Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 851/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wodne prawo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 191, art. 410
journal: Dz.U. 2021 poz 624
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w B. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie nienależytego utrzymania urządzeń wodnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w O. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia [...] sierpnia 2021 roku numer [...]; 2. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w B. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na rzecz skarżącego T. K. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] września 2021 r. znak [...] Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w B. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: Dyrektor RZGW) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w O. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: Dyrektor ZZ) z [...] sierpnia 2021 r. nr [...], którą umorzono postępowanie w sprawie nienależytego utrzymania urządzeń wodnych (rowów, przepustów) zlokalizowanych na działkach nr [...] położonych w obrębie W. w gminie C.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W piśmie z [...] września 2020 r. T. K. zwrócił się do Dyrektora ZZ w O. o interwencję w sprawie podtopień jego działki nr [...] położonej w obrębie W., gmina C.. Wskazał, że właściciel działki sąsiedniej nr [...] D. S. ponownie zabudował rów melioracyjny, co doprowadziło do spływu wód opadowych na jego działkę i wystąpienia podtopień.

Dyrektor ZZ udzielił wnioskodawcy odpowiedzi w piśmie z [...] października 2020r. (którego brak w aktach administracyjnych sprawy).

W reakcji na udzieloną odpowiedź, T. K. w piśmie z [...] października 2020 r. wyjaśnił, że likwidacja rowu przez sąsiada w zasadniczy sposób zmienia stosunki wodne, bowiem wody opadowe i roztopowe kierowane są wprost na jego działkę.

W odpowiedzi, Dyrektor ZZ w piśmie z [...] listopada 2020 r. wskazał, iż toczyło się postępowanie o pozwolenie wodnoprawne na wykonanie urządzenia wodnego (przebudowę rowu oraz wykonanie rurociągu drenarskiego w miejscu przebudowywanego rowu) na działkach nr [...], [...] i [...] obręb W., gmina C. W postępowaniu tym T. K. nie był stroną postępowania.

Z akt sprawy wynika, że [...] października 2020 r. przeprowadzono wizję w terenie, z której nie sporządzono notatki służbowej. Następnie [...] listopada 2020 r. przeprowadzono pomiary wysokościowe na działce nr [...] celem ustalenia spadku terenu w kierunku posesji T. K. i stwierdzenia możliwości zalewania jej wodami opadowymi z działki nr [...] (notatka służbowa, k. 22 akt adm.).

W piśmie z [...] grudnia 2020 r. T. K. złożył skargę na Dyrektora ZZ w związku z brakiem merytorycznego załatwienia sprawy. Wyjaśnił, że w 2014 r. został zlikwidowany rów melioracyjny przebiegający przez działki sąsiadujące z jego posesją, który – z racji ukształtowania terenu - zabezpieczał ją przed podtopieniami. Następnie toczyło się postępowanie administracyjne i sądowe, w którym – jak zrelacjonował autor pisma - wyrokiem NSA z 26 marca 2018 r. sygn. akt II OSK 2466/17 nakazano przywrócenie poprzednich stosunków wodnych. Skutkowało to wydaniem przez Dyrektora ZZ decyzji nakazującej przywrócenie pierwotnego układu hydrologicznego. Decyzję tę wykonano jesienią 2019 r. przez przywrócenie rowu do użytku. Następnie D. S., właściciel działek na których znajduje się rów, wiosną 2020 r. ponownie rów zabudował używając drenów melioracyjnych. W czerwcu 2020 r. na skutek intensywnych opadów działka wnioskodawcy została ponownie podtopiona wodami spływającymi z działek sąsiednich. Pomimo zgłoszenia tego faktu, sprawa nie spotkała się z zainteresowaniem pracowników organu pierwszej instancji.

Z akt sprawy wynika, że pismo T. K. zostało potraktowane jak skarga na działanie organu i załatwione negatywnie pismem Dyrektora RZGW z [...] lutego 2021 r.

