Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1722/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 10, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary, Asesor WSA - Joanna Gierak - Podsiadły, Protokolant - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2008 r. sprawy ze skargi R. Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z [...] maja 2008r. wniesionej przez R. L. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2008r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z [...] maja 2005r. nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami upomnienia w łącznej kwocie [...] zł.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

R. L. wnioskiem z [...] stycznia 2005r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Wniosek ten skarżący uzasadnił trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Wnioskodawca podał, iż jest osobą bezrobotną, nie posiada żadnych źródeł dochodu oraz żadnych składników majątkowych.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z [...] maja 2005r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu decyzji Zakład stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm. w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako usus).

Wnioskiem z [...] maja 2005r. R. L. zwrócił się do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na trudną sytuację materialną spowodowaną brakiem pracy i prawa do zasiłki dla bezrobotnych oraz złym stanem zdrowia.

Decyzją z [...] czerwca 2005r. nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z [...] maja 2005r., odmawiającą R. L. umorzenia zaległości składkowych. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż zainteresowany występując o ponowne rozpatrzenie sprawy nie załączył dokumentacji potwierdzającej jego faktyczną sytuację materialną i zdrowotną.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący powołał się na argumenty zawarte we wniosku z [...] maja 2005r., zwracając uwagę Sądu na swoją sytuację materialną oraz fakt, że w toczącej się sprawie przedstawił wszystkie dokumenty jakimi dysponował.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 lutego 2006r., sygn. akt: IIISA/Wa 2166/05, stwierdził nieważność przedmiotowej decyzji, z uwagi na fakt, iż w zakresie rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji, doszło do naruszenia przepisów, regulujących kompetencje organów. Odwołanie, w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji winien rozstrzygnąć Minister Polityki Społecznej, a nie Prezes ZUS.

W dniu 24 sierpnia 2005r. uległa zmianie treść art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 11, poz. 74 z późn. zm. - zwana dalej usus), na jego podstawie stronie niezadowolonej z decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Postanowieniem z [...] lipca 2006r. Minister Pracy i Polityki Społecznej przekazał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] lutego 2007r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję odmawiającą R. L. umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu [...] marca 2007r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga R. L. na powyższą decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 października 2007r. sygn. akt: VSA/Wa 1369/07, uchylił zaskarżoną decyzję.

W związku z wyrokiem Sądu Zakład Ubezpieczeń Społecznych, pismem z [...] lutego 2008r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o aktualne dane umożliwiające ocenę możliwości płatniczych oraz poinformował o możliwości udziału w postępowaniu na każdym etapie.

W dniu [...] lutego 2008r. R. L. złożył aktualne oświadczenie o możliwościach płatniczych oraz inne wymagane dokumenty.

Decyzją z [...] kwietnia 2008r. nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2005r., odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, że w sprawie nie występują przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 2 w związku z art. 32 usus, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365 zwane dalej rozporządzeniem) w związku z art. 28 ust. 3a usus, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności.

Organ odwoławczy podkreślił, iż nawet w sytuacji zaistnienia przesłanek dających możliwość umorzenia należności organ administracyjny nie jest zobowiązany do podjęcia decyzji pozytywnej.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż R. L. prowadził działalność gospodarczą w okresie od [...] 1999r. do [...] 2004r., zadłużenie na koncie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., który do chwili obecnej nie umorzył egzekucji. Aktualnie, zainteresowany nie osiąga żadnych dochodów, jak również nie jest zarejestrowany w P. Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Małżonka T. L. uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę na [...] etatu w kwocie [...] zł brutto miesięcznie.

Organ II instancji ustalił ponadto, iż wnioskodawca ponosi stałe wydatki miesięczne, w tym opłaty za gaz, prąd, czynsz za mieszkanie w wysokości [...] zł. Płatnik ma zaległości z tytułu tych opłat oraz zaległości z tytułu podatku od towarów i usług, które powstały w związku z zawartą umową darowizny, której przedmiotem był samochód [...] marki [...].

