Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 333/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-09-06 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 255, art. 199, art. 246 par. 2 pkt 2, art. 258 par. 1 i 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 06 września 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A z siedzibą w R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2016r. Nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ Katarzyna Witkowicz-Grochowska


UZASADNIENIE

Skarżące Stowarzyszenie A z siedzibą w R. wniosło o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w części. Przedstawiciel Stowarzyszenia argumentowała, że jest to stowarzyszenie zwykłe, nie posiada żadnego majątku, jak również nie posiada żadnych akcji, udziałów, obligacji, oszczędności i kosztowności. Stowarzyszenie nie ma żadnych kont bankowych, zaś swoją działalność opłaca z dobrowolnych składek członkowskich. Nie posiada żadnych zysków ze swojej działalności o charakterze "non profit". Stowarzyszenie jest organizacją o charakterze społecznym, działającą na rzecz ochrony zdrowia ludzi, środowiska i krajobrazu oraz dóbr narodowych.

Przekreślono rubryki wniosku dotyczące majątku i dochodów Stowarzyszenia, w rubryce dotyczącej stanu rachunków bankowych podano brak konta bankowego.

Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, dalej "P.p.s.a.") wezwano Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez podanie dodatkowych informacji oraz złożenie oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej Stowarzyszenia oraz o przedłożenie dokumentacji źródłowej obrazującej tą sytuację. W szczególności zwrócono się o sprawozdanie finansowe za ostatni rok obrotowy, odpisów zeznań rocznych podatkowych złożonych przez Stowarzyszenie, uchwały określającej wysokość składek członkowskich, aktualnego wykazu członków. Zobowiązano Stowarzyszenie do złożenia oświadczenia na temat wydatków poniesionych w 2015r. oraz w okresie od stycznia do 31 lipca 2016r., oświadczenia o aktualnym stanie środków finansowych w kasie Stowarzyszenia, czy oświadczenia wyjaśniającego jakie działania podejmuje Stowarzyszenie w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie. Nadto zwrócono się o podanie, czy Stowarzyszenie zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia, w jakiej wysokości i z jakich środków Stowarzyszenie ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby.

W odpowiedzi Przedstawiciel Stowarzyszenia podała jedynie, że składaki członkowskie są dobrowolne oraz że Stowarzyszenie nie zatrudnia żadnych pracowników, wysokość środków finansowych w kasie to [...] zł, do pozostałych punktów odniesiono się poprzez stwierdzenie, że nie dotyczą one Stowarzyszenia. Dołączono kserokopię listy członków Stowarzyszenia w liczbie 18 osób.

Prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 "P.p.s.a."). Powołane we wniosku okoliczności powinny uzasadniać to wyjątkowe traktowanie, bowiem instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane z udziałem w sprawie. Nie można jednak odmówić prawa pomocy, jeżeli wiązałoby się to z ograniczeniem prawa do sądu, gdy na skutek braku środków finansowych (w tym wypadku na koszty sądowe), strona nie miałaby możliwości dochodzenia swych praw.

Z powyższego wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca zatem musi przedstawić argumentację, która potwierdzałaby niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie kosztów sądowych chociażby w części. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający szczegółowe informacje o wszelkich posiadanych przez stronę aktywach albo ich braku jest warunkiem koniecznym do dokonania prawidłowej oceny i przyjęcia że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu.

W związku z tym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 P.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został przez podmiot działający w formie stowarzyszenia i choć w oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona podała, że nie posiada dostatecznych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, prawo pomocy nie może zostać przyznane.

Należy zauważyć, że stroną skarżącą jest stowarzyszenie, które wprawdzie nie może prowadzić działalności gospodarczej, lecz jednak może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich i z innych źródeł, jak zbiórki, darowizny i dotacje. Stąd uprawniony jest wniosek, że Stowarzyszenie nie jest pozbawione jakiegokolwiek źródła finansowania. Zatem ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie Stowarzyszenia. Obciążenia wynikające z kosztów sądowych dotyczące postępowania prowadzonego na rzecz Stowarzyszenia mogą ponosić zatem jego członkowie. Tym bardziej, że z Regulaminu i Statutu Stowarzyszenia wynika, że Stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność właśnie ze składek członkowskich (pkt. 6). Przy czym zauważyć należy, że Stowarzyszenie ma 18 członków, zatem zbiórka nawet niewielkich kwot w całości zabezpieczy pokrycie chociażby wpisu sądowego w niniejszym postępowaniu.

Członkowie Stowarzyszenia, zatem zobowiązani są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej Stowarzyszenia, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Członkowie Stowarzyszenia przystępujący do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie.

Podkreślić przy tym należy, że zawarty w przepisie art. 246 § 2 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy Stowarzyszenie powinno wykazać, że podjęło wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Udzielenie Stowarzyszeniu prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP.

Raz jeszcze należy zatem podkreślić, że istnieją instrumenty prawem przewidziane, które umożliwiają zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie Stowarzyszenia, w tym na jego udział w postępowaniach przed sądem. Skoro samo Stowarzyszenie, pomimo obowiązku, nie wykazuje zamiaru zgromadzenia środków finansowych od swoich wszystkich członków, a więc osób bezpośrednio zainteresowanych działalnością Stowarzyszenia, w wysokości umożliwiającej prowadzenie sporu sądowego, to brak jest podstaw, aby przerzucać ciężary związane z jego funkcjonowaniem na Państwo, czyli ogół obywateli. Stowarzyszenie nie posiada przy tym statusu organizacji pożytku publicznego. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r., II OZ 1433/06, należy stwierdzić, że powyższe działanie rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasadzie, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja RP przewiduje wprawdzie prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje to jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo.

W niniejszej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło czynności zmierzające do uzyskania składek od członków w taki sposób, aby uzyskać środki na opłacenie kosztów sądowych chociażby w części. Opłacenie kosztów sądowych ma charakter incydentalny, ale nienadzwyczajny, a Stowarzyszenie powinno się do ponoszenia takich wydatków przygotować. Zauważyć przy tym należy, że Stowarzyszenie ponosi koszty korespondencji i telefonów. Przyjąć zatem należy, że Stowarzyszenie ma możliwości, by zgromadzić niezbędne środki na opłacenie wpisu sądowego w niniejszym postępowaniu. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania środków także na ten cel.

Zauważyć przy tym należy, że Stowarzyszenie pomimo wezwania nie wyjaśniło podstawowych okoliczności dotyczących stanu finansowego, a w konsekwencji możliwości poniesienia kosztów sądowych chociażby w części. Okoliczności te nie mogą stanowić domniemania, zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowej ze środków publicznych. Rodzi to obowiązek wszechstronnego ich wyjaśnienia, zwłaszcza gdy dane zawarte na formularzu budzą wątpliwości lub po prostu okazują się niewystarczające dla dokonania tej oceny.

Prawo pomocy ma charakter wyjątkowy, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeśli strona, mimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji musi się przez to liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Stowarzyszenie nie podało nawet zestawienia wydatków jakie poniosło w 2015r. i w 2016r., mimo że funkcjonuje od 2013r., z akt sprawy wynika, że ponosi chociażby koszty przesyłek pocztowych, skoro korespondencję do Sądu nadaje listem poleconym w urzędzie pocztowym. Stowarzyszenie poprzestało na stwierdzeniu, że wezwanie w tym zakresie Stowarzyszenia nie dotyczy - pkt c), i) wezwania.

W tym stanie rzeczy wniosek Stowarzyszenia o prawo pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie i należało go oddalić.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.

/-/ Katarzyna Witkowicz-Grochowska