Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1974/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Wznowiono postępowanie przed NSA, uchylono wyrok NSA, uchylono wyrok WSA, uchylono decyzję II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia WSA del. Alina Rzepecka, Protokolant Magdalena Siewkowska, po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi F. [...] S.A. z siedzibą w W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2013 r. sygn. akt II FSK 2103/11 oddalającym skargę kasacyjną F. [...] S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 2333/10 w sprawie ze skargi F. [...] S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 15 lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) wznawia postępowanie sądowe, 2) uchyla wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2013 r., sygn. akt II FSK 2103/11, 3) uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 2333/10, 4) uchyla postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 15 lipca 2010 r. nr [...], 5) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie na rzecz F. [...] S.A. z siedzibą w W. kwotę 917 zł (słownie: dziewięćset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie, 6) zwraca F. [...] S.A. z siedzibą w W. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) nadpłaconego wpisu sądowego od skargi o wznowienie postępowania.


UZASADNIENIE

Na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 25 i 30 lipca 2002 r., wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W., wobec F. [...] S.A. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca") prowadzone było postępowanie egzekucyjne dotyczące należności z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za kilkanaście miesięcy z lat 1997-1999, obejmujących kwotę 250.707.126 zł należności głównej wraz z odsetkami w kwocie 330.296.842,85 zł. W ramach tego postępowania organ egzekucyjny dokonał zajęcia udziałów Skarżącej w 38 spółkach. W dniu 22 września 2003 r. między Skarżącą a jej wierzycielami (w tym Skarbem Państwa) zawarto porozumienie w sprawie restrukturyzacji zobowiązań Skarżącej, w wyniku którego nastąpiła konwersja wierzytelności Skarbu Państwa na akcje Skarżącej. W rezultacie decyzją z dnia 10 grudnia 2003 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. stwierdził wygaśnięcie zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami za zwłokę. W związku z uregulowaniem należności podatkowych poza postępowaniem egzekucyjnym, w dniu 12 stycznia 2007 r. Skarżąca wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz stwierdzenie wygaśnięcia opłat za czynności egzekucyjne ze względu na wygaśnięcie egzekwowanego obowiązku. Po wyczerpaniu środków prawnych (wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 lutego 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 2100/07, wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II FSK 1027/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 505/09) postanowieniem z dnia 20 listopada 2009 r., wydanym w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego W. umorzył postępowanie egzekucyjne. Jednocześnie, postanowieniem z dnia 1 lutego 2010 r. określił koszty egzekucyjne w wysokości 34.860.238,10 zł. Postanowieniem z dnia 15 lipca 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie (dalej: "Dyrektor IS") utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2011 r., działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: "p.p.s.a."), oddalił skargę Skarżącej na postanowienie Dyrektora IS (sygn. akt III SA/Wa 2333/10). Z kolei wyrokiem z dnia 21 czerwca 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Skarżącej (sygn. akt II FSK 2103/11).

W tym stanie faktycznym w dniu 11 września 2013 r., Skarżąca wniosła do Trybunału Konstytucyjnego skargę konstytucyjną, w której zakwestionowano art. 64 § 1, 6 i 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r. poz. 599, z późn. zm., dalej: "u.p.e.a."). Skarżąca wniosła o stwierdzenie niezgodności wskazanych wyżej przepisów z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 84 i art. 2 Konstytucji RP, a ponadto o stwierdzenie, że art. 64 § 8 u.p.e.a. jest niezgodny z art. 32 w związku z art. 84 i art. 2 Konstytucji RP.

Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2014 r., z uwagi na tożsamość przedmiotową, do skargi konstytucyjnej dołączony został wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 6 listopada 2014 r., w którym Rzecznik zakwestionował zgodność art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej, z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zaufania obywateli do państwa i prawa oraz z art. 217 Konstytucji RP.

Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP,

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP,

- art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP,

- art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji RP.

W dniu 6 lipca 2016 r. Skarżąca zwróciła się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2013 r., sygn. akt II FSK 2103/11. Jako podstawę wznowienia wskazała wydanie przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe (art. 272 § 1 p.p.s.a.).

Pismem z dnia 31 sierpnia 2016 r. Skarżąca (z ostrożności procesowej) ponownie złożyła skargę o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2013 r., sygn. akt 2103/11 oddalającym skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 2333/10.

Dnia 30 września 2016 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęło pismo procesowe Rzecznika Praw Obywatelskich, który zgłosił swój udział w postępowaniu i wniósł o:

1) wznowienie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym;

2) uchylenie w całości wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2013 r., sygn. akt II FSK 2103/11 i uwzględnienie skargi kasacyjnej poprzez:

- uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 2333/10 oraz

- rozpoznanie skargi Skarżącej na postanowienie Dyrektora IS z dnia 15 lipca 2010 r. w przedmiocie kosztów egzekucyjnych poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia 1 lutego 2010 r.

