Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 565/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art.8 ust. 3, 4 i 11
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 11 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 200
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego Z. W. kwotę 497 zł /słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. zarządza zwrot na rzecz skarżącego Z. W. kwoty 1326, 21 zł / słownie: tysiąc trzysta dwadzieścia sześć złotych 21/100/ tytułem nienależnie uiszczonego wpisu sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 565/18

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi Z.W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] marca 2018 r. nr [...] dotycząca ustalenia opłaty za pobyt A.W. w domu pomocy społecznej.

Z uzasadnienia tej decyzji i pozostałych akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją Prezydenta Miasta [...] z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] A.W. został skierowany do domu pomocy społecznej dla osób dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie. Kolejną, wydaną tego samego dnia decyzją nr [...] Prezydent orzekł o jego umieszczeniu w Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...].

Umową z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] zawartą z Gminą Miasto [...] Z.W. (ojciec i kurator A.W.), stosownie do art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm., dalej: u.p.s.), zobowiązał się uiszczać od września 2012 r. opłatę za pobyt syna w DPS w kwocie 2 431,34 zł miesięcznie (za sierpień 2012 r. 862,73 zł).

Stosownie do powyższego, decyzją z [...] września 2012 r. nr [...] Prezydent M. [... ]:

1) ustalił opłatę za pobyt A.W. w DPS od dnia zamieszkania, tj. od

[...] sierpnia 2012 r. w wysokości miesięcznego kosztu utrzymania, który od marca 2012 r. wynosi 2 956,50 zł miesięcznie, przy czym zastrzegł, że w miesiącu przybycia opłatę ustala się proporcjonalnie do liczby dni pobytu,

2) zobowiązał do wnoszenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej:

- A.W. za sierpień 2012 r. w wysokości 186,35 zł, zaś od września 2012 r. w wysokości 525,16 zł miesięcznie,

- Z.W. za sierpień 2012 r. w wysokości 862,73 zł, zaś od września 2012 r. w wysokości 2 431,34 zł miesięcznie.

W dalszej kolejności, zgodnie z podpisanym [...] czerwca 2013 r. aneksem [...] do umowy nr [...], Prezydent M. [...] decyzją z [...] czerwca 2013 r. nr [...] zmienił z urzędu w całości decyzję z [...] września 2012 r. poprzez uchylenie jej pkt 1 oraz zobowiązanie do wnoszenia od 1 kwietnia 2013 r. opłaty za pobyt w DPS A.W. w wysokości 525,16 zł oraz Z.W. w wysokości 2 684,04 zł miesięcznie.

Kolejną decyzją z [...]maja 2014 r. nr [...] Prezydent

M. [...] zmienił pkt 3 decyzji z [...] września 2012 r. (zmienionej uprzednio decyzją z [...] czerwca 2013 r.) poprzez zobowiązanie Z.W. do wnoszenia od 1 kwietnia 2014 r. opłaty za pobyt syna A.W. w DPS

w wysokości 2 680,84 zł miesięcznie, zgodnie z aneksem 2 z [...] maja 2014 r. do umowy z [...] sierpnia 2012 r.

Kolejną decyzją z [...] maja 2015 r. nr [...] Prezydent

M.R. ponownie zmienił pkt 3 decyzji z [...] września 2012 r. (uprzednio zmienionej decyzjami z [...] czerwca 2013 r. i [...] maja 2014 r.) w ten sposób, że zobowiązał Z.W. do wnoszenia od 1 czerwca 2015 r. opłaty za pobyt syna A.W. DPS w wysokości 2 996,84 zł miesięcznie; decyzja z [...] maja 2015 r. na skutek odwołania Z.W. została uchylona decyzją SKO z [...] września 2015 r. nr [...].

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezydent M. [...] decyzją

z [...] grudnia 2015 r. nr [...] ponownie zmienił pkt 3 decyzji

z [...] września 2012 r. (zmienionej decyzjami z [...] czerwca 2013 r. i [...] maja 2014 r.) poprzez zobowiązanie Z.W. do wnoszenia od 1 stycznia 2016 r. opłaty za pobyt syna A.W. w DPS w wysokości 1 383,45 zł miesięcznie, a także dodał pkt 4 w brzmieniu: "Kwotę stanowiącą różnicę między obowiązującym średnim miesięcznym kosztem utrzymania a opłatą wnoszoną przez mieszkańca Domu i osobę zobowiązaną wnosi Gmina Miasto [...];

po rozpatrzeniu odwołania Z.W., SKO decyzją

z [...] lutego 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu

I instancji z [...] grudnia 2015 r.

