Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 664/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-08-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6281 Regulacje spraw majątkowych
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie WSA Daniela Kozłowska WSA Gabriela Nowak Protokolant referendarz sądowy Aneta Wirkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi Diecezji P. z siedzibą w P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie dóbr martwej ręki 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Diecezji P. z siedzibą w P. kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 664/06

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] o umorzeniu postępowania o stwierdzenie przejścia z mocy prawa z dniem 23 maja 1989 r. na własność Diecezji P. nieruchomości rolnej położonej w P., oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...], o powierzchni [...] ha – i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych:

Wnioskiem z dnia 16 września 2005 r. Diecezja P. wystąpiła o stwierdzenie - na podstawie art. 60 ust. l pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154 z późn. zm.) - przejścia z mocy prawa na własność Diecezji P. opisanej na wstępie nieruchomości podnosząc, iż nieruchomość ta stała się własnością Diecezji na podstawie umowy darowizny sporządzonej dniu [...] października 1928 r. a następnie stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1 i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego ( Dz. U. Nr 9, poz. 87 ze zm. ).

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r., z powołaniem się między innymi na art. 105 § l Kodeksu postępowania administracyjnego umorzył przedmiotowe postępowanie administracyjne, stwierdzając w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia, że sporna nieruchomość od 1987 r. pozostawała w posiadaniu Parafii Katolickiej [...] w P. oraz, iż od dnia [...] września 2004 r. w ewidencji gruntów i budynków Diecezja P., na podstawie wspomnianego aktu notarialnego z 1928 r. - ujawniona jest jako właściciel wyżej wymienionej nieruchomości. Jednocześnie ustalono, że dla gruntu tego nie została założona księga wieczysta.

W tych warunkach Wojewoda [...] podnosząc, że postępowanie dowodowe nie doprowadziło do ustalenia istnienia dokumentów potwierdzających, iż przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Państwa na podstawie cytowanej wyżej ustawy z dnia 20 marca 1950 r., umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Diecezja P. zarzucając jej błędne uznanie, iż brak decyzji o przejęciu na rzecz Państwa - w trybie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. - oznacza, że nieruchomość nie została przejęta w tym trybie, bowiem wspomniane przejęcie na rzecz Państwa następowało z mocy tej ostatnio wspomnianej ustawy. Ponadto wskazano też, że władanie sporną nieruchomością przez Parafię Katolicką w R. miało charakter władania zależnego, natomiast władanie samoistne tą nieruchomością przypisane winno zostać Diecezji P.. W tych warunkach odwołująca się stała na stanowisku, że organ wojewódzki winien ustalić – zgodnie z brzmieniem art. 60 ust. 1 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła – stan faktycznego władania nieruchomością, czego nie uczynił.

Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał słuszność tego ostatniego argumentu, natomiast przyznał rację Wojewodzie, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na stwierdzenie, że sporna nieruchomość stanowi lub kiedykolwiek stanowiła własność Skarbu Państwa i z tego względu brak było podstaw do uwzględnienia wniosku, co nie powinno jednak oznaczać umorzenia przedmiotowego postępowania.

Powyższa decyzja kasacyjna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wniosła Diecezja P..

W skardze skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzuciła Ministrowi przyjęcie wadliwego ustalenia, że sporna nieruchomość nie stanowi i nie stanowiła kiedykolwiek własności Skarbu Państwa a także naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

W szczególności podniesiono, iż fakt przejścia przedmiotowej nieruchomości na własność Skarbu Państwa w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 marca 1950r . o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki (...) nie wymagały wydania przez właściwy organ decyzji administracyjnej o charakterze konstytutywnym a ewentualna decyzja deklaratoryjna miała jedynie charakter ad probationem.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu procedury administracyjnej stwierdził, iż skarżąca mogła swobodnie wypowiadać się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Dodatkowo zaakcentowano, że postępowanie odwoławcze toczyło się wyłącznie na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji oraz odwołania Diecezji. Również zarzuty merytoryczne skarżącej, w ocenie organu, nie zasługiwały na uwzględnienie. Minister zaakcentował, że nie kwestionował nigdy i nadal nie kwestionuje, że sporna nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie cytowanej ustawy z dnia 23 marca 1950 r. a jedynie stwierdził, że w aktach sprawy brak było dowodu na tę okoliczność, zaś faktu tego nie można stwierdzić w formie decyzji administracyjnej, z uwagi na regulację zawartą w w/w ustawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę – pod względem zgodności z prawem – zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej, przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracyjne w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Nadmienić w tym miejscu wypada, że Sąd w ocenie swojej nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Ponieważ badając w tym kontekście przedmiotową sprawę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja poprzedzająca ją naruszają prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, skutkowało to ich uchyleniem.

