Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 815/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski. Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 października 2006 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego. oddala skargę /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/J. Stankowski /-/M. Dybowski MZ


UZASADNIENIE

sygn. IV SA/Po 815/05

U Z A S A D N I E N I E

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prawomocną decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395 ze zm.- dalej ustawa) odmówił przyznania A. M. uprawnienia do świadczenia przewidzianego ustawą.

W krótkim uzasadnieniu Kierownik Urzędu wskazał, że ponieważ Strona nie spełniła określonego ustawą warunku deportacji do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., odmówił przyznania przewidzianego ustawą świadczenia (k. 18 akt administracyjnych).

Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 52 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - (Dz.U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa), odrzucił skargę A.M. na decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...] r. nr [...].

Pismem z dnia [...] marca 2005 r. (prezentata- k. 26 akt administracyjnych), A. M. nadesłała "brakujący dokument z Archiwum Państwowego w Ł. i ksero [kopie] innych dokumentów potwierdzających deportację" Jej rodziców wraz z Nią; wniosła o jak najszybsze załatwienie sprawy.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 154 kpa i art. 2 pkt. 2 lit. a i art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395 ze zm.) odmówił zmiany decyzji własnej z dnia [...] r. nr [...]

W uzasadnieniu Kierownik Urzędu wskazał, że w uzasadnieniu wniosku o zmianę decyzji Strona powołała okoliczności, uprzednio podniesione w postępowaniu weryfikacyjnym. A. M. nie powołała ustawowych podstaw wznowienia postępowania ani podstaw stwierdzenia nieważności uprzedniej decyzji. Kierownik rozważył przesłanki z art. 154 kpa. Decyzja z dnia [...] r. jest ostateczna (art. 16 kpa) lecz Strona nie wykazała, by za zmianą owej decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Postępowanie poprzedzające wydanie decyzji z dnia [...] r. nie było dotknięte wadliwością. Decyzja była zgodna z obowiązującym w dacie jej wydania stanem prawnym; stan prawny nie uległ zmianie. Nie został spełniony wymóg deportacji do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy. Najwcześniejsza data, potwierdzająca pobyt rodziny Zainteresowanej we Francji, wynikająca ze zgromadzonego materiału dowodowego - m. in. zaświadczenia Archiwum Ardenów z dnia [...] maja 2000 r., to dzień urodzenia siostry Strony- T.- dnia [...] r. Nawet jeśli brać pod uwagę oświadczenie M. T. K.w Jej piśmie do mera Saint- Aignan z dnia [...] maja 2000 r., to najwcześniejszą datą początku represji jest kwiecień 1994 r. Nie zaliczono deportacji po dniu [...] września 1944 r. (wyzwolenie okolic Sedanu), bowiem pobyt po tej dacie nie stanowi represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. Datę wyzwolenia tego regionu ustalono na podstawie "Kroniki II wojny światowej" pod red. Donalda Sommerville-a Warszawa 1995 s. 257. Okres od [...] kwietnia 1944 do [...] września 1944 r. trwał 5 miesięcy i 15 dni.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. M. wniosła o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. Wnioskodawczyni podniosła, że zwracała się o przyznanie świadczenia za okres ośmiu miesięcy- od sierpnia 1944 do kwietnia 1945 r. Twierdzenie, że okres po 15 września 1944 r. (po wyzwoleniu Sedanu przez wojska alianckie) nie można zaliczyć do okresu represji, sprzeczne jest z wykładnią zaprezentowaną w wyroku SN z dnia 25 marca 1999 r.- III RN 158/98- OSNAP 3/00/86). Przywołała również wyrok WSA w Łodzi -sygn. II SA/Łd 581/04, pozytywnie rozstrzygający przyznanie świadczenia w sytuacji takiej, jak Wnioskodawczyni- załączony do sprawy siostry M. K..

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa i art. 2 pkt 2 lit. a, i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. 87/96/395 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r.

