Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1144/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.24 ust 11, art.11
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Marek Olejnik, Protokolant Wiktor Herlinger, po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1666/15 w sprawie ze skargi A.K. S.A. z siedzibą w K., K. H., P. W. na interpretację indywidualną A. K. S.A. z siedzibą w Krakowie, K. H., P. W. z dnia 9 lipca 2015 r. nr IBPB-2-2/4511-22/15/ŁCz, IBPB-2-2/4511-23/15/AK, IBPB-2-2/4511-24/15/MW w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2015 r. w sprawie sygn. akt I SA/Kr 1666/15 ze skargi A. [...] S.A. w K., K. H. i P. W. (dalej: Spółka, skarżący, wnioskodawcy) na interpretacje indywidualne Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 9 lipca 2015 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżone interpretacje indywidualne.

Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny.

W wydanych w dniu 9 lipca 2015 r. trzech interpretacjach Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach, działający w imieniu Ministra Finansów, stwierdził, że stanowisko wnioskodawców przedstawione we wnioskach z dnia 3 kwietnia 2015 r., uzupełnionych 14 i 21 maja 2015 r., o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczących podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie skutków podatkowych nieodpłatnego lub częściowo odpłatnego otrzymania akcji w ramach programu premiowego – jest nieprawidłowe.

We wnioskach przedstawiono następujące zdarzenie przyszłe:

Wnioskodawcy K. H. i P. W., pełniąc funkcję Członka Zarządu, pozostają pracownikami wnioskodawcy A. [...] S.A. (dalej: Spółka). Z uwagi na zajmowanie kierowniczej pozycji w Spółce wnioskodawcy objęci są programem premiowym (dalej: Program). Spółka zamierza zmodyfikować Program w ten sposób, że w ramach Programu Spółka nabywać będzie akcje spółek notowanych na polskiej Giełdzie Papierów Wartościowych lub akcje spółek notowanych na innych europejskich giełdach. Tak nabywane papiery wartościowe Spółka będzie następnie przekazywała nieodpłatnie lub zbywała za częściową odpłatnością na rzecz osób objętych Programem, w tym na rzecz wnioskodawców. Uprawnienie do otrzymania lub nabycia w ramach Programu akcji przez wnioskodawców wynikać będzie ze specjalnie podjętej w tym zakresie uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy Spółki. Skupowane przez Spółkę akcje będą akcjami spółek polskich lub spółek, których siedziba znajduje się na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego. W uzupełnieniu wniosków wskazano, że celem wprowadzenia programu premiowego jest zwiększenie motywacji do pracy osób zajmujących stanowiska kierownicze w Spółce, otrzymywanie (nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie) przez wnioskodawców od Spółki akcji w ramach programu premiowego będzie wynikało ze stosunku pracy łączącego ich ze Spółką, otrzymywanie przez wnioskodawców akcji w ramach programu premiowego będzie stanowić element ich wynagrodzenia za pracę. W kolejnym uzupełnieniu z 15 maja 2015 r. przedstawiono dodatkowe wyjaśnienia w zakresie ww. pkt 2 i 3 i wskazano, że: program premiowy adresowany jest do osób zajmujących kluczowe stanowiska w Spółce, m.in. do wnioskodawców. Oferta skierowana do ww. osób nie jest jednak uzależniona od formy prawnej łączącej Spółkę i osoby uprawnione. Ponieważ jednak obecnie wnioskodawców łączy ze Spółką stosunek pracy, to też podstawą prawną do otrzymania przez wnioskodawców akcji będzie umowa o pracę. Gdyby jednak w przyszłości wnioskodawcy zmienili formę zatrudnienia (np. na kontrakt menedżerski) wdrożony przez Spółkę program nadal obejmowałby ich swym zakresem; otrzymywanie przez wnioskodawców akcji w ramach programu premiowego będzie stanowić element ich wynagrodzenia za pracę. Gdyby jednak w przyszłości zmianie uległa forma prawna współpracy Spółki i wnioskodawców, akcje nie stanowiłyby elementu wynagrodzenia za pracę.