Niezależnie od powyższego, w piśmie z [...] kwietnia 2021 r. Prezes Wód Polskich zwrócił uwagę Dyrektorowi RZGW, iż dotychczasowych wniosków T. K. nie załatwiono merytorycznie, w szczególności nie wezwano wnioskodawcy do sprecyzowania żądania. Organ centralny wskazał na regulacje art. 410 ustawy Prawo wodne oraz art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Zalecił odrębne traktowanie oddziaływania urządzenia wodnego i zabudowania rowu melioracyjnego. W jego ocenie, czymś innym jest zasięg oddziaływania rowu jako urządzenia melioracji wodnej regulującego stosunki wodne w celu poprawy zdolności produkcyjnej gleby, a czymś innym zasięg oddziaływania rowu przydrożnego położonego przy granicy nieruchomości, który z rowu otwartego zostaje zabudowy na drenaż. Polecił załatwienie sprawy w formie rozstrzygnięcia administracyjnego.

W tych okolicznościach Dyrektor ZZ w piśmie z [...] maja 2021 r. wezwał T. K. do sprecyzowania żądania, w szczególności w jakim przewidzianym w K.p.a. trybie wnosi o rozpatrzenie sprawy oraz kiedy dowiedział się o decyzji dotyczącej przebudowy spornego rowu melioracyjnego.

W odpowiedzi wnioskodawca wskazał, że domaga się "wykonania zabezpieczeń przed podtopieniami" oraz że to organ powinien określić sposób i metodę wykonania zabezpieczeń: czy będzie to zmiana uprzednio wydanych decyzji, zobowiązanie inwestora do wykonania dodatkowych zabezpieczeń, czy też przywrócenie stosunków wodnych (pismo z [...] maja 2021 r.).

Następnie Dyrektor ZZ:

- wystąpił do Wójta Gminy C. o udrożnienie przepustu w pasie drogowym pod drogą gminną na styku działek nr 16 i 17 oraz rozważenie wszczęcia postępowania w trybie art. 234 Prawa wodnego;

- zawiadomieniem z [...] czerwca 2021 r., na podstawie art. 191 ustawy Prawo wodne, wszczął postępowanie administracyjne o nr [...] w sprawie nienależytego utrzymania urządzeń wodnych (rowów, przepustów) zlokalizowanych na działkach nr [...], [...], [...], [...] i [...] położonych w obrębie W., gmina C.

W dniu [...] czerwca 2021 r. przeprowadzono wizję lokalną w celu sprawdzenia drożności rurociągu na działkach nr [...], [...] i [...], przepustu na drodze nr [...] oraz rowu na działce nr [...]. Na działkach nr [...], [...] i [...], przez które przebiega rurociąg, nie stwierdzono śladów stagnowania wody. Ustalono widoczny odpływ wody mimo częściowego zamulenia wylotu rurociągu do istniejącego rowu oraz utrzymanie rowu przy granicy działek nr [...] i [...] we właściwym stanie, a także ustalono drożność przepustu w drodze gminnej nr [...] oraz stwierdzono rurki na ujściu przepustu od strony działki nr [...]. W trakcie wizji T. K. oświadczył, że nie miał dostępu do dokumentacji związanej z przebudową rowu na rurociąg oraz że wylot rurociągu jest zamulony i znajduje się w zbyt małej odległości od jego działki. Obecny podczas wizji D. S. oświadczył, że T. K. umieścił od strony działki nr [...] rurki blokujące spływ wody.

W aktach sprawy znajdują się również dwie notatki służbowe: w notatce z [...] sierpnia 2021 r. wskazano, że po intensywnych opadach deszczu w dniach [...] sierpnia 2021 r. na działce nr [...] nie występuje zastoisko wody (dołączono zdjęcie); w notatce z [...] sierpnia 2021 r. wskazano, że dokonano wizji lokalnej na działce nr [...] celem sprawdzenia, czy zostało usunięte zamulenie wylotu z rurociągu drenarskiego; stwierdzono usunięcie zamulenia i drożność odpływu do rowu R-1 (dołączono zdjęcie).

Organy pierwszej i drugiej instancji rozpatrywały również wniosek T. K. o dostęp do akt. Wydały postanowienia odmowne: Dyrektor ZZ - [...] sierpnia 2021 r. oraz Dyrektor RZGW - utrzymujące w mocy z [...] września 2021 r.

Decyzją z [...] sierpnia 2021 r. Dyrektor ZZ umorzył w całości postępowanie administracyjne w sprawie nienależytego utrzymania urządzeń wodnych (rowów, przepustów) zlokalizowanych na działkach nr [...], [...], [...], [...] i [...] położonych w obrębie W. w gminie C. Zdaniem organu, przeprowadzone postępowanie wykazało, że urządzenia wodne na ww. działkach są należycie utrzymywane i drożne, co skutkuje stwierdzeniem bezprzedmiotowości postępowania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.

Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji złożył T. K.. Wskazał, że w sprawie nie sprecyzowano stanu faktycznego wobec którego prowadzono postępowanie, tzn. czy chodzi o stan sprzed zabudowy rowu czy też po tej zabudowie, wskutek czego odnosi wrażenie prowadzenia przez organy sprawy tak, aby wykazać poprawność wydanych sąsiadowi decyzji na zabudowę rowu. Tymczasem zabudowa rowu, czy to rurą przepustową czy sączkami drenarskimi, zmieniła w zasadniczy sposób układ stosunków wodnych na tym terenie powodując podtopienia jego posesji. Wniosek dotyczył właśnie zabezpieczenia przed tymi podtopieniami. Organ, tak jak sugerował Prezes Wód Polskich w piśmie z [...] kwietnia 2021 r., powinien "zbadać zakres oddziaływania zabudowy rowu na stosunki wodne", a podstawę prawną w tym zakresie może stanowić art. 410 Prawa wodnego. Podniósł zarzuty odnośnie odmowy udostępnienia akt sprawy.

Zaskarżoną decyzją z [...] września 2021 r. Dyrektor RZGW utrzymał decyzję pierwszoinstancyjną w mocy. Powołał się na wyniki wizji lokalnej, w trakcie której nie stwierdzono śladów stagnacji wody na działkach, na których znajduje się rurociąg (nr [...], [...] i [...]) oraz stwierdzono należyte utrzymanie rowu znajdującego się w końcowej części działki nr [...] oraz przebiegającego przez działkę nr [...], drożność przepustu w drodze gminnej zlokalizowanej na działce nr [...]. Zaakceptował jako prawidłową ocenę prawną Dyrektora ZZ o bezprzedmiotowości postępowania w sprawie nienależytego utrzymania urządzeń wodnych na działkach nr [...], [...], [...], [...] i [...] w miejscowości W. gmina C.

Skargę do sądu administracyjnego wywiódł T. K.. Zarzucił naruszenie art. 61 § 1 i § 3, art. 104 § 2, art. 145 §1 pkt 4, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1 K.p.a. oraz art. 396 ust. 1 pkt 3 i 8, art. 401 ust. 1 i 5 oraz art. 418 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne. Wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji, zwrócenie się do Prokuratora Rejonowego w O. o przesłanie materiałów z prowadzonego postępowania w sprawie rozboju dokonanego przez D. S. w dniu [...] czerwca 2021 r. i uwzględnienie tych materiałów przy rozpatrywaniu wniosku (sygn. [...]), a także spowodowanie objęcia nadzorem prokuratorskim postępowania w przedmiotowej sprawie.

W uzasadnieniu skargi wywiódł, że postępowanie administracyjne ograniczyło się do wizji lokalnej, w trakcie której dopuszczono go jedynie do części czynności, tj. oglądnięcia wylotu rury drenarskiej. Wizja zakończyła się rozbojem dokonanym przez sąsiada. Tego samego dnia, w godzinach popołudniowych, na skutek opadów deszczu ponownie została zalana jego posesja. Woda naniosła na podwórze kłącza kukurydzy z działki sąsiedniej, a woda w studni została zalana do wysokości kręgu wystającego ponad powierzchnię (załączył fotografie). Skarżący wskazał, że nie miał wiedzy o przeprowadzonych [...] sierpnia 2021 r. oględzinach. Podkreślił, że zabudowa rowu na działce sąsiedniej doprowadziła do niekontrolowanego spływu wody na jego posesję, co ma miejsce podczas dużych opadów. Sąsiednia posesja położona jest wyżej od jego działki. Skarżący podkreślił, że wnosił o zabezpieczenie posesji przed podtopieniami a nie o przegląd rowów. Nadto, Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej wskazał sposób załatwienia sprawy w piśmie z .. kwietnia 2021 r. Do skargi załączył pisma składane w trakcie postępowania administracyjnego do organów Wód Polskich oraz do Prokuratury Rejonowej w O.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasową argumentację uznając zarzuty skargi za bezzasadne.

