Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 203/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Rozgraniczenie nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1990
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.
article: art. 151, art. 134, art. 119 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 31 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. i J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 17 grudnia 2021 r., numer KO.434.19.2021, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: "k.p.a."), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Wola Krzysztoporska z 21 września 2021 r. znak: RBN.6830.2.2020 o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego dotyczącego nieruchomości położonych w obrębie [...], gm. [...], tj. oznaczonej w ewidencji gruntów nr działki 305, stanowiącej własność M. i J. M., z nieruchomością oznaczoną nr działki 306, stanowiącą własność G. i J. K.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

W dniu 19 czerwca 2021 r. J. i M. M. wystąpili z wnioskiem o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości o nr ewid. 305 stanowiącej ich własność z działką sąsiednią o nr ewid. 306 w obrębie [...].

Postanowieniem z dnia 23 lipca 2020 r. Wójta Gminy Wola Krzysztoporska wszczęto postępowanie rozgraniczeniowe.

Do przeprowadzenia czynności ustalenia granic zgodnie z ww. postanowieniem powołano uprawnionego geodetę S. B. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą A. s.c. S. B., K. S. Czynności na gruncie przeprowadził uprawniony geodeta w dniu 6 oraz 20 listopada 2020 r. przy udziale stron. W postępowaniu rozgraniczającym biegły geodeta wskazał dokumenty do przebiegu granic, załączył szkice z analizy dokumentacji oraz protokół graniczny z 6 listopada 2020 r. i protokół graniczny z 20 listopada 2020 r. W trakcie wykonywania czynności geodezyjnych uprawniony geodeta poddał analizie następujące materiały geodezyjne znajdujące się w PODGiK:

- operat podstawowy nr P.1010.1963.493 (210/11/20/1963) z założenia ewidencji gruntów w obr. [...] wykonany w latach 60. Dokumentacja zawiera szkice polowe z pomiaru stanu władania, współrzędne osnowy ewidencyjnej w układzie lokalnym oraz obliczenia powierzchni działek metodą kombinowaną (analityczno-graficzną). Działki ujawnione pod nr 238a o pow. 0,473 ha i 239 o pow. 0,287 ha;

- operat techniczny nr P.1010.1988.546 (210/11-409/1988) z odnowienia ewidencji gruntów w obr. [...] wykonany w 1988 r. Dokumentacja zawiera szkice polowe z pomiaru stanu władania na analizowanym kompleksie, pomiar rzeki Bogdanki, której zmienił się przebieg w stosunku do przebiegu przy założeniu ewidencji gruntów, obliczenia osnowy ewidencyjnej i osnowy pomiarowej w układzie państwowym "1965", obliczenia powierzchni działek metodą kombinowaną oraz protokoły z ustalenia stanu władania i ogłoszenia stanu władania. W związku z tym zmianie uległa numeracja działek, powierzchnia i przebieg linii granicznych. Działka nr 238a o pow. 0,473 ha otrzymała nowy nr 305 o pow. 0,49 ha i działka nr 239 o pow. 0,287 ha otrzymała nowy nr 306 o pow. 0,31 ha;

- operat techniczny nr P. 1010.2019.3366 wykonany w 2019 roku. W układzie państwowym 2000. W dokumentacji tej obliczono przebieg granicy pomiędzy działką o nr ewid. 305 i 306 w oparciu o operat podstawowy oraz odnowienia ewidencji gruntów (rzeka i przebieg drogi przez wieś), wyznaczono obliczone punkty graniczne i okazano zainteresowanym. Spisano protokół wyznaczenia, w którym na okazany przebieg granicy nie wyraziła zgody współwłaścicielka działki o nr 306.

Z kolei analiza stanu prawnego nieruchomości przeprowadzona w Wydziale Ksiąg Wieczystych w Piotrkowie Trybunalskim, wykazała, iż:

- w KW nr [...] obecnie ujawniona działka o nr 305 o pow. 0,49 ha została odłączona z KW [...]. W KW [...] ujawniony jest dokument własności AWZ ON-4511/3784/74 z dnia 30 maja 1974 r., gdzie ujawniona jest m.in. działka nr 238a, oraz mapa, wyrys z mapy ewidencyjnej w skali 1:5000 z rejestrem pomiarowo-klasyfikacyjnym wykonanym 28.04.1989 r. przez geodetę uprawnianego B. W. z uwagą "wyniku modernizacji ewidencji gruntów przeprowadzonej w 1988 roku uległy zmianie numery działek i powierzchnia". Natomiast zgodnie z aktem notarialnym rep. A nr [...] z 12 marca 2008 r. K. R. M. darował działkę nr 305 o pow. 0,49 ha Państwu J. i M. M.;

- w KW [...] prowadzonej dla działki nr 306, w której ujawniony jest dokument umowa darowizny w formie aktu notarialnego Rep. A [...] z 22 maja 1995 r., w którym dokumentem stwierdzającym stan prawny jest AWZ ON 4511/3789 z 30 maja 1974 r., gdzie jest ujawniona m.in. działka nr 239 oraz mapa, wyrys z mapy ewidencyjnej w skali 1:5000 z wypisem z rejestru gruntów wykonana 27 stycznia 1995 r. przez geodetę uprawnionego K. J. z uwagą "wyniku odnowienia operatu ewidencji gruntów w 1988 roku zmieniły się numery działek oraz ich powierzchnie: działka nr 306 o pow.0,31 ha odpowiada działce nr 239 o pow. 0,287 ha".