Wskutek skargi Z.W. w sprawie orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, który wyrokiem z 10 stycznia 2017 r., sygn. II SA/Rz 663/16 uchylił decyzję SKO z [...] lutego 2016 r. wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezydenta M. [...] z [...] grudnia 2015 r.

W uzasadnieniu wyroku - wskazując na naruszenie prawa materialnego polegające na niepełnej wykładni oraz nieprawidłowym zastosowaniu art. 106 ust. 5 w zw.

z art. 60 ust. 2 pkt 1 i 4 w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s. -

Sąd zauważył, że organy orzekające w sprawie miały nie tylko obowiązek ustalenia względem skarżącego nowej wysokości opłaty z mocą od pierwszego dnia miesiąca (tj. od 1 kwietnia 2015 r.) przypadającego po miesiącu, w którym nastąpiła publikacja nowej wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej (10 marca 2015 r.), lecz przede wszystkim uwzględnienia zmiany sytuacji rodzinnej i dochodowej które zaszły do dnia 1 kwietnia 2015 r. W tym zakresie Sąd zauważył, że kwestia zmiany wysokości wydatków ponoszonych przez skarżącego nie ma znaczenia, albowiem w świetle art. 61 ust. 2 u.p.s. istotne są tylko zmiany wysokości dochodu. Sąd stwierdził także, że rozważania organów dotyczące podstawy faktycznej zmiany wysokości dochodów skarżącego nie są pełne, bowiem nie można jednoznacznie określić momentu w którym doszło do zmiany wysokości jego dochodów, jak również skali tej zmiany w świetle ustawowego limitu 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s.). Zdaniem Sądu, rozważania organów oraz ewentualnie także materiał procesowy muszą być uzupełnione i powiązane z miarodajnym momentem oceny prawnej

(1 kwietnia 2015 r.) tak, aby usunąć skutki naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 K.p.a.

W następstwie przeprowadzonego postępowania Prezydent M. [...] decyzją z [...] lipca 2017 r. nr [...] ponownie postanowił zmienić pkt 3 decyzji z [...] września 2012 r. (zmienionej prawomocną decyzją z [...] czerwca 2013 r.

i [...] maja 2014 r.) poprzez ustalenie Z.W. opłaty za pobyt A.W. w DPS:

- za okres od kwietnia 2015 r. do marca 2016 r. w wysokości 2 996,84 zł miesięcznie;

- za okres od kwietnia do lipca 2016 r. w wysokości 1 164,75 zł miesięcznie,

- za sierpień 2016 r. w wysokości 1 133,36 zł,

- za wrzesień 2016 r. w wysokości 1 298,55 zł,

- za październik 2016 r. w wysokości 1 153,93 zł.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Z.W., SKO decyzją

z [...] września 2017 r. nr [...] uchyliło w całości decyzję organu

I instancji z [...] lipca 2017 r., przekazując mu sprawę do ponownego rozparzenia.

Wskazało na brak dokładnego ustalenia stanu faktycznego w okresie od marca

2015 r. do października 2016 r., w tym m.in. ustalenia wysokości dochodu oraz stałego miesięcznego obciążenia rodziny, tj. spłaty kredytu, opłaty za czynsz, energię

elektryczną, wydatków na leki. W ocenie SKO, organ powinien też ustalić, czy odwołujący otrzymany kredyt przeznaczył na zakup mieszkania. Takich ustaleń organ I instancji nie uczynił, wskazując, że od listopada 2016 r. brak jest podstaw do naliczania opłaty za pobyt w DPS z uwagi na fakt ponoszenia opłaty do wysokości

pełnego kosztu utrzymania przez samego mieszkańca, którą wnosi w związku

z decyzją z [...] stycznia 2017 r. z uwagi na osiągnięcie dochodu ze sprzedaży mieszkania, którego był współwłaścicielem.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Prezydent M. [...] - działając na podstawie art. 104 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: K.p.a.) w zw.

