Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 61/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński Sędziowie WSA Piotr Godlewski NSA Małgorzata Wolska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi S. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...].


UZASADNIENIE

II SA/Rz 61/20

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi S. O. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] dotycząca odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej SKO wskazało art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm. – zwana dalej: "u.ś.r.").

Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że po rozpatrzeniu wniosku S. O. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...] odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną K. T.

Organ ustalił, że K. T. legitymuje się orzeczeniem z [...] września 2015 r. [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lutego 2009 r., natomiast nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Ustalono także, że wyżej wymieniona pozostaje w związku małżeńskim z wnioskodawcą, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto ojciec osoby wymagającej opieki nie żyje, matka natomiast uprawniona jest do renty/emerytury, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Państwo O. posiadają jedno pełnoletnie dziecko – M. P., która prowadzi działalność gospodarczą. K. T. posiada rodzeństwo: brata S. T. i siostrę M. Wl. Oboje pozostają w zatrudnieniu.

W tak ustalonych okolicznościach organ uznał, że świadczenie nie przysługuje, gdyż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto istnieją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki.

W odwołaniu od decyzji Skarżący – zastępowany przez pełnomocnika adw. M. Ż. zawnioskował o uchylenie powyższej decyzji. Zarzucił błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a pkt 1, a także art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Podkreślił, że

z przepisów K.r.o. wynika obowiązek alimentacji pomiędzy małżonkami. Małżonek osoby wymagającej opieki należy do kręgu osób na których ciąży powinność

o cechach obowiązku alimentacyjnego, z którego istnieniem łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał także, że zgodnie z aktualną tezą sądów administracyjnych uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych "otwiera się" dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, tj. wtedy gdy nie jest możliwe wypełnianie przez niego we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. Sam fakt pozostawania w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki nie wyklucza świadczenia pielęgnacyjnego dla jego małżonka. Wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, przyznawanego na osobę pozostającą w związku małżeńskim, małżonków tych osób, zobowiązanych wobec nich do alimentacji (a więc tych, na które państwo nakłada obowiązek opieki nad potrzebującą pomocy osobą najbliższą) narusza konstytucyjne zasady równości

i sprawiedliwości społecznej.

SKO wymienioną na wstępie decyzją z [...] listopada 2019 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podało, że zaskarżoną decyzję organu I instancji należy utrzymać w mocy, lecz z innych powodów niż podane przez organ I instancji. Wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia. Przyznanie odwołującemu wnioskowanego świadczenia naruszałoby art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. SKO wywiodło, że decyzja o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie posiada charakteru uznaniowego i pozytywne rozstrzygnięcia uzależnione jest od spełnienia przesłanek z art. 17 u.ś.r. Odnosząc się do wyroku TK wskazało, że norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. nadal pozostaje w mocy i stanowi przeszkodę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie. Wyjaśniło, że zarówno Kolegium jak

i Prezydent są jedynie organami stosującymi obowiązujące rozwiązania prawne,

a nie je tworzącymi.

Skargę na decyzję SKO do WSA wniósł S. O. – reprezentowany przez adw. M. Ż. wnioskując o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ja decyzją Prezydenta Miasta i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zawnioskował także o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bez uwzględnienia, że na skutek wyroku TK z [...] października 2014 r., sygn. [...], doszło do stwierdzenia niekonstytucyjności ww. normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Sądy administracyjne, jak stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się zatem kryterium legalności dokonują kontroli zaskarżonego aktu (tu decyzja) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - zwanej dalej "p.p.s.a.") i zgodnie z jego brzmieniem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 P.p.s.a.).

Trzeba też wskazać, że na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Postępowanie administracyjne w sprawie niniejszej prowadzone było na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 – dalej "u.ś.r.").

Istotą sporu w niniejszej sprawie pomiędzy orzekającymi organami a Skarżącym jest kwestia czy dopuszczalna była, w świetle przepisów u.ś.r., odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego mężowi (Skarżący) z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną (K. T.), w sytuacji gdy istnieją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z K. T., a osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (stanowisko organu I instancji) oraz z uwagi na fakt braku możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki (stanowisko organu odwoławczego – SKO).

W ocenie Sądu stanowisko wyrażone przez organy obu instancji jest nieuprawnione i nie zasługuje na akceptację a zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2019 r. dotknięte są naruszeniami prawa, które uzasadniają usunięcie ich z obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie natomiast do ust. 1b cytowanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub (pkt 1); w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2).

