Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 865/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 104 par. 2, 105 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lenart, asesor WSA Mateusz Rogala, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2022 r. sprawy ze skargi K. N. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 stycznia 2022 r. nr DAP-WOSR-7280-180/2021/AM w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 24 stycznia 2022 r. nr DAP-WOSR-7280-180/2021/AM Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (Minister/organ) po rozpatrzeniu odwołania K.N., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 16 listopada 2021 r., znak: NRŚ-MZ.7541.1.598.2016.MK(MZ-MZU.7541.1.1523.2015) umarzającą postępowanie administracyjne o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.N. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawym:

Postanowieniem nr GS-12.WB.72245-1032-2043/05 z dnia 26 stycznia 2005 r. Prezydent Miasta Krakowa przekazał Wojewodzie Dolnośląskiemu zgodnie z właściwością wniosek C.N. z dnia 14 listopada 1990 r. o przyznanie odszkodowania za mienie nieruchome, pozostawione przez W.N. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w [...], przy ul. [...]. Do wniosku załączono m.in. nieuwierzytelnioną kserokopię opisu mienia pozostawionego przez W.N. w [...] oraz nieuwierzytelnioną kserokopię karty ewakuacyjnej wydanej M.N., W.N. i L.N. Pismem z dnia 15 grudnia 2008 r. C.N. ponowił wniosek o przyznanie rekompensaty za ww. nieruchomość pozostawioną przez W.N. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w [...], budynek mieszkalny o kubaturze 459 m2 oraz komorę drewnianą o kubaturze 51 m2. Postanowieniem z dnia 7 lutego 2017 r., znak: NRŚ MZ.7541.1.598. 2016.MK(MZMZU.7541.1.1523.2015)(D-5687/08), Wojewoda Dolnośląski zawiesił z urzędu, na podstawie art. 97 § 1 k.p.a. postępowanie w niniejszej sprawie, z uwagi na powzięcie informacji o śmierci w dniu 24 kwietnia 2015 r. C.N.. W dniu 5 marca 2017 r. do organu wojewódzkiego wpłynął wypis Aktu Poświadczenia Dziedziczenia z dnia [...] grudnia 2016 r., Rep. A nr [...], zgodnie z którym spadek po C.N., zmarłym dnia [...] kwietnia 2015 r. nabyła z mocy ustawy w całości żona Z.N. Postanowieniem z dnia 20 września 2017 r. Wojewoda Dolnośląski z urzędu podjął zawieszone postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie. Pismem z dnia 20 września 2017 r. organ I instancji wezwał K.N. do uzupełnienia wniosku o dokumenty wskazane w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Przy piśmie z dnia 22 grudnia 2017 r. pełnomocnik skarżącej w jej imieniu przedłożyła organowi I instancji m.in.:

• pełnomocnictwo udzielone jej przez K.N. do reprezentowania jej przed Wojewodą Dolnośląskim oraz wszelkimi urzędami w sprawie z wniosku o uzyskanie rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego za granicą,

• uwierzytelniony odpis opisu mienia pozostawionego przez W.N. w [...],

• wypis Aktu Poświadczenia Dziedziczenia po C.N. z dnia [...] grudnia 2016 r.. Rep. A nr [...],

• zaświadczenie Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 7 grudnia 2017 r. o zameldowaniu wnioskodawczyni K.N. na pobyt stały w [...],

• kserokopię dowodu osobistego oraz legitymacji kombatanta K.N.,

• oświadczenie wnioskodawczyni K.N. o miejscach zamieszkania na terytorium RP z podpisem notarialnie poświadczonym,

• oświadczenie wnioskodawczyni K.N. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty z podpisem notarialnie poświadczonym.

Wnioskiem z dnia 21 marca 2018 r. K.N. wystąpiła do organu I instancji, poprzez pełnomocnika adwokat B.M. o zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie, argumentując to koniecznością wstrzymania postępowania administracyjnego do czasu zakończenia sprawy o stwierdzenie nabycia spadku po W.N. Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2018 r., znak: NRŚ-MZ.7541.1.598.2016.MK(MZ- MZU.7541.1.1523.2015), Wojewoda Dolnośląski zawiesił na podstawie art. 98 k.p.a. postępowanie w niniejszej sprawie. Decyzją z dnia 16 listopada 2021 r., znak: NRŚ-MZ.7541.1.598. 2016.MK (MZMZU.7541. 1.1523.2015)(D-5687/08), Wojewoda Dolnośląski umorzył postępowanie administracyjne o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.N. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wskazano, że w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 98 § 2 k.p.a. Przy piśmie z dnia 7 grudnia 2021 r. pełnomocnik wnioskodawczyni przedłożyła do akt sprawy odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] [...] [...] z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po W.N., zgodnie z którym spadek po ww. osobie nabyli z mocy ustawy: mąż M.N., syn J.N., syn C.N. i córka L. N., wszyscy po1/4 części spadku.

