Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 744/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi T. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 września 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta [...] (dalej jako: "Prezydent") decyzją z dnia 15 lipca 2022 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17, art. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej "u.ś.r.") Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (tj. Dz.U. z 2017r. poz. 1466) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j Dz.U. z 2021 poz. 735 z późn. zm. dalej k.p.a.), odmówił przyznania T. H. (dalej jako strona lub skarżący) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad J. H..

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że w dniu 24 marca 2022r. wpłynął wniosek T. H. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką - J. H., ur. [...] 1942 r. Z przedłożonego wraz z wnioskiem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. wynika, że J. H. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, ustalony stopień datuje się od [...] maja 2008 r., gdy miała ukończone 66 lat oraz, że nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.

W dniu 28 marca 2022r. organ wezwał stronę do uzupełnienia wniosku o następujące dokumenty i informacje: czy rezygnuje i nie podejmuje zatrudnienia ze względu na sprawowaną opiekę nad matką; do kiedy pozostawał w zatrudnieniu, czy zakres wykonywanej opieki uniemożliwia podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej; czy stan zdrowia skarżącego pozwala mu na sprawowanie opieki, wskazanie ile zajmują czynności opiekuńcze, przedstawienie harmonogramu czynności opiekuńczych, przedłożenie świadectwa pracy lub umowy zlecenia, jeśli jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy to o przedłożenie decyzji.

Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12 kwietnia 2022 r. ustalono, że skarżący sprawuje opiekę nad matką, która jest osobą świadomą, chodzącą i porusza się o własnych siłach. Podczas wywiadu skarżący podał, że ostatni raz pracował 2 lata temu. Obecnie nie podejmuje zatrudnienia i nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy.

W dniu 14 kwietnia 2022r. za pośrednictwem pełnomocnika skarżący złożył oświadczenie, w którym opisał czynności wykonywane przy mamie. Zgodnie z oświadczeniem zajmuje się zakupami, przygotowywaniem posiłków oraz wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Ponadto wykonuje czynności higieniczne przy mamie, tj. poranną i wieczorną toaletę, podawanie lekarstw. Wychodzi na spacery, czyta książki, załatwia wszystkie sprawy związane z wyjazdami do lekarza lub na badania. Oświadczył, że z powodu choroby, mama wymaga całodobowej i długoterminowej opieki. Skarżący nie podał ile czasu zajmują mu czynności opiekuńcze.

Decyzją z dnia 22 kwietnia 2022r., nr [...], Prezydent po raz pierwszy odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji (decyzja z dnia 13 czerwca 2022 r. nr [...]). Kolegium wskazało na konieczność ustalenia jakie są potrzeby osoby wymagającej opieki, czy wymagają udziału osoby sprawującej opiekę, czy osoba sprawująca opiekę jest w stanie ze względu na wiek i stan zdrowia podołać czynnościom i z jakim nakładem czasu się to wiąże.

W dniu 21 czerwca 2022r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o informacje dotyczące zatrudnienia, jego stanu zdrowia oraz czy ma ustalone prawa do świadczeń wymienionych w pkt 12 wezwania, jak również do wyjaśnienia zakresu opieki sprawowanej nad matką.

W dniu 04 lipca 2022 r. odbył się kolejny wywiad środowiskowy, który potwierdził, że J. H. ze względu na wiek i schorzenia wymaga stałej opieki syna, gdyż nie jest w stanie sama poradzić sobie z wieloma czynnościami dnia codziennego. Ustalono, że stan zdrowia oraz wiek wnioskodawcy pozwalają mu na całodobową opiekę nad niepełnosprawną matką.

W odpowiedzi na wezwanie organu skarżący wskazał, że jest zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie podejmuje zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania bezpośredniej, całodobowej i długoterminowej opieki nad matką. Ostatnie zatrudnienia podejmował w roku 2020, w tym samym czasie wyrejestrował się również z Powiatowego Urzędu Pracy. W okresie sprawowania opieki nad matką próbował podjąć zatrudnienie aby poprawić sytuację materialną. Większość podejmowanych zatrudnień były to prace dorywcze i na większość z nich nie posiada udokumentowania. Powodem rezygnacji z zatrudnienia była konieczność sprawowania całodobowej i długoterminowej opieki nad niepełnosprawną mamą, która choruje od 2008 roku. Na początku tej choroby opiekował się obojgiem rodziców. Ojciec skarżącego zmarł w styczniu 2011 roku i od tego czasu opiekuje się mamą całodobowo, pomagając we wszystkich codziennych czynnościach. Matka skarżącego niedowidzi i ma problemy ze słuchem. Skarżący podał, że jego stan zdrowia i wiek pozwalają na sprawowanie opieki nad matką. Sam nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności ani nie ma orzeczonej niezdolności do pracy, nie ma ustalonego prawa do świadczeń wymienionych w pkt. 12 wezwania z dnia 21.06.2022r.