Organ odwoławczy zwraca uwagę na fakt, iż R. L. w czasie trwania postępowania egzekucyjnego, posiadając zaległości wobec ZUS oraz inne zaległości, wyzbył się majątku w postaci samochodu marki [...], który stał się przedmiotem umowy darowizny pomiędzy wnioskodawcą a jego [...], mimo że mógłby on stanowić zabezpieczenie tychże należności. Ponadto, co zauważa organ II instancji, umowy darowizny nie zgłoszono do Wydziału Komunikacji S. P. w R., w którym zobowiązany figuruje jako właściciel, a więc brak jest podstaw do wykreślenia wpisu zastawu skarbowego, który został dokonany przez Urząd Skarbowy w R. na wniosek ZUS.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w swoim uzasadnieniu powołał się także na fakt, iż po analizie załączonych do wniosku dokumentów finansowych wynika, iż wnioskodawca spłaca częściowo zaległy czynsz, opłaty za energię elektryczną oraz zaległości podatkowe tzn. reguluje inne zobowiązania z pominięciem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ odwoławczy uznał, iż trudna sytuacja materialna zobowiązanego i jego rodziny nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia składek. W opinii organu nie jest również argumentem przemawiającym za umorzeniem, pozostawanie wnioskodawcy bez pracy, gdyż ta sytuacja nie ma charakteru trwałego, zobowiązany może w najbliższym czasie podjąć pracę i wówczas sytuacja finansowa ulegnie poprawie. Ponadto małżonka płatnika, mimo że w pewnym okresie czasu nie pracowała i nie otrzymywała zasiłku dla bezrobotnych, to od [...] 2007r. podjęła pracę na [...] etatu.

Zdaniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na tym etapie sprawy nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności, jednocześnie brak jest dowodów, aby uznać przedmiotową sprawę za uzasadniony przypadek umorzenia należności, pomimo braku całkowitej nieściągalności, gdyż przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" nie może mieć zastosowania. Organ odwoławczy podkreślił, iż o istnieniu ważnego interesu nie decyduje subiektywne przekonanie dłużnika, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają życie i zdrowie.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dalszej części decyzji wskazał, iż R. L. do wniosku dołączył zaświadczenie lekarskie wydane przez lekarza [...], stwierdzające u wnioskodawcy choroby przewlekłe, wymagające stałego przyjmowania leków.

Organ rentowy powołał się także na fakt, iż w aktach sprawy brak innej dokumentacji medycznej potwierdzającej ciężkie schorzenia, które wymagają specjalistycznego leczenia czy potwierdzenia przez płatnika starań o ustalenie stopnia [...].

Na powyższą decyzję R. L. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniósł o jej uchylenie w całości i przeprowadzenie postępowania przez organ niezależny do ZUS.

Zdaniem składającego skargę, w zaskarżonej decyzji organ nie przedstawił nowych dowodów, które mogłyby wskazywać na poprawę sytuacji wnioskodawcy, a także nie uwzględnił próby wypowiedzenia się w sprawie przez zobowiązanego.

R. L. zarzucił organowi, iż ustanawiając zastaw gospodarczy dokonał tego na cudzej własności, ponadto wskazał, że bieżące regulowanie jego zaległości z innych tytułów to zasługa jego [...]. Płatnik, w końcowej części uzasadnienia skargi podniósł zarzut, iż ZUS usiłuje zaangażować całą rodzinę w spłatę jego zaległości składkowych.

W ocenie skarżącego powyższa argumentacja zasługuje na pozytywne rozpatrzenie skargi.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podniesienia wymaga, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: ppsa, sprowadzają się do kontroli legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego.

Badając w powyższym świetle zaskarżoną decyzję, tj. oceniając orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami procesowymi, a także z normami prawa materialnego, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które dawałyby podstawę do jej uchylenia zgodnie z żądaniem skargi.

Przed przejściem do oceny zarzutów strony przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 usus, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 tego artykułu jednoznacznie określa, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia jednakże wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Niezależnie jednak, czy chodzi o kwestię umorzenia należności z tytułu składek, czy także - w przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami - o kwestię umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ustawodawca, używając zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz ZUS, który może - ale nie musi - je umorzyć.

Zakład ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 usus lub w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365; powoływanego dalej jako rozporządzenie) - tj. w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek albo gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Wytyczne, którymi powinien się kierować organ podejmując decyzję w tym zakresie, precyzuje powyższe rozporządzenie, którego § 3 stanowi, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialnej opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności jest trzecią przesłanką wymienioną w przytoczonym rozporządzeniu. Pojęcia użyte w powołanym przepisie są nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny w świetle okoliczności konkretnej sprawy.

Ocena ta musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Konieczne jest, aby znalazła ona należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm. zwany dalej kpa) uzasadnienie jest szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne, a zwłaszcza przy decyzjach negatywnych. W takich sytuacjach uzasadnienie powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia bowiem jej właściwą kontrolę ze strony sądu.

