Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 619/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2017-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 2 pkt 2, art. 64 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2017 r. znak [...] wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S.:

1. ustalono A. C. opłatę za pobyt matki J. C. w Domu Pomocy Społecznej "K." w S. w kwocie 1.880, 52 zł miesięcznie;

2. zwolniono zobowiązanego częściowo z tej opłaty do kwoty 800 zł miesięcznie;

3. ustalono obowiązek uiszczania opłaty od dnia [...] listopada 2016 r., tj. od dnia umieszczenia w DPS;

4. wskazano termin i numer rachunku bankowego do uiszczania opłaty;

5. ustalono, że A. C. zobowiązany jest wpłacić kwotę 4.800 zł w terminie 60 dni od dnia doręczenia decyzji jako zaległą opłatę za okres od dnia [...] listopada 2016 r. do dnia [...] kwietnia 2017 r.

Organ pierwszej instancji ustalił, że J. C. przebywa w DPS w S. od dnia [...] listopada 2016 r. i jest zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt z własnych dochodów w kwocie 680, 84 zł miesięcznie. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca ww. DPS wynosił w 2016 r. - 2.878,80 zł, zaś w 2017 r. wynosi 2.986,60 zł, co wynika z zarządzeń Prezydenta Miasta S. nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r. oraz nr [...] z dnia [...] lutego 2017 r.

Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z A. C. w dniu [...] stycznia 2017 r. ustalono, że prowadzi on wspólne gospodarstwo z żoną oraz jednym dzieckiem, rodzina uzyskuje łączny miesięczny dochód w kwocie 6.506,52 zł. Zobowiązany zaproponował dobrowolne ponoszenie odpłatności w kwocie 200 zł miesięcznie oraz wniósł o zwolnienie go z części opłaty. Zdaniem organu, dochód rodziny A. C. przekracza 300% kryterium dochodowego w rodzinie wynoszącego 4.626 zł (514 zł x 300% x 3), zatem jest on zobowiązany do ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS w wysokości 1.880,52 zł. Uwzględniając jednak wniosek strony o zwolnienie z części opłaty, umotywowany wysokimi zobowiązaniami finansowymi (łączna kwota miesięcznych spłat 3.254,07 zł) oraz innymi bieżącymi wydatkami (wykończenie domu jednorodzinnego, dojazdy do pracy, dowóz dziecka do szkoły, koszty utrzymania domu, bieżące naprawy samochodów, ocieplenie budynku mieszkalnego, dodatkowe koszty utrzymania domu rodzinnego, podatek od nieruchomości i gruntów, energia elektryczna) oraz propozycję dobrowolnego partycypowania w kosztach pobytu matki w DPS w wysokości miesięcznie 200 zł, organ pierwszej instancji dwukrotnie proponował stronie zawarcie umowy (nr [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. i nr [...] z dnia [...] marca 2017 r.) i uiszczanie dobrowolnie kwoty 800 zł. Na te propozycje zobowiązany nie wyraził zgody, przedstawił szczegółowo wydatki i dochody proponując dobrowolne ponoszenie odpłatności w wysokości 300 zł miesięcznie. Zdaniem jednakże organu, uzasadnione jest obciążenie strony miesięczną odpłatnością w wysokości 800 zł.

Organ pierwszej instancji wskazał, że decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, jako konstytutywna, może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną, dlatego ustalono obowiązek odpłatności od dnia [...] listopada 2016 r., tj. od dnia rozpoczęcia pobytu matki zobowiązanego w DPS. Pouczono też stronę o rygorze egzekucyjnego ściągnięcia.

Odwołanie od powyższej decyzji (co do punktów 2, 3 i 5) złożył A. C., który zarzucił:

- obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej: u.p.s.), poprzez jego błędną wykładnię, sprowadzającą się do ustalenia obowiązku odpłatności od dnia skierowania jego matki do DPS, gdy tymczasem obowiązek odpłatności powstaje od chwili wydania konstytutywnej decyzji o odpłatności;

- błąd w ustaleniach faktycznych, który mógł mieć istotny wpływ na treść decyzji, polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że zwolnienie do kwoty 800 zł jest adekwatne do możliwości zarobkowych i majątkowych strony, podczas gdy obowiązek zapłaty 800 zł czyni niemożliwym zaspokojenie potrzeb jego rodziny.

