Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1171/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 134, art. 145, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 80, art. 84, art. 156
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 233, art. 235,
journal: Dz.U. 2020 poz 1320
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 stycznia 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 21 czerwca 2021 r. znak [...] w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej skargę oddala.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 21 czerwca 2021 r. znak [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735; zwanej dalej "k.p.a."), w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 195) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 1367) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego J. B. od decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego Nr [...] z dnia 23 stycznia 2020 r., znak: [...], o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór układu krwiotwórczego - wymienionej w poz. 17/3 wykazu chorób zawodowych, określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny (zwany dalej: PIS lub organ I instancji) w dniu [...] 2020 r. wydał decyzję nr [...], znak: [...], o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej pod postacią nowotworu układu krwiotwórczego, wymienionej w poz. 17.3 wykazu chorób zawodowych.

Od przedmiotowej decyzji skarżący złożył odwołanie, w którym wniósł o uchylenie decyzji PIS nr [...] z dnia [...] 2020 r., znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie u niego choroby zawodowej nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, ewentualnie uchylenie decyzji PIS nr [...], z dnia [...] 2020 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

naruszenie art. 235 1 Kodeksu pracy poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie;

naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędną i nieprawidłową ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie, mającą istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy oraz niewyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności, w tym brak ustalenia dokładnego składu chemicznego substancji dodawanych do przetopu złomu, z którym miał kontakt w trakcie wykonywania pracy;

naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak ustalenia składu chemicznego elementów chłodnic, kabli elektrycznych, jakie związki mogły wydzielać się w trakcie obróbki w procesie technologicznym, przy których pracował skarżący;

naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. z uwagi na brak ustalenia przyczyn powstania u skarżącego złośliwego nowotworu krwi;

naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. z uwagi na brak przeprowadzenia szczegółowej analizy technologii stosowanej podczas produkcji;

naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez błędną i nieprawidłową ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie, mające istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy;

naruszenie art. 7, art. 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a. z uwagi na brak podjęcia przez organ I instancji czynności mających na celu dokładne zbadanie stanu zdrowia skarżącego;

h) naruszenie art. 12 § 1 k.p.a. z uwagi na przewlekle prowadzenie niniejszego postępowania.

Sprawa prowadzona była po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 stycznia 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 851/16, który uchylił decyzje organów I i II instancji Państwowej Inspekcji Sanitarnej, wydane w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego powołanej we wstępie choroby zawodowej. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż postępowanie dotknięte było wadą procesową polegającą na przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie warunków środowiska pracy w sposób niepełny. Sąd nałożył na organy PIS obowiązek wykonania zaleceń zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 495/14, tj. zasięgnięcia opinii specjalistów z odpowiednich dziedzin, którzy wykluczyliby możliwość zanieczyszczeń złomu środkami wskazanymi przez skarżącego i świadków, a także możliwość stosowania boraksu, na który wskazywał skarżący i świadkowie. Opinia specjalistów z odpowiednich dziedzin powinna również uwzględniać procesy technologiczne stosowane na stanowisku skarżącego, a więc ujawnić, jakie związki mogły się wydzielać w procesie spalania zanieczyszczeń, na które wskazywał skarżący i świadkowie. Zdaniem Sądu dopiero tak przeprowadzone postępowanie może doprowadzić do ewentualnego wykluczenia wystąpienia w środowisku pracy skarżącego czynników uznanych za rakotwórcze u ludzi.

W toku obecnie prowadzonego postępowania odwoławczego MPWIS ustalił, co następuje: skarżący był zatrudniony w następujących zakładach pracy:

A "S" Sp. z o.o. (aktualnie: B S.A. Oddział A ul. P w S) w latach 1989 – 2008 na stanowisku: odlewacz-wylewacz, operator urządzeń produkcji linek, odlewacz, operator maszyn i urządzeń odlewniczych, skręcacz kablowy - wykonując czynności związane z załadunkiem pieców, obsługą skręcarek i węgorek;

G Sp. z o.o. Wyroby z [...], W, W w latach 2009-2010 na stanowisku: operator maszyn wtryskarek, produkcja zaślepek z tworzyw sztucznych z polietylenu;

E Sp. z o.o., ul. U, K (zakład zlikwidowany) w latach 2010 - 2011 w na stanowisku pracownik produkcji.

Na podstawie oceny narażenia zawodowego nie potwierdzono narażenia na czynniki zakwalifikowane do kategorii l związków rakotwórczych zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1117 ze zm.).

Skarżący był badany w Ośrodku Medycyny Pracy, który w dniu 27 listopada 2012 r. wydał orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór układu krwiotwórczego - poz. 17/3 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu orzeczenia podano, iż zgodnie z obowiązującymi przepisami przy rozpoznawaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby zawodowe ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, zwanymi dalej "narażeniem zawodowym". W stosunku do chorób nowotworowych typu złośliwego istnieje dodatkowe kryterium w postaci udowodnienia narażenia na czynniki występujące w środowisku pracy, a które są uznane za rakotwórcze dla ludzi (czyli należą do kategorii l klasyfikacji związków rakotwórczych). Oceny, czy dany czynnik chemiczny ma udowodnione działanie rakotwórcze dla ludzi, dokonuje się na podstawie aktualizowanego rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie substancji, mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy. Zakwalifikowanie danej substancji jako czynnika o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla ludzi dokonuje się na podstawie analizy następujących danych:

kryteria szacowania ryzyka zawodowego dla poszczególnych czynników rakotwórczych, opracowanych przez powołany w roku 1993 przy Instytucie Medycyny Pracy Zespół Ekspertów ds. Aktualizacji Wykazu Czynników Rakotwórczych. Wytyczne te są publikowane cyklicznie w postaci monografii "Wytyczne szacowania ryzyka zdrowotnego dla czynników rakotwórczych",

doniesienia literatury światowej na temat szacowania ryzyka zdrowotnego dla poszczególnych czynników rakotwórczych, opracowane przez Międzynarodową Agendę Badań nad Rakiem (IARC),

cykliczne szkolenia w zakresie szacowania ryzyka zdrowotnego dla poszczególnych czynników rakotwórczych, organizowane przez placówki naukowo - badawcze, to jest przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego oraz Instytut Medycyny Pracy.

Analiza wywiadu środowiskowego przeprowadzona przez PIS nie wykazała narażenia zawodowego na czynniki mające działanie rakotwórcze dla układu krwiotwórczego. Jednostka orzecznicza nie stwierdziła podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

Skarżący odwołał się od orzeczenia lekarskiego wydanego w I instancji do Instytutu Medycyny Pracy, jednostki orzeczniczej II szczebla diagnostyczno-orzeczniczego. Instytut w dniu 21 stycznia 2013 r. wydał orzeczenie lekarskie Nr [...] [...] również o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią nowotworu układu krwiotwórczego. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, iż w październiku 2010 r. w trakcie badań okresowych u skarżącego stwierdzono podwyższoną liczbę płytek krwi. W toku dalszej diagnostyki ustalono rozpoznanie - przewlekły zespół mieloproliferacyjny pod postacią nadpłytkowości. Obowiązujące przepisy prawa dotyczące chorób zawodowych stanowią, że nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową, jeśli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. Zgodnie z klasyfikacją substancji chemicznych, substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka zostały zaliczone do kat. 1. Wykaz tych substancji określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy. Z danych przebiegu pracy zawodowej wynika, iż skarżący nie był narażony w środowisku pracy na czynniki uznane za rakotwórcze u ludzi. Przewlekłe choroby mieloproliferacyjne są nowotworami układu krwiotwórczego, charakteryzującymi się kolonialnym defektem komórki macierzystej, w wyniku którego dochodzi do nadmiernej produkcji jednego lub więcej typów nieprawidłowych dojrzałych komórek krwi. Należy podkreślić, że z danych literaturowych wynika, że przyczyny rozpoznanej u skarżącego choroby są nieznane, jednakże nie opisywano udziału czynników chemicznych w etiologii choroby.

W dniu 22 maja 2013 r. skarżący złożył w siedzibie Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej oświadczenie, iż złom używany przez niego do przetopów był zanieczyszczony różnymi elementami plastikowymi, gumowymi, farbami i środkami chemicznymi. Powyższe zostało potwierdzone dodatkowo przez dwóch przesłuchiwanych na tę okoliczność świadków M. U. i L. F. W związku z uzyskaniem dodatkowych informacji, które mogły mieć wpływ na ocenę narażenia zawodowego Powiatowy Inspektor Sanitarny w dniu 16 lipca 2013 r. wystosował pismo do Ośrodka Medycyny Pracy z prośbą o wyczerpującą analizę orzeczenia lekarskiego oraz jego ewentualną weryfikację.

W odpowiedzi z dnia 17 września 2013 r. Ośrodek Medycyny Pracy podtrzymał swoje stanowisko zawarte w orzeczeniu nr [...] z dnia 27 listopada 2011 r. o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej pod postacią nowotworu układu krwiotwórczego, uzasadniając, iż "czysty złom, jak również złom zanieczyszczony elementami gumowymi i plastikowymi (elementy chłodnic, transformatorów stacji elektrycznych z częściami plastikowymi, kable elektryczne izolowane gumą) nie są czynnikami o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla człowieka. Brak zatem podstaw do zmiany treści orzeczenia nr [...]".

