Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 175/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, 8, 156  par. 1  pkt 2 i 5, 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 9  ust. 1 i 2 i   art. 28
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej I. S. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2012 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju i Wsi, po rozpatrzeniu wniosku I. S., o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2012 r. nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją

z [...] lutego 2012 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy

w D. z [...] października 1975 r. nr [...] – sprostowanej postanowieniem Naczelnika Gminy w D. z [...] lutego 1976 r. nr [...]. Na mocy decyzji Naczelnika Gminy w D., przejęte zostały od L. S. i I.S., za spłaty, udziały wynoszące łącznie ½ w gospodarstwie rolnym o powierzchni [....] ha, położonym w T., gmina D.

I. S., będąca jedyną spadkobierczynią L. S., wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2012 r.

Rozpatrując niniejszą sprawę Minister stwierdził, że podstawą prawną przejęcia udziału w opisanym wyżej gospodarstwie rolnym była ustawa z 29 maja 1974 r.

o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118).

Minister wskazał, że z decyzji o przejęciu wynika, jakoby przejęte zostały udziały L. S. i I. S. Tymczasem, na podstawie ustawy z 29 maja 1974 r. nie było dopuszczalne przejęcie udziałów (możliwość taka powstała dopiero na podstawie późniejszych aktów dotyczących zaopatrzenia emerytalnego rolników). Zdaniem Ministra omawianej decyzji o przejęciu nie można jednak oceniać w oderwaniu od drugiej decyzji jaką Naczelnik Gminy w D. wydał [...] lutego 1976 r. w stosunku do przedmiotowego gospodarstwa, skierowanej do Z. S. Tą drugą decyzją, Naczelnik przejął udział Z. S. w przedmiotowym gospodarstwie. Różnica między dwiema wydanymi przez Naczelnika Gminy w D. decyzjami, polega na tym, że za udziały L. S. i I. S., przyznane zostały spłaty pieniężne, natomiast za udział przejęty od Z.S., przyznana została renta. Można zatem uznać, że przejęte zostało całe gospodarstwo, a nie poszczególne udziały. Przejęcia gospodarstwa dwiema, a nie jedną decyzją, nie można jednak, w ocenie Ministra, potraktować jako rażącego naruszenia prawa, gdyż takie rozdzielenie służyło jedynie podkreśleniu różnych uprawnień przysługujących poszczególnym współwłaścicielom po przejęciu gospodarstwa. Takie rozróżnienie uprawnień, przewidywał art. 16 ust. 4 ustawy z 29 maja 1974 r.

Organ nadzoru wskazał, że kwestią wymagającą wyjaśnień, jest wadliwe wskazanie podstawy prawnej w badanej decyzji o przejęciu. Naczelnik Gminy

w D., jako podstawę wskazał art. 28 ustawy z 29 maja 1974 r., podczas gdy rzeczywistą podstawą przejęcia był art. 9 ust. 2 ustawy. Taką właśnie podstawę zawierała decyzja o przejęciu gospodarstwa od Z. S. Naczelnik Gminy w D., chcąc bowiem przejąć całość zaniedbanego gospodarstwa błędnie uznał, że jedynym sposobem na przejęcie go od współwłaścicieli – spośród których dwoje nie kwalifikuje się do uzyskania renty – będzie skorzystanie z art. 28 ustawy. Tymczasem, ówczesne przepisy – czego Naczelnik Gminy w D. nie dostrzegł – zezwalały na przejęcie gospodarstwa za rentę, na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy, także od współwłaścicieli niespełniających warunków do uzyskania renty. Przepisem zezwalającym na takie przejęcie był art. 16 ust. 4 ustawy. Uchybienie polegające na wskazaniu wadliwej podstawy prawnej nie może być jednak potraktowane jako rażące naruszenie prawa, gdyż w dacie wydania badanej decyzji o przejęciu istniał przepis będący rzeczywistą podstawą prawną decyzji. Zdaniem Ministra badana decyzja o przejęciu oceniana musi być zatem pod kątem spełnienia przesłanek z art. 9 ust. 2 ustawy, dotyczącym przejęcia za rentę, pomimo że skutkiem takiego przejęcia dla dwojga ze współwłaścicieli było prawo do spłat pieniężnych.