W obecności zainteresowanych stron geodeta przedstawił przebieg granic według danych z operatu podstawowego (P. 1010.1963.493), w oparciu o który została założona ewidencja gruntów na obrębie [...] i wydane akty własności ziemi, oraz wyznaczono przebieg granicy według operatu z odnowienia ewidencji gruntów (P.1010.1988.546), w oparciu, o dane którego są ujawnione powierzchnie i mapy w aktach Ksiąg Wieczystych.

Wobec przedstawionych granic właściciele działki nr 305, tj. J. i M. M. oświadczyli, że według nich granica przebiega według operatu podstawowego z założenia ewidencji gruntów, natomiast właściciele działki nr 306, tj. G. i J. K. oświadczyli, że według nich granica przebiega według operatu z odnowienia ewidencji gruntów. W wyniku zaistniałego sporu, co do przebiegu granic wielokrotnie proponowano spisanie aktu ugody, który zakończyłby konflikt. Pomiędzy stronami istnieje spór co do przebiegu linii granicznych, linii rozgraniczającej nie można ustalić, ponieważ dokumenty są sprzeczne. W szkicu granicznym geodeta oznaczył kolorem niebieskim granice wg operatu podstawowego, a kolorem zielonym wg operatu - z odnowienia ewidencji gruntów.

Pismem z dnia 3 czerwca 2021 r. M. i J. M. wnieśli zastrzeżenia oraz wnioski dowodowe. W kolejnym piśmie z dnia 24 lipca 2021 r. wnieśli dodatkowe zastrzeżenia i kolejny wniosek dowodowy.

Decyzją z dnia 21 września 2021 r., wydaną na podstawie art. 34 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (obecnie Dz. U. z 2021 r., poz. 1990 ze zm., dalej jako: "p.g.k."), Wójt Gminy Wola Krzysztoporska umorzył postępowanie rozgraniczeniowe dotyczące nieruchomości położonych w obrębie [...], gm. [...], tj. oznaczonej w ewidencji gruntów nr działki 305, stanowiącej własność M. i J. M., dla której prowadzona jest KW nr [...], z nieruchomością oznaczoną nr działki 306, stanowiącą własność G. i J. K., dla której prowadzona jest KW nr [...] i orzekł o przekazaniu sprawy do rozpatrzenia sądowi powszechnemu.

Dokonując oceny prawidłowości wykonania czynności geodezyjnych organ I instancji uznał, iż dokumentacja została sporządzona zgodnie z obowiązującymi przepisami i standardami, a uprawniony geodeta prawidłowo wykonał czynności geodezyjne. Podniósł, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że istnieje pomiędzy stronami spór co do przebiegu linii granicznych. Pomimo nakłaniania stron do zawarcia ugody, ugoda nie została zawarta. Wobec sprzecznych dokumentów oraz niezłożenia przez strony zgodnych oświadczeń woli, brak jest możliwości ustalenia przebiegu granicy. W sytuacji, kiedy między stronami istnieje spór co do przebiegu linii granicznych, a równocześnie nie ma podstaw do wydania merytorycznej decyzji o zatwierdzeniu granic należało wydać decyzję o umorzeniu postępowania i przekazania sprawy sądowi na podstawie art. 34 ust. 1 i 2 p.g.k.

