Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 787/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-08-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 315 ust. 1i 3; art. 255 ust. 4; art. 246;
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej
article: art.10; art. 26; art. 11; art. 30;
journal: Dz.U. 1993 nr 26 poz 117
law: Ustawa.z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości - tekst jednolity
article: art. 80; art. 77 par 1; art. 107 par 1;
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie art. 10 i art. 26 ustawy z dnia 19 października 1972 o wynalazczości (j. t. Dz. U. z 1993 Nr 26, poz. 117 ze zm.), w związku z art. 315 ust. 3 i art. 246 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (j. t. Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.) – dalej jako p.w.p. - unieważnił patent nr X na wynalazek pt. "Sposób otrzymywania ozdobnych elementów szklanych" udzielony M. P. z pierwszeństwem od dnia [...] października 1996 r.

Decyzję wydano w następujących ustaleniach;

Patent został udzielony M. P. decyzją Urzędu Patentowego z dnia [...] kwietnia 2003 r. i informację o udzieleniu patentu ogłoszono w Wiadomościach Urzędu Patentowego z [...] października 2003 r.

W opisie i zastrzeżeniu podano, że rozwiązanie odnosi się do sposobu otrzymywania ozdobnych elementów szklanych z różnych gatunków szkła o różnej kolorystyce i kształtach przy pomocy metody termicznej, "znamienny tym, że produkty wyjściowe podgrzewa się do temperatury 400 - 550˚C w czasie do 500 minut, by następnie poddać szkło temperaturze 700 - 980˚C w czasie 180 minut i wtedy następuje łączenie produktów wyjściowych w odpowiednie kształty przez czas od 5 do 100 minut, by następnie schłodzić do temperatury od 550 - 400˚C gdzie podtrzymujemy ją w czasie od 60 do 300 minut, by natychmiastowo schłodzić produkt do temperatury otoczenia a następnie ponownie go podgrzać do temperatury od 400˚C do 800˚C i formować mechanicznie".

Spółka jawna L. – L. i J. S. – złożyła sprzeciw wobec decyzji z [...] kwietnia 2003 r. o udzieleniu M. P. patentu nr na wynalazek pt. "Sposób otrzymywania ozdobnych elementów szklanych". Jako podstawę prawną sprzeciwu wskazano przepisy art. 10 i art. 11 ustawy o wynalazczości i art. 246 oraz art. 315 ust. 3 p.w.p. Wnioskodawcy, w oparciu o opinię profesorów Akademii Sztuk Pięknych w W. i oświadczenia absolwentów Wydziału Ceramiki i Szkła tej Akademii, zarzucili rozwiązaniu brak nowości i nieoczywistości stwierdzając, że jest ono znane od dawna i stosowane praktycznie przez artystów szkła na świecie oraz wynika w sposób oczywisty ze znanego stanu techniki.

W załączonej opinii prof. Z. H. stwierdził, że sposób zgrzewania elementów szklanych (nie tylko ozdobnych) jest znany i powszechnie stosowany w szklarniach od przełomu XIX i XX wieku. Podkreślał, że metoda ta jest stosowana od dziesiątków lat w Akademii Sztuk Pięknych w W. w różnych wariantach jako technika fusingu i patte de verre, a w zbiorach muzealnych znajdują się eksponaty podobnych prac.

Podobnie w swojej opinii prof. J. C. podawał, że metoda formowania szkła na gorąco w piecu elektrycznym ma dość długą tradycję, jako jedna z bardziej znanych i powszechnie stosowanych technik szklarskich także w Polsce. Na przykład metodę tę stosował ponad trzydzieści lat temu artysta B. w Z. Natomiast sam opiniujący posługiwał się tą techniką szklarską przy pracach wykonywanych razem z prof. B. Z. przy witrażach w [...] klasztorze A. w 1986 r., a od lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku metoda formowania szkła na gorąco w piecu elektrycznym jest podstawowym elementem programu nauczania w Katedrze Szkła W. Akademii Sztuk Pięknych.

Okoliczności podane w opinii prof. J. C. potwierdziła prof. nadzw. B. Z. stwierdzając nadto, że w technice fusing wykonała w roku 1984 pracę dyplomową w Katedrze Szkła w pracowni prof. H. W.

Na dowód stosowania w Akademii Sztuk Pięknych w W. w ramach procesu nauczania wymienionych metod obróbki szkła kilku jej absolwentów złożyło oświadczenia potwierdzające opinie obu profesorów.

Wnioskodawcy przedłożyli również wydane w języku obcym foldery i materiały firm produkujących urządzenia do realizacji wymienionych metod obróbki szkła opisanych w patencie nr X.

Uprawniony z patentu, nie zgadzając się z tymi zarzutami w piśmie złożonym [...] sierpnia 2004 r., uznał sprzeciw za bezzasadny, w związku z tym Urząd Patentowy, na podstawie art. 247 ust. 2 i art. 255 ust. 1 pkt 9 p.w.p., przekazał sprawę do postępowania spornego.