Wniósł o zmianę decyzji poprzez zwolnienie do kwoty 300 zł miesięcznie oraz uchylenie zobowiązania do ponoszenia opłaty wstecznie.

Odwołujący się wskazał, że łączny dochód jego rodziny wynosi 6.506,52 zł, zaś miesięczne wydatki kształtują się w granicach 6.200 zł. Obowiązek zapłaty kwoty 800 zł za pobyt matki w DPS przy jego miesięcznych obligatoryjnych wydatkach wyłącznie wobec banku powodowałby, że rodzinie zostałoby miesięcznie na utrzymanie około 830 zł na członka rodziny, co jest kwotą mniejszą niż koszt utrzymania mieszkańca DPS. Podkreślił, że nie uchyla się od partycypowania w odpłatności, ale wyłącznie kwota 300 zł jest adekwatna do jego możliwości finansowych. Wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sytuacji majątkowej, z odniesieniem do okoliczności tej indywidualnej sprawy, a nie wyłącznie w kontekście przeliczników kryterium dochodowego. Zwrócił uwagę na orzeczenia sądów, w których podkreśla się konstytutywny charakter decyzji ustalającej opłatę za pobyt w DPS, co skutkuje niemożnością ustalenia tej opłaty wstecznie.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uchyliło zaskarżoną decyzję w zakresie jej punktu 5 (ustalenia, że opłatę za okres od dnia [...] listopada 2016 r. do dnia [...] kwietnia 2017 r. w kwocie 4.800 zł odwołujący się jest obowiązany wpłacić w terminie 60 dni od otrzymania decyzji) i w tym zakresie umorzyło postępowanie, zaś w pozostałym zakresie Kolegium utrzymało rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w mocy. Podkreśliło przy tym, że swoją decyzją objęło wyłącznie rozstrzygnięcia zaskarżone, a więc z wyłączeniem punktów 1 i 4 decyzji pierwszoinstancyjnej.

Kolegium wyjaśniło zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS oraz zasady zwalniania z tej odpłatności, z powołaniem się na art. 60 ust. 1, 61 ust. 1, art. 64 i art. 64a u.p.s., przy czym wskazało, że decyzja o zwolnieniu ma charakter uznaniowy, tzn. przy zaistnieniu okoliczności uzasadniających zwolnienie nie musi do niego dojść w pełnej wysokości. Kolegium podkreśliło ustawowy obowiązek członków rodziny partycypowania w kosztach pobytu krewnego w DPS. Z kolei w wyniku analizy stanu faktycznego i regulacji mających w sprawie zastosowanie organ odwoławczy ocenił, że częściowe zwolnienie zastosowane w sprawie uwzględnia zarówno prawem chroniony interes zobowiązanego, jak i nie godzi w interes społeczny, tzn. zasadne jest zastosowanie ulgi, aby nie zaburzyć znacząco stabilności finansowej rodziny strony, natomiast proponowana kwota 300 zł dobrowolnej wpłaty jest zbyt niska. Jak wskazało Kolegium, wprawdzie przedstawione przez stronę wydatki i dochody wskazują, że rzeczywiście taką kwotą "wolną" skarżący dysponuje w skali miesiąca, jednakże nie tylko sytuacja finansowa strony ma wpływ na ocenę w zastosowaniu zwolnienia. Mają też znaczenie sytuacja zdrowotna, rodzinna i majątkowa, czyli ogólne obiektywne możliwości zaradzenia powstałej sytuacji. W przypadku strony zarówno sytuacja finansowa, jak i rodzinna jest stabilna, mamy do czynienia z osobami zdrowymi, młodymi, pozostającymi w zatrudnieniu, osiągającymi stałe dochody znacznie przewyższające kryterium dochodowe określone w art. 61 ust. 2 u.p.s. Na utrzymaniu małżonkowie posiadają jedno dziecko w wieku szkolnym. Rodzina zamieszkuje w domu rodziców żony, posiada we współwłasności gospodarstwo rolne wraz z domem w miejscowości Krzywe oraz nieruchomość gruntową i dom w trakcie budowy w miejscowości Marzęcice. Według oświadczenia zainteresowanego, rodzina dysponuje dwoma samochodami (jeden własny, drugi użyczony od osoby trzeciej), za które opłaca wszelkie koszty utrzymania i eksploatacji. Zdaniem organu odwoławczego, realna jest możliwość wygospodarowania kwoty 800 zł z budżetu domowego rodziny na pokrycie opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

