Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1007/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1a pkt 2, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 23, art. 27, art. 128, art. 129 par. 1, par. 2, art. 130
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 maja 2022 r. sprawy ze skargi S.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania S.G., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. 2020r., poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.", utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...], odmawiającą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad R.G. w okresie od 1 lutego 2021 r.

Z akt sprawy wynika, że S.G. w dniu 26 lutego 2021 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, do którego załączyła oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego wydanego decyzją nr [...] z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dna 28 czerwca 2017 r. między innymi wynika, że R.G. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu nie wskazano od kiedy istnieje niepełnosprawność.

Organ I instancji decyzją z dnia [...] r., nr [...] odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad R.G. w okresie od 1 lutego 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchyliło w całości powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta Ł. decyzją znak [...] z dnia [...] r. odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad panem R.G. w okresie od 1 lutego 2021 roku. W oparciu o poczynione ustalenia organ I instancji odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad R.G. w okresie od lutego 2021 r. stwierdzając, że pomimo że skarżąca jest osobą, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad R.G. nie przysługuje, ponieważ osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim oraz niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25-roku życia.

S.G. reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła odwołanie od powyższej decyzji, nie zgadzając się z jej rozstrzygnięciem. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a i ust. 1b u.ś.r., wnosząc o jej uchylenie i przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpoznaniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ II instancji ustalił, że skarżąca jest wnuczką osoby wymagającej opieki (lat 70). Osoba wymagająca opieki jest w związku małżeńskim z K.M. (lat 71), która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ma 3 dzieci: H.M. (lat 52), który pracuje w Anglii, G.G. (lat 46), który pracuje w Anglii i A.G. (lat 50), który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją.

Na wstępie organ wyjaśnił, że skarżąca sprawuje opiekę nad dziadkiem, który zgodnie z orzeczeniem ZUS jest niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Między skarżącą, a osobą wymagającą opieki występuje drugi stopień pokrewieństwa w linii prostej. Osoba wymagająca opieki jest żonata, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz ma 3 dzieci, z których jedno legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Następnie Kolegium, po przywołaniu treści art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 5 u.ś.r., art. 128, art. 129 § 1 i § 2 oraz art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020r. poz. 1359 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.r.i.o." oraz powołując się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazało, że pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza, co do zasady, z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy.

Kolegium stwierdziło jednocześnie, że nawet jeżeli hipotetycznie przyjąć, że współmałżonek osoby wymagającej opieki uzyskałby orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dzieci osoby wymagające opieki, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jako osoby zobowiązane do alimentacji w stopniu bliższym niż skarżąca, mogłyby skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem, że zostaną spełnione przesłanki do przyznania tego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. mając na względzie treść wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt TK 38/13 podzieliło pogląd NSA, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż wynika to z art. 17 ust. 1b u.ś.r., kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, S.G., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, zaskarżyła w całości decyzję organu II instancji, zarzucając rażącą obrazę przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez dzieci współmałżonkę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie S.G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej stwierdził, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1a u.ś.r. dokonana przez organ II instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami u.ś.r. oraz przepisów k.r.i.o. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), cytowanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach w.w. kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Zauważyć należy, iż skarga w niniejszym postępowaniu została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji w ramach wyżej wskazanego zakresu kognicji sądów administracyjnych wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie S.G. w dniu 26 lutego 2021 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, do którego załączyła oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego wydanego decyzją nr [...] z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z poczynionymi przez organy ustawieniami, skarżąca sprawuje opiekę nad dziadkiem, który zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, co oznacza, że między skarżącą a osobą wymagającą opieki występuje drugi stopień pokrewieństwa w linii prostej. Ponadto ustalono, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ma 3 dzieci, z których jedno legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ponieważ osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim oraz niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25-roku życia. Od wskazanej wyżej decyzji skarżąca złożyła odwołanie. Organ II instancji decyzją z dnia z dnia [...] r., znak: [...], przy czym nie zgodził się ze stwierdzeniem, że data powstania niepełnosprawności ma wpływ na odmowę przyznania świadczenia, jednak podzielił stanowisko, że pozostawanie w związku małżeńskim uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się do przepisów stanowiących podstawę decyzji administracyjnych przez organy obu instancji, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 3 pkt 21 u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności - oznacza to:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Podkreślić należy, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że organy obu instancji poprawnie przyjęły że skarżąca jest jedyną osobą sprawującą faktycznie opiekę nad panem R.G. i pozostaje z nim w drugim stopniu pokrewieństwa w linii prostej.

Zasadniczy problem w niniejszej sprawie sprowadza się do zaistnienia jednej z negatywnych przesłanek uzasadniających odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z materiału aktowego wynika jednoznacznie, że pan R.G. pozostaje w związku małżeńskim, chociaż stosownie do złożonego oświadczenia, pozostaje on z żoną w separacji faktycznej i, jak wynika z wywiadu środowiskowego, nie może liczyć na pomoc żony.

