Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 1027/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2-3oraz art. 32
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 13, art. 361 pkt 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1361
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca), Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk, Protokolant Referent Ewa Pąsiek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 lutego 2016 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją, po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] r., którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek w kwocie [...] zł.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazano, że wnioskiem z dnia [...] r. skarżący zwrócił się o umorzenie 50% odsetek za zwłokę należnych od nieopłaconych składek na ubezpieczenia. W dniu [...] r. wydana została decyzja nr [...] o odmowie umorzenia 50% odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...] r. w kwocie [...] zł. W dniu [...] r. wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym skarżący podał również, że mając na uwadze zapisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, że tylko umorzenie składek powoduje umorzenie odsetek za zwłokę, zwraca się o przychylenie się do prośby umorzenia kwoty [...] zł. Wobec tego w dniu [...] r. wydana została decyzja o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] r. nr [...] w części dotyczącej umorzenia 50% odsetek za zwłokę. Ponadto ZUS potraktował pismo z dnia [...] r. jako nowy wniosek o umorzenie zaległości w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu tego wniosku o umorzenie nieopłaconych składek w kwocie [...] zł skarżący wskazał, że opłacenie zaległych należności z tytułu składek wprowadzi negatywne skutki dla budżetu jego rodziny oraz, że zachodzi całkowita nieściągalność, ponieważ prowadzone postępowanie egzekucyjne nie przynosi zamierzonych efektów. Kolejno wskazano na przyczynę powstania istniejącego zadłużenia oraz podjęte starania mające na celu uregulowanie zaległości wobec Zakładu.

Podczas postępowania zgromadzono następującą dokumentację:

- akta skarżącego jako płatnika składek, zawierające dokumentację zgłoszeniowo-rozliczeniową;

- informację z Centralnego Rejestru Ubezpieczonych;

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej;

- zeznania podatkowe za lata 2011 – 2013.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83. ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2-3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, odmówił umorzenia należności z tytułu składek w kwocie [...] zł.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że wniosek dotyczył umorzenia części należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Podał, że ZUS decyzją nr [...] odmawia umorzenia wnioskowanej należności z tytułu składek w kwocie [...] zł, zaś na chwilę obecną stan samych zaległych należności wynosi [...] zł. Podniósł, że ZUS swoją odmowę argumentuje brakiem finansowych przesłanek do umorzenia należności. Nie kwestionował, że ocena stanu finansowego została przeprowadzona na podstawie oświadczenia złożonego do sprawy. Podał, że spółka – w związku z działalnością której powstały zaległości - zaprzestała prowadzenia działalności z dniem [...] r. Jej właścicielami były 2 osoby - skarżący i L. S. Powołał się na argument, że wspólnik zostaje obciążony odpowiedzialnością za niezapłacone składek, jako że odpowiedzialność w spółce ma charakter osobisty i solidarny. Wskazał, że do tej pory nie otrzymał decyzji ZUS (pisma) w którym na podstawie art. 108 § 1 Ordynacji podatkowej organ rentowy wskazuje wysokość zobowiązania każdego ze wspólników. Według skarżącego, w kontekście powyższego, ZUS może żądać spełnienia całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna. Dlatego też zwrócił się z prośbą o rozłożenie odpowiedzialności za spłatę zaległych składek na każdego ze wspólników z jednoczesnym umorzeniem wnioskowanej należności z tytułu składek w kwocie [...] zł wobec jego osoby i przeniesienie jej na konto drugiego wspólnika. Wskazał również, że w decyzji którą otrzymał nieprawdziwe jest stwierdzenie, że na przestrzeni kilkunastu lat nie poczynił kroków zmierzających do spłaty zaległości, gdyż cały czas prowadzona jest egzekucja wobec jego osoby przez Komornika Sądowego.

Ponownie rozpoznając wniosek organ podniósł, że prowadząc działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej skarżący był zobowiązany odprowadzać do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składki na własne ubezpieczenia społeczne oraz za zatrudnionych pracowników. Wskutek niedopełnienia ustawowego obowiązku opłacania składek, na koncie rozliczeniowym powstało zadłużenie, które według stanu na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. na [...] r., wraz z odsetkami za zwłokę wynosi [...] zł.

