Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1267/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64c par. 4,  art. 64 par. 1 pkt 4,  art. 64 par. 6
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Beata Machcińska (spr.), Anna Tyszkiewicz-Ziętek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2017 r. sprawy ze skargi Burmistrza Miasta B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi Burmistrza Miasta B. (dalej również: "skarżący" lub "wierzyciel") jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia (...) r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika (...) S. Urzędu Skarbowego w S. z dnia (...) r. określające koszty egzekucyjne i obciążające nimi wierzyciela.

2. Stan sprawy przedstawia się następująco:

2.1. Naczelnik (...) S. Urzędu Skarbowego w S. (dalej również: "organ pierwszej instancji") prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A. S.A. (dalej również: "spółka"), na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od (...) do (...) wystawionych przez Burmistrza Miasta B.. Podstawę wystawienia ww. tytułów wykonawczych stanowiła nieostateczna decyzja wierzyciela z dnia (...) r., której postanowieniem z dnia (...) r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

2.2. W związku z powzięciem informacji o uchyleniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzji wierzyciela z dnia (...) r. i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, organ pierwszej instancji:

1) postanowieniem z dnia (...) r. określił koszty egzekucyjne w łącznej kwocie (...) zł i obciążył nimi wierzyciela,

2) postanowieniem z dnia (...) r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od (...) do (...).

2.3. Po rozpatrzeniu wniesionego przez wierzyciela zażalenia na postanowienie organu pierwszej instancji w przedmiocie kosztów egzekucyjnych, Dyrektor Izby Skarbowej w K. (dalej również: "organ odwoławczy") postanowieniem z dnia (...) r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

2.4. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia (...) r. wydanym na podstawie art. 17, art. 64c § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: "u.p.e.a") określił koszty egzekucyjne w łącznej wysokości (...) zł i ponownie obciążył nimi wierzyciela.

2.5. Organ odwoławczy, po rozpoznaniu sprawy wskutek złożonego przez skarżącego zażalenia, postanowieniem z dnia (...) r. uchylił ww. postanowienie Naczelnika (...) S. Urzędu Skarbowego w S. z dnia (...) r. w części dotyczącej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie (...) zł i obciążył nimi spółkę.

2.6. Spółka złożyła skargę na ww. postanowienie organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnosząc o jego uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie art. 64c § 4 u.p.e.a.

2.7. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 grudnia

2013 r., sygn. akt I SA/Gl 668/13 oddalił skargę spółki na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 marca 2013 r.

2.8. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wniesionej przez spółkę od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2016 r. (sygn. akt II FSK 1051/14) uchylił zaskarżony wyrok w całości oraz postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia (...) r.

2.9. Dyrektor Izby Skarbowej w K., w wykonaniu ww. wyroku i po ponownym rozpatrzeniu zażalenia wierzyciela na postanowienie organu pierwszej instancji z dnia (...) r., postanowieniem z dnia (...) r. (nr (...)) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

3. Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnosząc o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia (...) r. oraz postanowienia Naczelnika (...) S. Urzędu Skarbowego w S. z dnia (...) r. i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego bezpośrednie zastosowanie w zakresie w jakim nie określa maksymalnej opłaty za dokonane czynności egzekucyjne,

tj. niezastosowanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt SK 31/14;

2) art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie w zakresie w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, tj. niezastosowanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14);

3) art. 64c § 4 u.p.e.a. poprzez błędną jego wykładnię z uwagi na jego zastosowanie do kosztów egzekucyjnych, które zostały od zobowiązanego w całości wyegzekwowane, podczas gdy przepis ten dotyczy wyłącznie przypadków nieściągnięcia kosztów od zobowiązanego z uwagi na przeszkody faktyczne i prawne, a które nie dotyczą uchylenia nieostatecznej decyzji, na podstawie której prowadzono postępowanie egzekucyjne jako podstawy obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi;

4) art. 64c § 8 u.p.e.a. poprzez wydanie postanowienia na wniosek zobowiązanego po upływie 14 dni od dnia zawiadomienia o zajęciu i kosztach egzekucyjnych,

tj. po upływie ww. terminu zawitego;

5) art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej również: "k.p.a.") poprzez błędne przyjęcie, że przepis ten znajduje zastosowanie, gdyż postanowieniem o kosztach egzekucyjnych nie wszczyna się postępowania administracyjnego, brak zatem było podstaw do jego zawieszenia, gdyż jest to jedynie czynność techniczna określająca poniesione przez stronę koszty egzekucyjne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bądź też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a).

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Kontroli Sądu podlega postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia (...) r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika (...) S. Urzędu Skarbowego w S. z dnia (...) r. określające wysokość kosztów egzekucyjnych i obciążające nimi skarżącego.