Na podstawie powyższych orzeczeń lekarskich i opinii uzupełniającej oraz oceny narażenia zawodowego PIS w dniu 14 października 2013 r. wydał decyzję Nr [...], znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór układu krwiotwórczego, wymienionej w poz. 17/3 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Przedmiotowa decyzja została zaskarżona przez skarżącego do Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, który decyzją z dnia 19 grudnia 2013 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Przedmiotowa decyzja została zaskarżona przez skarżącego do WSA w Krakowie.

Wyrokiem z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt IIISA/Kr 495/14 Sąd uchylił decyzje organu I i II instancji. W uzasadnieniu wyroku sądowego wskazano, iż postępowanie dotknięte było wadą procesową polegającą na niedokładnym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie warunków środowiska pracy. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie podjęły działań zmierzających do ustalenia szczegółów dotyczących rodzajów czynników, z którymi miał kontrakt skarżący w środowisku pracy. Ponadto orzeczenia lekarskie wydane w sprawie zdaniem Sądu nie spełniały wymogów odnoszących się do opinii.

Jak zauważył Sąd uzupełniające wyniki postępowania dotyczącego środowiska pracy organ przesłał tylko do jednej jednostki orzeczniczej, tj. Ośrodka Medycyny Pracy, który to w piśmie z dnia 29 sierpnia 2013 r. wyraźnie wskazał, że informacja taka winna być również przesłana do Instytutu Medycyny Pracy.

Realizując zalecenia Sądu, PIS pismami z dnia 22 maja 2015 r. i 24 listopada 2015 r. przekazał nowe informacje dotyczące środowiska pracy skarżącego do Instytutu Medycyny Pracy.

Jednostka orzecznicza w odpowiedzi z dnia 29 października 2015 r. wyjaśniła, iż obowiązujące przepisy prawa dotyczące chorób zawodowych stanowią, iż nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową, jeśli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. Przy dokonywaniu oceny narażenia zawodowego na czynniki rakotwórcze uwzględnia się substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks Pracy oraz pierwotną lokalizację nowotworu i okres latencji; tym przepisem jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy. Zgodnie z tym rozporządzeniem - substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka zostały zaliczone do kategorii 1. Zgodnie z pismem nadesłanym przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia 22 maja 2015 r. ustalono, iż skarżący zatrudniony był na stanowisku odlewacz-wylewacz w latach 1989-2008 r., wykonywał obowiązki związane z obsługą pieca topielnego, którego wsad stanowił nie tylko czysty złom, ale również złom zanieczyszczony elementami gumowymi i plastikowymi. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy, do procesów technologicznych, w których dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym należą: produkcja auraminy, procesy technologiczne związane z narażeniem na działanie wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, obecnych w sadzy węglowej, smołach węglowych i pakach węglowych; procesy technologiczne związane z narażeniem na działanie pyłów, dymów i aerozoli tworzących się podczas rafinacji niklu i jego związków, produkcja alkoholu izopropylowego oraz prace związane z narażeniem na pył drewna twardego. Podane przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego czynności wykonywane przez zainteresowanego nie mieszczą się w liście wymienionej w rozporządzeniu. W procesach technologicznych nie stosowano produktów chemicznych, w których mogły występować substancje rakotwórcze dla układu krwiotwórczego. Aluminium nie jest także czynnikiem rakotwórczym, a w procesie produkcyjnym nie występowały rozpuszczalniki baru, chromu, fosforu, bitumy. Mieszaniny podawane w piśmie Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia 5 października 2015 r. (Pokal 3, Argon, Chlor, olej Gravex 913, olej Veco Emulex, Petrosol) nie należą do substancji o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka zaliczonych do kategorii 1. Wobec powyższego zdaniem jednostki orzeczniczej nie ma podstaw do uznania, że skarżący był narażony w środowisku pracy na czynniki uznane za rakotwórcze dla ludzi. Jednostka orzecznicza podaje, nawiązując do wcześniejszej opinii, że przewlekłe choroby mieloproliferacyjne są nowotworami układu krwiotwórczego, charakteryzującymi się klonalnym defektem komórki macierzystej, w wyniku którego dochodzi do nadmiernej produkcji jednego lub więcej typów nieprawidłowych dojrzałych komórek krwi. Podkreśla także, że z danych literaturowych wynika, że przyczyny rozpoznanej u skarżącego choroby są nieznane, jednakże nie opisywano udziału czynników chemicznych w etiologii choroby.

Jednocześnie PIS pismem z dnia 25 maja 2015 r. wezwał Spółkę B S.A. Oddział A w S do złożenia pisemnych wyjaśnień w przedmiocie wskazania rodzajów materiałów oraz związków chemicznych, które były lub mogły być zawarte w materiałach, z którymi kontakt miał skarżący oraz wskazania rodzaju związków chemicznych, jakie mogły się wydzielać w trakcie obróbki tych materiałów. W odpowiedzi z dnia 8 czerwca 2015 r. ww. Spółka wskazała, że używany do przetopu złom mógł znajdować się w osłonach plastikowych, był zanieczyszczony olejem, czy też środkami chemicznymi lub kwasami. Ponadto do zaprawy pieców topielnych stosowano zaprawę aluminiową bór.

PIS pismem z dnia 24 listopada 2015 r. zwrócił się do Ośrodka Medycyny Pracy o dodatkowe uzasadnienie orzeczenia lekarskiego nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór układu krwiotwórczego, wymieniony w poz. 17.3 wykazu chorób zawodowych.

W odpowiedzi z dnia 29 grudnia 2015 r., jednostka orzecznicza podała, że z całą pewnością można stwierdzić, że czynności wykonywane przez skarżącego na stanowisku pracy nie należą do tych wymienionych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy, do procesów technologicznych. W wyniku całego postępowania diagnostycznego nie udało się potwierdzić narażenia badanego na czynniki rakotwórcze dla układu krwiotwórczego. Ponadto przewlekłe zespoły mieloproliferacyjne według aktualnej wiedzy medycznej, w większości przypadków mają nieznaną przyczynę, a substancje chemiczne, na które był narażony skarżący, nie należą do czynników etiologicznych tych zespołów.

Na podstawie powyższych orzeczeń lekarskich i opinii uzupełniających oraz oceny narażenia zawodowego PIS w dniu 22 lutego 2016 r. wydał decyzję Nr [...], znak: [...] [...] o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej: nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór układu krwiotwórczego, wymienionej w poz. 17/3 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Na powyższą decyzję skarżący złożył odwołanie. WIS decyzją z dnia [...] 2016 r., znak: [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Ta z kolei została zaskarżona przez stronę do WSA w Krakowie.

Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 851/16 WSA w Krakowie uchylił decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 21 kwietnia 2016 r. znak: [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...] 2016 r., Nr [...], znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór układu krwiotwórczego, wymieniony w poz. 17.3 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż "postępowanie dotknięte było wadą procesową polegającą na przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie warunków środowiska pracy w sposób niepełny. Sąd nałożył na organy obowiązek wykonania zaleceń zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 495/14. W szczególności organa Państwowej Inspekcji Sanitarnej winny: zasięgnąć opinii specjalistów z odpowiednich dziedzin, którzy wykluczyliby możliwość zanieczyszczeń złomu środkami wskazanymi przez skarżącego i świadków, a także możliwość stosowania boraksu i innych, na które wskazywał skarżący i świadkowie, które to zanieczyszczenia i środki mogły być uznane za rakotwórcze u ludzi. Opinia specjalistów z odpowiednich dziedzin powinna również uwzględniać procesy technologiczne stosowane w pracy skarżącego, a więc ujawnić jakie związki mogły się wydzielać w procesie spalania zanieczyszczeń i środków, na które wskazywał skarżący i świadkowie. Zdaniem Sądu dopiero tak przeprowadzone postępowanie może doprowadzić do ewentualnego wykluczenia wystąpienia u środowisku pracy skarżącego czynników uznanych za rakotwórcze u ludzi".

Realizując wskazane powyżej zalecenia Sądu, PIS pismem z dnia 2 czerwca 2017 r. zawiadomił strony postępowania o toczącym się postępowaniu administracyjnym w przedmiocie choroby zawodowej skarżącego oraz wezwał ponownie świadków na przesłuchanie do siedziby Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej. Świadkowie zostali przesłuchani w dniach 18 i 20 lipca 2017 r. przy udziale strony.