W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania Dyrektor IS wniósł o jej oddalenie. W ocenie organu zachodzi wątpliwość, co do zasadności uwzględnienia skargi o wznowienie postępowania, z uwagi na to, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 2013 r., sygn. akt II FSK 2103/11 stwierdził, że sentencja postanowienia organu wskazuje jedynie art. 17 § 1 i art. 64c § 7 u.p.e.a. Prawdą jest, że w uzasadnieniu orzeczenia odniesiono się do wskazanych w skardze o wznowienie postępowania przepisów art. 64 u.p.e.a., tym niemniej istotą sporu w niniejszej sprawie było przede wszystkim żądanie zastosowania trybu umorzenia wynikającego z art. 59 u.p.e.a. W związku z powyższym powstaje wątpliwość, czy niekonstytucyjność art. 64 u.p.e.a. miała bezpośredni i niewątpliwy wpływ na kształt orzeczenia NSA z dnia 21 czerwca 2013 r., sygn. akt II FSK 2103/11.

W replice z dnia 10 listopada 2016 r., Skarżąca wskazała na okoliczność, że podstawą prawną postanowienia Dyrektora IS z dnia 15 lipca 2010 r. były m. in. art. 64 § 1, art. 64 § 8 u.p.e.a. Podobnie WSA w swoim wyroku z dnia 21 kwietnia 2011 r., odnosił się do regulacji zawartej w art. 64 § 8 u.p.e.a. Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 2013 r. poddał ocenie brzmienie regulacji art. 67c § 7 oraz art. 64 § u.p.e.a., odnosząc je do kontekstu stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga o wznowienie postępowania sądowego okazała się zasadna, dlatego podlega uwzględnieniu.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że stosownie do treści przepisu art. 281 p.p.s.a. na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca wniosek, jeżeli brak ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. W myśl art. 272 § 1 p.p.s.a., można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. W sytuacji wyżej określonej, skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 272 § 2 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie złożone przez Skarżącą dwa pisma procesowe w przedmiocie wznowienia postępowania (z dnia 6 lipca 2016 r. oraz z dnia 31 sierpnia 2016 r.) stanowią w istocie jeden wniosek (skargę o wznowienie). Na tak przyjętą ocenę składanych wniosków wskazuje również jej autorka, gdyż w piśmie drugim z dnia 31 sierpnia 2016 r. potwierdza złożenie skargi o wznowienie postępowania oraz informuje, że wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł został już uiszczony na wezwanie sądu. W tej sytuacji nie ulega wątpliwości, że przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania została złożona w wymaganym terminie. Mając na uwadze powyższe wywody, na rozprawie w dniu 9 lutego 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt II FSK 1974/16 oraz II FSK 2777/16 i prowadzić je dalej pod sygnaturą II FSK 1974/16.

Zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2010 r. sygn. akt II GPS 1/10 (opublikowana w: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), art. 272 § 1 p.p.s.a. "stanowi podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w każdym przypadku, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, obejmuje akt normatywny, jaki stosował lub powinien zastosować sąd administracyjny lub organ administracji publicznej w danej sprawie." Kierując się powyższymi względami, w celu realizacji prawa Skarżącej do ponownego rozpoznania sprawy w nowym stanie prawnym, ustalonym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14), Naczelny Sąd Administracyjny postanowił wznowić postępowanie w sprawie zakończonej prawomocnym orzeczeniem i rozpoznać sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia (art. 282 § 1 p.p.s.a.).

Mając na uwadze, że w przywołanym wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14), Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności między innymi przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z art. 2 Konstytucji RP, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a także orzekł o niezgodności przepisów art. 64 § 8 u.p.e.a. z art. 2 Konstytucji RP, z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem i uchylił wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2013 r. sygn. akt II FSK 2103/11, jak również wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 2333/10 oraz postanowienie Dyrektora IS z dnia 15 lipca 2010 r. (art. 282 § 3 p.p.s.a.).

Jest bowiem rzeczą bezsporną, że podstawą materialnoprawną wskazywanego postanowienia Dyrektora IS, której sprawa dotyczy, były m. in. art. 64 § 1, art. 64 § 8 u.p.e.a. Tak też Dyrektor IS stwierdził w tym postanowieniu, że: "organ egzekucyjny za dokonane w toku postępowania egzekucyjnego czynności pobiera opłaty na zasadach i w wysokości określonej w art. 64 § 1 tej ustawy." Organ ten, wskazując art. 64 § 6 u.p.e.a. wyjaśnił, że: "spółka w złożonym zażaleniu dokonała błędnej wykładni powyższego przepisu uznając, iż ma on zastosowanie tylko w sytuacji, gdy w toku postępowania egzekucyjnego zobowiązany zapłaci egzekwowany obowiązek." Z kolei WSA w swoim wyroku z dnia 21 kwietnia 2011 r., stwierdził, że: "regulacja zawarta w art. 64 § 8 u.p.e.a. nie ustanawia obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych (opłat za czynności egzekucyjne i opłat manipulacyjnych), ten bowiem wynika z art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a., ani też tym bardziej nie statuuje jakiegokolwiek zwolnienia od tego obowiązku". Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 2013 r. zauważył, że: "zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego nie naruszało art. 67c § 7 ani też art. 64 § u.p.e.a., bowiem obowiązek uiszczenia przez zobowiązanego kosztów egzekucji wynika z przepisów prawa." Przepisy te, jak wyżej zostało to wywiedzione, zostały uznane przez TK w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 za niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie może budzić zatem wątpliwości, że wskazany wyrok TK ma bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, z mocy art. 282 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 276 w zw. z art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

W przedmiocie zwrotu nadpłaconego wpisu sądowego od skargi o wznowienie postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 225 p.p.s.a.