Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 507/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 234 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2021 poz 2233
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.

SENTENCJA

Dnia 29 listopada 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor sądowy WSA Robert Talaga Protokolant: sekr. sąd. Agnieszka Kosakowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2022 roku sprawy ze skargi K.M. i M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 19 maja 2022 r . nr [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji nakazującej przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżących kwotę 797 ,- ( siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 19 maja 2022r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. na podstawie art. 1, 17 ust. 1, 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2018r., poz. 570), art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021, poz. 735) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 16 marca 2022r. ([...]) odmawiającą wydania decyzji nakazującej przywrócenie poprzedniego stanu wody na gruncie lub wykonania urządzeń wodnych zapobiegających szkodom w postępowaniu wszczętym na wniosek Pana K. M. zam. w K. przy ul. [...].

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

K. M. (skarżący), reprezentowany przez fachowego pełnomocnika 20.05.2021r wystąpił z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływającego na jego nieruchomość położoną przy ul. [...] (działka nr [...]), poprzez nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego. Organ przeprowadził oględziny terenu nieruchomości położonej przy ul. [...], działka nr [...], obręb ewidencyjny [...]. Na podstawie przeprowadzonych oględzin nie stwierdzono celowego wywyższenia terenu działki nr [...], obręb ewidencyjny [...], w stosunku do sąsiednich działek. Organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. SKO postanowienie to uchyliło. Organ I instancji 1.09.2021r. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania. Celem postępowania było zbadanie czy W. R. (dalej: uczestniczka) właścicielka nieruchomości, sąsiadującej z nieruchomością K. M., zmieniła kierunek i natężenie odpływu wód opadowych lub roztopowych poprzez zmiany ukształtowania terenu lub inne zmiany generujące spływ wód opadowych lub roztopowych na teren nieruchomości K. M..

Organ podał, że właścicielem działki nr [...], obręb ewidencyjny [...] jest W. R., natomiast właścicielem działki nr [...], obręb ewidencyjny [...] jest K. M. i M. M.. Nieruchomość K. M. położona jest poniżej nieruchomości sąsiedniej należącej do W. R.. Różnica poziomu gruntu pomiędzy posesjami wynosi ok. 0,5 m. Kierunek spływu tych wód nie odbiega od kierunku naturalnego w tym rejonie, a więc nie został on zmieniony w sposób celowy. Spływ wód opadowych lub roztopowych jest zgodny z istniejącym ukształtowaniem terenu, ponieważ na działkach sąsiednich można zaobserwować nachylenie terenu w kierunku [...]. Nieruchomość należąca do W. R., to jest działka nr [...], obręb ewidencyjny [...], nie jest utwardzona na całej swej powierzchni. Powierzchnia zabudowy działki wynosi ok. 58%, a powierzchnia biologicznie czynna ok. 42%, co jest zgodne z § 39 i § 40 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z dnia 12 kwietnia 2002 roku (Dz. U. z 2019r. poz.1065 ze zm.). Powierzchnia biologicznie czynna pozwala wchłaniać wody opadowe lub roztopowe przez środowisko glebowe. Działanie takie jest słuszne w swoich skutkach i zostało sensownie wprowadzone, gdyż ograniczanie powierzchni sztucznie uszczelnionych wkomponowuje się w ochronę środowiska i właściwy obieg wody w przyrodzie, co jest podkreślane w unijnych aktach prawnych związanych ze środowiskiem naturalnym oraz przepisach krajowych. Mając na uwadze podnoszoną przez K. M. kwestię rowu przebiegającego przez działkę nr [...], obręb ewidencyjny [...] należącą do W. R. organ podał, że z posiadanych przez Wydział Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska Urzędu Miasta K. informacji wynika, iż zarurowanie i przykrycie ww. rowu miało miejsce w latach 70. ubiegłego wieku w trakcie powstawania osiedla C..

Charakter ukształtowania powierzchni działki nr [...], obręb ewidencyjny [...] stanowiącą własność K. M. wskazuje na to, że skarpa na działce została podcięta w celu wyrównania terenu pod budynek mieszkalny co spowodowało jednocześnie obniżenie terenu działki nr [...], obręb ewidencyjny [...]. Z oględzin w terenie została sporządzona dokumentacja fotograficzna, która potwierdza podcięcie skarpy w celu wyrównania terenu, co także widoczne jest na działkach sąsiednich. Na działce sąsiadującej z działką K. M. wybudowano na skarpie schody, co jest widoczne i jest potwierdzeniem podcięcia skarpy i jednocześnie zaniżeniem terenu.

Mimo przeprowadzenia oględzin z udziałem pełnomocnika K. M., zarówno na działce, będącej jego własnością, jak i na działce sąsiedniej, nie stwierdzono przemieszczania się wód opadowych lub roztopowych z działki sąsiedniej wprost na działkę Pana K. M.. Przeprowadzone kolejne oględziny przez osoby biorące w nich udział nie wniosły nowych okoliczności do sprawy. Z ustaleń prowadzonego postępowania w przedmiocie sprawy nie stwierdzono, aby właściciel gruntu sąsiadującego z nieruchomością K. M. wykonał jakiekolwiek czynności skutkujące skierowaniem wód opadowych lub roztopowych na tę nieruchomość. Organ podał, że w 2018r. ojcu uczestniczki wydano nakaz rozbiórki samowolnej budowy obiektu budowlanego, położonego na terenie nieruchomości przy ul. [...], działka nr [...], obręb ewidencyjny [...]. Jednak organ podkreślił, że obiekt budowlany jest złożony z trzech kontenerów trwale ze sobą połączonych i nie związanych trwale z gruntem, bez podpiwniczenia a kierunek spływu tych wód nie odbiega od kierunku naturalnego w tym rejonie, a więc nie został on zmieniony w sposób celowy.

