Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 508/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2010-10-12 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246 par 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 12 października 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006 i 2007r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 27 sierpnia 2010 r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej J. S. wniósł ozwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia skarżącego wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada majątku. Miesięcznie uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 2.500 zł brutto. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż z uwagi na fakt nie posiadania majątku oraz okoliczność, że z uzyskiwanego świadczenia prowadzona jest egzekucja administracyjna, nie posiada środków na opłacenie należnych kosztów sądowych. Wyjaśnił także, że z uwagi na zaawansowany wiek część dochodu zmuszony jest przeznaczyć na zakup niezbędnych lekarstw. Pozostały dochód przeznacza na utrzymanie gospodarstwa domowego.

Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Pismem z dnia 06.09.2010r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń:

– wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie wykazania podstawy prawnej ( ewentualnie faktycznej) do lokalu, w którym skarżący zamieszkuje,

– wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w zakresie określenia charakteru lokalu mieszkalnego, w którym skarżący zamieszkuje ( mieszkanie, dom) oraz czy skarżący zamieszkuje w nim sam czy z kimś, a także czy sam prowadzi gospodarstwo domowe,

– wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący posiada rachunki bankowe, w przypadku odpowiedzi twierdzącej przedstawienia wyciągów i wykazów

z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (marzec- sierpień 2010r),

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym ( np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, koszty wynajmu mieszkania, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, koszty leczenia i lekarstw, ewentualne raty pożyczek, kredytów, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu,

- przedłożenia odpisu wyroku Sądu Rejonowego w Olsztynie w przedmiocie uznania skarżącego za dłużnika niewypłacalnego,

- przedłożenia dokumentów potwierdzających egzekucję z emerytury,

– wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o posiadanych ruchomościach

i nieruchomościach w okresie od 01.01.2008r. do 10.08.2010r.,

- przedłożenia odpisu zeznania podatkowego za rok 2009,

- przedłożenia umowy zawartej z pełnomocnikiem, w przypadku braku umowy pisemnej określenia wysokości i sposobu zapłaty za usługę prawną,

- oświadczenia czy skarżący posiada polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone,

- przedłożenia innych dokumentów, oświadczeń mogących potwierdzić w ocenie skarżącego trudną sytuację materialną i życiową.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia 14 września 2010 r. złożył oświadczenie, że wszelkie wydatki związane z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego ponoszone są przez córki. Lokal, w którym zamieszkuje został przekazany córkom, obecnie użytkuje go na podstawie umowy dożywocia. Nadto wyjaśnił, że w okresie od 01.01.2008r. do 03.2009 r. był współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 50 ha oraz maszyn i urządzeń wykorzystywanych do pracy na roli, który to majątek z uwagi na stan zdrowia i wiek przekazał dzieciom. Obecnie nie posiada majątku. Wskazał, iż miesięcznie z uzyskiwanego dochodu organ egzekucyjny potrąca kwotę 700 zł, przy czym podkreślił, iż do końca 2010 r. organ egzekucyjny będzie pobierał całość kwoty, która wpływa od ZUS.

Ustosunkowując się do wezwania wyjaśnił także, że z pełnomocnikiem doradcą podatkowym R. M. zawarł ustną umowę. Na podstawie zawartej umowy pełnomocnik wystawiał mu faktury VAT w wysokości 366 zł brutto miesięcznie. Od kwietnia 2010 r. jest zobowiązany wobec R. M. za pięć faktur VAT, które zaprzestał opłacać, w związku z działaniami organów egzekucyjnych. Nie opłacił pełnomocnikowi należnych kosztów w związku ze sporządzeniem i wniesieniem skarg na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej.

W dniu 24.09.2010r. wystosowano ponowne wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. w celu wyjaśnienia posiadanych przez skarżącego nieruchomości, ich położenia i powierzchni w okresie od 01.01.2001r do 10.08.2010r. Wezwano również do wyjaśnień - w przypadku zbycia ewentualnego majątku, określenia formy zbycia, daty, w przypadku sprzedaży podania kwoty uzyskanej z tego tytułu oraz jej przeznaczenia.