Pismem z dnia 2 sierpnia 2017 r. organ I instancji zwrócił się do Spółki B S.A. Oddział A o zajęcie stanowiska w sprawie zakresu i sposobu wykonywanych przez skarżącego czynności. W odpowiedzi z dnia 25 sierpnia 2017 r. zakład podał opis procesu powstawania walcówki aluminiowej i stopowej wraz z wykazem materiałów, z którymi może mieć kontakt operator oraz kartami charakterystyk tych materiałów. PIS pismem z dnia 2 października 2017 r. ponownie zwrócił się do Spółki B S. A. Oddział A o przedłożenie oceny ryzyka zawodowego związanego z wykonywanymi czynnościami na poszczególnych stanowiskach pracy. W dniu 2 stycznia 2018 r. po kilku ponagleniach organ I instancji otrzymał odpowiedź. Z uwagi na brak niektórych dokumentów zwrócono się ponownie o ich przesłanie (pismo z dnia 16 stycznia 2018 r.), a także przesłanie adresu do doręczeń dla świadka tj. K. M. Pismem z dnia 12 lutego 2018 r. strona przesłała jedynie adres świadka, tym samym zaszła konieczność ponownego zwrócenia się do Spółki B S.A. Oddział A o przesłanie żądanej dokumentacji. Jednocześnie wezwano świadka K. M. na przesłuchanie (wezwanie przesłano także do wiadomości spółce B S.A. Oddział A oraz J. B.). Pismem z dnia 21 marca 2018 r. adw. B. S., reprezentująca ww. spółkę przedłożyła Instrukcje Klasyfikacji Złomu Dla Dostawców, po otrzymaniu której organ I instancji zwrócił się do firmy A. K. "M" o przedłożenie dokumentacji sporządzonej w procesie oceny jakości złomu odzwierciedlającej analizę jakościową obejmującą sprawdzanie składu chemicznego surowca oraz określenie poziomu jego zanieczyszczeń, na podstawie której złom zaszeregowany został do wyżej wymienionej grupy. Podobne pismo zostało złożone również do innych dostawców złomu.

PIS uzyskał informacje, iż poszczególni dostawcy nie dysponują dokumentacją, która potwierdzałaby jakość wykorzystywanego do produkcji surowca z uwagi na upływ 10 letniego okresu od realizacji dostaw złomu aluminiowego podmiotowi, na rzecz którego świadczył pracę skarżący. Zatem pismem z dnia 20 czerwca 2018 r. organ I instancji ponownie zwrócił się do Spółki B S.A. Oddział A z prośbą o udzielenie informacji, czy Spółka ta kiedykolwiek dokonywała analizy jakościowej wykorzystywanego do produkcji złomu, która odzwierciedlałaby jego skład chemiczny.

Spółka w piśmie z dnia 18 lipca 2018 r. poinformowała, że nie dysponuje taką dokumentacją, a z informacji uzyskanych w archiwum zakładowym Spółki B S.A. wynika, iż książki analiz chemicznych obejmujących dostawy surowca w latach 2007-2008 zostały zutylizowane. Informacje odnośnie prowadzonych analiz jakościowych stosowanego do produkcji surowca potwierdzili wezwani świadkowie.

W wyniku prowadzonego postępowania administracyjnego na podstawie zeznań świadków oraz dokumentacji z badań środowiska pracy dostarczonymi przez Spółkę B dniu 22 grudnia 2017 r. ustalono, ze skarżący podczas zatrudnienia w okresie od dnia 20 września 1989 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. w Spółce B S.A. Oddział A, S, ul. P, na stanowisku odlewacz -wylewacz wykonywał obowiązki związane z obsługą pieca topielnego, którego (według niego i dwóch świadków powołanych przez niego: M. U. i L. F.) wsad stanowił nie tylko czysty złom, ale również złom zanieczyszczony elementami gumowymi i plastikowymi (elementy chłodnic, transformatorów stacji elektrycznych z częściami plastikowymi, kable elektryczne izolowane gumami).

Skarżący pracował w ekspozycji na:

promieniowanie podczerwone, pochodzące od ciekłego aluminium, w czasie załadunku wsadu do pieca, ściągania zgarów. Nadto należy wskazać, iż zgodnie z Protokołem pomiarów skażeń promieniotwórczych z dnia 19 października 1994 r., opracowanego przez Oddział Ochrony Radiologicznej Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej, złom aluminiowy w zakresie dawek granicznych i wskaźników pochodnych określających zagrożenie promieniowaniem jonizującym, nie budził zastrzeżeń;

pyły zawierające wolną krystaliczną krzemionkę poniżej 2%. Jak wskazała Spółka

B S. A. pyły pochodziły z procesów technologicznych, zanieczyszczeń zawartych w złomie, z emisji wtórnej pyłu unoszonego przez środki transportu z posadzek, elementów konstrukcji);

c) czynniki chemiczne: fluorki, fluorowodór (emitowany wskutek stosowania soli rafinacyjnych do prowadzonego procesu produkcyjnego, zawierający w swoim składzie kriolit), składniki spalin w postaci CO, CO2, NO2, NO (podczas obsługi pieców, ściągania zgarów, ze spalania gazu w piecach topielnych i uwalniających się ze skrzyni z gorącymi zgarami), chlorowodór (podczas czyszczenia koła odlewniczego kwasem solnym).

Dodatkowo świadkowie powołani przez skarżącego wskazali, iż podczas produkcji stosowano: krzem, żelazo, boraks, sole topielne, magnez, mangan, chrom, azbest (mielony i w postaci płyt).

PPIS uznał, że zeznania ww. dwóch świadków pozostają w sprzeczności z zeznaniami Spółki B S. A. Oddział A i powołanego przez przedmiotowy zakład pracy świadka, tj. K. M., który był przełożonym skarżącego. Wobec powyższego PIS pismami z dnia 17 września 2018 r. zwrócił się ponownie o dodatkowe uzasadnienie wydanych orzeczeń lekarskich do Ośrodka Medycyny Pracy oraz do Instytutu Medycyny Pracy, prosząc jednocześnie o wskazanie, czy praca z wykorzystaniem zanieczyszczonego surowca - złomu aluminiowego oraz w kontakcie z czynnikami chemicznymi wskazanymi przez świadków powołanych przez skarżącego mogła spowodować powstanie choroby zawodowej u ww. w postaci nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi, nowotworu układu krwiotwórczego.

W odpowiedzi z dnia 4 grudnia 2018 r., znak: [...] Ośrodek Medycyny Pracy wyjaśnił, iż czynniki wskazane przez skarżącego oraz powołanych przez niego świadków, nie są klasyfikowane jako związki rakotwórcze dla ludzi kategorii I. Wyjątek stanowi azbest, który jest udowodnionym czynnikiem rakotwórczym dla ludzi, jednak zgodnie z wiedzą medyczną nie jest czynnikiem etiologicznym w rozwoju nowotworów układu krwiotwórczego.

W dniu 29 stycznia 2019 r. do PIS wpłynęła skarga skarżącego na przewlekłość postępowania. PIS pismem z dnia 31 stycznia 2019 r. przedstawił stanowisko w przedmiotowej sprawie oraz przekazał akta sprawy do rozpatrzenia przez Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego.

Pismem z dnia 12 lutego 2019 r. skarżący zwrócił się do PIS z wnioskiem o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego - lekarza z zakresu onkologii na okoliczność ustalenia przyczyn powstania u ww. złośliwego nowotworu układu krwiotwórczego, przesłuchanie w charakterze strony skarżącego na okoliczność zakresu czynności, jakie wykonywał podczas zatrudnienia w Hucie [...] w S. Pismem z dnia 21 lutego 2019 r. PIS poinformował wnioskodawcę, że nie posiada akt postępowania administracyjnego w sprawie choroby zawodowej skarżącego i nie może rozpatrzyć przedmiotowego wniosku do czasu zwrócenia dokumentacji przez Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego.

W dniu 27 lutego 2019 r. Wojewódzki Inspektor Sanitarny zwrócił akta sprawy, dotyczące postępowania w sprawie choroby zawodowej skarżącego informując jednocześnie, iż skarga w zakresie postawionych zarzutów na przewlekłe prowadzenie postępowania jest nieuzasadniona.

Pismem z dnia 20 marca 2019 r. PIS wezwał skarżącego do złożenia wyjaśnień w sprawie postępowania dotyczącego podejrzenia choroby zawodowej wymienionej pod poz. 17/3 wykazu chorób zawodowych. W dniu 31 lipca 2019 r. przesłuchano skarżącego w siedzibie Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej. Na wniosek strony przesłuchania dokonano w obecności P. W., ówczesnego pełnomocnika skarżącego. Podczas przesłuchania strona okazała dokumentację medyczną, którą pismem z dnia 2 sierpnia 2019 r. przekazano celem weryfikacji do jednostek orzeczniczych I i II stopnia.

Jednocześnie PIS pismem z dnia 20 marca 2019 r, znak: [...] zwrócił się do Konsultanta Krajowego z zakresu medycyny pracy lek. med. P. W., z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie choroby zawodowej skarżącego, by tym samym uzyskać potwierdzenie lub zaprzeczenie stanowiska prezentowanego przez jednostki orzecznicze I i II stopnia. O tym fakcie poinformowano również skarżącego. Należy wskazać, iż Konsultant Krajowy w dziedzinie medycyny pracy w piśmie z dnia 31 lipca 2019 r. podzielił stanowisko jednostek orzeczniczych I i II stopnia.

Pismem z dnia 19 sierpnia 2019 r. Instytut Medycyny Pracy poinformował, iż przekazane przez PIS dodatkowe informacje nie stanowią podstawy do zmiany wydanego orzeczenia, ponieważ czynniki chemiczne, na które był narażony w trakcie pracy skarżący nie zostały sklasyfikowane jako substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla człowieka, mogące spowodować zespół mielodysplastyczny. W dniu 17 września 2019 r. do PIS wpłynął wniosek skarżącego z dnia 10 września 2019 r. o przekazanie jego sprawy wraz z kompletem dokumentacji medycznej do innego Instytutu Medycyny Pracy w Polsce. PIS przedmiotowy wniosek przekazał do Ośrodka Medycyny Pracy, prosząc o dodatkową konsultację w jednostce orzeczniczej II stopnia.

