Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2899/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-08-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 88 ust. 1 i 6
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 6 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 182/15 w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej na zagospodarowanie w formie rzeczowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 182/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej na zagospodarowanie w formie rzeczowej.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji przedstawił następujące ustalenia faktyczne i prawne sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] października 2014 r. P. W. zwrócił się do Rejonowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie pomocy na zagospodarowanie w formie rzeczowej, wskazując w nim, że w 2009 r. zakończył naukę w Szkole Policealnej, w 2013 r. zdał maturę, a prośba umotywowana jest trudną sytuacją życiową.

Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta [...] Kierownik Rejonowego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił skarżącemu pomocy na zagospodarowanie w formie rzeczowej.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w sporządzonym przed uzyskaniem pełnoletniości indywidualnym programie usamodzielniania skarżący zadeklarował, że będzie ubiegał się o pomoc na usamodzielnienie i na zagospodarowanie w formie rzeczowej po zakończeniu nauki szkolnej, który to moment przewidziano na 2009 r. W 2005 r. doszło do weryfikacji programu, w którym skarżący powtórnie określił zamiar ubiegania się o przedmiotową pomoc po zakończeniu nauki (studiów wyższych), to jest w 2011 r. Organ ustalił, że skarżący ukończył kształcenie w 2009 r., w związku z czym od dnia [...] maja 2009 r. uchylono pomoc na kontynuowanie nauki. Organ wskazał, iż od czerwca 2009 r. do sierpnia 2014 r. skarżący nie podejmował kontaktu z ośrodkiem w celu poinformowania go o rozpoczęciu nauki, w szczególności o podjęciu studiów wyższych. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ ustalił, że po zakończeniu pobierania pomocy na kontynuowanie nauki w 2009 r. skarżący usamodzielnił się w 2010 r., prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem, oraz że obecnie figuruje w ewidencji Powiatowego Urzędu Pracy jako bezrobotny.

Pismem z dnia 5 grudnia 2014 r. skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, iż w maju 2013 r. zdał maturę, do czego organ I instancji się nie odniósł. Ponadto wskazał, że w 2009 r. ostatni raz otrzymał pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki, że podczas przeprowadzonego w 2014 r. wywiadu środowiskowego zaznaczył, iż świadectwo dojrzałości otrzymał w 2013 r., a w związku z sytuacją życiową nie zamierza podjąć studiów. Wskazał także, że w dniu [...] grudnia 2014 r. dostarczył do organu prośbę o weryfikację indywidualnego programu usamodzielniania.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji wskazując, iż w okresie pozostawania bez pomocy organu I instancji, tj. po zakończeniu nauki szkolnej w 2009 r., a przed podjęciem zatrudnienia ([...] miesięcy), jak i w przerwie między zakończeniem jednej pracy i podjęciem drugiej ([...] miesięcy) skarżący nie zwracał się o przyznanie pomocy. Potwierdził ustalenia organu I instancji, iż w związku z niepodjęciem studiów wyższych oraz podjęciem zatrudnienia w 2010 r. zasadnym jest twierdzenie, iż skarżący nie zrealizował programu, co pozbawia go prawa do ubiegania się o wnioskowaną pomoc. Odnosząc się do argumentu skarżącego, że w 2014 r. zgłosił prośbę weryfikacji programu, organ odwoławczy wskazał, iż wnioskowana pomoc z art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182) przysługuje osobie zdolnej do samodzielnej egzystencji oraz zobowiązującej się do realizacji indywidualnego programu usamodzielniania, a skarżący programu tego nie zrealizował. W ocenie organu przerwanie programu może stanowić podstawę do odmowy przyznania przedmiotowej pomocy, bowiem przyznanie pomocy na zagospodarowanie w formie rzeczowej następuje pod warunkiem realizacji programu, której to okoliczności nie da się stwierdzić w niniejszej sprawie.

Na powyższa decyzję P. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o jej uchylenie oraz zarzucając jej naruszenie:

- art. 7 Kpa poprzez pominięcie przez organ przyczyn zmiany sposobu realizacji programu usamodzielniania;

- art. 10 § 1 Kpa poprzez uniemożliwienie skarżącemu zapoznanie się z całokształtem materiału dowodowego i ustosunkowania się do niego;

- art. 88 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 240 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej poprzez uznanie, iż odstąpienie od pierwotnego planu usamodzielniania stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