W piśmie z dnia 01.10.2010r. wnioskodawca wyjaśnił, iż obecnie nie posiada żadnych nieruchomości. Na dzień 1 stycznia 2001r. był współwłaścicielem ( na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej) gruntów rolnych o powierzchni 78 ha położonych w miejscowości "[...]" (25 ha), miejscowości "[...]" (30 ha)

i miejscowości "[...]" (30 ha). W okresie do marca 2009r. była małżonka skarżącego M. S. dokonała sprzedaży części tych gruntów (około 22 ha). Skarżący oświadczył, iż sprawami związanymi ze sprzedażą zajmowała się wyłącznie jego żona dlatego nie ma wiedzy na temat dat transakcji ani kwot uzyskanych ze sprzedaży. Wskazał, iż wszystkie transakcje sprzedaży zostały szczegółowo opisane w decyzjach Dyrektora UKS. Odnośnie pozostałej części ziemi skarżący podał, iż z uwagi na brak możliwości prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego z powodu wieku (72 lata) pozostałą część nieruchomości ( około 56 ha) została darowana na rzecz jego córek w dniu 5 marca 2009r. Darowane zostały również środki pieniężne pozostałe ze sprzedaży tych gruntów.

Zarządzeniem z dnia 7 października 2010 włączono do akt niniejszej sprawy materiały źródłowe (zeznanie podatkowe za rok 2009 oraz wyciągi z rachunków bankowych) załączone do sprawy o sygn. I SA/Ol 509/10 zebrane w toku postępowania wyjaśniającego w zakresie prawa pomocy, które nie zostały załączone do odpowiedzi na wezwanie z dnia 06.09.2010r., pomimo informacji o ich dołączeniu.

Z zeznania podatkowego PIT -36 za rok 2009 wynika, że w roku tym skarżący osiągnął dochód w wysokości 29.211,06 zł. Z przedłożonych rachunków bakowych wynika, że do dnia 23.06.2010 na rachunku bankowym skarżący posiadał środki pieniężne w wysokości 39.803,67 zł, które to zostały przekazane w związku z tytułem wykonawczym wystawionym przez organ egzekucyjny, na dzień 08.07.2010 r. saldo na rachunku wynosiło 0,00 zł. Natomiast z wydruku z rachunku bankowego prowadzonego przez Spółdzielczy Bank Ludowy "[...]" wynika, że wpływa na niego regularnie świadczenie z ZUS w wysokości 1.411,10 zł, na dzień 09.08.2010 r. skarżący posiadał środki pieniężne w wysokości 2.512,65 zł.

Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.

Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie.

W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niej. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.

Analiza danych zawartych w przedłożonych dokumentach i treści złożonych oświadczeń skarżącego, a także danych uzyskanych z akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku własnego utrzymania koniecznego.

Zaznaczyć na wstępie należy, że otrzymywane przez skarżącego świadczenie emerytalne w kwocie 2.000 zł netto (przed potrąceniem egzekucyjnym) z pewnością nie wystarczyłoby na pokrycie należnych w sprawie kosztów postępowania sprowadzających się obecnie do wpisu od skargi w kwocie 2.000,00 zł, jednak zwrócić należy uwagę również na inne okoliczności sprawy, mające wpływ na ocenę możliwości płatniczych skarżącego.

Po pierwsze podkreślić należy, iż skarżący był współwłaścicielem znacznego majątku nieruchomego składającego się z gruntów rolnych o powierzchni 78 ha.

W okresie od 01.01.2001r. do marca 2009 skarżący wraz z byłą małżonką dokonali sprzedaży części gruntów – około 22 ha położonych w gminie "[...]", obręb "[...]". Nadmienić należy, iż nieruchomość rolna po przekształceniu jej, na wniosek skarżącego i jego żony, z funkcji rolnej na zabudowę mieszkaniową jednorodzinną - została podzielona na 80 działek w tym m.in. na 63 działki pod zabudowę mieszkalno – usługową oraz pozostałe jak np. pod wewnętrzne drogi i dojścia piesze czy pod budowę przepompowni ścieków. Nie bez znaczenia jest fakt, iż sprzedane z wydzielonej nieruchomości działki położone były w atrakcyjnej odległości od "[..]". Jak ustalono na podstawie akt administracyjnych skarżący i jego była żona tylko w 2006r. dokonali sprzedaży 32 działek za kwotę 1.319.531,00 zł, natomiast w 2007r. ze sprzedaży 6 działek uzyskali kwotę w wysokości 683.595,00 zł.

