Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 529/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2012-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 863,866,869, 870, 873
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 207, 211 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 157 poz 1240
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 210 poz 25 art. 2 pkt 4, art. 57, art. 98 ust. 1 i 2
law: ROZPORZĄDZENIE RADY (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu  Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas Sędzia NSA Jan Grzęda (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2012 r. sprawy ze skargi Ł.G., M.B. – wspólników Spółki cywilnej "A" na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dotacji rozwojowej I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Zarządu Województwa na rzecz skarżących Ł.G., M.B. – wspólników Spółki cywilnej "A" solidarnie kwotę 10.819 (dziesięć tysięcy osiemset dziewiętnaście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1590 z późn. zm.), art. 211 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104, z późn. zm.), art. 113 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1241, z późn. zm.), art. 207 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 z późn. zm.), art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), Zarząd Województwa wydał dnia [...] lutego 2012r. decyzję nr [...], którą określił kwotę dofinansowania do zwrotu w wysokości:

1. 290.785,94 zł wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia [...] czerwca 2009r. do dnia dokonania zwrotu,

2. 51.315,17 zł wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia [...] czerwca 2009r. do dnia dokonania zwrotu,

3. 15.304,53 zł wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia [...] sierpnia 2010r. do dnia dokonania zwrotu,

4. 2.700,80 zł wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia [...] sierpnia 2010r. do dnia dokonania zwrotu,

przez beneficjenta Ł.G. i M.B. prowadzących wspólnie działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod firmą A Ł.G., M.B. spółka cywilna w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013 Priorytet II. Stymulowanie wzrostu inwestycji w przedsiębiorstwach i wzmocnienie potencjału innowacyjnego, Działanie 2.2 Poprawa konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw poprzez inwestycje, współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

Jednocześnie wskazał, że beneficjent zobowiązany jest dokonać zwrotu otrzymanej kwoty dofinansowania wraz z odsetkami w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny.

Ł.G. i M.B., prowadzący wspólnie działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod firmą A Ł.G., M.B. spółka cywilna, na podstawie procedury konkursowej naboru wniosków o dofinansowanie w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego podpisali [...] maja 2009 r. umowę o dofinansowanie projektu nr [...] "Inwestycje w firmie A kluczem do dalszego rozwoju przedsiębiorstwa", ze środków Unii Europejskiej i Budżetu Państwa.

W dniu [...] lipca 2011 r. na podstawie pisma złożonego przez Beneficjenta, Instytucja Zarządzająca RPO ustaliła, iż została naruszona zasada trwałości projektu określona w art. 57 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r., w związku z czym z dniem 31 października 2011r. rozwiązała umowę o dofinansowanie z zachowaniem jednomiesięcznego terminu wypowiedzenia.

Organ wskazał, że zgodnie z Rozporządzeniem Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r., projekt może być realizowany jedynie przez osoby, które zawarły umowę o dofinansowanie. Na tych też osobach ciąży obowiązek zapewnienia trwałości projektu przez okres wskazany w umowie, tj. w ciągu 3 lat od dnia finansowego zakończenia realizacji projektu. Spółka cywilna nie jest osobnym podmiotem prawa, nie nabywa praw ani obowiązków, gdyż takie prawa i obowiązki związane są nierozerwalnie z osobami fizycznymi, które działają w formie spółki cywilnej. Oznacza to, że wszelkie prawa i obowiązki wynikające z umowy o dofinansowanie nabywają wspólnicy, którzy zawarli umowę o dofinansowanie, a nie sama spółka cywilna. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 863 Kodeksu cywilnego, pomiędzy wspólnikami powstaje współwłasność łączna praw majątkowych wniesionych do spółki cywilnej bądź nabytych przez wspólników w trakcie trwania spółki. Zatem w przypadku "zmiany" jaka miała miejsce w dniu [...] lutego 2011 r. (Akt Notarialny - Repertorium A nr [...] z [...] lutego 2011 r., Zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z dnia [...] lutego 2011 r.) umowy spółki polegającej na wystąpieniu dotychczasowego wspólnika i wstąpieniu nowego wspólnika następuje zmiana podmiotów, pomiędzy którymi istnieje współwłasność łączna praw majątkowych, czyli wspólnik występujący ze spółki traci to prawo, natomiast wstępujący nabywa to prawo. W takiej sytuacji,w wyniku zmiany wspólników spółki cywilnej powstaje "nowa" spółka cywilna innych osób fizycznych. Wobec tego organ stwierdził, iż wystąpienie Ł.G. ze spółki i wstąpienie nowego wspólnika A.G. mieści się w zakresie przesłanki wskazanej w art. 57 lit. b Rozporządzenia (zmiana charakteru własności elementu infrastruktury albo zaprzestanie działalności produkcyjnej).