Ośrodek Medycyny Pracy pismem z dnia 17 października 2019 r., znak: [...] wskazał, iż nie kwestionuje rozpoznania u pacjenta choroby nowotworowej układu krwiotwórczego pod postacią przewlekłego zespołu mieloproliferacyjnego z nadpłytkowością, jednak z uwagi na brak potwierdzonego narażenia zawodowego nie znajduje podstaw do uznania jego etiologii zawodowej. Wskazano, że przy ocenie narażenia zawodowego na czynniki rakotwórcze uwzględnia się lokalizację i okres latencji nowotworów. Dodatkowo uwzględniając złożoną etiologię i częstotliwość zachorowań na nowotwory złośliwe w Polsce do uznania nowotworu złośliwego za choroby zawodową, oprócz potwierdzenia narażenia na czynnik uznany za rakotwórczy dla ludzi w środowisku pracy, konieczne jest potwierdzenie, w co najmniej kilku badaniach epidemiologicznych, zwiększonego, w porównaniu z populacją ogólną, ryzyka zachorowań na nowotwór złośliwy, o takiej lokalizacji jak rozpoznany u pracownika. Spośród wymienionych czynników jedynie azbest jest zaliczony do kategorii l czynników rakotwórczych, jednak zgodnie z wiedzą medyczną nie jest on czynnikiem etiologicznym w powstawaniu nowotworu układu krwiotwórczego. Pozostałe znane substancje chemiczne takiego działania nie wykazują. Nadto Ośrodek Medycyny Pracy pismem z dnia 18 października 2019 r. poinformował, iż "obowiązujące przepisy nie nakładają na jednostkę orzeczniczą obowiązku wskazywania czynników pozazawodowych, a tym samym przeprowadzania pełnej diagnostyki mającej na celu ustalenie pozazawodowych przyczyn choroby nowotworowej". Jednocześnie wskazano iż jedyną jednostką orzeczniczą II stopnia w dziedzinie medycyny pracy na terenie Polski jest obecnie Instytut Medycyny Pracy. Instytut ten wydał już w sprawie choroby zawodowej skarżącego orzeczenie w trybie odwoławczym, a następnie wielokrotnie wypowiadał się w kwestii narażenia zawodowego. Postępowanie diagnostyczno-orzecznicze nie potwierdziło narażenia skarżącego na czynniki rakotwórcze dla układu krwiotwórczego. Ponadto przewlekle zespoły mieloproliferacyjny, według aktualnej wiedzy medycznej, w większości przypadków mają nieznaną przyczynę, a czynniki na które był narażony skarżący nie należą do czynników etiologicznych tych zespołów.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego PIS w dniu 23 stycznia 2020 r. wydał decyzję administracyjną nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, od której odwołanie złożył skarżący.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny prowadzący ponownie postępowanie odwoławcze w sprawie w dniu 1 lipca 2020 r. wystosował pismo do Instytutu Medycyny Pracy z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie narażenia zawodowego skarżącego na czynniki rakotwórcze powstałe podczas spalania zanieczyszczonego złomu. W odpowiedzi z dnia 24 lipca 2020 r. Instytut Medycyny Pracy podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie stwierdzając, iż obowiązujące przepisy prawa dotyczące chorób zawodowych stanowią, że nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową, jeśli powstał w następstwie działania czynników złośliwych występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze dla ludzi. Przy dokonywaniu oceny narażenia zawodowego na takie czynniki uwzględnia się substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w przepisach wydaniach na podstawie art. 233 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks Pracy oraz pierwotną lokalizację nowotworu i okres latencji. Dodatkowo uwzględniając złożoną etiologię i częstość zachorowania na nowotwory złośliwe w Polsce, do uznania nowotworu złośliwego za chorobę zawodową konieczne jest potwierdzenie, co najmniej w kilku badaniach epidemiologicznych zwiększonego w porównaniu z populacją ogólną, ryzyka zachorowania na nowotwór złośliwy o takiej lokalizacji, jak rozpoznany u pracownika. Należy ponownie podkreślić, że według przyjętych zasad orzeczniczych oraz obowiązujących przepisów prawnych za chorobę zawodową może być uznana jedynie choroba ujęta w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim (tj. przeważającym) prawdopodobieństwem, ze została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Jak wynika także z uzasadnienia wydanego orzeczenia, Instytut po dokonaniu analizy całości materiału dowodowego ponownie poinformował, że brak jest podstaw do zmiany wydanego orzeczenia lekarskiego nr [...] [...] z dnia 21 stycznia 2013 r., ponieważ czynniki chemiczne, na które był narażony w trakcie pracy skarżący, nie zostały sklasyfikowane jako substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka, mogące spowodować zespół mielodysplastyczny. Obowiązujące przepisy prawa dotyczące chorób zawodowych stanowią, że nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową, jeśli istnieje potwierdzone narażenie zawodowe na czynniki rakotwórcze mogące mieć związek z danym rodzajem nowotworu. W rozpatrywanym przypadku - w ocenie jednostki orzeczniczej - brak jest obiektywnych danych potwierdzających zatrudnienie skarżącego w warunkach ekspozycji na czynniki występujące w środowisku pracy, uznane za rakotwórcze u ludzi.

W dniu 8 września 2020 r. Wojewódzki Inspektor Sanitarny zwrócił się również o opinię w zakresie narażenia zarodowego skarżącego na czynniki rakotwórcze do Centralnego Instytutu Ochrony Pracy. W opinii z dnia 2 lutego 2021 r. jednostka badawcza wskazała, iż z przedstawionej analizy piśmiennictwa dotyczącego narażenia zawodowego na substancje rakotwórcze w procesie produkcji aluminium wynika, że nowotworami układu krwiotwórczego, które mogą powstać w następstwie działania substancji uznanych za rakotwórcze u ludzi występujące podczas wytwarzania aluminium z surowców wtórnych są: białaczka szpikowa i szpiczak mnogi. Wśród zdiagnozowanych chorób nowotworowych u pracowników zatrudnionych w procesach produkcji aluminium nie było przewlekłego zespołu mieloproliferacyjnego pod postacią nadpłytkowości. Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że na stanowiskach pracy skarżącego: odlewacz-wylewacz oraz operator maszyn i urządzeń odlewniczych mogły występować substancje rakotwórcze dla ludzi, ale żadna z nich nie była czynnikiem etiologicznym nowotworu złośliwego układu krwiotwórczego - przewlekłego zespołu mieloproliferacyjnego pod postacią nadpłytkowości.

W dniu 4 marca 2021 r. organ wysłał przedmiotową opinię Centralnego Instytutu Ochrony Pracy do jednostek orzeczniczych I i II szczebla diagnostycznego z prośbą o jego analizę oraz ewentualną weryfikację wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich.

W odpowiedzi z dnia 22 kwietnia 2021 r. Ośrodek Medycyny Pracy podał, iż nie znalazł postaw do zmiany wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia 27 listopada 2021 r. W świetle przedstawionego opracowania nie wykazano wzrostu zachorowalności na zespoły mieloproliferacyjne u pracowników zatrudnionych przy procesie wytapiania aluminium z surowców wtórnych zanieczyszczonych elementami gumowymi i plastikowymi, jak również nie wykazano narażenia na czynniki rakotwórcze, które zgodnie z aktualną wiedzą medyczną mogłyby skutkować powstaniem mieloproliferacyjnego pod postacią nadpłytkowości.

W odpowiedzi z dnia 22 maja 2021 r. Instytut Medycyny Pracy po dokonaniu ponownej analizy całości materiału dowodowego poinformował, iż nie znalazł podstaw do zmiany wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego nr [...] [...] z dnia 21 stycznia 2013 r. W uzasadnieniu podano, iż czynniki chemiczne, na które był narażony w trakcie pracy skarżący, nie zostały sklasyfikowane jako substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka, mogące spowodować zespół mielodysplastyczny.

Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2020, poz. 1320) za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Aby zatem doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie tej osoby powinno być wykazane w wykazie chorób zawodowych załączonym do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz powinno być spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Wydane na podstawie art. 237 § 1 pkt.3-6 i §11 ustawy - Kodeks pracy - rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1320 ze zm.) określa sposób i tryb postępowania dotyczący rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych. Osoba zainteresowana, której dotyczy podejrzenie, winna być skierowana na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej do właściwej jednostki orzeczniczej. Następstwem wykonanego tam badania jest orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej bądź o braku podstaw do jej rozpoznania wydane na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Bez wskazanych wyżej opinii lekarskich bądź sprzecznie z tymi opiniami organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, co nie oznacza zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny orzeczenia lekarskiego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. Organ nie może bowiem oprzeć swego rozstrzygnięcia w sprawie na opinii lekarskiej lakonicznej treści, nie zawierającej przekonującego i należytego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa.