Od powyższej decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia 16 listopada 2021 r., odwołanie w dniu 17 grudnia 2021 r. (data nadania) do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji złożyła K.N., reprezentowana przez adwokat B.M. Do odwołania załączono m.in.:

• odpis postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] [...] [...] z dnia [...] listopada 2018 r. o zawieszeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po W.N.,

• odpis postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r., sygn. akt [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po L. N.,

• postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] listopada 2020 r., sygn. akt [...], o uznaniu za zmarłego L. N.,

• odpis postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] [...] [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r., sygn. akt [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po W.N.

W ocenie Skarżącej konieczność ustalenia następców prawnych właścicielki pozostawionego poza obecnymi granicami RP mienia ma charakter prejudycjalny wobec niniejszego postępowania.

Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego i analizie akt sprawy Minister wskazał, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Minister wskazał, że Wojewoda Dolnośląski postanowieniem z dnia 4 czerwca 2018 r., znak: NRŚ-MZ.7541.1.598.2016.MK(MZ-MZU.7541.1.1523.2015), zawiesił na wniosek strony postępowanie w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.N. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W postanowieniu zawarto pouczenie o treści art. 98 § 2 kpa, zgodnie z którym: jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane." Zdaniem Ministra z akt postępowania wynika, że ww. postanowienie doręczono pełnomocnikowi strony w dniu 14 czerwca 2018 r. Strona została zatem skutecznie pouczona o treści art. 98 § 2 k.p.a., powołanego w uzasadnieniu postanowienia. Na ww. postanowienie stronom przysługiwało zażalenie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego postanowienia. Strona nie skorzystała z ww. uprawnienia, tym samym zdaniem Ministra, należy uznać, że zaakceptowała treść postanowienia.

Minister wskazał, że stoi na stanowisku, zgodnie z którym termin początkowy trzyletniego terminu zakreślonego na złożenie wniosku o podjęcie postępowania należy liczyć od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu. Organ odwołał się w tym zakresie do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 2940/19 gdzie wskazano, że pod pojęciem zawartym w art. 98 § 2 kpa "od daty zawieszenia postępowania", należy rozumieć datę wydania takiego postanowienia o zawieszeniu. Za przyjęciem takiego rozumowaniu przemawia w ocenie NSA to, że data początkowa od której zaczyna biec termin trzech lat powinna być jednakowy dla wszystkich stron postępowania, a niemożliwe by to było w sprawach, w których o zawieszenie postępowania występowało kilka osób. W powyższym wyroku powołano się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide wyroki NSA z 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 2024/14, z 14 lipca 2011 r., sygn. akt i OSK 1180/11, z 15 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 543/10, z 11 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2358/14, z 7 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1200/15, z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2166/15, z 24 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1143/19, z 17 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 2265/17). Minister podał, że w związku z powyższym, ustawowy termin zakreślony na złożenie przez strony wniosku o podjęcie przedmiotowego postępowania - uwzględniając także zawieszenie biegu terminów w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID

19, wynikające z art. 15 zzr ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 374, 567, 568, 695) w związku art. 46 pkt 20 ustawy z dnia 14 maja 2020 roku o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonnych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS'CoV-2 i zgodnie z art. 68 ust. 2 ww. ustawy - winien upłynąć w dniu 16 sierpnia 2021 r. Termin ten wynika z następujących okoliczności: bieg terminu materialnoprawnego, o którym mowa w art. 98 § 2 kpa rozpoczął się w dniu wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania, tj. w dniu 4 czerwca 2018 r. i normalnie powinien upłynąć po 3 latach. Niemniej jednak w związku z epidemią na skutek powołanych wyżej przepisów termin ten uległ wstrzymaniu od dnia 14 marca 2020 r. do dnia 23 maja 2020 r. włącznie, tj. na okres 71 dni. Skoro przez ten okres termin nie biegł, to do trzyletniego terminu należało doliczyć 71 dni, aby zadośćuczynić przepisowi wyrażonemu w art. 98 § 2 kpa, który mówi o 3 - letnim terminie na złożenie wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania. 71-y dzień upływał z dniem 16 sierpnia 2021 r. (poniedziałek). W terminie 3 lat od momentu zawieszenia postępowania strona nie zwróciła się do organu prowadzącego postępowanie z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania. Organ podniósł, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 1180/11: "konsekwencją fakultatywnego zawieszenia postępowania no podstawie art 98 § 1 kpa jest objęcie zawieszonego postępowania regulacją art 98 § 2 kpa. W myśl tego przepisu, niezłożenie w okresie trzech lat, od daty zawieszenia postępowania, przez żadną ze stron, żądania podjęcia postępowania, powoduje, że żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane. Naczelny Sąd Administracyjny opowiada się za stanowiskiem (...) według którego w przypadku niezwrócenia się strony w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania o podjęcie postępowania, o więc zaistnienia sytuacji, w której żądanie wszczęcia postępowania uważa się za niebyłe (art 98 § 2 kpa), należy na podstawie art 105 §1 k.p.a., umorzyć postępowanie w formie decyzji." Organ wskazał także, że zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2928/14: "Z brzmienia przepisu ort. 98 § 2 kpa jednoznacznie wynika, że żądanie uważa się za wycofane tylko wówczas, gdy w okresie trzech lat od zawieszenia, strona nie zwróci się o podjęcie postępowania, które zawieszone zostało na jej wniosek. Warunkiem przyjęcia tak daleko idącej dla strony konsekwencji procesowej, jak określona w przepisie art 98 § 2 k.p.a., jest złożenie wcześniej przez tę stronę wniosku o zawieszenie postępowania administracyjnego," Organ wskazał także, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 7 sierpnia 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 118/13, stwierdził, iż: "(...) przepis art. 98 § 2 kpa, który stanowi, że "Jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane", w sposób kategoryczny nakazuje uznać żądanie za wycofane. A zatem, w ocenie Sądu, nie daje podstaw organowi do badania zaistniałej sytuacji z punktu widzenia naruszenia prawa, czy interesu społecznego." Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 3 października 2019 r. o sygn. akt I OSK 2743/17 stwierdził, że: "Odwołując się do stanowiska orzecznictwa Sąd wskazał, że niepodjęcie zawieszonego postępowania w określonym terminie skutkuje wycofaniem żądania wszczęcia postępowania. Zwrot "uważa się za wycofane" prowadzi do wniosku, że ustawodawca posłużył się tutaj fikcją prawną cofnięcia wniesionego żądania. Za takim rozumieniem powyższego zwrotu przemawia w szczególności dyspozycyjny charakter zawieszenia postępowania w trybie art. 98 § 1 kpa/upływ kilkuletniego terminu, w którym postępowanie to nie zostało podjęte. Zatem, gdy strona rezygnuje z ubiegania się o rozstrzygnięcie określonej treści, postępowanie staje się bezprzedmiotowe, co z kolei skutkuje wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania". W ocenie Ministra organ I instancji zasadnie uznał wniosek za wycofany i postępowanie w przedmiotowej sprawie umorzył. Zdaniem organu brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu skarżącej dotyczącego zastosowania przez organ I instancji niewłaściwej podstawy prawnej zawieszenia postępowania. Minister wskazał, że kwestia następstwa prawnego po właścicielu nieruchomości pozostawionej nie jest zagadnieniem uniemożliwiającym wydanie decyzji merytorycznej w przedmiocie uprawnień zabużańskich na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Następstwo prawne po właścicielu nieruchomości pozostawionej jest (obok posiadania przez niego obywatelstwa polskiego, zamieszkiwania na byłym terenie państwa polskiego, legitymowania się prawem własności do nieruchomości pozostawionej, opuszczenia byłego terenu państwa polskiego z przyczyn określonych w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., złożenia wniosku w ustawowym terminie) jedną z przesłanek, których kumulatywne spełnienie powoduje, że zachodzą podstawy do potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej. Nieprzedłożenie przez stronę dowodów na ww. okoliczność po uprzednim wezwaniu na podstawie art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie jest zatem przesłanką do zawieszenia postępowania z urzędu, lecz stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Organ podniósł, że zawarty w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. katalog dowodów nie został zróżnicowany ze względu na ich wagę albo wpływ na wynik postępowania w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Przyjęcie, że w przypadku nieprzeprowadzenia postępowania spadkowego po zmarłym właścicielu nieruchomości pozostawionej organ wojewódzki zobowiązany jest do zawieszenia postępowania administracyjnego z urzędu, prowadziłoby do dokonania nieuprawnionego zróżnicowania dowodów określonych w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zatem przyjęcie, że zasadne jest zawieszenie z urzędu postępowania w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 kpa tylko z tego powodu, że strona nie przeprowadziła postępowania spadkowego po właścicielu nieruchomości pozostawionej stanowiłoby nieuprawnioną nadinterpretację przepisów kpa i ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Organ podniósł, że powyższe stanowisko potwierdza Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 366/19, gdzie wskazano: "Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sformułowanym w zaskarżonym wyroku, że wobec braku postanowienia spodkowego po właścicielu nieruchomości sprawa powinna zostać zawieszona z uwagi na konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny sąd. To do wnioskodawcy należy przedłożenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spodku i tylko wnioskodawca jest uprawniony do wszczęcia postępowania spadkowego. Wobec braku postanowienia spadkowego po właścicielu nieruchomości organ jest władny wydać decyzję o odmowie przyznania prawa do rekompensaty, gdyż postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku jest jednym z dowodów, które musi przedłożyć wnioskodawca, a jego brak nie generuje konieczności rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego przez inny organ". Minister wskazał także, że z doświadczenia organu w prowadzeniu postępowań w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty wynika, że w bardzo wielu przypadkach wnioskodawcy w chwili złożenia wniosku jak i późniejszym okresie nie dysponowali dowodami świadczącymi o byciu spadkobiercą byłego właściciela nieruchomości pozostawionej. Zdaniem organu przyjmując czysto hipotetycznie, że w takiej sytuacji obowiązkiem organu miałoby być zawieszenie postępowania z urzędu w oparciu art. 97 § 1 pkt 4 kpa należy wskazać, że skutkowałoby to paraliżem całego procesu realizacji uprawnień zabużańskich i stałoby w sprzeczności z założeniami ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. jako aktu kompleksowo regulującego kwestię realizacji uprawnień zabużańskich, której celem jest sprawne i szybkie zakończenie procesu potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi graniami Rzeczypospolitej Polskiej.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła K.N. (skarżąca), zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania oraz przepisów materialnych, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 98 § 1 i 2 kpa przez uznanie, że dalsze prowadzenie postępowania stało się bezprzedmiotowe, podczas gdy Sąd Rejonowy dla [...] [...] [...] procedował w sprawie o charakterze wstępnym dla postępowania w sprawie o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, wobec czego organ I instancji związany był art. 97 § 2 kpa w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 kpa,