Ponadto zostaje również spełniona przesłanka wskazana w art. 57 lit. a ww. Rozporządzenia (wpływ na charakter i warunki realizacji projektu) poprzez uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorstwo. Nowy wspólnik spółki cywilnej niewątpliwie uzyskał korzyść w postaci powiększenia swoich aktywów poprzez współwłasność majątku otrzymanego w ramach realizacji umowy o dofinansowanie, bez ponoszenia jakichkolwiek wydatków. W związku z tym, należy uznać taką korzyść za nieuzasadnioną, gdyż A.G. (nowy wspólnik spółki) nie aplikował o środki w ramach RPO i nie otrzymał dofinansowania.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył w imieniu Ł.G. i M.B. profesjonalny pełnomocnik, w którym w pierwszej kolejności podniósł, że ustępujący wspólnik Ł.G. nie uzyskał żadnego przysporzenia majątkowego, gdyż w związku z wystąpieniem ze spółki "A" roszczenia tego wspólnika zostały przez niego ograniczone do kwoty zwrotu wniesionego wkładu w wysokości 2.000 zł oraz to, że jednocześnie wskutek wstąpienia do Spółki nowego wspólnika, nastąpiło z mocy prawa przyjęcie przez niego odpowiedzialnościza realizację wszystkich zobowiązań Spółki, a nowy wspólnik ze względu na charakter współwłasności łącznej majątku spółki cywilnej nie uzyskał żadnego bezpośredniego przysporzenia w posiadanym majątku osobistym, gdyż żaden ze wspólników nie może dysponować majątkiem spółki. Tym samym zmiana, która została spowodowana w składzie osobowym spółki "A" nie miała żadnego wpływu na charakter lub warunki realizacji umowy, w szczególności w ten sposób, aby można było uznać, że ktokolwiek z beneficjentów odniósł nieuzasadnione korzyści.

Pełnomocnik strony skarżącej wskazał na aktualne brzmienie art. 57 Rozporządzenia 1083/2006, z którego wynika, że zasada trwałości operacji ma na celu zapewnienie skuteczności, sprawiedliwości i zrównoważonego oddziaływania funduszy między innymi przez unikanie wykorzystania funduszy do osiągania nienależnych korzyści przez podmioty publiczne lub prywatne (pkt 61 Preambuły Rozporządzenia 1083/2006). Analizując art. 57 Rozporządzenia 1083/2066 we wskazanym kontekście pełnomocnik zauważył, że warunki ochrony trwałości operacji to jest inwestycji w infrastrukturę albo inwestycji produkcyjnej wymagają, w każdym z wymienionych w nim przypadków wykazania ich wpływu na charakter lub warunki realizacji operacji w sposób powodujący uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorcę. Dotyczy to zarówno istotnej zmiany własności elementu infrastruktury jak i zaprzestania działalności produkcyjnej. Tylko zmiany wpływające na charakter lub warunki realizacji danej operacji, w sposób powodujący uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorcę, mogą być uznane za nieprawidłowości w rozumieniu pkt 7 art. 2 Rozporządzenia 1083/2066, skutkujące obowiązkiem zastosowania środków, o których mowa w ust. 3 art. 57 tego Rozporządzenia.