W związku z powyższym zdarzeniem zadano następujące pytania:

Czy nieodpłatne lub częściowo odpłatne przekazanie przez Spółkę akcji w ramach Programu korzystać może z preferencji, o której mowa w art. 24 ust. 11 zdanie pierwsze ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm., dalej: "u.p.d.o.f."), a co za tym idzie czy na moment przekazania akcji w ramach Programu na Spółce ciążyć będą obowiązki płatnika, o których mowa w art. 31 ww. ustawy;

Czy nieodpłatne lub częściowo odpłatne otrzymanie przez wnioskodawców od Spółki akcji w ramach Programu korzystać może z preferencji, o której mowa w art. 24 ust. 11 zdanie pierwsze u.p.d.o.f., a co za tym idzie czy w roku podatkowym, w którym w ramach Programu przekazane zostaną wnioskodawcom akcje będą oni zobowiązani zadeklarować i opodatkować zgodnie z art. 9 i art. 45 ww. ustawy wartość tak otrzymanych akcji.

Zdaniem Wnioskodawców, nieodpłatne lub częściowo odpłatne otrzymanie przez wnioskodawców od Spółki akcji w ramach Programu korzysta z preferencji, o której mowa w art. 24 ust. 11 zdanie pierwsze u.p.d.o.f., a co za tym idzie w roku podatkowym, w którym w ramach Programu przekazane zostaną im akcje, na moment przekazania akcji w ramach Programu na Spółce nie będą ciążyć obowiązki płatnika, o których mowa w art. 31, a wnioskodawcy nie będą musieli zadeklarować i opodatkować zgodnie z art. 9 i art. 45 ww. ustawy wartości tak otrzymanych akcji.

Organ uznał, że stanowisko wnioskodawców w sprawie oceny prawnej przedstawionych stanów faktycznych są nieprawidłowe

Odnosząc się do przychodów organ wyjaśnił, że za przychody należy uznać każdą formę przysporzenia majątkowego, zarówno formę pieniężną jak i niepieniężną, w tym nieodpłatne świadczenia otrzymane przez podatnika. Opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlega dochód, uzyskiwany w wyniku określonych czynności faktycznych i prawnych, w następstwie których mamy do czynienia z przyrostem mienia. Zatem nieodpłatne lub częściowo odpłatne otrzymanie przez wnioskodawców od Spółki akcji w ramach Programu premiowego wywołała skutek podatkowy w postaci uzyskania przez wnioskodawców – osoby otrzymujące te akcje – przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. Odnosząc się do kwestii czy takie nieodpłatne bądź częściowo odpłatne otrzymanie przez nich akcji od Spółki może korzystać z preferencji, o której mowa w art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. wyjaśniono, że przepisy te odraczają moment opodatkowania dochodu wynikającego z różnicy między wartością rynkową akcji a wydatkami poniesionymi na ich objęcie (nabycie), w sytuacji, gdy spełnione są wskazane w nim warunki. Organ interpretacyjny wskazał, że wnioskodawcy błędnie wywodzą prawo do skorzystania z preferencji, o której mowa w art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. poprzez interpretację wyłącznie zdania pierwszego ww. przepisu bez uwzględnienia ust. 12 tego przepisu. Treść normy wyprowadzić należy jedynie z zestawienia przepisów art. 24 ust. 11 i 12 u.p.d.o.f. Ograniczenie się tylko do określenia normy na podstawie art. 24 ust. 11 ww. ustawy prowadzi do wypaczenia jej treści, dając podstawę do stwierdzenia, że wprowadzona zostaje forma zwolnienia z opodatkowania – brak bowiem w tym przepisie określenia momentu opodatkowania. Ten ujawnia się dopiero w ust. 12 i to w odniesieniu do ust. 11 zarówno zdania pierwszego jak i drugiego.

W związku z powyższymi wyjaśnieniami w omawianej sprawie przepis art. 24 ust. 11 zd. pierwsze, wbrew twierdzeniu wnioskodawców, nie ma zastosowania, gdyż otrzymane przez nich, na podstawie uchwały walnego zgromadzenia, zostaną akcje spółek, od spółki która nie jest ich emitentem ani też nie działa w charakterze subemitenta usługowego – zatem również zdanie drugie ww. przepisu nie może mieć w sprawie zastosowania. Nie zostały zatem spełnione ustawowe kryteria warunkujące zastosowanie art. 24 ust. 11 ustawy i odroczenie momentu opodatkowania dochodu z tytułu objęcia (nabycia) akcji do momentu odpłatnego zbycia tychże akcji. W konsekwencji dochód z tego tytułu podlega opodatkowaniu w momencie jego otrzymania rozumianego jako otrzymanie akcji.