Zgodnie z § 8 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu albo o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

W przedmiotowej sprawie orzekały jednostki właściwe do rozpoznania chorób zawodowych zgodnie z § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 cytowanego wyżej rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych tj. Ośrodek Medycyny Pracy oraz Instytut Medycyny Pracy - placówka naukowo-badawcza resortu zdrowia i opieki społecznej rozstrzygająca w sprawach spornych i wątpliwych. Obie jednostki orzekły o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej wymienionej w poz. 17.3 wykazu chorób zawodowych. Wojewódzki Inspektor Sanitarny, zgodnie z art. 10 k.p.a., pismem z dnia 13 maja 2021 r. zawiadomił strony o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. W odpowiedzi skarżący złożył w dniu 25 maja 2021 r. wniosek o dokładne ustalenie składu chemicznego złomu poddawanego spalaniu, jak również powołanie biegłego z zakresu chemii do ustalenia, czy związki chemiczne powstałe podczas procesu mogły spowodować nowotwór krwi.

Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w odwołaniu należy stwierdzić, iż skarżący w okresie swojej pracy nie był narażony na czynniki o udowodnionym działaniu rakotwórczym. Zgodnie z zaleceniami zawartymi w wyroku WSA uzupełniono ocenę narażenia zawodowego skarżącego, która nie wykazała narażenia zawodowego na czynniki rakotwórcze dla układu krwiotwórczego. Następnie PIS wystąpił o uzupełnienie orzeczeń lekarskich do dwóch jednostek orzeczniczych oraz Konsultanta Krajowego w dziedzinie Medycyny Pracy. Ich opinie wskazały, iż stwierdzony u skarżącego zespół mieloproliferacyjny, według aktualnej wiedzy medycznej, w większości przypadków ma nieznaną przyczynę. Dodatkowo Wojewódzki Inspektor Sanitarny wystąpił o opinie do Instytutu Medycyny Pracy i do Centralnego Instytutu Ochrony Pracy, które to jednostki również potwierdziły wcześniej wydane opinie o nieznanej etiologii przewlekłego zespołu mieloproliferacyjnego pod postacią nadpłytkowości.

Zgodnie z art. 2351 Kodeksu pracy przy rozpoznawaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. W stosunku do nowotworów złośliwych dodatkowo należy udowodnić, że czynnik rakotwórczy obecny w środowisku pracy jest zakwalifikowany do czynników uznanych za rakotwórcze dla ludzi (czyli należy do kategorii l klasyfikacji związków rakotwórczych) oraz że skutki jego działania biologicznego odpowiadają rodzajowi i lokalizacji stwierdzanego nowotworu. Oceny, czy dany czynnik ma udowodnione działanie rakotwórcze dla ludzi, dokonuje się na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1117 ze zm.). Zakwalifikowanie danej substancji/czynnika jako czynnika o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla ludzi jest dokonywane na podstawie analizy danych epidemiologicznych. Natomiast ocenę, jakie skutki zdrowotne może pociągać za sobą ekspozycja zawodowa na dany czynnik o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla ludzi, dokonuje się na podstawie analizy szeregu danych, w tym:

- kryteriów szacowania ryzyka zdrowotnego dla poszczególnych czynników rakotwórczych, opracowywanych przez Zespól Ekspertów ds. Aktualizacji Wykazu Czynników Rakotwórczych, powołany w roku 1993 przy Instytucie Medycyny Pracy. Informacje te są publikowane cyklicznie w postaci monografii "Wytyczne szacowania ryzyka zdrowotnego dla czynników rakotwórczych",

- doniesień literatury światowej na temat szacowania ryzyka zdrowotnego dla czynników rakotwórczych, opracowywanych przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC),

- cyklicznych szkoleń lekarzy orzekających w zakresie szacowania ryzyka zdrowotnego dla poszczególnych czynników rakotwórczych.

Organ podniósł, że z całą pewnością można stwierdzić, że czynności wykonywane przez skarżącego na stanowisku pracy nie należą do tych wymienionych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy, do procesów technologicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1117 ze zm.). W wyniku całego postępowania diagnostycznego nie udało się potwierdzić narażenia odwołującego się na czynniki rakotwórcze dla układu krwiotwórczego. Ponadto w przypadku przewlekłych zespołów mieloproliferacyjnych, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną przyczyna jest nieznana, a czynniki chemiczne, na które był narażony skarżący, nie należą do czynników etiologicznych tych zespołów.

Odnosząc się do wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu w postaci dokładnego zbadania stanu zdrowia na okoliczność ustalenia, czy stwierdzone narażenie zawodowe mogło przyczynić się do powstania choroby zawodowej, organ wyjaśnił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że to orzeczenie lekarskie wydane przez jednostki orzecznicze właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych jest opinią kwalifikowaną, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do rozpoznania odmiennego schorzenia. Orzeczenia lekarskie są obowiązkowym środkiem dowodowym, jaki musi zostać przeprowadzony w sprawach chorób zawodowych.

Organ przyjął, iż przeprowadzenie dowodu z kolejnego badania nie przyczyni się do wyjaśnienia sprawy, gdyż przedmiot wnioskowanej opinii pokrywa się z przedmiotem orzeczenia lekarskiego, które jest obowiązkowym środkiem dowodowym, jaki musi zostać przeprowadzony w sprawach dotyczących chorób zawodowych. Z tych względów zgłoszonego wniosku nie uwzględnił.

Odnosząc się do wniosku skarżącego z dnia 25 maja 2021 r. o przeprowadzenie dowodu w postaci powołania biegłego chemika do dokładnego ustalenia składu chemicznego złomu i substancji chemicznych wydzielających się w trakcie przetapiania, tut. Inspektor wyjaśnia, iż w tej kwestii opinię wiążącą wydał Centralny Instytut Ochrony Pracy w dniu 2 lutego 2021 r., który przeprowadził analizę chorób nowotworowych u pracowników zatrudnionych w procesach produkcji aluminium. Analiza wykazała brak występowania w tej grupie zawodowej choroby nowotworowej pod postacią: zespołu mieloproliferacyjnego pod postacią nadpłytkowości. Centralny Instytut Ochrony Pracy nie wykluczył, że na stanowiskach pracy skarżącego: odlewacz-wylewacz oraz operator maszyn i urządzeń odlewniczych mogły występować substancje rakotwórcze dla ludzi, ale żadna z nich nie była czynnikiem etiologicznym nowotworu złośliwego układu krwiotwórczego - przewlekłego zespołu mieloproliferacyjnego pod postacią nadpłytkowości.

Opinia Centralnego Instytutu Ochrony Pracy stanowi materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, który był udostępniony wszystkim stronom postępowania do zapoznania się przed wydaniem niniejszej decyzji.

Na powyższą decyzję wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący J. B. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji z dnia 21.06.2021 r. i przeprowadzenie dowodu z opinii lekarza onkologa na okoliczność, czy współspalanie wskazanych przez świadków substancji i przebywanie odwołującego się w tych warunkach w czasie pracy mogło z wysokim prawdopodobieństwem spowodować u niego schorzenie w postaci nowotworu układu krwiotwórczego wymienionego w poz. 17/3 wykazu chorób zawodowych.

Zdaniem skarżącego organ nie rozstrzygnął, mimo nakazu sądu, w dalszym ciągu rozbieżności pomiędzy danymi uzyskanymi w wywiadzie środowiskowym, a okolicznościami wykazanymi poprzez zeznania świadków, jak również nie przeprowadził analizy chemicznej. Wskazał jedynie, że wywiad środowiskowy dowodzi, że brak czynników rakotwórczych w środowisku pracy, gdy pozostają one w sprzeczności z zeznaniami świadków. Zaskarżona decyzja zdaniem skarżącego narusza w szczególności art. 7 i 77 k.p.a., jako że wydana decyzja pozostaje w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym, a w szczególności pominięto w całości wnioski płynące z zeznań świadków, jak również organ zaniechał dalszych czynności zmierzających do ustalenia, jakie rzeczywiście substancje spalano i jaki efekt w zakresie oceny narażenia zawodowego miałoby potwierdzenie spalania substancji, o których mówił skarżący i świadkowie, a które to substancje nie były wykazane przez zakład pracy w karcie narażenia zawodowego. Organ nie ustalił, pomimo nakazu Sądu przez osoby posiadające specjalistyczną wiedzę, jaki wpływ związki chemiczne zawarte w materiałach z którymi miał kontakt w trakcie wykonywania pracy, miały na powstanie u skarżącego złośliwego nowotworu krwi. Nie podano przyczyn powstania złośliwego nowotworu krwi. Nie przeprowadzono ponadto szczegółowej analizy technologii stosowanej podczas produkcji. W efekcie organ nie rozpoznał istoty sprawy i nie przeprowadził całościowo postępowania dowodowego. Zdaniem skarżącego należało ustalić, jaki byłby efekt takiego współspalania substancji rakotwórczych wskazanych przez świadków i czy mogło spalanie tych substancji, faktycznie rakotwórczych spowodować chorobę zawodową.

Skarżący zarzucił, że przeprowadzona ocena narażenia zawodowego w zakładach A została dokonana w oderwaniu od okoliczności ustalonych na podstawie zeznań świadków. W związku z tym przyjęcie, iż brak było czynników należących do kategorii l klasyfikacji związków rakotwórczych jest niezasadne. W dalszym ciągu organ nie bierze faktycznie pod uwagę okoliczności udowodnionych przez świadków. Poza sporem pozostaje, że stwierdzono u skarżącego chorobę wskazaną w poz. 17/3 wykazu chorób zawodowych w postaci raka krwi przewlekły zespół mieloproliferencyjny pod postacią nadpłytkowości.

