Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 719/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 1 pkt 3b
journal: Dz.U. 1991 nr 80 poz 350
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
article: art. 12 ust. 4, art. 15 ust. 1, art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 179 poz 1843
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2015 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] Nr [...]; II. stwierdza, że decyzje wymienione w punkcie pierwszym nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

I SA/Po 719/14

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. określił M. B. (dalej zwanemu podatnikiem albo skarżącym) wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. w kwocie [...] zł.

Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji podatnik złożył w organie podatkowym dwa zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2012r. Zeznanie podatkowe PIT-36, w którym na podstawie informacji o przychodach z innych źródeł PIT-8C, wystawionej przez Sąd Rejonowy [...] w P., wykazał świadczenie pieniężne zasądzone w związku z przewlekłością postępowania sądowego w wysokości [...] zł i uregulował wynikające z niego zobowiązanie podatkowe w kwocie [...] zł. Ponadto zeznanie podatkowe PIT-37, w którym wykazał przychody z wynagrodzenie ze stosunku pracy oraz z działalności wykonywanej osobiście w łącznej wysokości [...] zł.

Podatnik wezwany przez organ podatkowy do skorygowania zeznania PIT- 36, poprzez wykazanie w nim łącznie wszystkich źródeł przychodów oświadczył do protokołu, iż jego zdaniem świadczenie pieniężne wypłacone przez Sąd jest wolne od podatku dochodowego od osób fizycznych, zatem właściwym zeznaniem o wysokości dochodu osiągniętego w 2012 roku jest zeznanie złożone na formularzu PIT-37.

W toku postępowania podatkowego wpłynęło do organu podatkowego pismo, w którym podatnik powołując się na zapis art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podnosi, iż świadczenie pieniężne w wysokości [...] zł wypłacone przez Sąd za przewlekłość postępowania w sprawie cywilnej jest wolne od podatku dochodowego. Ponadto skarżący stwierdził, iż "Zgodnie z zapisami w/w paragrafu wolne od podatku są otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw. Nie można się nie zgodzić, że Kodeks cywilny (wprowadzony w drodze Ustawy) jest takim dokumentem, a regulacje dotyczące zadośćuczynienia za przewlekłość wynikają wprost z jego zapisów".

W motywach swojego rozstrzygnięcia Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał, że podstawową zasadą obowiązującą w przepisach ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.), jest zasada powszechności opodatkowania. W myśl tej zasady wyrażonej w treści art. 9 ust. 1 ww. ustawy, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Jak wskazał organ I instancji z zebranego materiału dowodowego wynika, iż M. B. w 2012 roku uzyskał świadczenie pieniężne w wysokości [...] zł, wypłacone na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w P. Wydział [...], w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 2004r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.). Sąd Rejonowy [...] w P. jako płatnik przedmiotowego świadczenia przekazał do tutejszego organu podatkowego informację o przychodach z innych źródeł oraz o niektórych dochodach z kapitałów pieniężnych - PIT-8C.

Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził także, że na gruncie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych brak jest definicji odszkodowania (rekompensaty). Natomiast pojęcie odszkodowania jest tożsame z pojęciem zadośćuczynienia. Odszkodowanie stanowi, co do zasady przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nie oznacza to jednak, że wszystkie odszkodowania podlegają opodatkowaniu. Niektóre z nich, wymienione w katalogu zwolnień przedmiotowych określonym w art. 21 ust. 1 ustawy, korzystają ze zwolnienia od podatku. Jednakże należy podkreślić, iż korzystanie z każdej preferencji podatkowej, w tym zwolnienia od podatku, jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy spełnione są wszelkie przesłanki określone w przepisie stanowiącym podstawę prawną danej preferencji.

Zgodnie natomiast z treścią art. 21 ust 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wolne od podatku dochodowego są otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, z wyjątkiem:

a) określonych w prawie pracy odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę,

b) odpraw pieniężnych wypłacanych na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników,

c) odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia funkcjonariuszom pozostającym w stosunku służbowym,

d) odszkodowań przyznanych na podstawie przepisów o zakazie konkurencji,

e) odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą

f) odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej, z których dochody są opodatkowane według skali, o której mowa w art. 27 ust. 1, lub na zasadach, o których mowa w art. 30c,

g) odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe.