Skład orzekający Kolegium nie stwierdził podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego w zakresie terminu uiszczania opłaty (pkt 3 sentencji tej decyzji) oraz tego, że dopuszczalne jest ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty wstecznie. W ocenie SKO, nie ma to związku z charakterem decyzji (konstytutywna czy deklaratoryjna), ale ma związek z właściwością stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy. Konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Jak wskazało Kolegium, obowiązek partycypacji w kosztach pobytu matki strony w DPS powstał z mocy art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. w dniu 2 listopada 2016 r. (dzień umieszczenia w DPS), jak też od momentu zaistnienia obowiązku ponoszenia opłaty organ zastosował zwolnienie, uwzględniając sytuację finansową rodziny.

Zdaniem Kolegium, nie może się ostać w obrocie prawnym rozstrzygnięcie zawarte w pkt 5 zaskarżonej decyzji, bowiem nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach. Wskazało, że art. 59 ust. 1 u.p.s. daje podstawę do wydania decyzji ustalającej opłatę za pobyt osoby w domu pomocy społecznej, ale nie przewiduje możliwości orzekania o wysokości opłaty należnej za dany okres oraz terminu jej płatności. Wprawdzie istnieje w ustawie przepis pozwalający na żądanie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę z tytułu opłat - art. 61 ust. 3 ustawy - i wówczas na podstawie art. 104 ust. 3 wydawana jest decyzja o wysokości należności podlegającej zwrotowi oraz terminie tego zwrotu - jednakże przepis ten ma zastosowanie, gdy w stosunku do danej osoby ustalony został prawomocnie obowiązek ponoszenia opłaty w określonym rozmiarze, a osoba zobowiązana nie wywiązuje się z tego obowiązku. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszym przypadku, bowiem w stosunku do skarżącego nie była wydawana decyzja ustalająca opłatę, ani nie zawarto umowy odnośnie ponoszenia odpłatności, z której strona się nie wywiązała. Dopiero mocą pkt 1 decyzji z dnia [...] maja 2017 r. ustalono opłatę. Zatem w chwili obecnej nie ma zastosowania art. 61 ust. 3 u.p.s.

Skargę na powyższą decyzję odwoławczą złożył do sądu administracyjnego A. C., który zarzucił:

I. obrazę przepisów prawa materialnego:

art. 59 ust. 1 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię sprowadzającą się do wadliwego ustalenia, że obowiązek osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 partycypowania w kosztach utrzymania krewnego w DPS powinien zostać określony już w decyzji o skierowaniu do DPS i o ustaleniu opłaty za pobyt, podczas gdy decyzja o ustaleniu wysokości opłaty jest decyzją konstytutywną, kształtującą stan prawny od chwili jej wydania (ex nunc) a nie od chwili skierowania czy umieszczenia w DPS, w konsekwencji skarżący został bezpodstawnie zobowiązany do uiszczenia opłaty za pobyt matki w DPS za okres [...] listopada 2016 r. - [...] kwietnia 2017 r.;

- art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że obowiązek ponoszenia opłaty przez osoby z art. 61 ust. 2 pkt 2 konkretyzuje się w umowie a nie w decyzji administracyjnej przewidzianej w art. 59 ust. 1 u.p.s.;

II. obrazę przepisów postępowania, a mianowicie:

- art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co mogło mieć bezpośredni wpływ na wynik postępowania;

III. błąd w ustaleniach faktycznych, który mógł mieć istotny wpływ na treść decyzji,

polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że zwolnienie częściowe do kwoty 800 zł jest adekwatne do możliwości zarobkowych i majątkowych skarżącego, podczas gdy konieczność uiszczenia opłaty w takiej kwocie naraża skarżącego na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego i rodziny.