W oświadczeniu złożonym w dniu 11 lipca 2022r. skarżący potwierdził, że opiekuje się matką od roku 2011. Oświadczył, że przed rokiem 2011 pracował zagranicą oraz w kraju, jednakże z powodu konieczności opieki nad matką zrezygnował z zatrudnienia. Był również zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy lecz z powodu opieki musiał się wyrejestrować. Obecnie ze względu na całodobową opiekę nad mamą nie podejmuje zatrudnienia i rezygnuje z pracy.

Odnosząc się do złożonych oświadczeń organ zwrócił uwagę, że do powyższego oświadczenia nie załączono żadnych dokumentów potwierdzających okresy zatrudnienia, ponadto nie dostarczono posiadanych dokumentów dotyczących staniu zdrowia J. H. (wezwanie pkt. 11 z dnia 21.06.2022r.).

W tych okolicznościach Prezydent Miasta [...] stwierdził, że przesłanką do odmowy wnioskowanego świadczenia jest art. 17 ust. 1b u.ś.r. bowiem choć Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014r. w sprawie K38/13 orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r., to wyrok ten nie spowodował żadnej zmiany normatywnej, tj. derogacji art. 17 ust. 1b u.ś.r., a organ administracji nie powinien wkraczać w sferę ustawodawcy.

T. H., reprezentowany przez adwokata, wniósł odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta [...] z 15 lipca 2022 r., domagając się jej uchylenia i orzeczenia co do istoty sprawy, poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżący zarzucił, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego mającego istotny wpływ na rozpatrzenie sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13. Skarżący wywiódł, że w wyroku tym Trybunał uznał niekonstytucyjność części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 05 września 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 17, art. 24 u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium w pierwszej kolejności wskazało, że wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydanego w sprawie o sygn. akt K 38/13 (LEX nr 1523271) przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, nie mógł być podstawą orzekania przez organ I instancji. Uznając, że decyzja organu I instancji jest w tym zakresie wadliwa Kolegium wyjaśniło, że nie może zostać na tej podstawie uchylona. Okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia jest bowiem niespełnienie przez skarżącego określonej w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. podstawowej przesłanki umożliwiającej ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jaką jest nie podejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Uzasadniając to stanowisko Kolegium wskazało, że matka skarżącego posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 14 lipca 2008 r. Z akt sprawy wynika, że u J. H. niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała w wieku 66 lat, przy czy nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Według ww. orzeczenia matka skarżącego wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednakże

Kolegium następnie podniosło, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli opiekun nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Kolegium wyjaśniło, że wyczerpanie przesłanki "nie podejmuje" ("zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej") to ustalenie, że strona byłaby w stanie podjąć zatrudnienie i miałaby wolę podjęcia zatrudnienia, w hipotetycznej sytuacji braku konieczności sprawowania przez nią opieki. Strona jest w stanie podjąć zatrudnienie, biorąc pod uwagę wiek i zdrowie. Natomiast dla oceny, czy strona ma wolę podjęcia zatrudnienia istotne jest zachowanie strony w odniesieniu do zatrudnienia - czy strona miała/ma wolę podjęcia zatrudnienia. Z kolei wyczerpanie przesłanki "rezygnuje" ("z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej"), to ustalenie, że strona zrezygnowała z zatrudnienia jedynie przez wzgląd na konieczność sprawowania przez nią opieki.

Kolegium zwróciło uwagę, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżący pracował zagranicą i w kraju do 2011 roku (brak dokumentów potwierdzających okres zatrudnienia do 2011 r.), a ostatnie zatrudnienie miało miejsce od dnia 29 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. na umowę zlecenie –strona wykonywała prace malarskie. Zdaniem Kolegium w świetle doświadczenia życiowego nie sposób uznać, aby po tylu latach braku aktywności zawodowej skarżący właśnie w okresie, kiedy składał wniosek o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nosił się z zamiarem podjęcia zatrudnienia. Mając na uwadze całokształt okoliczności, musi budzić uzasadnione wątpliwości, że skarżący nie podejmował zatrudnienia lub pracy zarobkowej tylko ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką.

