Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 649/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi A. W., M. G., T. G., J. F., Z. R., małoletniego M. M. reprezentowanego przez D. M. i G. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...], 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi solidarnie na rzecz skarżących A. W., M. G., T. G., J. F., Z. R., małoletniego M. M. reprezentowanego przez D. M. i G. M. kwotę 440 (słownie: czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez A. W., M. G., T. G., J. F., Z. R., małoletniego M. M. reprezentowanego przez D. M. oraz G. M. (dalej: "skarżący") jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "Minister") z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] utrzymująca w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: "k.p.a."], decyzję własną z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister przedstawił dotychczasowy tok postępowania wskazując, co następuje:

Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...]Minister odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia [...] czerwca 1948 r. nr [...]oraz utrzymującego go w mocy orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1948 r. nr [...]w przedmiocie przejęcia na własność Państwa, na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej [(Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.), dalej: "dekret PKWN"] nieruchomości ziemskiej pn. "[...]" o powierzchni [...]ha, położonej w gm. K., powiatu C., stanowiącej własność J. M.. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że powierzchnia użytków rolnych wchodzących w skład ww. nieruchomości wynosiła powyżej [...]ha, a zatem sporna nieruchomość spełniała normy obszarowe wynikające z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

Nie zgadzając się w powyższym rozstrzygnięciem skarżący, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając naruszenie art. 7, 8, 77 § 1, 80, 89 § 2 k.p.a. przy uwzględnieniu art. 50 i 51 k.p.a. Podnieśli, iż gospodarstwo rolne małżonków J. i M. M. o powierzchni [...]ha położone we wsi M. należało do wsi M., która to wieś składała się z kilku przysiółków, m.in. L.,

Sygn. akt IV SA/Wa 649/11

R., I., G., S.. Wskazali, iż małżonkowie M. - jako właściciele - płacili podatek gruntowy od powierzchni [...]ha użytków, zaś ich syn T. M. płacił podatek jako posiadacz (użytkownik) od [...]ha użytków rolnych. Potwierdzają to nakazy płatnicze dotyczące podatku gruntowego, z których wynika, że w skład gospodarstwa rolnego wchodziło mniej niż [...] ha użytków rolnych. Nakazy płatnicze wystawione na J. M. wymieniają [...] ha gruntów zwolnionych od podatku (nieużytki), zaś wystawione na T. M. -[...]ha gruntów zwolnionych z podatku.

Rozpatrując ponownie przedmiotową sprawę Minister wskazał w pierwszej kolejności, iż legitymację stron do działania w niniejszym postępowaniu ustalono na podstawie Postanowienia Sądu Rejonowego w C. Wydział I Cywilny z dnia [...] października 2001 r., sygn. akt [...]o stwierdzeniu nabycia spadku po J. i M. M., postanowienia Sądu Rejonowego w P. Wydział I Cywilny z dnia [...] czerwca 2010 r., sygn. akt [...]o stwierdzeniu nabycia spadku po J. G., postanowienia Sądu Rejonowego w K. Widział I Cywilny z dnia [...] października 2005 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po T. M..

Dalej organ wskazał, iż - jak wynika z akt sprawy - przejęcie ww. nieruchomości na rzecz Państwa nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Zgodnie z tym przepisem na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała ww. wymogi obszarowe, przechodziła bezzwłocznie z mocy prawa, z chwilą wejścia w życie dekretu (z dniem 13 września 1944 r.), bez żadnego wynagrodzenia w całości na rzecz Państwa, była obejmowana zarządem państwowym wraz z budynkami oraz całym inwentarzem żywym i martwym, jak również ze znajdującymi się na niej przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Przepisy dekretu nie przewidywały wydawania aktów administracyjnych stwierdzających nacjonalizację, a wpis w księdze hipotecznej dokonywany był wyłącznie na podstawie stosownego zaświadczenia, które nie miało charakteru decyzji administracyjnej. Jednak na podstawie § 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i

Sygn. akt IV SA/Wa 649/11

Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej [(Dz. U. z 1945 r., nr 10, poz. 51 ze zm.), dalej: "rozporządzenie"], strona mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