W piśmie z 3 grudnia 2021 r. sąd przesłał odpis skargi do Prokuratury Rejonowej w O.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga podlega uwzględnieniu. Nieprawidłowo zastosowały organy przepis art. 105 § 1 K.p.a. oraz nie wyjaśniły wszystkich istotnych w sprawie okoliczności, czym naruszyły obowiązki wynikające z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w zakresie wszechstronnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i prawidłowej jego subsumcji.

Zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a., organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części. W orzecznictwie wskazuje się, że bezprzedmiotowość postępowania zachodzi, gdy odpadł (lub nigdy nie istniał) jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 K.p.a., tzn. brak jest podstaw faktycznych bądź prawnych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Ma to miejsce, gdy organ błędnie zakwalifikował sprawę jako podlegającą rozpoznaniu w postępowaniu administracyjnym, podczas gdy podstawa prawna do takiej kwalifikacji nie istnieje (np. sprawa ma charakter cywilny), bądź gdy wnioskodawca wycofał żądanie, a także gdy np. zmarł, a sprawa dotyczy praw ściśle związanych z jego osobą (np. wymeldowanie). Nie jest równoznaczna z bezprzedmiotowością postępowania sytuacja, w której istnieją podstawy prawne do jej merytorycznego załatwienia w postępowaniu administracyjnym, a jedynie organ stwierdza, że nie ziściły się warunki do wydania decyzji nakazującej, zakazującej, zobowiązującej, przyznającej uprawnienie bądź innej decyzji merytorycznej. Wówczas organ powinien wydać decyzję odmowną a nie umarzać postępowanie na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. Czymś innym jest bowiem bezzasadność żądania strony, która oznacza brak przesłanek przemawiających za uwzględnieniem wniosku i konieczność wydania decyzji odmawiającej jego załatwienia, a czymś innym sytuacja braku podstaw do prowadzenia postępowania. Brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. (por. rozważania w sprawie II SA/Bk 755/21, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W kontrolowanej sprawie postępowanie wszczęto na podstawie art. 191 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r., poz. 624 ze zm.), dalej: P.w. (vide zawiadomienie z 11 czerwca 2021 .), zgodnie z którym w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód. Jak wynika z uzasadnień zaskarżonych decyzji, organy powołały się na ustalenia m.in. wizji lokalnej i stwierdziły prawidłowe utrzymywanie urządzeń wodnych, po czym umorzyły postępowanie administracyjne. Skoro jednak ustaliły istnienie podstawy prawnej do prowadzenia postępowania administracyjnego (art. 191 P.w.), czyli ustaliły, że stan faktyczny daje podstawę do jego oceny z punktu widzenia treści tego przepisu, a jedynie nie ziściły się merytoryczne przesłanki do wydania decyzji nakazującej (w przedmiocie czego prowadziły postępowanie wyjaśniające) – nie mogły orzec umarzająco. Nie wystąpiła bowiem sytuacja braku podstawy prawnej załatwienia sprawy. Już tylko z tego powodu zaskarżone decyzje nie mogły się ostać w obrocie prawnym, bowiem uchybiają art. 105 § 1 K.p.a. w związku z art. 191 P.w.

Na marginesie jedynie wskazać w tym miejscu należy, iż wątpliwości budzi rzetelność sprawdzenia należytego utrzymywania urządzeń wodnych przy braku w aktach sprawy decyzji zezwalających na ich wykonanie, w szczególności pozwolenia wodnoprawnego udzielonego D. S.