W uzasadnieniu Kierownik Urzędu podzielił ustalenia faktyczne i poglądy prawne, zaprezentowane w decyzji z dnia [...] r. Organ Administracji związany jest przepisami prawa i słuszny interes strony nie może prowadzić do obchodzenia tych przepisów. Prymusowy pobyt na deportacji trwał od [...] sierpnia 1944 r. (zaświadczenie Dyrekcji Archiwum Departamentalnego Ardeny do dnia [...] września 1944 r. (data wyzwolenia Saint Aignan koło Sedanu ustalona na podstawie "Atlasu II wojny światowej" pod red. Johna Keegana- Letter Perfect International Warszawa 1995 r.) a pobyt po tej dacie nie stanowił już represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. Pobyt Strony na deportacji, z uwagi na wymogi ustawy, trwał od [..]sierpnia 1944 do [..] września 1944 r. (krócej, niż 6 miesięcy, wymagane przez art. 2 pkt 2 lit. a w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. M.wskazała, że Jej rodzice z córką A. po wywłaszczeniu z rodzinnego gospodarstwa rolnego we wsi Z. Gm. Ś. W. pow. T. woj. [..]. zostali wywiezieni furmankami w lutym 1944 r. na stację kolejową K. i wagonami bydlęcymi wywiezieni do obozu przesiedleńczego P. G.. Po miesięcznym pobycie wywieziono Ich wagonami bydlęcymi do okręgu Sedan we F. Umieszczono Ich w nie ogrzewanych barakach, bez sanitariatów. Rodzice pracowali w spółdzielni rolniczej pod nadzorem niemieckim (tzw. WOI), a Wnioskodawczyni była zatrudniona przy lżejszych pracach.

Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadną.

1. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 153/02/1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - (Dz.U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa), sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej.

2. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela ustalenia faktyczne i poglądy prawne, zaprezentowane w zaskarżonej decyzji- w szczególności, że pobyt na deportacji do pracy przymusowej trwał od [...] sierpnia 1944 do [...] września 1944 r. (k. 15, 45- 47 akt administracyjnych). Kierownik Urzędu dokonał prawidłowych ustaleń w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Skarżąca nie wykazała dowodami swych twierdzeń o wywiezieniu z rodzinnego gospodarstwa rolnego we wsi Z. gm. Ś.W. pow. T.woj[..]. w lutym 1944 r. i umieszczenie przez miesiąc w obozie [..]. W istocie obóz [..]zlikwidowany został przed dniem [..] czerwca 1940 r. (M. Rutowska "Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939- 41" Instytut Zachodni Poznań 2003 s. 161- 162). Wnioskodawczyni nie poparła też żadnymi dowodami twierdzeń o przewiezienia rodziców i samej Zainteresowanej do F.przed dniem [...] sierpnia 1944 r. Kierownik Urzędu nie przeinaczył dowodu z dokumentu- zaświadczenia Dyrekcji Głównej Archiwum Departamentalnego Ardeny z dnia [..]maja 2000 r. (k. 15- 16 akt administracyjnych).

3. Ustawodawca w art. 2 definiuje pojęcie represji w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395 ze zm). Skarżąca zdaje się nawiązywać do rozumienia pojęcia represja, powszechnie przyjętego w języku polskim ("surowe środki odwetu; ich stosowanie"- "Słownik języka polskiego" pod red. W. Doroszewskiego t. VII PWN 1965; "Słownik języka polskiego" pod red. M. Szymczaka- PWN 1992 t.3 s.47; "kara, karanie (przez państwo albo sądy); polityczny: środek odwetu, ucisku, tłumienia buntu"- W. Kopaliński "Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych" WP 1990 s.438-9; "Uniwersalny słownik języka polskiego" pod red. S. Dubisza t. 3 PWN 2003 s. 931-932 znaczenie 1). W przypadku Wnioskodawczyni- w dniu [...] września 1944 r. blisko sześcioletniej dziewczynki- podniesione we wniosku przebywanie wraz z obojgiem rodziców (deportowanych do pracy przymusowej) w warunkach letnich w 1944 r. na terenie F. okupowanej przez III Rzeszę, w obcym środowisku, na obszarze, gdzie przeszedł front, było represją w rozumieniu politycznym (jako środek ucisku), lecz nie w rozumieniu karnym. Nie ulega wątpliwości, że los dzieci polskich, przebywających w warunkach deportacji rodziców do pracy przymusowej był nad wyraz trudny (Cz. Łuczak "Polscy robotnicy przymusowi w Trzeciej Rzeszy podczas II wojny światowej" Wyd. Poznańskie 1974 s. 131 i nast.).

Jednakże ustawodawca nie każdą represję objął działaniem ustawy, wyraźnie definiując pojęcie represje w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 31.5.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Obowiązkiem Sądu Administracyjnego jest badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem, nie zaś zastępowanie ustawodawcy w określaniu, które jeszcze rodzaje represji winny wiązać się z nabyciem uprawnień na podstawie ustawy. Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że pozostaje w zgodzie z zasadą państwa prawnego przyznanie uprawnień do świadczenia tylko pewnej, ściśle określonej grupie osób srożej represjonowanych, z pominięciem osób, które doznały represji mniej dolegliwych (art. 2 i art. 32 Konstytucji RP z 2.4.1997 r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. Dz.U. 28/01/319; uzasadnienie uchwały [..]Sędziów NSA z 12.10.1998- OPS 5/98- ONSA 1/99/1). Art. 1 ustawy z 31.5.1986 r. przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie. Ustawa nie przewiduje objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy- w szczególności ustawa przewiduje świadczenia tylko dla tych osób, wobec których okupanci stosowali represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie. Nie ulega wątpliwości, że sytuacja przymusowo zatrudnionych, izolowanych od dotychczasowego środowiska, była nieporównanie gorsza od sytuacji innych, przymusowo zatrudnionych osób, i to nawet wówczas, gdy warunki pracy były porównywalne (uzasadnienie uchwały [..]S NSA z 12.10.1998- ONSA 1/99/1). Rozszerzenie katalogu osób represjonowanych w rozumieniu ustawy wymaga jednak woli ustawodawcy.

4. Represja powołana przez Skarżącą we wniosku nie wypełnia przesłanek z art. 2 ustawy z dnia 31.5. 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osobom osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Ustawa o świadczeniu pieniężnym, odmiennie niż ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. 42/02/371 ze zm.), jednoznacznie uzależnia uprawnienia m. in. od deportacji do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy

5. Praca w warunkach przymusu trwała jedynie do dnia wyzwolenia. Mimo zatem, że rodzice Skarżącej wrócili do Polski dopiero kwietniu 1945 r. (k. 14 v akt administracyjnych), to element warunków przymusu w pracy ustał dnia [..] września 1944 r. Zgodnie z art. 106 § 4 ppsa, Sąd Administracyjny bierze pod uwagę fakty powszechnie znane, nawet bez powołania się na nie strony; do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio kpc (art. 106 § 5 ppsa). Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że ustawowe określenie "fakty powszechnie znane" (art. 228 § 1 kpc, art. 77 § 4 kpa, art. 153 kpk z 1969 r., art. 168 kpk z 6 czerwca 1997 r.- Dz.U. 89/97/555 ze zm.) obejmuje również fakty historyczne, utrwalone w piśmiennictwie naukowym- te relacje o pewnych mających miejsce w przeszłości zdarzeniach, w tym także politycznych, które w sposób zgodny z zasadami metodologii naukowej, a więc w oparciu o różnorakie źródła, ujawnione zostały przez historyków (wyrok SN z 9.3.1993-WRN 8/93-OSNKW 7-8 /93/49; OSP 6/94/117 z glosą J. Tylmana; WPP 2/94/101 z glosą S. Przyjemskiego; PS 4/96/67 z omówieniem J. Gudowskiego; PS 5/96/38 z omówieniem Z. Dody i J. Grajewskiego, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc-tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr. 1998 t. 1 s. 473 uw. 8). Nie ulega wątpliwości, że opisane w literaturze historycznej wyzwolenie bądź zdobycie danej miejscowości, mieści się w kategorii faktów powszechnie znanych.

Wobec powyższego na podstawie art. 151 ppsa skargę należało oddalić.

/-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/J. Stankowski /-/M. Dybowski

MZ