Następnie Minister wskazał, iż ze znajdującego się w aktach sprawy rejestru pomiarowego, sporządzonego w 1948 r. przez mierniczego przysięgłego C. J. wynika, że nieruchomość ziemska pn. M., stanowiąca własność J. i M. małżonków M. miała ogólną powierzchnię [...]ha. W skład ww. nieruchomości wchodziły: place zabudowane o pow. [...]ha, sady owocowe o pow. [...]ha, grunty orne o pow. [...]ha, pastwiska o pow. [...]ha, lasy o pow. [...]ha, wody o pow. [...]ha, rowy o pow. [...]ha, drogi o pow. [...]ha. Z protokołu z dnia [...] stycznia 1949 r. w sprawie przejścia na cele reformy rolnej majątku M. wynika, że obszar ogólny majątku wynosił [...] ha. W skład majątku wchodziły grunty orne o pow. [...]ha, pastwiska o pow. [...]ha, ogrody warzywne o pow. [...]ha, wody o pow. [...]ha, lasy o pow. [...]ha, podwórza i budynki o pow[...]ha, drogi i rowy o pow. [...]ha. Nadto, z ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi PKWN według stanu na dzień [...] stycznia 1950 r., sporządzonej przez Starostwo Powiatowe w C. oraz z wykazu nieruchomości państwowych według stanu na dzień [...]stycznia 1951 r., sporządzonego przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej (PPRN) w C. wynika, ze nieruchomość ziemska M. miała ogólną powierzchnię [...] ha. W skład nieruchomości wchodziły grunty orne o pow. [...]ha, pastwiska o pow. [...]ha, sady owocowe o pow. [...]ha, tereny zabudowane o pow. [...]ha, wody o pow. [...]ha, drogi o pow. [...]ha, lasy o pow. [...]ha.

Dalej Minister zauważył, że z § 4 rozporządzenia wynika, że za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Z rejestru pomiarowego sporządzonego przez mierniczego przysięgłego C. J.wynika, że powierzchnia użytków rolnych wchodzących w skład nieruchomości M. wynosiła [...]ha. Natomiast z ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi PKWN sporządzonej przez Starostwo Powiatowe w C. oraz z wykazu nieruchomości państwowych sporządzonego przez PPRN w C. wynika, że użytki rolne wchodzące w skład ww. nieruchomości wynosiły [...]ha. Z protokołu z dnia [...] stycznia 1949 r.

Sygn. akt IV SA/Wa 649/11

wynika, że ww. majątek miał ogólną powierzchnię [...] ha, w tym [...] ha użytków rolnych. Protokół ten został podpisany i sporządzony przy udziale ówczesnego właściciela majątku – J. M. co prowadzi do wniosku, że powierzchnia użytków była zgodna z rzeczywistym stanem i akceptowana przez właściciela.

Odnosząc się do zarzutu pełnomocnika stron, iż powierzchnia użytków rolnych kształtowała się na poziomie [...]ha, czego dowodem mają być nakazy płatnicze na podatek gruntowy za lata 1946 - 1947 wystawione na J. M. w stosunku do gospodarstwa o pow. [...] ha oraz na T. M. w stosunku do gospodarstwa o pow. [...]ha Minister stwierdził, iż ww. nakazy nie dotyczą majątku M.o pow. [...]ha. Z akt sprawy wynika bowiem, że nieruchomość M.(o pow. [...]ha) stanowiła własność J. i M. małżonków M.. Wprawdzie w aktach sprawy brak jest wypisu z księgi wieczystej M. ponieważ zginęła w związku z działaniami wojennymi, jednak fakt ten wynika pośrednio z innych dokumentów, tj. z pisma Starostwa Powiatowego w C. z dnia [...] lipca 1949 r., znak: [...]oraz z protokołu z dnia [...] stycznia 1949 r. w sprawie przejścia majątku M. na cele reformy rolnej na mocy dekretu PKWN.

Minister podkreślił, iż jeden z nakazów płatniczych za rok 1946 został wystawiony na T. M. w stosunku do nieruchomości o pow. [...]ha i dotyczył gospodarstwa o pow. [...] ha. Natomiast drugi nakaz płatniczy za rok 1947 wystawiony został również na T. M. w stosunku do nieruchomości o pow. [...]ha i dotyczył gospodarstwa o ogólnej pow. [...]ha. W zgromadzonych dowodach brak jest jakichkolwiek informacji, że T. M. był użytkownikiem części przedmiotowego gospodarstwa. Nie wynika to z zeznań świadków, nie informował o tym również w toku prowadzonego wówczas postępowania J. M.- ówczesny właściciel przejętej nieruchomości.