Na podstawie mapy sytuacyjno wysokościowej nieruchomości położonej przy [...] (obecnie ul. [...]) z dnia 21 czerwca 1990 roku, znajdującej się przy granicy z nieruchomością, której obecnie właścicielką jest W. R., zdaniem organu można wnioskować, że kierunek spływu wód opadowych lub roztopowych w 1990 roku ukierunkowany był zgodnie z ukształtowaniem terenu tzn. w kierunku ul. [...]. Takie ukształtowanie terenu potwierdza, że kierunek spływu wód opadowych lub roztopowych nie został zmieniony w sposób celowy.

Przeprowadzone oględziny terenu odbyły się w dniach 23.06.2021r., 02.09.2021r., 26.10.2021r., 29.10.2021r., 04.11.2021r., i nie wykazały występowania spływu wód opadowych lub roztopowych na teren nieruchomości przy ul. [...], działki nr [...], obręb ewidencyjny [...], własność K. M.. Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego dla miasta K. oraz pracownicy Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska Urzędu Miasta K., podczas oględzin terenu w obecności T. R. oraz K. M. reprezentowanego przez pełnomocnika adwokat K. S. posiadającą pełnomocnictwo substytucyjne, w trakcie oględzin porównali inne działki sąsiadujące z działką W. R. i jednoznacznie stwierdzono, że działki są na tym samym poziomie. Teren nieruchomości K. M. jest zaniżony w stosunku do ul. [...] i ul. [...] poprzez podcięcie skarpy w celu wyrównania terenu pod budynek mieszkalny, co spowodowało obniżenie terenu działki nr [...], obręb ewidencyjny [...].

W toku postępowania skarżący składał wnioski dowodowe. Organ I instancji uznał, że nadesłana dokumentacja fotograficzna nie wnosi istotnych okoliczności do sprawy, wskazuje na powstawanie obiektu budowlanego na działce uczestniczki, nawiezienie humusu do użyźnienia terenu. Powołanie przez Prezydenta Miasta K. biegłego z zakresu urbanistyki, planowania przestrzennego i architektury zostało przez organ I instancji ocenione jako merytorycznie nieuzasadnione. Zakres działań biegłego z ww. dziedziny nie jest adekwatny do poruszanych zagadnień w tym zakresie tzn. zmian kierunku i natężenia odpływu wód opadowych lub roztopowych. Według wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt II OSK 1695/16 z dnia 14 czerwca 2017 roku, powyższe zagadnienia ocenia biegły z dziedziny hydrologii. Skarżący K. M. może powołać biegłego na własny koszt. Organ przeprowadził dowód z przesłuchania wnioskowanych przez skarżacego świadków. Świadkowie zgodnie wyjaśnili, że: nie wiedzą od kiedy zalewana jest posesja K. M., nie znają tematu zalewania posesji skarżącego K. M., nie widzieli zakopywania odpadów na terenie posesji przy ul. [...], nie widzieli wywyższenia terenu posesji przy ul. [...], nie widzieli powstawania budynku mieszkalnego przy ul. [...] ( jeden świadek widział przejazd pojazdów z elementami budynku), nie pamiętają i nie wiedzą jakie było wcześniejsze ukształtowanie terenu przed budową budynku mieszkalnego przy ul. [...], potwierdzają nawiezienie ziemi koloru ciemnego przed posesją przy ul. [...], dwoje świadków potwierdziło, iż ich budynek mieszkalny zlokalizowany jest wyżej niż posesja przy ul. [...] i wody opadowe lub roztopowe spływają zgodnie z ukształtowaniem terenu, tj. w kierunku posesji [...]. Zdaniem organu przesłuchanie świadków nie potwierdziło stanowiska skarżącego. Organ I instancji podał, że nadrzędnym celem jest rozstrzygnięcie istoty sprawy w odniesieniu do postawionych odpowiednio dwóch kwestii:

1. Czy w tym konkretnym przypadku nastąpiła zmiana stanu wody na gruntach sąsiednich, powodująca szkody na nieruchomości położonej w K. przy ul [...]