z art. 106 ust. 3b, 5, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, 2, 4, art. 61 ust. 1 i 2, art. 62 ust. 2, art. 63 i art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U.

z 2017 r., poz. 1769 ze zm., dalej: u.p.s.) - zmienił pkt 3 decyzji z [...] września 2012 r. w ten sposób, że ustalił Z.W. opłatę za pobyt A.W. w DPS:

- za okres od kwietnia 2015 r. do marca 2016 r. w wysokości 2 996,84 zł miesięcznie;

- za okres od kwietnia do lipca 2016 r. w wysokości 1 164,75 zł miesięcznie,

- za sierpień 2016 r. w wysokości 1 133,36 zł,

- za wrzesień 2016 r. w wysokości 1 298,55 zł,

- za październik 2016 r. w wysokości 1 153,93 zł.

W uzasadnieniu organ przedstawił sposób kształtowania się dochodu rodziny za okres od marca 2015 r. do października 2016 r. (Z.W. mieszka wraz z żoną Ł.W. w mieszkaniu stanowiącym jej własność), doliczając do niego w okresie od kwietnia 2015 r. do marca 2016 r. odpowiednio rozliczony (po 1/12 części) zaciągnięty 14 kwietnia 2015 r. kredyt na zakup mieszkania w kwocie 243 000 zł. Jak zaznaczył, w związku z osiąganiem przez nich od 1 kwietnia 2015 r. do 31 października 2016 r. różnych dochodów, kilkukrotnie przeliczono kwoty jakie Z.W. powinien był wnosić w związku z osiąganym dochodem przewyższającym 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. przewyższającym kwotę 1 368 zł do września 2015 r. i kwotę 1 542 zł od 1 października 2015 r. (do września 2015 r. kryterium dochodowe dla osoby gospodarującej w rodzinie wynosiło 456 zł, zaś od 1 października 2015 r. 514 zł). Uwzględniając obowiązujący w danym okresie koszt utrzymania mieszkańca w DPS,wysokość opłaty ustalonej A.W., obowiązujące kryterium ustawowe, wysokość dochodu oraz konieczność zmiany wysokości opłaty w sytuacji zmiany dochodu przekraczającego 10% odpowiedniego kryterium dochodowego

(art. 106 ust. 3b ustawy) organ wyliczył opłaty, jakie winien ponosić Z.W. za poszczególne miesiące.

Odwołanie od decyzji z [...] stycznia 2018 r. złożył Z.W., wnosząc o jej uchylenie w całości. Zarzucił naruszenie art. 8 ust. 3 w zw. z art. 60

i art. 61 ust. 1-3 u.p.s. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uzyskany mieszkaniowy kredyt bankowy stanowi przychód zaliczany jako składnik dochodu. Podkreślił, że kredyt ten stanowi długoterminowe zobowiązanie, które należy spłacić w określonym w umowie czasie wraz z odsetkami.

Opisaną na wstępie decyzją z [...] marca 2018 r. SKO - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Wskazało, że zgodnie z zarządzeniami Prezydenta M. [...] z [...] lutego 2015 r. Nr [...], [...] marca 2016 r. nr [...] oraz [...] marca 2017 r.

nr [...] w DPS w [...] przy ul. [...] 37 od 1 kwietnia 2015 r. obowiązywał koszt utrzymania wynoszący 3 522 zł, od 1 kwietnia 2016 r. 3 235 zł, zaś od 1 kwietnia 2017 r. 3 264 zł miesięcznie. Zauważyło także, że

w przypadku gdy w obrocie prawnym funkcjonuje już decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt danej osoby w DPS, to jej modyfikacje związane ze zmianą kręgu podmiotów obowiązanych do ponoszenia opłaty oraz jej wysokości - powinny odbywać się

w trybie przewidzianym przez art. 106 ust. 5 u.p.s.

W rozpatrywanej sprawie przesłanką weryfikacji decyzji określającej obowiązek ponoszenia kosztów za pobyt A.W. w DPS była zmiana sytuacji dochodowej Z.W. (ojca) wynikająca z osiągniętych w okresie od

1 kwietnia 2015 r. do 31 października 2016 r. dochodów kwalifikujących go zgodnie

z art. 61 ust. 2 u.p.s. do ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w DPS.

