Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 614/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 1 i ust. 1b i ust. 5 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Sędzia WSA Jacek Kuza po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2022 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 13 października 2022 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania A. Z., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] i Gminy O. z 3 czerwca 2022 r. znak: [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem J. K..

W uzasadnieniu Kolegium powołało się na treść art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, zwanej dalej "ustawą" lub "u.ś.r.") i wskazało, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem J. K. złożyła jego córka A. Z.. J. K. legitymuje się orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy KRUS w K. ustalającym, iż jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie pracuje i sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, co jest bezsporne.

Organ odwoławczy podkreślił, że odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organ pierwszej instancji oparł m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. i odnosząc się do tego wyjaśnił, że w wyroku z 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W konsekwencji Kolegium podkreśliło, że organ pierwszej instancji odmawiając przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b ustawy, dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści ww. wyroku i wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną.

Organ odwoławczy podniósł jednak, że samo spełnienie warunków z art. 17 ust. 1 ustawy nie jest jednak wystarczające do uznania, że osobie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Badając spełnienie wymogów do przyznania tego świadczenia należy mieć również na uwadze art. 17 ust. 5 ustawy, który określa negatywne przesłanki jego przyznania.

W tym miejscu Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego również ze względu na fakt, iż skarżąca ma ustalone prawo do renty z ZUS tytułem częściowej niezdolności do pracy.

W kontekście powyższego organ odwoławczy podzielił pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalne lub rentowe, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Emerytura jest wprawdzie prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury, czy prawa do renty.

Jak podkreśliło Kolegium, pismem z 4 maja 2022 r. organ pierwszej instancji pouczył stronę o możliwości wyboru jednego ze wskazanych świadczeń bowiem jednoczesne pobieranie obu jest niemożliwe. Poinformował nadto, iż prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, do której uprawniona jest skarżąca, może ulec zawieszeniu na jej wniosek poprzez złożenie go do organu rentowego. W odpowiedzi z 17 czerwca 2022 r. skarżąca podniosła zaś, że zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy - w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy - jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zd. 2 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis ten utracił moc 9 stycznia 2020 r. i od tego dnia negatywna przesłanka w postaci pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może stanowić odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała również, że nie zawiesi prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, bowiem naruszałoby to jej interes prawny i gospodarczy. Skarżąca nie przedłożyła zatem decyzji organu rentownego o wstrzymaniu wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Kolegium wyjaśniło, że powyższy wyrok Trybunału nie odnosi się do ustalania wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji zbiegu z prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Za sprzeczne z Konstytucją RP Trybunał uznał wyłącznie całkowite pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, bez rozwiązania zagadnienia kolizji wymienionych świadczeń. Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest bowiem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Uwzględniając powyższe okoliczności oraz cel świadczenia pielęgnacyjnego, jakim jest zrekompensowanie opiekunowi braku dochodów z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, przy zastosowaniu wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, sprawiedliwe i uzasadnione wartościami konstytucyjnymi jest uznanie prawa wyboru świadczenia także w sytuacji, gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W tym stanie rzeczy, Kolegium stwierdziło, że skarżąca oraz jej pełnomocnik błędnie odczytują wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz jego skutki. Kolegium powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazało, że warunkiem niezbędnym do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji otrzymywania renty w niższej wysokości, w tym renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest dokonanie wyboru przez uprawnionego świadczenia pielęgnacyjnego i zawieszenie przez niego prawa do renty czy emerytury. Dlatego, skoro przepisy prawa umożliwiają wnioskującym o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie (uwzględniając zasady procesowe wynikające z art, 7, art. 8 i art. 9 k.p.a.) winien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Kolegium zaznaczyło, że organ pierwszej instancji umożliwił stronie złożenie dodatkowych wyjaśnień w sprawie, m.in. dotyczących dokonania wyboru jednego spośród dwóch świadczeń (pielęgnacyjnego lub rentowego) przez precyzyjne pouczenie strony w tym zakresie. Kolegium dodało, że wnioskodawczymi reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, który niewątpliwie posiada wiedzę w tym zakresie. To od działań podjętych przez pełnomocnika zależy bowiem od kiedy strona uzyska prawo do wyższego świadczenia.