Podstawową kwestią w niniejszej sprawie było ustalenie komu przysługuje prawo własności do spornej nieruchomości. Wprawdzie na datę wydania decyzji zarówno przez Wojewodę [...] jak i Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji istniał ( i nadal istnieje ) wpis w ewidencji gruntów, z którego wynika, że właścicielem nieruchomości jest Diecezja P., ale z wpisem tym nie wiąże się domniemanie zgodności wpisu z prawem. Zatem – w odróżnieniu od instytucji księgi wieczystej, która dla tej nieruchomości, jak wynika z akt, nie była prowadzona – dane z ewidencji gruntów dotyczące osoby właściciela nieruchomości nie świadczą same z siebie o tytule prawnym osoby wpisanej do ewidencji jako właściciel.

Bezspornym w sprawie była okoliczność, że Diecezja P. w 1928 r. nabyła aktem notarialnym własność nieruchomości położonej w P. o powierzchni [...] ha stanowiącej działkę oznaczoną numerem ewidencyjnym [...], ale w 1950 r. weszła w życie wspomniana wyżej ustawa o dobrach martwej ręki, która wprowadziła zasadę, że z mocy prawa wszystkie nieruchomości ziemskie związków wyznaniowych Państwo przejęło na własność ( art. 1 ust. 1 cyt. ustawy. ). Przepisy nie przewidywały w tym zakresie wydawania decyzji deklaratoryjnych, potwierdzających owo przejście prawa własności. Z uwagi jednak na regulację zawartą w art. 1 ust. 2, który stwierdzał, że nie podlegają przejęciu na rzecz Skarbu Państwa kościelne nieruchomości ziemskie, stanowiące gospodarstwa rolne proboszczów, art. 4 ust. 4 i ust. 5 zawierał podstawę prawną do wydawania przez organ centralny decyzji stwierdzającej czy dana nieruchomość ziemska posiada charakter nieruchomości związku wyznaniowego lub czy nieruchomość taka stanowi gospodarstwo rolne proboszcza. Jak wynika z ustaleń organów obu instancji w przedmiotowej sprawie tego rodzaju decyzje w ogóle nie zostały wydane. Bazując m. in. na tym ustaleniu Wojewoda przyjął, że przedmiotowa nieruchomość nie przeszła na własność Skarbu Państwa – zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r.- i pogląd ten - wbrew twierdzeniom zawartym w odpowiedzi na skargę - podzielił w uzasadnieniu swojej decyzji Minister. Stwierdził on bowiem, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na stwierdzenie, że sporna nieruchomość stanowi lub kiedykolwiek stanowiła własność Skarbu Państwa. Stanowisko zatem organu zawarte w odpowiedzi na skargę, iż Minister nie kwestionuje, że nieruchomość ta przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie powołanej wyżej ustawy ( a tylko nie ma na tę okoliczność dowodu ), nie jest równoznaczne z poglądem prawny wyrażonym w zaskarżonej decyzji.

Wskazać dodatkowo należy, że przedmiotowy grunt nie znajduje się w posiadaniu Skarbu Państwa, a - zgodnie z zapisem zawartym w ewidencji gruntów, który istniał do dnia 7 września 2004 r. – samoistnym jego posiadaczem była Parafia [...] w P.. W dniu 7 września 2004 r. ( na wniosek Diecezji w P.) wpis ten został wykreślony a w ewidencji wpisano Diecezję jako właściciela gruntu w oparciu o w/w akt notarialny z 1928 r.