Odnośnie do obowiązków deklarowania i opodatkowania przez wnioskodawców ww. dochodu powstałego wskutek otrzymania od Spółki akcji jako konsekwencji uczestnictwa w Programie organ interpretacyjny wskazał, że w celu ustalenia do jakiego źródła przychodu należy zaliczyć przychód, który uzyskają wnioskodawcy z tytułu otrzymania akcji należy wziąć pod uwagę tę okoliczność, że prawo wnioskodawców do otrzymania akcji od Spółki w związku z uczestnictwem w Programie premiowym wynika ze stosunku pracy łączącego ich ze Spółką. Gdyby jednak w przyszłości wnioskodawcy zmienili formę zatrudnienia (np. na kontrakt menedżerski) wdrożony przez Spółkę program nadal obejmowałby ich swym zakresem. W konsekwencji jeżeli wnioskodawcy otrzymają akcje w okresie kiedy ze Spółką łączył ich będzie stosunek pracy i otrzymanie akcji będzie stanowić element wynagrodzenia za prace, to przychód powstały w momencie nieodpłatnego lub częściowo odpłatnego przekazania wnioskodawcom akcji, stanowić będzie nieodpłatne świadczenie lub świadczenie częściowo odpłatne, które należy zakwalifikować do przychodów ze stosunku pracy, określonych w art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f.

Wnioskodawcy nie zgodzili się z powyższymi interpretacjami i po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, domagając się ich uchylenia. W jednakowo brzmiących skargach skarżący zarzucili, iż wskazane wyżej interpretacje naruszają przepisy prawa materialnego tj. art. 24 ust. 11 zd. pierwsze i art. 24 ust. 12 u.p.d.o.f. poprzez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że oba wskazane przepisy należy interpretować łącznie. Skarżący zarzucili nadto naruszenie przepisów postępowania tj. art. 14h w zw. z art. 121 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj.Dz.U z 2015 r. poz. 613 ze zm., dalej: "O.p.") poprzez brak odniesienia się w procesie oceny zdarzenia przyszłego i stanowiska przedstawionego przez skarżących we wnioskach o wydanie interpretacji do całości argumentacji skarżących, a w szczególności do powołanego przez skarżących orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie analogicznych stanów faktycznych. Skarżący domagali się uchylenia zaskarżonych interpretacji i zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach, działający w imieniu Ministra Finansów w odpowiedziach na skargi wniósł o ich oddalenie o podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonych interpretacjach i odpowiedziach na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazanym na wstępie wyrokiem uchylił zaskarżone interpretacje indywidualne.

Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że skargi zasługiwały na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zgłoszone w nich zarzuty Sąd podzielił.

Sąd odniósł się do stanu faktycznego i stanowisk stron stwierdzając, że w jego ocenie stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach, działającego w imieniu Ministra Finansów nie jest prawidłowe.

Odnosząc się do wykładni systemowej Sąd wskazał, że art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. nie stanowi definitywnego zwolnienia podatkowego. Przesuwa tylko w czasie datę powstania obowiązku podatkowego z tytułu objęcia lub nabycia akcji spółek, których siedziba znajduje się na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Interes Skarbu Państwa uwzględniony i zabezpieczony natomiast zostanie systemowo poprzez opodatkowanie zbycia tych akcji - zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. Celem regulacji prawnej art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. jest zapobieżenie podwójnemu opodatkowaniu – z tytułu objęcia (nabycia) i następnie zbycia tych akcji. Wartość akcji z dnia objęcia lub nabycia jest tylko wyceną wartości akcji, która się zmienia wraz ze zmianą kursu akcji. Cechą akcji jest to, iż generują one przychód dopiero w przyszłości w postaci dywidendy lub też w przypadku odpłatnego ich zbycia – w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na ich nabycie. Powyższe stanowisko potwierdza m.in. treść art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. Zdaniem Sądu, gdyby wolą ustawodawcy było opodatkowanie przychodu z tytułu nieodpłatnego lub częściowo odpłatnego nabycia akcji w momencie nabycia tych akcji to przepis art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. musiałby mieć inną treść. Przepis ten dotyczy zarówno objęcia jak i nabycia akcji. W obu tych przypadkach wydatki poczynione na objęcie lub nabycie akcji (również, tak jak w niniejszej sprawie, na warunkach preferencyjnych, czyli nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie, tj. poniżej cen rynkowych) mogą być uznane za koszt uzyskania przychodów dopiero przy ustalaniu dochodu w momencie odpłatnego zbycia tych akcji. Stanowi to istotny argument, iż również w przypadku nabywania akcji na preferencyjnych warunkach, podlegający opodatkowaniu ("rzeczywisty dochód") pojawia się dopiero w momencie zbywania akcji.