Kolegium ponadto stwierdziło, że rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką jest do pogodzenia z równoczesnym wykonywaniem pracy w niepełnym wymiarze czasowym. Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki, jak również należytego sprawowania nad nią opieki przez stronę, organ podkreślił, że sama konieczność sprawowania opieki nie mogła stanowić w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznana świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium rozmiar sprawowanej przez stronę opieki nad matką związany z jej niepełnosprawnością jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze nie absorbuje, przy należytej jego organizacji, zdecydowanej większości dnia. W związku z tym Kolegium uznało, iż brak jest bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu T. H., reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika podał, że zaskarża w całości decyzję SKO [...] z dnia 05 września 2022 r., wnosi i jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 15 lipca 2022 r. oraz zasądzenie na rzecz strony kosztów postępowania.

Zdaniem skarżącego decyzja SKO została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 05 września 2022 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 15 lipca 2022 r., nr [...], którą odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej: (1) matce albo ojcu; (2) opiekunowi faktycznemu dziecka; (3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; (4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli wymienione wyżej osoby nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Skarżąca, co nie było kwestionowane w toku postępowania, mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ubiega się bowiem o świadczenie w związku z opieką nad swoim mężem.

Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków wskazanych w cytowanym przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. W powołanym przepisie wyraźnie wskazano na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w pkt 1 - 4 w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. "Rezygnując z zatrudnienia" wnioskodawca musi celowo, intencjonalnie zaprzestać wykonywania pracy w formach prawem przewidzianych, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie. Z kolei "niepodejmowanie zatrudnienia" związane jest ze świadomą decyzją o nieubieganiu się o pracę, przy jednoczesnej, realnej możliwości jej wykonywania. Niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z niego muszą być zaś bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy nad osobą niepełnosprawną.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 7 listopada 2019 r. (I OSK 1549/19, CBOSA) i z 14 września 2017 r. (I OSK 695/17, CBOSA) wyjaśnił, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ta, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawia się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji może liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej. Zgodzić się trzeba także z poglądem, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki jest zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia; rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (tak np. wyrok NSA z 28.08.2019 r., I OSK 940/19, CBOSA).

W realiach niniejszej sprawy SKO [...] uznało, że wnioskowane świadczenie nie może zostać skarżącemu przyznane, bowiem nie została przez niego spełnienia przesłanka rezygnacji z zatrudnienia/rezygnacji z podejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Stanowisko to Kolegium wywodzi na podstawie braku aktywności zawodowej skarżącego co najmniej od 2011 roku. Jednocześnie Kolegium stanęło na stanowisko, że zarówno zakres opieki jakiej wymaga jego matka, jak i czynności wykonywane przez niego w ramach sprawowanej opieki, nie stoją na przeszkodzie, aby podjął zatrudnienie w niepełnym wymiarze. Obu tych stanowisk Sąd nie podziela.

Z akt sprawy wynika bowiem, że matka skarżącego miała ustalony znaczny stopień niepełnosprawności już w 2008 roku, gdy miała 66 lat – na stałe. Obecnie ma lat 80. W świetle oświadczeń złożonych przez skarżącego jej stan zdrowia od tego czasu pogorszył się, co potwierdzają ustalenia poczynione podczas przeprowadzonych wywiadów środowiskowych. W formularzach wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w dniach 12 kwietnia oraz 29 czerwca 2022 r. pracownik socjalny odnotował, że matka skarżącego jest osobą niedowidzącą, niedosłyszącą, choruje na cukrzycę, przyjmuje stale leki, porusza się ostrożnie trzymając się ścian bowiem boi się upadku. Ma stany lękowe, boi się zostawać sama w domu gdyż boi się ponownego upadku. Wymagana jest opieka drugiej osoby, bowiem nie jest w stanie wykonywać sama wszystkich czynności.