W ocenie Kolegium, zasadnie organ pierwszej instancji uznał, że w odniesieniu do skarżącej istnieje negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

W okolicznościach niniejszej sprawy A. Z. nie doprowadziła bowiem do zawieszenia prawa do renty, a z jej oświadczenia wynika wręcz, że do takiego zawieszenia nie dąży z uwagi na fakt, iż naruszyłoby to jej interesy prawne i ekonomiczne.

Sumując organ odwoławczy podkreślił, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. O ile zatem strona, przy spełnieniu pozostałych przesłanek, doprowadzi do zawieszenia prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, możliwe będzie płynne przejście skarżącej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych na system świadczeń rodzinnych. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy musi być bowiem interpretowana jako wiążąca się nie tylko z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach A. Z. zaskarżyła powyższą decyzję Kolegium w całości, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17.

W uzasadnieniu skargi jej autorka przedstawiła argumentację na poparcie postawionego zarzutu, w oparciu o który wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zdaniem skarżącej, pogląd dotyczący przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu prawa do renty lub emerytury nie powinien mieć zastosowania w niniejszej sprawie w związku ze stwierdzeniem niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy, ponieważ na ten moment nie istnieje przepis prawa, który stwierdzałby, że niemożliwe jest jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, skarżąca podniosła, że brak jest podstaw do nakazywania osobom spełniającym pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do wyboru między rentą a świadczeniem, jak to ma miejsce w przypadku osób uprawnionych do emerytury bądź innych rodzajów rent.

W ocenie skarżącej, fakt pobierania przez nią renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Sprawa została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", na posiedzeniu niejawnym

w trybie uproszczonym, albowiem wniosek taki zgłosiła skarżąca, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując sprawę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Podzielić w tym miejscu należy ocenę prawnomaterialną Kolegium, że wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, bez znaczenia pozostaje wiek, w którym powstała niepełnosprawność ojca skarżącej, a jedynie istotne jest, że występuje ona w stopniu znacznym. Została zatem spełniona pierwsza z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki.

Istota sporu w kontrolowanej sprawie sprowadza się natomiast do wykładni art. 17 ust. 5 lit. a ustawy.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, przyczyną odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność pobierania przez nią renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, której wypłaty strona nie zawiesiła. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela w całości pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1727/212, (dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), przyjmując go jako własny. Sprawa, w której orzekał Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła wprawdzie zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z pobieraną emeryturą, jednak stanowisko co do wykładni powyższego przepisu pozostaje aktualne również w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy. Argumentacja zaprezentowana w przywołanym wyroku przedstawiona została także w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20; 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; 19 stycznia 2021 r., sygn. I OSK 2305/20 i sygn. I OSK 2304/20; 16 kwietnia 2021, sygn. I OSK 2813/20; 24 czerwca 2021 r., sygn. I OSK 349/21 i sygn. I OSK 350/21; 25 czerwca 2021 r., sygn. I OSK 563/21 i sygn. I OSK 305/21; 12 października 2021 r., sygn. I OSK 544/21; 12 stycznia 2022 r., sygn. I OSK 917/21 i sygn. 943/21; 9 lutego 2022 r., sygn. I OSK 1072/21; 11 lutego 2022 r., sygn. I OSK 1166/21 (dostępne j.w.) – tak w wyroku WSA w Kielcach z 24 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Ke 219/22, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

W wyrokach tych odstąpiono od jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy na rzecz takiego sposobu rozumienia tego przepisu, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej

i funkcjonalnej. Podkreślono, że potrzeba takiego działania wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Od stycznia 2022 r. wysokość świadczenia pielęgnacyjnego wynosi 2.119 zł miesięcznie. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego wyłączenie było to, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Dlatego też, w obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy, stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej.