Dla uznania, iż dane świadczenie jest nieodpłatne bądź częściowo nieodpłatne w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. konieczne jest stwierdzenie, że w wyniku zdarzenia prawnego czy zjawiska gospodarczego podatnik uzyskał korzyść majątkową kosztem innego podmiotu lub też uzyskał nieodpłatne (częściowo nieodpłatne), to jest niezwiązane z kosztami (całkowitymi kosztami) lub inną formą ekwiwalentu przysporzenie majątku, mające konkretny wymiar finansowy (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r., II FPS 1/06, opubl. ONSAiWSA z 2006r., nr 6,poz. 153). Przysporzenie to musi zatem być rzeczywiste, a nie tylko potencjalne. Tak więc wszelkie korzyści ekonomiczne związane z nabyciem akcji w tym, także z nabyciem nieodpłatnym lub częściowo odpłatnym winny zostać poddane opodatkowaniu w momencie uzyskania przychodów wskazanych w art. 17 ust. 1 u.p.d.o.f. Z kolei okoliczność, iż akcje zostały nabyte bądź objęte nieodpłatnie lub po cenach preferencyjnych – niższych niż rynkowe, znajdzie odzwierciedlenie przy ustalaniu wysokości dochodu w przypadku odpłatnego zbycia tych akcji. Podatek dochodowy z odpłatnego zbycia papierów wartościowych wynosi 19% uzyskanego dochodu, a dochodem tym – podlegającym opodatkowaniu, jest różnica między sumą przychodów uzyskanych z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych a kosztami uzyskania przychodów, określonymi, m.in. na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f.

Od przychodów z odpłatnego zbycia akcji nabytych nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie podatnik nie mógłby odliczyć wartości nieodpłatnego lub częściowo odpłatnego świadczenia, możliwość taką wyłącza art. 30b ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f.

W ocenie Sądu z literalnego brzmienia art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. wynika, że warunkiem jego zastosowania jest wskazanie w uchwale walnego zgromadzenia (naczelnego organu spółki akcyjnej) osób uprawnionych do objęcia lub nabycia akcji. Art. 24 ust. 11 zd. pierwsze u.p.d.o.f. nie wskazuje, aby warunkiem zastosowania wynikającej z niego normy prawnej było podjęcie uchwały przez walne zgromadzenie akcjonariuszy spółki będącej emitentem akcji. Innymi słowy z wykładni językowej art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. nie wynika pewny i jednoznaczny wniosek, że przepis ten dotyczy tylko akcji własnych spółki. Kierując się wnioskami wynikającymi z literalnego rozumienia przepisu art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. Sąd stwierdził, że gdyby ustawodawca miał zamiar zawęzić stosowanie powyższego przepisu jedynie do sytuacji, w której krąg osób uprawnionych do otrzymania akcji został wskazany w uchwale walnego zgromadzenia akcjonariuszy spółki będącej ich emitentem, dałby temu wyraz poprzez wyraźne określenie, o uchwałę walnego zgromadzenia której spółki chodzi. Skoro art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. zawiera odrębne regulacje przewidziane w jego zdaniu pierwszym i drugim, to nie może zostać uznana za prawidłową jego wykładnia, pomijająca całkowicie jedno ze zdań przepisu, i to zdanie określające podstawową zasadę odraczania momentu osiągnięcia dochodu z tytułu otrzymania akcji przez uprawnione osoby (tj. zdanie pierwsze).