Sąd orzeka w niniejszej sprawie, będąc związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1051/14 uchylającym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 668/13 oraz postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia (...) r. (nr (...)), zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie oceną prawną wyrażoną w treści orzeczenia oraz wskazaniami co do dalszego postępowania dotyczy zarówno organów administracji publicznej, jak i sądów. Między oceną prawną a wskazaniami istnieje ścisły związek, ponieważ ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracji publicznej w sprawie, a wskazania określają sposób postępowania w przyszłości (wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2006 r. I GSK 2395/05, Legalis). Celem wskazań jest zapobieżenie w przyszłości błędom popełnionym przez organy administracji i wytyczenie kierunku postępowania przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Art. 153 p.p.s.a. ma zastosowanie tylko w sprawie tożsamej pod względem podmiotowym i przedmiotowym (wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2008 r., I FSK 1466/06, Legalis). Organ ponownie rozpatrujący sprawę związany jest sentencją i uzasadnieniem orzeczenia. Związanie wyrażonymi wskazaniami co do dalszego postępowania zobowiązuje organ do ich wykonania, przy czym nie ogranicza organu do wykonania tylko i wyłącznie zaleceń zawartych w orzeczeniu (wyrok NSA z dnia 25 listopada 2011 r., II GSK 95/10, Legalis). Związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania dotyczy również sądów i oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2009 r., I OSK 426/08, Legalis). Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku z dnia 27 kwietnia 2016 r. wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, powołując się w swoich rozważaniach dotyczących analizy treści art. 64c § 4 u.p.e.a. na poglądy wyrażane w judykaturze oraz piśmiennictwie, słusznie zauważył, że "ponieważ ustawodawca nie precyzuje przyczyn niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego, przyjmuje się, że art. 64c § 4 u.p.e.a. znajduje zastosowanie nie tylko wtedy, gdy w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie on w stanie w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego pokryć kosztów egzekucyjnych (...) lub gdy wyegzekwowanie kosztów wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych przyczyn faktycznych lub prawnych. (...) Samo zaś unormowanie nie precyzuje przyczyn, na skutek których koszty egzekucyjne nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego i nie odróżnia powodów faktycznych i prawnych; nie wiąże z każdą kategorią tych okoliczności odmiennych reżimów prawnych obciążania kosztami egzekucyjnymi."

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Gliwicach ostatecznie jednak doszedł do nieprawidłowych wniosków, jeżeli chodzi o wykładnię art. 64c § 4 u.p.e.a.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w ramach wykładni językowej analizowanego przepisu, a więc z uwzględnieniem możliwego sensu użytych w nim słów, można przyjąć, iż owa wynikająca z tego przepisu niemożność (nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego) może być także rozumiana jako prawny nakaz nieobciążania kosztami zobowiązanego, wynikłymi z egzekucji prowadzonej w wykonaniu wadliwego, niezgodnego z prawem aktu administracyjnego (tu nieostatecznej decyzji wierzyciela z dnia (...) r. uchylonej przez organ odwoławczy). Skoro w przypadku niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji, co może być rezultatem, np. wad w samym tytule wykonawczym (art. 33 pkt 10 w zw. z art. 27 u.p.e.a.), mających często jedynie formalny charakter, istnieje wywodzony z art. 64c § 3 u.p.e.a. prawny nakaz nieobciążania zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi, to tym bardziej nakaz taki powinien istnieć w przypadku uznania za niezgodny z prawem aktu administracyjnego, bo tylko taka mogła być przyczyna uchylenia decyzji organu pierwszej instancji przez organ odwoławczy, w wykonaniu którego to aktu prowadzona była egzekucja. Za takim kierunkiem rozumowania przemawia także linia orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego zapoczątkowana uchwałą tego Sądu z dnia 28 kwietnia 2014 r. sygn. akt I FPS 8/13 (np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1641/13, z dnia 25 września 2015 r. sygn. akt II FSK 2040/13, z dnia 29 stycznia 2016 r. sygn. akt II FSK 2676/13, z dnia 4 marca 2016 r. sygn. akt II FSK 235/14). Wprawdzie uchwała ta, a także wydane w jej następstwie wyroki dotyczyły innego nieco problemu prawnego, a mianowicie wpływu uchylenia postanowienia nadającego decyzji nieostatecznej rygor natychmiastowej wykonalności, względnie uchylenia przez organ odwoławczy decyzji, której nadano taki rygor, wreszcie wadliwości tytułu wykonawczego, na podstawie którego prowadzone było postępowanie egzekucyjne, na kwestię spowodowania skutku w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego na podstawie art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej, czyli wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, niemniej u podstaw wszystkich tych orzeczeń legło analogiczne rozumowanie, że skutkami wadliwego, niezgodnego z prawem aktu administracyjnego (decyzji, postanowienia o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, tytułu wykonawczego) nie może być obciążany podatnik (zobowiązany). Innymi słowy taki wadliwy, niezgodny z prawem akt administracyjny nie może powodować negatywnych dla podatnika (zobowiązanego) konsekwencji prawnych.

