Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 269/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 24 ust 2 i ust 4
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art 28 ust 2 i ust 3
journal: Dz.U. 1997 nr 28 poz 153
law: Ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Borkowski (sprawozdawca), Sędziowie: NSA Krystyna Nowak, WSA del. Jolanta Sokołowska, Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 listopada 2008 r. sygn. akt I SA/Gd 515/08 w sprawie ze skargi T. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 16 maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od T. C. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w G. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I. Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

1. Organ egzekucyjny - Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Zakładu [...] w G. wszczął egzekucję wobec zobowiązanego T.C. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 30 października 2007 r. przez wierzyciela - Zakład [...] Oddział w G. Inspektorat w W., obejmujących zaległą składkę na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za styczeń 2002 r., zaległe składki na Narodowy Fundusz Zdrowia za lipiec 2001 r. i okres od września 2001 r. do stycznia 2002 r. oraz zaległe składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od września 2001 r. do stycznia 2002 r. Odpisy w/w tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanemu w dniu 8 listopada 2007 r. W tym też dniu dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności.

2. Pismem z dnia 29 lutego 2008 r., skierowanym do wierzyciela, zobowiązany wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego podnosząc zarzut przedawnienia egzekwowanego obowiązku. Zobowiązany podniósł, że w czasie powstania przedmiotowych zobowiązań z tytułu składek obowiązywał 5-letni termin ich przedawnienia.

3. Postanowieniem z dnia 12 marca 2008 r. wierzyciel wyraził negatywne stanowisko w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

4. Organ egzekucyjny - Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Zakładu [...] - postanowieniem z dnia 19 marca 2008 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że nowelizacja ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) wprowadziła generalną zasadę przedawnienia należności z tytułu składek po upływie 10 lat. Powyższej zasady nie stosuje się do należności, które wygasły przed 1 stycznia 2003 roku. W stosunku do tych należności zastosowanie mają przepisy obowiązujące przed tą datą, czyli zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu terminu przedawnienia po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W ocenie organu powyższe oznacza, że dla wszystkich wymagalnych w dniu 1 stycznia 2003 roku zobowiązań z tytułu składek okres przedawnienia wynosi 10 lat. Tym samym obowiązki wskazane w tytułach wykonawczych nie uległy przedawnieniu.

5. Dyrektor Izby Skarbowej w G., po rozpatrzeniu sprawy w postępowaniu zażaleniowym, nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia i utrzymał je w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko organu egzekucyjnego, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia postępowania przewidzianych w art. 59 u.p.e.a., w szczególności nie doszło do przedawnienia egzekwowanych obowiązków.

6. Na powyższe postanowienie zobowiązany wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnioskując o jego uchylenie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu strona zarzuciła naruszenie art. 24 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., przez jego zastosowanie w brzmieniu obowiązującym obecnie i uznanie, że termin przedawnienia zobowiązania z tytułu składek wynosi 10 lat, a nie 5 lat; art. 1 pkt 9 lit. a) ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002 r., Nr 241, poz. 2074); art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. z 1997 r., nr 28, poz. 153 ze zm.); art. 17 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., nr 121, poz. 1264).

7. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za niezasadną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa) oddalił ją.

W uzasadnieniu wyroku podkreślił, że istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii właściwego terminu przedawnienia zobowiązań objętych tytułami wykonawczymi z dnia 30 października 2007 r.

Sąd podzielił pogląd organu odwoławczego, że należności z tytułu składek egzekwowane na podstawie powyżej opisanych tytułów wykonawczych nie uległy przedawnieniu.

Podkreślił, że w okresie, kiedy upłynął termin płatności powyższych należności (2001 i 2002 r.), obowiązywał pięcioletni termin przedawnienia należności z tytułu składek. Dopiero z dniem 1 stycznia 2003 r., ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), zwanej dalej "ustawą nowelizacyjną", wprowadzony został dziesięcioletni termin przedawnienia należności poprzez zmianę art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Powyższa ustawa nowelizacyjna nie zawierała przepisów przejściowych. Oznacza to, że przedawnienie należności winno być oceniane w oparciu o przepisy w brzmieniu znowelizowanym. Stosowanie wprost przepisów o przedawnieniu, wprowadzonych ustawą nowelizacyjną, do należności z tytułu składek powstałych przed dniem 1 stycznia 2003 r. nie stanowi naruszenia zasady lex retro non agit, o ile nowy termin przedawnienia nie jest odnoszony do sytuacji, gdzie termin przedawnienia minął.

Sąd wyraził pogląd, że do należności nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. stosuje się art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r.