Odwołując się w powyższych wyrokach do podstawowych zasad konstytucyjnych uznano, że wyłącznie literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że te podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanych wyżej wyrokach podkreślił, że za zróżnicowaniem sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającym na pozbawieniu świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy otrzymują świadczenia niższe, wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, nie przemawia stan finansów państwa. Świadczy o tym wprowadzenie w ostatnich latach nowych programów przyznających w dużej skali świadczenia socjalne, także osobom zamożnym (świadczenie wychowawcze, świadczenia z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego) oraz zapowiedzi daleko idącego rozszerzenia takich programów w najbliższym czasie. Naczelny Sąd Administracyjny zwracał również uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę (w tym przypadku rentę) w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że z powodu sprawowania opieki po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

W przywołanych wyrokach Naczelny Sąd Administracyjny opowiedział się za taką wykładnią omawianego przepisu, która umożliwia osobie uprawnionej dokonanie wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, w którym ustawodawca przyjął, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy, czy art. 96 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera jedno ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór skarżąca może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Należy podkreślić, że ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Nie jest zatem konieczne osiągnięcie przez uprawnionego przychodu powyżej 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS skutkować będzie wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Renta jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do renty. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia.

Zaprezentowana w zaskarżonej decyzji wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy jest zatem prawidłowa i nie doszło do zarzucanego w skardze naruszenia tego przepisu.

Według stanowiska skarżącej na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, przesłanka negatywna w postaci pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem skarżącej, uzależnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Ze stanowiska tego zdaje się przy tym wynikać, że strona uznała, iż - wobec treści wyroku TK z 26 czerwca 2019 r. - powinna otrzymać rentę w pełnej wysokości i świadczenie pielęgnacyjne. Niezasadnym jest odwołanie się przez skarżącą do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. w sprawie SK 2/17, który jest wyrokiem zakresowym. Jedynie dla porządku przypomnieć należy, że w wyroku tym (OTK-A 2019/36) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (pkt I). Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (pkt II). Z literalnego dotychczasowego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. wynikało bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne w ogóle nie przysługuje m.in. w przypadku opiekuna pobierającego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy do pracy. Trybunał za sprzeczną z zasadą równości uznał sytuację, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Uznanie tej części ww. przepisu za niekonstytucyjne, czy dokładniej - literalnej jego wykładni, nie oznacza jednak, że opiekunowi osoby niepełnosprawnej przysługuje i świadczenie pielęgnacyjne i renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. z dniem 9 stycznia 2020 r. samo posiadanie przez opiekuna osoby niepełnosprawnej uprawnienia do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie wyklucza z automatu tego opiekuna ze skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, bowiem renciści częściowo niezdolni do pracy mogą podejmować pracę, a zatem niepodejmowanie przez nich zatrudnienia świadczyłoby o spełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przyznanie jednak świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi, który jest uprawniony do świadczenia rentowego, jeżeli spełnione zostały pozostałe warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe jedynie, gdy zrezygnuje z pobierania świadczenia rentowego (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 30 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 446/22, lex nr 3409337).

Trzeba zauważyć, jak czyni to WSA w Kielcach w wyroku z 6 września 2022 r., II SA/Ke 299/22 (lex nr 3410801), że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1). A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

W niniejszej sprawie skarżąca, niezależnie od przysługującego jej prawa do renty, nie wskazywała w żaden sposób, że zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad ojcem oraz że sprawowanie tej opieki rzeczywiście uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, które chciałaby i byłaby zdolna podjąć, a zatem że niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia nie wiąże się np. ze stanem zdrowia samej skarżącej, mającej przecież ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy (częściowej).

Jak wynika z akt sprawy skarżąca, w odpowiedzi na wezwanie organu pierwszej instancji z 17 czerwca 2022 r., poinformowała, że prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie zawiesi. Tak więc należy stwierdzić, że w toku postępowania administracyjnego organ umożliwił skarżącej dokonanie wyboru pomiędzy rentą a wnioskowanym prawem do świadczenia pielęgnacyjnego, gwarantowanym w wyższej kwocie (wysokość renty pobieranej przez A. Z. wynosi miesięcznie 1156,41 zł netto - k. 17 akt adm.). Skarżąca z tej możliwości nie skorzystała, co w świetle przedstawionej wyżej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy, nie dawało podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W tej sytuacji rozstrzygnięcie organu było zasadne, a w konsekwencji zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.