Zdaniem Sądu okoliczność, że w sprawie z jednej strony brak jest dokumentacji świadczącej o przejęciu spornej nieruchomości przez Skarb Państwa z drugiej zaś - w rejestrze państwowym ( do momentu wniesienia wspomnianego wniosku przez Diecezję o dokonanie zmiany zapisu w ewidencji ) nieruchomość ta wykazana była jako pozostająca w posiadaniu samoistnym Parafii może nasuwać wniosek, że przedmiotowy grunt rolny o powierzchni [...] ha został uznany być może za gospodarstwo rolne proboszcza. Wg bowiem art. 4 ust. 2 ustawy o dobrach martwej ręki za gospodarstwo rolne proboszcza ( które nie podlegało, jak wyżej wspomniano, przejęciu na rzecz Skarbu Państwa ) traktowano nieruchomości ziemskie związków wyznaniowych, znajdujące się w posiadaniu proboszczów w granicach do 50 ha ( z wyjątkiem tzw. Ziem Odzyskanych, gdzie obszar ten wynosił 100 ha ). W tej sytuacji, skoro ustawa z 1950 r. stanowiła, że jedynie spośród nieruchomości ziemskich związków wyznaniowych tylko gospodarstwa rolne proboszczów, nie podlegały przejęciu na rzecz Skarbu Państwa to należało by zbadać, czy przedmiotowy grunt rolny ( łąki ) stanowił dobro martwej ręki i – pomimo braku decyzji o której mowa w art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. i protokołu przejęcia – został on jednak przejęty przez Skarb Państwa czy też – pomimo braku decyzji wymienionej w art. 4 ust. 5 w/w ustawy – nie pozostając we władaniu Skarbu Państwa a (wg zapisu w ewidencji ) będąc w 1950 r. posiadaniu Parafii, stanowił on gospodarstwo rolne proboszcza. Z tego też powodu w przedmiotowym postępowaniu winna występować w charakterze strony Parafia p.w. [...] w P., gdyż ma ona w tym wypadku – z punktu widzenia formalnego - interes prawny do działania w sprawie w rozumieniu art. 28 k.p.a. Na marginesie nadmienić w tym miejscu należy, że na rozstrzygnięcia zarówno sądów jak i organów administracji publicznej nie mają wpływu regulacje zawarte w kanonach prawa kanonicznego ( które skarżąca wskazywała w toku sprawy ). Kanony prawa kanonicznego zawierają regulacje dotyczące wewnętrznych spraw Kościoła Katolickiego natomiast zgodnie z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej organy władzy państwowej działają na podstawie i w granicach prawa. Jego źródłami są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe i rozporządzenia ( art. 7 i 87 Konstytucji). Z uwagi na to powoływanie się przez skarżącą na konkretne regulacje kanoniczne nie może stanowić podstawy dla wydania w sprawie orzeczenia.

Zarzut naruszenia przez organ art. 10 k.p.a. Sąd uznał, w kontekście tej sprawy, praktycznie za pozostający bez wpływu na treść zapadłego rozstrzygnięcia, gdyż decyzja organu odwoławczego została wydana tylko w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji, który stronie był znany. Uchylenie zaś zaskarżonej decyzji z innych powodów i konieczność w związku z tym ponownego rozpatrzenia przez organy wniosku, skutkuje de facto osiągnięciem przez skarżąca zamierzonego rezultatu. Reasumując zatem zaskarżona decyzja, choć nie w pełni właściwie uzasadniona, w swym rozstrzygnięciu zawartym w sentencji decyzji była prawidłowa w tym sensie, że wadliwym było w sprawie umorzenie postępowania, co uczynił Wojewoda. Natomiast okoliczność, że decyzja ta nie została ona doręczona Parafii [...] w P. a ponadto zawierała dodatkowo ( jak wspomniano ) nie w pełni prawidłowe uzasadnienie skutkowało tym, że Sąd uchylił ją jak również – z przyczyn wyżej wspomnianych -uchylił decyzję organu I instancji. Przy ponownym zatem rozpatrzeniu sprawy należało by powiadomić w/w Parafię o prowadzonym postępowaniu traktując ją jako jego stronę i ustalić, czy przedmiotowy grunt stał się w 1950 r. własnością Skarbu Państwa, czy też spełniając przesłanki z art. 4 ust. 2 cytowanej ustawy stanowił on gospodarstwo rolne proboszcza. Zgodzić się bowiem należy ze stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 lipca 2003 r. sygn. akt I SA 3217/01 ( przywołanym przez organ w odpowiedzi na skargę), że z wykładni systemowej wynika, iż przeniesienie prawa własności na rzecz Kościoła Katolickiego, w trybie przepisu art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U. Nr 29 poz. 154 ze zm. ), może być podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia tylko w odniesieniu do nieruchomości stanowiącej obecnie własność Skarbu Państwa. Obowiązuje bowiem generalnie – jak stwierdził to w w/w wyroku Sąd – zasada, że nikt nie może przenieść na drugiego więcej praw niż sam posiada. Wyrok ten jednak dotyczył zupełnie innego stanu faktycznego i w związku z tym zastosowanie w niniejszej sprawie zapadłego w nim rozstrzygnięcia ( o co wnosił Minister ) nie było możliwe.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd – z mocy przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c w związku z art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – orzekł jak w sentencji.