Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1304/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17b ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5, art. 32 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 8, art. 9, art. 11, art. 155
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego M. D. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu [...] lutego 2021 r. M. D. (zwany dalej: "stroną" lub "skarżącym") złożył wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K.

o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. D.. Strona dołączyła do wniosku orzeczenie z dnia [...] stycznia 2012 r. zaliczające matkę strony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe.

W orzeczeniu tym wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki strony, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] grudnia 2011 r.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., Starszy Inspektor Centrum Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K., działający

z upoważnienia Prezydenta Miasta K. (zwany dalej: "organem I instancji") odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, uzasadniając rozstrzygnięcie okolicznością niespełnienia kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych), jak też okolicznością pobierania przez stronę zasiłku dla opiekuna. W wyniku wniesionego przez stronę odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej: "organem II instancji") uchyliło decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2021 r. Organ II instancji wskazał, że w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ I instancji winien poczynić czynności w celu wyeliminowania świadczenia konkurencyjnego. Jednocześnie organ II instancji zanegował zapatrywanie organu I instancji na kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (zwanej dalej: "k.p.a."),

art. 17, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24 ust. 2a, ust. 4, art. 27, art. 32 ust. 1d, ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r.") organ I instancji odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Decyzję swą organ uzasadnił ponownie okolicznością niespełnienia kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, wskazanego w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Strona, zastępowana przez adwokata, wniosła odwołanie od decyzji organu

I instancji, której zarzuciła naruszenie prawa materialnego, mającego istotny wpływ

na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej

w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 3, ust. 5, art. 24 ust. 2 u.ś.r., organ II instancji uchylił w całości kwestionowaną odwołaniem decyzję organu I instancji z dnia [...] września 2021 r. i przyznał stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, w wysokości [...] zł od dnia [...] sierpnia 2021 r. do dnia [...] sierpnia 2021 r., natomiast w wysokości [...] zł miesięcznie od dnia [...] września 2021 r. na czas nieokreślony.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ II instancji wskazał na

wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z powołanego orzeczenia wynika, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Organ II instancji, przychylając się do aktualnego orzecznictwa sądowego uznał że, organ I instancji dokonał ponownie nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Literalna wykładnia powyższego przepisu, w oderwaniu od całości regulacji tej ustawy oraz wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego stanowi naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na treść decyzji. Oznacza to, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem prawa. Wskazując na art. 138 § 2a k.p.a., organ II instancji zauważył, że organ I instancji, ponownie rozpatrując sprawę, związany był też stanowiskiem organu II instancji wyrażonym w konkretnej sprawie.

Przystępując do dalszych rozważań prawnych organ przytoczył brzmienie art. 24 ust. 2 i ust. 4 u.ś.r. Wskazał, iż bezsporne jest, że strona jest osobą zobowiązaną do alimentacji wobec swojej matki K. D.. Osoba wymagająca opieki, matka wnioskodawcy, jest rozwiedziona, legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] stycznia 2012 r., zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności od [...] grudnia 2011 r. Natomiast daty zaistnienia niepełnosprawności nie udało się ustalić. Orzeczenie wydano na stałe. Jak wynika z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia [...] kwietnia 2021 r., opiekę nad matką sprawuje strona, która także z matką mieszka. Fakt sprawowania osobistej opieki został potwierdzony przez pracownika socjalnego i szczegółowo opisany w wywiadzie. Matka strony potwierdziła fakt sprawowania opieki. Strona nie ma ustalonego prawa do świadczeń emerytalno-rentowych bądź innych konkurencyjnych w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego. Według ustaleń organu strona nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Jak zauważył organ II instancji, decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. organ I instancji uchylił decyzję (od dnia [...] sierpnia 2021 r.), którą przyznany został stronie zasiłek dla opiekuna oraz uchylił decyzję zmieniającą. Strona odebrała decyzję w dniu [...] sierpnia 2021 r., a w dniu [...] września 2021 r. zrzekła się od niej odwołania. Zatem jest to na chwilę orzekania przez organ II instancji, decyzja ostateczna.