Zwrócono uwagę, że zasada wyrażona w art. 24 ust. 11 zdanie 1 u.p.d.o.f. wprost odnosi się tylko i wyłącznie do dochodu uzyskiwanego w momencie objęcia (nabycia) akcji, a będącego nadwyżką pomiędzy wartością rynkową tych akcji a wydatkami poniesionymi na ich objęcie (nabycie). A zatem nie może ona mieć zastosowania do dochodu (przychodu) uzyskiwanego z tytułu zbycia tych akcji.

Zatem w związku z możliwością zastosowania art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. w odniesieniu do dochodu uzyskanego przez osoby wskazane w uchwale walnego zgromadzenia Spółki, z uwagi na przekazanie im przez Spółkę, nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie akcji innych spółek mających siedzibę na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego, stwierdzono, że nie ciążą na niej obowiązki płatnika, o których mowa w art. 31 u.p.d.o.f.

Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach działający z upoważnienia Ministra Finansów wniósł skargę kasacyjną i zaskarżył powyższy wyrok w całości zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

- art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nieodpłatne lub częściowo nieodpłatne otrzymanie od Spółki akcji w ramach Programu premiowego wywoła skutek podatkowy w postaci uzyskania przez osobę otrzymującą te akcje jedynie przychodu potencjalnego, gdyż "rzeczywisty dochód" pojawia się w momencie zbywania akacji.

W ocenie organu podatkowego w związku z nieodpłatnym lub częściowo nieodpłatnym otrzymaniem akcji po stronie osób fizycznych jako osób nabywających akcje powstanie przychód. Osoby te osiągną rzeczywistą korzyść, która wynika z faktu, że nie poniosą odpłatności za akacje (bądź tylko w części poniosą), choć otrzymają je na własność.

- art. 24 ust. 11 i ust. 12 u.p.d.o.f. poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w stanie faktycznym sprawy nie ma żadnych podstaw do zawężenia stosowania art. 24 ust. 11 ustawy jedynie do sytuacji, gdy przekazywane akcje są akcjami własnymi spółki. Przepis ten nie wskazuje, aby warunkiem zastosowania wynikającej z niego normy prawnej było podjęcie uchwały przez walne zgromadzenie akcjonariuszy spółki będącej emitentem akcji.

W ocenie organu podatkowego treść art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. należy czytać łącznie z art. 24 ust. 12 tej ustawy, który stanowi uzupełnienie treści art. 24 ust. 11 i to zarówno zd. 1 jak i zd. 2. Z treści art. 24 ust. 12 ustawy podatkowej wyraźnie wynika, że określona w ww. przepisach norma dotyczy tylko i wyłącznie przypadków, gdy akcje są trzymane na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem tych akcji,

- art. 31 u.p.d.o.f. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że nie znajdzie on zastosowania w sprawie bowiem na Spółce nie będą ciążyć obowiązki płatnika w związku z możliwością zastosowania art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. w odniesieniu do dochodu uzyskanego przez osoby wskazane w uchwale walnego zgromadzenia Spółki, z uwagi na przekazanie im przez Spółkę nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie akcji innych spółek mających siedzibę na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie w całości, na zasadzie art. 188 p.p.s.a. zaskarżonego orzeczenia, rozpoznanie skargi skarżącego i jej oddalenie; uchylenie w całości na podstawie art. 185 p.p.s.a. zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji; rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie znajduje uzasadnionych podstaw, wobec tego podlega oddaleniu.

Na wstępie przypomnieć należy, że, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod uwagę wyłącznie nieważność postępowania. W związku z tym w orzecznictwie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2007 r., I OSK 1134/06, z dnia 17 stycznia 2012 r., I FSK 388/11, z dnia 3 października 2017 r., I GSK 1922/15, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) podkreśla się, że Sąd ten nie może zastępować strony w poszukiwaniu naruszeń prawa, jakich dopuścił się Wojewódzki Sąd Administracyjny poprzez badanie sprawy w jej całokształcie, niedopuszczalne jest też precyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej przez sąd kasacyjny. Z tego względu istotne jest jednoznaczne, dokładne sformułowanie zarzutów i ich wyczerpujące uzasadnienie.