Z orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1948 r. wynika, że w odwołaniu J. M. kwestionował, że mierniczy przysięgły zaliczył do użytków rolnych nieużytki, a przede wszystkim obszar [...]ha nie nadający się do uprawy ze względu na "lichą" glebę, a jednocześnie przyznał, że obszar ten jest obsiany żytem. Nie można zatem uznać, że ww. nakazy płatnicze na podatek gruntowy za lata 1946 - 1947 wystawione na T.M. dotyczyły gospodarstwa M.o pow. [...]ha.

Sygn. akt IV SA/Wa 649/11

Odnośnie zeznań świadków zawartych w oświadczeniu z dnia [...] lipca 2010 r. Minister wskazał, iż L.P. i M. K. oświadczyli przed notariuszem, że J. i M. M. byli właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. ogólnej niewiele ponad [...] ha, a powierzchnia użytków rolnych była mniejsza niż [...] ha, co potwierdził ówczesny wymiar podatkowy. Zdaniem Ministra takie ogólnikowe oświadczenia złożone ponad 60 lat po przejęciu nieruchomości nie mogą skutecznie podważyć ustaleń dokonanych w sprawie przez właściwe organy przed przejęciem nieruchomości. Nie mogą tym samym służyć jako wiarygodne źródło dla podważenia sporządzonej ówcześnie dokumentacji sprawy w kontekście uznania, że wydane orzeczenia są "oczywiście wadliwe".

Końcowo Minister zauważył, iż nie zasługują na uwzględnienie zarzuty pełnomocnika stron, dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Nie można bowiem zakwalifikować jako naruszenia prawa -dokonanej w granicach uznania administracyjnego - oceny dowodów oraz wyciągniętych wniosków. Zaznaczył nadto, że niniejsze postępowanie nie dotyczy ustalenia jaka była powierzchnia użytków rolnych wchodzących w skład nieruchomości M., lecz czy orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1948 r. nie jest dotknięte wadą nieważności (wydane z rażącym naruszeniem prawa). W prowadzonym postępowaniu nadzorczym nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy. Wystąpienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważności aktu.

W skardze na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2011 r. pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie ww. decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji tegoż organu z dnia [...] lipca 2011 r. zarzucając naruszenie:

* przepisów postępowania, tj. art. 7, 8, 77 § 1 i 4, 80, 89 § 2 k.p.a. przy uwzględnieniu art. 50 § 1, 2 i 3 k.p.a.,

* przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 pkt e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W motywach skargi pełnomocnik zarzucił organowi niewłaściwą ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów oraz zaniechanie dokonania ustaleń

Sygn. akt IV SA/Wa 649/11

faktycznych poprzez nieuznanie jako dowodu w sprawie zeznań świadków oraz dowodów z dokumentów, tj. decyzji wymiarowych podatku gruntowego z lat 1946 -1947 oraz potraktowanie ich jako nie dotyczących nieruchomości J. i M. małżonków M.. Organ przyjął kompromitujące go założenie, jakoby małżonkowie M. posiadali dodatkowo w przedmiotowej okolicy drugą nieruchomość w miejscowości M., co nie jest prawdą i jednocześnie przeczy logice i zasadom racjonalnego rozumowania oraz pozostaje w sprzeczności z całością materiału dowodowego.

Jednocześnie pełnomocnik zarzucił przyjęcie jako dowodu w sprawie dokumentów potwierdzających nieprawdę, tj. rejestru pomiarowego z 1948 r., protokołu przejęcia ww. nieruchomości na cele reformy rolnej z 1949 r., wykazu nieruchomości państwowych na dzień [...] stycznia 1951 r. sporządzonego przez PPRN w C. oraz odwołania J. M. od orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia [...] czerwca 1948 r. Podkreślił, ż mierniczy przysięgły C. J. określając powierzchnię nieruchomości rolnych działał na zlecenie i pod presją ówczesnej władzy ludowej, stąd wykonany przez niego rejestr pomiarowy nie może stanowić wiarygodnego dowodu w sprawie. Przejęcie nieruchomości na cele reformy rolnej było aktem represji wobec rodziny M. w związku z podejrzeniem prowadzenia przez synów – W. i T. działalności na szkodę Polski Ludowej.

Nadto pełnomocnik wskazał, iż organ pominął fakt szczególnego ukształtowania powierzchni terenu nieruchomości M. polegający na tym, że duże jej obszary stanowią naturalne zlewnie wody, co w sytuacji barku melioracji w latach 40-tych czyniło je nieużytkami w postaci zalewisk, parowów wodnych i bagien. Zauważył, iż małżonkowie M. dokonali fizycznego podziału gospodarstwa na dwie części - podział formalny miał być dokonany po ewentualnym powrocie starszego syna W. z niewoli hitlerowskiej. Stąd decyzje wymiarowe podatku rolnego na lata 1946 - 1947 adresowane były do ojca J. i jego syna – T. M.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sygn. akt IV SAMI a 649/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a.")], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Stosownie do art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Opierając się na przytoczonych wyżej przepisach p.p.s.a. Sąd uwzględnił skargę z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu.