W ocenie Sądu w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie ma istotnego znaczenia pozostawanie małżonków w separacji faktycznej, która to okoliczność została podniesiona zarówno w uzasadnieniu decyzji organu I jak i II instancji. Istnienie separacji nie skutkuje wyłączeniem stosowania przepisów ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), powoływanej dalej w skrócie jako "K.r.o.", poświęconych alimentacji. Jak trafnie stwierdzono w orzecznictwie, przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia, czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych (Wyrok WSA w Poznaniu z 3.02.2022 r., IV SA/Po 950/21, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej powoływana jako "CBOSA"). W niniejszej sprawie małżonek osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ze zgromadzonego w sprawie materiału aktowego (za wyjątkiem informacji z wywiadu środowiskowego o tym, że na pomoc żony nie można liczyć) nie wynika, aby istniały obiektywne przeszkody uniemożliwiające sprawowanie opieki przez drugiego małżonka.

Stosownie do art. 128 K.r.o. obowiązek alimentacyjny, czyli obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przy tym obciąża on zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 K.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 K.r.o.). Należy też podkreślić, że stosownie do art. 23 i art. 27 K.r.o. oboje małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Nadto, co Sąd podkreśla, w myśl art. 130 K.r.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Mając na uwadze cytowane wyżej unormowania, w ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sytuacji pozostawania osoby podlegającej opiece w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z punktu widzenia przepisów u.ś.r., brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, która znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji i faktycznie sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, rezygnując tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, tak jak w niniejszej sprawie.

W kontekście powoływanych wyżej przepisów K.r.o. wskazać nadto należy, że stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Tym samym biorąc pod uwagę treść cytowanego wyżej art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., w ocenie Sądu należy zgodzić się poglądem organu II instancji, że to ewentualnie dzieci osoby wymagającej opieki, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności mogłyby ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, oczywiście o ile zostałyby spełnione przesłanki jego przyznania.

Reasumując, Sąd orzekający w niniejszej sprawie, podobnie jak organ w zaskarżonej decyzji, podziela tę aktualną linię orzeczniczą sądów administracyjnych (np. Wyrok NSA z 4.03.2022 r., I OSK 1657/21, CBOSA, Wyrok NSA z 24.02.2021 r., I OSK 2391/20, CBOSA), która aprobuje zawężającą wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i przyjmuje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Należy mieć na uwadze, iż organ administracji rozstrzygając niniejszą sprawę jest ograniczony ściśle ustalonymi kryteriami ustawowymi określonymi w art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i nie działa w ramach uznania administracyjnego. Organ jest związany wskazanymi przepisami prawa, gdyż ustawodawca nie zamieścił w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone w przepisach u.ś.r. i nie pozostawił organom administracyjnym prawa do przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego (tak przykładowo Wyrok NSA z 15.12.2020 r., I OSK 2006/20, CBOSA). Na marginesie zauważyć też należy, że NSA wskazał, że ograniczenie dostępu do świadczenia w oparciu o kryteria zobiektywizowane nie może zaś zostać uznane za naruszenie zasady równości, demokratycznego państwa prawnego czy sprawiedliwości społecznej. Zapewnia ono bowiem dostęp do świadczenia wszystkim osobom, będącym w takiej samej sytuacji faktycznej i jako taki nie ma także charakteru dyskryminującego (Wyrok NSA z 4.03.2022 r., I OSK 1657/21, CBOSA).

Tym samym zarzut skargi sprowadzający się do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. ostać się nie mógł.

Sąd zauważa, że organ pierwszej instancji jako jedną z przyczyn odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Niemniej jednak organ II instancji w powyższej kwestii poprawnie przyjął, że przepis ten ze względu na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości prawidłowość stanowiska organu II instancji w powyżej kwestii, zwłaszcza w kontekście jednolicie ujmowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wbrew stanowisku organu I instancji w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., a to z uwagi na treść wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Wszakże w wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. W.w. wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia, tj. od 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak wadliwie uczynił to organ I instancji, było sprzeczne z zasadami państwa prawa, które mają obowiązek działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Z tego względu niewątpliwie zaprezentowane przez Kolegium stanowisko w tej kwestii w zaskarżonej decyzji zasługuje na aprobatę (zob. wyrok WSA w Łodzi z 30.03.2022 r., II SA/Łd 834/21, CBOSA). Zatem wyrok TK ma znaczenie dla spraw indywidualnych, a organy pomocowe mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z wyłączeniem tej części normy, która z dniem ogłoszenia wyroku została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Rozpoznając niniejszą skargę w ramach przysługującej kognicji, Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego. Postępowanie administracyjne zostało przez organy administracji przeprowadzone zgodnie z normami zasadami ogólnymi K.p.a., a w szczególności zgodnie z art. 6, art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej interpretacji norm prawa materialnego.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.

is