Istotnym problemem pozwalającym odpowiedzieć na tak postawione pytanie jest, zdaniem organu istota pojęcia zmiany stanu wody na gruncie. Problem ten należy rozumieć jako ingerencję w odpływ wód opadowo-roztopowych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Ingerencję taką stanowią zmiany ukształtowania terenu, np. jego podwyższenie, wykonanie budowli liniowych jak chociażby muru oporowego, podmurówki pod ogrodzenie bądź wału ziemnego, ale skutkujące utrudnieniem czy wręcz uniemożliwieniem naturalnego odpływu wody opadowej lub roztopowej. Ingerencję taką stanowi również dokonywanie zmian w naturalnym spływie wody opadowej lub roztopowej, celowe kierowanie tych wód na tereny sąsiednie. Do ingerencji takiej zalicza się również wykopanie rowu zmieniającego kierunek spływu wody, czy też uszczelnienie powierzchni działki skutkujące spływem wody na tereny sąsiednie. Analizując powyższe rozumienie zmiany stanu wody na gruncie organ stwierdził, że na gruncie W. R. zmian w zagospodarowaniu terenu powodujących szkody na nieruchomości położonej niżej nie stwierdzono.

2. Czy w tym konkretnym przypadku ma zastosowanie art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017r. Prawo wodne (Dz. U. z 202lr. poz. 2233 ze znu), a w szczególności ust. 3 art. 234, stanowiący podstawę do wydania decyzji przez Prezydenta Miasta K. nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na nieruchomości przy ul. [...] w K.?

Omówione rozumienie pojęcia zmiany stanu wody na gruncie, zdaniem organu wyraźnie wskazuje, że na gruncie W. R. nie doszło do takiego przekształcenia powierzchni gruntu, ani wybudowania obiektów, które skutkowałyby zmianą kierunku spływu wody opadowej lub roztopowej ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Wprowadzone zmiany w zagospodarowaniu przestrzeni w postaci budowy obiektu budowlanego pełniącego funkcję budynku mieszkalnego, infrastruktury naziemnej związanej z jego funkcjonowaniem nie zaburzyły naturalnego kierunku spływu wód opadowych lub roztopowych, który funkcjonował w tym miejscu zawsze. Utrudnienie warunków odpływu wody powstało w wyniku działań pośrednich lub bezpośrednich człowieka, mających wpływ na środowisko, skutkujących podcięciem skarpy na działce w celu wyrównania terenu pod budynek mieszkalny co spowodowało jednocześnie obniżenie terenu działki nr [...], obręb ewidencyjny [...] C. poniżej gruntu należącego do W. R., a stanowiącego własność K. M.. Obszar ten, jako teren budowlany i zamieszkały, powinien być wyposażony m.in. w urządzenia zabezpieczające wzniesione tam obiekty przed skutkami działania wód opadowych lub roztopowych i zawilgoceniem. Przeprowadzona wizja terenowa wykazała, że na działce należącej do K. M. jest postawiony 3m płot wykonany z prefabrykowanych elementów betonowych. Podsumowując powyższe, organ podał, że zmiany stanu wody na gruncie nie zaszły w związku z czym nie ma podstaw do zastosowania ust. 3 art. 234 ustawy Prawo wodne.

Właściciel działki nr [...], obręb ewidencyjny [...] C. nie dokonał w odniesieniu do działki sąsiedniej czyli działki nr [...] obręb ewidencyjny [...] C. - zmian kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani nie zmienił kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Wobec powyższego na podstawie poczynionych ww. ustaleń Prezydent Miasta K. stwierdził, że przepis art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017r. Prawa wodnego nie ma zastosowania w analizowanej sprawie i nie może mieć zastosowania w jej roztrzygnięciu i wydał decyzję odmowną z 16 marca 2022r.

W terminowo wniesionym odwołaniu pełnocnik skarżącego wniósł o: zmianę decyzji poprzez nakazanie przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie lub wykonania urządzeń wodnych zapobiegających szkodom w postępowaniu wszczętym na wniosek K. M., ewentualnie uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie,

tj.:

a. art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącym wzięcia udziału w czynności przesłuchania świadków, nie zawiadomienie pełnomocnika skarżącego o terminie przesłuchania świadków w sytuacji, gdy strona ma prawo brania czynnego udziału w każdym stadium postępowania;

b. art. 75 k.p.a. poprzez niedopuszczenie dowodu z opinii biegłego, w sytuacji gdy jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie powołanie biegłego było konieczne dla ustalenia stanu faktycznego;

c. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego, w tym m.in. nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, przez co wydana została decyzja naruszająca interes strony;

d. art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, w sytuacji gdy żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy;

e. art. 79 § 1 oraz 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków, biegłych, oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem, wskazując, że w przedmiotowym postępowaniu doszło do jego naruszenia, gdyż strona nie została zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków;

f. art. 84 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w sytuacji gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne;

g. art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na błędnych ustaleniach faktycznych, których dokonał organ, które to nie odzwierciedlają rzeczywistego stanu faktycznego, w szczególności w zakresie różnicy poziomów na jakich znajdują się sąsiednie nieruchomości;

h. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 i 2 k.p.a., art. 84 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego oraz brak wyczerpującego rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło organ I instancji do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych i błędnych ustaleń faktycznych i prawnych, w szczególności w zakresie zmian dokonanych przez właściciela gruntu sąsiadującego z nieruchomością skarżących powodujących skierowanie wód opadowych i roztopowych na nieruchomość skarżących;

i. art. 7 k.p.a., art. 75 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:

- niewyjaśnienie istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy okoliczności faktycznych oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego polegającą na ustaleniu, że właściciel gruntu sąsiadującego z nieruchomością skarżących nie wykonał jakichkolwiek czynności skutkujących skierowaniem wód opadowych lub roztopowych na nieruchomość skarżących,