Jak wynika z przedstawionego stanu sprawy zaskarżona decyzja została wydana w ramach jednego z nadzwyczajnych postępowań administracyjnych -postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1948 r. nr [...] oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia [...] czerwca 1948 r. nr [...] mocą którego uznano, że nieruchomość ziemska pn. "M." o powierzchni [...]ha, położona w gm. K., powiatu c., podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z żądaniem wszczęcia postępowania nadzorczego wystąpili spadkobiercy J. i M. małżonków M., byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości, których legitymację do działania w kontrolowanym postępowaniu prawidłowo ustalono na podstawie -wymienionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - postanowień spadkowych.

Zauważyć należy, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji (art. 16 k.p.a.) i może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja ta

Sygn. akt IV SA/Wa 649/11

dotknięta jest - w sposób niewątpliwy - przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej ma na celu wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie sprawy co do istoty (por. wyrok SN z 7 marca 1996 r., sygn. akt III ARN 570/95, publ. OSNP 1996/18/258). Zatem zakres tego postępowania jest ograniczony do badania przesłanek nieważnościowych, a więc do weryfikacji samej decyzji z wyłączeniem możliwości rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, której ta decyzja dotyczy.

Jako podstawę stwierdzenia nieważności ww. orzeczeń wnioskodawcy wskazali art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - wydanie aktów administracyjnych z rażącym naruszeniem prawa. Jednak obowiązkiem organu orzekającego w trybie niewaznościowym, niezależnie od treści wniosku, była kontrola legalności przedmiotowych orzeczeń pod kątem wszystkich przesłanek, wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.

Podstawę wydania orzeczeń objętych przedmiotowym postępowaniem nadzorczym stanowiły m.in. przepisy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 10, poz. 51 ze zm).

Nieruchomości przejmowane na cele reformy rolnej przechodziły na własność Państwa z mocy samego prawa. Wskazuje na to wprost treść art. 2 dekretu PKWN, z którego wynika, że wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d i e części pierwszej tego artykułu przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1, część druga.

Z § 12 rozporządzenia wynika natomiast, że wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu PKWN nastąpi na wniosek właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego.

Art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 roku o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. z 1946 roku, Nr 39, poz. 233 ze zm.) stanowi, że tytułem do wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa

Sygn. akt IV SA/Wa 649/11

własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. (1) lit. b, c, d i e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej jest zaświadczenie starosty, stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej według powołanych wyżej przepisów.

Zgodnie z treścią § 5 ust. 1 rozporządzenia orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość spełnia wymogi niezbędne do przejęcia jej na cele reformy rolnej określone w art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu należała w pierwszej instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich. Z kolei zgodnie z treścią § 6 rozporządzenia strona, ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 pkt e), winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt.

Porównanie treści § 5 ust. 1 oraz § 6 rozporządzenia pozwala stwierdzić, iż organ administracji wszczynał postępowanie w sprawie stwierdzenia, iż dana nieruchomość nie podlega przejęciu na cele reformy rolnej wyłącznie na wniosek strony.

W wyroku z dnia 31 sierpnia 2006 r., sygn. akt I OSK 992/05, LEX Nr 267151, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "wydanie orzeczenia na podstawie § 5 i 6 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) mogło nastąpić jedynie na wniosek strony". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanie rozstrzygnięcia na podstawie § 5 rozporządzenia bez wniosku strony jest wydaniem go bez podstawy prawnej, a tym samym rozstrzygnięcie takie dotknięte jest wadą nieważności w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela zaprezentowany wyżej pogląd.

Analiza akt kontrolowanej sprawy pozwala zdaniem Sądu stwierdzić, że postępowanie - zakończone wydaniem orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1948 r. nr [...]utrzymującego w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] czerwca 1948 r. nr [...], mocą którego uznano, że nieruchomość ziemska pn. "M." o powierzchni [...]ha podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu

Sygn. akt IV SA/Wa 649/11

PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - zostało wszczęte z urzędu. W aktach sprawy brak jest wniosku J. M. (M. M.) o wszczęcie tego postępowania. Również w treści orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia [...] czerwca 1948 r. oraz orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1948 r. brak jest stwierdzenia, że orzeczenia te wydane zostały po rozpoznaniu wniosku J. M. bądź M. M.