W uzasadnieniu skargi wywiedziono, że w sprawie występują uzasadnione okoliczności, o których mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s., powodujące potrzebę zwolnienia z opłaty do kwoty możliwej do uiszczania czyli 300 zł miesięcznie. Jak wskazał skarżący, łączny przychód członków rodziny wynosi 6.506,52 zł, a wydatki (szczegółowo i enumeratywnie wskazane a jednocześnie stanowiące zabezpieczenie podstawowych potrzeb bytowych) - około 6.200 zł miesięcznie. Kwota pozostająca na utrzymanie członków rodziny po uiszczeniu wymaganej opłaty za pobyt matki w DPS byłaby niższa niż koszt pobytu w tej placówce. Uiszczenie ustalonej kwoty opłaty zagraża stabilności finansowej jego rodziny. Faktycznie skarżący dysponuje wolną kwotą 300 zł w skali miesiąca, jednakże organ nie uwzględnił dodatkowo sytuacji zdrowotnej jego rodziny, bowiem on i jego żona mają wadę wzroku, co wiąże się z zakupem co miesiąc szkieł kontaktowych, żona skarżącego ponosi koszty zakupu lekarstw (choroba tarczycy), skarżący z uwagi na choroby przyzębia ponosi wydatki na częste wizyty stomatologiczne, zamieszkują tymczasowo u rodziców żony, wspólny samochód jest autem 8-letnim, a kredyt będzie spłacany jeszcze przez kilkanaście lat. Skarżący zarzucił, że organy sugerują się przelicznikiem kryterium dochodowego, a nie uwzględniają rzeczywistej sytuacji stron postępowania. Także, zdaniem skarżącego, utrwalone orzecznictwo sprzeciwia się wstecznemu ustalaniu obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS, a to z uwagi na konstytutywny charakter decyzji ustalającej, bowiem obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. powinien zostać określony już w decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej i o ustaleniu opłaty za pobyt. Skoro, jak wskazał, w sprawie nie została podpisana umowa, a dopiero na mocy decyzji nastąpiła konkretyzacja wysokości opłaty w stosunku do skarżącego, błędnym było żądanie uiszczenia opłaty za pobyt jego matki za sześć miesięcy wstecz.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Podczas rozprawy w dniu 16 listopada 2017 r. skarżący oświadczył, że po odliczeniu niezbędnych wydatków na przeżycie rodzinie pozostaje kwota około 600 zł. Posiadane przez niego wraz z matką gospodarstwo rolne ma powierzchnię około 4 ha, nieodpłatnie użytkuje tę ziemię osoba trzecia, dopłat unijnych skarżący nie pobiera, zaś stan techniczny domu mieszkalnego jest zły.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W sprawie niniejszej przedmiotem sporu jest przede wszystkim zakres zastosowanego przez organ zwolnienia z odpłatności za pobyt matki skarżącego w DPS oraz fakt ustalenia tej odpłatności wstecznie, przy uwzględnieniu zakresu zwolnienia, tj. od dnia [...] listopada 2016 r. czyli daty umieszczenia podopiecznej w DPS. Wskazane sporne kwestie zostały rozstrzygnięte w tych punktach decyzji pierwszoinstancyjnej, które zostały zaskarżone przez stronę odwołaniem (punkt 2, 3 i 5) i wyłącznie odnośnie których orzekało SKO. Podkreślić zatem należy, że nie zostało zaskarżone odwołaniem rozstrzygnięcie z punktu 1 decyzji pierwszoinstancyjnej ustalające opłatę należną od skarżącego w kwocie 1 880, 52 zł miesięcznie oraz rozstrzygnięcie z punktu 4 tej decyzji o zasadach uiszczania należnej kwoty. W tym więc zakresie kontrola odwoławcza nie miała miejsca, jak też i sąd nie dostrzega podstaw do kwestionowania tych rozstrzygnięć z mocy art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: p.p.s.a. A zatem, kontrola sądowa również ogranicza się wyłącznie do oceny prawidłowości zakresu zastosowanego zwolnienia oraz legalności ustalenia opłaty wstecznie, co organ uczynił – jeszcze raz podkreślić należy – z uwzględnieniem zastosowanego zwolnienia. Dodać przy tym należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi zasadniczych wątpliwości kwestia dopuszczalności rozstrzygnięcia w jednej decyzji kwestii obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w DPS oraz kwestii zwolnienia z tej opłaty osób zobowiązanych, co ma miejsce w sprawie niniejszej. Jak wskazał NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 października 2016 r. w sprawie I OSK 410/15, na przeszkodzie takiemu stanowisku nie stoi fakt zawarcia przez ustawodawcę materialnoprawnych przesłanek ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty z tytułu pobytu w DPS (art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2003 r. o pomocy społecznej Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm., dalej: u.p.s.) oraz przesłanek zwolnienia od tego obowiązku (art. 64 u.p.s.) w odrębnych przepisach u.p.s.