- pominięcie, jako dowodu w sprawie przedłożonej przez skarżącego opinii technicznej sporządzonej przez geodetę P. K.;

- nierozpoznanie wniosku złożonego przez pełnomocnika skarżącego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego

j. art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 79 § 1 k.p.a. i art. 81 k.p.a. poprzez przesłuchanie w dniu 8 lutego 2022 r. trzech świadków bez udziału skarżących ani ich pełnomocnika oraz brak zawiadomienia skarżących i ich pełnomocnika o planowanym przesłuchaniu;

k. art. 7 k.p.a, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niezbadanie różnicy poziomu gruntów skarżącego oraz sąsiedniego należącego do p. [...] oraz ustalenia zmian dokonanych przez właściciela gruntu sąsiadującego z nieruchomością skarżących powodujących skierowanie wód opadowych i roztopowych na nieruchomość skarżących;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 234 § 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne poprzez jego niezastosowanie oraz odmowę wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń wodnych zapobiegającym szkodom.

Pełnomocnik skarżacego wniósł o przeprowadzenie dowodów z:

a) dokumentu w postaci fotografii, w celu wykazania równości terenu przez wybudowaniem budynku na gruncie sąsiadującym z nieruchomością skarżącego;

b) opinii biegłego z zakresu hydrologii, w celu wykazania prac poczynionych na gruncie sąsiadującym z gruntem skarżących, spowodowania skierowania wód opadowych i roztopowych na grunt skarżących.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję organu I instancji podało, że zgodnie z art. 234 ustawy prawo wodne z 20 lipca 2017r, stanowiącą materialnoprawną podstawę wydanej decyzji: ust. 1 właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie; ust 2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. ust 3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom; ust 4, Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego ałbo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane. ust 5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. W poprzednim stanie prawnym kwestie te regulował art. 29 ust. 3 prawa wodnego, orzecznictwo do tego przepisu pozostaje więc aktualne w niniejszej sprawie. Istotne w sprawie było ustalenie czy doszło do szkodliwej zmiany stosunków wodnych i ustalenie związku przyczynowego między działaniem a szkodą. Szkoda winna być realna, objawiać się negatywnym uszczerkiem majątkowym w aktywach strony albo spowodować sytuację, w której niemożliwym byłoby użytkowanie nieruchomości w sposób dotychczasowy.

Zdaniem Kolegium przeprowadzone przez organ I instancji dowody pozwoliły zasadnie przyjąć, iż W. R. jako właściciel działki nr [...] nie zmieniła kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jej gruncie wód opadowych, ze szkodą dla tego gruntu będącego własnością K. M..

Na działce nr [...] został wykonany samowolnie obiekt budowlany. Obiekt ten jest złożony z trzech kontenerów trwale ze sobą połączonych i nie związanych trwale z gruntem, bez podpiwniczenia. To z budową tego obiektu K. M. wiąże fakt zalewania jego nieruchomości.

SKO wskazało, iż z mapy sytuacyjno - wysokościowej z 1990 r. dla ulicy [...] wynika, iż działka nr [...] miała wyższe rzędne terenu, aniżeli działka nr [...] o koło 0,6 m. Ponadto działka nr [...] w tamtym okresie od strony północnej, wschodniej, i zachodniej (m.in. działka [...]) otoczona była terenami o wyższych rzędnych terenu nawet o 1-3 m, działka ta była zatem zaniżona w stosunku do gruntów ją otaczających z w/w kierunków. Zatem w ocenie Kolegium naturalne ukształtowanie terenu w roku 1990 r. tj. przed zabudowaniem zarówno działki nr [...] jak i [...] powodowało, iż wody roztopowe i opadowe mogły w sposób naturalny spływać po terenie nieruchomości nr [...]. Przesłuchani w sprawie świadkowie wskazali, iż ich nieruchomość zlokalizowana jest wyżej niż [...] i wody opadowe spływają zgodnie z ukształtowaniem terenu w kierunku [...]. Obecny na oględzinach ojciec W. R. wskazywał, iż spadek terenu jest widoczny w kierunku ulicy [...] i [...].

Także w opinii technicznej wskazano, że działka nr [...] i [...] posiada nachylenie w stosunku do działki nr [...]. W ocenie Kolegium powyższe przesądza o tym, iż naturalny kierunek spływu wód opadowych i roztopowych powoduje, iż wody z działki nr [...] mogą spływać przez działkę nr [...]. Taki kierunek spływu wód miał miejsce zarówno porzed wybudowaniem obiektu na działce nr [...] jak i po jego wybudowaniu. Nie doszło zatem do zmiany kierunku odpływu wód. Kolegium podało, że żaden ze świadków nie potwierdził wywyższenia terenu przez uczestniczkę.

Nadto podczas ogledzin pracownicy organu nie stwierdzili aby doszło do wywyższenia działki. Stwierdzono także, iż teren działki jest w ok. 80 % biologicznie czynny, działka nie jest zabetonowana.