W toku postępowania administracyjnego wnioskodawcy przedłożyli dodatkowo: publikacje zagraniczne z lat 1983, 1989 i 1991 r. oraz z miesięcznika "A." z lat 1994 i 1996 (poz. Akt 87-89), a także przeprowadzono dowód z zeznań świadków artystów plastyków, którzy stwierdzili, że od 1983 r. znana im była i stosowana przez nich metoda fusing.

Decyzją z [...] października 2005 r. Urząd Patentowy unieważnił patent nr X, jako niespełniający wymogu nieoczywistości.

Uprawniony z patentu – M. P. – złożył na decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się uchylenia decyzji. Decyzji zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. uznając, że Urząd Patentowy dokonał ustaleń sprzecznie z treścią dowodów zebranych w sprawie opierając się na dowodach przedłożonych w języku obcym bez tłumaczenia nie wyjaśniając także wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności. Skarżący zarzucił dowolność rozstrzygnięcia organu przez przyjęcie za wiarygodne dowody z zeznań świadków zgłoszonych przez stronę przeciwną. Podkreślał, że jego rozwiązanie to sposób będący ciągiem temperaturowo-czasowym stanowiącym nierozerwalną całość wskazując, że dołączona przez wnioskodawców publikacja różni się w tym zakresie od patentu. Podnosił, że w trakcie zgłoszenia przedłożył opracowanie autora B. L. zawarte w czasopiśmie F. wydawnictwo V. G. 1989 r. na znane i stosowane sposoby spajania elementów szklanych o różnych kształtach i kolorach, ale wyroby wg jego zastrzeżeń patentowych posiadają lepsze właściwości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 lipca 2006 r. w sprawie VI SA/Wa 110/06 uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając, ze nie podlega ona wykonaniu. Sąd stwierdził, że organ administracji dopuścił jako dowody dokumenty nie przetłumaczone na język polski czym uniemożliwił Sądowi kontrolę legalności decyzji. Część dowodów nie przedstawiała wartości, bowiem była nieczytelna. Zdaniem Sądu przedłożonych materiałów organ nie rozpatrzył w sposób wystarczający, gdyż np. z faktu zakupu przed datą zgłoszenia pieca do stapiania dużych elementów wyciągnął wniosek o braku nieoczywistości rozwiązania, nie odnosząc się do stanowiska skarżącego, który twierdził, że dowody wnioskodawców, jak np. kserokopie z katalogu gotowych wyrobów, nie dotyczą jego patentu. Dodatkowo Sąd wskazał, że organ administracji nie rozpatrzył istoty sprawy. Patent został udzielony na rozwiązanie, jakim jest sposób wytwarzania ozdobnych elementów szklanych według opisanego w zastrzeżeniu patentowym ciągu temperaturowo-czasowego a nie na sposób łączenia (spajania) szkła, czy też na wyroby powstałe w wyniku łączenia szkła. Natomiast organ prowadził postępowanie, tak jakby patent obejmował samo łączenie szkła czy też gotowy wyrób, co jak podkreślał skarżący w postępowaniu administracyjnym jest znane od lat.

Urząd Patentowy ponownie przeprowadził postępowanie w sprawie, w którym wnioskodawcy uzupełnili materiał dowodowy, nadsyłając [...] grudnia 2007 r., tłumaczenie na język polski publikację pt. Zaawansowane techniki stapiania szkła (Fusing). Stapianie szkła – tom drugi, Wyd. V. P., 1991 r.

Uprawniony z patentu przedkładając fotografie firmy G. i publikacje oraz wykresy temperatur w funkcji czasu dla chronionego patentem rozwiązania zaprzeczał, by jego wynalazek był dotknięty brakiem nowości lub nieoczywistości podkreślając, że przebieg czasowo-temperaturowy w spornym rozwiązaniu – jako jego całość – różni się zasadniczo od znanego w stanie techniki.

Wnioskodawcy uzasadniając dodatkowo zarzuty ze sprzeciwu o braku nowości i nieoczywistości oraz o nienależytym ujawnieniu wynalazku, oparte na art. 10 ustawy o wynalazczości, przedłożyli opinie Instytutu Szkła, Ceramiki, Materiałów Ogniotrwałych i Budowlanych, Oddziału Szkła w K. i prof. J. C. z Wydziału Ceramiki i Szkła Akademii Sztuk Pięknych w W. oraz tłumaczenie z języka niemieckiego publikacji prasowej pt. Piękno ze stopionego (szkła), S., 75/1995. Chodziło w szczególności o niedoprecyzowanie pojęć "różne gatunki szkła" i czynności "natychmiastowe schłodzenie" i "formowanie mechaniczne" oraz brak w zastrzeżeniu danych o etapie zakończenia procesu wytwarzania – "chłodzenia następującego po mechanicznym formowaniu wyrobu".

Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., unieważnił patent nr X na wynalazek pt. "Sposób otrzymywania ozdobnych elementów szklanych".

Urząd Patentowy odniósł się do zastrzeżenia patentowego zestawiając jego poszczególne cechy techniczne w pięć grup: a) produkt wyjściowy podgrzewa się do temperatury 400-550˚C w czasie do 500 minut; b) poddanie szkła działaniu temperatury 700-980˚C w czasie 180 minut i łączenie produktów wyjściowych w odpowiednie kształty przez czas 5 do 100 minut; c) schłodzenie do temperatury 550-400˚C i przetrzymanie ich w niej przez 60-300 minut; d) natychmiastowe schłodzenie do temperatury otoczenia i następnie ponowne podgrzanie do temperatury 400-800˚C; e) formowanie mechaniczne w tej temperaturze.

Odnosząc się do wymienionych cech Urząd Patentowy zwrócił uwagę, iż ujawnione nimi postępowanie miało na celu uniknięcie spękań w wyrobie na skutek naprężeń termicznych, co stanowiło o istocie rozwiązania uprawnionego. Uznając za najbliższy stan techniki publikację B. L. "Zaawansowane techniki stapiania szkła (Fusing). Stapianie szkła – tom drugi, Wyd. V. P., 1991 r. i publikację prasową pt. Piękno ze stopionego (szkła), S., 75/1995, oraz zgodne opinie specjalistów Urząd Patentowy stwierdził, że czynności opisane według grup w zastrzeżeniu patentowym od punktu a) do c) są tylko jednym z możliwych wariantów (przykładów) zastosowania znanej od lat technologii stapiania szkła (fusing) i w dużej mierze wynikają z jego fizycznych właściwości – temperatury mięknięcia, formowania i odprężania szkła.

Natomiast w porównaniu do znanych rozwiązań, sposób według spornego patentu różni się kolejnymi czynnościami pkt d) do e), dlatego organ uznał, że przedstawiony w zastrzeżeniu patentowym zespół czynności i parametry stanowią rozwiązanie nowe i nieoczywiste, nie obejmują bowiem w całości żadnego rozwiązania znanego w stanie techniki oraz nie wynikają z niego w sposób oczywisty dla znawcy. Mając w szczególności na uwadze opinię Oddziału Szkła w K., dla specjalisty w dziedzinie technologii szkła, znającego zasady i sposób zapobiegania powstawaniu pęknięć elementów szklanych w czasie ich obróbki, czynność opisana w pkt d) – natychmiastowe schłodzenie do temperatury otoczenia i ponowne podgrzanie – byłaby niewłaściwa dla osiągnięcia założonego efektu. Zatem dla znawcy zespół czynności i ich parametrów według spornego patentu byłyby nieoczywiste na podstawie znanego stanu techniki.

Powołując się na opinię Instytutu Szkła, Ceramiki, Materiałów Ogniotrwałych i Budowlanych, Oddziału Szkła w K. Urząd Patentowy uznał, że sposób przedstawienia w zastrzeżeniu patentowym czynności d) i e) powoduje brak dostatecznego ujawnienia wszystkich istotnych danych potrzebnych do realizacji spornego rozwiązania.

Czynność podana w pkt d) nie została w pełni określona, ponieważ nie ujawnia w zastrzeżeniu ani w opisie szybkość chłodzenia w ˚C na jednostkę czasu lub sposobu chłodzenia w zależności od wymiarów elementów. Jednocześnie postępowanie to ma istotne znaczenie dla uniknięcia spękań elementów powstających na skutek naprężeń cieplnych podczas chłodzenia.

Również czynność podana w pkt e) nie została dostatecznie ujawniona chociażby w opisie, przez podanie przykładów zastosowania metod formowania elementów szklanych w wysokiej temperaturze w piecu komorowym.

Z tych względów Urząd Patentowy stwierdził, że żaden znawca nie jest w stanie zrealizować założonych rezultatów według spornego patentu bez dodatkowej pracy twórczej i eksperymentów.

Rozwiązanie nie jest także dostatecznie ujawnione z tego powodu, iż opis patentowy nie podaje bardzo istotnej dla uzyskania złożonych efektów czynności chłodzenia i odprężenia elementów szklanych po ich mechanicznym sformowaniu w wysokiej temperaturze.

Na decyzję M. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenia kosztów postępowania.

Decyzji zarzucił naruszenie przepisów art. 10 i art. 26 ustawy o wynalazczości wynikające ze sprzecznych ustaleń Urzędu Patentowego oraz naruszenie przepisów postępowania: art. 7, 8, 9, 77 § 1, 98 § 1, 80 i 107 § 1 i § 3 k.p.a. przez nierozpatrzenie całego materiału zgromadzonego w sprawie, uznanie jako uprawnionego z patentu firmę G. M. P. z C. i zasądzenie od tej firmy kosztów postępowania, podczas gdy uprawnionym jest M. P. z C. oraz niesprecyzowanie podstawy prawnej przez wskazanie przepisu art. 26 ustawy o wynalazczości, podczas gdy przepis ten w ust. 1, 4 i 5 podaje odrębne postępowania przed Urzędem Patentowym podczas zgłoszenia wynalazku.

