Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 325/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 23, art. 60, art. 130
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom Asesor sądowy Brygida Myszyńska – Guziur (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 lipca 2022 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 4 marca 2022 r., nr SKO.1807/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

E. G. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 4 marca 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem z dnia 16 sierpnia 2021 r. skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy Chrzanów o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad ojcem - L. M.. Do wniosku załączyła odpis orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. L. w dniu 10 stycznia 2018 r., , na podstawie którego zaliczono L. M. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 28 listopada 2017 r. Przedmiotowe orzeczenie wydano na czas nieokreślony.

Decyzją z dnia 28 września 2021 r., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Chrzanowie, działający z upoważnienia Wójta Gminy Chrzanów, odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazując na treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: "u.ś.r.") organ pierwszej instancji uznał, że w sprawie nie został spełniony warunek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - zgodnie z treścią orzeczenia - nie da się ustalić zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 28 listopada 2017 r., zatem zaistniał po przekroczeniu kryterium wieku, określonego wymienioną wyżej ustawą. Nadto organ podkreślił, iż L. M. pozostaje w związku małżeńskim, zaś jego żona M. M. nie posiada orzeczenia o zaliczeniu jej do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, co stanowi negatywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r.

W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 4 marca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, Kolegium nie podzieliło stanowiska organu pierwszej instancji w zakresie stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznając, iż organ ten dokonał błędnej wykładni jego treści i niewłaściwie zinterpretował wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13. Kolegium stwierdziło jednak istnienie innej negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., uniemożliwiającej przyznanie na rzecz strony świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazując na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślono, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Podkreślono, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem.

Kolegium wskazało także, że z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, iż strona zamieszkuje na tej samej posesji, w jednym domu wraz z rodzicami oraz braćmi a także wraz z mężem i trójką dzieci. Mąż skarżącej prowadzi gospodarstwo rolne, zaś ona sama deklaruje, że zaprzestała wykonywania w nim jakichkolwiek prac z uwagi na sprawowanie stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Wnioskodawczyni codziennie zajmuje się ojcem, który wymaga pomocy i opieki ze strony innych osób, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego nadzoru nad czynnościami dnia codziennego. Mając powyższe okoliczności na względzie Kolegium uznało, że nielegitymowanie się przez żonę L. M. orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym oraz istniejące okoliczności faktyczne sprawy, w tym zwłaszcza sytuację rodzinną niepełnosprawnego wskazują, że w opiece nad nim mogą wspólnie uczestniczyć: jego żona wraz z córką - wnioskodawczynią oraz jej rodziną, zamieszkującą wspólnie w jednym domu.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że strona jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, stanowiącego współwłasność małżeńską jej i męża. Prowadzeniem gospodarstwa rolnego według oświadczenia wnioskodawczyni zajmuje się mąż, który także pobiera dopłaty. Świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Zdaniem Kolegium rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego nie spowodowała, że strona utraciła wszelkie dochody z niego osiągane.

W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu, strona reprezentowana przez pełnomocnika wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie zgodnie z wnioskiem z dnia 16 sierpnia 2021 r. , dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu medycyny na okoliczność braku możliwości zajmowania się L. M. przez M. M.. Ponadto strona wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz wydanie orzeczenia na posiedzeniu niejawnym.

Rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie:

I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 k.p.a., 8 § 1 k.p.a., 77 k.p.a., 78 § 1 k.p.a., 80 k.p.a., 107 §3 k.p.a., 108 k.p.a., 75 §1 k.p.a. poprzez: brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy, niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji oraz nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu,medycyny w zakresie braku możliwości zajmowania się L. M. przez M. M.;

II. przepisów prawa materialnego:

- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. poprzez błędną wykładnię, w szczególności poprzez brak zastosowania wykładni rozszerzającej i przyjęcie, że wnioskodawczyni nie przysługuje świadczenie, z uwagi na pozostawanie L. M. w związku małżeńskim i nielegitymowanie się przez M. M. orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym;

- art. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i wskazanie, iż czynności opiekuńcze wykonywane przez stronę mogą być prowadzone z innymi członkami rodziny, a wnioskodawczyni nie musi rezygnować z zatrudnienia;

- art. art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i wskazanie, iż skarżąca może w taki sposób zorganizować pracę w gospodarstwie rolnym, aby jednocześnie zajmować się ojcem,, a nadto, że świadczenie nie przysługuje z uwagi na fakt pozostawania właścicielem gospodarstwa rolnego;

