Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 785/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 785/07 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 października 2007r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Długosz-Ślusarczyk, Sędziowie: NSA Józef Gach (spr), WSA Bogusław Wolas, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2007r., sprawy ze skargi U. F. G. w W., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia [...] nr [...], w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego, I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie [...] zł


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] (znak: [...]) Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia [...] r. w sprawie zwrotu wierzycielowi [...] Funduszowi [...] tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...]. wystawionego na zobowiązanego D. R. i obejmującego należność z tytułu opłaty za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC.

W uzasadnieniu organ egzekucyjny II instancji wskazał, że organ egzekucyjny I instancji zwrócił wierzycielowi tytuł wykonawczy z uwagi na niespełnienie wymogów art. 27 §1 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm.) albowiem podstawą wystawienia tytułu wykonawczego powinno być wydanie decyzji, w której określa się wysokość powstałego zobowiązania, a nie wskazanie w tytule, iż należność powstaje z mocy prawa.

Na powyższe postanowienie wierzyciel złożył zażalenie, w którym powołał się na treść ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. nr 124 poz. 1152 ze zm., dalej zwanej ustawą o UFG), która określa zasady ustalania przez UFG wysokości opłaty za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy OC a te nie przewidują wydania decyzji. Podkreślono także, iż opłata ma charakter publicznoprawny, nie zaś cywilnoprawny. Obywatel poddany jest władczym działaniom Funduszu, który ustala obowiązek uiszczenia opłaty, wzywa do jej uiszczenia, a następnie w razie potrzeby wystawia tytuł wykonawczy. Wobec powyższego zdaniem wierzyciela w tytule wykonawczym prawidłowo wskazano podstawę wystawienia tytułu wykonawczego.

Organ egzekucyjny II instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie podał, że stosownie do przepisu art. 91 ust. 1 ustawy o UFG do egzekucji opłaty za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia, o którym mowa w art. 4 pkt 1 i 2 ustawy, stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z tym że tytuł wykonawczy wystawia UFG. Zgodnie z art. 91 ust. 2 w/w ustawy egzekucję, o której mowa w ust. 1, stosuje się jeżeli: należność z tytułu opłaty wynika z wezwania do zapłaty, o którym mowa w art. 90 ust. 1, w stosunku do którego zobowiązany nie wystąpił z powództwem do sądu powszechnego, zgodnie z art. 10 ust. 2, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania do zapłaty, albo sąd ustalił prawomocnym orzeczeniem istnienie obowiązku ubezpieczenia. Zatem stosownie do art. 90 ust. 4 ustawy o UFG opłata staje się wymagalna następnego dnia po upływie w/w 30 dniowego terminu, jeżeli zobowiązany nie udokumentował zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego lub nie wniósł powództwa do sądu powszechnego o ustalenie spełnienia lub nieistnienia obowiązku ubezpieczenia. Taki stan prawny nie oznacza zdaniem organu, iż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje dopuszczalność wprowadzania w innych ustawach wyjątków od regulacji zawartej w jej art. 3 i art. 3 a. Przepisy te są bezwzględnie obowiązujące i nie zawierają upoważnienia do odmiennych regulacji w innych aktach prawnych. I tak art. 3 dopuszcza możliwość egzekucji obowiązków, gdy wynikają z decyzji lub postanowień. Egzekucja obowiązku wynikającego bezpośrednio z przepisów prawa dotyczy obowiązków niepieniężnych wynikających z aktów generalnych. Natomiast art. 3a wymienia taksatywnie wszystkie pozostałe dokumenty mogące być podstawą prawną egzekucji, a wśród nich brak jest wezwania do zapłaty. Z kolei art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszcza na podstawie dyspozycji odrębnej ustawy egzekucję obowiązków wynikających z aktów innych niż wymienione w art. 3 i 3a, ale one także muszą mieć formę orzeczenia.

W skardze na postanowienie organu II instancji wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu postanowieniu strona skarżąca zarzuciła naruszenie: art. 2 §1 pkt 5, art. 3 §1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, art. 27§1 i art. 29 tej samej ustawy przez błędną ocenę, że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów w/w przepisów, gdyż winien wynikać z decyzji, która określa wysokość powstałego zobowiązania, a nie jak wykazano w tytule, iż należność powstaje z mocy prawa oraz art. 90, art. 91 ust. 1 ustawy o UFG poprzez jego niezastosowanie, zważywszy na fakt, że w/w przepisy z mocy prawa uprawniają po wysłaniu wezwania do wystawienia tytułu wykonawczego i skierowania go do postępowania egzekucyjnego w administracji.