Dalej pełnomocnik stwierdził, że warunki oraz charakter operacji w niniejszej sprawie nie uległy żadnej zmianie, gdyż cel przeznaczenia środków pomocowych i działalność produkcyjna zostały zachowane w takim samym zakresie. Wskazana zmiana struktury własnościowej podmiotu nie wpłynęła zatem na realizację operacji zgodnie z założeniami projektu. Przy tym zauważył, że przekształcenia osób prawnych lub jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej nie są traktowane jako samoistna przesłanka godząca w regułę trwałości.

Zmiana składu osobowego w spółce, dokonana w opisanych warunkach, nie wywarła zdaniem pełnomocnika żadnego wpływu na charakter i warunki realizacji projektu, w szczególności poprzez uwzględnienie faktu, że z tytułu wystąpienia wspólnika, spółka (przedsiębiorstwo) nie została obciążona żadnymi zobowiązaniami finansowymi związanymi z wypłatą udziału kapitałowego należnego ustępującemu wspólnikowi, a wstępujący do Spółki wspólnik nie dysponuje swobodnie udziałem we współwłasności łącznej obejmującej cały majątek Spółki.Zmiana podmiotowa nastąpiła zresztą z przyczyn obiektywnych, które uniemożliwiły występującemu wspólnikowi dalsze kontynuowanie działalności gospodarczej. Przez wstąpienie nowego wspólnika wzmocniona została odpowiedzialność spółki cywilnej za zobowiązania (art. 864 § 1 kc.). Natomiast występujący wspólnik - z mocy ustawy - pozostaje nadal odpowiedzialny (solidarnie z pozostałymi wspólnikami) za zobowiązania spółki powstałe w okresie, w którym był on wspólnikiem tej spółki.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zarząd Województwa wydał dnia [...] kwietnia 2012r. decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając swoje stanowisko organ powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu swojej decyzji wydanej w I instancji, stwierdzając kategorycznie, że utrata przez Ł.G. statusu Beneficjenta poprzez jego wystąpienie ze spółki cywilnej, podczas gdy został on właścicielem infrastruktury objętej dofinansowaniem, stanowi zmianę charakteru własności, o którym mowa w art. 57 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006, bowiem z punktu widzenia wymogu zachowania wkładu funduszy przez operację obejmującą inwestycję polegającą na zakupie i wdrożeniu do produkcji w pełni zautomatyzowanej suszarni do drewna, w zakresie, w jakim Ł.G. przysługują prawa majątkowe do ww. inwestycji nie jest zachowany wkład funduszy w tę infrastrukturę. Ł.G., jako że przestał być Beneficjentem, może aktualnie rozporządzać swoimi prawami i to w sposób nie gwarantujący trwałości realizacji projektu przez czas określony w przepisie art. 57 ust. 1 Rozporządzenia. Zatem przesłanka "zmiana charakteru własności" jako element "znaczącej modyfikacji" jest spełniona, w związku z czym bezprzedmiotowe jest rozważanie spełnienia przesłanki zaprzestania działalności produkcyjnej.

Skargę na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] kwietnia 2012r. złożył profesjonalny pełnomocnik Ł.G. i A.B., w której zarzucił:

a) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 48, art. 87 ust. 1 i art. 158 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską, art. 2 pkt 7, art. 3 ust. 1, art. 57 i art. 98 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Rady (WE) z dnia 11 lipca 2006 r., nr 1083/2006 ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności w zw. z art. 207 oraz art. 211 ustawy o finansach publicznych poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że zmiana składu osobowego spółki cywilnej "A", dokonana w trakcie realizacji operacji stanowi naruszenie zasady trwałości określonej w art. 57 Rozporządzenia Rady (WE), nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r., skutkujące obowiązkiem zwrotu przyznanej dotacji na podstawie art. 207 ust. 1, ust. 8 i 9 ustawy o finansach publicznych;