Ponieważ Urząd Patentowy rozpatrując zarzut niedostatecznego ujawnienia sposobu według patentu przywołał w tym zakresie zasady wskazane w Metodyce badania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych, Wyd. UPRP, 1993 r., skarżący postawił zarzut zmierzający do stwierdzenia, że Urząd Patentowy udzielając patentu według zgłoszenia w 1996 r. posługiwał się wymienioną publikacją. Zatem oparcie rozstrzygnięcia na przepisie art. 26 ustawy o wynalazczości nastąpiło z naruszeniem prawa, gdyż w dacie badania zgłoszonego wynalazku organ administracji nie miał uwag pod kątem jego "stosowalności". W uprzedniej decyzji, uchylonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, Urząd Patentowy zarzucił spornemu rozwiązaniu jedynie brak nieoczywistości, a nie brak należytego ujawnienia.

Odnosząc się więc do tego zarzutu skarżący podkreślał, że produkcję według opatentowanego sposobu wykonywał w ramach swojej działalności gospodarczej w firmie G. od końca 1996 r. Sposób ten stosuje do dzisiaj z pozytywnym efektem realizując bardzo dużą ilość zamówień. Sposób nie dotyczy otrzymywania konkretnego ozdobnego wyrobu szklanego lecz różnych, w szczególności wielkogabarytowych, wyrobów. Zdaniem skarżącego zarzut braku szczegółowego ujawnienia sposobu natychmiastowego schładzania produktu do temperatury otoczenia i następnie ponownego podgrzania do temperatury 400 do 800˚C był bezzasadny, gdyż sam wnioskodawca (uczestnik postępowania) stosuje metody mechanicznego formowania w piecach elektrycznych swoich wyrobów, a więc dla niego jako dla znawcy i dla każdego innego fachowca w tej dziedzinie odtworzenie sposobu według spornego patentu na podstawie zastrzeżenia i jego opisu nie sprawia żadnej trudności. Stąd sposób na tym etapie nie powinien być szczegółowo opisany jako "zastrzegany wyłącznie na rzecz Uprawnionego". Dlatego zdaniem skarżącego zarzuty dotyczące etapów ujętych w decyzji pod pkt d) i e) są niesłuszne, gdyż jest to proces realizowany na podstawie rutynowej wiedzy posiadanej przez każdego znawcę (praktyka), a opis patentowy nie jest kierowany do dowolnego odbiory lecz wyłącznie do profesjonalistów.

W związku z tym zarzut braku dostatecznego ujawnienia procesu natychmiastowego schładzania produktu do temperatury otoczenia nie był trafny, gdyż proces ten przebiega w piecu, a budowa pieca nie była przedmiotem patentu.

Także zarzut nieuwzględnienia czynności chłodzenia po formowaniu mechanicznym w temperaturze 400-800˚C był niesłuszny, gdyż proces ten należy do rutynowych postępowań fachowca, dlatego nie został ujęty w części znamiennej zastrzeżenia. Stąd, mając na uwadze, że rozwiązanie skarżącego nie dotyczy jednego konkretnego wyrobu lecz różnych ozdobnych elementów szklanych, w jego ocenie zostało dostatecznie ujawnione nie wymagając dla odtworzenia przez znawcę zastrzeżonego rozwiązania technicznego dodatkowej pracy twórczej lub eksperymentów.

Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania skarżący podnosił, że po czternastu latach od udzielenia patentu stawianie mu zarzutu braku pełnego ujawnienia wynalazku podważa zaufanie obywateli do działania organu.

Uzasadniając naruszenie art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w związku z art. 98 k.p.c. skarżący wskazywał, że kosztami postępowania została obciążona forma G., a nie skarżący będący wyłącznie uprawniony ze spornego patentu.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy podtrzymując argumentację zawartą w decyzji wnosił o oddalenie skargi, jednocześnie wskazywał, że w całym postępowaniu administracyjnym skarżący określał się także jako właściciel firmy G. stąd w decyzji ujęto również i tę nazwę, jednakże decyzja została wyraźnie skierowana imiennie do M. P. Natomiast na stronie 2 uzasadnienia decyzji błędnie określono jako uprawnionego z patentu firmę G.-M. P., co nie miało jednak w ocenie organu administracji istotnego wpływu na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona niezasadna.