2. art. 6 kpa przez zastosowanie błędnej podstawy zawieszenia postępowania, pomimo obowiązku działania w granicach i na podstawie prawa oraz przez niezgodne z prawem uznanie postępowania za bezprzedmiotowe i wydanie decyzji o umorzeniu,

3. art. 7 kpa przez nie podjęcie z urzędu postępowania po ustaleniu prawomocności orzeczenia prejudycjalnego w stosunku do decyzji, jak również naruszając zasadę uwzględnienia słusznego interesu obywateli do prawa do rekompensaty na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 2005 Nr 169 poz. 1418z późn. zm.),

4. art. 8 kpa przez nieuprawnione umorzenie postępowania pomimo, toczącego się postępowania prejudycjalnego (wstępnego), nieustalenia i nieskierowania decyzji do pozostałych uczestników postępowania oraz naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej przez bezprawne udaremnienie dochodzenia rekompensaty,

5. art. 77 § 1 kpa przez nie zebranie i nie rozpatrzenie całości materiału dowodowego w sprawie oraz nieuwzględnienie słusznego interesu stron i interesu społecznego,

6. art. 28 kpa przez nieustalenie pełnego kręgu stron postępowania pomimo takiego obowiązku przez organ I instancji i nieuchylenie tego wadliwego orzeczenia przez organ II instancji,

7. art. 10 § 1 kpa przez brak umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranego materiału, zgłoszonych żądań, przed wydaniem decyzji,

8. art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez nieuchylenie decyzji organu I instancji pomimo nieustalenia przez ten organ kręgu uczestników postępowania i brak możliwości umorzenia postępowania w stosunku do pozostałych uczestników - chociażby dzieci skarżącej A. N. i A. O.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji nieważność postępowania na postawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie decyzji organu I instancji w całości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Wojewody nie naruszają prawa.