W ocenie Kolegium stan faktyczny i prawny sprawy uzasadniał ustalenie Z. W. opłaty w wysokościach wskazanych w treści decyzji organu

I instancji, który dokonał wnikliwej oceny jego sytuacji rodzinnej i dochodowej

w oparciu o art. 8 u.p.s.

Odnosząc się do zarzutu zaliczenia do dochodu rodziny odwołującego kredytu

mieszkaniowego Kolegium uznało go za chybiony. Wyjaśniło, że dochodem

w rozumieniu ustawy jest suma miesięcznych przychodów bez względu na tytuł

i źródło ich uzyskania, za wyjątkiem enumeratywnie wymienionych w art. 8 ust. 4 przychodów pomniejszonych o obciążenia wyspecyfikowane w zamkniętym katalogu zamieszczonym w art. 8 ust. 3 u.p.s.

SKO zauważyło, że wysokość opłaty wnoszonej przez małżonka, zstępnych bądź wstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej ustawodawca uzależnił od kryterium dochodowego. W zaistniałym stanie faktycznym i prawnym zmiana decyzji mogła wywołać skutek prawny od daty wskazanej w rozstrzygnięciu, która była wcześniejsza od daty wydania decyzji zmieniającej opartej o art. 106 ust. 5 u.p.s., co wpływa na jej temporalną skuteczność.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Kolegium z 9 marca 2018 r. Z.W. – reprezentowany przez pełnomocnika (adwokata) - wniósł o jej uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, zarzucając mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 8 ust. 3 w zw. z art. 60 w zw. z art. 61 ust. 1-3 u.p.s. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uzyskany przez zobowiązanego mieszkaniowy kredyt bankowy stanowi przychód zaliczony jako składnik dochodu, podczas gdy kredyt ten stanowi długoterminowe zobowiązanie, które należy spłacić w określonym

w umowie czasie;

- art. 106 ust. 1, 4 i 5 u.p.s. poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że ze względu na konstytutywny charakter wydanej na jego podstawie decyzji może ona wywierać wyłącznie skutek ex nunc, nie zaś ex tunc, mimo że nienależnie

wypłacone świadczenie obejmuje okres poprzedzający jej podjęcie;

- art. 109 u.p.s. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że bez znaczenia dla sprawy jest zobowiązanie osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej do niezwłocznego poinformowania organu o każdej zmianie ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga jako zasadna podlegała uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Przedmiot zaskarżenia stanowi decyzja SKO z [...] marca 2018 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta M. [...] z [...] stycznia 2018 r. dotyczącą ustalenia Z.W. opłaty za pobyt syna A.W. w domu pomocy społecznej za okres od kwietnia 2015 do października 2016 r. Decyzja Prezydenta została wydana w trybie zmiany pierwotnej decyzji z [...] września 2012 r.

o ustaleniu opłaty za pobyt A.W. w DPS od dnia zamieszkania (zmienionej późniejszymi decyzjami z [...] czerwca 2013 r. i [...] maja 2014 r.)

w związku ze zmianą od 1 kwietnia 2015 r. średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca DPS w którym przebywa A.W.,

z uwzględnieniem zmiany sytuacji dochodowej Z.W.

W tym zakresie wydanie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu

I instancji związane było z realizacją wytycznych zawartych w wydanym w sprawie

i poprzedzającym te decyzje wyroku WSA w Rzeszowie z 10 stycznia 2017 r.

II SA/Rz 663/16, którym na mocy art. 153 P.p.s.a. organy były związane. Przy wydawaniu tych decyzji organy nie naruszyły rygorów wynikających z tego przepisu, gdyż przy naliczaniu opłaty obciążającej Z.W. prawidłowo uwzględniły zarówno obowiązującą od 1 kwietnia 2015 r. nową stawkę średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca DPS, jak i zmianę jego sytuacji

dochodowej. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, w tym ostatnim przypadku (do czego sprowadza się istota skargi) dopuściły się jednak uchybień związanych z prawidłową kwalifikacją zaciągniętego przez niego [...] kwietnia 2015 r. na zakup mieszkania kredytu w kwocie 243 000 zł, co poprzez jego stosowne doliczenie do dochodu (po 1/12 części) miało bezpośrednie przełożenie na wysokość tej opłaty naliczonej za okres kwiecień 2015 – marzec 2016.