W ocenie organu podatkowego I instancji suma pieniężna przyznana od Skarbu Państwa na podstawie ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki stanowi jedynie rekompensatę za naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym (lub egzekucyjnym) bez nieuzasadnionej zwłoki i nie stanowi naprawienia szkody. Kwota pieniężna, którą sąd może zasądzić w przypadku uwzględnienia skargi na przewlekłość postępowania i tylko na wyraźne żądanie skarżącego zawarte w treści skargi, nie ma charakteru odszkodowania za szkody, jakie ewentualnie podmiot poniósł w związku z przewlekłością postępowania, o czym świadczy górna granica kwoty (art. 12 ust. 4 ustawy).

Podkreślono ponadto, że do uznania określonego świadczenia za "odszkodowanie" lub "zadośćuczynienie" nie wystarczy samo nazwanie tego świadczenia przez świadczeniobiorcę lub świadczeniodawcę, lecz konieczne jest, aby świadczenie było w taki właśnie sposób nazwane przez ustawę i następowało w wykonywaniu ustawowego uprawnienia do tego rodzaju świadczenia.

Mając na uwadze powyższe stwierdzono, iż otrzymana przez skarżącego suma pieniężna zasądzona przez Sąd w oparciu o art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, nie mieści się w katalogu zwolnień wymienionych w art. 21 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Wobec tego stwierdzono, że otrzymana suma pieniężna w wysokości [...] zł podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym na zasadach ogólnych, jako przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który zgodnie z treścią art. 45 ust. 1 tejże ustawy należy wykazać w zeznaniu o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2012.

Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem skarżący złożył od wyżej wymienionej decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego odwołanie do Dyrektora Izby Skarbowej w P. Zaskarżonej decyzji zarzucono niezgodność z art. 21 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez jego dowolną interpretację sprzeczną z jego założeniami oraz celem. Zdaniem odwołującego się w sprawie zaistniały wszelkie okoliczności uprawniające go do odstąpienia od zapłaty podatku dochodowego za przyznaną mu kwotę wynikającą ze stwierdzenia przewlekłości postępowania.

Uzasadniając swoje odwołanie skarżący wskazał na szereg wyroków sądów administracyjnych uzasadniających jego zarzuty w tym na wyrok WSA w Łodzi sygn. akt I SA/Łd 1527/12, wyrok WSA w Łodzi sygn. akt I SA/Łd 1247/13, wyrok WSA w Łodzi sygn. akt I SA/Łd 219/13 oraz wyrok NSA sygn. akt II FSK 1218/10.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w P. po rozpatrzeniu odwołania podatnika utrzymał w mocy decyzję organu podatkowego pierwszej instancji.

Jak wskazano w uzasadnieniu tejże decyzji przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest to, czy zasądzona postanowieniem Sądu Okręgowego w P. Wydział [...] w trybie ustawy z dnia 17.06.2004r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez uzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843 z późn. zm.) kwota [...]zł, wolna jest od opodatkowania w oparciu o przepis art. 21 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 26.07.1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U z 2010r. Nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Zdaniem podatkowego organu odwoławczego stosownie do art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez uzasadnionej zwłoki, uwzględniając skargę, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa, a w przypadku skargi na przewlekłość postępowania prowadzonego przez komornika - od komornika, sumę pieniężną w wysokości od 2 000 złotych do 20 000 złotych. Przy czym podkreślenia wymaga, że sformułowanie "suma pieniężna" nie zostało przez prawodawcę użyte w sposób niezamierzony czy przypadkowy. Przyznanie odpowiedniej sumy pieniężnej ma jedynie charakter wstępnej rekompensaty, w ramach której nie jest realizowane konstytucyjne prawo jednostki do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organów władzy publicznej. Pełnej rekompensaty finansowej za przewlekłe postępowanie, pełnego zadośćuczynienia za krzywdy moralne i ewentualne straty majątkowe strona może dochodzić w odrębnym postępowaniu cywilnym, którego istotą jest naprawienie szkody lub zadośćuczynienie stratom moralnym wynikłym z przewlekłości postępowania. Kompensacja za naruszenie prawa do sądu przez nierozpoznanie sprawy w rozsądnym terminie realizuje się nie w ramach postępowania ze skargi na przewlekłość postępowania, ale w odrębnym postępowaniu cywilnym w przedmiocie odszkodowania lub zadośćuczynienia.