W ocenie skarżącego zaistniałe i potwierdzone zeznaniami świadków okoliczności stanu faktycznego pozwalają uznać, iż w analizowanym stanie faktycznym faktyczny wsad do pieca odbiegał składem chemicznym od tego, jaki ustalono w zakładzie pracy. Arbitralnym było stwierdzenie organu, iż z danych na temat przebiegu pracy zawodowej i danych z oceny narażenia zawodowego wynika, że w procesach technologicznych nie stosowano rozpuszczalników baru, chromu, fosforów i bitumin, bo w tym względzie organ postępowania dowodowego nie prowadził. Fakt, że w literaturze podnosi się, że nie są znane przyczyny choroby, nie zwalnia organu z podjęcia prób dokonania ustaleń własnych w tym względzie w tym przy zastosowaniu opinii specjalisty w zakresie tej choroby. Fakt, iż substancje nie znajdują się w wykazie nie oznacza, że ich współspalanie nie może mieć cech rakotwórczości.

Skarżący podniósł, iż podczas wykonywania pracy w Hucie [...] w S występowały czynniki należące do kategorii l klasyfikacji związków rakotwórczych, z którym regularny i codzienny kontakt wywołuje powstanie choroby nowotworowej. Wskazał, iż podczas wykonywania obowiązków pracowniczych używany do przetopu złom znajdował w osłonach plastikowych, był zanieczyszczony olejem lub środkami chemicznymi. Do pieców topielnych dodawano szkodliwy dla zdrowia "boraks". Podczas wykonywania codziennych obowiązków miał również kontakt z azbestem.

Skarżący zarzucił, że organ administracyjny, mimo że był do tego zobowiązany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, nie ustalił istotnych okoliczności sprawy, a mianowicie:

czy złom używany do przetopu znajdował w osłonach plastikowych, był zanieczyszczony olejem lub środkami chemicznymi, a do pieców topielnych był dodawany "boraks";

jaki był skład związków chemicznych, które były zawarte w materiałach, z którymi miał kontakt w trakcie wykonywania pracy,

jakie związki chemiczne były w elementach chłodnic, kabli elektrycznych i jakie związki mogły wydzielać się w trakcie obróbki w procesie technologicznym, przy którym pracował.

Skarżący podniósł, że nie dokonano konfrontacji stanowiska zakładu pracy ze stanowiskiem świadków, którzy potwierdzali, iż używany do przetopu złom znajdował w osłonach plastikowych, był zanieczyszczony olejem lub środkami chemicznymi, a do pieców topielnych był dodawany "boraks".

Zdaniem skarżącego choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, które występowały w środowisku pracy oraz powstała w związku ze sposobem wykonywania przez mnie pracy. Z całokształtu okoliczności sprawy wynika związek przyczynowy pomiędzy schorzeniem, które znajduje się w wykazie chorób zawodowych załączonym do rozporządzenia, a występowaniem w środowisku pracy czynników szkodliwych dla zdrowia.

Skarżący zarzucił, że zaniechano skontrolowania opinii lekarskich pod kątem oceny, czy przedstawione opinie przekonująco i wyczerpująco wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, jak również nie ustalił składu chemicznego materiałów, z którymi skarżący miał kontakt w trakcie wykonywania pracy.

Organ zdaniem skarżącego nie ustalił także, jakie dokładnie związki chemiczne były w elementach chłodnic, kabli elektrycznych i jakie związki mogły wydzielać się w trakcie obróbki w procesie technologicznym, przy którym pracował skarżący.

Brak ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności, w tym brak dokładnego ustalenia, jaki był skład związków chemicznych, które były zawarte w materiałach, z którymi miał kontakt w trakcie wykonywania pracy, jakie związki chemiczne były w elementach chłodnic, kabli elektrycznych i jakie związki mogły wydzielać się w trakcie obróbki w procesie technologicznym, przy którym pracował, prowadzi do konkluzji, iż nie da się rzetelnie i wiarygodnie stwierdzić braku występowania u skarżącego choroby zawodowej.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie są związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.

Zgodnie z art. 235 ¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. z 2020 r., 1320 ze zm., dalej powoływanej jako "k.p.") za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Pojęcie "choroby zawodowej" jest więc pojęciem prawnym, posiadającym ustawową definicję. Z powołanego przepisu wynika, iż dla uznania choroby za chorobę zawodową konieczne jest, aby rozpoznane schorzenie figurowało w wykazie chorób zawodowych oraz, aby istniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy powstałymi objawami chorobowymi, a warunkami, w jakich pracownik świadczył pracę, ustalony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Choroba zawodowa jako pojęcie prawne odnosi się zatem do zachorowania pozostającego w związku przyczynowo-skutkowym z wykonywaną pracą.

W myśl art. 235 ² k. p. rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, jednak pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest specyficznym postępowaniem administracyjnym, a regulacje procesowe zawarte w Kodeksie pracy i rozporządzeniu stanowią lex specialis wobec przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia, właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje wnioskodawcę, którego podejrzenie dotyczy, na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, do jednostki orzeczniczej, o której mowa w § 5 ust. 2. Następnie lekarz tej jednostki na podstawie przeprowadzonych badań, dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). W § 6 ust. 2 zostały wymienione czynniki, które lekarz orzecznik winien uwzględnić przy dokonaniu oceny narażenia zawodowego, w szczególności w odniesieniu do sposobu wykonywania pracy – określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego. Należy zwrócić uwagę, że to uprawniona jednostka diagnostyczno-orzecznicza ocenia, czy dysponuje pełnym materiałem lekarskim pozwalającym na wydanie orzeczenia w sprawie istnienia podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Pracownik badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia (§ 7 ust. 1).

Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika. W przypadku, gdy właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może zażądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, uzupełnienia orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia materiału dowodowego (§ 8 ust. 2). W razie uznania, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji to inspektor sanitarny decyduje o sposobie uzupełnienia materiału dowodowego poprzez podjęcie jednej lub kilku wymienionych w nim czynności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. (wyrok NSA z 22.06.2020 r., II OSK 3694/19, CBOSA). Bez opinii bądź sprzecznie z tą opinią, organ administracji nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby zawodowej. Nie oznacza to oczywiście zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 kpa (por. wyrok NSA z 22.06.2020 r., II OSK 3694/19, CBOSA).

Podstawowym, ale nie jedynym warunkiem rozpoznania choroby zawodowej jest pozytywna opinia lekarska wydana w trybie określonym w rozporządzeniu. Trzeba podkreślić, że możliwa jest kontrola oraz podważenie opinii lekarskich, ale w ograniczonym zakresie. Organ jest związany opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej. Wiedzy tej nie posiadają bowiem organy administracyjne czy też sądy, zatem nie mogą samodzielnie podważać opinii specjalistów. W przypadku, gdy orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem, organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej, nie jest zatem uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich wydanych przez jednostki organizacyjne uprawnione do rozpoznania chorób zawodowych, ani też dokonania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 335/10, CBOSA, tak też wyrok NSA z 18 listopada 2020 r., II OSK 2269/18, CBOSA).

W niniejszej sprawie należy mieć na uwadze, iż organy prowadziły ponownie postępowanie po uchyleniu decyzji Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2016 r. znak: [...] oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia [...] 2016 r., Nr [...], znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór układu krwiotwórczego, wymieniony w poz. 17.3 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 12 stycznia 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 851/16. Sąd w uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał w szczególności, iż "postępowanie dotknięte było wadą procesową polegającą na przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie warunków środowiska pracy w sposób niepełny. Sąd nałożył na organy obowiązek wykonania zaleceń zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 495/14. W szczególności organa Państwowej Inspekcji Sanitarnej winny: zasięgnąć opinii specjalistów z odpowiednich dziedzin, którzy wykluczyliby możliwość zanieczyszczeń złomu środkami wskazanymi przez skarżącego i świadków, a także możliwość stosowania boraksu i innych, na które wskazywał skarżący i świadkowie, które to zanieczyszczenia i środki mogły być uznane za rakotwórcze u ludzi. Opinia specjalistów z odpowiednich dziedzin powinna również uwzględniać procesy technologiczne stosowane w pracy skarżącego, a więc ujawnić jakie związki mogły się wydzielać w procesie spalania zanieczyszczeń i środków, na które wskazywał skarżący i świadkowie. Zdaniem Sądu dopiero tak przeprowadzone postępowanie może doprowadzić do ewentualnego wykluczenia wystąpienia u środowisku pracy skarżącego czynników uznanych za rakotwórcze u ludzi". Zasadnicze znaczenie dla oceny legalności wydanych w sprawie niniejszej decyzji na zatem ustalenie, czy organy zrealizowały powyższe wytyczne co do zakresu postępowania administracyjnego.

Należy stwierdzić, że PIS ponownie przesłuchał świadków M. U. (k. 75 akt administracyjnych) i L. F. (k. 74 akt administracyjnych).