Za bezzasadne uznał także zarzuty skargi dotyczące przedawnienia składek na ubezpieczenia zdrowotne, tj. naruszenia art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. z 1997 r., nr 28, poz. 153 ze zm.) oraz art. 17 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., nr 121, poz. 1264). Do oceny kwestii przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne, których termin płatności przypadał w 2001 r., zastosowanie ma obecnie obowiązujący art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym obowiązywał w okresie od 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 marca 2003 r. i wprowadzał 5-letni termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne. Powyższa ustawa utraciła jednak moc obowiązującą na skutek wejścia w życie z dniem 1 kwietnia 2003 r. ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. nr 45, poz. 391 ze zm.). Art. 33 tej ustawy przewidywał początkowo także 5-letni termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne, został on jednak zmieniony przez art. 17 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., nr 121, poz. 1264). Wprawdzie zatem w chwili powstania należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne obowiązywał przepis wprowadzający pięcioletni termin przedawnienia tych należności (art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym), to jednak przed upływem tego terminu weszła w życie regulacja wprowadzająca dziesięcioletni termin ich przedawnienia, tj. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Także zatem należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne nie uległy przedawnieniu.

8. Skargę kasacyjna wniósł T.C. Wyrok zaskarżył w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię:

- art. 24 ust 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu pierwotnym poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że termin przedawnienia zobowiązania wynosi 10 lat, a nie jak wskazuje przepis 5 lat,

- art. 24 ust 2 i ust 4 powołanej wyżej ustawy w brzmieniu obecnym polegający na zastosowaniu, pomimo tego, że przepis ten ma zastosowanie dopiero od momentu jego wejścia w życie czyli od 1 stycznie 2003 r.,

- art. 1 pkt 9 lit. a) ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw polegający na jego zastosowaniu i uznaniu przez organ egzekucyjny, że należności składek z tytułu ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego powstałe przed dniem 1 stycznia 2003 r. przedawniają się z upływem lat 10, a nie 5 lat, tak jak przed 1 stycznia 2003 r.,

- art. 28 ust 2 i ust 3 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym polegający na jego niezastosowaniu i uznaniu, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne przedawniają się z upływem lat 10, a nie 5 lat, tak jak przed 1 stycznia 2003 r.,

- art. 17 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz o zmianie niektórych ustaw polegający na jego zastosowaniu i uznaniu przez organ egzekucyjny, że należność składek z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego powstałe przez dniem 1 lipca 2004 r. przedawniają się z upływem lat 10, a nie lat 5 jak przed 1 lipca 2004 r.

Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

9. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

II. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Najważniejsze w sprawie jest rozstrzygnięcie kwestii właściwego terminu przedawnienia zobowiązań objętych tytułem wykonawczym z 30 października 2007 r. W okresie kiedy upłynął termin płatności przedmiotowych należności obowiązywał pięcioletni termin przedawnienia należności z tytułu składek zarówno na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne jak i składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Dopiero z dniem 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia z 18 grudnia 2002 r. wprowadzony został 10 letni termin przedawnienia należności poprzez zmianę art. 24 ust 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustawa nowelizacyjna nie zawierała przepisów przejściowych, zatem przedawnienie należy oceniać w oparciu o przepisy w brzmieniu znowelizowanym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku poczynione w zaskarżonym wyroku wywody w kwestii przedawnienia należności składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i składek na Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, rozwinął i poparł, przytaczając sygnatury orzeczeń zapadłych w podobnych stanach faktycznych, wskazując na ugruntowane w tej kwestii stanowisko orzecznictwa, które Naczelny Sąd Administracyjny popiera.

Należności, które nie uległy przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002 r. włącznie podlegają nowym regułom przedawnienia obowiązującym od 1 stycznia 2003 r.

Ustawodawca może dowolnie regulować kwestię przedawnienia roszczeń, w tym wydłużać terminy przedawnienia. Jeżeli w trakcie biegu terminu przedawnienia następuje jego wydłużenie przez ustawodawcę, należy stosować nowe przepisy. Nie dochodzi tu również do działania prawa wstecz, albowiem jak już zaznaczono zobowiązanie jest nadal to samo. Ustawodawca nie możne jedynie wydłużyć terminu przedawnienia roszczenia, które już uległo przedawnieniu. Tylko wtedy mielibyśmy do czynienia z działaniem prawa wstecz, albowiem wygasłe roszczenie "odżyłoby" na nowo (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 651/08, dostępne w internetowej bazie orzeczeń www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące przedawnienia składek na ubezpieczenia zdrowotne, tj. naruszenia art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz art. 17 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw również nie zasługują na uwzględnienie. Do oceny kwestii przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne, których termin płatności przypadał w 2001 r., zastosowanie ma obecnie obowiązujący art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym obowiązywał w okresie od 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 marca 2003 r. i wprowadzał 5-letni termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne. Powyższa ustawa utraciła jednak moc obowiązującą na skutek wejścia w życie z dniem 1 kwietnia 2003 r. ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. nr 45, poz. 391 ze zm.). Art. 33 tej ustawy przewidywał początkowo także 5-letni termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne, został on jednak zmieniony przez art. 17 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., nr 121, poz. 1264). W chwili powstania należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne obowiązywał przepis wprowadzający pięcioletni termin przedawnienia tych należności (art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym), to jednak przed upływem tego terminu weszła w życie regulacja wprowadzająca dziesięcioletni termin ich przedawnienia, tj. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Także zatem należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne nie uległy przedawnieniu.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 ppsa, orzeczono jak w sentencji.