Organ wskazał, że przepis art. 9 ust. 2 ustawy z 29 maja 1974 r. stanowił, że: "Gospodarstwo rolne określone w ust. 1 może być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazuje niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów".

Z kolei gospodarstwo rolne określone w ust. 1, to zgodnie z art. 9 ust. 1 omawianej ustawy, gospodarstwo "obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych

i leśnych".

Z treści przepisu wynika zatem, że przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa, było możliwe jeżeli spełnione zostały trzy przesłanki:

1) powierzchnia przejmowanego gospodarstwa rolnego wynosiła co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych;

2) przejmowane gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej;

3) rolnik osiągnął wiek 55 lat (w przypadku kobiety) – przy czym z art. 16 ust. 4 ustawy wynika, że gdy nie wszyscy współwłaściciele spełniali wymóg wieku, do przejęcia gospodarstwa wystarczające było osiągnięcie wymogu wieku przez któregokolwiek

z współwłaścicieli.

W ocenie organu nadzoru spełnienie pierwszej i trzeciej przesłanki jest bezsporne. Ze skróconego odpisu z księgi wieczystej z 17 września 1975 r. oraz z decyzji ZUS

z [...] stycznia 1976 r. wynika odpowiednio, że:

- powierzchnia gospodarstwa wynosiła [...] ha gruntów rolnych;

- jedna ze współwłaścicielek, tj. Z. S., w dacie orzekania o przejęciu miała ukończone 64 lata (urodziła się w dniu [...] 1910 r.).

Minister wskazał, że najistotniejsza w przedmiotowej sprawie jest kwestia spełnienia przesłanki nr 2, tj. ustalenie, czy przejęte gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej.

Przepisami obowiązującymi Naczelnika Gminy w D. w zakresie ustalania niskiego poziomu produkcji rolnej w sprawach przejęcia gospodarstwa rolnego na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy, były przepisy ustawy z 29 maja 1974 r. i przepisy aktów wykonawczych do tej ustawy. Aktem wykonawczym do ustawy z 29 maja 1974 r. było rozporządzenie Rady Ministrów z 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 125). Przepisami odnoszącymi się do kwestii poziomu produkcji rolnej w sprawach przejęcia nieruchomości na podstawie ustawy

z 29 maja 1974 r., były więc:

- art. 9 ust. 2 ustawy z 29 maja 1974 r. wskazujący, że gospodarstwo rolne określone w ust. 1 może być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazuje niski poziom produkcji rolnej;

- § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 31 maja 1974 r. stanowiący, że decyzja naczelnika gminy o przejęciu gospodarstwa rolnego za rentę powinna zawierać poziom produkcji rolnej danego gospodarstwa;

- § 4 ust. 3 rozporządzenia z 31 maja 1974 r., w świetle którego poziom produkcji danego gospodarstwa ustala naczelnik gminy po zasięgnięciu opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej.

Zdaniem Ministra zgodnie z powyższymi wymogami, do prawidłowego ustalenia niskiego poziomu produkcji rolnej przejmowanego gospodarstwa, niezbędne było zatem wyłącznie zasięgnięcie opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej oraz zawarcie ustalonego poziomu produkcji w decyzji o przejęciu. W przepisach brak jest natomiast wskazania kryteriów, wedle których należało oceniać poziom produkcji rolnej gospodarstw.

Powyższe oznacza, że ówczesny ustawodawca wyposażył naczelników gmin

w stosunkowo szeroki zakres uznaniowości w zakresie ustalania kryteriów poziomu produkcji rolnej w rozumieniu art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r.