Kwestie związane z kryterium dochodowym stanowiącym punkt odniesienia do naliczenia wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej a także ze sposobem obliczania tego dochodu uregulowane są w art. 8 u.p.s.

Zgodnie z ust. 11 tego artykułu, w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia

z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego odpowiednio pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej bądź kryterium dochodowego rodziny, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

Definicja dochodu zawarta jest w art. 8 ust. 3 u.p.s., stosownie do którego za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

W myśl ust. 4 tego artykułu, do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczenia w naturze;

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów

o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690);

6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;

7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 oraz

z 2018 r. poz. 107, 138, 650, 1000 i 1076), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2018 r. poz. 998 i 1076);

8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia

7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2018 r. poz. 1272).

W związku z powyższymi regulacjami w orzecznictwie sądowym co do zasady przyjmuje się, że wyliczenia dokonane w art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. stanowią katalogi zamknięte. Zgodnie z tym poglądem, konstrukcja prawna tych przepisów nie pozwala na ich rozszerzającą interpretację, gdyż wyliczenia w nich zawarte mają charakter enumeratywny (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 stycznia 2018 r. I OSK 1673/17 - LEX nr 2436443, z 21 kwietnia 2016 r. I OSK 1631/14

- LEX nr 2081127, z 9 stycznia 2015 r. I OSK 1541/13 - LEX nr 1769206).

Z tej przyczyny orzekające w sprawie organy administracji przyjęły, iż brak wskazania w w/w przepisach, że kwota kredytu nie podlega zaliczeniu do dochodu lub że podlega odliczeniu od tego dochodu, oznacza, że wchodzi ona w skład tego dochodu. Stosownie do tego uznały, że kwota kredytu w wysokości 243 000 zł zaciągniętego przez Z.W. w kwietniu 2015 r. na zakup mieszkania stanowi dochód w rozumieniu przepisów u.p.s. który należy rozliczyć w oparciu

o art. 8 ust. 11 tej ustawy; w związku z tym do dochodu jego i żony w kolejnych

12 miesiącach poczynając od kwietnia 2015 r. doliczono dodatkowo kwoty 20 500 zł.

Mimo że wskazany wyżej kierunek wykładni art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. dominuje

w orzecznictwie, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę prezentuje pogląd odmienny, wg którego nie zawsze i nie w każdych okolicznościach pod pojęciem dochodu rozumieć należy wszelkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania,

z wyłączeniem jedynie odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie wymienionych w art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. Sąd identyfikuje się w tym zakresie m.in. ze stanowiskiem i poglądami wyrażonymi w wyrokach NSA z 17 stycznia 2017 r. I OSK 1313/15 - LEX nr 2240931 i z 11 października 2016 r. I OSK 328/15 - LEX nr 2168094) oraz prawomocnych wyrokach WSA w Rzeszowie z 15 lutego 2018 r. II SA/Rz 1195/17 - LEX nr 2486425 i z 22 listopada 2017 r. II SA/Rz 1129/17 - LEX nr 2428627 oraz WSA w Warszawie

z 20 stycznia 2017r. I SA/Wa 1847/16 - LEX nr 2330288, wskazującymi odpowiednio na brak podstaw do uznania za dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. refundacji kosztów wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej, środków uzyskanych ze sprzedaży lokalu mieszkalnego przeznaczonych na nabycie innego lokalu, kredytu zaciągniętego na zakup domu w związku z zamiarem poprawy warunków bytowych chorego dziecka, pomocy finansowej udzielonej osobie bezrobotnej na rozpoczęcie i kontynuowanie działalności gospodarczej, kwoty otrzymanej ze sprzedaży mieszkania przeznaczonej wraz z zaciągniętym kredytem na zakup domu.

Zwrócenia uwagi wymaga, że o ile przyjąć, iż w art. 8 ust. 3 u.p.s. sformułowana została na potrzeby tej ustawy odrębna definicja "dochodu", to ma ona charakter niepełny, gdyż posługuje się ona niezdefiniowanym na jej gruncie określeniem "przychodu". Uprawnia to zdaniem Sądu do posłużenia się przy ustalaniu jego znaczenia oprócz wykładni językowej także wykładnią celowościową (funkcjonalną), która prowadzi do wniosku nakazującego rozumienie tego przychodu jako wpływów pieniężnych mających charakter przysporzenia majątkowego,

w rzeczywisty sposób zwiększających stan majątkowy (aktywa) danej osoby lub rodziny, które mogą być wykorzystane na konkretne cele, adekwatnie do potrzeb

i woli osób ten przychód uzyskujących.