Skarżący podniósł, że modyfikacja sposobu realizacji programu spowodowana była jego trudną sytuacją życiową. Wyjaśnił, że musiał podjąć zatrudnienie celem uzyskania środków do życia, a to z kolei uniemożliwiło mu kontynuację nauki – okoliczności tej organy I i II instancji nie wzięły pod uwagę. Skarżący wskazał, że art. 88 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej nie przewiduje utraty możliwości ubiegania się o pomoc w razie zmiany sposobu wykonywania programu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę wskazał, iż skarżący został skierowany do rodziny zastępczej postanowieniem sądu rodzinnego i przebywał w niej od 1988 r. do momentu osiągnięcia pełnoletniości, to jest do września 2003 r. Przed osiągnięciem pełnoletniości, w lutym 2003 r., uzgodniono ze skarżącym indywidualny program usamodzielniania, w którym przewidywał ubieganie się o pomoc na usamodzielnienie i zagospodarowanie w formie rzeczowej po zakończeniu nauki szkolnej, które przewidziano na rok 2009. Na mocy dokonanej w 2005 r. weryfikacji programu, skarżący wskazał, że o przedmiotową pomoc będzie ubiegał się po zakończeniu studiów wyższych w 2011 r., których w rezultacie nie podjął. Od momentu zaprzestania nauki w Policealnej Szkole Medycznej w 2009 r. skarżący nie kontynuował edukacji, podjął zatrudnienie oraz zaczął samodzielnie prowadzić gospodarstwo domowe wychowując urodzonego w 2004 r. syna. W konsekwencji tego rozstrzygający w przedmiocie wniosku organ I instancji odmówił skarżącemu pomocy pieniężnej na usamodzielnienie twierdząc, że zaprzestanie realizacji programu i porzucenie kontaktu z organem od roku 2009 r. jest równoznaczne z przerwaniem jego realizacji, co z kolei stanowi podstawę do odmowy udzielenia wnioskowanego świadczenia.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że indywidualny program usamodzielniania, do którego realizacji zobowiązuje się osoba usamodzielniana, stanowi podstawę przyznawania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie. Założenia indywidualnego programu usamodzielniania muszą być przez osobę usamodzielnianą wypełniane, a ewentualna ich modyfikacja, zgodnie z właściwym w sprawie § 8 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 3 sierpnia 2012 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie (Dz. U. z 2012 r., poz. 954, dalej: "rozporządzenie"), dopuszczalna jest jedynie w przypadku zmiany sytuacji życiowej usamodzielnianego.

Skarżący wskazuje, że organ nie wziął pod uwagę przyczyn zmiany sposobu realizacji rozstrzygając w przedmiotowej kwestii. Sąd pierwszej instancji odnosząc się do powyższego wskazał, iż od roku 2009 skarżący nie utrzymywał kontaktu ani z opiekunem, ani z samym organem, nie informował go o ewentualnych przeszkodach w wypełnianiu ustaleń programu w dotychczasowym brzmieniu, mimo iż podstawowego jego założenia – podjęcia studiów wyższych i ich ukończenia do roku 2011 r. – w istocie nie realizował. Ponadto, skarżący faktycznie rozpoczął samodzielne życie podejmując zatrudnienie w roku 2010. W tej sytuacji nieuzasadnione jest twierdzenie, iż skarżący wciąż bierze udział w procesie usamodzielniania. Usamodzielnianie stanowi określony proces, który, mimo iż nie istnieje wyraźna ustawowa cezura, kończy się wraz z osiągnięciem swoistej autonomii bytowej. Obecna sytuacja życiowa skarżącego charakteryzuje się, w ocenie Sądu, taką właśnie autonomią, na co wskazuje chociażby uzyskanie kwalifikacji zawodowych, dysponowanie lokalem mieszkalnym, czy prowadzenie gospodarstwa domowego.

Sąd podniósł, że chociaż przepis art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2013 r., poz. 182) – w swym literalnym brzmieniu – jako warunek uzyskania przez osobę usamodzielnianą pomocy na zagospodarowanie w formie pieniężnej, wskazuje samo zadeklarowanie się tej osoby do realizacji indywidualnego programu usamodzielniania, to przerwanie realizowanego już programu może stanowić podstawę do odmowy przyznania przedmiotowej pomocy. Przyznanie pomocy na usamodzielnianie następuje pod warunkiem realizacji programu (vide: wyrok WSA w Lublinie z dnia 31 maja 2012., sygn. akt II SA/Lu 328/12, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl; por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2010, s. 379). W tym kontekście podnieść należy, że organ stwierdzając przerwanie realizowania programu usamodzielniania w 2009 r. poprzedził to poinformowaniem skarżącego o istniejącej wtenczas możliwości skorzystania z pomocy na zagospodarowanie w formie rzeczowej oraz pomocy na usamodzielnienie - z możliwości tej skarżący nie skorzystał, wysyłając wniosek o weryfikację pismem datowanym dopiero na dzień [...] grudnia 2014 r. Nie można więc zarzucić, że działanie organu było w tym przypadku niewłaściwe – miał on podstawy do uznania, iż skarżący, w obliczu wyrażonej przez siebie woli oraz braku późniejszej aktywności w sprawie indywidualnego programu usamodzielniania realizację tego programu przerwał, osiągając jednocześnie stan dostatecznej samodzielności.