Organ II instancji wskazał, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez ten organ, nie może dojść do sytuacji zbiegu uprawnień pomiędzy zasiłkiem dla opiekuna, a świadczeniem pielęgnacyjnym. Innymi słowy do nałożenia się czasookresu przyznania dwóch wykluczających się wzajemnie świadczeń z u.ś.r. (art. 27 ust. 5 u.ś.r.). Jak argumentował organ, przez zrzeczenie się odwołania od decyzji eliminującej świadczenie konkurencyjne strona godzi się też na to, że świadczenie pielęgnacyjne będzie jej przyznane nie od chwili wpływu żądania w tym przedmiocie, a daty wynikającej z decyzji.

W świetle powyższego oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego, organ II instancji uznał, że są spełnione wszystkie przesłanki zawarte w art. 17 u.ś.r. by przyznać stronie świadczenie pielęgnacyjne od [...] sierpnia 2021 r., tj. od chwili ustania prawa do zasiłku dla opiekuna.

Wskazując na art. 17 ust. 4 u.ś.r., organ II instancji stwierdził, że za miesiąc sierpień 2021 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje stronie za 7 dni, tj. od [...] sierpnia 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r. i wynosi [...] zł. Za kolejne pełne miesiące świadczenie przysługuje w wysokości [...] zł miesięcznie.

M. D., zastępowany przez adwokata, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję organu II instancji z dnia

[...] listopada 2021 r., w części w jakiej nie przyznano stronie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] lutego 2021 r. do dnia [...] sierpnia 2021 r. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] lutego 2021 r. ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wydanej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17

ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna.

W uzasadnieniu skargi wnoszący ją nie zgodził się z zapatrywaniami organu

II instancji co do ustalenia okresu, za jaki skarżącemu przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący zauważył, że we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniósł o uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym skarżący dokonał wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., to nie może zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. Jak zauważył skarżący, zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Według skarżącego, w przedmiotowej sprawie organ II instancji nie uwzględnił, iż nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, mimo że skarżący mógł dokonać wyboru i wyraźnie oświadczył, że wybiera świadczenie bardziej korzystne.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Zasygnalizował, że zaskarżona decyzja została sprostowana postanowieniem z dnia [...] listopada 2021 r.

Odnosząc się do zarzutu nieprzyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie prawa do wnioskowanego świadczenia, organ II instancji stanął na stanowisku, że biorąc pod uwagę zaistniały w sprawie stan faktyczny i prawny, nie mógł podjąć innego rozstrzygnięcia, niż zapadło w dniu [...] listopada 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia

2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r.,

poz. 329 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując w trybie uproszczonym kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego według powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że akt ten nie odpowiada prawu.

Przedmiot sprawy objętej skargą dotyczy decyzji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. ustawy

o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. zwanej dalej: "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zgodzić się należy z organem II instancji, że podstawy odmowy przyznania świadczenia nie może stanowić art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż w obecnym stanie prawnym stronie może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, pomimo że nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności dorosłej osoby niepełnosprawnej (matki), nad którą sprawuje opiekę, o ile spełnia pozostałe wymogi niezbędne do przyznania świadczenia. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, ocenę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy bowiem rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej i takie stanowisko zostało ugruntowane już w orzecznictwie sądów administracyjnych, co trafnie wskazał organ II instancji uchylając decyzję organu

I instancji z dnia [...] września 2021 r. i zarzucając temu organowi nieprawidłową wykładnię wskazanego wyżej przepisu.

W świetle stanu faktycznego sprawy i przepisów prawa prawidłowe jest również, w ocenie Sądu, uznanie organu II instancji w zakresie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W sprawie bezsporne jest, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia w związku

ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką (vide: wywiad środowiskowy), legitymującą się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania

o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] stycznia 2012 r. na stałe zaliczające matkę skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Natomiast istota sporu dotyczy daty początkowej, od której powinno zostać przyznane skarżącemu przedmiotowe świadczenie. Według skarżącego, świadczenie to powinno zostać przyznane od pierwszego dnia miesiąca, w którym wpłynął do organu wniosek zawierający wskazane żądanie. Organ uważa, że świadczenie pielęgnacyjne należało przyznać skarżącemu nie od chwili wpływu żądania w tym przedmiocie, a od daty wynikającej z decyzji.