Zgodnie z art. 64 pkt 1 – 4 u.p.s. osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zwolnienie zastosowane wobec skarżącego odwołuje się do regulacji art. 64 pkt 2 u.p.s. i wystąpienia "uzasadnionych okoliczności", czyli w tym przypadku okoliczności materialno – finansowych, które – w ocenie organu – uzasadniają zwolnienie do kwoty 800 zł. Zdaniem sądu, argumentacja przytoczona na rzecz tego stanowiska zasługuje na akceptację jako wyczerpująca, logiczna i znajdująca odzwierciedlenie w okolicznościach sprawy.

Nie ulega wątpliwości, że decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. ma charakter uznaniowy. Organ nie jest ustawowo zobowiązany do przyznania zwolnienia, zaś może to uczynić w przypadku wystąpienia uzasadnionych, szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, przykładowo jedynie wymienionych w art. 64 u.p.s. Trzeba mieć jednak na uwadze, że organ dokonuje oceny tych okoliczności mając na uwadze nie tylko interes strony, ale i interes społeczny, tj. zgodnie z art. 7 K.p.a. Niezasadne zwolnienie jest bowiem sprzeczne z zasadą pomocniczości, gdyż przerzuca na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które mogą być w części uiszczane przez nich samych oraz ich krewnych.

Zdaniem składu orzekającego, Kolegium wszechstronnie oceniło sytuację materialno – bytową skarżącego oraz trafnie dokonało wyważenia jego interesu z interesem społecznym, co doprowadziło do prawidłowych ustaleń o możliwości ponoszenia opłaty w wysokości 800 zł miesięcznie. Co prawda zauważyć należy, że skarżący przedstawił szczegółowe wyliczenia swoich wydatków oraz przedstawił dokumenty dowodzące wysokości jego zarobków, z których to informacji wynika że dysponuje on miesięcznie wolną kwotą około 300 zł, jednakże trafnie SKO podkreślało, iż stabilność sytuacji finansowej skarżącego, uzyskiwanie regularnych dochodów, płynność finansowa, spłacanie zobowiązań, uprawnia do wniosku o istnieniu możliwości zaradzenia kwocie ustalonej do uiszczenia za pobyt matki skarżącego w DPS. Argumentację SKO w tym zakresie sąd w całości akceptuje.