Od ww. decyzji M. M. i J. M. wnieśli odwołanie zarzucając organowi naruszenie art. 7, art. 77 k.p.a., a także art. 33 ust. 2 p.g.k. poprzez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niezebranie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, jak również niewłaściwe dokonanie oceny prawidłowości wykonania czynności ustalenia przebiegu granic nieruchomości przez upoważnionego geodetę oraz zgodności sporządzonych dokumentów z przepisami. Skarżący wnieśli o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu odwołania zaznaczyli, iż po przeprowadzeniu prac przez geodetę oraz sporządzeniu przez niego opinii, pismem z 3 czerwca 2021 r. wnieśli zastrzeżenia oraz wnioski dowodowe. Zastrzeżenia miały związek z nieprawidłowym i w ich ocenie niepełnym dokonaniem przez biegłego czynności ustalenia przebiegu granicy. W kolejnym piśmie z dnia 24 lipca 2021 r. po raz kolejny wniesione były zastrzeżenia i wniosek dowodowy. We wniosku tym wskazano na konieczność przeprowadzenia dowodu z dokumentu - fragmentu korespondencji kierownika robót geodezyjnych oraz osoby kontrolującej ze strony organu geodezyjnego, stanowiącej integralną część operatu technicznego nr P.1010.1988.546 (210.11-409/1988), wykonanego w związku ze zmianą biegu rzeki Bogdanki. Z tej korespondencji wynika, że celem sporządzenia operatu z 1988 r. było jedynie ustalenie biegu rzeki Bogdanki, tylko granice rzeki ulec miały aktualizacji w wyniku tych prac. Kierownik robót expressis verbis wskazał na rozbieżności w przebiegu granic pomiędzy poszczególnymi nieruchomościami położonymi przy rzece. W odpowiedzi organ nakazał utrzymanie granic działek według stanu ewidencji gruntów (tj. wg operatu podstawowego z 1963 r.), natomiast przebieg granic rzeki Bogdanki przyjąć zgodnie z nowym pomiarem. Zdaniem skarżących powyższy dokument, będący przedmiotem ich wniosku dowodowego, mający kluczowe znaczenie w sprawie, został w sposób nieuprawniony pominięty przez organ prowadzący postępowanie rozgraniczeniowe. Naruszono w ten sposób obowiązek zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Odwołujący uważają także, iż organ niewłaściwie dokonał oceny prawidłowości wykonania czynności ustalenia przebiegu granic nieruchomości przez upoważnionego geodetę oraz zgodności sporządzonych dokumentów z przepisami. Wskazali, iż dokumentacja sporządzona przez geodetę zawiera braki oraz została sporządzona bez należytej staranności, chociażby brak jest naniesienia na szkicu granicznym ich budynku mieszkalnego. Geodeta pominął także w swojej opinii operat sporządzony przez geodetę J. J. z 2019 r., uznając go za błędny, mimo że został on sprawdzony przez uprawniony organ i włączony do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Zdaniem skarżących, dokumenty złożone w aktach ksiąg wieczystych, na które powołał się biegły, są głównie dokumentami stwierdzającymi stan prawny nieruchomości, a nie przebieg granicy (§ 4 rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości). Wobec tego dane zawarte w wyrysach z rejestru gruntów powinny przedstawiać granicę między poszczególnymi działkami zgodną z operatem podstawowym oraz przebieg granic rzeki Bogdanki zgodnie z operatem z 1988 r. W ich ocenie, należy uznać wyższość danych zawartych w katastrze nieruchomości nad danymi zawartymi w wyrysach, złożonych do akt ksiąg wieczystych, co oznacza, że biegły naruszył art. 87 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżący podtrzymali stanowiska wskazane i szczegółowo opisane w pismach z dnia 3 czerwca 2021 r. oraz 24 lipca 2021 r.

Rozpatrując sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim zważyło, że problematyka dotycząca rozgraniczenia nieruchomości uregulowana jest zarówno w Kodeksie cywilnym (postępowanie przed sądem) jak i w rozdziale 6 p.g.k. (postępowanie administracyjne). Zasadą jest pierwszeństwo wykorzystania trybu administracyjnego, z wyjątkiem sytuacji określonej w art. 36 p.g.k., który stanowi, iż: "Sąd, przed którym toczy się sprawa o własność lub o wydanie nieruchomości albo jej części, jest właściwy również do przeprowadzenia rozgraniczenia, jeżeli ustalenie przebiegu granic jest potrzebne do rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. W tym wypadku sąd w orzeczeniu zamieszcza również rozstrzygnięcie o rozgraniczeniu nieruchomości".

W toku prowadzonego postępowania odwoławczego, mając na uwadze przywołany wyżej art. 36 p.g.k., Kolegium wystąpiło (pismo z 15 listopada 2021 r.) do Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim I Wydział Cywilny z prośbą o udzielenie informacji w zakresie toczącego się przed Sądem postępowanie z powództwa G. K. i J. K. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie (sprawa sygn. akt [...]), a m.in. czy ww. sprawa została prawomocnie zakończona, czy też postępowanie przed Sądem zostało zawieszone na wniosek M. M. i P. J. M. do czasu rozstrzygnięcia postępowania administracyjnego. W odpowiedzi Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim I Wydział Cywilny w piśmie z dnia 25 listopada 2021 r. wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie na mocy postanowienia z 4 września 2020 r. zawieszono postępowanie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania administracyjnego z wniosku M. M. i J. M. o rozgraniczenie działek nr 305 i 306 w obrębie [...], wszczętego dnia 23 lipca 2020 r. postanowieniem Wójta Gminy Wola Krzysztoporska.