Kolegium uznało, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie można uznać, że na działce nr [...] doszło do zmiany kierunku lub natężenia wód opadowych i roztopowych ze szkodą na grunt nr [...]. Akta sprawy wykazały, że naturalny spadek wód jest taki sam jak przed wybudowaniem obiektu. Nadto akta sprawy nie potwierdzają zalewania nieruchomości nr [...]. K. M. nie udokumentował rzekomego zalewania a nadto nie wykazał w jakikolwiek sposób aby poniósł szkodę z tego tytułu. Jak wskazano między tymi elementamiu musi istnieć związek przyczynowo – skutkowy. Potencjalne istnienie szkody nie może być powodem do nałożenia obowiązku zapobiegania szkodom. W tym postępowaniu, zdaniem kolegium nie wykazano żadnej szkody.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji podał, że organ I instancji w dniu 25 stycznia 2022r. wezwał świadków na przesłuchanie w dniu 8 lutego 2022r. Jak wynika z akt sprawy każde z wezwań zostało przesłane do wiadomości pełnomocnika K. M. (adw S. K.). Strona nie stawiła się na przesłuchania. Zarzut braku poinformowania o terminie przesłuchania świadków był więc nietrafiony. Marginalnie organ podał, że zeznania świadków nie były kluczowym dowodem dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Odnośnie dowodu z opinii biegłego z dziedziny urbanistyki, planowania przestrzennego i architektury słusznie nie była ona dopuszczona w sprawie, zakres działań biegłego nie jest bowiem adekwatny do przedmiotu niniejszego postępowania.

Odnosząc się do wniosku o powołanie biegłego hydrologa SKO wskazując na treść art. 84 § 1 k.p.a. podało, że nie jest to obowiązek organu a jedynie możliwość.

W kwestii pozostałych zarzutów odwołania SKO wskazało, że:

- różnica wysokości terenu pomiędzy posesjami [...] i [...] wskazana w notatce służbowej z dnia 02-09-2021 r., została określona w wyniku rozmowy przeprowadzonej z K. M.. Pracownik Urzędu Miasta nie mógł ocenić różnicy wysokości terenu z uwagi na brak możliwości wstępu na posesję [...]. Różnica w wysokości wynosząca 0,5 m została określona w dniu 26.10.2021r. na podstawie wymiarów jednego z elementów przęsła betonowego ogrodzenia. Protokół oględzin posesji z dnia 04-11-2021 r. wskazuje brak różnicy wysokości terenów na posesjach [...] i [...]. Posesja [...] sąsiaduje bezpośrednio z posesją Państwa M. . W trakcie oględzin obecny był przedstawiciel Powiatowegi Inspektoratu Nadzoru Budowlanego dla Miasta K..

- orynnowanie (rura spustowa) budynku na posesji [...] jest widoczne na dokumentacji fotograficznej dostarczonej do Urzędu Miasta przez adwokat S. K. w dniu 14-01-2022 r.

- minimalną powierzchnię terenu biologicznie czynnego, podaną w protokole oględzin z dnia 26-10-2021 r. określono wizualnie. Szacowana wartość powierzchni biologicznie czynnej podana w uzasadnieniu decyzji - 42%, została określona na podstawie pomiarów mapowych dostępnych na portalu Regionalnej Zintegrowanej Infrastrukturze Informacji Przestrzenne Aglomeracji [...]. Zgodnie z uchwałą nr [...] z dn. 27-05-2021r. Rady Miasta K. w sprawie uchwalenia .Miejscowego planu zagospodarowani} przestrzennego w rejonie ulic: [...]" minimalna powierzchnia biologicznie czynna wynosi 30% na terenach zabudowy jednorodzinnej oznaczonej w planie jako strefa 5MN.

- załączona do odwołania dokumentacja w postaci zdjęcia, wykonana prawdopodobnie z terenu posesji [...] nr [...] lub nr [...], wykonana jest z perspektywy nie dającej jednoznacznie określić istniejącego wówczas ukształtowania terenu.

Na powyższą decyzję terminowo skargę wnieśli K. i M. M. reprezentowani przez fachowego pełnomocnika domagając się uchylenia decyzji w całości, przeprowadzenia rozprawy i zwolnienia skarżacych od ponoszenia kosztów sądowych.

Decyzji zarzucili:

I. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie,

tj.:

a. art. 7 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 79 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny dowodów, mianowicie uznanie, że pełnomocnik skarżącego został zawiadomiony o terminie przesłuchania świadków oraz mógł wziąć w nim udział, w sytuacji gdy termin przesłuchania świadków został wyznaczony na dzień 8 lutego 2022r./ natomiast pełnomocnik odebrał zawiadomienie w dniu 11 lutego 2022 r.;

b. art. 77 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że strona skarżąca miała możliwość wzięcia czynnego udziału w przesłuchaniu świadków, z uwagi na zawiadomienie pełnomocnika, w .sytuacji, gdy pełnomocnik został zawiadomiony o przesłuchaniu świadków, po terminie ich przesłuchania;

c. art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 79 § 1 k.p.a. i art. 81 k.p.a. poprzez przesłuchanie w dniu 8 lutego 2022 r. trzech świadków bez udziału skarżących oraz ich pełnomocnika;