Dodatkowo powyższy wniosek potwierdzają okoliczności wskazane przez skarżącego na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r., kiedy to oświadczył, że kwota pozostająca mu miesięcznie po odliczeniu koniecznych wydatków na przeżycie wynosi 600 zł. Co więcej, skarżący jest współwłaścicielem wraz z matką gospodarstwa rolnego o powierzchni około 4 ha, którego grunty użytkuje osoba trzecia nieodpłatnie, jak też nie są pobierane na te grunty dopłaty unijne. Zdaniem sądu, okoliczności te nie pozwalają przyjąć, że skarżący nie ma możliwości wygospodarowania dodatkowych środków finansowych. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której główny ciężar kosztu pobytu matki skarżącego w DPS ponosi jednostka samorządu terytorialnego, zaś skarżący nie wykorzystuje wszystkich możliwości uzyskania środków finansowych z posiadanego majątku (np. z wydzierżawienia gospodarstwa rolnego i ewentualnego wystąpienia o dopłaty unijne). Nie wynika z akt sprawy, by działania w tym kierunku podjął oraz by zakończyły się one niepowodzeniem i z jakich powodów. Jednocześnie dodać należy, że skarżący dopiero w skardze powołał się na dodatkowe koszty ponoszone comiesięcznie a związane z leczeniem schorzeń występujących u członków jego rodziny. Tych okoliczności nie wskazał na etapie administracyjnych, dlatego organy nie mogły się do nich ustosunkować. Także do skargi nie dołączył żadnych dowodów na ponoszenie wydatków w tym zakresie.

Trzeba mieć również na uwadze, że ciążący na skarżącym obowiązek odpłatności w wysokości 1.880, 52 zł (punkt 1 decyzji pierwszoinstancyjnej, niezaskarżony) został znacznie złagodzony zaskarżonym zwolnieniem, bowiem o kwotę ponad 1.000 zł. W tej sytuacji, przy aktualnych kosztach utrzymania w DPS wynoszących 2.986,60 zł, łącznie jednostka samorządu terytorialnego ponosi koszty w kwocie 1.505, 76 zł, a więc niewiele ponad połowę kosztów uwzględniając wysokość obowiązku skarżącego (800 zł) i jego matki (680,84 zł). Zdaniem sądu, rozłożenie kosztów utrzymania podopiecznego w połowie na niego i członków jego rodziny oraz w połowie na prowadzącego DPS uwzględnia interes społeczny, zwłaszcza że – jak wyżej wykazano – nie sposób podważyć ustalenia o możliwości partycypowania przez skarżącego w wysokości 800 zł miesięcznie w tych kosztach.

Reasumując tę część rozważań stwierdzić trzeba, że zawarte w skardze zarzuty (ponumerowane jako II i III) nie podważają trafności argumentacji organu o zasadności udzielenia zwolnienia do kwoty 800 zł. Organ ocenił bowiem sytuację materialno – bytową skarżącego w jej całokształcie, czemu dał wyraz w wyczerpującym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, spełniającym wymagania art. 107 § 3 K.p.a. Wskazał i ocenił wszystkie istotne dla wydania końcowego rozstrzygnięcia okoliczności. Tok rozumowania uzasadnienia uprawnia do wniosku, że wyważono słuszny interes strony i występujący w sprawie interes społeczny, wyprowadzając trafne wnioski prowadzące do odmowy uwzględnienia żądania skarżącego w zakresie zwolnienia do kwoty 300 zł.