Odmowę przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego – w związku z opieką nad żoną K. T. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – SKO uzasadniło odwołaniem się do przepisu art. 17 ust. 1b cyt. u.ś.r. i ustaleniem, że osoba wymagająca opieki nie spełnia warunków określonych w tym przepisie – zawarty w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności zapis, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność nie pozwala na przyjęcie, "że niepełnosprawność ta powstała najpóźniej do 25. roku życia".

Przypomnieć należy, że wspomniany wyżej art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z dnia 21 października 2014 r., K 38/13). Trafnie więc Skarżący podniósł, że nieprawidłowe jest stanowisko SKO i błędnym było zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przepis ten utracił bowiem przymiot konstytucyjności w stosunku do opiekunów wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później i względem nich oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia (zob. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., I OSK 2593/16 nr 2332965). Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie ze stanowiskiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu sprawy od daty wejścia w życie tego wyroku wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej – wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu nie moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki – organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Dokonując zatem odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium wydało rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP ("Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne").

Trzeba również wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. wyrok z dnia 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16 i z dnia 21 października 2016 r., I OSK 1853/16); tut. Sąd orzekający powyższe w pełni podziela.

Natomiast dokonując oceny stanowiska organu I instancji wyrażonego w decyzji z [...] sierpnia 2019 r. Sąd wskazuje, że również i ono nie zasługuje na akceptację.

Jak już wyżej zaznaczono stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Trzeba wskazać, że wykładni powyższych przepisów nie można dokonywać

w sposób literalny - tak jak dokonał tego organ I instancji - a należy mieć na względzie zarówno orzecznictwo sądowoadministracyjne, jak i stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie. Zważyć należy, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. koresponduje z poprzednim brzmieniem art. 17 ust. 1 powołanej ustawy, który przewidywał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka. Z tego powodu ustawodawca ustalił, że zawarcie związku małżeńskiego przez osobę wymagającą opieki powodowało, że rodzice dziecka, tracąc - z tą chwilą - obowiązek alimentacyjny względem niego, tracili jednocześnie prawo do pobierania na nie świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Obowiązek opieki nad taką osobą przechodził bowiem na współmałżonka, który - z mocy art. 27 k.r.o. - miał od tego momentu m.in. obowiązek zaspakajania potrzeb nowopowstałej rodziny. Jak wynika z powyższego wskazane wyżej regulacje były ze sobą powiązane.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (publ. OTK-A 2008/6/107) uznał, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych

w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał stwierdził, że w art. 17 ust. 1 ustawy

o świadczeniach rodzinnych mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ustawodawca pominął możliwość nabycia prawa do świadczenia przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym. Przypisując ogromne znaczenie usankcjonowanemu prawnie obowiązkowi alimentacyjnemu, Trybunał uznał, że skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Trybunał zwrócił też uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji nie tylko materialnej, ale i faktycznej, ale i zdejmuje

z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym

w formach zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych.

Zauważyć również należy, że na skutek tego wyroku, art. 1 pkt 8 lit. a ustawy

z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2008 r. Nr 223 poz. 1456) z dniem 2 stycznia 2009 r. zmieniono przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który obecnie przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka. Zmiana polegała więc na włączeniu do kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego osób, na których, zgodnie z k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, m.in. więc małżonka osoby wymagającej opieki. Należy więc zważyć, że literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (z uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - Dz. U. 2011 r. Nr 205 poz. 1212) w zw. z art. 17 ust. 1 tej ustawy nie czyni zadość wywodom zawartym w cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego odnoszącym się do nakazu właściwego odczytywania i stosowania treści art. 17 ust. 1 wskazanej ustawy.

W przedmiotowej sprawie Skarżący wnioskiem z 21 czerwca 2019 r. domagał się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną K. T. Organ I instancji negatywne dla niego rozstrzygnięcie wywiódł z regulacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Literalne brzmienie tego przepisu, które zastosował organ, może być podstawą do twierdzenia, że w przypadku osób wymagających stałej opieki, które pozostają w związku małżeńskim, wyłączone zostało prawo ubiegania się

o świadczenie dla osoby, która sprawuje nad nimi faktyczną opiekę, rezygnując

z zatrudnienia. Takie rozumienie powyższego przepisu niweczyłoby możliwość przyznania świadczenia osobie, która sprawuje opiekę nad osobą pozostającą

w związku małżeńskim, jak również przyznanie tego świadczenia dla drugiego małżonka. W ocenie Sądu, taka interpretacja tego przepisu, w szczególności

w kontekście uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. cyt. wyżej obszernie, nie zasługuje na akceptację. Zresztą orzekające w sprawie SKO tego stanowiska nie podzieliło o czym świadczy zapis w decyzji z [...] listopada 2019 r., że" "zaskarżoną decyzję (uwaga Sadu: decyzję organu I instancji) należy utrzymać w mocy, lecz z innych powodów niż podane przez organ I instancji" oraz samo uzasadnienie decyzji organu odwoławczego.