W aktach sprawy znajduje się natomiast kopia pisma Starostwa Powiatowego C. z dnia [...] maja 1948 r., skierowanego do Urzędu Wojewódzkiego W. - Dział Rolnictwa i Reform Rolnych, w którym "Starostwo Powiatowe - Referat Rolnictwa i Reform Rolnych wnosi o wydanie decyzji orzekającej, że nieruchomość ziemska we wsi M., stanowiąca własność M. J., podpada pod działanie art. 2 cz. 1 pkt e Dekretu z dnia 6 września 1944 r. o wykonaniu reformy rolnej". Pismo to zostało podpisane przez komisarza ziemskiego działającego za starostę powiatowego. Treść ww. pisma wskazuje jednoznacznie, że z inicjatywą wydania orzeczenia przez Urząd Wojewódzki W. nie występowała strona, lecz organ administracji. Potwierdza to również okoliczność wniesienia odwołania przez J. M. od orzeczenia I. instancji, w którym - jak wynika z treści orzeczenia organu odwoławczego z dnia listopada 1948 r. - zakwestionował on ustalenia dokonane przez mierniczego przysięgłego i wniósł o wyłączenie obszaru 1,5 ha spod działania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej jako nie nadającego się do uprawy.

W ocenie Sądu, w sytuacji, gdy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia [...] czerwca 1948 r., utrzymane następnie w mocy orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1948 r., wydane na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zapadło po wszczęciu postępowania administracyjnego na wniosek organu administracyjnego uznać należy, iż zostało ono wydane bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Istnieją więc, zdaniem Sądu, podstawy do stwierdzenia nieważności w całości orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] listopada 1948 r., oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia

Sygn. akt IV SA/Wa 649/11

Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia [...] czerwca 1948 r. i umorzenia wszczętego na wniosek organu administracji postępowania administracyjnego.

Analiza zaskarżonej w sprawie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2011 r. wskazuje, iż uwadze organu orzekającego uszła okoliczność wydania orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia [...] czerwca 1948r. na wniosek organu administracji, a tym samym, że ww. orzeczenie oraz utrzymujące je w mocy orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1948 r. dotknięte są wadą kwalifikowaną, o której mowa w art. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W konsekwencji organ orzekający dopuścił się istotnego naruszenia art. 7, 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie rozważenia powyższej kwestii w ramach oceny postępowania zakończonego wydaniem ostatecznego orzeczenia z dnia [...] listopada 1948 r. Jak już wyżej wskazano, obowiązkiem organu orzekającego w postępowaniu nieważnościowym, niezależnie od zarzutów podniesionych we wniosku o stwierdzenie nieważności, było zbadanie czy przedmiotowe orzeczenia nie są dotknięte którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.

Rozpatrując ponownie wniosek skarżących o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższego stanowiska Sądu.

Końcowo Sąd zauważa, iż stwierdzenie nieważności wymienionych wyżej orzeczeń nie oznacza zwrotu skarżącym nieruchomości ziemskiej "M.". Zaznaczyć należy, że rozstrzygnięcia wydawane na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. stwierdzające, iż nieruchomość podlega przejęciu na cele reformy rolnej były orzeczeniami deklaratoryjnymi (a nie konstytutywnymi), gdyż Państwo stawało się właścicielem nieruchomości z mocy prawa. W następstwie stwierdzenia nieważności wymienionych orzeczeń i umorzenia postępowania zainicjowanego wnioskiem organu administracji, skarżący będą mogli wystąpić na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. o stwierdzenie, że nieruchomość ziemska "M." lub jej poszczególne części nie podlegały przejęciu na cele reformy rolnej i uzyskać w tym przedmiocie rozstrzygnięcie właściwych organów administracji.

Sąd zauważa, iż merytoryczne odnoszenie się do zawartych w skardze argumentów mających przemawiać za tym, że nieruchomość ziemska "M.

Sygn. akt IV SA/Wa 649/11

" nie podpada pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, jest na obecnym etapie postępowania niecelowe. Jeśli skarżący złożą w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. wniosek o stwierdzenie, że ww. nieruchomość nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej, organy administracji odniosą się do tych argumentów w wydanych w tym przedmiocie decyzjach.

Mając na względzie wszystko powyższe Sąd, działając na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.