W tej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest ograniczyć się do zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. Zawiera ona zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art.11, art. 24 ust. 11 i 12 oraz art. 31 u.p.d.o.f., przy czym kluczowa dla rozstrzygnięcia jest wykładnia art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. Zgodnie z ostatnio powołanym przepisem dochód stanowiący nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji objętych (nabytych) przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia a wydatkami poniesionymi na ich objęcie (nabycie) nie podlega opodatkowaniu w momencie objęcia (nabycia) tych akcji. Zasadę określoną w zdaniu pierwszym stosuje się odpowiednio do dochodu stanowiącego nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji a wydatkami poniesionymi na ich nabycie od spółki posiadającej osobowość prawną, która objęła (nabyła) te akcje wyłącznie w celu przeniesienia tytułu ich własności na osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że pojęcie "nieodpłatnego świadczenia", użyte w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., jak również w art. 11 ust. 1, nie zostało zdefiniowane w tej ustawie. Analiza orzecznictwa oraz piśmiennictwa nie nasuwa wątpliwości, że pojęcie to ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono nie tylko świadczenie w cywilistycznym znaczeniu, ale w jego zakres wchodzą także wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu. Dla uznania więc, że dane świadczenie jest nieodpłatne bądź częściowo nieodpłatne konieczne jest stwierdzenie, że w wyniku zdarzenia prawnego czy zjawiska gospodarczego podatnik uzyskał korzyść majątkową kosztem innego podmiotu lub też uzyskał nieodpłatne (częściowo nieodpłatne), to jest niezwiązane z kosztami (całkowitymi kosztami) lub inną formą ekwiwalentu przysporzenie majątku, mające konkretny wymiar finansowy (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r., sygn. akt II FPS 1/06). Przysporzenie to musi zatem być rzeczywiste, a nie tylko potencjalne. Ponadto zauważyć trzeba, że akcje są papierami wartościowymi inkorporującymi zarówno prawa, jak i obowiązki akcjonariusza w stosunku do spółki będącej emitentem akcji. Moment uzyskania dochodu z akcji nie jest tożsamy z momentem ich nabycia, bez względu na formę tego nabycia (w tym przypadku w wyniku nieodpłatnego przekazania akcji w ramach programu motywacyjnego). Cechą papierów wartościowych, jakimi są akcje jest to, że generują w przyszłości dochód w postaci dywidendy, czy też – w przypadku ich odpłatnego zbycia – w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na nabycie akcji. W momencie zaś otrzymania akcji na preferencyjnych warunkach przysporzenie, jakie z tego tytułu uzyskuje dana osoba, niezależnie od źródła i przyczyny uzyskania tego przysporzenia, jest jedynie potencjalne.

Uznanie, że przychód powstaje w momencie nieodpłatnego nabycia akcji w ramach programu motywacyjnego oraz że dochodem z tej czynności jest wartość rynkowa akcji prowadziłoby do opodatkowania wartości wyrażonej w pieniądzu, której podatnik w momencie uzyskania akcji nie osiągnął. Otrzymanie akcji nie daje żadnych korzyści, ponieważ są one takim składnikiem majątku, który przychód może dać dopiero w momencie ich zbycia w drodze sprzedaży lub zamiany ewentualnie innych czynności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopiero zbycie akcji pozwala ustalić, jaki dochód podatnik osiągnął przez to, że nabył akcje w drodze programu motywacyjnego, a następnie zbył te akcje. Nabycie akcji samo przez się nie daje żadnego przychodu.

W rozpoznawanej sprawie zastosowanie będzie miało zdanie pierwsze art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. Nie wynika z niego, aby warunkiem nieopodatkowania dochodu stanowiącego nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji a wydatkami na ich objęcie w momencie objęcia tych akcji było to, aby osoby nabywające akcje były uprawnione do takiego nabycia na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej ich emitentem. Warunek taki, sformułowany przez autora skargi kasacyjnej dokonującego wykładni cytowanego przepisu, nie wynika z jego literalnego brzmienia. Wręcz przeciwnie, art. 24 ust. 12 u.p.d.o.f. warunek ten wyklucza. Stosownie bowiem do treści powołanego przepisu, zasada, o której mowa w ust. 11 (przesunięcia momentu opodatkowania – dod. przez NSA), nie ma zastosowania do dochodu osiągniętego ze zbycia akcji, przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji.