Pismem z dnia 2 sierpnia 2017 r. (k. 77) organ I instancji zwrócił się do Spółki B S.A. Oddział A o zajęcie stanowiska w sprawie zakresu i sposobu wykonywanych przez skarżącego czynności. W piśmie z dnia 22 sierpnia 2017 r. (k. 78) zakład podał opis procesu powstawania walcówki aluminiowej i stopowej wraz z wykazem materiałów, z którymi może mieć kontakt operator oraz kartami charakterystyk tych materiałów. PIS pismem z dnia 2 października 2017 r. (k. 79) ponownie zwrócił się do Spółki B S. A. Oddział A o przedłożenie oceny ryzyka zawodowego związanego z wykonywanymi czynnościami na poszczególnych stanowiskach pracy. Odpowiedź została udzielona w piśmie z dnia 22 grudnia 2017 r. (k. 84). Z uwagi na brak niektórych dokumentów zwrócono się ponownie o ich przesłanie (pismo z dnia 16 stycznia 2018 r.; k. 85). W dniu 28 marca 2018 r. został przesłuchany świadek K. M. (protokół k. 90).

PIS uzyskał informacje, iż poszczególni dostawcy nie dysponują dokumentacją, która potwierdzałaby jakość wykorzystywanego do produkcji surowca z uwagi na upływ 10 letniego okresu od realizacji dostaw złomu aluminiowego podmiotowi, na rzecz którego świadczył pracę skarżący. Zatem pismem z dnia 20 czerwca 2018 r. (k. 118) organ I instancji ponownie zwrócił się do Spółki B S.A. Oddział A z prośbą o udzielenie informacji, czy Spółka ta kiedykolwiek dokonywała analizy jakościowej wykorzystywanego do produkcji złomu, która odzwierciedlałaby jego skład chemiczny.

Spółka w piśmie z dnia 18 lipca 2018 r. (k. 120) poinformowała, że nie dysponuje taką dokumentacją, a z informacji uzyskanych w archiwum zakładowym Spółki B S.A. wynika, iż książki analiz chemicznych obejmujących dostawy surowca w latach 2007-2008 zostały zutylizowane.

W wyniku prowadzonego postępowania administracyjnego na podstawie zeznań świadków oraz dokumentacji z badań środowiska pracy dostarczonymi przez Spółkę B dniu 22 grudnia 2017 r. organ ustalił, że skarżący podczas zatrudnienia w okresie od dnia 20 września 1989 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. w Spółce B S.A. Oddział A, S, ul. P, na stanowisku odlewacz-wylewacz wykonywał obowiązki związane z obsługą pieca topielnego, którego (według niego i dwóch świadków powołanych przez niego: M. U. i L. F.) wsad stanowił nie tylko czysty złom, ale również złom zanieczyszczony elementami gumowymi i plastikowymi (elementy chłodnic, transformatorów stacji elektrycznych z częściami plastikowymi, kable elektryczne izolowane gumami).

Zgodnie z ustaleniami poczynionymi w postępowaniu administracyjnym skarżący pracował w ekspozycji na:

promieniowanie podczerwone, pochodzące od ciekłego aluminium, w czasie załadunku wsadu do pieca, ściągania zgarów. Nadto należy wskazać, iż zgodnie z Protokołem pomiarów skażeń promieniotwórczych z dnia 19 października 1994 r., opracowanego przez Oddział Ochrony Radiologicznej Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej, złom aluminiowy w zakresie dawek granicznych i wskaźników pochodnych określających zagrożenie promieniowaniem jonizującym, nie budził zastrzeżeń;

pyły zawierające wolną krystaliczną krzemionkę poniżej 2%. Jak wskazała Spółka

B S. A. pyły pochodziły z procesów technologicznych, zanieczyszczeń zawartych w złomie, z emisji wtórnej pyłu unoszonego przez środki transportu z posadzek, elementów konstrukcji);

c) czynniki chemiczne: fluorki, fluorowodór (emitowany wskutek stosowania soli rafinacyjnych do prowadzonego procesu produkcyjnego, zawierający w swoim składzie kriolit), składniki spalin w postaci CO, CO2, NO2, NO (podczas obsługi pieców, ściągania zgarów, ze spalania gazu w piecach topielnych i uwalniających się ze skrzyni z gorącymi zgarami), chlorowodór (podczas czyszczenia koła odlewniczego kwasem solnym).

Dodatkowo świadkowie powołani przez skarżącego wskazali, iż podczas produkcji stosowano: krzem, żelazo, boraks, sole topielne, magnez, mangan, chrom, azbest (mielony i w postaci płyt).

Zdaniem Sądu powyższe ustalenia są prawidłowe, a organ trafnie ocenił, że zeznania świadków M. U. i L. F. pozostają w sprzeczności z zeznaniami Spółki B S. A. Oddział A i powołanego przez przedmiotowy zakład pracy świadka K. M., który był przełożonym skarżącego.

Mając na uwadze zgromadzony dodatkowy materiał dowodowy PIS zwrócił się ponownie o dodatkowe uzasadnienie wydanych orzeczeń lekarskich do Ośrodka Medycyny Pracy oraz do Instytutu Medycyny Pracy, prosząc jednocześnie o wskazanie, czy praca z wykorzystaniem zanieczyszczonego surowca - złomu aluminiowego oraz w kontakcie z czynnikami chemicznymi wskazanymi przez świadków powołanych przez skarżącego mogła spowodować powstanie choroby zawodowej u skarżącego w postaci nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi, nowotworu układu krwiotwórczego.

W odpowiedzi z dnia 4 grudnia 2018 r., znak: [...] (k. 137) Ośrodek Medycyny Pracy stwierdził, iż czynniki wskazane przez skarżącego oraz powołanych przez niego świadków nie są klasyfikowane jako związki rakotwórcze dla ludzi I kategorii rakotwórczości. Wyjątek stanowi azbest, który jest udowodnionym czynnikiem rakotwórczym dla ludzi, jednak zgodnie z wiedzą medyczną nie jest czynnikiem etiologicznym w rozwoju nowotworów układu krwiotwórczego. W związku z tym Ośrodek Medycyny Pracy nie znalazł podstaw do zmiany treści orzeczenia nr [...].

Pismem z dnia 12 lutego 2019 r. skarżący zwrócił się do PIS z wnioskiem o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego - lekarza z zakresu onkologii na okoliczność ustalenia przyczyn powstania u ww. złośliwego nowotworu układu krwiotwórczego, przesłuchanie w charakterze strony skarżącego na okoliczność zakresu czynności, jakie wykonywał podczas zatrudnienia w Hucie [...] w S.

Pismem z dnia 20 marca 2019 r. PIS wezwał skarżącego do złożenia wyjaśnień w sprawie postępowania dotyczącego podejrzenia choroby zawodowej wymienionej pod poz. 17/3 wykazu chorób zawodowych. W dniu 31 lipca 2019 r. przesłuchano skarżącego w siedzibie Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej. Na wniosek strony przesłuchania dokonano w obecności P. W., ówczesnego pełnomocnika skarżącego. Podczas przesłuchania strona okazała dokumentację medyczną, którą pismem z dnia 2 sierpnia 2019 r. przekazano celem weryfikacji do jednostek orzeczniczych I i II stopnia.

Jednocześnie PIS pismem z dnia 20 marca 2019 r, znak: [...] zwrócił się do Konsultanta Krajowego z zakresu medycyny pracy lek. med. P. W., z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie choroby zawodowej skarżącego, by tym samym uzyskać potwierdzenie lub zaprzeczenie stanowiska prezentowanego przez jednostki orzecznicze I i II stopnia. Konsultant Krajowy w dziedzinie medycyny pracy w piśmie z dnia 31 lipca 2019 r. (k. 163) podzielił stanowisko jednostek orzeczniczych I i II stopnia wskazując w szczególności, że narażenie zawodowe opisane w dokumentacji skarżącego nie mogło spowodować choroby zawodowej wymienionej w pozycji 17/3 nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi – nowotwór układu krwiotwórczego – przewlekły zespół mieloproliferacyjny pod postacią nadpłytkowości.

Pismem z dnia 19 sierpnia 2019 r. (k. 166) Instytut Medycyny Pracy poinformował, iż przekazane przez PIS dodatkowe informacje nie stanowią podstawy do zmiany wydanego orzeczenia, ponieważ czynniki chemiczne, na które był narażony w trakcie pracy skarżący nie zostały sklasyfikowane jako substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla człowieka, mogące spowodować zespół mielodysplastyczny.

Pismem z dnia 10 września 2019 r. skarżący wniósł o przekazanie jego sprawy wraz z kompletem dokumentacji medycznej do innego Instytutu Medycyny Pracy w Polsce. PIS przedmiotowy wniosek przekazał do Ośrodka Medycyny Pracy, wnosząc o dodatkową konsultację w jednostce orzeczniczej II stopnia (pismo k. 169).