Wobec powyższych wyjaśnień Kolegium dokonując merytorycznego rozpoznania sprawy w pierwszej kolejności wskazało na treść art. 29 ust. 1 i 3 oraz art. 30 ust. 1 p.g.k.. Następnie organ podniósł, że w razie sporu, co do przebiegu linii granicznych, geodeta nakłania strony do zawarcia ugody. Ugoda zawarta przed geodetą posiada moc ugody sądowej (art. 31 ust. 1 i 4 p.g.k.).

Organ II instancji ustalając w niniejszej sprawie stan faktyczny wskazał, że okolicznością bezsporną jest fakt, że w toku postępowania wyjaśniającego, po przeprowadzeniu czynności biegłego, wyznaczono stronom nowy termin ustalenia przebiegu granic na 20 listopada 2020 r. Protokół graniczny z dnia 6 listopada 2020 r. został podpisany przez wszystkich współwłaścicieli rozgraniczanych nieruchomości. Z treści protokołu granicznego z dnia 20 listopada 2020 r. z czynności ustalenia przebiegu granic pomiędzy ww. nieruchomościami, wynika natomiast, że na czynnościach stawili się: M. M. współwłaścicielka działki nr 305 oraz G. K. i J. K. - współwłaściciele działki nr 306. Nie stawił się natomiast J. M. M. M. oświadczyła, że dla niej obowiązujące granice są z operatu założenia ewidencji gruntów nr 210/11/20/1963, natomiast G. i J. K. oświadczyli, że dla nich obowiązującą granicą jest granica wskazana w dokumentacji odnowienia ewidencji gruntów nr 210.11-409/1988. Pomimo nakłaniania stron nie doszło do zawarcia ugody. Sporządzono szkic graficzny, na którym kolorem niebieskim zaznaczono przebieg granicy według operatu podstawowego P. 1010.1963.493 (punkt nr 13S i 18S w linii prostej), kolorem zielonym przebieg granicy według operatu odnowienia ewidencji gruntów P.1010.1988.546 (punkt nr 10ODN i 50DN w linii prostej). Organ II instancji ustalił, że w dodatkowych uwagach wskazano, że "Pani M. M. oświadczyła, że nie podpisze protokołu granicznego po czym oddaliła się od Nas i powiedziała, że chce sprawy w Sądzie". Ponadto: "Pan J. M. o terminie 20.11.2020 r. był powiadomiony i termin ten akceptował podczas pierwszego spotkania w dniu 06.11.2020 roku". Protokół został podpisany przez G. i J. K.

Organ II instancji stwierdził, że akta sprawy, w tym w szczególności dokumentacja z rozgraniczenia nieruchomości, opracowana przez upoważnionego geodetę, wskazuje, że granice ww. nieruchomości są sporne. Do protokołu granicznego strony złożyły oświadczenia o różnym przebiegu granicy między działkami nr 305 i 306.

Kolegium wskazując następnie na treść art. 33 ust. 1 p.g.k., art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 31 ust. 4 p.g.k. oraz art. 34 ust. 1 i ust. 2 p.g.k., uznało, że zgromadzona dokumentacja z rozgraniczenia nieruchomości potwierdza zasadność umorzenia wszczętego postępowania rozgraniczeniowego na podstawie art. 34 ust. 1 i ust. 2 p.g.k. Według przepisów rozdziału 6 p.g.k., właściwy organ może wydać decyzję o rozgraniczeniu tylko w sytuacjach, gdy przebieg granicy można ustalić na podstawie dokumentów wymienionych w art. 31 ust. 2 p.g.k. lub zgodnych oświadczeń stron. Gdy między stronami istnieje spór co do przebiegu linii granicznych, a równocześnie nie ma podstaw do wydania merytorycznej decyzji o zatwierdzeniu granic, to wówczas organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania i przekazaniu z urzędu sprawy sądowi na podstawie art. 34 ust. 1 i ust. 2 p.g.k. Decyzja wydana na podstawie art. 34 ust. 2 p.g.k. nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, a jedynie kończy bieg postępowania administracyjnego w sprawie rozgraniczenia nieruchomości. Organ powołując dalej wybrane orzecznictwo sądowoadministracyjne wyjaśnił, że jeżeli nie ma właściwych dokumentów pozwalających na jednoznaczne określenie granicy, a stanowiska stron co do przebiegu granicy są sprzeczne, to organ administracyjny nie ma kompetencji do dokonania rozgraniczenia nieruchomości. Taka też sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie. W związku z powyższym organ uznał, iż nie ma podstaw do wydania decyzji o rozgraniczeniu, a zachodzą przesłanki do wydania decyzji o umorzeniu postępowania i przekazaniu sprawy z urzędu do rozpatrzenia sądowi (art. 34 ust. 2 p.g.k.).