Dyrektor Izby Skarbowej w P. wskazał także, iż funkcję skargi należy wiązać z wymuszeniem sprawnego biegu postępowania, a nie rekompensowaniem określonych strat materialnych czy też pozamaterialnych. Za takim wnioskiem przemawia nie tylko fakultatywność orzeczenia o jej przyznaniu w ramach rozpoznania skargi, ale także okoliczność, iż jest ona z góry limitowana.

Podsumowując swoje rozważania Dyrektor Izby Skarbowej w P. wskazał, że w świetle obowiązującego stanu prawnego, "odpowiednia suma pieniężna" nie jest ani odszkodowaniem, ani zadośćuczynieniem, mając to na uwadze uznano decyzję organu podatkowego pierwszej instancji za prawidłową.

Wyżej wymieniona ostateczna decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w P. stanowi przedmiot skargi podatnika kierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w skardze tej podatnik wnosi o stwierdzenie niezgodności z prawem i uchylenie zaskarżonej decyzji a także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania w sprawie według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych w art. 21 ust. 1 pkt 3b stanowi, że wolne od podatku dochodowego są odszkodowania otrzymane na podstawie wyroku sądowego do wysokości określonej w tym wyroku, z wyjątkiem odszkodowań otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą bądź dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

W ocenie skarżącego z powołanego przez organy podatkowe art. 15 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w żaden sposób nie wynika charakter prawny kwoty zasądzonej w następstwie uwzględnienia skargi na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy. O charakterze danego świadczenia w opinii skarżącego nie przesądza również sama jego nazwa. O statusie kwoty otrzymanej na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze świadczy, jej rzeczywisty charakter, tytuł prawny i cel, jakiemu służy. Kwota otrzymywana na tej podstawie ma zrekompensować negatywne przeżycia psychiczne i moralne związane z przewlekłością postępowania sądowego oraz z naruszeniem prawa do rozpoznania sprawy sądowej bez zbędnej zwłoki (tak: orzeczenia SN o sygn. III SPP 163/05, III SPP 154/05 oraz SPK 10/05). Kwota ta, poza funkcją represyjną i prewencyjną, ma też znaczenie kompensacyjne. Inaczej mówiąc - ma na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie skonstruowanego systemu wymiaru sprawiedliwości albo wadliwe działającego systemu wymiaru sprawiedliwości w praktyce.

Skarżący uzasadniając swoje zarzuty powołał się również na wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2011r. sygn. akt II FSK 1218/10, gdzie wskazano, że kwota o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na naruszenie prawa do rozpoznania strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, ma charakter de facto zbliżony do zadośćuczynienia.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Spór niniejszej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy zasądzona na rzecz wnioskodawcy postanowieniem Sądu Okręgowego w P. z dnia [...]. sygn. [...] na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z 17.06.2004 r.o skardze na naruszenie prawa do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, "suma pieniężna" mieści się w katalogu świadczeń objętych zwolnieniem podatkowym przewidzianym w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Podstawą prawną zasądzenia na rzecz skarżącego kwoty [...] zł był art. 12 ust 4 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, który stanowi, że w przypadku uwzględnienia skargi, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa, a w przypadku skargi na przewlekłość postępowania prowadzonego przez komornika – od komornika, sumę pieniężną w wysokości od 2.000 zł do 20.000 zł. Przepis nie precyzuje charakteru przyznawanej sumy pieniężnej, mówiąc tylko o kwocie pieniężnej. Organ swoją ocenę, że kwota taka nie stanowi odszkodowania ani zadośćuczynienia, uzasadniał m.in. odwołaniem się do art. 15 ust 1 i 2 analizowanej ustawy, zgodnie z którym strona, której skargę uwzględniono, może w odrębnym postępowaniu, dochodzić naprawienia szkody wynikłej ze stwierdzonej przewlekłości od Skarbu Państwa, przy czym postanowienie uwzględniające skargę wiąże sąd w postępowaniu cywilnym o odszkodowanie lub zadośćuczynienie, co do stwierdzenia przewlekłości postępowania.