Ośrodek Medycyny Pracy pismem z dnia 17 października 2019 r., znak: [...] (k. 172) wskazał, iż nie kwestionuje rozpoznania u pacjenta choroby nowotworowej układu krwiotwórczego pod postacią przewlekłego zespołu mieloproliferacyjnego z nadpłytkowością, jednak z uwagi na brak potwierdzonego narażenia zawodowego nie znajduje podstaw do uznania jego etiologii zawodowej. Nadto wskazano, że przy ocenie narażenia zawodowego na czynniki rakotwórcze uwzględnia się lokalizację i okres latencji nowotworów. Dodatkowo uwzględniając złożoną etiologię i częstotliwość zachorowań na nowotwory złośliwe w Polsce do uznania nowotworu złośliwego za choroby zawodową, oprócz potwierdzenia narażenia na czynnik uznany za rakotwórczy dla ludzi w środowisku pracy, konieczne jest potwierdzenie, w co najmniej kilku badaniach epidemiologicznych, zwiększonego, w porównaniu z populacją ogólną, ryzyka zachorowań na nowotwór złośliwy, o takiej lokalizacji jak rozpoznany u pracownika. Spośród wymienionych czynników jedynie azbest jest zaliczony do kategorii l czynników rakotwórczych, jednak zgodnie z wiedzą medyczną nie jest on czynnikiem etiologicznym w powstawaniu nowotworu układu krwiotwórczego. Pozostałe znane substancje chemiczne takiego działania nie wykazują. Ośrodek Medycyny Pracy kolejnym pismem z dnia 18 października 2019 r. (k. 173) poinformował, iż "obowiązujące przepisy nie nakładają na jednostkę orzeczniczą obowiązku wskazywania czynników pozazawodowych, a tym samym przeprowadzania pełnej diagnostyki mającej na celu ustalenie pozazawodowych przyczyn choroby nowotworowej". Jednocześnie wskazano iż jedyną jednostką orzeczniczą II stopnia w dziedzinie medycyny pracy na terenie Polski jest obecnie Instytut Medycyny Pracy, który wydał już w sprawie choroby zawodowej skarżącego orzeczenie w trybie odwoławczym, a następnie wielokrotnie wypowiadał się w kwestii narażenia zawodowego. Postępowanie diagnostyczno-orzecznicze nie potwierdziło narażenia skarżącego na czynniki rakotwórcze dla układu krwiotwórczego. Ponadto przewlekle zespoły mieloproliferacyjny, według aktualnej wiedzy medycznej, w większości przypadków mają nieznaną przyczynę, a czynniki na które był narażony skarżący nie należą do czynników etiologicznych tych zespołów.

W postępowaniu odwoławczym Wojewódzki Inspektor Sanitarny pismem z dnia 1 lipca 2020 r. zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie narażenia zawodowego skarżącego na czynniki rakotwórcze powstałe podczas spalania zanieczyszczonego złomu. W odpowiedzi z dnia 24 lipca 2020 r. Instytut Medycyny Pracy podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie stwierdzając, iż obowiązujące przepisy prawa dotyczące chorób zawodowych stanowią, że nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową, jeśli powstał w następstwie działania czynników złośliwych występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze dla ludzi. Przy dokonywaniu oceny narażenia zawodowego na takie czynniki uwzględnia się substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w przepisach wydaniach na podstawie art. 233 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks Pracy oraz pierwotną lokalizację nowotworu i okres latencji. Dodatkowo uwzględniając złożoną etiologię i częstość zachorowania na nowotwory złośliwe w Polsce, do uznania nowotworu złośliwego za chorobę zawodową konieczne jest potwierdzenie, co najmniej w kilku badaniach epidemiologicznych zwiększonego w porównaniu z populacją ogólną, ryzyka zachorowania na nowotwór złośliwy o takiej lokalizacji, jak rozpoznany u pracownika. Podkreślono, że według przyjętych zasad orzeczniczych oraz obowiązujących przepisów prawnych za chorobę zawodową może być uznana jedynie choroba ujęta w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim (tj. przeważającym) prawdopodobieństwem, ze została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Instytut stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany wydanego orzeczenia lekarskiego nr [...] [...] z dnia 21 stycznia 2013 r., ponieważ czynniki chemiczne, na które był narażony w trakcie pracy skarżący, nie zostały sklasyfikowane jako substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka, mogące spowodować zespół mielodysplastyczny. Obowiązujące przepisy prawa dotyczące chorób zawodowych stanowią, że nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową, jeśli istnieje potwierdzone narażenie zawodowe na czynniki rakotwórcze mogące mieć związek z danym rodzajem nowotworu. W rozpatrywanym przypadku - w ocenie jednostki orzeczniczej - brak jest obiektywnych danych potwierdzających zatrudnienie skarżącego w warunkach ekspozycji na czynniki występujące w środowisku pracy, uznane za rakotwórcze u ludzi.

W dniu 8 września 2020 r. Wojewódzki Inspektor Sanitarny zwrócił się również o opinię w zakresie narażenia zarodowego skarżącego na czynniki rakotwórcze do Centralnego Instytutu Ochrony Pracy. W opinii z dnia 2 lutego 2021 r. jednostka badawcza wskazała, iż z przedstawionej analizy piśmiennictwa dotyczącego narażenia zawodowego na substancje rakotwórcze w procesie produkcji aluminium wynika, że nowotworami układu krwiotwórczego, które mogą powstać w następstwie działania substancji uznanych za rakotwórcze u ludzi występujące podczas wytwarzania aluminium z surowców wtórnych są: białaczka szpikowa i szpiczak mnogi. Wśród zdiagnozowanych chorób nowotworowych u pracowników zatrudnionych w procesach produkcji aluminium nie było przewlekłego zespołu mieloproliferacyjnego pod postacią nadpłytkowości. Należy uznać, że na stanowiskach pracy skarżącego: odlewacz-wylewacz oraz operator maszyn i urządzeń odlewniczych mogły występować substancje rakotwórcze dla ludzi, ale żadna z nich nie była czynnikiem etiologicznym nowotworu złośliwego układu krwiotwórczego - przewlekłego zespołu mieloproliferacyjnego pod postacią nadpłytkowości.

W dniu 4 marca 2021 r. organ wysłał przedmiotową opinię Centralnego Instytutu Ochrony Pracy do jednostek orzeczniczych I i II szczebla diagnostycznego z prośbą o jego analizę oraz ewentualną weryfikację wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich.

W odpowiedzi z dnia 22 kwietnia 2021 r. Ośrodek Medycyny Pracy podał, iż nie znalazł postaw do zmiany wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia 27 listopada 2021 r. W świetle przedstawionego opracowania nie wykazano wzrostu zachorowalności na zespoły mieloproliferacyjne u pracowników zatrudnionych przy procesie wytapiania aluminium z surowców wtórnych zanieczyszczonych elementami gumowymi i plastikowymi, jak również nie wykazano narażenia na czynniki rakotwórcze, które zgodnie z aktualną wiedzą medyczną mogłyby skutkować powstaniem mieloproliferacyjnego pod postacią nadpłytkowości.

W odpowiedzi z dnia 22 maja 2021 r. Instytut Medycyny Pracy poinformował, iż nie znalazł podstaw do zmiany wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego nr [...] [...] z dnia 21 stycznia 2013 r. W uzasadnieniu podano, iż czynniki chemiczne, na które był narażony w trakcie pracy skarżący, nie zostały sklasyfikowane jako substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka, mogące spowodować zespół mielodysplastyczny.

Jak wynika z przedstawionego wyżej zestawienia dokonywanych w sprawie przez organy administracyjne czynności sprawa choroby zawodowej skarżącego była wielokrotnie konsultowana w uprawnionych jednostkach orzeczniczych, również pod kątem rodzaju wykonywanych czynności i zgłaszanych przez skarżącego zastrzeżeń. W toku postępowania jednostki orzecznicze ustosunkowywały się do pism formułowanych przez skarżącego i podnoszonych przez niego zarzutów.

Należy podkreślić, że do zadań jednostek orzeczniczych nie należy prowadzenie badań mających na celu ustalenie pozazawodowych przyczyn schorzenia. Jednostki te nie prowadzą diagnostyki w kierunku wskazania przyczyn choroby zdiagnozowanej u danego pacjenta, lecz badają, czy choroba może mieć etiologię zawodową.

Podkreślić należy, iż rozpoznanie schorzenia widniejącego w wykazie chorób zawodowych nie jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia choroby zawodowej. Ustalenie czy występuje związek przyczynowy między warunkami pracy a chorobą zawodową musi być oparty na orzeczeniu lekarskim. Wymaga to wiedzy specjalistycznej, która uzasadniała wprowadzenie szczególnej regulacji opierającej ustalenia stanu faktycznego na podstawie orzeczenia lekarskiego, a nie podjęcia przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej samodzielnych ustaleń. Trzeba wskazać, że organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich (por. wyrok NSA z 12 lipca 2016 r., sygn. II OSK 2688/14, LEX nr 2102218 i powołane w nim orzecznictwo).

W niniejszej sprawie jednostki orzecznicze w orzeczeniach lekarskich i opiniach uzupełniających konsekwentnie podtrzymywały stanowisko o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej pod postacią nowotworu układu krwiotwórczego, wymienionej w poz. 17.3 wykazu chorób zawodowych. Obie jednostki orzecznicze, pomimo rozpoznania schorzenia pod postacią nowotworu układu krwiotwórczego, nie uznały jego zawodowej etiologii. W uzasadnieniu opinii konsekwentnie wskazywały, że w stosunku do chorób nowotworowych typu złośliwego istnieje dodatkowe kryterium w postaci udowodnienia narażenia na czynniki występujące w środowisku pracy, które są uznane za rakotwórcze dla ludzi (należą do kategorii I klasyfikacji związków rakotwórczych).

Sąd stwierdził, że opinie jednostek orzeczniczych były wydane we właściwej formie, kompletne, uzasadnione i wydane przez uprawnione osoby. W rezultacie organy, ani Sąd nie miały podstaw aby zakwestionować wydane orzeczenia i przyjęte w nich stwierdzenie o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej.

Sąd nie dopatrzył się w postępowaniu organów I i II instancji naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego.

W tym stanie rzeczy na mocy art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.