Sporny wynalazek został zgłoszony w Urzędzie Patentowym w dniu [...] października 1996 r., a więc przed wejściem w życie ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (j. t. Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.), co miało miejsce w dniu 22 sierpnia 2001 r. Stosownie do art. 315 ust. 1 tej ustawy, prawa w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów zdobniczych, topografii układów scalonych znaków towarowych oraz projektów racjonalizatorskich, istniejące w dniu wejścia w życie ustawy, pozostają w mocy. Do praw tych stosuje się przepisy dotychczasowe, o ile przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 315 ust. 3 p.w.p. ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku, wzoru użytkowego, znaku towarowego albo topografii układów scalonych w Urzędzie Patentowym. Zatem, w świetle powyższych przepisów, ocena zdolności patentowej spornego wynalazku podlegała przepisom ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (tekst jedn. Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.).

Zgodnie z art. 10 ustawy o wynalazczości przedmiotem wynalazku podlegającego opatentowaniu może być tylko nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania. Tak więc, aby dane rozwiązanie o charakterze technicznym mogło zostać opatentowane, musi spełnić trzy kryteria tzw. zdolności patentowej:

1. nowość,

2. nieoczywistość (rozwiązanie nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki),

3. stosowalność (rozwiązanie może nadawać się do stosowania).

Z nowością mamy do czynienia wtedy, gdy dane rozwiązanie nie było wcześniej udostępnione do wiadomości powszechnej w sposób ujawniający dla znawcy przedmiotu dostateczne dane do jego stosowania, w szczególności przez publikację, jawne stosowanie lub prezentację na wystawie publicznej.

Z nieoczywistością mamy do czynienia wtedy, gdy dane rozwiązanie nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki, przez który należy rozumieć wszystko, co zostało ujawnione przed datą, wg której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu.

Przyjmuje się, że rozwiązanie może nadawać się do stosowania, jeżeli jest rozwiązaniem zupełnym, tzn. pozwalającym na osiągnięcie rezultatu bez potrzeby dokonywania dodatkowych prób i eksperymentów wymagających dodatkowej pracy twórczej.

Zgodnie z art. 26 ustawy o wynalazczości zgłoszenie wynalazku w celu uzyskania patentu dokonuje się przez złożenie do Urzędu Patentowego podania wraz z opisem wynalazku ujawniającym jego istotę, zastrzeżeniami patentowymi, skrótem opisu i w razie potrzeby rysunkami.

Funkcją zastrzeżenia patentowego jest wyznaczenie zakresu ochrony przez podanie zasadniczych (znamiennych) cech wynalazku, które to cechy mają odróżnić wynalazek od wcześniejszego stanu techniki, jak również powinny odpowiadać technicznemu wkładowi do istniejącego stanu techniki. Opis wynalazku powinien ujawniać istotę wynalazku i to na tyle jasno i wyczerpująco, aby specjaliści z danej dziedziny techniki byli w stanie zrealizować wynalazek. Wymagania te korespondują z przepisami art. 11 i 30 ustawy o wynalazczości. Zastrzeżenia patentowe są najważniejszymi cechami opisu patentowego, określają bowiem zakres przedmiotowy ochrony patentowej i wskazują, jakie środki techniczne konstytuują wynalazek.

Zarzut naruszenia art. 26 ustawy o wynalazczości nie był trafny. Zgodnie z art. 255 ust. 4 p.w.p. Urząd Patentowy rozstrzygając sprawę w trybie postępowania spornego jest związany granicami wniosku w tym podaną przez wnioskodawcę podstawą prawną. Granice wniosku zakreślone w sprzeciwie określało żądanie wnioskodawcy sprowadzające się do unieważnienia prawomocnej decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...] kwietnia 2003 r. udzielającej patent na wynalazek pt. "Sposób otrzymania ozdobnych elementów szklanych". Jako podstawę prawną sprzeciwu podano art. 10 i art. 11 ustawy o wynalazczości i w tych granicach Urząd Patentowy dokonał rozstrzygnięcia wskazując na art. 26 ustawy o wynalazczości jedynie pomocniczo co do wymagań formalnym jakim powinno odpowiadać samo zgłoszenie.

W ocenie skarżącego Urząd Patentowy naruszył art. 26 ustawy o wynalazczości, gdyż nie powinien odwoływać się do Metodyki badania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych, Wyd. UPRP, 1993 r., ponieważ Metodykę tę stosował przy udzieleniu patentu. Innymi słowy skarżący prezentuje pogląd nieodwracalności skutków decyzji Urzędu Patentowego o udzieleniu spornego patentu, co stoi w oczywistej sprzeczności z przepisem art. 246 p.w.p., jako że każdy może wnieść umotywowany sprzeciw wobec prawomocnej decyzji Urzędu Patentowego o udzieleniu patentu, przy spełnieniu warunku terminowości wniesienia sprzeciwu. Warunek ten wnioskodawcy spełnili wnosząc sprzeciw przez nadanie go w placówce pocztowej 29 kwietnia 2004 r. a więc w terminie 6 miesięcy od ogłoszenia o udzieleniu patentu w Wiadomościach Urzędu Patentowego z [...] października 2003 r. Jako okoliczności uzasadniające sprzeciw podano (zgodnie z art. 246 ust. 2 p.w.p.) naruszenie przepisów art. 10 i art. 11 ustawy o wynalazczości.