d. art. 77 k.p.a. poprzez oparcie decyzji administracyjnej na domniemanej okoliczności faktycznej, nieustalonej w postępowaniu administracyjnym, której prawdziwości przeczyła strona skarżąca, mianowicie oparcie rozstrzygnięcia na opinii ojca W. R. Pana T. R. dot. spadku terenu nieruchomości w kierunku ulicy [...] i [...] (str. 5 decyzji), która nota bene nie posiada wiedzy specjalistycznej w tym zakresie,

e. art. 78 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu hydrologii, w sytuacji gdy okoliczność będąca przedmiotem dowodu ma istotne znaczenie dla sprawy, mianowicie, że dokonanie wywyższenia terenu sąsiadującego z gruntem skarżących powoduje skierowanie wód opadowych i roztopowych na grunt skarżących, co w konsekwencji wyrządza szkodę skarżącym;

f. art. 75 k.p.a. poprzez niedopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu hydrologii, w sytuacji gdy jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie powołanie biegłego było konieczne dla ustalenia stanu faktycznego,

g. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a. oraz art. 84 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego, w tym m.in. nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu hydrologii, przez co wydana została decyzja naruszająca interes strony, ponadto żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy oraz gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne;

h. art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na błędnych ustaleniach faktycznych, których dokonał organ, które to nie odzwierciedlają rzeczywistego stanu faktycznego, w szczególności w zakresie różnicy poziomów na jakich znajdują się sąsiednie nieruchomości;

i. art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnych ustaleń w zakresie różnicy poziomów działek nieopartych na żadnych pomiarach;

j. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 i 2 k.p.a., art. 84 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego oraz brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co dorowadziło organ I instancji oraz organ odwoławczy do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych i błędnych ustaleń faktycznych i prawnych, w szczególności w zakresie zmian dokonanych przez właściciela gruntu sąsiadującego z nieruchomością skarżących powodujących skierowanie wód opadowych i roztopowych na nieruchomość skarżących;

k. art. 7 k.p.a., art. 75 k.p.a., art. 77 § 1 i 2 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:

- pominięcie, jako dowodu w sprawie przedłożonej przez skarżącego opinii technicznej sporządzonej przez geodetę P. K.;

- nierozpoznanie wniosku złożonego przez pełnomocnika skarżącego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu hydrologii

l. art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że skarżący nie przedstawił przeciwdowodu oraz nie skorzystał z możliwości przeprowadzenia prywatnej ekspertyzy, podczas gdy skarżący zlecił wykonanie opinii technicznej specjaliście mgr inż. P. K., która ma istotne znaczenie w sprawie i która została załączona do akt sprawy;

m. art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia w oparciu o błędny stan faktyczny, poprzez :

- wskazanie, że W. R. jako właściciel działki [...] nie zmieniła kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na gruncie wód opadowych", podczas gdy uczynił to wcześniejszy właściciel, tj. A. M.;

- uznanie, iż "wykonany samowolnie obiekt budowlany (..) jest złożony z trzech kontenerów trwale ze sobą połączonych i nie związanych trwale z gruntem bez podpiwniczenia", podczas gdy z decyzji nr [...] z dnia 6 listopada 2018r. jasno wynika, iż jest to budynek mieszkalny, co za tym idzie jest on trwale związany z gruntem,

n. art, 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędne uznanie załączonej do akt fotografii jako przedstawiającej orynnowanie na posesji przy ulicy [...] w K., podczas gdy zdjęcie to przedstawia orynnowanie posesji skarżącego przy ulicy [...];

o. art. 7 k.p.a. art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niezbadanie różnicy poziomu gruntów skarżącego oraz sąsiedniego należącego do p. R. oraz nieustalenia zmian dokonanych przez właściciela gruntu sąsiadującego z nieruchomością skarżących powodujących skierowanie wód opadowych i roztopowych na nieruchomość skarżących;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 234 § 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne poprzez jego niezastosowanie oraz odmowę wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń wodnych zapobiegającym szkodom, poprzez uznanie, iż skarżącemu nie została wyrządzona szkoda.

Skarżacy wnieśli o przeprowadzenie dowodów z:

1. zeznań świadków:Ingridy Waszak, K. W., A. C., w celu wykazania, że posiadacz nieruchomości sąsiadującej z nieruchomością skarżącego, położonej przy ul. [...] wywyższył teren swojej działki poprzez nawiezienie ziemi, zakresu wysokości wywyższenia;

2. zeznań na piśmie świadka W. A., który z uwagi na nowotwór krtani oraz przebytą operację ma duże trudności z mówieniem, nadto jego powołanie wcześniej nie było możliwe z uwagi na proces leczenia, w celu wykazania szkody poniesionej przez skarżących, konieczności osuszania i odwodnienia budynku skarżących;

3. dokumentu - decyzji nr [...] z dnia 6 listopada 2018 r. nakazującej inwestorowi, P. T. [...] wykonać rozbiórkę budynku mieszkalnego na terenie położonym w K. przy ul. [...] nr [...] oznaczonego w ewidencji jako działka [...] obręb ewidencyjny [...], w celu wykazania, że budynek został określony przez organ jako budynek mieszkalny, co oznacza, iż jest on trwale związany z gruntem;