W sprawie wystąpiły także inne nieprawidłowości uzasadniające uwzględnienie skargi. Zdaniem sądu, analiza wielokrotnie formułowanego przez skarżącego stanowiska (pisma z [...] września 2020 r., z [...] października 2020 r., z 1 grudnia 2020 r. i kolejne), jak i lektura zaleceń kierowanych do organów Wód Polskich przez Krajowy Zarząd (pismo z [...] kwietnia 2021 r.) wywołują poważne wątpliwości odnośnie tego, czy prawidłowo określono przedmiot postępowania jako "należyte utrzymywanie urządzeń wodnych". Skarżący konsekwentnie wywodził, iż problem – w jego ocenie – nie wynika z utrzymywania urządzeń wodnych, ale ma źródło w powstaniu tych urządzeń, konkretnie zabudowaniu rowu melioracyjnego. Skarżący zwracał uwagę na istotny związek między samym zabudowaniem rowu a sytuacją wodną na jego działce. Podkreślał, że problemy (podtopienia) pojawiły się z momentem zabudowania rowu a nie na skutek jego utrzymywania. Dlatego domagał się wykonania zabezpieczeń. Okoliczność tę dostrzegł Krajowy Zarząd PGW Wody Polskie, który w piśmie z [...] kwietnia 2021 r. trafnie połączył sygnalizowany przez stronę problem nie z dyspozycją art. 191 P.w., ale z art. 410 P.w. lub ewentualnie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., tzn. wskazał, że analizy wymagają skutki wykonania zabudowania rowu (realizowania pozwolenia wodnoprawnego) bądź należy ocenić czy skarżącemu chodzi o pozbawienie go udziału w postępowaniu o wydanie pozwolenia wodnoprawnego na zabudowanie rowu. Zapytanie, jakie następnie skierował do skarżącego Dyrektor ZZ (pismo [...] maja 2021 r.), zostało jednak ograniczone wyłącznie do przepisu art. 145 K.p.a., z wykluczeniem wskazania na art. 410 P.w. Mimo to strona konsekwentnie wskazywała, że chodzi jej o eliminację skutków zabudowania rowu przez wykonanie zabezpieczeń, natomiast nie podnosiła kwestii utrzymywania urządzeń wodnych (pismo z [...] maja 2021 r.).

Zgodnie z art. 410 P.w., jeżeli w związku z wykonywaniem pozwolenia wodnoprawnego nastąpiło naruszenie interesów osób trzecich, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od wód zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nałożyć na zakład posiadający pozwolenie wodnoprawne obowiązek: 1) wykonania ekspertyzy, 2) opracowania lub zaktualizowania instrukcji gospodarowania wodą - i przedstawienia ich temu organowi, w terminie określonym w tej decyzji (ust. 1); jeżeli zmiana pozwolenia wodnoprawnego polegająca na ograniczeniu zakresu korzystania z wód lub w zakresie, o którym mowa w art. 403 ust. 1-6, jest uzasadniona treścią ekspertyzy lub wynika z instrukcji gospodarowania wodą, o których mowa w ust. 1, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych może, bez odszkodowania, zmienić pozwolenie wodnoprawne. W przypadku zmiany pozwolenia wodnoprawnego przepis art. 409a stosuje się odpowiednio (ust. 2).

Zdaniem sądu, dyspozycja art. 410 P.w. ma zastosowanie w sytuacjach, gdy podmiot uzyskał pozwolenie wodnoprawne, wykonał obowiązki z niego wynikające, a mimo to doszło do naruszenia interesów osób trzecich lub zmiany sposobu użytkowania wód w regionie wodnym. Wówczas na podstawie ww. regulacji organ administracji staje się uprawniony do nałożenia obowiązku wykonania ekspertyzy, mającej charakter dowodowy. Do nałożenia tego obowiązku wystarczy uzasadnione podejrzenie naruszenia interesu chociażby jednej osoby trzeciej przez wykonywanie pozwolenia wodnoprawnego. To bowiem dopiero ekspertyza winna określić, czy rzeczywiście, w związku z wykonywaniem pozwolenia wodnoprawnego, nastąpiło naruszenie interesów osób trzecich. Bez wykonania ekspertyzy nie jest możliwe bezsprzeczne, jednoznaczne ustalenie, że naruszenie to związane jest z wykonywaniem pozwolenia wodnoprawnego przez stronę. Przepis art. 410 P.w. wyposaża organ w narzędzie dowodowe w sytuacji, gdy ocena stanu fatycznego przekracza wiedzę i doświadczenie pracowników organu, a jednocześnie istnieje dostatecznie uzasadnione podejrzenie, że wykonywanie pozwolenia wodnoprawnego (a więc sytuacja formalnie zgodna z prawem) prowadzi do naruszenia interesów osób trzecich (por. np. wyrok w sprawie II SA/Kr 1461/19). W sytuacji więc gdy strona postępowania konsekwentnie wskazuje na zalewanie jej gruntów, upatruje powodów tego stanu rzeczy w realizowaniu pozwolenia wodnoprawnego, nie kwestionuje co do zasady legalności jego uzyskania ale skutki jego wykonywania – organy pozostają w obowiązku rozważyć wszczęcie postępowania w trybie art. 410 ust. 1 P.w. W przypadku tego postępowania, ocenie podlegają okoliczności, które miały miejsce po wydaniu decyzji o udzieleniu pozwolenia wodnoprawnego. Odpowiada to stanowi faktycznemu sprawy niniejszej.