Zdaniem organu nadzoru przyjąć należy, że w ramach przyznanej przez ustawę z 29 maja 1974 r. swobody w doborze kryteriów, organ uznał, że gospodarstwo cechujące się niskim poziomem produkcji rolnej, to m.in. gospodarstwo w którym:

a) część gruntów leży odłogiem;

b) zabiegi agrotechniczne wykonywane są z opóźnieniem;

c) rolnik jest w podeszłym wieku;

d) brak jest osób zainteresowanych kontynuacją prowadzenia gospodarstwa.

Są to kryteria wynikające z obu wydanych przez Naczelnika Gminy w D. decyzji

o przejęciu gospodarstwa.

Zdaniem Ministra analiza akt z postępowania zwyczajnego, prowadzi do wniosku, że nie ma żadnych dokumentów wskazujących, że kryteria (lit. a-d) przyjęte przez Naczelnika Gminy w D., nie były spełnione.

W aktach tych znajdują się dokumenty, których treść przemawia za spełnieniem powyższych kryteriów. Są to:

- decyzja Naczelnika Gminy w D. o przejęciu gospodarstwa od Z. S. – gdzie wskazano, że: grunty wykazują niski poziom produkcji rolnej, zabiegi agrotechniczne wykonywane są z opóźnieniem, część gruntów leżała odłogiem, a Z. S. jest w wieku 65 lat;

- pismo Urzędu Wojewódzkiego z lipca 1975 r., w którym wskazano, że obszar

ok. [...] ha leży odłogiem,

- pismo [...] Spółdzielni [...] z 18 listopada 1975 r., zawierające wykaz dostaw płodów rolnych, z którego wynika, że od 1973 r. ilość płodów rolnych oddawanych do skupu regularnie spadała;

- wnioski L. S. i I. S., z których wynika, że z uwagi na zatrudnienie poza rolnictwem, nie są zainteresowani prowadzeniem gospodarstwa odziedziczonego po ich ojcu.

W aktach postępowania zwyczajnego brak jest wprawdzie pisemnej "opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej", o której mowa w § 4 ust. 3 rozporządzenia z 31 maja 1974 r., jednak opinia taka mogła być przedstawiona Naczelnikowi Gminy w D.

w formie ustnej, ewentualnie mogła zaginąć (podobnie jak zaginęły: odwołanie od decyzji o przejęciu gospodarstwa od Z. S., czy też potwierdzenia odbioru decyzji o przejęciu gospodarstwa od L. S. i I. S.). Z kolei na sam fakt istnienia takiej komisji, wskazuje adnotacja: "Komisja nie przyznała dodatku", umieszczona na dokumencie szacunku wartości gospodarstwa z [...] października 1975 r.

Jeżeli chodzi o zarzut skarżącej dotyczący nieuwzględnienia przesłanek niskiego poziomu produkcji wskutek zaniedbania – wskazanych w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58) – organ uznał, iż nie jest on zasadny.

Przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia z 26 marca 1968 r. został zawarty w akcie wykonawczym do innej ustawy, tj. ustawy z 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3,

poz. 14) i miał zastosowanie do sytuacji uregulowanych w tej ustawie. Żaden przepis obowiązującego ówcześnie prawa nie nakazywał stosowania powyższego przepisu wykonawczego w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z 29 maja 1974 r. W praktyce organy stosowały posiłkowo powyższy przepis rozporządzenia, ale nawet jego naruszenie nie może stanowić o rażącym naruszeniu prawa. Rażące naruszenie prawa może się bowiem odnosić do tych przepisów, które miały zastosowanie w danym postępowaniu. Nie można też mówić o rażącym naruszeniu prawa poprzez niezastosowanie w drodze analogii przepisów powyższego rozporządzenia wykonawczego.

Nawet jeżeli uznać, że § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia z 26 marca 1968 r. miał ścisłe zastosowanie, to przedmiotowe gospodarstwo i tak należało zakwalifikować jako wykazujące niski poziom produkcji. Wynika to z tego, że jedną z przesłanek uznania gospodarstwa za wykazujący niski poziom produkcji, było ustalenie, że nie wszystkie grunty orne są wykorzystywane. W przedmiotowym gospodarstwie o pow. [...] ha, nie był wykorzystany obszar ok. [...] ha. Jednocześnie, grunty orne (klasy: R.llla, R.lllb

i R.IVa) obejmowały [...] ha. We wspomnianych [...] ha odłogów, zawierały się więc grunty orne o powierzchni co najmniej [...] ha.

Dlatego, w ocenie Ministra, uznać należy, że gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji, a przynajmniej brak jest jednoznacznych dowodów podważających istnienie takiego poziomu. Tym samym w dacie przejęcia spełniona była wspomniana na wstępie przesłanka nr 2.

Konkludując, organ nadzoru stwierdził, że wszystkie trzy wymagane prawem przesłanki zostały spełnione, a przynajmniej brak jest dostatecznych podstaw aby podważyć ich istnienie.

Organ podkreślił, że do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa niezbędne jest stwierdzenie oczywistego charakteru naruszenia normy prawa materialnego przez organ orzekający w sprawie lub dokonanie przez ten organ oceny materiału dowodowego w sposób oczywiście sprzeczny ze zgromadzoną

w aktach dokumentacją sprawy lub innymi oczywistymi, znanymi temu organowi faktami. Pewność obrotu prawnego wymaga bowiem, aby ostateczne decyzje administracyjne były stabilne i aby można je było wzruszyć tylko w nadzwyczajnych sytuacjach i z ważnych powodów. Zgodnie z aktualnym stanowiskiem orzecznictwa wszelkie wątpliwości co do ustaleń, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa należy rozstrzygać na korzyść legalności zaskarżonej decyzji. Brak jednoznacznych dowodów w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym – zezwalającym na podważenie ustaleń zawartych w decyzjach ostatecznych, którym art. 16 § 1 kpa przyznaje cechy trwałości – stanowi negatywną przesłankę do ich wzruszenia.

Natomiast brak doręczenia niniejszej decyzji aktualnym właścicielom przejętej nieruchomości wynika z tego, że rozstrzygnięcie odmawiające stwierdzenia nieważności nie ma wpływu na ich prawa i obowiązki.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie złożyła I. S.

Zaskarżyła decyzję w całości i zarzuciła jej naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa polegające na:

1) niezastosowaniu tego przepisu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi;

2) odmowie uchylenia decyzji z [...] lutego 2012 r.;

3) odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy D.

z [...] października 1975 r. pomimo, że decyzja ta została wydana bez podstawy prawnej, gdyż:

- na podstawie ustawy z 29 maja 1974 r. przejęcie udziału we własności gospodarstwa rolnego nie było dopuszczalne;

- jako podstawa prawna decyzji o przejęciu udziałów I. S. i L. S. – w zamian za spłaty pieniężne – wskazany został błędnie przepis art. 28 ustawy z 29 maja 1974 r. dotyczący przejęcia gospodarstwa za rentę;

- decyzja ta zostały wydane także z rażącym naruszeniem prawa, gdyż wbrew treści § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z 26 marca 1968 r. prezydium gromadzkiej rady narodowej nie zgłosiło do właściwego do spraw rolnych organu prezydium powiatowej rady narodowej wniosku o zaliczenie przedmiotowego gospodarstwa rolnego do kategorii gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji, co w konsekwencji spowodowało, że wbrew treści § 2 ust. 2

tego rozporządzenia nie przeprowadzono (przed przejęciem przedmiotowego gospodarstwa z urzędu) jego lustracji, której celem powinno i miało być:

a) wydanie opinii, czy gospodarstwo rolne kwalifikuje się do zaliczenia

go do kategorii gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji rolnej;

b) ustalenie, czy rolnik odpowiada ustawowym warunkom pozwalającym

na przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę.

W efekcie nie sporządzono przewidzianego w § 2 ust. 5 rozporządzenia protokołu lustracji, z którego wynikałoby, że przedmiotowe gospodarstwo rolne faktycznie wykazuje niski poziom produkcji.

Skarżąca zarzuciła, że jest brak dokumentów:

a) dowodzących istnienie przesłanek przewidzianych w §1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z 26 marca 1968 r., pozwalających na przejęcie z urzędu gospodarstwa na własność Państwa wobec uznania go za wykazujące – wskutek zaniedbania – niski poziom produkcji;

b) dowodzących, że nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystane, że plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o ⅓ od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach oraz że obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na 1 ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej;

c) wskutek nieprzeprowadzenia lustracji nie zachowano też procedury wskazanej w § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z 26 marca 1968 r., a więc:

- właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej

nie przedstawił prezydium tejże rady narodowej wniosku o zaliczenie gospodarstwa do kategorii gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji;

- w konsekwencji prezydium powiatowej rady narodowej nie mogło wykonać nałożonych na nie przez omawiane przepisy prawne obowiązków , tj. nie mogło rozpoznać takiego wniosku ani zawiadomić uprawnionych o jego złożeniu.

Skarżąca podniosła, że do przejęcia udziałów I. S. i L. S. we własności tego gospodarstwa doszło pomimo, że nie złożyli oni przewidzianego w art. 28 ust. 1 ustawy wniosku o przejęcie tego gospodarstwa przez Państwo.

Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 7 i 8 kpa podnosząc, że brak stosownych dokumentów nie może być rozstrzygany na korzyść legalności zaskarżonych decyzji, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że dokumenty takie nigdy nie istniały, nie zostały wytworzone.

Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchyleniu zaskarżonej decyzji

i decyzji z [...] lutego 2012 r. i o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła wyżej przedstawione zarzuty, podnosząc, że skoro bezspornym jest, że na podstawie ustawy z 29 maja 1974 r. przejęcie udziału nie było dopuszczalne, to nie ulega wątpliwości, że przedmiotowa decyzja Naczelnika Gminy w D. została wydana bez podstawy prawnej,

czego oczywistą konsekwencją winno być stwierdzenie ich nieważności.

Skarżąca stwierdziła, że skoro jako podstawa prawna decyzji o przejęciu udziałów I. S. i L. S. – w zamian za spłaty pieniężne – wskazany został błędnie niemający zastosowania przepis art. 28 ustawy z 29 maja 1974 r., dotyczący przejęcia gospodarstwa za rentę, to decyzję taką należy zakwalifikować jako wydaną bez podstawy prawnej, czego konsekwencją winno być stwierdzenie jej nieważności.

Skarżąca zarzuciła, że brak stosownych dokumentów nie może być rozstrzygany na korzyść legalności zaskarżonych decyzji, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że dokumenty takie nigdy nie istniały, nie zostały wytworzone. Skoro Naczelnik Gminy D. nie powołał się na protokół lustracji gospodarstwa, to należy domniemywać, że lustracji tej nigdy nie przeprowadzono. To samo dotyczy istnienia opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej. Jest bowiem rzeczą logiczną, że gdyby opinii tej Naczelnik zasięgnął, to zostałaby ona sporządzona na piśmie, a gdyby w dacie wydania omawianych decyzji opinia ta istniała, to niechybnie zostałaby ona powołana

w uzasadnieniu decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie organ administracji nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego do czego zobowiązany jest na podstawie art. 7 i 77 kpa, nie wykazał należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy,

a zebrane w sprawie dowody ocenił z naruszeniem zasady zawartej w art. 80 kpa,

tj. swobodnej oceny dowodów.

Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została wydana w trybie określonym w art. 156 kpa. Rolą organu nadzoru było zatem ustalenie, czy decyzja Naczelnika Gminy D. z [...] października 1975 r. orzekająca o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego, którego współwłaścicielami byli I. S. i L. S. została wydana przy spełnieniu wszystkich wymagań określonych w obowiązujących wówczas przepisach prawnych, w szczególności, czy spełnienie tych wymagań zostało należycie wyjaśnione i udokumentowane. Organ nadzoru zobowiązany był zatem ocenić, czy organy wydające decyzję w trybie zwykłym prawidłowo ustaliły, czy zachodzą wszystkie wymagane przesłanki do ich wydania. Z akt sprawy wynika, że organ nadzoru nie wywiązał się z tego obowiązku należycie.

Decyzja Naczelnika Gminy D. z [...] października 1975 r. dotycząca przejęcia obszaru [...] ha gospodarstwa rolnego, którego współwłaścicielami do ½ części byli I. i L. S., została sprostowana postanowieniem tegoż organu z [...] lutego 1976 r. w ten sposób, że kwotę spłaty ustaloną w decyzji obniżono z [...] zł do [...] zł. Obniżenie kwoty uzasadniono zadłużeniem wobec Państwa i jednostek gospodarki uspołecznionej. Z kolei w decyzji – w pkt 4 wskazano, że "petenci zadłużeń nie posiadają". Jako podstawę wydania postanowienia organ wskazał art. 105 § 1 kpa. Otóż, zgodnie z przepisem art. 105 § 1 kpa, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji w trybie zwykłym, organ administracji państwowej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki. Obecnie odpowiednikiem tamtego przepisu jest art. 113 § 1 kpa. Postanowienie to nie zostało zaskarżone. Zważyć należy, że sprostowanie na podstawie ówczesnego przepisu art. 105 § 1 kpa (tak jak i obecnego art. 113 § 1 kpa) nie może prowadzić do merytorycznej zmiany orzeczenia, gdyż sprostowaniu nie podlegają wady istotne decyzji, tj. w zakresie konsekwencji zastosowania określonej normy prawnej. Sprostowanie może dotyczyć tylko oczywistych omyłek, przez które należy rozumieć błędy, które jednoznacznie wynikają z zestawienia zebranego w sprawie materiału z treścią decyzji. Niedopuszczalne jest sprostowanie decyzji, które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy. W postępowaniu o sprostowanie nie mogą być rozpatrywane kwestie merytoryczne będące przedmiotem decyzji. Uszło uwadze organu, że postanowieniem z [...] lutego 1976 r. organ dokonał sprostowania decyzji

z [...] października 1975 r. w sposób nieuprawniony. Zmieniając wysokość spłat, ustalając odmiennie niż to wynika z decyzji, że współwłaściciele nie mieli zadłużeń wobec Państwa i jednostek gospodarki uspołecznionej organ wkroczył w merytoryczną treść decyzji. Dokonane zmiany nie mieściły się w pojęciu oczywistych błędów pisarskich, czy omyłek rachunkowych. Organ nadzoru oceniając decyzję z [...] października 1975 r. nie może pomijać postanowienia z [...] lutego 1976 r.

Jako podstawa prawna decyzji Naczelnika Gminy D. z [...] października 1975 r. wskazany został art. 28 ustawy z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Zgodnie z treścią tego przepisu nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogą być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub części za spłaty pieniężne, jeżeli rolnik

nie spełnia warunków do uzyskania renty (ust. 1). Przejęcie przez Państwo części nieruchomości może nastąpić, jeżeli na pozostałej części gospodarstwa można nadal prowadzić towarową produkcję rolną (ust. 2). Nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu nadzoru, że będąca przedmiotem kontroli decyzja z [...] października 1975 r. faktycznie została wydana na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z ustawy z 29 maja 1974 r. Nie wynika to bowiem z materiału dowodowego, a postępowanie zakończone wyżej wskazaną decyzją, było prowadzone na wniosek z 8 października 1975 r. złożony przez I. S. i na wniosek z 10 października 1975 r. złożony przez L. S. Z obydwu pism wynika, że wnioskodawcy nie zamierzają pracować na gospodarstwie, gdyż pracują zawodowo w zakładach pracy w B. Również z treści decyzji z [...] października 1975 r. wyraźnie wynika, że organ wydał ją po "rozpatrzeniu podania Obywatela L. i I. S.". Z kolei postępowanie z art. 9 ust. 2 ustawy z 29 maja 1974 r. wszczynane było z urzędu.

Nawet gdyby, wbrew oczywistym faktom, przyjąć, że decyzja z [...] października 1975 r. była wydana na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy, to kontrola tej decyzji nie została przeprowadzona prawidłowo. Na podstawie ustawy z 29 maja 1974 r. wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów z 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Przepis § 4 tego rozporządzenia. wskazywał, jakie elementy winna zawierać decyzja naczelnika o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego. W szczególności powinna określać poziom produkcji danego gospodarstwa (§ 4 ust. 1 pkt 3), czyli należało wskazać konkretny poziom tej produkcji, wskazać dane liczbowe stwierdzone w tym gospodarstwie, aby możliwe było następnie porównanie tych danych do średniej wsi. Niewystarczające było więc wskazanie, że gospodarstwo wykazuje niski poziom produkcji rolnej, bez wyjaśnienia co należy przez to rozumieć.

Z przepisu § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów wynika, że poziom produkcji gospodarstwa ustalał naczelnik po zasięgnięciu opinii komisji gminnej rady narodowej. W aktach brak jest takiej opinii, co oznacza, że doszło do naruszenia przywołanego przepisu. Nie można podzielić stanowiska organu nadzoru, że nie odnalezienie takiej opinii nie może przesądzać (w realiach niniejszej sprawy), iż nie było faktycznie lustracji gospodarstwa, a wobec tego nie było opinii. Z takim stanowiskiem organu można by się zgodzić tylko wtedy, gdyby z innych dowodów lub z treści decyzji organu wynikało, że lustracja była dokonana i opinia wydana. Jednakże decyzja Naczelnika Gminy D. nie wzmiankuje o przeprowadzeniu lustracji i o opinii komisji gminnej rady narodowej przedstawionej naczelnikowi. Również z akt sprawy nie wynika, aby taka komisja była powołana oraz przedstawiła ona opinię. Na okoliczność przeprowadzenia lustracji gospodarstwa organ powołuje pismo zastępcy dyrektora Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu Urzędu Wojewódzkiego w [...] z lipca 1975 r. (data wpływu do Urzędu Gminy [...] lipca 1975 r.). Z pisma tego wynika, że przeprowadzona była przez ten Wydział kontrola gospodarstwa, z której wynika m. in., że część gruntów leży odłogiem. Pomijając już fakt, że nie wiadomo, kiedy powyższa kontrola była przeprowadzona, to należy zauważyć, że zgodnie z treścią § 4 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego z 31 maja 1974 r., organem uprawnionym do przeprowadzenia kontroli była komisja gminnej rady narodowej, a nie zaś komisja powołana przez Wydział Rolnictwa, Leśnictwa

i Skupu Urzędu Wojewódzkiego w [...]. To na podstawie opinii komisji gminnej rady narodowej naczelnik gminy ustalał poziom produkcji gospodarstwa rolnego. Wbrew twierdzeniom organu nadzoru, przeprowadzonej lustracji i jej wyników, nie sposób wywieść z odręcznej adnotacji na piśmie z 21 października 1975 r. o treści "Komisja nie przyznała dodatku". Nie wiadomo, o jaką komisję i o jaką sprawę chodzi. Jak wyżej wskazano, zarówno decyzja Naczelnika Gminy D. jak i Wojewody [...] nie wspominają o lustracji komisji gminnej rady narodowej oraz nie wynika to także z innych zebranych dowodów. Nie wiadomo, czy i kiedy komisja ta lustrowała gospodarstwo, kto wchodził w jej skład i do jakich wniosków doszła.

Organ nadzoru uzasadniając niski poziom produkcji rolnej powołuje się na pismo [...] Spółdzielni [...] z 18 listopada 1975 r. skierowane do Urzędu Gminy D., z którego wynika, że ilość dostarczanych przez byłych właścicieli płodów rolnych od 1973 r. systematycznie malała. Jednakże uszło uwadze Ministra, że część gospodarstwa była wydzierżawiana indywidualnym rolnikom, a część użytkowała [...] Spółdzielnia [...] w T. Wobec tego jest rzeczą zrozumiałą, że w takiej sytuacji ilość dostarczanych przez byłych właścicieli płodów rolnych musiała się obniżyć.

Należy zgodzić się z organem i ze skarżącą, że przepisy ustawy z 29 maja

1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne nie przewidywały możliwości przejmowania udziału w gospodarstwie rolnym. Jednakże organ ze stwierdzenia tego wywiódł nieuprawnione wnioski. Otóż, I.

i L. S. byli współwłaścicielami w łącznym udziale ½ części gospodarstwa

o całkowitej pow. [...] ha [...] arów. Współwłaścicielką pozostałego udziału w ½ części była ich matka, Z. S. Była to więc współwłasność w częściach ułamkowych. Zgodnie z art. 195 kodeksu cywilnego współwłasność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom. Jak z powyższego wynika, współwłasność cechuje jedność przedmiotu, wielość podmiotów i niepodzielność wspólnego prawa. Pkt 1 decyzji Naczelnika Gminy D. rozstrzyga, o przejęciu na własność gospodarstwa rolnego wraz z budynkami stanowiącym własność Z. S. i dzieci L. i I. S. – po połowie. Natomiast pkt 2 decyzji stanowi, że za spłaty przejmuje się obszar o pow. [...]ha. Zważyć należy, że bez względu na to, jaka podstawa prawna byłaby zastosowana: art. 28 czy art. 9 ust. 2 ustawy, to nie mógłby być skutecznie przejęty obszar o pow. [...]ha, gdyż współwłaściciele udziału nie mieli tytułu prawnego do fizycznie określonej części gospodarstwa. Współwłaściciel może zadysponować skutecznie jedynie udziałem, a nie fizyczną częścią nieruchomości, która to część nie była prawnie wydzielona. Pomijając wyżej wskazane kwestie prawne, poza oceną organu nadzoru pozostało, czy taka decyzja była wykonalna, gdyż nie sposób ustalić, która fizycznie określona na gruncie część gospodarstwa o pow. [...]ha, z ogólnej pow. [...] ha [...] a., od której strony

i w jakich granicach została przejęta.

Przekazywanie i przejmowanie gospodarstw rolnych będących przedmiotem współwłasności uregulowane jest w ustawie odrębnie, tj. w przepisach art. 16 i 17 tej ustawy. Jednakże z przyczyn wyżej omówionych nie można przyjąć, że w niniejszej sprawie organ w postępowaniu zwykłym zastosował art. 16 ust. 4 ustawy.

Nie można też podzielić stanowiska organu nadzoru, że obecni właściciele nieruchomości nie mają interesu prawnego w uczestniczeniu w niniejszym postępowaniu. Stroną postępowania nadzorczego w rozumieniu art. 28 kpa i art. 157 § 2 kpa, dotyczącego przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego są

nie tylko strony postępowania zwykłego lub ich spadkobiercy, a także podmioty, którym obecnie przysługuje do tych nieruchomości tytuł prawno rzeczowy. Dlatego obecni właściciele powinni być zawiadomieni o wszczęciu niniejszego postępowania i być adresatami decyzji nadzorczej.

Podsumowując, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja i decyzja z [...] lutego 2012 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7, 77, 156 § 1 pkt 2 i 5 kpa

w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, z przyczyn wyżej omówionych,

a także z naruszeniem przepisów art. 9 ust. 2 i art. 28 ustawy z 29 maja 1974 r.

o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne oraz § 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 rozporządzenia wykonawczego z 31 maja 1974 r. do tej ustawy, jako wzorce kontroli w postępowaniu nadzorczym decyzji wydanych

w postępowaniu zwykłym.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak

w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) i art. 152

oraz art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione

w niniejszym uzasadnieniu.