4. opinii biegłego z zakresu hydrologii, w celu wykazania dokonania wywyższenia terenu sąsiadującego z gruntem skarżącego powodującego skierowanie wód opadowych i roztopowych na grunt skarżących, co w konsekwencji wyrządziło szkodę skarżącym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, który mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, dlaczego Sąd na rozprawie oddalił wnioski dowodowe zgłoszone w skardze o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków, z opinii biegłego i decyzji z 6 listopada 2018r. o nakazanie rozbiórki T. R.. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zawarty w przepisie tym zwrot "dowody uzupełniające" wskazuje, że chodzi w nim o dowody z dokumentów, które nie były przeprowadzone w postępowaniu administracyjnym. Istota uzupełniającego postępowania dowodowego polega więc na jego przeprowadzeniu w sytuacji, gdy brak dowodu z dokumentu uniemożliwia lub znacznie utrudnia ocenę zgodności z prawem stanu faktycznego ustalonego przez organ. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów jest możliwe, jeżeli łącznie spełnione są dwa warunki. Po pierwsze, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Po drugie, gdy nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2022 r., sygn. III OSK 1054/21, wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w internetowej bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przepis ten nie przewiduje przeprowadzania przez sąd dowodów z przesłuchania świadków czy opinii biegłego. Wnioski te jako nie znajdujące podstawy prawnej podlegały oddaleniu. Wniosek o przeprowadzenie dowodu z decyzji nakazującej rozbiórkę podlegał oddaleniu jako bezzasadny, okoliczność wydania tej decyzji była brana pod uwagę przez organy, które słusznie uznały, że w niniejszej sprawie kwestia nakazu rozbiórki obiektu budowlanego, czyli "legalności" obiektu pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Bez wpływu na treść rozstrzygnięcia pozostaje kwestia trwałego związania obiektu z gruntem definiującego budynki mieszkalne. Bezsporne bowiem było, że obiekt wybudowany na działce nr [...] nie był podpiwniczony i na działce w związku z jego posadowieniem nie dokonano robót zmieniający naturalny spadek wód.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. 2022.2625), zgodnie z którym:

1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane.

5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.

Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela prezentowany w judykaturze sądów administracyjnych na tle ww. przepisów pogląd, zgodnie z którym zastosowanie art. 234 ust. 3 P.w. możliwe jest dopiero po bezspornym ustaleniu, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Zastosowanie powołanego przepisu uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy (por. wyrok NSA z 21 kwietnia 2022 r., sygn. III OSK 390/22).

Ustalenie tego związku wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu. W tym postępowaniu tym koniecznym jest zatem przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego (por. wyroki NSA: z 16 grudnia 2020 r., sygn. II OSK 2983/20; z 7 kwietnia 2022 r., sygn. III OSK 4782/21).

Z powyższego wynika, że słusznie organy uznały, że zgłoszony przed organem I instancji wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu urbanistyki, planowania przestrzennego i architektury był bezzasadny, gdyż biegły z dziedziny urbanistyki nie jest specjalistą w kwestii spływu wód opadowych i roztopowych.

Słusznie również organ II instancji uznał, że przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego hydrologa na tym etapie postępowania jest bezzasadny. Wiadomości specjalne biegłego z zakresu hydrologii są niezbędne dla ustalenia związku przyczynowego między dokonaną zmianą a szkodą. Uprzednio więc postępowanie winno wykazać, że doszło do zmiany stosunków wodnych i zaistniały szkody. Opinia biegłego dotyczy związku przyczynowego między zaistniałą zmianą na gruncie, a powstałą, zaistniałą już realnie szkodą, gdyż ustalenie tego wymaga zazwyczaj wiadomości specjalnych. W przypadku, gdy szkoda nie wystąpiła, brak postaw do stosowania art. 234 ust. 3 p.w., a tym samym do przeprowadzania opinii biegłego. W szczególności w świetle aktualnej wykładni, taka opinia nie powinna być prowadzona na okoliczność istnienia prawdopodobieństwa wystąpienia takich szkód w przyszłości.( por wyrok WSA w Krakowie z dnia 2.08.2022, sygn. II SA/Kr 632/22).

Zaistnienia szkody w niniejszej sprawie nie ustalono, powoływanie biegłego było więc w tak ustalonym stanie faktycznym nieuzasadnione. Słusznie SKO wskazało, że skarżący nie wskazał na czym polega w jego ocenie szkoda wynikająca z działań sąsiadów z działki nr [...]. Zauważyć należy, że wnioski dowodowe dotyczące szkody (przesłuchanie świadka W. A.) złożone zostały dopiero w skardze. Ze złożonej opinii technicznej P. K. wynika, że z wysokim prawdopodobieństwem przypuszczać można, że teren skarżących może być okresowo zalewany a betonowe ogrodzenie podmywane. Oznacza to jedynie potencjalną szkodę a do zastosowania art. 234 p.w. konieczne jest zaistnienie realnej a nie potencjalnej szkody i to w sytuacji gdy właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt przed upływem 5 lat od wszczęcia postępowania (art. 234 ust. 5 p.w.) Ciężar wykazania zaistnienia szkody ciąży na wnioskodawcy. Zarzut nieuwzględnienia opinii technicznej P. K. był więc nieuzasadniony.