Zdaniem sądu, organy nieprawidłowo ustaliły przedmiot postępowania. Skoncentrowały się na sprawdzeniu należytego utrzymywania urządzeń wodnych (art. 191 P.w.) w sytuacji gdy skarżący zarzutów w tym zakresie nie podnosił. Natomiast pominęły, że uzyskane i realizowane pozwolenie wodnoprawne może również prowadzić do skutków powodujących szkodę na działkach sąsiednich, której to sytuacji dotyczy przepis art. 410 P.w. Aby to jednak potwierdzić i zaproponować rozwiązanie problemu, wymagane jest wszczęcie postępowania z prawidłowo określonym jego przedmiotem oraz podstawą prawną i dopuszczenie niezbędnych dowodów (ekspertyza). Dopiero wyniki tak przeprowadzonych wyjaśnień pozwolą na określenie jakie są możliwe i dopuszczalne środki prawne wyeliminowania problemu. Powyższym wymaganiom organy nie sprostały, co czyni skargę zasadną w zakresie zarzutu naruszenia art. 7 K.p.a., a także art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., zgodnie z którymi organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona oraz wyjaśnić stronie zasadność przesłanek rozstrzygnięcia.

Ponownie rozpoznając sprawę związany będzie organ oceną prawną sformułowaną przez sąd (art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: P.p.s.a.

Zapewni również organ stronie udział w każdym stadium postępowania zgodnie z art. 10 § 1 K.p.a., w tym umożliwi dostęp do akt sprawy na podstawie art. 73 K.p.a. Wyjaśnić należy, że dostęp ten może być realizowany na podstawie art. 73 K.p.a., tzn. co do zasady w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika (§ 1a), a w przypadku żądania uwierzytelnionych odpisów i kopii dokumentów z akt sprawy – po wykazaniu ważnego interesu strony (§ 2). W tym miejscu wskazać trzeba, że skarżący wprost nie zakwestionował wydanych postanowień o odmowie udostępnienia kopii z akt sprawy na wniosek z 9 lipca 2021r. Sąd również z urzędu nie objął tych rozstrzygnięć kontrolą legalności, bowiem na skutek wyeliminowania zaskarżonych decyzji postępowanie wyjaśniające będzie się w istocie toczyło od początku (na nowo będzie gromadzony materiał dowodowy). Organ winien mieć jednak na przyszłość w polu widzenia uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 października 2018 r., sygn. akt I OPS 1/18, zgodnie z którą "w ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy." Jak wskazał NSA w sprawie I OSK 4323/18 odwołując się do argumentacji uchwały, to na organie ciąży obowiązek stworzenia warunków gwarantujących stronie realną możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach administracyjnych i jego wykorzystania w ramach uprawnień procesowych. Przepis art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a. stanowi podstawę do obciążenia strony kosztami sporządzenia kopii dokumentacji, gdyż mieszczą się one w kosztach postępowania administracyjnego poniesionych na jej żądanie. Koszty te nie pozostają bowiem w bezpośrednim związku z rozstrzygnięciem sprawy. Odmowa uwzględnienia wniosku strony o sporządzenie kserokopii z akt mogłaby nastąpić jedynie, gdyby organ wykazał konkretne utrudnienia wynikające z braku potrzebnego sprzętu lub dużej liczby dokumentów przewidzianych do kopiowania. Tylko więc w sytuacjach wymagających większego organizacyjnego zaangażowania ze strony pracowników organu dopuszczalne byłoby wyznaczenie stronie określonych warunków realizacji wniosku w przedmiocie sporządzenia kserokopii dokumentów. Oczywiście odmowa wydania kopii z akt sprawy może być też usprawiedliwiona w sytuacji, gdy strona w sposób oczywisty i świadomy nadużywa prawa wynikającego z art. 73 § 1 K.p.a. Takie rozumienie art. 73 § 1 K.p.a. nie oznacza zatem bezwzględnego związania organu żądaniem strony o wydanie kserokopii dokumentów z akt sprawy, lecz wprowadza ograniczenia mające wykluczyć nieuzasadnioną odmowę załatwienia wniosku w tym przedmiocie.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. zasądzając od organu kwotę 300 zł tytułem uiszczonego przez skarżącego wpisu od skargi.