Przechodząc zatem do zarzutów wywodzących się z ww. przepisów ustawy o wynalazczości Sąd w składzie orzekającym uznał za zasadną argumentację Urzędu Patentowego, że sporne rozwiązanie różni się kolejnymi czynnościami podanymi (według systematyki zastrzeżenia patentowego podanej w decyzji, co odpowiada zastrzeżeniu patentowemu skarżącego) w pkt d) do e) czyniąc sporny patent rozwiązaniem nowym i nieoczywistym. Jednocześnie Urząd Patentowy stwierdził, że czynności według grup ujętych w tej systematyce od pkt a) do c) są tylko jednym z możliwych wariantów zastosowania znanej od lat technologii stapiania szkła - fisungu – wynikając w dużej mierze z jego właściwości fizycznych, jak temperatura mięknięcia, formowania i odprężania i Sąd argumentację tę podziela.

W załączonej opinii prof. Z. H. stwierdził, że sposób zgrzewania elementów szklanych (nie tylko ozdobnych) jest znany i powszechnie stosowany w szklarniach od przełomu XIX i XX wieku. Znane firmy francuskie D. i L. od kilkudziesięciu lat stosują zgrzewanie stłuczki szklanej wsypywanej do form poddając je topieniu w piecach elektrycznych, uzyskując oczekiwany kształt. Technika łączenia termicznego płaskich elementów szklanych jest znana i stosowana przez wielu artystów na świecie (np. L. – USA, L., S. – Litwa czy U. – Polska) i nosi nazwę fusingu. Także w Akademii Sztuk Pięknych w W. od dziesiątków lat stosowana jest w różnych wariantach technika fusingu i patte de verre, a w zbiorach muzealnych znajdują się eksponaty podobnych prac.

W swojej opinii prof. J. C. podkreślał, że metoda formowania szkła na gorąco w piecu elektrycznym ma dość długą tradycję, jako jedna z bardziej znanych i powszechnie stosowanych technik szklarskich. Taki sposób formowania szkła, jak opisany w przedmiotowy patencie, opracowali amerykańscy artyści szkła już w latach 60-tych ubiegłego wieku. W Polsce pierwsze przedmioty tą metodą wykonał B. ponad 30 lat temu w Z. Jak podkreślał opiniujący, sam korzysta z tej metody (fusing) od 1978 r., wymieniając przykładowo jej zastosowanie we współpracy z prof. B. Z. do wykonania witraży w częstochowskim klasztorze A. w 1986 r. Od lat 80-tych technika ta jest podstawową częścią programu nauczania w Katedrze Szkła W. Akademii Sztuk Pięknych. Wydający opinię podnosił, że w zakresie temperatur 400-550˚C (podgrzewanie) i 700-980˚C (stapianie) mieszczą się wszystkie techniki obróbki szkła w piecu elektrycznym takie jak: slumping, fuzing, pate de verte, pate de kristal, barwienie szkliwami, wypalanie farb i patyny, by wymienić tylko te najbardziej znane.

Prof. nadzw. B. Z. w załączonym do sprzeciwu oświadczeniu stwierdziła, że program studiów Katedry Szkła obejmuje technologię termicznego łączenia płaskich elementów szklanych, polegającą na stapianiu małych kawałków szkła, znaną na świecie od wielu lat jako fusing lub patte de verre opisaną w spornym patencie. Podkreślała, że w technice fusing wykonała w roku 1984 pracę dyplomową w katedrze Szkła w pracowni prof. H. W. i od dwudziestu lat wykorzystuje tą technikę w swojej pracy twórczej.

Mając na uwadze powyższe ustalenia organu administracji oraz publikację B. L. "Zaawansowane techniki stapiania szkła (Fusing), Stapianie szkła – tom drugi, Wyd. V. P., 1991 r. i publikację prasową pt. Piękno ze stopionego (szkła), S., 75/1995, należało uznać, iż czynności podane w zastrzeżeniu patentowym: "...produkty wyjściowe podgrzewa się do temperatury 400 - 550˚C w czasie do 500 minut, by następnie poddać szkło temperaturze 700 - 980˚C w czasie 180 minut i wtedy następuje łączenie produktów wyjściowych w odpowiednie kształty przez czas od 5 do 100 minut, by następnie schłodzić do temperatury od 550 - 400˚C gdzie podtrzymujemy ją w czasie od 60 do 300 minut..." [odpowiednio według systematyki podanej w decyzji – pkt a) do pkt c)] są przykładami stosowanymi wcześniej.