Zdaniem Sądu brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. musi zatem być odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 60/09; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1699/09; wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 115/10; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 723/09 oraz I OSK 722/09; patrz: baza orzeczeń: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Trzeba w tym miejscu również przypomnieć prezentowany w orzecznictwie NNSA pogląd, że przy wykładni przepisu, w pierwszej kolejności należy posługiwać się wykładnią językową, co nie oznacza, że granica wykładni językowej jest bezwzględna. Dla przekroczenia tej granicy i zastosowania pozajęzykowej metody wykładni, w tym wykładni funkcjonalnej i celowościowej, która spowoduje odmienne od językowego znaczenie normy prawnej, niezbędne jest uzasadnienie odwołujące się do wartości konstytucyjnej (zob. wyrok NSA z dnia 27.02.2008 r., I OSK 194/07).

Mając zatem na uwadze powyższe zasady wykładni prawa Sąd stwierdza, że fakt, że Skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia z uwagi na pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim (ze Skarżącym). Odmowa przyznania tego świadczenia uzasadniona kwestionowaną normą (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.), poprzez sam fakt pozostawania w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki musi być odczytana jako regulacja krzywdząca i nieusprawiedliwiona. Sąd zastosował więc interpretację powyższej normy ustawowej, która zapewnia najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych. Miał więc przy tym na uwadze zasady konstytucyjne równości wobec prawa (art. 32), ochrony rodziny (art. 18) oraz zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władzy publicznej (art. 71). Ponadto według art. 6 Konstytucji RP, osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do prac oraz komunikacji społecznej, zaś prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które umożliwia sprawowanie efektywnej opieki przed członków rodziny nad osobami niepełnosprawnymi, niewątpliwie jest realizacją powinności wskazanej w powyższym przepisie konstytucyjnym. Wykładając treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy stosować wykładnię celowościową i systemową, przed wykładnią językową, co sprzyjać będzie "prokonstytucyjnemu rozumieniu zawartej w nim normy."

Skład orzekający w niniejszej sprawie popiera pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 728/12 (publ. Lex nr 1212679), że negatywna przesłanka, ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., nie dotyczy zatem małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale odnosi się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się o świadczenie pielęgnacyjne (lub już je otrzymują) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ma to uzasadnienie w przekonaniu ustawodawcy, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek (zob. druk sejmowy nr 3393/IV kadencja, s. 16), chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym.

Reasumując, przedstawioną przez organy orzekające w sprawie interpretację przepisów prawa materialnego Sąd uznał za błędną, co prowadzi do wniosku, że organy dopuściły się naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, co miało wpływ na wynik sprawy. W rezultacie prowadzić to musiało do usunięcia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z obrotu prawnego.

Ponownie rozpatrując sprawę organy będą miały na uwadze zaprezentowaną przez Sąd wykładnię wspomnianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wyjaśnią wszystkie istotne okoliczności sprawy, zgodnie z regułą wyrażoną w art. 7 k.p.a. i przeprowadzą postępowanie dowodowe w sposób określony w przepisach art. 75 i nast. k.p.a. Zebranie pełnego materiału dowodowego pozwoli na jego ocenę zgodną z regułami art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i ustalenie stanu faktycznego sprawy.

Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że z akt administracyjnych wynika, że Skarżącemu mocą decyzji Prezydenta Miasta z [...] grudnia 2018 r. nr [...] przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną K. T. na okres od [...] listopada 2018 r. do [...] października 2019 r. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożono [...] czerwca 2019 r., a zatem w dacie kiedy Skarżący miał już przyznane świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W orzecznictwie zwraca się uwagę, że jakkolwiek niedopuszczalne jest jednoczesne otrzymywanie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, to wspomniany przepis nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Dla zagwarantowania wyboru o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Dla zachowania wymogu wskazanego w cyt. przepisie nie jest zatem wykluczone jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Na marginesie Sąd zauważa, że w aktach sprawy (k. 4 akt administracyjnych organu I instancji) zalega oświadczenie Skarżącego, że na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.