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy obu instancji poprzestały tylko na jednej metodzie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., z pominięciem konieczności wykorzystania wszystkich dostępnych metod wykładni w procesie interpretacji tekstu prawnego. Podkreślono, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje wykładnia celowościowa i systemowa ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazano, że w niniejszej sprawie występują przyczyny obiektywne, czyli niezależne od małżonka-opiekuna. M. M., mająca 71 lat, pomimo legitymowania się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem. Już samo osiągnięcie wieku 71 lat najczęściej wyklucza przeważnie opiekę nad niepełnosprawną osobą, zaś organy nie wykazały, by było inaczej. Małżonka L. M. nie może zatem sprawować nad nim opieki z uwagi na zły stan zdrowia oraz zaawansowany wiek. L. M. waży ponad 100 kg, a jego żona nie jest w stanie pomagać mu w poruszaniu, wykonywaniu czynności fizjologicznych, albowiem sama wymaga pomocy i opieki rodziny. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 26.07.2021 r. cierpi ona na tętniaka i tętniaka rozwarstwiającego tętnicy głównej. Zgodnie zaś z zaświadczeniem lekarskim z dnia 30 lipca 2021 r., nie może ona sprawować opieki nad mężem z uwagi na ogólny stan zdrowia i jego znaczne pogorszenie. Niewątpliwie są to przyczyny obiektywne, wykluczające małżonkę z opieki nad mężem. Podkreślono ponadto, że pozostawienie w obrocie prawnym skarżonej decyzji i decyzji jej poprzedzającej skutkuje zagrożeniem dla rodziny i małżeństwa, w sytuacji kiedy małżonek nie może z racji swojego stanu zdrowia i wieku, być wsparciem dla niepełnosprawnego współmałżonka, a inne osoby, na których również ciąży obowiązek alimentacyjny, są gotowe do udzielania opieki. Wskazując na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego wywiedziono, że samo świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, ale również zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych formach. Wyznacza to cele, które spełnia świadczenie pielęgnacyjne, stanowiąc jednocześnie wyznacznik interpretacyjny przepisów u.ś.r.

Zdaniem skarżącej organy bazując na samej tylko wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. - odstąpiły od należytego wyjaśnienia, czy małżonek osoby wymagającej opieki był w stanie taką opiekę sprawować. W ocenie skarżącej organ pierwszej instancji kwestią tą nie zajmował się, w szczególności nie zgromadził w tej materii żadnego materiału dowodowego, pomimo wniosków dowodowych złożonych przez pełnomocnika strony. Niniejsza sprawa zaś winna być rozpoznana w sposób indywidualny, bez pominięcia art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Strona podniosła, że stanowisko Kolegium, iż skarżąca nie musiała rezygnować z zatrudnienia, albowiem obowiązki opieki nad ojcem L. M. mogą być podzielone między wszystkich członków rodziny jest nieuprawnione i stanowi ingerowanie organu w sferę życia rodzinnego w sytuacji, kiedy nie ma podstawy prawnej do takich twierdzeń. W ocenie strony również twierdzenia organu, że wnioskodawczyni może pogodzić opiekę nad ojcem z wykonywaniem czynności prowadzenia gospodarstwa rolnego są nieuprawnione, niepoparte żadnymi dowodami i wykraczają poza kompetencje przyznane organowi przez ustawę. Skarżąca wskazała także, że za pracę zarobkową nie można uznać pozostawanie właścicielem lub domownikiem rolnika. Fakt pozostawania na utrzymaniu męża-rolnika przez skarżącą nie może być uznany jako przesłanka negatywna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem ustawa nie zna takiej przesłanki negatywnej. Organ nie przeprowadził również żadnych dowód na okoliczność uzyskiwania dochodu przez skarżącą z tytułu prowadzenia przez jej męża gospodarstwa rolnego.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 zm. zm.); dalej jako: "p.p.s.a."

W pierwszej kolejności należy wskazać, że organ odwoławczy prawidłowo uznał, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn.. akt K 38/13. Sądy administracyjne jednolicie obecnie przyjmują, że stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy uznać, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. np. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19, z 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kwestie związane z przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej reguluje art. 17 u.ś.r. , którego ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji

i edukacji.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa warunki, które muszą zostać spełnione w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od powyższego, w ustawie o świadczeniach rodzinnych określono także przesłanki wyłączające możność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. M.in. w art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym

w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni

w tygodniu.