W ocenie sądu, z art. 15 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki nie wynika charakter prawny kwoty zasądzonej w następstwie uwzględnienia skargi na podstawie art. 12 ust 4 ustawy. Nie ma wątpliwości, że o charakterze danego świadczenia nie przesądza sama jego nazwa. Należność umowna, nazwana przez strony "odszkodowaniem" nie musi mieć rzeczywiście charakteru odszkodowawczego i odwrotnie – niesprecyzowanie, że dane świadczenie jest odszkodowaniem lub zadośćuczynieniem, nie determinuje braku takiego charakteru tegoż świadczenia. Identyczny z zaprezentowanym pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, w wyroku z dnia 17 lutego 2010 r., w sprawie I SA/Bd 680/09.

Rozpoznanie charakteru prawnego sumy pieniężnej, o której mowa we wniosku wymaga dalej idącej analizy. Przy jej dokonywaniu uzasadnione jest odwołanie się do orzecznictwa, w tym sądów powszechnych, i piśmiennictwa, które zajmowało się tą problematyką. Niewątpliwie kwestia ta nie została dotąd w sposób jednoznaczny przesądzona.

Za uzasadnione należy uznać stanowisko organu, że zasądzona kwota nie ma charakteru odszkodowawczego w znaczeniu naprawienia szkody materialnej, albowiem ustawa z góry narzuca sądowi ograniczenie, co do wysokości kwot, które mogą być przyznane. Taka konstrukcja koliduje z podstawowym składnikiem roszczenia odszkodowawczego, jakim jest wykazanie i wyliczenie szkody – jej wysokość pozostawałaby bez wpływu na zasądzoną kwotę.

Jednakże inaczej, zdaniem Sądu, wygląda kwestia zadośćuczynienia a więc świadczenia przyznawanego tytułem naprawienia szkód niematerialnych. W postanowieniu z 06 stycznia 2006r w sprawie III SPP 154/05 Sąd Najwyższy stwierdził, że przyznanie odpowiedniej sumy pieniężnej na podstawie art. 12 ust 4 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki stanowi sankcję dla państwa za wadliwe zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości oraz rekompensatę dla skarżącego za krzywdę moralną spowodowaną przewlekłością postępowania.

Akceptując tezę, że zasądzona kwota stanowi sankcję dla państwa, należy zastanowić się, jaki charakter ma ona dla strony, której jest wypłacana. Wydaje się, że skoro strona (Skarb Państwa), której działanie skutkuje zasadnością skargi naruszyła obowiązujące zasady postępowania, to zachowanie takie nabiera charakteru swoistego deliktu potwierdzonego pozytywnym wyrokiem sądu uwzględniającym skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. W postanowieniu z 24 czerwca 2005r w sprawie II S 13/05 Sąd Apelacyjny we Wrocławiu stwierdził, że odpowiednia suma pieniężna uzależniona jest "od uznania przez sąd rozpoznający skargę, że zadośćuczynienie w tej formie stanowi in concreto spełnienie powinności dyktowanych ideą humanitaryzmu postępowania sądowego i będzie stanowić słuszną rekompensatę za krzywdzące swą nadmiernością negatywne doznania moralne i przeżycia psychiczne wnioskodawcy".

W ocenie sądu zasądzona kwota ma charakter i cel zbliżony do zadośćuczynienia, o którym stanowi art. 445 § 1 kc. W piśmiennictwie takie stanowisko wyraziła także m.in. K. Gonera w artykule "Przewlekłość postępowania w sprawach cywilnych" (Przegląd Sądowy nr 11-12 z 2005r)

Akceptowana jest teza, że w przypadku wystąpienia strony, na rzecz której sąd zasądził odpowiednią sumę pieniężną, z powództwem na podstawie art. 15 ust 1 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, zasądzona kwota powinna być uwzględniona przy ustalaniu wysokości należnego zadośćuczynienia (P. Górecki, S. Stachowiak, P. Wiliński Komentarz, Oficyna 2007).

Uwzględniając powyższe uwagi należy wskazać przepisy ustawy podatkowej mające zastosowanie w sprawie: zgodnie z art. 9 ust 1 ustawy pdof opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21,52, 52a i 52c oraz dochodów, od których zaniechano poboru podatków. Analizując katalog zwolnień przedmiotowych opisanych w art. 21 ust 1 pkt 3 i 3b ustawy pdof, w których podstawy prawnej do zwolnienia poszukiwał organ, należy wskazać, że rozważania powinny zostać zawężone jedynie do ust 3b.