Zarzucając skarżącemu brak w zastrzeżeniu patentowym i w opisie dostatecznego ujawnienia spornego rozwiązania, Urząd Patentowy dokonał oceny spornego patentu zgodnie z art. 10 ustawy o wynalazczości mając na względzie art. 80 k.p.a. W zastrzeżeniu patentowym wg pkt d) - natychmiastowe schłodzenie do temperatury otoczenia i następnie ponowne podgrzanie do temperatury 400-800˚C; oraz pkt e) formowanie mechaniczne w tej temperaturze – nie podano w jaki sposób czynności te należy wykonać. Czynności te są najistotniejsze dla spornego rozwiązania, gdyż mając na uwadze ustalenia organu oparte na m.in. na opinii Instytutu Szkła, Ceramiki, Materiałów Ogniotrwałych i Budowlanych, Oddział Szkła w K., czynność tak opisana nie prowadziłaby do zamierzonego efektu.

To, że skarżący, jak podkreślał w skardze, w swoje firmie G. stosuje od wielu lat z powodzeniem ten sposób nie może prowadzić jeszcze do wniosku o dostatecznym jego ujawnieniu. Sposób podany w pkt d) zastrzeżenia nie został dostatecznie ujawniony także w opisie patentu, co podkreślał Urząd Patentowy, gdyż opis ten jest dosyć lapidarny – Po tym wyczekiwaniu mającym na celu dalsze chemiczne reakcje schładzamy natychmiast produkt do temperatury otoczenia.

Skarżący w skardze podkreślał, że jego sposób nie dotyczy konkretnego wyrobu lecz różnych wyrobów końcowych "w szczególności wielkogabarytowych". Jeżeli tak, to ani w zastrzeżeniu patentowym ani w opisie patentu, jak zasadnie stwierdził organ administracji, nie podano faktycznie żadnych wskazań koniecznych do uzyskania zakładanego efektu, a które to wskazówki są wyjątkowo istotne, na co wskazywały publikacje B. L. "Zaawansowane techniki stapiania szkła (Fusing), Stapianie szkła – tom drugi, Wyd. V. P., 1991 r. i publikacja prasowa pt. Piękno ze stopionego (szkła), S., 75/1995 oraz opinia Oddziału Szkła w K. W powołanych wyżej publikacjach zwrócono uwagę na szereg innych parametrów, jak przykładowo: grubość szkła obrabianego, jego rodzaj, wymagania co do temperatury pieca przy wkładaniu szkła i przy jego wyjmowaniu, powierzchnię (gabaryty) elementów szklanych i całego wyrobu itp.

Według spornego patentu sposób oparty jest na szczególnych parametrach temperaturowo – czasowych formowania szkła ozdobnego, jednocześnie skarżący podawał, iż opracowany sposób stosuje do powierzchni szklanych o dużych gabarytach. Na podstawie wymienionych publikacjach oraz wypowiedzi znawców organ administracji ustalił, że sposób otrzymywania ozdobnych elementów szklanych jest ściśle uzależniony od charakterystyki szkła (jego grubości, składu chemicznego itp.). Zatem dla uzyskania efektu wskazanego w spornym patencie koniecznym było ujawnienie istotnych wskazówek, w jaki sposób można otrzymywać pożądane ozdobne elementy szklane (szczególnie o dużych gabarytach), tj. przy jakim przebiegu temperaturowo – czasowym dla konkretnych elementów szklanych o konkretnych parametrach i w jaki sposób elementy te należy natychmiast schłodzić oraz w jaki sposób formować je mechanicznie, by nie dochodziło do ich pękania na skutek naprężeń (odprężeń) termicznych. Tymczasem skarżący dopiero w skardze podał, że proces natychmiastowego schłodzenia ma przebiegać w piecu, nie podając także temperaturowo – czasowego przebiegu tego procesu, co oczywiście nie odpowiada wymaganiom art. 10 ustawy o wynalazczości.

Według zastrzeżenia patentu z pkt e) w końcowym etapie następuje formowanie mechaniczne w temperaturze 400-800˚C. W zastrzeżeniu patentowym oraz w opisie nie ujawniono sposobu formowania szkła. W opisie podano "Produkt formujemy mechanicznie po ponownym podgrzaniu go do temperatury 600˚C". Zasadnym zatem był zarzut Urzędu Patentowego o nieujawnieniu sposobu tego formowania, jeżeli w wyniku tej czynności miało nie dochodzić do pęknięć szkła, co w świetle wymienionych już publikacji i opinii, mając na względzie różne parametry i gatunki szkła, proces ten powinien być podany w taki sposób by mógł dla przeciętnego znawcy być możliwy do odtworzenia bez zbędnych eksperymentów i dodatkowej pracy twórczej.

