października 2014 r. na kwotę [...] zł, z dnia [...] października 2014 r. na kwotę [...] zł oraz z [...] października 2014 r. na kwotę [...] zł. Przedstawił odpis orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2011 r., szczegółowe rozliczenie zużycia energii elektrycznej za okres od 27 stycznia do 24 lipca 2014 r. na kwotę [...] zł, dowód zakupu węgla z dnia [...] listopada 2014 r. na kwotę [...] zł, zawiadomienie z dnia [...] września 2014 r. o wysokości czynszu [...] zł miesięcznie, odpis decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2014 r. o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego wobec braku tytułu prawnego do lokalu i braku statusu oczekującego na lokal zastępczy z uzasadnieniem, iż Gmina [...] wniosła w dniu [...] października 2013 r. pozew o eksmisje skarżącego z lokalu mieszkalnego. Skarżący ponownie przedstawił zaświadczenie o pożarze poprzedniego mieszkania, a także przedłożył nowe zaświadczenia ZUS z dnia [...] listopada 2014 r. o wysokości renty brutto w kwocie [...] zł, netto [...] zł poczynając od sierpnia 2014 r., z zaznaczeniem, że we wcześniejszych miesiącach wypłata była niższa, gdyż dokonywano potrąceń na rzecz ZUS w kwotach odpowiednio po [...] zł za [...] r., oraz w kwocie [...] zł za lipiec 2014 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., Ministra Finansów utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. Organ wskazał w odniesieniu do zarzutów odwołania, że postępowanie w sprawie udzielania ulgi w spłacie należności nie ma na celu ustalenia okoliczności ukarania karą grzywny oraz nie bada postępowania mandatowego, gdyż zgodnie z art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia uprawniony do tego jest właściwy sąd. Podniósł, że wnioskodawca nie zgadzając się z karą miał prawo odmówić przyjęcia mandatu i przed sądem dochodzić odstąpienia od wymierzenia kary grzywny lub jej zmniejszenia.

W odniesieniu do sytuacji majątkowej skarżącego organ wskazał, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego jedyny dochód stanowi renta w kwocie [...] zł, Wykazane stałe miesięczne wydatki to:

opłaty za mieszkanie, w tym: woda, odpady komunalne, kanalizacja, czynsz)

w kwocie [...] zł,

za gaz w kwocie [...] zł,

za telefon w kwocie [...] zł,

za energię elektryczną około [...]zł,

na leki średnio około [...] zł.

Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżący poniósł w listopadzie 2014 r. jednorazowy wydatek w kwocie [...] zł na zakup węgla. Ponadto jest pod stałą kontrolą lekarzy z powodu przewlekłych chorób [...].

Dalej organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885 ze zm., dalej u.f.p.) właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg (m. in. umorzyć w całości zobowiązanie) w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 przywoływanej ustawy. Przesłanki umorzenia w całości zobowiązania są określone w art. 56 ust. 1 pkt 1, 3 i 5 cytowanej ustawy, który stanowi, że należności osób fizycznych mogą być umarzane w całości, jeżeli:

osoba zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6000 zł;

zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne;

zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Użyte prze ustawodawcę określenia interes publiczny i ważny interes dłużnika są pojęciami ogólnymi. Przyjmuje się, że pod pojęciem interesu publicznego zakłada się ujęcie go w postaci co najmniej jednej z sześciu wartości: bezpieczeństwa prawnego, porządku publicznego, ochrony środowiska, ochrony zdrowia publicznego, ochrony moralności publicznej, wolności i praw innych osób.

W przedmiotowej sprawie najistotniejsze są, zdaniem organu, aż trzy wartości: bezpieczeństwo prawne, porządek publiczny oraz ochrona moralności publicznej. Pojęcie "interesu publicznego" w analizowanym przypadku wiąże się ponadto z ochroną autorytetu państwa.

Organ wskazał, że przez ważny interes dłużnika należy rozumieć sytuacje nadzwyczajne, losowe przypadki, gdy dłużnik nie jest w stanie uregulować zaległości, a także normalną sytuację ekonomiczną, gdy uzyskiwane przez stronę dochody nie pozwalają na pokrycie koniecznych wydatków.

Dalej organ wyjaśnił, że odniesieniu do należności wynikających z kar w szerokim sensie, a więc również grzywien nakładanych za popełnienie wykroczeń, należy mieć na względzie szczególną okoliczność, iż do jej istoty należy to, że obok funkcji dochodowej Skarbu Państwa na pierwszy plan wysuwa się funkcja sankcyjna. Dłużnik jest zobowiązany do poniesienia określonego wydatku i celem tego wydatku jest odczucie straty po stronie dłużnika. Umorzenie należności wynikających z grzywien co do zasady obciążone jest wyraźnie negatywną oceną z punktu widzenia interesu publicznego.

Umorzenie należności wynikającej z grzywny jest dopuszczalne, jeśli jest spełniona choćby jedna z przesłanek dopuszczających umorzenie, ale jednocześnie działając w ramach uznania administracyjnego konieczne jest znalezienie szczególnie uzasadnionych przyczyn, dlaczego należność wynikającą z grzywny umorzyć.