W rozpoznawanej sprawie, w której obciążono wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w sytuacji, kiedy wydana przez niego nieostateczna decyzja z dnia 12 kwietnia 2010 r. będąca podstawą prawną wystawionych wobec spółki tytułów egzekucyjnych została wyeliminowana z obrotu prawnego, należy uwzględnić stosowanie art. 64c § 4 u.p.e.a. oraz jego wykładnię przedstawioną przez Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku z dnia 27 kwietnia 2016 r. Zasadnie zatem organ pierwszej instancji obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi (co do zasady) - nie powinno bowiem być tak, że negatywne skutki finansowe w postaci kosztów egzekucyjnych obciążają spółkę, skoro ww. decyzja wierzyciela okazała się wadliwa i nie funkcjonuje już w obrocie prawnym.

Przez wzgląd na powyższe nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia 64 c § 4 u.p.e.a.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu skargi – zarzutu dotyczącego naruszenia art. 64c § 8 u.p.e.a., Sąd stwierdza jego niezasadność.

Zgodnie z treścią art. 64c § 7 i § 8 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r.) wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych następuje na żądanie zobowiązanego lub z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Żądanie to nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku – od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych.

Spółka pismem z dnia 18 lipca 2011 r. i z dnia 2 lutego 2012 r. wniosła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z egzekucją administracyjną prowadzoną przez Naczelnika (...) S. Urzędu Skarbowego w S.

Postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły egzekucyjne o numerach od (...) do (...) zostało zakończone; organ egzekucyjny wyegzekwował w całości dochodzoną należność wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi poprzez pobranie należności u zobowiązanego oraz realizację zawiadomienia u dłużników zajętych wierzytelności.

Naczelnik (...) S. Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z dnia (...) r. umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz postanowieniem z tej samej daty określił koszty egzekucyjne i obciążył nimi wierzyciela.

Z akt sprawy nie wynika, aby spółka została powiadomiona o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Zatem należy uznać, że nie doszło do naruszenia art. 64c § 8 u.p.e.a.

Art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. wskazuje jako przesłankę obligatoryjnego zawieszenia postępowania sytuację, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

W sprawie, na wniosek spółki (pismo z dnia 2 sierpnia 2011 r.), organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia (...) r. (nr (...)) zawiesił postępowanie, a postanowienie to wraz z pouczeniem o możliwości złożenia zażalenia zostało doręczone również wierzycielowi. Następnie, w związku z uchyleniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzji wierzyciela z dnia (...) r., spółka wniosła o podjęcie zawieszonego postępowania, a Naczelnik (...) S. Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z dnia (...) r. umorzył postępowanie egzekucyjne.

W tym stanie faktycznym bliżej nieokreślony zarzut naruszenia 97 § 1 pkt 4 k.p.a. nie jest zasadny.

Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, gdyż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt 31/14) stwierdził niekonstytucyjność przepisów stosowanych przez organ odwoławczy przy wydaniu zaskarżonego postanowienia, a mianowicie orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego został opublikowany w dniu 16 sierpnia 2016 r. w Dzienniku Ustaw z 2016 r. poz. 1244.

Trybunał wywiódł, że "nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego".

Dalej Trybunał stwierdził, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie Trybunału za sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego należy uznać także normę prawną, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem.

Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym reprezentowany jest pogląd, że pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności, rodzi po stronie Sądu obowiązek uwzględnienie wyroku Trybunału.

Art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowi, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Przepis ten wprost odnosi się do możliwości wzruszania w trybach nadzwyczajnych prawomocnych orzeczeń sądowych, ostatecznych decyzji administracyjnych lub rozstrzygnięć w innych sprawach. W zakresie postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego odpowiednie postanowienia w tym zakresie zawierają art. 145a k.p.a., akt 240 § 1 pkt 8 i art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 272 § 1 i § 2 p.p.s.a. Wprawdzie akt. 190 ust 4 Konstytucji odnosi się wprost do postępowań prawomocnie zakończonych, ale skoro nawet prawomocne rozstrzygnięcia sądowe powinny podlegać weryfikacji z tego powodu, to tym bardziej zarówno organ odwoławczy jak i sąd powinien uwzględnić istniejący stan niekonstytucyjności w postępowaniu niezakończonym prawomocnym rozstrzygnięciem (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 września 2016 r., II FSK 2066/14, z dnia 4 listopada 2016 r., II FSK 204/14, z dnia 13 grudnia 2016 r., II FSK 3167/14; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji na mocy art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. określił koszty egzekucyjne z tytułu opłaty za czynności egzekucyjne za zajęcie wierzytelności oraz opłaty manipulacyjne osobno do każdego tytułu wykonawczego. Przywoływany wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma takie znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, że wymaga ponownej oceny prawidłowości stanowiska organu egzekucyjnego z powodu braku konstytucyjności rozstrzygnięcia w zakresie obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 oraz opłatą manipulacyjną na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. Ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, w tym wypadku należnych od wierzyciela, organ musi wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu wymaganego nakładu pracy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., a na podstawie art. 200 tej ustawy zasądził na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania w kwocie 100 zł.