Zgodnie z art. 21 ust 1 pkt 3b ustawy pdof ( w brzmieniu obowiązującym w 2012r) wolne od podatku dochodowego są inne odszkodowania otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub ugodzie, z wyjątkiem odszkodowań otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą lub dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Zdaniem Sądu powołany wyżej przepis ustawy pdof stanowi podstawę zwolnienia od podatku dochodowego świadczenia otrzymanego przez skarżącego. Istotą zwolnienia podatkowego odszkodowań ( w tym zadośćuczynienia) jest fakt, że świadczenie takie nie wzbogaca beneficjenta w żaden sposób, lecz jedynie rekompensuje poniesioną stratę – w tym także w sferze niematerialnej. W konsekwencji uznania, że kwota, o której mowa w interpretacji stanowi zadośćuczynienie dla skarżącego, jej wysokość została określona w orzeczeniu sądu i nie dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej ani korzyści (lucrum cessans) oznacza, że spełnione są warunki zwolnienia. Oceny takiej nie zmienia okoliczność, że należność zasądzona jest postanowieniem a nie wyrokiem sądowym. Zdaniem Sądu przy interpretacji art. 21 ust 1 pkt 3b ustawy pdof trzeba, stosując wykładnię systemową, uwzględnić argumentację zawartą w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 listopada 2006r w sprawie SK 51/06. Trybunał podkreślił w nim, że oczywiste jest uzasadnienie ograniczenia zwolnienia podatkowego odszkodowań tylko do tych uzyskanych w drodze sądowej. W powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny wypowiadał się w kwestii rozszerzenia katalogu sposobów zakończenia sporu sądowego w kontekście możliwości skorzystania z przedmiotowej ulgi, podkreślając, że postępowanie sądowe zakończone wyrokiem lub ugodą gwarantują ochronę braku nadużyć przy korzystaniu z ulgi przyznanej zgodnie z w.w. artykułem. Zgodne z takim stanowiskiem pozostaje wnioskowanie, że taki sam status na gruncie art. 21 ust 1 pkt 3b ustawy pdof jak wyrok sądowy, ma postanowienie sądu.

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2011 r. sygn. II FSK 1218/10 zwrócić należy uwagę, iż niemal każda ustawa podatkowa przewiduje zwolnienia od podatku, tzn. sytuacje, w których nie dochodzi do opodatkowania, mimo iż spełnione są generalne przesłanki uzasadniające opodatkowanie. Określona kategoria stanów faktycznych lub prawnych (w przypadku podatku dochodowego od osób fizycznych jest to osiąganie dochodów) generalnie mieści się w ogólnych ramach przedmiotowo-podmiotowych danego podatku, ale przepis prawa wyłącza ją w sposób wyraźny od opodatkowania. Zwolnienia te najczęściej wprowadzane są ze względów celowościowych - wówczas, gdy ustawodawca uważa opodatkowanie danej sytuacji za niecelowe lub gdy poprzez udzielenie zwolnienia podatkowego chce stymulować pewnego rodzaju działalność - albo też ze względów sprawiedliwościowych – jeżeli opodatkowanie danej sytuacji byłoby niesprawiedliwe w sensie społecznym (A. Bartosiewicz i R. Kubacki – Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych – Komentarz 2010, Wyd. II).

Właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku, bowiem opodatkowanie przyznanej przez sąd sumy pieniężnej za krzywdę moralną spowodowaną przewlekłością postępowania – byłoby sprzeczne z ideą humanitaryzmu i wysoce niesprawiedliwe.

Zważywszy na powyższe okoliczności, Sąd stwierdził, że zaskarżony akt naruszył art. 21 ust. 1 pkt 3 b u.p.d.o.f. Rozpatrując ponownie sprawę organ podatkowy będzie zobowiązany, na podstawie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: "P.p.s.a."), do uwzględnienia zaprezentowanego w niniejszym wyroku stanowiska. Wskazania dla organu wynikają wprost z motywów uzasadnienia wydanego przez Sąd orzeczenia.

W tym stanie rzeczy, uwzględniając skargę, Sąd orzekł na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a., jak w pkt I sentencji wyroku. W przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji orzekł zgodnie z art. 152 P.p.s.a., a w zakresie kosztów postępowania sądowego orzeczono w punkcie III w oparciu o treść art. 200 P.p.s.a., w kwocie równej uiszczonemu wpisowi.