Sprawca wykroczenia, który przyjmuje karę, zobowiązuje się do zapłaty określonej kwoty. Oceniając swoją sytuację majątkową jako uniemożliwiającą zapłatę grzywny, sprawca wykroczenia nie powinien przyjmować zobowiązania finansowego, lecz dążyć do rozpatrzenia sprawy przez sąd, który ma możliwość zastosowania również innych rodzajów kar, w tym takich, które nie wiążą się z wydatkami. Jeśli od momentu przyjęcia zobowiązania finansowego do momentu złożenia wniosku o umorzenie należności nie zaszły nadzwyczajne zdarzenia, które zmieniły sytuację finansową ukaranego, żądanie umorzenia należy ocenić negatywnie, jako próbę nieusprawiedliwionego uniknięcia kary.

Na podstawie informacji zebranych w toku postępowania odwoławczego organ uznał, że skarżący nie udowodnił, iż znajduje się sytuacji uzasadniającej stwierdzenie ważnego interesu dłużnika. Dochód skarżącego wynosi [...] zł miesięczne, natomiast stałe miesięczne wydatki wynoszą około [...] zł, zatem dochód przewyższa wydatki o kwotę około [...]zł. Co prawda biorąc pod uwagę doświadczenie życiowe pozostający do dyspozycji skarżącego dochód jest niewielki, jednakże umożliwił on zapłatę zobowiązania w kwocie [...] zł już w listopadzie 2014 r. Spłata zobowiązania nie spowodowała również u skarżącego sytuacji, która zagrażałaby bieżącemu utrzymaniu.

J. K. zaskarżył powyższą decyzję Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2015 r. wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu wskazał, że nie zostały uwzględnione jego zarzuty odnoszące się do faktu samego ukarania go mandatem karnym. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego działający z urzędu wniósł o uchylenie obu decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie.

Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem wniosku rozpoznawanego przez organ była prośba skarżącego o umorzenie mu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego. Nie ulega wątpliwości, że grzywna nałożona w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia jest niepodatkowaną należnością budżetową o charakterze publiczno-prawnym, do której stosuje się przepisy art. 60 , 55 i 56 ustawy z dnia 29 sierpnia 2009r. o finansach publicznych. Oznacza to istnienie prawa do wnioskowania o jej umorzenie w całości na warunkach opisanych w tych przepisach.

Przesłanki jakimi należy kierować się przy rozstrzyganiu wniosku zostały wymienione w art. 56 u.f.p. Zgodnie z brzmieniem ust.1 tego przepisu należności, o których mowa w art. 55, mogą być umarzane w całości, jeżeli:

1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł;

2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;

3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne;

4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji;

5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

W przedmiotowej sprawie tylko okoliczności z art. 56 ust.1 pkt. 3 i 5 mogły być podstawą ustaleń i rozważań organu.

Analiza akt administracyjnych wykazuję, że przesłanka z art. 56 ust.1 pkt.3 u.f.p. została przesądzona, w trwającym równolegle do przedmiotowego postępowania, postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w stosunku do skarżącego, w którym to postępowaniu wyegzekwowano całą [...] zł grzywnę w listopadzie 2014r. Wyegzekwowanie tej grzywny w toku niniejszego postępowania o udzielenie ulgi nie wpływa na bezprzedmiotowość wniosku o jej umorzenie.

Zatem do ustaleń i rozważań organu pozostały okoliczności przewidziane art. 56 ust. 1 pkt. 5, czyli czy zachodzi w sprawie ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Obie przesłanki są równoważne i obie wymagają analizy. Szczegółowe przeanalizowanie ważnego interesu dłużnika jest obowiązkiem organu, zwłaszcza gdy strona wnioskująca o zastosowanie ulgi w postaci umorzenie przedstawia szereg dokumentów świadczących o jej sytuacji majątkowej, zdrowotnej, wpływającej na ocenę możliwości zarobkowania a także możliwości radzenia sobie w życiu w odniesieniu do warunków bytowych. Przedstawia dokumenty świadczące o kłopotach mieszkaniowych i losowych zdarzeniach wcześniejszych, skutkujących nadal na warunki i możliwości zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych.

Przedłożone przez stronę dokumenty nie zostały przeanalizowane przez organy działające w sprawie. Nie ma stosownych wniosków z nich wynikających. Zatem doszło w sprawie do naruszenia art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r.,poz.267 ze zm.) w zw. z art. 67 u.f.p., w sposób mogący istotnie wpłynąć na wynik sprawy.

We wskazanych wyżej ustaleniach faktycznych Sąd opisał powyższe dokumenty podkreślając tym samym ich wagę dla rozstrzygnięcia sprawy.

Dwuinstancyjność postępowania wymaga aby organy ponownie rozpatrzyły sprawę. Organy zobowiązane są wziąć pod uwagę powyższe wskazania Sądu przy ponownym rozstrzyganiu sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.