- art. 2 Konstytucji RP oraz art. 48, art. 87 oraz art. 158 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską przez nierówne traktowanie beneficjenta pomocy ze względu na jego strukturę organizacyjną i prawną poprzez przyjęcie, że zmiana wspólnika w spółce cywilnej stanowi zmianę "charakteru własności elementu infrastruktury" realizowanej przez beneficjenta operacji;

b) naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 7 i art. 77 kpa poprzez niewyjaśnienie istotnych dla wyniku sprawy okoliczności faktycznych oraz sprzeczność ustaleń z zebranym materiałem dowodowym skutkujące błędnym przyjęciem, że zmiana składu osobowego spółki cywilnej "A" miała wpływ na charakter lub warunki realizacji projektu nr [...] i na uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez wstępującego wspólnika, stanowiąc naruszenie zasady trwałości określonej w art. 57 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006r.;

- art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 1 kpa poprzez pominięcie istotnych dla oceny prawnej zmiany wspólnika okoliczności związanych z przyczynami wystąpienia dotychczasowego wspólnika oraz ograniczenie uzasadnienia decyzji wyłącznie do kwestii prawnych związanych z ustrojem i organizacją spółki cywilnej, bez odniesienia się do okoliczności sprawy,

- art. 107 § 1 kpa poprzez nie wskazanie adresata decyzji.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżących wskazał, że "zmianę elementu własności infrastruktury", o której mowa w ust. 1 art. 57 Rozporządzenia nr 1083/2006 należy uznać za naruszenie reguły trwałości tylko wtedy, gdy jest istotna oraz ma wpływ na charakter i warunki realizacji konkretnej operacji lub powoduje uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorstwo lub podmiot publiczny.

Tymczasem z treści zaskarżonej decyzji wynika, że organ skupił się wyłącznie na kwalifikacji zmiany wewnątrz spółki cywilnej "A" uznając ją za wystarczającą przesłankę naruszenia zasady trwałości. Organ nie rozważył jednak w żadnym zakresie wpływu tej zmiany na warunki realizacji przedmiotowej operacji, w szczególności w zakresie zagrożenia realizacji dofinansowanego projektu. Instytucja zarządzająca nie wskazała również, że środki zostały nieprawidłowo wydatkowane lub doszło do naruszenia warunków określonych w umowie nr [...] o dofinansowanie projektu. Natomiast strona skarżąca od początku sporu podnosiła, że ujęte w projekcie oraz tej umowie warunki oraz charakter operacji nie uległy żadnej zmianie, gdyż cel przeznaczenia środków pomocowych i działalność produkcyjna zostały w całej rozciągłości zachowane.

W sprawie nie występuje również warunek uzyskania nienależnych korzyści, który zostałby spełniony w przypadku, gdy podmiot uzyskuje nieuzasadnione korzyści finansowe wynikające ze zmiany w charakterze własności infrastruktury zakupionej w ramach projektu.

Organ, akcentując podmiotowość prawną wspólników a nie spółki cywilnej domaga się zwrotu dotacji również od wspólnika, który w spółce pozostał. Z tej przyczyny argumentacja organu jest wewnętrznie sprzeczna, bo albo powinien traktować spółkę jako jeden podmiot - beneficjenta pomocy albo podmiotami uczynić powinien wspólników i w takim zakresie naruszenie zasady trwałości i wynikłe z tego sankcje rozważyć odrębnie w stosunku do każdego z nich. Ponadto organ nie wykazał, by na skutek okoliczności leżących po stronie beneficjenta (zmiany wspólnika) nie zrealizowano pełnego zakresu rzeczowego projektu w przypadku projektów infrastrukturalnych lub nie został zrealizowany cel projektu.

Dodatkowo pełnomocnik strony skarżącej podniósł, iż przedmiotowa decyzja wbrew jasnej dyspozycji art. 107 § 1 kpa nie zawiera wskazania jej adresata. Decyzja jest adresowana do spółki cywilnej "A" w składzie M.B. i Ł.G..Niezależnie od faktu, że na dzień wydania decyzji spółka "A" prowadzi działalność w innym składzie osobowym, to adresatem decyzji nie może być podmiot nie posiadający osobowości prawnej.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą ostateczną decyzją organu administracji publicznej z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa

Za uzasadnione należało uznać zarzuty dotyczące naruszenia przepisów art. 57 i art. 98 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Rady (WE) z 11 lipca 2006 r. nr 1083/2006. Badając kwestię trwałości operacji Zarząd Województwa stwierdził, że zmiana dokonana w Spółce cywilnej A Ł.G., M.B. uzasadnia przyjęcie spełnienia przez beneficjenta przesłanki zasadniczej modyfikacji, wynikającej ze zmiany charakteru własności elementu infrastruktury, powodującej uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorstwo. W art. 2 pkt 4 cyt. wyżej Rozporządzenia zawarta jest definicja beneficjenta. Wynika z niej, że beneficjentem może być podmiot gospodarczy, podmiot lub przedsiębiorstwo publiczne albo prywatne, odpowiedzialne za inicjowanie lub inicjujące i realizujące operacje (ta sprawa nie dotyczy programów objętych art. 87 Traktatu). Z powyższego wynika, że spółka cywilna może być beneficjentem w przypadku realizacji operacji objętej tym Rozporządzeniem. Sąd w niniejszym składzie podziela poglądy wyrażone w uchwałach NSA z 15 października 2008 r. II GPS 5/08, z 30 maja 2012 r. II GPS 2/12 oraz wyroku NSA z 28 grudnia 2011 r. II GSK 1134/11, z których wynika, że spółka cywilna posiada określoną odrębność w stosunku do tworzących ją wspólników.

Organ niesłusznie przyjął, że zmiana w spółce cywilnej polegająca na wystąpieniu wspólnika Ł.G. i wstąpienie na jego miejsce A.G. spowodowało zmianę spółki i powstanie – w istocie – nowej spółki cywilnej a w konsekwencji uzyskanie przez A.G. nieuzasadnionej korzyści w wyniku zmiany spowodowanej uzyskaniem przez niego współwłasności w majątku znacznej wartości, w zamian za kwotę wynoszącą mniej niż 1% wartości majątku, który nabył zostając wspólnikiem spółki cywilnej.

Niespornym jest, że spółka cywilna stanowi stosunek prawny powstały na podstawie umowy, w której wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego w sposób oznaczony.

Cel ten musi być obiektywnie osiągalny i prawnie dopuszczalny. Każdy ze wspólników jest zobowiązany do dążenia do osiągnięcia wspólnego celu przez oznaczone działanie. Wspólnicy spółki cywilnej działalność gospodarczą wykonują we wspólnym imieniu na wspólny rachunek. Obecnie w rejestrze przedsiębiorców lub w ewidencji działalności gospodarczej wpisywaniu są poszczególni wspólnicy pod własnymi imionami i nazwiskami (firmami). O tym, że prowadzą wspólną działalność informuje wzmianka o prowadzeniu działalności w formie spółki cywilnej. Pod rządami ustawy o działalności gospodarczej, spółka cywilna posiadała status przedsiębiorcy. Obecnie spółka cywilna przedsiębiorcą nie jest. Spółka ta jednak posiada pewne elementy odrębne od osób wspólników w sytuacji gdy prowadzone jest przez nią przedsiębiorstwo w znaczeniu przedmiotowym i funkcjonalnym.

Stosunek spółki jest stosunkiem prawnym o charakterze trwałym. Przepisy Kodeksu cywilnego przewidują możliwość wypowiedzenia udziału (art. 869 i 870 kc) i milczącego przedłużenia spółki (art. 873 kc).

Spółka cywilna zawiązana na czas dłuższy i działająca w oparciu o wspólność łączną jest instytucją prawną relewantną wobec osób trzecich. Cel wspólny w przypadku Spółki A ma charakter trwały i polega na prowadzeniu określonej działalności rozłożonej w czasie. Czynności prawne dokonane we wspólnym imieniu, na wspólny rachunek wspólników, zgodnie z posiadanymi w tej mierze kompetencjami, skutkują nie w indywidualnej sferze prawnej (danego wspólnika) lecz są skuteczne wobec wszystkich aktualnych (każdoczesnych) uczestników spółki (art. 863 kc).

Zmiany składu osobowego nie rzutują na trwałość stosunków prawnych nawiązanych z osobami trzecimi (art. 871 kc). Spółka cywilna, choć nie jest odrębnym podmiotem prawa, oznacza zobowiązanie się do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego, a więc do wspólnego działania, które należy traktować jako jedno działanie dwóch lub więcej wspólników, nie zaś jako sumę ich działań indywidualnych (wyrok NSA z 8 grudnia 2011 r., II GSK 1134/11).