Odnośnie sytuacji osobistej i materialnej skarżącego ustalono, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, na utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci w wieku szkolnym. Skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w dwóch miejscach: z podstawą wymiaru składek w wysokości [...] zł miesięcznie oraz w wysokości [...] zł miesięcznie. Według oświadczenia wynagrodzenia netto wynoszą odpowiednio [...] zł i [...] zł. Ponadto w oświadczeniu wskazano na dochód z pracy dorywczej w wysokości [...] zł miesięcznie. Żona skarżącego zgłoszona jest do ubezpieczeń społecznych na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Miesięczne wydatki z tytułu opłat wynoszą [...] zł. Posiadane i regulowane były zobowiązania wobec innych wierzycieli w kwocie [...] zł miesięcznie (termin ostatecznej spłaty nastąpił w dniu [...] r.) W oświadczeniu zawarto również informację o środkach pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym w wysokości [...] zł. Wraz z wnioskiem o umorzenie skarżący zwrócił się o zawarcie ugody w formie układu ratalnego i taka zgoda została udzielona. Nie stwierdzono występowania majątku nieruchomego i ruchomego.

Powyższy stan faktyczny został przeanalizowany i oceniony w oparciu o przesłanki, warunkujące umorzenie należności, wynikające z art. 28 ust. 1, 2 i ust. 3 i art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być przez Zakład umarzane w całości lub w części tylko w przypadku wystąpienia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W myśl art. 32 ww. ustawy do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W niniejszej sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 28 ust. 3 pkt 2-6 powołanej ustawy, w którym ustawodawca wskazał, iż całkowita nieściągalność należności zachodzi gdy:

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa.

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W sprawie nie zachodzi żadna z wymienionych przesłanek.

W myśl art. 28 ust. 3a w uzasadnionych przypadkach, określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365) Zakład może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami, nawet pomimo braku całkowitej nieściągalności należności.

Odnośnie przesłanki określonej w par. 3 ust. 1 pkt 1 wskazano, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Na utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci w wieku 5 i 9 lat. Źródłem utrzymania jest dochód z tytułu umów o pracę w wysokości [...] zł netto oraz [...] zł netto, dochód z pracy dorywczej w wysokości [...] zł miesięcznie, ponadto żona pracuje i uzyskuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Dochód gospodarstwa domowego jest wyższy od minimum socjalnego, które w 4-osobowym gospodarstwie ustalono na kwotę [...] zł. Na podstawie analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie stwierdzono, że wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, o jakich mowa w przywołanym rozporządzeniu. Wniosek ten wyprowadzony został z uwzględnieniem faktu, że sam skarżący zaproponował spłatę należności w ratach. Ponadto podniesiono, iż spłacane były zobowiązania wobec innych wierzycieli, tj. z tytułu kredytu bankowego. Stwierdzono zatem, że skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby jego i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W przedstawionych okolicznościach sprawy przesłankę zawartą w § 3 ust. 1 pkt 1 przywołanego powyżej rozporządzenia, uznano za niespełnioną.

W przedmiotowej sprawie – w ocenie organu - nie została spełniona także przesłanka określona w par. 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z uwagi na fakt, iż nie zostały wykazane straty materialne poniesione w wyniku zdarzenia nadzwyczajnego. Nadto nie można mówić o zagrożeniu dla dalszego prowadzenia działalności, skoro w chwili złożenia wniosku działalność nie była prowadzona.

Nie zachodziły również okoliczności określone w par. 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, ponieważ wnioskodawca nie wykazał po swojej stronie przeszkód do zarobkowania o charakterze zdrowotnym lub z powodu opieki nad chorym członkiem rodziny

Odnosząc się do argumentu sytuacji finansowej należy wskazać, że powyższa okoliczność nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia. Podkreślenia wymaga, że instytucja umorzenia ma charakter wyjątkowy i co do swej istoty nie może być formą zwolnienia z odpowiedzialności, ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystywanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności, umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Zauważono również, że skarżący zaproponował spłatę zaległości w ratach a spłata taka nie pozbawi go ani jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Nie stanowi również argumentu przemawiającego za umorzeniem okoliczność, że ZUS może dochodzić zobowiązań również od drugiego wspólnika spółki. Z zasad odpowiedzialności solidarnej wynika, że wspólnik spółki cywilnej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki lub wspólników, wynikające z działalności spółki. Wobec powyższego ZUS może żądać spełnienia świadczenia od jednego ze wspólników lub od wszystkich z nich, a spełnienie świadczenia przez jednego z nich zwalnia pozostałych.

