Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1011/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-02-11 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 254 par. 1, art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 23
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

A., reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] września 2014 r. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r.

W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych skarżący podał, że utrzymuje się tylko z wynagrodzenia za pracę, na bieżące utrzymanie pozostaje niewielka kwota, żyje poniżej minimalnej egzystencji. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, posiada mieszkanie o pow. [...] m2, nie posiada domu, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca podał, że jego dochód miesięczny brutto wynosi [...],- zł. Skarżący wyjaśnił, że wynagrodzenie obciążone jest zajęciem komorniczym na rzecz Urzędu Skarbowego w [...], miesięczne potrącenie wynosi [...],- zł. Wskazał, że ponosi następujące opłaty: [...],- zł za dwa miesiące za energię elektryczną, [...],- zł za dwa miesiące za gaz, [...],- zł miesięcznie za najem lokalu.

Na wezwanie z dnia [...] grudnia 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] stycznia 2015 r. oświadczył, że pełni funkcję Dyrektora ds. technicznych w [...] Sp. z o.o. Wynagrodzenie skarżącego z tego tytułu wynosi [...],- zł brutto. Wynagrodzenie obciążone jest zajęciem komorniczym na rzecz Urzędu Skarbowego w [...], kwota miesięcznego potrącenia wynosi [...] zł. Wnioskodawca podał, że na koszty miesięcznego utrzymania składają się: opłata z tytułu najmu lokalu mieszkalnego w wysokości [...],- zł, opłata za czynsz [...],- zł, opłata za prąd [...],- zł ([...],- zł co dwa miesiące), opłata za gaz [...],- zł ([...],- zł co dwa miesiące), pozostałą kwotę przeznacza na zakup produktów żywnościowych, podstawowych środków czystości oraz innych potrzebnych do codziennej egzystencji. Skarżący oświadczył, że nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji i nie uzyskuje dodatkowych dochodów. Wnioskodawca posiada 1% udziału w spółce [...] Sp. z o.o., gdzie pełni funkcję prokurenta, jednak nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów. Skarżący podał, że pozostaje w związku małżeńskim z [...]. Pomiędzy małżonkami obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Do pisma załączył kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r., wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] za okres od [...] marca 2014 r. do [...] sierpnia 2014 r., saldo na tym rachunku wynosi [...] zł, na rachunek ten nie wpływają żadne środki pieniężne, wyroku Sądu Rejonowego w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] czerwca 2012 r., sygn. akt [...] o ustanowieniu rozdzielności majątkowej w małżeństwie skarżącego, postanowienia Sądu Rejonowego w [...] I Wydział Cywilny z dnia [...] października 2012 r., sygn. akt [...] o dokonaniu podziału majątku wspólnego [...] i [...] w ten sposób, że wnioskodawczyni [...] przyznano prawo własności nieruchomości położonej w [...], Gm. [...] składającej się z działek oznaczonych numerami geodezyjnymi [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, uczestnikowi postępowania [...] przyznano spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego oznaczonego numerem [...] położonego w [...] przy ul. [...] wraz z wkładem budowlanym, dowodu wpłaty z dnia [...].10.2014 r. kwoty w wysokości [...] zł za zużycie energii i gazu ma miesiące sierpień i wrzesień 2014r., dowodu wpłaty z dnia [...].10.2014 r. kwoty w wysokości [...],- zł z tytułu czynszu najmu lokalu mieszkalnego za okres od V – X 2014 r .

Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych.

Pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że skarżący nie ma wiedzy o tym jakie koszty utrzymania ponosi jego małżonka, ze względu na istnienie rozdzielności majątkowej między małżonkami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpatrywanej sprawie wpis sądowy od skargi wynosi [...],- zł.

Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, a ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, str. 534 oraz postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 375/04, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto instytucja ta, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 P.p.s.a.).

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 5 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 546/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (zob. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych strona powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (powołane wyżej postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13). Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (postanowienie NSA z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 383/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd wydaje orzeczenie na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. Przytoczone w oświadczeniu okoliczności i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie wnioskodawcy, a do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Oceniając sytuację materialną strony sąd bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (postanowienie NSA z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 382/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 718/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wskazać też należy, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwoty na finansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 604/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazuje się też, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki (powołane wyżej postanowienie NSA z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13). Sąd oceniając sytuację materialną strony bada nie tylko jej dochody, ale również, czy posiada ona obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Istotne jest także wykazanie podjęcia przez stronę starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (powołane wyżej postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13).

W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, wnioskodawca pozostaje jednak w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje od [...] czerwca 2012 r. rozdzielność majątkowa małżeńska. Skarżący mieszka w mieszkaniu o pow. [..] m2, które w wyniku podziału majątku wspólnego zostało jemu przyznane, obecnie skarżący najmuje to mieszkanie od [...] Sp. z o.o. w siedzibą w [...]. Skarżący pełni funkcję Dyrektora ds. technicznych w Sp. z o.o. [...], w której posiada 1% udziału, z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie brutto w wysokości [...],- zł, w spółce tej pełni również funkcję prokurenta, jednak nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów. Wnioskodawca poza wynagrodzeniem za pracę nie uzyskuje dodatkowych dochodów. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżący, mimo wezwania, nie podał jednak jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Skarżący, mimo wezwania, nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony za 2012 i 2013 r., nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za 2012 i 2013 r. składała, nie podał w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje ona miesięczne dochody (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, rolniczej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, posiadania udziałów w spółkach z o.o., pełnienia funkcji członka zarządu lub prokurenta, inne), nie wyjaśnił, czy małżonka nie pracuje, czy jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, nie przedłożył wyciągów z rachunków i lokat bankowych żony, nie wyjaśnił nawet czy takie rachunki i lokaty posiada. Skarżący nie podał również czy żona posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jaka jest ich marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa. Wnioskodawca nie podał również w jakiej wysokości małżonka ponosi koszty miesięcznego utrzymania, nie wyjaśnił także czy na utrzymaniu żony pozostają inne osoby, np. dzieci. Skarżący podniósł, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, Godzi się zauważyć, iż zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają oni w separacji nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienia NSA: z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt I OZ 817/11, z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, z dnia 31 maja 2012 r. sygn. akt I OZ 410/12, z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, z dnia 13 marca 2013 r. sygn. akt I GZ 47/13, z dnia 10 lutego 2014 r. sygn. akt I FZ 530/13, z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, z dnia 8 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy.

Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak podkreślono powyżej, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Należy również podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 254 § 1, art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.