Sąd w związku z powyższym zauważa, że stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Dodać należy, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast według art. art. 27 ust. 5 ustawy, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W sprawie niesporne jest, że w dniu [...] lutego 2021 r. wpłynął do organu I instancji wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką. W momencie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, skarżący pobierał zasiłek dla opiekuna na mocy decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] czerwca 2014 r., następnie zmienianej. Do wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego skarżący dołączył oświadczenie, że na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący zrezygnuje z prawa do zasiłku dla opiekuna.

Zdaniem Sądu, powyższe ustalenia, prowadzą do jednoznacznego wniosku,

że składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu [...] lutego

2021 r. skarżący złożył jednocześnie oświadczenie o rezygnacji z mniej korzystnego świadczenia pobieranego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, co rodzi swoje konsekwencje w świetle ww. przepisów u.ś.r. Nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwóch lub więcej ilości świadczeń, których istotą jest rekompensata opiekunowi utraty dochodów na skutek rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ratio legis tych unormowań ma zapobiec zatem równoczesnemu pobieraniu świadczeń, które są względem siebie konkurencyjnymi. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b ustawy zakłada bowiem, że nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, (por. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 82/18). Z kolei art. 27 ust. 5 ustawy potwierdza, że w przypadku zbiegu świadczeń, uprawionemu przysługuje jedno z nich, zgodnie z dokonanym przez niego wyborem. Do zbiegu świadczeń dochodzi zarówno wówczas, gdy dana osoba spełnia przesłanki do otrzymania co najmniej dwóch świadczeń, jak i gdy ma ustalone decyzją prawo do otrzymywania jednego ze świadczeń, ale spełnia też przesłanki do otrzymywania innego świadczenia.

W ocenie Sądu, prawidłowa wykładnia art. 27 ust. 5 w zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r., powinna doprowadzić organ na gruncie kontrolowanej sprawy do uznania, że skoro wnioskodawca dokonał wyboru świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce dotychczas pobieranego zasiłku dla opiekuna, to nie może zostać pozbawiony prawa do nowego świadczenia za okres od dnia złożenia wniosku. W okolicznościach, w których skarżący złożył przedmiotowy wniosek, obowiązkiem organu winno być działanie zgodne z zasadą zaufania uczestnika do władzy publicznej (art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – Dz. u. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), a także z zasadą udzielania informacji publicznej (art. 9 k.p.a.) i przekonywania (art. 11 k.p.a.).

Złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji pobierania zasiłku dla opiekuna winno być bowiem potraktowane przez organy pomocy społecznej jako skorzystanie z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, tj. świadczenia pielęgnacyjnego, tym bardziej, gdy uprawniony o przyznanie tego świadczenia przedłożył oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna. W przypadku zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego i jak w przedmiotowej sprawie zasiłku dla opiekuna oraz dokonania przez osobę uprawnioną wyboru świadczenia pielęgnacyjnego celem działań organu powinno być wyeliminowanie z obiegu prawnego rozstrzygnięcia przyznającego na ten sam okres innego świadczenia, a następnie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zgodnie ze złożonym wnioskiem z uwzględnieniem daty złożenia żądania.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela i uznaje za własny na gruncie niniejszej sprawy, pogląd przedstawiony przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20. NSA stwierdził, że w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia wykluczającego możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Brak jest bowiem przepisów umożliwiających zmodyfikowanie tego przepisu, w tym w szczególności zmianę terminu początkowego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Bez wpływu na przytoczoną wykładnię przepisów pozostaje fakt, że decyzje z zakresu świadczeń rodzinnych mają charakter decyzji konstytutywnych, tj. kreujących określone uprawnienie, a nie tylko je potwierdzających. Zauważyć bowiem należy, że decyzje konstytutywne mają co do zasady moc na przyszłość, co nie wyklucza, że mogą one również mieć moc wsteczną. Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Można więc uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jaki z mocą wsteczną (por. wyrok NSA z 28 października 2009 r., sygn. akt II GSK 153/09). Oznacza to, że decyzja, mocą której skrócono okres, na który przyznano świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wydana na skutek dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. może zostać wydana z mocą wsteczną,

co umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - zgodnie z brzmieniem art. 24

ust. 2 u.ś.r. - od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Powyższe należy uzupełnić poglądami judykatury, wskazującymi na dopuszczalność zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Potwierdza to orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. 17 kwietnia 2014 r., sygn. I OSK 980/13;

z 4 sierpnia 2017 r., sygn. I OSK 2257/16,), w którym ponadto wskazuje się, że wypłata świadczenia za cały okres zasiłkowy, ani nawet upływ tego okresu, nie czynią postępowania w przedmiocie zmiany decyzji przyznającej to świadczenie bezprzedmiotowym (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1987/15).

W świetle wyżej przedstawionych wywodów Sąd uznaje za nieprawidłowe stanowisko organu II instancji w kwestii początkowej daty przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W zaistniałej sytuacji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 24 ust. 2 oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. Niezależnie bowiem od obowiązku respektowania w sprawie administracyjnej stanowiska wynikającego z wyroku TK o sygn. akt K 38/13, to po wpłynięciu wniosku skarżącego z dnia [...] lutego 2021 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ winien uwzględnić konieczność jego wyrównania od miesiąca, w którym wpłynął wniosek skarżącego. Organ zobligowany był zatem do doprowadzenia do wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia ostatecznej decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna oraz równolegle na podstawie wniosku z dnia [...] lutego 2021 r., ze skutkiem procesowym na ten moment prowadzić postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z mocą od pierwszego dnia miesiąca wpływu wniosku (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). W przypadku stwierdzenia, że skarżący spełnia przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organ powinien był, po ustaleniu wystąpienia przesłanki z art. 155 k.p.a. w zw. z art. 32 ust. 2 u.ś.r., doprowadzić do uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna z mocą od dnia [...] lutego 2021 r., a następnie w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wydać decyzję z mocą od ww. momentu. Pozwoli to na zachowanie właściwej symetrii czasowej, aby uniknąć naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r.

W konsekwencji organ powinien podjąć czynności we właściwym trybie administracyjnym, eliminujące powstały stan niezgodności z prawem w stosunku

do decyzji organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], orzekającej - w pkt 1 - o uchyleniu od [...] sierpnia 2021 r. decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] zmienionej decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...], oraz w pkt 2 odmawiającą uchylenia od [...] lutego 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r. decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r. zmienionej decyzją z dnia [...] października 2018 r.

W ocenie Sądu, uwzględniając, że na moment złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona pobierała zasiłek dla opiekuna, nic nie stoi na przeszkodzie, aby wyrównanie należnego świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiło

z potrąceniem kwot wypłaconych stronie comiesięcznie od [...] lutego 2021 r. do momentu wydania prawidłowej decyzji w przedmiocie wniosku z dnia [...] lutego 2021 r.

Ponownie rozpatrując sprawę organ ma obowiązek uwzględnić przedstawioną przez Sąd wykładnię przepisów u.ś.r. oraz ww. wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego z wniosku skarżącego, które zawiera oświadczenie dotyczące wyboru przysługującego mu świadczenia w trybie art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Podsumowując z powodu naruszenia wskazanych wyżej zasad prawa procesowego i norm materialnego, przedmiotowa skarga zasługiwała na uwzględnienie, a dla końcowego załatwienia sprawy Sąd uznał za wystarczające uchylenie zaskarżonej decyzji. Jednocześnie Sąd wyjaśnia, z uwagi na ustawowo przyznane kompetencje jurysdykcyjne sądom administracyjnym oraz potrzebę podjęcia przez organ działań eliminujących wyżej wskazany stan niezgodności z prawem, nie jest możliwe orzekanie przez Sąd w zastępie organu o przyznaniu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w dacie przez skarżącego oczekiwanej.

Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku. O przyznaniu skarżącemu kosztów postępowania sądowego, Sąd orzekł, jak w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 wskazanej ustawy.

Orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.