Z uwagi na brak precyzyjnego ustalenia znaczenia powyższych pojęć w u.p.s., nie bez znaczenia pozostają także reguły wykładni systemowej, nakazujące dokonywanie wykładni w oparciu o znaczenie przypisywane ze względu na przynależność do gałęzi prawa z której się wywodzą i dla której pozostają charakterystyczne), tj. prawa podatkowego, którego regulacje również odnoszą się do źródeł przychodów o typowo przysparzającym charakterze. Spójne z tym pozostają zapisy art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 200 ze zm.), definiującym przychody jako

otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń (ustawa ta nie kwalifikuje jako przychodu środków uzyskanych w ramach zaciągniętego kredytu).

W konsekwencji dochód kształtujący sytuację w sferze pomocy społecznej powinien wiązać się z obiektywnym polepszeniem sytuacji finansowej osoby lub rodziny i mieć charakter dochodu konsumpcyjnego, który w sposób dowolny może być przeznaczony na zaspokojenie jej potrzeb. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, aby możliwe było uznanie przysporzenia za dochód w rozumieniu art. 8

ust. 3 u.p.s., powinien to być więc dochód, z którego potencjalnie mogą być pokryte wydatki związane z opłatami za pobyt w DPS.

W kontekście powyższego należy zwrócić uwagę na istotę kredytu bankowego wynikającą z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe

(Dz. U. z 2018 r., poz. 2187 ze zm.); zgodnie z tym przepisem przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony

w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel,

a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych

w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Wynika z tego wprost, że kredytobiorca nie może swobodnie dysponować środkami uzyskanymi w ramach zawartej umowy kredytowej, które może przeznaczyć tylko

i wyłącznie na wskazany w umowie cel. Abstrahując od tego, że skarżący nawet nie dysponował fizycznie tymi środkami (jak podniósł w skardze, a wcześniej

w odwołaniu, były one przekazywane w transzach bezpośrednio przez bank na konto developera), to jakakolwiek próba przeznaczenia ich na inny cel niż wynikający

z umowy (chociażby w części) mogła skutkować wypowiedzeniem umowy kredytowej i koniecznością ich zwrotu w całości na rzecz banku. O ile bowiem to do skarżącego jako kredytobiorcy należała decyzja co do zaciągnięcia kredytu w związku

z powziętym zamiarem zakupu mieszkania i podpisania umowy kredytowej, to wskazany w niej cel całkowicie determinował sposób wykorzystania kredytu, wykluczając jakąkolwiek swobodę skarżącego w dysponowaniu nim.

Chybiona w związku z tym pozostaje argumentacja organów oparta wyłącznie na wykładni literalnej, iż w rozumieniu art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. dochodem jest suma miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, za wyjątkiem enumeratywnie w tych przepisach wymienionych.

W konsekwencji orzekające w sprawie organy błędnie przyjęły, że kredyt zaciągnięty przez skarżącego stanowi składnik dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., co skutkowało nieuprawnionym wyliczeniem jego dochodu z zastosowaniem ust. 11 tego artykułu i wadliwym ustaleniem na tej podstawie wysokości obciążającej go opłaty za pobyt syna w DPS za okres od kwietnia 2015 r. do marca 2016 r. Tymczasem, skoro w wyniku zaciągnięcia kredytu skarżący nie uzyskał żadnego przysporzenia majątkowego (pochodzące z niego środki zostały przekazane na sfinansowanie zakupu mieszkania), a tym bardziej nie mógł dowolnie go wydatkować (w tym przeznaczyć na wspomniane opłaty), brak było podstaw do wliczenia go na podstawie art. 8 ust. 3 u.p.s. do jego dochodu.