Skarżący wprawdzie nie posiada obecnie żadnego majątku, jednakże jak wykazano wyżej w latach 2001 – 2009 sprzedał 80 działek w tym 63 działek budowlanych, uzyskując ze sprzedaży - tylko za lata, których dotyczy zaskarżona decyzja (2006 i 2007) kwotę około 2 mln złotych tj, kwotę wielokrotnie przewyższającą kwotę wpisu od skargi w niniejszej sprawie, jak również w pozostałych dwóch sprawach zawisłych przed tutejszym sądem ( sygn. akt I SA/Ol 509/10 i I SA/Ol 511/10). Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek, wyżej wskazana kwota umożliwiała skarżącemu zabezpieczenie środków pieniężnych na ewentualne kwestionowanie decyzji organów podatkowych, w tym również na koszty sądowe.

Pozostała część majątku, dwukrotnie większa od części sprzedanej, bo około 56 ha, jak również środki pieniężne pozostałe ze sprzedaży, została aktem notarialnym z dnia 5 marca 2009r. przekazana w formie darowizny córkom skarżącego. Stwierdzić zatem należy, iż w sytuacji wyżej opisanego rozdysponowania majątkiem, a właściwie wyzbyciem się jego składników, trudno przerzucić obowiązek finansowania postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego w indywidualnej sprawie skarżącego na ogół obywateli. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy nie bada jedynie aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Ocena kondycji finansowej składającego wniosek o przyznanie prawa pomocy opiera się także na obrazie przeszłych zdarzeń (por. postanowienie NSA z dnia 9 lutego 2006 r. sygn. I FZ 9/06, niepubl.).

Ponadto w okolicznościach niniejszej sprawy zasadne jest stwierdzenie, iż pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych czy ich części, skarżący może również oczekiwać ze strony swoich dzieci, co nie pozostawałoby w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym "rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie". Powyższe uzasadnia bowiem fakt darowania córkom znacznego majątku nieruchomego jak i środków pieniężnych.

Po drugie podkreślić należy, że skarżący nie potwierdził w sposób niebudzący wątpliwości jakie ponosi wydatki konieczne na utrzymanie swojej osoby nie przedstawił żadnych rachunków, faktur. Jeszcze we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wyjaśniał, iż ponosi wydatki na zakup leków, wyżywienie i odzież. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie do szczegółowego przedstawienia wszystkich swoich wydatków i kosztów utrzymania oświadczył, iż wszelkie wydatki związane z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego ponoszone są przez jego córki.

Skarżący nie wyjaśnił również pomimo wezwania na jakie cele przeznaczył uzyskane ze sprzedaży środki pieniężne. Ograniczył się do lakonicznego wyjaśnienia, iż środki pieniężne pozostałe ze sprzedaży działek zostały darowane jego córkom. Powyższe oświadczenie pozostaje w sprzeczności ze stanem rachunku bankowego prowadzonego przez Warmiński Bank Spółdzielczy Oddział w "[...]", z którego wynika, że w okresie od 01.01.2010 r. do 23.06.2010 r. posiadał środki pieniężne w wysokości 39.803,67 zł.

Kwestią niewyjaśnioną przez wnioskodawcę jest również sposób zapłaty za usługi profesjonalnych pełnomocników. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wskazał jedynie, że od kwietnia 2010 r. nie opłaca faktur wystawionych przez doradcę podatkowego R. M.. Natomiast nie określił czy i w jakiej wysokości zapłacił za usługi doradcy podatkowemu T.S. Zauważyć przy tym należy, że pełnomocnictwo do reprezentacji skarżącego przez doradcę podatkowego T. S. skarżący udzielił w dniu 29 lipca 2010 r., a więc na moment udzielania odpowiedzi na wezwanie z dnia 06.09.2010r. skarżącego reprezentowało dwóch pełnomocników.

Reasumując, w ocenie orzekającego skarżący nie wykazał - w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości - że stan majątkowy uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania, a tym samym, iż uzasadnionym jest udzielenie mu swoistej dotacji ze Skarbu Państwa . Skarżący nie może oczekiwać, że przy orzekaniu o przyznaniu prawa pomocy, referendarz sądowy poprzestanie na jego oświadczeniach, iż nie posiada jakichkolwiek środków i nie posiada majątku, oceniając je z pominięciem treści innych dokumentów zgromadzonych w sprawie. Referendarz sądowy musi bowiem ustalić ponad wszelką wątpliwość, czy zostały spełnione okoliczności wymienione w art. 246 § 1 p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie w sytuacji przekazania całego majątku dzieciom, nadto powstałych wątpliwości co do bieżącej sytuacji materialnej skarżącego tj. nie wyjaśnienia wszystkich faktów oraz wskazanych sprzeczności w jego wyjaśnieniach - niemożliwe było wydanie korzystnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia.

W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.