Odnośnie zarzutu błędnego, w ocenie strony, ustalenia obowiązku z mocą wsteczną, tj. od daty umieszczenia matki w DPS (od dnia [...] listopada 2016 r.), to również decyzja w tym zakresie nie narusza prawa. Odnośnie tej kwestii skarżący sformułował zarzut naruszenia art. 59 ust. 1 oraz art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Stosownie do treści art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, tak jak wywodzi skarżący, że decyzja wydana na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. kreuje obowiązek odpłatności i kształtuje sytuację prawną adresata. Odmiennie jednak niż skarżący NSA rozumie zakres tego kreowania. Jak wskazał NSA w uzasadnieniu wyroku w sprawie I OSK 410/15, kształtujący charakter tej decyzji polega jedynie na ustaleniu, że w konkretnej dacie powstał obowiązek odpłatności, ale nie oznacza, że ustalenie odpłatności nie może nastąpić za okres poprzedzający wydanie decyzji ustalającej odpłatność (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Podobnie wskazał NSA w wyroku z dnia 19 lutego 2016 r. w sprawie I OSK 1449/14. Dodatkowo sąd ten powołał się na regulacje rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 964 ze zm.), zwłaszcza § 9 umożliwiający przyjęcie do DPS w nagłych przypadkach, wynikających ze zdarzeń losowych, w których to przypadkach dokumentacja osoby kierowanej niezwłocznie może być zebrana w terminie trzech miesięcy od dnia przyjęcia do DPS. Przepis ten uwzględnia okoliczności, których z kolei nie uwzględnia skarżący, tzn. sytuacje, gdy nie jest możliwe niezwłoczne, następujące w tym samym czasie co decyzja o skierowaniu, rozstrzygnięcie w przedmiocie odpłatności i konieczne jest odsunięcie w czasie decyzji o ustaleniu odpłatności. Co prawda przepis § 9 rozporządzenia dotyczy osoby kierowanej, jednakże nie sposób zaprzeczyć, że w przypadkach nagłych nie jest możliwe jednoczesne z decyzją o skierowaniu wydanie decyzji o ustalenie odpłatności nie tylko w stosunku do osoby kierowanej, ale zwłaszcza w stosunku do jej bliskich a zobowiązanych do odpłatności. Innymi słowy, dokonując wykładni art. 59 ust. 1 u.p.s. trzeba mieć na uwadze, że kształtujący charakter tej decyzji oznacza ukształtowanie konkretnej daty powstania obowiązku, a nie okoliczność, że decyzja o skierowaniu powinna być wydana łącznie z decyzją o ustaleniu odpłatności. Dlatego też skład orzekający w sprawie niniejszej podziela stanowisko sformułowane przez ww. składy NSA w sprawach I OSK 1449/14 oraz I OSK 410/15, zaś nie podziela stanowiska sądów zawartego w wyrokach przytoczonych w uzasadnieniu skargi. Tym samym utrzymanie przez SKO w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej w zakresie, w jakim ustala obowiązek odpłatności od dnia [...] listopada 2016 r. nie budzi zastrzeżeń sądu.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. wskazać z kolei należy, że organy nie sformułowały stanowiska o kreowaniu obowiązku ponoszenia opłaty wyłącznie przez umowę, ale wskazały, że skarżący nie zgodził się na zawarcie umowy, dlatego została wydana decyzja administracyjna, przy czym jest to decyzja o ustaleniu obowiązku odpłatności a nie o obowiązku zwrotu opłat zastępczo poniesionych przez gminę. Z zacytowanego przez skarżącego wyroku NSA w sprawie I OSK 2726/12 wynika, że "obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 powołanej ustawy kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2, ale decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przewidziana w art. 59 ust. 1 ustawy". Stanowisko to dotyczy sytuacji, gdy zobowiązano stronę do zwrotu opłat zastępczo poniesionych przez gminę bez uprzedniego ustalenia obowiązku osoby zobowiązanej w drodze decyzji administracyjnej. Z taką sytuacją nie mamy w sprawie do czynienia, bowiem wobec skarżącego obowiązek odpłatności ustalono w punkcie 1 decyzji pierwszoinstancyjnej, natomiast decyzja ta w zakresie zobowiązania go do uiszczenia konkretnej kwoty zaległej opłaty i w konkretnym terminie, przypominająca de facto rozstrzygnięcie o zwrocie opłat poniesionych zastępczo przez gminę (punkt 5), została uchylona przez SKO. Zatem dopiero gdy skarżący nie będzie ponosił opłat ustalonych decyzyjnie w dniu [...] maja 2017 r., dopiero będzie mogła zostać wydana decyzji nakazująca mu uiszczenie zaległości. Jednakże nie mogło to nastąpić w sprawie niniejszej jednocześnie z decyzją ustalającą, co trafnie zauważyło SKO. Nie budzi zatem wątpliwości sądu uchylenie przez SKO rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego w zakresie punktu 5 i umorzenie postępowania w tym zakresie jako bezprzedmiotowego.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.