Również posiadanie zobowiązań, jak i konieczność ich regulowania nie stanowi podstawy do umorzenia zadłużenia. Spłata natomiast zobowiązań kosztem spłaty zaległości wobec ZUS odbywa się z pokrzywdzeniem ZUS jako wierzyciela.

Powyższe okoliczności przesądziły o nieuwzględnieniu żądania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Mając na uwadze wskazane zasady weryfikacji dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. 2015 r., poz. 121, ze zm., zwanej także dalej u.s.u.s.), należności z tytułu składek, przez co należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu, a mianowicie gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie określa zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Drugą z podstaw dających możliwość umorzenia zaległości w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek jest artykuł 28 ust. 3a u.s.u.s., który daje ZUS możność uwzględnienia innych przesłanek umorzenia. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1356). Określona w art. 28 u.s.u.s instytucja umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych, dokonywana w trybie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnej sprawie, zbudowana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego. W świetle, ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, że wybór taki nie może być dowolny, musi wynikać z wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy i uwzględniać treści kierunkowe dyrektyw wyboru rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne nie może więc oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek czy odmówić mu możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych przez prawo, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183). Rozstrzyganie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się więc do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, w tym kierunkowe dyrektywy wyboru mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Akta administracyjne sprawy, jak również uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazują, że nie do końca wiadomo jaki wniosek był przedmiotem rozpoznania przez organy i o umorzenie jakich zaległości wnioskował skarżący. Należy bowiem zauważyć, że w piśmie z [...] r. skarżący wnioskował o umorzenie 50 % należności na którą składają się odsetki od kwoty głównej. We wniosku tym zwracał się również o umożliwienie mu spłaty należności w ratach. Akta administracyjne zawierają następnie tylko pismo skarżącego z [...] r., w którym zwraca się on o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie ma w nich natomiast samego rozstrzygnięcia organu w tym zakresie. Kopię tego rozstrzygnięcia skarżący załączył do akt sądowych dopiero na rozprawie. Nie wiadomo kiedy ta decyzja została mu doręczona, chociaż wnioskując z daty jaką jest opatrzona, żądanie ponownego rozpatrzenia sprawy zostało złożone w terminie. Tymczasem organ wniosek z [...] r. (wpływ do organu [...] r.) o ponowne rozpatrzenie sprawy potraktował jako nowy wniosek o umorzenie zaległości. Konsekwencją rozpoznania tego wniosku była decyzja z [...] r., którą odmówiono umorzenia należności z tytułu składek w kwocie [...] zł. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z [...] r., która jest przedmiotem skargi. Nie można nie zauważyć, że we wniosku z [...] r. o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący ponownie wskazuje, że jego żądaniem objęte są tylko odsetki. Jakkolwiek w uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że to na wniosek skarżącego organ proceduje w przedmiocie umorzenia zaległości, bowiem według twierdzeń skarżącego niedopuszczalne jest samo umorzenie odsetek, to jednak na str. 6 decyzji z [...] r. (znajdującej się w aktach sądowych) organ wskazał, że " zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tylko umorzenie składek powoduje umorzenie odsetek za zwłokę". W zaskarżonej decyzji znajduje się również informacja o zawarciu przez strony układu ratalnego. Powyższe jednoznacznie wskazuje, że od początku wniosek skarżącego dotyczył wyłącznie umorzenia 50 % naliczonych odsetek. Rzeczą organu było więc procedowanie jedynie w tym zakresie. Przypomnieć należy, iż konstrukcja prawna art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pozwala na przyjęcie stanowiska, iż umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne może nastąpić albo z urzędu, albo na wniosek zainteresowanej strony, przy czym w sytuacji gdy został złożony wniosek o umorzenie tych należności - stanowisko uprawnionego do jego złożenia przesądza o zakresie żądania, w ramach którego może zapaść rozstrzygnięcie. Takie rozumienie ww. przepisu określa art. 63 § 1 k.p.a., który wskazuje m.in. na konieczność określenia we wniosku żądania strony, a który to przepis tak jak i inne przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, ma zastosowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych z mocy art. 123 u.s.u.s. (por.: wyrok WSA w Warszawie dnia 3 grudnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1604/07).