Sąd podziela poglądy zaprezentowane m.in. w orzeczeniach tutejszego Sądu z dnia 2 czerwca 2022 r. w sprawie IV SA/Po 299/22 oraz z dnia 6 kwietnia 2022 r. w sprawie o sygn. II SA/Po 693/21 (wyroki dostępne w CBOSA), iż zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 573, z późn. zm.) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z kolei ust. 4 tego samego artykułu stanowi, że niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Z kolei zgodnie z art. 3 pkt 21 u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności to: (1) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych; (2) całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczona na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; (3) stała albo długotrwała niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwała lub okresowa całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczona na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach; (4) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów; (5) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczona na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Z powyższego wynika, że sam fakt legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (bądź orzeczeniem z nim zrównanym przez przepisy u.ś.r.) przesądza o tym, że sprawowanie opieki nad taką osobą wypełnia kryterium celu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. Z samego faktu, iż dana osoba legitymuje się stosownym orzeczeniem wynika bowiem, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji i bez pomocy innych osób nie jest w stanie zaspokajać podstawowych potrzeb życiowych, w zakresie m.in. samoobsługi, poruszania się i komunikacji. Okoliczność ta nie tylko nie wymaga, lecz wręcz nie może być samodzielnie i wbrew treści orzeczenia lekarza orzecznika ustalana przez rozpoznające sprawę organy administracji publicznej, które nie mogą samodzielnie miarkować, czy też oceniać, skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, w związku ze sprawowaniem opieki nad którą dochodzone jest uprawnienia opiekuna do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec powyższego nieuprawniony był wniosek Kolegium, iż zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nie wymusza na nim rezygnacji (niepodejmowania) zatrudnienia. Oznacza to, że skarżący będąc osobą zdolną do pracy, poświęcając się opiece nad matką, rezygnuje z możliwości zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Nie można również zgodzić się z Kolegium, iż pewna samodzielność podopiecznej w codziennym funkcjonowaniu ma świadczyć o tym, iż nie wymaga ona całodobowej opieki ze strony skarżącego, która wymuszałaby rezygnację przez niego zatrudnienia. Opieka nad osobą niepełnosprawną nie polega wyłącznie na świadczeniu bezpośrednich czynności pielęgnacyjnych, związanych z dbaniem o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści pojęcia "opieki" wskazanego w art. 17 ust. 1 u.ś.r.. Także wyręczenie osoby niepełnosprawnej od jej normalnych, codziennych czynności życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nią. Do takich czynności zaliczyć można podawanie leków, pomoc w toalecie, przygotowanie posiłków, sprzątanie. Z wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący takich czynności się podejmuje. W opinii Sądu należy mieć na uwadze, że matka skarżącego wymagała opieki już od 2008 roku. Po śmierci ojca skarżącego w 2011 roku opieka ta sprawowana jest przez skarżącego. Opieka świadczona przez skarżącego wobec matki ma charakter stałej i długotrwałej, co w sprawie w sposób dostateczny wykazano. To, że skarżący okresowo, na przestrzeni od co najmniej 2011 roku próbował podejmować pracę, w opinii Sądu nie ma w tym przypadku istotnego znaczenia.

Reasumując, Sąd uznał, że SKO [...] dokonało błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. uznając, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nie wymusza na nim rezygnacji z zatrudnienia mimo, iż wymagająca opieki matka skarżącego jest osobą o ustalonym znacznym stopniem niepełnosprawności i wymaga stałej i długotrwałej opieki ze strony drugiej osoby. Powyższy błąd spowodował, że Kolegium nie oceniło należycie istotnych w tej sprawie okoliczności wskazujących na istnienie takiego związku, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Z tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja powinna zostać uchylona.

Nie budzi natomiast wątpliwości Sądu, że aktualnie art. 17 ust. 1 b u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Przepis ten został wskazany przez organ I instancji mimo, że z orzeczenia o niepełnosprawności siostry skarżącego wynika, że jej niepełnosprawność powstała przed 16 rokiem życia. Należy zatem wskazać, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. (sygn. akt K 38/13) art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W ocenie Trybunału zróżnicowanie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności najpóźniej przed ukończeniem 25 roku życia jest niezgodne z Konstytucją RP, dlatego art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia. W związku z tym oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wiekowego określonego wart. 17 ust. 1b. u.ś.r. W tym zakresie stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji jest zatem prawidłowe.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy - przez SKO [...] jako organ II instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę SKO [...] zastosuje się do wskazań zawartych w niniejszym uzasadnieniu, mając w szczególności na uwadze stanowisko Sądu, że matka skarżącego, legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymaga opieki, którą sprawuje skarżący, co uniemożliwiało i uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Organ II instancji przyzna Skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie tego świadczenia wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. oraz na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800). Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania w wysokości 480 zł, co stanowi równowartość opłaty za czynności adwokata reprezentującego Skarżącą przed sądem administracyjnym pierwszej instancji (pkt 2. sentencji wyroku).

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.