W konsekwencji powyższego zarzut skarżącego, że organ bezpodstawnie odmówił weryfikacji indywidualnego programu usamodzielniania uznać trzeba za chybiony, ponieważ na dzień składania wniosku realizacja przedmiotowego programu została już przerwana. Innymi słowy skarżący chciał modyfikować program w istocie już porzucony. Trudno zresztą przyjąć, iż pięcioletni okres, jaki dzieli moment ostatniego kontaktu skarżącego z organem ( 2009 r.) i moment wysłania wniosku (2014 r.) nie ma wpływu na ocenę aktualności uzgodnionego programu. W ocenie Sądu prośbę o wnioskowaną modyfikację wnieść należało raczej w momencie zmiany sytuacji życiowej skarżącego, przed datą przewidywanej realizacji punktu dotyczącego ukończenia studiów wyższych, a więc przed rokiem 2011.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł P. W. zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 88 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 240 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż możliwość modyfikacji ustalonego sposobu realizacji planu usamodzielniania może skutkować utratą prawa do pomocy na usamodzielnianie.

Wskazując na powyższe strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy oraz zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż zgodnie z przepisem art. 88 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, osoba usamodzielniająca się ma prawo do uzyskania pomocy pod warunkiem realizacji indywidualnego programu usamodzielniania. Przepisy te nie wskazują, jakoby niedopuszczalne było zmodyfikowanie raz ustalonego programu usamodzielniania ani nie wskazują żadnej końcowej daty, w której modyfikacja takowa może zostać dokonana. Zgodnie z art. 240 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wskazana powyżej regulacja zawarta w ustawie o pomocy społecznej pozostaje w mocy, gdyż dotyczy osoby, która opuściła placówkę opiekuńczo-wychowawczą w okresie obowiązywania przepisów ustawy o pomocy społecznej.

Sąd pierwszej instancji co prawda przyznał, iż dopuszczalna jest modyfikacja programu, lecz bezzasadnie stwierdził, iż była ona dopuszczalna jedynie w razie jej dokonania przed 2011 r. Taka wykładnia przepisów jest nieuzasadniona. Brak jest bowiem jakiejkolwiek regulacji, która wyznaczałaby ramy czasowe dla modyfikacji programu usamodzielniania. Skoro bezspornym jest, iż skarżący znalazł się w złej sytuacji majątkowej, zasadnym było uwzględnienie jego wniosku przy jednoczesnym zmodyfikowaniu programu usamodzielniania.

Działanie organów zatwierdzone następnie przez Sąd pierwszej instancji stanowi interpretację contra legem w stosunku do art. 88 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, który nie przewiduje ram czasowych, w których dopuszczalne jest ubieganie się o pomoc.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej "Ppsa"), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 Ppsa, a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 Ppsa, które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał takiej kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie postawił zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego tj. art. 88 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 240 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż możliwość modyfikacji ustalonego sposobu realizacji planu usamodzielniania może skutkować utratą prawa do pomocy na usamodzielnianie.

Odnosząc się do powyższego zarzutu w pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 240 ust 1 ustawy z dnia z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2017 r., poz. 697 ze zm.) do pomocy dla osób usamodzielnianych, które przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opuściły rodzinę zastępczą albo placówkę opiekuńczo-wychowawczą, albo pobierają pomoc przyznaną im na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, stosuje się przepisy dotychczasowe. W niniejszej sprawie są to przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm. – dalej "ustawa o pomocy społecznej")

Zgodnie z art. 88 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osoba pełnoletnia opuszczająca dom pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży oraz schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy, młodzieżowy ośrodek socjoterapii zapewniający całodobową opiekę i młodzieżowy ośrodek wychowawczy, zwana dalej "osobą usamodzielnianą", zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem przez pracę socjalną, a także pomocą:

1) pieniężną na usamodzielnienie;

2) pieniężną na kontynuowanie nauki;

3) w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym;

4) w uzyskaniu zatrudnienia;

5) na zagospodarowanie - w formie rzeczowej.

Jak wynika z art. 88 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej warunkiem uzyskania pomocy, o której mowa w ust. 1, jest zobowiązanie się osoby usamodzielnianej do realizacji indywidualnego programu usamodzielnienia, opracowanego wspólnie z opiekunem usamodzielnienia, zatwierdzonego przez kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie.