Organ II instancji odnosząc się dalej do zarzutów skarżących stwierdził, iż w istocie sprowadzają się one do polemiki z geodetą w zakresie czynności przez niego podejmowanych w postępowaniu rozgraniczeniowym i były one podnoszone już w trakcie toczącego się postępowania przed organem I instancji (pismo z dnia 3 czerwca 2021 r. i pismo z dnia 24 lipca 2021 r.). Z akt sprawy wynika, iż wyjaśnienia geodety w zakresie podnoszonym w piśmie z dnia 3 czerwca 2021 r. zostały przekazane skarżącym przy piśmie z dnia 15 lipca 2021 r. (data doręczenia 19 lipca 2021 r.). Natomiast w zakresie uwag zawartych w piśmie z dnia 24 lipca 2021 r. geodeta udzielił wyjaśnień w piśmie z dnia 11 sierpnia 2021 r. Z akt sprawy wynika także, iż pismem z 26 sierpnia 2021 r. organ I instancji zawiadomił strony postępowania o możliwości zapoznania się z dokumentacją zgromadzoną w sprawie oraz wypowiedzenia się w przedmiotowej sprawie. Organ poinformował również, na podstawie art. 79a k.p.a., iż nie ma podstaw do wydania decyzji w trybie art. 33 ust. 1 p.g.k. Zawiadomienie zostało doręczone stronom w dniach 27 i 30 sierpnia 2021 r. Z akt sprawy nie wynika, żeby strony skorzystały z przysługującego im uprawnienia.

W ocenie Kolegium zgromadzony w sprawie materiał dowodowy bezspornie wskazuje na spór graniczny pomiędzy właścicielami działek nr 305 i 306 w obrębie [...], a jednocześnie materiał dowodowy nie dawał podstawy do wydania decyzji rozgraniczeniowej na podstawie art. 33 ust. 1 p.g.k.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, M. M. i J. M. zaskarżyli powyższą decyzję w całości, wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy Wola Krzysztoporska oraz zasądzenie zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzyli zarzuty podniesione w odwołaniu. Wskazali, że biegły geodeta w przedmiotowej opinii bezpodstawnie pominął operat techniczny z roku 2019, dotyczący wyznaczenia punktów granicznych między nieruchomościami nr 305 oraz 306, uznając że zawiera on błędy metodologiczne. Podnieśli, że rzeczony operat został sprawdzony przez właściwy organ, a następnie został włączony bez zastrzeżeń do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. W przedmiotowej opinii biegły powołuje się także na wyrysy z map ewidencyjnych zgromadzone w aktach ksiąg wieczystych. Tymczasem skarżący wskazali, że podstawę wyznaczenia przebiegu granic zgodnie z § 5 pkt 1 Rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości, stanowią dokumenty geodezyjne zawierające dane liczbowe. W drugiej kolejności w przypadku braku wyżej wskazanych są to mapy i plany obejmujące granice albo inne elementy pozwalające na odtworzenie lub analizę przebiegu granic (w przepisie wymieniono min. mapy ewidencyjne), o ile zostały przyjęte do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Skarżący ponownie odwołali się do art. 21 ust. 1 p.g.k. oraz art. 26 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, wskazując na wyższość danych w ewidencji gruntów nad danymi zawartymi w księgach wieczystych.

M. M. i J. M. podnieśli, iż rozpoczęli samodzielną kwerendę dostępnej dokumentacji w zakresie przebiegu granic. W Powiatowym Ośrodku Geodezji i Kartografii w Piotrkowie Trybunalskim został odnaleziony dokument dokumentu - fragment korespondencji kierownika robót geodezyjnych oraz osoby kontrolującej ze strony Organu geodezyjnego, stanowiącej integralną część operatu technicznego nr P. 1010.1988.546 (210.11-409/1988), wykonanego w związku ze zmianą biegu rzeki Bogdanki. Z owej korespondencji wynika, że celem sporządzenia operatu z 1988 r. było jedynie ustalenie biegu rzeki Bogdanki, tylko granice rzeki ulec miały aktualizacji w wyniku tych prac. Kierownik robót expressis verbis wskazał na rozbieżności w przebiegu granic pomiędzy poszczególnymi nieruchomościami położonymi przy rzece, w odpowiedzi Organ nakazał utrzymanie granic działek według stanu ewidencji gruntów (tj. wg operatu podstawowego z 1963 r.), natomiast przebieg granic rzeki Bogdanki przyjąć zgodnie z nowym pomiarem. Uwierzytelniona kopia przedmiotowego dokumentu została zgłoszona jako wniosek dowodowy w postępowaniu dowodowym prowadzonym przez Wójta Gminy Wola Krzysztoporska.