Skarżący odpierając zarzut braku dostatecznego ujawnienia opatentowanego rozstrzygnięcia odwołuje się do fachowości i znajomości tematu przez osoby zajmujące się tą dziedziną artystyczną. W ocenie Sądu w składzie orzekającym, mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy przez Urząd Patentowy (specjalistyczne publikacje i opinie), należy stwierdzić, że czynności formowania szkła o konkretnej charakterystyce, z zastosowaniem odpowiednich temperatur w odpowiednim czasie w celu uzyskania odpowiednich efektów końcowych, wymagają bardzo konkretnych i bardzo szczegółowych danych. Zatem stwierdzenie skarżącego, że dla powtarzalności uzyskiwanych przez niego efektów wystarczające są dane ujawnione w zastrzeżeniu patentowym i w opisie patentu, nie można uznać za uzasadnione.

Istotą rozwiązania skarżącego jest to, że wyrób na skutek odprężenia termicznego jego elementów szklanych, po schłodzeniu nie pęka. W związku z tym dla uzyskania tego złożonego efektu rozwiązanie, jak wymaga tego przepis art. 10 ustawy o wynalazczości, powinno być na tyle dostatecznie ujawnione by było stosowalne. Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie warunek z art. 10 tej ustawy, w świetle ustaleń organu administracji opartych na całokształcie materiału i dowodach zgromadzonych w sprawie (art. 77 § 1 k.p.a.), nie został spełniony. Rozwiązanie może nadawać się do stosowania, jeżeli jest rozwiązaniem zupełnym, tzn. pozwalającym na osiągnięcie rezultatu bez potrzeby dokonywania rozwiązań dodatkowych, przekraczających zwyczajne zabiegi adaptacyjne, tj. jeżeli spełnia możności jego urzeczywistnienia (uzyskania wytworu lub sposobu wytwarzania) w jakiejkolwiek działalności przemysłowej w sposób powtarzalny z jednakowym rezultatem. Braki w tym zakresie mogą wynikać bądź z niedopracowania samego rozwiązania, bądź z wad dokumentacji. W tym drugim przypadku mówi się o potrzebie należytego ujawnienia wynalazku, bez czego patent nie może być udzielony (por. przykładowo wyrok NSA w Warszawie z 30 września 2002 r. wydany w sprawie II SA 3849/01 oraz wyrok WSA w Warszawie z 13 lutego 2008 r. wydany w sprawie VI SA/Wa 2102/07). Zdaniem Sądu, nie jest możliwe przyznanie praw wyłącznych na rozwiązanie dotyczące urządzenia nieujawniającego ani w opisie, ani w zastrzeżeniu patentowym środków technicznych określających rozwiązanie postawionego problemu, podobnie jak nie stanowi wynalazku w rozumieniu art. 10 ustawy o wynalazczości określenie sposobu, które jedynie prowadzi w kierunku rozwiązania lecz nie gwarantuje uzyskania oczekiwane efektu. Za rozwiązanie dostatecznie ujawnione można uznać takie, które zostało przedstawione na tyle kompletnie, że musi dać oczekiwany efekt techniczny. W ocenie Sądu orzekającego w sprawie sporny patent warunku tego nie spełniał.

Przechodząc do kwestii zarzutu skierowania decyzji do podmiotu nieuprawnionego z patentu należy zauważyć, że w postępowaniu o udzielenie prawa wyłącznego uprawniony był reprezentowany przez rzecznika patentowego R. H., któremu jak wynika z dokumentu pełnomocnictwa umocowanie zostało udzielone przez Firmę Prywatną "G." M. P. ul. K. [...] [...]-[...] C. Na podstawie tego umocowania rzecznik patentowy R. H. otrzymał decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r. o udzieleniu patentu. W piśmie z dnia [...] kwietnia 2004 r. skarżący zwracał się do Urzędu Patentowego z wnioskiem o przesłanie określonych tam dokumentów oznaczając siebie jako: "G." M. P. ul. K. [...] [...]-[...] C. oraz podpisując się pod odciskiem pieczęci o treści "G. M. P. Właściciel Firmy".

Sprzeciw spółki L. L. i J. S. oznaczał jako uprawnionego z patentu M. P., prowadzącego Przedsiębiorstwo "G." z siedzibą w C. ul. K., [...]-[...] C. i tak oznaczony sprzeciw był doręczony pełnomocnikowi skarżącego – rz. pat. R. H., który uznał go jako prawidłowo skierowany do jego mocodawcy, czego dowodzi odpowiedź na sprzeciw uznająca go za bezzasadny. W odpowiedzi tej pełnomocnik uprawnionego stwierdzał, że działał "w imieniu Uprawnionego z patentu nr X Pana M. P. prowadzącego od 1993 r. Pracownię Szkła Artystycznego "G.." w C.". W tych okolicznościach nie można uznać, że decyzja została wydana z naruszeniem art. 107 § 1 k.p.a. także z tego powodu, iż wyraźnie wymienia z imienia i nazwiska skarżącego M. P.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.