Z powyższego wynika, że organ udzielający pomocy (dotacji), używając określenia Spółka cywilna A Ł.G. i M.B. powinien dokładnie i precyzyjnie określić komu przypisuje pojęcie beneficjenta, kogo za beneficjenta uznaje. Uznając, że Spółka cywilna jest beneficjentem (w szeregu dokumentów) musi być konsekwentny również w ocenie trwałości operacji. Wywodząc uprawnienia Ł.G. jako beneficjenta z umowy wspólnego działania w ramach spółki cywilnej z M.B., musi w konsekwencji liczyć się ze skutkiem takiego stanowiska.

Wbrew twierdzeniom organu, przy zmianie wspólnika Spółki cywilnej - wstępującego w miejsce ustępującego z tej spółki, nie powstaje nowa spółka, przedsięwzięcie w postaci spółki sprzed zmiany wspólnika funkcjonuje nadal – Spółka ta zachowuje ciągłość. Dopuszczalne jest wstąpienie do spółki cywilnej nowego wspólnika i przejęcie przez niego dotychczasowych zobowiązań oraz uprawnień za zgodą pozostałych wspólników, w tym i jednocześnie ustępujących z tej spółki (vide uchwała Sądu Najwyższego z 21 listopada 1995 r. III CZP 160/95).

W niniejszej sprawie organ powinien dokonać analizy umowy spółki i jej zmiany pod kątem skutków w zakresie realizacji projektu. Automatyczne przyjęcie, że formalna zmiana skutkuje zasadniczą zmianą charakteru własności i to powodującą uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorstwo jest nieuzasadnione. Słusznie skarżący podnoszą zarzut braku konsekwencji w zakresie uznania, że uzyskanie pomocy wynikało ze wspólności działania w spółce cywilnej i braku uznania, że w tej formie działalności istnieje, odrębnie od przedsiębiorców, spółka cywilna i prowadzone przez wspólników przedsiębiorstwo w ramach realizacji wspólnego celu gospodarczego określonego w umowie spółki.

Analiza umowy spółki po jej zmianie (patrz § 3 umowy z [...] lutego 2011 r.) i przystąpieniu A.G. pozwala stwierdzić, ze przejął on zobowiązania dotychczasowego wspólnika Ł.G.. Dopiero pełna analiza tych postanowień umowy, które dotyczą całości stosunków wewnętrznych w spółce pozwoli na ocenę czy A.G. uzyskał nieuzasadnione korzyści – oczywiście przy założeniu, ze był to całkiem nowy beneficjent funkcjonujący poza spółką, samodzielnie i oddzielnie.

Wówczas jednak należy rozważyć czy samodzielnym beneficjentem jest także M.B. i czy on też dopuścił się (doprowadził do) przerwania trwałości operacji a jeżeli tak, to w jakim zakresie?

Uznanie, że poza spółką Ł.G. nie jest już beneficjentem wskazuje na to, że organ uznał spółkę pod firmą A Spółka Cywilna Ł.G. M.B. za beneficjenta. Organ w ramach obowiązujących przepisów winien ustalić i ocenić czy mógł uznać tak określone organizacyjnie, wspólne przedsięwzięcie za beneficjenta. Fakt, że Ł.G. wystąpił ze spółki nie musi automatycznie oznaczać, że zaprzestał realizacji celu operacji. Należy dokładnie przeanalizować jego oświadczenie złożone przy wystąpieniu ze spółki – brak konsekwencji w ustalaniu kto był beneficjentem i dlaczego przestał nim być, powoduje błąd w rozstrzyganiu.