Zdaniem skarżących, organy nie odniosły do ich wniosku dowodowego. Jedynie organ pierwszej instancji w piśmie z dnia 26 sierpnia 2021 r. wskazał, iż dowód był analizowany przez biegłego. W ocenie skarżących organ dopuścił się naruszenia art. 30 p.g.k. oraz art. 77 k.p.a., bowiem postępowanie dowodowe prowadzone jest w postępowaniu rozgraniczeniowym przez Wójta, a nie biegłego geodetę. Co do wniosku dowodowego organ ten nie zajął stanowiska, jak również pominął ten kluczowy w sprawie dowód. Skarżący podnieśli, że mimo wydania przez biegłego budzącej obiektywne zastrzeżenia, wydanej w oparciu o niepełny dostępny materiał państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego opinii biegłego, Wójt Gminy Wola Krzysztoporska pozytywnie ocenił prawidłowości wykonania czynności ustalenia przebiegu granic nieruchomości przez upoważnionego geodetę oraz zgodności sporządzonych dokumentów z przepisami, czym w ocenie skarżących naruszył art. 33 ust. 2 pkt 1 p.g.k. Prawidłowo zebrany materiał dowodowy w przedmiotowej sprawie skutkowałby z całą pewnością wydaniem decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwana dalej "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a do jego wniosku przychylili się skarżący oraz uczestnicy postępowania, zaistniały przesłanki do zastosowania przywołanej regulacji. Jak stanowi art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala art. 151 p.p.s.a.

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę w oparciu o wyżej przywołane kryteria sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Zaskarżone orzeczenie odpowiada bowiem przepisom prawa.

Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 17 grudnia 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Wola Krzysztoporska z 21 września 2021 r. w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy nieruchomością położoną w obrębie [...], gm. [...], oznaczoną w ewidencji gruntów nr działki 305, stanowiącej własność M. i J. M. z nieruchomością oznaczoną nr działki 306, stanowiącą własność G. i J. K.

Materialnoprawną podstawą ww. rozstrzygnięć stanowił 34 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tj. Dz. U. z 2021 r. poz.1990 ze zm., dalej: p.g.k.).

Zgodnie z ust. 1 ww. przepisu, jeżeli w razie sporu co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1, upoważniony geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta). Natomiast w myśl ust. 2 art. 34 p.g.k., organ, o którym mowa w ust. 1, umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi.

Powołana wyżej regulacja prowadzi do wniosku, że ustawodawca w ustawie - Prawo geodezyjne i kartograficzne przyjął koncepcję administracyjno-sądowego postępowania w sprawie rozgraniczania nieruchomości, przy czym etap postępowania przed organami administracji jest etapem niejako wstępnym, który w gruncie rzeczy zależy w przeważającym stopniu od zewnętrznego podmiotu (podmiotu spoza administracji), tj. upoważnionego geodety. W prawie geodezyjnym i kartograficznym zostały ściśle określone sytuacje, gdy ustalenie granicy (a więc rozstrzygnięcie co do meritum sprawy) jest możliwe już w toku postępowania administracyjnego, zgodnie z art. 33 ust. 1 tej ustawy. Merytoryczną decyzję administracyjną zatwierdzającą granice organ administracji może wydać w okolicznościach przewidzianych tym przepisem, w przeciwnym zaś wypadku kończy administracyjne postępowanie rozgraniczeniowe umorzeniem i przekazuje z urzędu sprawę do rozpatrzenia sądowi powszechnemu. Sprawa zatem zostaje jedynie formalnie zakończona przed organem administracji, natomiast co do istoty sprawy (rozgraniczenia) ma się wypowiedzieć w formie stosownego orzeczenia sąd.

Zgodnie ze wspomnianym art. 33 ust. 1 p.g.k., wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron.

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, co wprost zresztą wynika z zawartości akt administracyjnych, że między właścicielami nieruchomości, tj. stroną skarżącą oraz G. K. i J. K., nie doszło do zawarcia ugody. Brak jest też zgodnego oświadczenia stron co do przebiegu granicy między spornymi działkami, a jednocześnie na ustalenie między nimi granicy nie pozwalał zebrany w sprawie materiał dowodowy, który nie pozwalał na jednoznaczne określenie granic wobec istniejących rozbieżności w dokumentacji, a stanowiska stron co do jej przebiegu są sprzeczne.

Przypomnieć należy, że w niniejszej sprawie w trakcie wykonywania czynności geodezyjnych uprawniony geodeta poddał analizie następujące materiały geodezyjne znajdujące się w PODGiK, tj.: operat podstawowy nr P.1010.1963.493 (210/11/20/1963) z założenia ewidencji gruntów w obr. [...] wykonany w latach 60, operat techniczny nr P.1010.1988.546 (210/11-409/1988) z odnowienia ewidencji gruntów w obr. [...] wykonany w 1988 r.; operat techniczny nr P.1010.2019.3366 wykonany w 2019 roku. Z kolei analiza stanu prawnego nieruchomości została przeprowadzona w oparciu o dane znajdujące się w Księgach wieczystych prowadzonych dla nieruchomości w Wydziale Ksiąg Wieczystych w Piotrkowie Trybunalskim.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy skarżący J. i M. M. w trakcie czynności geodezyjnych oświadczyli, że według nich przebieg granicy jest według operatu podstawowego z założenia ewidencji gruntów, natomiast właściciele działki nr 306 oświadczyli, że według nich przebieg granicy jest według operatu z odnowienia ewidencji gruntów.