Jak wynika z akt sprawy postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przedmiotowej nieruchomości, zostało zawieszone postanowieniem Wojewody z 4 czerwca 2018 r., na podstawie art. 98 § 1 kpa, zgodnie z którym, organ administracji publicznej może zawiesić postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz nie zagraża to interesowi społecznemu. Zawieszenie nastąpiło na wniosek K.N. zgłoszony za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika w piśmie z 21 marca 2018 r.. Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej 14 czerwca 2018 r. i zostało przez stronę zaakceptowane, bowiem nie zaskarżono go zażaleniem. Strona nie kwestionowała podstawy prawnej zawieszenia.

Zgodnie natomiast z art. 98 § 2 kpa jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane. Co istotne, w postanowieniu z 4 czerwca 2018 r. pomimo, że strona była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, Wojewoda prawidłowo pouczył strony o treści art. 98 § 2 kpa, tj. o skutkach niezłożenia w terminie trzech lat wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania. Wojewoda dopełnił zatem obowiązku należytego i wyczerpującego poinformowania stron postępowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, jak wymaga tego art. 9 kpa Organ nie był przy tym zobowiązany, w ocenie Sądu, do wzywania strony do wystąpienia z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania, czy informowania o zbliżającym się upływie trzyletniego terminu, gdyż termin ten wynika z przepisów powszechnie obowiązującego prawa, a żaden przepis szczególny nie nakłada na organ takiego obowiązku.

W niniejszej sprawie trzyletni termin zawieszenia postępowania, o którym mowa w cytowanym wyżej przepisie, rozpoczął bieg w dniu 4 czerwca 2018 r. i upłynął w dniu 16 sierpnia 2021 r. – jak prawidłowo wskazał organ został przedłużony o 71 dni z uwagi na zawieszenie terminów w związku ze stanem epidemii. Niewątpliwie zatem w powyższym terminie nie wpłynął do organu wniosek o jego podjęcie. Wobec braku takiego wniosku Wojewoda uznał, że w niniejszej sprawie zaistniały podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 105 § 1 kpa, co uczynił decyzją z 16 listopada 2021 r.

Powyższe stanowisko należy uznać za prawidłowe. Sąd podziela ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, że w przypadku niezwrócenia się strony w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania o podjęcie postępowania, należy umorzyć postępowanie w formie decyzji. Przywołana regulacja z art. 98 § 2 kpa przewiduje bowiem wyraźnie, że w przypadku braku wniosku strony o podjęcie zawieszonego postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane. Powyższe oznacza, że wraz z upływem tego terminu strona traci swoje uprawnienie do żądania podjęcia postępowania, a organ zobowiązany jest przyjąć nałożoną przez ustawodawcę tym przepisem fikcję, że strona cofnęła żądanie wszczęcia postępowania. Upływ tego terminu skutkuje tym, że strona już nie uzyska rozstrzygnięcia konkretyzującego jej prawa i obowiązki we wszczętym postępowaniu. Tego rodzaju konsekwencje wypływające z zastrzeżonego terminu należy lokować nie tylko w sferze prawa procesowego, ale i materialnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego wydane w sprawach o sygn. akt: I OSK 1180/11, I OSK 1692/14, I OSK 2024/14, I OSK 2358/14). Tym samym zachodzą przesłanki do uznania takiego postępowania za niebyłe.