Poszczególni wspólnicy są współuprawnieni z tytułu nabywanych praw podmiotowych. Żaden z nich nie dysponuje oznaczonym udziałem w objętym współwłasnością łączną majątku spółki. Zasady korzystania i rozporządzania składnikami wspólnego majątku są podporządkowane określonym w stosunkach wewnętrznych spółki regułom prowadzenia spraw. Status współuprawnionego przysługuje danemu wspólnikowi – jako uczestnikowi wielostronnego, obligacyjno – organizacyjnego stosunku spółki. Zgodnie z art. 866 kc wspólnicy mogą występować w obrocie łącznie. Powoduje to uniezależnienie bytu prawnego spółki od zmian w składzie osobowym. Artykuł 871 kc zapewnia też pewną odrębność majątkową, ograniczając możliwość podziału majątku pomiędzy wspólników a także skierowania do majątku spółki żądań majątkowych wierzycieli osobistych poszczególnych wspólników. Zatem Spółka mogła być beneficjentem projektu "Inwestycje w firmie A kluczem do dalszego rozwoju przedsiębiorstwa". Organ udzielający pomocy powinien – monitorując realizację projektu ocenić czy nastąpiła zmiana w stosunkach majątkowych i wewnętrznych spółki z chwila zmiany umowy [...] lutego 2011r. i jaki ewentualnie jest ich wpływ na realizację projektu i jego zabezpieczenie.

Należy wziąć pod uwagę, że w uchwale z 9 lutego 2007 r. (III CZP 164/06 – OSNC z 2008r., Nr 1 poz. 5) Sąd Najwyższy stwierdził, że przystąpienie nowego wspólnika do spółki cywilnej, w której wspólnikom przysługuje współwłasność łączna nieruchomości wymaga zachowania formy szczególnej obowiązującej przy przeniesieniu własności nieruchomości.

Zmiana umowy spółki cywilnej z [...] lutego 2011 r. nastąpiła w formie aktu notarialnego. W akcie tym dokonano także dyspozycji co do współwłasności łącznej prawa użytkowania wieczystego, które wcześniej było również we właściwej formie – przewidzianej prawem – uregulowane. Spółka A nie utraciła prawa do nieruchomości, na której prowadziła działalność. Tą okoliczność również należy ocenić w kontekście trwałości operacji.

Istotą spółki cywilnej jest trwałość dla realizacji celu, dla którego została ona ustanowiona. W tej sprawie, mimo przekształcenia w spółce cel został zachowany.

Następnym istotnym problemem do rozważenia w tej sprawie jest kwestia czy nastąpiła modyfikacja samej operacji uzasadniająca stwierdzenie, że beneficjent jest zobowiązany do zwrotu uzyskanych funduszy. Czy operacja, której dotyczy niniejsza sprawa odnosi się do infrastruktury. Organ wywodzi, że nastąpiła zmiana charakteru własności elementu infrastruktury – nie precyzując w istocie, którego elementu.

We wniosku o dofinansowanie realizacji projektu w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego 2007-2013 w części "C", określając typ projektu wnioskodawca wskazał, że dotyczy on dywersyfikacji produkcji przedsiębiorstwa poprzez wprowadzenie nowych dodatkowych produktów i polega na zasadniczej zmianie dotyczącej procesu produkcyjnego w istniejącym przedsiębiorstwie.

Należy rozważyć zatem i precyzyjnie ustalić, czy to jest operacja obejmująca inwestycje produkcyjne. Wówczas zgodnie z art. 57 cyt. Rozporządzenia podstawową przesłanką do stwierdzenia braku trwałości operacji byłoby zaprzestanie działalności produkcyjnej. Organ konsekwentnie wskazuje w swojej decyzji, że w wyniku wystąpienia ze spółki Ł.G. nastąpiła zmiana charakteru własności elementu infrastruktury (karty: 7, 9, 10, 12 uzasadnienia decyzji organu II instancji). Na stronie 12 uzasadnienia decyzji wyraźnie stwierdzono, że "przesłanka dotycząca zaprzestania działalności produkcyjnej jest alternatywną w stosunku do przesłanki zmiany charakteru własności infrastruktury i nie muszą być te przesłanki spełnione kumulatywnie". Organ posługuje się tu określeniem, że spełniona została przesłanka z art. 57 lit. b w/w Rozporządzenia co do 31 grudnia 2006r. oznaczało modyfikacje wynikające ze zmiany charakteru własności elementu infrastruktury albo zaprzestania działalności produkcyjnej. Na marginesie należy wskazać, że zarówno umowa jak i decyzja wydane zostały w okresie kiedy w nomenklaturze Rozporządzenia obowiązywały jednostki redakcyjne w postaci paragrafów i ustępów, a nie liter (od 1 stycznia 2007r., zmiana: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 539/2010n z 16 czerwca 2010r.).