W obecności zainteresowanych stron geodeta przedstawił przebieg granic według danych z operatu podstawowego (P.1010.1963.493), w oparciu o który została założona ewidencja gruntów na obrębie [...] i wydane akty własności ziemi, oraz wyznaczono przebieg granicy według operatu z odnowienia ewidencji gruntów (P.1010.1988.546), w oparciu, o dane którego są ujawnione powierzchnie i mapy w aktach Ksiąg Wieczystych.

Konkludując, wobec tak zarysowanego przedmiotu sporu, biegły w swojej opinii stwierdził, że przebieg granicy zaproponowany przez skarżących jest niezgodny z dokumentami ujawnionymi w aktach Ksiąg Wieczystych, gdzie ujawnione są powierzchnie oraz wyrysy z mapy ewidencyjnej z uwagami oraz z operatem z odnowienia ewidencji gruntów, gdzie zostały zmienione powierzchnie działek oraz numery działek. Biegły uznał ponadto, że przebieg granicy zaproponowany przez małż. K. jest zgodny z dokumentami ujawnionymi w aktach Ksiąg Wieczystych, stwierdzając, że linia graniczna pomiędzy działkami nr 305 i 306 powinna przebiegać według dokumentacji geodezyjnej z odnowienia ewidencji gruntów zaewidencjonowanej pod numerem P.1010.1988.546. Biegły wskazał jednocześnie uzasadnienie swojej opinii. Odniósł się również do wniesionych przez skarżących zastrzeżeń, w szczególności dotyczących braku uwzględnienia przez biegłego opracowania z 2019 r. wykonanego przez geodetę uprawnionego J. J.

W ocenie Sądu, organ dokonując oceny prawidłowości wykonania czynności geodezyjnych, słusznie uznał, że dokumentacja została sporządzona przez biegłego zgodnie z obowiązującymi przepisami i standardami, zaś geodeta prawidłowo wykonał czynności geodezyjne. Dokumentacja ta została włączona do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego za nr P.1010.2021.45 w dniu 4 stycznia 2021 r. Stanowisko strony skarżącej, kwestionujących wnioski biegłego oraz przedkładane przez nią dowody w toku postępowania administracyjnego, w żadnej mierze powyższego stanu nie zmieniają. Dowodzą one tylko istnienia niejasności, których w postępowaniu administracyjnym nie można było usunąć. Co więcej, strona skarżąca w znacznej mierze opiera swoje stanowisko w sprawie na ustaleniach poczynionych na podstawie ustaleń geodety J. J., przy czym nie dostrzega, że ustalenia te zostały zakwestionowane przez biegłego w toku kontrolowanego postępowania rozgraniczeniowego, co samo w sobie wskazuje na istnienie sporu granicznego i potrzebę wydania kolejnej opinii, na co zresztą wskazują sami skarżący w zastrzeżeniach złożonych w piśmie z 3 czerwca 2021 r. (k. 36 akt administracyjnych), w których wprost wnieśli o możliwość powołania innego biegłego.

W powyższych okolicznościach bez znaczenia dla sprawy należało uznać dowody przedstawione przez stronę skarżącą w toku postępowania w postaci uwierzytelnionej kopii fragmentu korespondencji kierownika robót geodezyjnych oraz osoby kontrolującej ze strony organu geodezyjnego, stanowiącej integralną część operatu technicznego nr P.1010.1988.546 wykonanego w związku ze zmianą brzegu rzeki Bogdanki, na okoliczność ustalenia prawidłowego przebiegu granicy między działkami.

Przede wszystkim należy zauważyć, że strona skarżąca z przedkładanych dokumentów wywodzi okoliczności mające przemawiać za jej stanowiskiem, podczas gdy druga strona sporu, swoje racje opiera na stanowisku biegłego, iż obowiązującą granicą jest granica wskazana w dokumentacji z odnowienia ewidencji gruntów, kwestionując jednak ocenę biegłego w części, w jakiej przyjął on, iż granica przebiega po ścianie budynku G. i J. K., wnosząc o uzupełnienie opinii, podnosząc, że ich poprzednicy prawni posiadali w/w część działki nr 305 ponad 30 lat, tym samym nabyli własność w/w części nieruchomości w drodze zasiedzenia, tymczasem biegły przyjął zupełnie inne rozwiązania, które ich nie satysfakcjonują.