W ocenie Sądu błędne jest również stanowisko organów jakoby z przepisu art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynikała możliwość umorzenia odsetek od należności tylko w przypadku umorzenia należności głównej.

Należy podkreślić, iż w art. 24 ust. 2 tej ustawy ustawodawca posłużył się terminem "należności", a nie "należność", co oznacza, że wszystkie elementy, takie jak: składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, są należnościami z tytułu składek. Poszczególne należności zaliczane do "należności z tytułu składek" nie tworzą nowego, odrębnego bytu w postaci jednej "należności z tytułu składek", która obejmuje łącznie wszystkie wymienione w art. 24 ust. 2 należności. Pojęcie należności obejmuje zatem różnego rodzaju świadczenia o odrębnym statusie, które ze względów redakcyjno-legislacyjnych określono wspólnym mianem "należności z tytułu składek" (por.: wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2006 r., sygn. akt I UK 240/05, nie publ.). Uznać zatem należy, że wszędzie tam, gdzie w ustawie ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy więc nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. "należności z tytułu składek" mogą być umarzane w całości lub w części. Mając na względzie treść art. 24 ust. 2 ww. ustawy i wywody zamieszczone wyżej uznać należy, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Co do zasady, wymienione należności mogą być umarzane w całości lub w części, o ile spełnione będą warunki określone w ustawie i o ile nie zachodzi wyłączenie możliwości umorzenia objęte art. 30 u.s.u.s.

Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wyjątki muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne "należności z tytułu składek" (odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowej opłaty), także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy.

Wskazać należy, że art. 28 ust. 4 u.s.u.s. w ogóle nie dotyczy dopuszczalności umarzania odsetek (te kwestie reguluje art. 28 ust. 1). Art. 28 ust. 4 u.s.u.s. wprowadza jedynie niejako "rozszerzony" skutek umorzenia składek. Umorzenie samych składek powoduje z mocy prawa umorzenie także innych "należności z tytułu składek" (tych, o których mowa w art. 24 ust. 2 tj. odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty). Nie oznacza to jednak wcale, że umorzenie innych niż składki należności z tytułu składek jest możliwe tylko w wypadku umorzenia samych składek. Przeciwnie, nawet wtedy, gdy umorzenie samych składek jest niedopuszczalne, możliwe jest, gdy zachodzą warunki umorzenia wymienione w u.s.u.s., umorzenie innych "należności z tytułu składek" (por. wyrok NSA z dnia 9 września 2008 r., sygn. akt II GSK 322/08 oraz z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 679/08).

Reasumując uznać należy, że art. 28 u.s.u.s. pozwala na umorzenie samych odsetek za zwłokę od wskazanych w nim składek, jak i od składek wskazanych w art. 32 tej ustawy, co zgodne jest z regułą wykładni a fortiori w odmianie a maiore ad minus - jeżeli wolno (umorzyć) więcej, to tym bardziej wolno mniej. Wnioskodawca ma przy tym we wskazanym wyżej zakresie pełną swobodę w wyborze należności, których umorzenia się domaga; może zatem domagać się umorzenia w całości lub w części niektórych tylko składek, samych odsetek, dodatkowej opłaty, kosztów upomnienia lub kosztów egzekucyjnych, może łączyć swoje żądania w ramach tych należności, przy czym jeśli umorzone zostaną składki to z mocy prawa umorzeniu ulegają również te należności z nimi związane, o których mowa jest w art. 28 ust. 4 u.s.u.s., tj.: odsetki za zwłokę, koszty upomnienia i dodatkowa opłata.

Rozpoznając ponownie sprawę organ winien więc po pierwsze rozpoznać wniosek w zakresie w jakim wnioskował skarżący, a nadto uwzględnić zmienione niewątpliwie okoliczności faktyczne (układ ratalny, wskazane szczegółowo wydatki i zobowiązania). Ponadto przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien uwzględnić również stanowisko Sądu zaprezentowane wyżej, odnoszące się do kwestii możliwości umorzenia samych odsetek od należności.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż stwierdzone naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 134 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.