Pogląd taki wyrażał Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie, tak na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej (por. wyżej przytoczony wyrok z dnia 25 czerwca 2003 roku w/s III SA 3118/01) jak i na gruncie Kpa. I tak w wyroku z dnia 7 stycznia 2003 roku w/s I SA 1320/01 (LEX nr 137809) NSA podkreślił, iż zgodnie z przepisem art. 107 § 3 Kpa organ administracji jest obowiązany podać w uzasadnieniu faktycznym decyzji m.in. dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi wówczas, gdy organ administracji działa w granicach uznania administracyjnego. Ze względu na możliwy do podniesienia zarzut niewłaściwego korzystania z uznania administracyjnego, obowiązki w zakresie uzasadnienia decyzji są większe wobec organu orzekającego w ramach uznania administracyjnego aniżeli w przypadku orzekania w ramach ustawowego związania.

Pamiętać także należy, iż w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Należy wskazać, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem.

Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Nie zwalnia to jednak Sądu z obowiązku oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Mimo iż pogląd ten został wyrażony przez Sąd Najwyższy na gruncie prawa podatkowego (por. wyrok z 8 listopada 1996 roku w/s III RN 24/96), to zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie pozostaje on aktualny także w odniesieniu do problematyki umarzania składek na ZUS na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak swobody decyzji dla organu administracji i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 roku w/s III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) - ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi tak w ustawie, jak i rozporządzeniu.

Oceniając sprawę pod tym kątem wskazać należy, że organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego materiał dowodowy. Zdaniem Sądu organ w sposób uzasadniony przyjął, że sytuacja materialna skarżącego oraz jego rodziny nie przemawia za całkowitym umorzeniem należności. Analiza zebranego materiału nie wskazuje również by rodzina skarżącego znajdowała się w stanie ubóstwa, czy też innymi słowy rzecz ujmując znajdowała się w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków nie będących koniecznymi dla utrzymania nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

R. L. wraz z żoną prowadzą [...] gospodarstwo domowe, gdyż [...] dzieci pozostaje już na swoim utrzymaniu, co stwierdził organ rentowy. Żona skarżącego - T. L. jest zatrudniona na [...] etatu jako [...] w [...], uzyskuje dochód w wysokości [...] zł. brutto miesięcznie.

Sąd zwraca uwagę na fakt, iż skarżący legitymuje się poszukiwaną na rynku pracy profesją - jest z zawodu [...], a to pozwala na przyjęcie pod rozwagę faktu, iż bez większych problemów może znaleźć zatrudnienie w swoim zawodzie.

Ponadto R. L. oraz jego małżonka, co przyznaje skarżący w treści skargi skierowanej do Sądu, mogą liczyć na pomoc finansową [...] pozostających na swoim utrzymaniu córek.

Zatem organ słusznie przyjął, iż powyższe okoliczności nie pozwalają uznać, że spłata należności może zagrozić bytowi skarżącego i jego rodziny, tym bardziej, że ustawowe regulacje egzekucji administracyjnej zakładają ograniczenia w prowadzeniu egzekucji w stosunku do należności otrzymywanych przez stronę i przewidują daleko posuniętą ochronę dłużnika.

Sąd podziela twierdzenie organu II instancji, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca spełnia przesłanki uzasadniające umorzenie długu ze względu na szczególną sytuację mimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Podkreślenia wymaga fakt, iż skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów świadczących o tym, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia oraz że nie udokumentował okoliczności uzasadniających umorzenie należności ze względu na chorobę swoją lub najbliższego członka rodziny, a co za tym konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem Sądu za bezzasadny należy uznać również zarzut skarżącego dotyczący "przeprowadzenia postępowania przez organ niezależny od ZUS", o co wnosił w treści skargi.

Zgodnie z art. 180 § 1 kpa organy odwoławcze w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określone są w przepisach odrębnych. Przepis art. 83 ust. 4 usus, przyznaje prawo stronie niezadowolonej z decyzji do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, zatem nie pozostaje w kognicji sądu administracyjnego zmiana organu właściwego do rozpatrywania sprawy, o co wnosił skarżący.

W opinii Sądu kolejny zarzut w treści skargi, dotyczący braku możliwości wypowiedzenia się w danej sprawie przez skarżącego należy uznać za chybiony. Zgodnie z brzmieniem art. 10 kpa organ administracji obowiązany jest zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, zatem nie jest to obowiązek skarżącego, a jedynie jego prawo. Przepis tego artykułu kształtuje prawa strony, czego istotnym następstwem prawnym jest to, że skarżący tymi prawami rozporządza, a zatem jeśli odstąpił od ich realizacji to organ w tym wypadku ZUS nie może z tego tytułu wyprowadzać negatywnych następstw dla strony przy wydawaniu rozstrzygnięcia końcowego (decyzji).

Ponadto należy stwierdzić, iż Sąd nie dopatrzył się naruszeń przepisów proceduralnych, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik postępowania a tylko takie uchybienia stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit c ppsa, są podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Na marginesie już tylko wskazać należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 roku w/s III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.