Udzielenie kredytu osobie fizycznej faktycznie stanowi bowiem jeden z możliwych sposobów przyśpieszenia realizacji określonego zamierzenia inwestycyjnego

w zamian za długoterminowe zadysponowanie przez nią bieżącymi dochodami przeznaczanymi na jego spłatę wraz z odsetkami, co nie generuje po jej stronie powstania przychodu (przysporzenia majątkowego) tak w momencie uruchomienia kredytu, tj. podpisania umowy i wypłaty środków, jak też jego całkowitej spłaty. Zakup lokalu mieszkalnego za środki uzyskane z zaciągniętego na ten cel kredytu bankowego nie stanowi o uzyskaniu jakiegokolwiek dochodu z tego tytułu przez kredytobiorcę, a tym samym pozostaje bez wpływu na wielkość jego dochodu ustalanego w oparciu o art. 8 ust. 3 u.p.s., a w konsekwencji także bez wpływu na obowiązek partycypowania przez niego w opłacie i na jej wysokość za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej ustalanej stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.

Jako niekonsekwentne w związku z tym należy ocenić stanowisko organu

I instancji (czego nie zauważył organ odwoławczy), który w uzasadnieniu swojej decyzji (s.8) powołując się na przysparzający charakter kredytu wpływający na sytuację materialną skarżącego wskazuje, że przysporzeniem tym jest każde działanie prowadzące do powstania korzyści majątkowej, przez którą należy rozumieć nie tylko korzyść rzeczywiście uzyskaną (nabycie, zwiększenie środków majątkowych), ale także każde zwolnienie się z długu które poprzez zmniejszenie zobowiązań polepsza sytuację materialną danej osoby; w okolicznościach sprawy,

z opisanych wyżej względów, zaciągnięcia przez skarżącego kredytu trudno uznać zarówno za rzeczywiście uzyskaną korzyść majątkową, jak i za powodujące zmniejszenie zobowiązań.

Z uwagi na charakter kredytu, bez znaczenia w kontekście art. 8 ust. 3 u.p.s. pozostaje także sygnalizowana przez ten organ okoliczność, że jego zaciągnięcie nie było powodowane trudną sytuacją lokalową skarżącego, bowiem dysponował on już mieszkaniem, a samo nabycie nieruchomości potraktowane jako inwestycja nie spowodowało zmniejszenia stanu majątkowego jego rodziny; w tym zakresie należy jednak dodatkowo podkreślić (co zostało w wywodzie organu pominięte, a wynika

z akt sprawy), że dotychczasowe mieszkanie stanowiło współwłasność skarżącego

i jego syna umieszczonego w DPS, które w rezultacie zostało zbyte, a pochodzące

z tego środki przeznaczone na finansowanie w całości przez A.W. jako pensjonariusza DPS i zobowiązanego w pierwszej kolejności - opłaty za pobyt

w placówce.

Z tą ostatnią okolicznością wiążą się uchybienia natury procesowej, do jakich doszło przy wydawaniu zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Nie kwestionując, że miesiąc październik 2016 r. był ostatnim miesiącem do którego należało ustalić skarżącemu wysokość obciążającej go opłaty za pobyt syna w DPS, nie zostało w żaden sposób wykazane zebranym w sprawie materiałem dowodowym, że od miesiąca po nim następującego do ponoszenia całości opłaty za pobyt w DPS zobowiązany był wyłącznie A.W.

Podsumowując należy stwierdzić, że wprawdzie u.p.s. w art. 8 ust. 4 określa wyłączenia od dochodu ustalanego zgodnie z ust. 3 wśród których nie znalazły się środki pozyskiwane w ramach kredytu bankowego, to jednak wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna tych przepisów prowadzi w ocenie Sądu do wniosku, że skoro nie wiąże się to z przysporzeniem środków którymi skarżący może swobodnie dysponować na własne potrzeby i które mimo ciążącego na nim obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej mogą być na to przeznaczone, przemawia to przeciwko ich wliczeniu do ustalanego na podstawie tych przepisów dochodu skarżącego.

Do wydania kontrolowanych w sprawie decyzji doszło zatem z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 3 u.p.s., a także

z uchybieniem przepisom normującym prowadzenie postępowania administracyjnego: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Rozpatrując ponownie sprawę organy ocenią zebrany w niej materiał dowodowy z uwzględnieniem przedstawionej wykładni naruszonych przepisów.

Z opisanych wyżej względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a.

orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta M. [...]

O kosztach postępowania (pkt II wyroku) - obejmujących wynagrodzenie reprezentującego skarżącego adwokata (480 zł) wraz z opłatą skarbową od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł) - orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.