Nieuzasadnione było również wskazywanie przez skarżących, że organ oparł swoje ustalenia dotyczące spadku terenu na zeznaniach ojca uczestniczki. Jak wynikało z uzasadnień decyzji obu organów ustalenia dotyczące różnicy poziomów działek były dokonywane w oparciu o oględziny przeprowadzane przez tego samego pracownika organu. Organy wyjaśniły, co wynikało z oględzin, że pracownik nie miała dostępu do całego terenu działek podczas oględzin, notowała informacje udzielane jej przez ojca uczestniczki i skarżącego a także, że dokonano pomiaru i uwzględniono informacje z oględzin podczas których możliwe było wejście na teren obu działek i obecni byli zainteresowani. Zwrócono uwagę, że działka uczestniczki nie jest zabetonowana, nie wykonano prac, które zmieniły dotychczasowy odpływ wód. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał na uznanie, że doszło do zmiany kierunku odpływu wód na skutek działań uczestniczki związanych z zagospodarowaniem działki nr [...]. Ustalono, że naturalny spadek wód jest taki sam jak przed wybudowaniem obiektu na działce nr [...]. Wskazano, że działka skarżących na skutek podcięcia skarpy już wcześniej była położona niżej niż nieruchomości sąsiednie.

Sąd zwraca uwagę, iż organy obu instancji w zakończonym postępowaniu związane były nie tylko materialnoprawnymi regulacjami Prawa wodnego, ale i przepisami postępowania zawartymi w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej: k.p.a.). Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.) W postępowaniu wyjaśniającym emanację zasady prawdy obiektywnej i zasady czynnego udziału stron w postępowaniu stanowią przepisy art. 77 § 1, art. 79 § 1 i 2, art. 80 i art. 81 k.p.a. Pierwszy z tych przepisów określa, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Co równie istotne, w myśl art. 79 § 1 k.p.a. strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem. Strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia (art. 79 § 2 k.p.a.). Organ administracji publicznej dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.). Okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 (art. 81 k.p.a.).

W ocenie Sądu z akt administracyjnych nie wynika, by organy orzekające sprostały wymogom powyższych przepisów, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z akt sprawy wynika, że strona skarżąca została poinformowana o treści art. 10 k.p.a. w dniu 14.12.2021r. 11 stycznia 2022r. złożyła wnioski dowodowe, w tym o przesłuchanie świadków. 14 stycznia 2022r. została pouczona w trybie art. 10 k.p.a. 25 stycznia 2022r.organ wezwał świadków, których przesłuchanie odbyło się 8 lutego 2022r. bez obecności pełnomocnika skarżących, która jak podnosiła w skardze zawiadomienia o przesłuchaniu świadków nie otrzymała przed dniem ich przesłuchania, czym uniemożliwiono jej branie czynnego udziału w sprawie, zadawania świadkom pytań. W aktach administracyjnych (nie zszytych i nie ponumerowanych) nie ma dowodu wskazującego na prawidłowe zawiadomienie pełnomocnika skarżących o terminie przesłuchania świadków. Sąd nie ma więc możliwości ustosunkowania się do tych zarzutów zgłoszonych w skardze. Twierdzenie SKO, że zeznania świadków nie były kluczowym dowodem w sprawie jest o tyle niezasadne, że nie można ocenić, czy podali oni wszystkie znane sobie okoliczności, które mogą mieć wpływ na inną ocenę dokonanych ustaleń. Świadkowie byli powołani przez stronę skarżąca a ta nie uczestnicząc w ich przesłuchaniu nie miała możliwości zadawania pytań. A na niej ciążył ciężar wykazania prawdziwości swoich twierdzeń w zakresie wywyższenia terenu przez uczestniczkę i zmiany kierunku odpływu wód.

Organ II instancji ponownie rozpatrując sprawę ustali, czy strona skarżąca miała możliwość czynnego udziału w przesłuchaniu świadków ( uzupełni akta o zawiadomienie pełnomocnika skarżących o terminie przesłuchania świadków), w przypadku braku takiej możliwości, czy potwierdzenia tych okoliczności, organ rozważy powtórne przesłuchanie świadków, ewentualnie przez organ I instancji.

Zdaniem Sądu wskazane naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Umożliwienie stronom udziału w czynnościach przesłuchania świadków pozwoliłoby nie tylko skonfrontować ich zeznania ze stanowiskiem skarżacych i uczestniczki ale również umożliwiłoby wyjaśnienie kwestii wywyższenia terenu, która była jednym z istotnych elementów stanu faktycznego sprawy.

W świetle stwierdzonych uchybień procesowych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w pkt I. sentencji wyroku. Kierując się przepisami art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie (Dz. U. 2015.1800) Sąd w pkt II. sentencji wyroku zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 797 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego jako sumy uiszczonego wpisu (300 zł), wynagrodzenia pełnomocnika (480 zł) i uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji w zgodzie z normą określoną w art. 153 p.p.s.a. uwzględni ocenę prawną Sądu i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w niniejszym uzasadnieniu wyroku. Jednocześnie organ powinien uwzględnić nową okoliczność, dotyczącą zalewania posesji skarżących i konieczności osuszania i odwadniania budynku i zgłoszonego w tym zakresie wniosku dowodowego.