Artykuł 17 ust. 5 u.ś.r. wprowadza więc przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie skutkuje wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W przedmiotowej sprawie wymagający opieki ojciec skarżącej – pozostaje w związku małżeńskim, w związku z czym zastosowanie w sprawie znajduje dyspozycja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec jednoznacznego i wyraźnego brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz celu, jaki realizować ma przedmiotowa norma, za prawidłową należy uznać wykładnię literalną, której wyniki pokrywają się z rezultatami wykładni systemowej i celowościowej. Z literalnego brzmienia przedmiotowego unormowania wynika zaś, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.

Sąd zwraca uwagę, że w aktualnym orzecznictwie NSA zaznacza się, iż z literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 k.r.o., wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Podkreślenia wymaga, że nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 k.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przepis art. 130 k.r.o. wskazuje natomiast, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. (por. wyroki NSA z 11 sierpnia 2020 r., o sygn. I OSK 599/20, LEX, z 25 stycznia 2021 r. o sygn. I OSK 2103/20, z 23 stycznia 2020 r. o sygn. I OSK 2462/19, LEX). W orzecznictwie zwraca się także uwagę na brak kompetencji merytorycznych, które umożliwiałyby organom "obiektywne" stwierdzenie rzeczywistych możliwości sprawowania opieki przez małżonka dotkniętego dysfunkcjami zdrowotnymi. Nie sposób zaprzeczyć, że organ i Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. (zob. wyrok NSA z 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2391/20, LEX, z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 599/20, LEX, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 października 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 919/20, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 22 października 2019 r. sygn. akt II SA/Ol 642/19, wyrok WSA z Poznaniu z dnia 3 lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 1343/20, CBOSA). Dlatego, przy obecnej treści analizowanej normy jedyną obiektywną przesłanką pozwalającą na stwierdzenie braku realnych możliwości sprawowania opieki przez małżonka osoby niepełnosprawnej jest posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydawanego przez wyspecjalizowane w tych niełatwych zagadnieniach instytucje publiczne. Wybór tego warunku przez ustawodawcę nie mógł być przypadkowy, gdyż nawiązuje do ustalonej w ustawie definicji znacznego stopnia niepełnosprawności, a ponadto wykorzystuje ten sam mechanizm zwalniający z obowiązku opieki jaki pojawia się w odniesieniu do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. W świetle tej regulacji u.ś.r., okolicznością która uzasadnia niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego, jest posiadanie orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym legitymowanie się zaświadczeniem lekarskim z rozpoznaniem określonych chorób nie może stanowić podstawy do zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego. Innymi słowy, zaświadczenie lekarskie nie może zastąpić wskazywanego w sposób systemowy przez ustawodawcę dokumentu o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. wyrok NSA z 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2391/20, LEX, wyrok WSA z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt II SA/Go 51/20, LEX, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 13 sierpnia 2019 r sygn. akt II SA/Ol 496/19, LEX). Z tej przyczyny w pełni zgodzić się należy ze stanowiskiem NSA, iż limitowanie dostępu do świadczenia w oparciu o kryteria zobiektywizowane nie może zostać uznane za naruszenie zasady równości i sprawiedliwości społecznej. Zapewniają one dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, kryteria te nie mają także charakteru dyskryminującego i nie są niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte o uznanie organu (zob. NSA w wyroku z dnia 28 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1244/22, LEX). Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela wskazane powyżej stanowiska.

W związku z tym, że wymagający opieki ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tym samym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje skarżącej. Kolegium rozpoznając przedmiotową sprawę dokonało oceny wszystkich okoliczności ustalonych w sprawie, w tym sytuację rodzinną osoby wymagającej opieki, a także fakt posiadania przez stronę gospodarstwa. Niemniej jednak podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest istnienie negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Reasumując, zdaniem Sądu postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanej w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organy zgodnie z zasadami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego. Ustalony w sprawie stan faktyczny, na podstawie kompletnego materiału dowodowego sprawy należy ocenić jako prawidłowy. W uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Kolegium wyjaśniło wszystkie przesłanki natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o jej wydaniu. Kompleksowa ocena wszystkich okoliczności tej konkretnej sprawy prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Sąd nie dopatrzył się zatem w niniejszej sprawie uchybień, ani tych wywiedzionych w skardze, ani też innych – branych pod rozwagę z urzędu, które mogłyby powodować konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Na marginesie wyjaśnić należy, że jeżeli małżonka osoby wymagającej opieki, tj. M. M. jest faktycznie osobą schorowaną, to zasadnym jest wystąpić do właściwego organu o stwierdzenie u niej znacznego stopnia niepełnosprawności. Uzyskanie takiego orzeczenia umożliwi w dalszej kolejności ubieganie się skarżącej o świadczenie pielęgnacyjne.

Mając powyższe na uwadze, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.