W odpowiedzi na skargę na stronie 13 organ próbuje wykazać, że nastąpiło również zaprzestanie działalności produkcyjnej, lecz ta okoliczność nie była przedmiotem analizy i oceny przy rozstrzygnięciu zarówno I, jak i II instancji.

Nie ulega wątpliwości, że w spółce cywilnej powstać może majątek nierozłączny, stanowiący współwłasność łączną wspólników. Jeżeli element – należy założyć, że istotny dla realizacji operacji – zmienił właściciela, to który był to element w tej sprawie? Organ nie ustalił tego w sposób budzący wątpliwości. Poprzestaje na stwierdzeniu, że powstała "nowa spółka" i nastąpiła zmiana podmiotów, pomiędzy którymi istnieje współwłasność – co jest oczywiste co do zmiany wspólników, ale jaki to ma wpływ na realizację projektu i charakter własności? Organ nie wskazał jakie cechy właściwe dla konkretnych rzeczy, mających istotne znaczenie w realizacji projektu uległy zmianie, w tym także w zakresie prawa władztwa nad konkretnymi rzeczami. Należy wątpić czy zmiana współwłaściciela – współużytkownika wieczystego – bądź pojawienie się (powstanie) współwłasności lub współużytkowania wieczystego, stanowiło zmianę charakteru własności. Zmiany te raczej dotyczą właściciela, współwłaściciela, użytkownika wieczystego bądź współużytkownika wieczystego. Oczywiście wpływ takiej zmiany na trwałość projektu może wystąpić ale należy wykazać jaki to wpływ. Jeżeli ta przesłanka nie wystąpi, nie może być mowy o zmianie trwałości projektu – wyklucza to powstanie zasadniczej modyfikacji.

Badając wyżej wymienioną przesłankę dotyczącą zmiany charakteru własności elementu infrastruktury – dopiero po stwierdzeniu jej zaistnienia możemy wziąć pod uwagę drugą przesłankę uzasadniającą stwierdzenie naruszenie trwałości operacji tj. powodującą uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorstwo. Sama zmiana w spółce i wstąpienie do niej innej osoby nie może uzasadniać stwierdzenia, że osoba ta nie biorąc udziału w procedurze uzyskania pomocy, niejako automatycznie uzyskała nieuzasadnioną korzyść za niewielką wpłatę udziału o znikomej wartości w stosunku do uzyskanej pomocy. Zdaniem Sądu, tę kwestię należy odnosić do wartości określonej nie tylko kwotą przyznanej pomocy, ale celu na jaki została pomoc przyznana i czy ten cel jest realizowany mimo zmiany składu spółki. Organ nie dokonał analizy zmienionej umowy spółki pod kątem trwałości realizacji celu operacji. Analiza umowy z [...] lutego 2011 r. pozwala przyjąć, że z tego punktu widzenia trwałość operacji nie została zachwiana.

W świetle powyższego należało uznać, że naruszony został przepis art. 207 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych. Artykuł 211 ust. 1 tejże ustawy nie ma brzmienia określonego na stronie 4 i 5 zaskarżonej decyzji.

Zarzuty dotyczące okoliczności wystąpienia Ł.G. ze spółki cywilnej nie mają żadnego istotnego znaczenia w tej sprawie. Są niezasadne. Wspólnicy dokonując zmian mogli przyjąć każde uzasadnienie do zmiany o ile nie byłoby ono sprzeczne z prawem. Decyzja w niniejszej sprawie skierowana była do wspólników spółki A, wymienionych jako wspólnicy spółki i jako osoby fizyczne. Zatem również zarzut dotyczący złego wskazania strony należy uznać za chybiony.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ww. ustawy.