W niniejszej sprawie, co pozostaje poza sporem skarżący należy do kręgu osób, o których mowa w ust. 1 art. 88 ustawy. Podstawą odmowy przyznania wnioskowanej pomocy stanowiło stwierdzenie przez organ, iż skarżący nie realizuje programu usamodzielniania.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd zaprezentowany w niniejszej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy ( także przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 31 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 328/12, Lex nr 1258201), iż pomimo, że przepis art. 88 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej – w swym literalnym brzmieniu – jako warunek uzyskania przez osobę usamodzielnianą pomocy, wskazuje samo zadeklarowanie się tej osoby do realizacji indywidualnego programu usamodzielniania, to przerwanie realizowanego już programu może stanowić podstawę do odmowy przyznania przedmiotowej pomocy.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że P. W. został skierowany do rodziny zastępczej postanowieniem sądu rodzinnego i przebywał w niej od 1988 r. do momentu osiągnięcia pełnoletniości ( do września 2003 r. ). Zatem jak wskazano już wyżej skarżący kasacyjnie niewątpliwie należy do kręgu osób, o których mowa w ust. 1 art. 88 ustawy o pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy w lutym 2003 r., to jest przed osiągnięciem pełnoletniości przez skarżącego, uzgodniono z nim indywidualny program usamodzielniania, w którym skarżący przewidywał ubieganie się o pomoc na usamodzielnienie i zagospodarowanie w formie rzeczowej po zakończeniu nauki szkolnej, które przewidziano na rok 2009. Na mocy dokonanej w 2005 r. weryfikacji programu, skarżący wskazał, że o przedmiotową pomoc będzie ubiegał się po zakończeniu studiów wyższych w 2011 r., których w rezultacie nie podjął.

Jak wynika z prawidłowo ustalonego i nie kwestionowanego przez skarżącego stanu faktycznego od momentu zaprzestania nauki w Policealnej Szkole Medycznej w 2009 r. skarżący nie kontynuował edukacji. Podjął natomiast zatrudnienie oraz zaczął samodzielnie prowadzić gospodarstwo domowe wychowując urodzonego w 2004 r. syna.

Z powyższych względów zgodzić należy się z Sądem pierwszej instancji, iż na dzień składania wniosku, to jest w 2014 r. realizacja indywidualnego programu usamodzielniania została już przerwana.

Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 3 sierpnia 2012 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie (Dz. U. z 2012 r., poz. 954,) indywidualny program usamodzielnienia staje się podstawą przyznania świadczeń na usamodzielnienie z dniem podpisania go przez osobę usamodzielnianą, opiekuna usamodzielnienia oraz kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie.

Natomiast w myśl § 8 ust. 3 cytowanego rozporządzenia zmiany w indywidualnym programie usamodzielnienia może dokonać osoba usamodzielniana wspólnie z opiekunem usamodzielnienia w przypadku zmiany sytuacji życiowej tej osoby.

Z powyższej regulacji wynika, że wniosek o modyfikację indywidualnego programu usamodzielnienia należało wnieść w momencie zmiany sytuacji życiowej. Tymczasem od momentu przerwania nauki przez skarżącego kasacyjnie i zmiany jego sytuacji życiowej do dnia złożenia wniosku upłynął okres 5 lat. Od 2009 r. P. W. nie kontaktował się ze swoim opiekunem ani organem i nie realizował ustaleń programu. Dlatego wniosku złożonego w 2014 r. nie można traktować jako prośby o modyfikację programu.

Ponadto podkreślić należy, iż celem pomocy przewidzianej w art. 88 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest pomoc w usamodzielnieniu. Powyższe oznacza, iż pomoc ta może zostać przyznana "osobie usamodzielnianej", a nie osobie, która tą samodzielność już osiągnęła. Wprawdzie ustawa o pomocy społecznej wprost nie stanowi, kiedy ostatecznie dochodzi do usamodzielnienia danej osoby. W tym celu należy ustalić sytuację osobistą, rodzinną i majątkową wnoszącego o pomoc. W niniejszej sprawie skarżący po zaprzestaniu nauki w Policealnej Szkole Medycznej w 2009 r. podjął zatrudnienie oraz założył rodzinę. Obecna sytuacja życiowa skarżącego charakteryzuje się autonomią bytową, na co wskazuje chociażby uzyskanie kwalifikacji zawodowych, dysponowanie lokalem mieszkalnym, czy prowadzenie gospodarstwa domowego.

Słusznie uznał zatem Sąd pierwszej instancji, że niezasadne jest twierdzenie skarżącego kasacyjnie, iż wciąż bierze udział w procesie usamodzielniania.

Z powyższych względów zarzut naruszenia. art. 88 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 240 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie zasługiwał na uwzględnienie.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.