Konsekwencją przyjętej w art. 98 § 2 K.p.a. konstrukcji skutku niezłożenia przez stronę wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania jest także to, że skutek ten następuje z mocy prawa i nie jest zależny, ani od woli strony, ani od uznania organu. Sąd zwraca uwagę, że zawieszenie postępowania następuje z uwagi na określone okoliczności faktyczne, wypełniające konkretną podstawę prawną zawieszenia, co w konsekwencji determinuje możliwości jego podjęcia. W okolicznościach niniejszej sprawy miało miejsce zawieszenie postępowania z uwagi na wniosek stron i okoliczność ta nie może być dowolnie pomijana a podstawa zawieszenia nie może być kwestionowana w postępowaniu na skutek decyzji o umorzeniu postępowania. W niniejszej sprawie strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który we wniosku określił zarówno podstawę zawieszenia tj. konieczność przeprowadzenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po W.N. Postępowanie to zostało prawomocnie zakończone w dniu 5 sierpnia 2021 r. W tej dacie zostało wydane postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z [...] sierpnia 2021 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po W.N., które uprawomocniło się 13 sierpnia 2021 r., a zatem jeszcze w okresie biegu terminu zawieszenia postępowania. Pomimo tego pełnomocnik skarżącej nie złożyła wniosku o podjęcie postępowania. Wniosek taki złożyła dopiero przy piśmie z 13 grudnia 2021 r., już po wydaniu i doręczeniu jej decyzji o umorzeniu postępowania. Należy zwrócić uwagę, że przepisy art. 98 § 2 kpa i art. 99 kpa istotnie zawężają możliwości podjęcia zawieszonego postępowania wszczętego na wniosek, przyznając inicjatywę w tym zakresie wyłącznie stronom postępowania. Niemniej strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika ma możliwość dołożenia należytej staranności w zakresie ochrony swych praw chociażby poprzez zachowanie terminów dokonania czynności w sprawie w sytuacji gdy zawieszenie postępowania następuje na wniosek strony, a nie z urzędu. Tym samym charakter prawny zawieszenia postępowania na zgodny wniosek stron odbiera organowi administracji możliwość ingerowania w sprawę w trakcie jej zawieszenia i w samo zawieszenie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 2078/19, LEX nr 3045656). W konsekwencji należy uznać, że postępowanie w niniejszej sprawie podlegało zawieszeniu na podstawie art. 98 § 1 kpa i podstawa ta nie została przez stronę zakwestionowana. Ponadto jak wskazano wyżej jeszcze w okresie biegu terminu z art. 98 § 2 kpa postępowanie na które powoływała się strona składając wniosek o zawieszenie postepowania zostało prawomocnie zakończone (13 sierpnia 2021 r.). Konieczność sprostowania oczywistej omyłki w jego treści nie miało wpływu na jego skuteczność i nie stanowiło przeszkody do złożenia wniosku o podjęcie postępowania przed upływem terminu z art. 98 § 2 kpa. Termin ten ekspirował w dniu 16 sierpnia 2021 r. Niezależnie jednak od powyższego należy wskazać, że strona miała możliwość złożenia wniosku o podjęcie postępowania zawieszonego na jej wniosek w każdym czasie nawet z tego powodu aby uniemożliwić upływ terminu z art. 98 § 2 kpa. Okres trzyletni (dodatkowo przedłużony o 71 dni) to okres wystarczający do tego, by osoba należycie dbająca o swoje sprawy (zwłaszcza reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika), złożyła w zakreślonym terminie wniosek o podjęcie zawieszonego, na jej wniosek, postępowania. Wniosek taki został natomiast złożony dopiero w dniu 13 grudnia 2021 r. po doręczeniu w dniu 3 grudnia 2021 r. decyzji umarzającej postępowanie.

W świetle powyższych uwag Sąd w pełni podziela stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Tym samym nie zgadza się z zarzutami skargi dotyczącymi naruszenia przez organy orzekające w sprawie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 105 §1 w zw. z art. 98 p 1 i 2 kpa, 28 kpa., 10 §1 kpa oraz 3 ust 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Podkreślić jeszcze raz należy, że organ nie miał kompetencji do badania przyczyn braku złożenia przez stronę wniosku o podjęcie postępowania w terminie, a stan zawieszenia postępowania w sposób oczywisty uniemożliwiał organowi prowadzenie jakichkolwiek czynności dowodowych w sprawie. W niniejszej sprawie upływ terminu prawa materialnego obligował organ do zakończenia postępowania w inny sposób, niż poprzez wydanie decyzji co do istoty sprawy (art. 104 § 2 w zw. z art. 105 § 1 K.p.a.). Wobec tego nie ma podstaw, aby zawiadamiać stronę o jej prawie do złożenia wyjaśnień, zapoznania się z aktami sprawy, wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów w sprawie przed wydaniem decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 1025/15).

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji.