Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 357/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2019-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: 145 par.1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135 oraz w zw. z art. 134 par.1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art.7,art. 77 par.1, art. 107 par.1 i 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2019 r. sprawy ze skargi T. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 480,00 zł (słownie złotych: czterysta osiemdziesiąt 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również: organ odwoławczy), którą utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi z 7 stycznia 2019 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Z uzasadnienia decyzji wynika, iż 24 października 2018 r. T. J. (Skarżący) złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, nie zatrudnia pracowników. Oświadczył, że zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie jest wynikiem złej woli i uchylania się od płatności, ale zostało wymuszone przez uzyskiwanie zbyt niskich dochodów z działalności zarobkowej aby regulować zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymać rodzinę oraz ponosić koszty specjalistycznego leczenia córki. Skarżący wskazał, iż w 2016 r. złożył wniosek o rozłożenie na raty należności z tytułu składek proponując spłatę po 200,00 zł lub 250,00 zł, jednak Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaproponował raty w wysokości 800,00 zł, a tak zaproponowane warunki spłaty były nierealne i oznaczałyby rezygnację z zaspokajania podstawowych potrzeb rodziny. Dalej podnosił Skarżący, iż nie posiada majątku, zaś lokal, w którym mieszka z rodziną jest przedmiotem najmu. Ponadto Skarżący wycenił wszystkie wydatki na średniomiesięczną kwotę 5.000,00 zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi, po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z 7 stycznia 2019 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ w ocenie tego organu:

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych;

- nie wykazał Skarżący, że zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Pana gospodarstwa domowego;

- nie wskazał Skarżący, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- nie wykazał Skarżący, że stan zdrowotny lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

25 stycznia 2019 r. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie umorzenia należności z tytułu składek. Oświadczył, że od 2016 r. spłaca co miesiąc składki w kwocie 1.250,00 zł, jednak zgodnie z nowymi unormowaniami są one zaliczane na najstarsze zobowiązania, w wyniku czego nie są uregulowane bieżące składki. Wskazał również, że występując z wnioskiem o udzielenie mu racjonalnej pomocy szczegółowo przedstawił swoją sytuację zdrowotną, możliwości co do wysokości uzyskiwanego dochodu oraz ponoszone wydatki. Według Skarżącego uzasadnienie decyzji z 7 stycznia 2019 r. posiada wiele błędów co do okoliczności faktycznych, m.in. co do wysokości dochodów żony, nie zostały przeanalizowane przedstawione przez zobowiązanego dokumenty i sprawa z góry była ukierunkowana na oddalenie wniosku.

W związku z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie umorzenia należności z tytułu składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej wydał zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, iż mając na uwadze fakt, iż Skarżący jest przedsiębiorcą, organ dokonał analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną.

Biorąc pod uwagę tę regulację uznano, że ewentualnie udzielone Skarżącemu wsparcie nie zakłóciłoby i nie zagroziłoby zakłóceniem konkurencji oraz nie wpłynęłoby na wymianę handlową wewnątrzwspólnotową. Ewentualnie udzielona pomoc nie skutkowałaby przyciągnięciem inwestycji, a wpływ na konsumentów z sąsiednich państw członkowskich byłby jedynie marginalny. Ponadto ewentualne umorzenie należności nie wzmocniłaby pozycji rynkowej Skarżącego jako przedsiębiorcy w stosunku do jego konkurentów. Zatem mając na uwadze przedmiot działalności oraz jej zasięg należało, w ocenie tego organu, uznać, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Wskazano, iż ewentualnie udzielone wsparcie nie stanowiłoby pomocy publicznej.

Jednocześnie organ stwierdził, że; "Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że wsparcie udzielone Panu w postaci umorzenia należności z tytułu składek będzie stanowiło pomoc publiczną z uwagi na wypełnienie wszystkich przesłanek określonych w art. 107 ust. 1 traktatu".

Po czym w dalszej części decyzji organ wskazał: "W związku z powyższym analiza akt sprawy wykazała, że ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych należności z tytułu składek, nie stanowiłoby pomocy de minimis"

Powołując się na brzmienie przepisu art. 28 ust. 3 pkt 1-6 o systemie ubezpieczeń społecznych (dotyczącego przesłanek całkowitej nieściągalności), organ wskazał, iż żadna z nich nie nastąpiła. Dalej, wskazując na przepis z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) organ wyjaśnił, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest wstanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ wskazał, iż żadna z tych sytuacji nie wystąpiła u Skarżącego, w związku z czym nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji odmawiającej umorzenia zaległych składek Skarżącego.

Decyzja ta stała się przedmiotem skargi do tut. Sądu.

W skardze zarzucono:

- naruszenie przepisu art. 28 ust.3a w związku z art.32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy Ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek ( Dz.U. Z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 ), poprzez uznanie, że Skarżący nie wykazał skutecznie istnienia ważnego interesu, w tym okoliczności, że ze względu na jego stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić zaległych składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, jak również iż nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego a to art. 80 kpa poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów przez przyjęcie "że przedłożone dowody z dokumentów nie stanowią wystarczającej podstawy do udzielenia skarżącemu jakiejkolwiek ulgi w spłacie zobowiązań wobec ZUS".

W związku z tym wniesiono o:

1 - zmianę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi z dnia 7 .01.2019 r. nr [...] w kierunku umorzenia Skarżącemu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotnej i Fundusz Pracy;

lub alternatywnie

2 - uchylenie obu decyzji w celu skierowania sprawy do ponownego rozpatrzenia;

3 - obciążenie ZUS kosztami zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: P.p.s.a.) podlegała decyzja organu odwoławczego z dnia 10 czerwca 2019 r., którą utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi z 7 stycznia 2019 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Kontrolę tą, (w ramach której Sąd posłuży się m.in. argumentacją przedstawioną w wyrokach WSA w Gliwicach: z dnia 27 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 536/17, z dnia 21 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 719/17, a także w wyroku WSA w Kielcach z dnia 25 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Ke 650/17, wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) rozpocząć należy od wskazania, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Na mocy tej regulacji Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów.

Przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie podjęte w warunkach art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019 r., poz.300 ze zm.; dalej: u.s.u.s.). Zgodnie z powołaną regulacją należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Wobec ustalenia braku przesłanki nieściągalności, ZUS – wyłącznie w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (a takich dotyczy niniejsza sprawa) - przeprowadza postępowanie w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek.

W świetle tych przepisów ZUS może umorzyć należności z tytułu składek m.in. wówczas, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Z powyższego wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Wymaga jednak podkreślenia, że rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

Istotnym elementem stanu faktycznego sprawy są ustalenia w zakresie istnienia i wysokości zaległości, o których umorzenie wnioskuje zobowiązany. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. Instytucja umorzenia ma bowiem zastosowanie jedynie wtedy, gdy istnieje należność i znana jest jej wysokość. Wysokość należności z tytułu składek może mieć bowiem znaczenie dla oceny przesłanek umorzenia i może rzutować na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przesłanek ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i w konsekwencji ewentualnej zapłaty należności, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych i dochodzonych od niej należności. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją. . W świetle powyższego uznać trzeba, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Od tych bowiem ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność jego umorzenia z uwagi na bezprzedmiotowość.

W niniejszej sprawie ustaleń takich nie dokonano. Istnieją przy tym uzasadnione wątpliwości, co do istnienia części zaległości objętych zaskarżoną decyzją z powodu ich przedawnienia. Z sentencji bowiem decyzji Zakładu z dnia 7 stycznia 2019 r. (I instancja) wynika, że dotyczy ona odmowy umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 112 697,33 zł za okres od 04/ 2009 r. do 09/2018.

W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do końca 2011 r., należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Na mocy art. 24 ust. 2 u.s.u.s. za należności z tytułu składek uważa się składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Z kolei dzień, w którym składki stają się wymagalne, w relacjach płatnik składek - ZUS następuje w terminie płatności, przypadając (w zależności od rodzaju płatnika) na 5, 10 lub 15 dzień następnego miesiąca (art. 47 ust. 1 u.s.u.s.). Z dniem 1 stycznia 2012 r. przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s.został zmieniony przez określenie 5-letniego terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., Nr 232, poz. 1378) do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 27 ust. 2 tej ustawy). Według zatem zasady wynikającej z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady przewidziany został w art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Powołana regulacja oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia pięcioletniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub dziesięcioletniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. Ustawodawca przyjął w tym względzie nakaz posługiwania się regułą kolizyjną lex benignior, zgodnie z którą należy stosować ustawę względniejszą w stosunku do biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, do zapłaty których zobowiązany jest określony podmiot.

Istotne jest przy tym, że w przepisie art. 24 u.s.u.s. przewidziano zdarzenia, które mają wpływ na bieg terminu przedawnienia, tj. jego zawieszenie (układ ratalny, podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek - art. 24 ust. 5a, 5b) oraz przerwanie (ogłoszenie upadłości - 5c). Do składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy mają zastosowanie terminy przedawnienia odnoszące się do składek na ubezpieczenie społeczne (art. 93 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych).

Z powyższego wynika, że składki wymagalne na dzień 1 stycznia 2012 r. na mocy nowelizacji obowiązującej od początku 2012 r. ulegały przedawnieniu najpóźniej w 2017 r., o ile nie zasiniały zdarzenia rzutujące na bieg terminu przedawnienia.

Obowiązkiem organu było zatem ustalenie, wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji oraz udokumentowanie, że należności, których umorzenia odmówiono nie wygasły w całości lub w części na skutek upływu terminu przedawnienia. Organ nie wywiązał się z tego obowiązku. W aktach sprawy brak jest bowiem jakichkolwiek danych, a także dokumentów dotyczących omawianej problematyki. Wprawdzie w toczącym się postępowaniu administracyjnym zobowiązany nie podnosił zarzutu przedawnienia należności składkowych, jednak w ocenie Sądu konieczność poczynienia przez organ ustaleń w zakresie wymagalności należności objętych wnioskiem o umorzenie zachodzi niezależnie od tego, czy strona taki zarzut podnosi. Jeszcze raz należy podkreślić, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany.

W aktach sprawy znajdują się wprawdzie dokumenty zatytułowane "Informacja o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym", jednak jest to po pierwsze – są to tylko wydruki, nie opatrzone podpisem, po wtóre - Zakład nie dokonał i nie przedstawił w uzasadnieniu decyzji żadnej analizy zawartych w nich informacji ustaleń pod kątem ich wpływu na bieg terminu przedawnienia w kontekście wymagalności składek egzekwowanych od Skarżącego. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji wzmiankowano jedynie, iż "Z zebranych w sprawie dokumentów wynika, że zaległości (...) zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS. W ramach postępowania organ zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego i wierzytelności w US w [...]".

W istocie zatem ani z akt sprawy ani z treści wydanych rozstrzygnięć nie wynika, czy i kiedy w odniesieniu do konkretnych zaległości podjęto pierwsze czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o których dłużnik został zawiadomiony, co warunkuje zawieszenie biegu terminu przedawnienia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5 b u.s.u.s.). Brak także jakichkolwiek danych dotyczących ewentualnych innych okoliczności rzutujących na bieg terminu przedawnienia zaległości Skarżącego.

Brak analizy dotyczącej okresu przedawnienia oraz niezałączenie do akt sprawy stosownej dokumentacji w tym zakresie wskazuje na naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., czego konsekwencją jest także wadliwość uzasadnienia decyzji organów obu instancji, które nie spełniają wymogów z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Naruszenia te, w ocenie Sądu, mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Zważywszy na wskazane wyżej niejasności w kwestii przedawnienia należności za przedwczesną uznać należało kontrolę zaistnienia przesłanek umorzenia zaległości, których oceny organ będzie musiał dokonać ponownie, uwzględniając aktualną w dacie orzekania sytuację Skarżącego.

Reasumując należy stwierdzić, że organ w uzasadnieniu decyzji, zarówno w I jak i w II instancji, nie zamieścił żadnej informacji pozwalającej na jednoznaczne ustalenie istnienia i wymagalności należności objętych decyzją o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Uniemożliwia to dokonanie pełnej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy przynajmniej część spornych należności, których dotyczy zaskarżona decyzja, w dacie wydawania aktu administracyjnego nie uległa przedawnieniu.

W świetle powyższego wymagane jest, aby organ przedstawił w tej mierze w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stosowną analizę oraz załączył do akt administracyjnych niezbędną dokumentację postępowania egzekucyjnego. Tylko bowiem prawidłowe określenie kwoty należności pozwala na obiektywną ocenę możliwości ich wyegzekwowania lub dobrowolnej spłaty przez dłużnika przy uwzględnieniu jego sytuacji materialnej, finansowej, rodzinnej i zdrowotnej.

W przypadku stwierdzenia, w jakiej wysokości w sprawie pozostały nieprzedawnione należności składkowe organ przeprowadzając postępowanie powinien jeszcze raz ustalić aktualną sytuację majątkową i rodzinną Skarżącego, a w szczególności zbadać, czy po zestawieniu wysokości uzyskiwanych przez Skarżącego dochodów oraz ponoszonych stałych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, jest on w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie wobec Zakładu bez niedostatku, przy czym punktem odniesienia przy tej ocenie powinna być analiza określonego na ten czas minimum socjalnego czy minimum egzystencji.

W ocenie Sądu nie jest także jasne, czy pismo z października 2018 r. jest w istocie wnioskiem Skarżącego o umorzenie składek, których dotyczy decyzja ZUS. Z treści tego pisma wynika bowiem, iż jest to odpowiedź na pismo ZUS z 26.09.2018 r., które dotyczyło wcześniejszej "prośby" Skarżącego. W związku z tym nie jest wiadomym, czy i jaki jest pierwotny wniosek Skarżącego i czy rzeczywiście dotyczy okresów wskazywanych w decyzji I instancji. W prawie administracyjnym postępowanie wszczyna się z urzędu lub na wniosek strony. Wniosek jest czynnością dyspozytywną, wiąże organ, który może działać jedynie w jego granicach. Zatem to żądanie Skarżącego wyznaczało przedmiot i granice tego postępowania. Organ administracji publicznej nie jest uprawniony do swobodnego interpretowania żądania strony. Wątpliwość tę winien organ wyjaśnić przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Wskazać należy również na kolejną niejasność, wynikającą z decyzji organu odwoławczego, która dotyczy kwestii, czy ewentualna ulga zastosowana wobec Skarżącego stanowiłaby czy tez nie pomoc publiczną w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.), bowiem lektura strony 6 uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wskazuje, iż sam organ nie jest tego pewny.

Reasumując - w ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organu będzie uwzględnienie powyższych uwag, a w szczególności właściwie określenie zakresu żądania Skarżącego oraz prawidłowe ustalenie, czy i ewentualnie w jakiej części zaległości Skarżącego uległy przedawnieniu. A zatem ponownie rozstrzygając sprawę właściwy organ ustali wysokość należności z tytułu składek będących przedmiotem postępowania, uwzględniając terminy przedawnienia oraz okoliczności, które miały wpływ na jego bieg. Powołując się na instytucje przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, odniesie je do poszczególnych należności i dołączy do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne.

Następnie organ winien szczegółowo rozważyć aktualną sytuację materialną Skarżącego w kontekście wysokości obciążających go zaległości, oraz minimum socjalnego i minimum egzystencji, która to okoliczność będzie miała istotne znacznie dla oceny przesłanki ważnego interesu strony w umorzeniu zaległości

W tym stanie rzeczy - na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 oraz w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. - należało orzec o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji jako wydanych z naruszeniem przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik postępowania, tj. przepisów art. 7, oraz 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Na podstawie przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., sąd wskazuje, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy uwzględnią powyższą ocenę prawną.

.