Zasadnie wywodzi Sąd pierwszej instancji, że kierując się wnioskami wynikającymi z literalnego rozumienia przepisu art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., należy stwierdzić, że gdyby ustawodawca miał zamiar zawęzić stosowanie przepisu tylko do sytuacji, w której osoby uprawnione do objęcia akcji zostały wskazane w uchwale walnego zgromadzenia akcjonariuszy spółki będącej emitentem, dałby temu wyraz poprzez wyraźne określenie podmiotu, od którego ta uchwała ma pochodzić. W zdaniu drugim art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., odnoszącym się do sytuacji nabycia akcji od subemitenta usługowego, wyraźnie wskazano, że chodzi o osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem nabywanych akcji. Skoro zatem w samym art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. zawarto odrębne regulacje w zdaniach pierwszym i drugim, to nie można uznać za prawidłową wykładni pomijającej okoliczność, że ustawodawca chcąc wyraźnie wskazać konkretnie – uchwałę walnego zgromadzenia właściwego podmiotu – czyni to w zdaniu drugim powołanego przepisu.

Nabycie akcji, nawet nieodpłatnie, bądź po cenie preferencyjnej, nie generuje dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Powyższa konstatacja wynika z treści przepisu art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. Przepis ten nie stanowi definitywnego zwolnienia podatkowego a jedynie przesuwa w czasie datę powstania obowiązku podatkowego z tytułu objęcia akcji. Natomiast w myśl art. 17 ust. 1 pkt 6 lit a) u.p.d.o.f. z chwilą zbycia tych akcji powstaje obowiązek opodatkowania przychodu z kapitałów pieniężnych, co w konsekwencji spowoduje opodatkowanie ostatecznego przysporzenia.

Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że przyjęcie stanowiska proponowanego przez Ministra Finansów, że do osiągnięcia przychodu po stronie nabywcy akcji dochodzi już w momencie ich nieodpłatnego powodowałoby, że mógłby zostać opodatkowany przychód, którego podatnik w ogóle nie uzyskał (np. w przypadku zwolnienia z pracy strona nie miałaby żadnych praw do akcji). Takie stanowisko zostało ugruntowane w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt II FSK 517/10, z dnia 27 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FSK 2176/09 i II FSK 1410/10, z dnia 20 maja 2011 r., sygn. akt II FSK 31/10). Dodatkowo, w wyroku z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 111/12 (dostępny w CBOSA, na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że uznanie, iż przychód powstaje już w momencie objęcia akcji jako równowartość ceny rynkowej nabytych nieodpłatnie papierów wartościowych prowadziłoby do podwójnego opodatkowania części dochodu. Kwestia opodatkowania dochodu z realizacji tzw. akcyjnych planów motywacyjnych była też przedmiotem szeregu wcześniejszych wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyrokach (z dnia 21 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1268/11, z dnia 27 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1410/10, z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt II FSK 517/10, z dnia 21 maja 2014 r., sygn. akt II FSK 1428/12). W tym ostatnim Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że opodatkowanie preferencyjnie nabywanych akcji już w momencie ich nabycia nie wyłączy spod opodatkowania sprzedaży akcji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że osoby uczestniczące w programie motywacyjnym, w sytuacji sprzedaży akcji uzyskają przychody z kapitałów pieniężnych i będą zobowiązane do określenia podstawy opodatkowania, jaką jest różnica pomiędzy kwotą uzyskaną ze sprzedaży a kwotą, po jakiej te akcje zostały nabyte. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z dnia 22 maja 2002 r., sygn. akt K 6/02, OTKA 2002/3/33) i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 11 czerwca 2010 r., sygn. akt I FSK 972/09, LEX nr 607599) wskazuje się, że podwójne opodatkowanie stoi też w sprzeczności z zasadami wyrażonymi w art. 84 i art. 217 Konstytucji RP.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że dokonana wykładnia art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. pozostaje w zgodzie z zasadami opodatkowania przychodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, które zostały określone w art. 30b u.p.d.o.f., a na Spółce nie ciążą obowiązki płatnika, o których mowa w art. 31 u.p.d.o.f.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.