Na uzasadnienie skargi wskazano, że Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt K 23/99 (OTK 2000/3/89) uznał, że opłata ta ma charakter publicznoprawny i relacje między osobą zobowiązaną do zawarcia umowy ubezpieczenia a UFG nie są wyznaczone przepisami prawa cywilnego, lecz przepisami prawa administracyjnego. TK zajął stanowisko, iż w zakresie nakładania opłaty UFG pełni funkcję represyjną wobec podmiotów, które nie dopełniły ciążącego na nich obowiązku. Zgodnie ze stanowiskiem TK chodzi nie tylko o organy administracji rządowej, lecz także organy samorządu terytorialnego oraz inne podmioty wykonujące zlecenia administracji państwowej. Zdaniem skarżącego można uznać, że Fundusz pełni funkcję administracji publicznej w zakresie "ustalenia obowiązku opłaty" za brak obowiązującego ubezpieczenia OC. Wobec administracyjnoprawnego charakteru opłaty i wyraźnego upoważnienia w ustawie (art. 91 ustawy o UFG) [...] Funduszu [...] do wystawiania tytułów wykonawczych w tym zakresie - przepisy tej ustawy przewidują rozwiązanie szczególne w stosunku do unormowań zawartych w art. 3 i art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, polegające na stosowaniu egzekucji administracyjnej do obowiązku w postaci uiszczenia opłaty za niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia bez konieczności uprzedniego wydania decyzji, postanowienia lub innego orzeczenia, a jedynie skonkretyzowanego w wezwaniu Funduszu skierowanym do zobowiązanego.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji w całości podtrzymał swoje stanowisko w sprawie wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wskazał, że art. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszcza możliwość egzekucji obowiązków, gdy wynikają z decyzji lub postanowień. Egzekucja obowiązku, gdy wynika on bezpośrednio z przepisów prawa, dotyczy zdaniem organu obowiązków w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego. Wedle utrwalonego poglądu doktryny i orzecznictwa sądowego i sądowo - administracyjnego nie może obejmować należności pieniężnych. Dotyczy obowiązków niepieniężnych wynikających z aktów generalnych. Natomiast art. 3a cytowanej ustawy wymienia taksatywnie wszystkie pozostałe dokumenty mogące być podstawą prawną egzekucji należności pieniężnych, nie przewiduje jednakże wezwania do zapłaty. Nadto zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszcza na podstawie dyspozycji odrębnej ustawy egzekucję obowiązków wynikających z aktów innych niż wymienione w art. 3 i 3a, ale one także muszą mieć formę orzeczenia. Wezwanie jest zaś czynnością materialno techniczną, a nie orzeczeniem. W konsekwencji Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżone postanowienie jest niezgodne z prawem.

W literaturze przyjmuje się, że "zakres obowiązków poddanych egzekucji administracyjnej został wyznaczony za pomocą kryterium: przedmiotowego (art. 2§1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) oraz czynnościowego (art. 3 - 4 ww. ustawy). Dla stwierdzenia dopuszczalności egzekucji administracyjnej konieczne jest spełnienie obu kryteriów, z wyjątkiem obowiązków przekazanych do egzekucji administracyjnej" (zob. Dariusz Jankowiak "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz 2005", Oficyna Wydawnicza "UNIMEX", Wrocław 2005, s. 113). Sąd w niniejszym składzie podziela ten pogląd, gdyż odrębne przepisy przekazujące obowiązki do egzekucji administracyjnej są przepisami szczególnymi w stosunku do art. 3 - 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i jako takie mają pierwszeństwo przed nimi. Dlatego nie można pominąć - tak jak to uczyniły organy egzekucyjne - kryterium czynnościowego określonego przez te przepisy szczególne. Takimi przepisami są art. 91 ust. 1 i 2 ustawy o UFG.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zobowiązanemu doręczono wezwanie do zapłaty opłaty z tytułu niespełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC. Z kolei zobowiązany zaś w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania nie udokumentował zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego ani nie wniósł powództwa o ustalenie spełnienia lub nieistnienia obowiązku ubezpieczenia. Zaistniały więc określone w tych przepisach przesłanki do wystawienia tytułu wykonawczego na przedmiotową opłatę. W związku z tym zwrot tego tytułu dokonany przez organ I instancji z powodu braku przesłanek do jego wystawienia narusza te przepisy.

Z kolei organ II instancji naruszył art. 138§1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż utrzymał w mocy decyzję organu I instancji dotkniętą wadą w postaci naruszenia przepisów o postępowaniu egzekucyjnym, które miało wpływ na wynik sprawy.

Z tego względu na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Co należy do nich zaliczyć określa natomiast art. 205 p.p.s.a. Na tej podstawie zasądzono zwrot kosztów obejmujący wpis, wynagrodzenie pełnomocnika ustalone zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163 poz. 1349 z późn. zm.) oraz opłatę od pełnomocnictwa.