Jak wynika przy tym z opinii biegłego (k. 32 – opinii) wszystkie dane geodezyjne oraz dokumenty znalezione w PODGiK w Piotrkowie Trybunalskim oraz Wydziale Ksiąg Wieczystych były przedmiotem oceny biegłego w postępowaniu rozgraniczeniowym, który stwierdził, że mogą one służyć do ustalenia przebiegu granic nieruchomości. Natomiast z powodu sprzeczności dowodów oraz wyniku analizy akt KW [...] i [...] oraz dokumentacji technicznej znajdującej się w PODGiK w Piotrkowie Trybunalskim postanowiono o odtworzeniu granicy pomiędzy działką nr 238a a 239 (stare nr) według operatu z założenia ewidencji gruntów (gdyż w powiązaniu z tą dokumentacją wydano akty własności ziemi) oraz wyznaczeniu przebiegi granicy pomiędzy działką nr 305 i 306 zgodnie z materiałami geodezyjnymi ujawnionymi w operacie z odnowienia ewidencji gruntów (gdyż następnie ta dokumentacja w postaci wyrysów i wypisów z ewidencji gruntów jest ujawniona w KW). Natomiast opracowania geodezyjnego z wyznaczenia punktów granicznych ujawnionych uprzednio w ewidencji gruntów i budynków zaewidencjonowanego pod nr P.1010.2019.3366, nie wzięto pod uwagę w związku z błędnymi założeniami przez wykonawcę pracy geodezyjnej geodetę uprawnionego J. J., który połączył dane z operatu podstawowego z operatem z odnowienia ewidencji gruntów, gdzie zmienił się przebieg granicy pomiędzy spornymi działkami nr 305 i 306. Biegły odnosząc się w kolejnym piśmie z 11 sierpnia 2021 r. do zastrzeżeń strony skarżącej wyjaśnił także, że okoliczność przyjęcia dokumentacji J. J. do zasobu nie mogła odnieść zamierzonego skutku, albowiem dokumentacja wykonana z niniejszego rozgraniczenia jako dokumentacja techniczna również jest przyjęta do zasobu pod nr P.1010.2021.45.

W tym zasadniczym zatem zakresie, kwestie sporne pozostają nierozstrzygnięte, a ponadto w świetle opinii biegłego nie było możliwe ich rozwiązanie na etapie administracyjnego prowadzenia sprawy.

Wskazać należy, że istota rozwiązania przyjętego na gruncie powołanych dotychczas przepisów ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, sprowadza się do tego, że ustalenie granic nieruchomości w postępowaniu rozgraniczeniowym jest możliwe wyłącznie wówczas, gdy strony tego postępowania złożyły w tym zakresie zgodne oświadczenie (co w rozpoznawanym przypadku nie miało miejsca) albo ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów. Dodać jednak trzeba, że zgromadzony materiał dowodowy musi w sposób jednoznaczny i niewątpliwy pozwalać na ustalenie granicy nieruchomości, bowiem tylko wówczas w należyty sposób chronione jest prawo własności właścicieli działek, których sprawa dotyczy. Z tego powodu wszelkie rozbieżności i wątpliwości muszą skutkować tym, że wydanie decyzji o rozgraniczeniu w trybie art. 33 ust. 1 p.g.k. staje się niedopuszczalne, gdyż wobec niejasności stanu faktycznego sprawy decyzja taka mogłaby istotnie godzić w ww. prawo. Dla zapewnienia jego lepszej i pełniejszej ochrony ustawodawca przewidział zatem rozwiązanie obligujące organ do umorzenia w tego rodzaju okolicznościach postępowania rozgraniczeniowego i przeniesienia sporu granicznego na grunt postępowania przed sądem powszechnym, w którym to strony sporu mogą w pełniejszym zakresie dowodzić swoich racji, m.in. poprzez szersze możliwości przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, choćby na skutek powołania dodatkowych biegłych, których opinie mogą przyczynić się do wyjaśnienia wszelkich wątpliwości co do przebiegu granicy między spornymi nieruchomościami. Nie można więc wykluczyć, że przeprowadzone przed sądem powszechnym postępowanie potwierdzi stanowisko strony skarżącej, co było niemożliwe z uwagi na ograniczenia wynikające z charakteru postępowania rozgraniczeniowego prowadzonego przez organy administracji, które wymaga jednoznacznych danych, aby mogło się ono zakończyć merytorycznym rozstrzygnięciem. Tymczasem w warunkach sprawy nie ulega wątpliwości, że dokumentacja geodezyjna zawiera sprzeczne ze sobą dane, dlatego w rezultacie nie było możliwości jednoznacznego ustalenia na jej podstawie granicy pomiędzy działkami o nr ewid. 305 i o nr ewid. 306 w obrębie [...], gm. [...].

W tych warunkach nie ulega wątpliwości, że nie było faktycznych, a co za tym idzie także prawnych podstaw do wydania przez organ merytorycznej decyzji w zakresie rozgraniczenia, a jedynym możliwym i rozsądnym rozwiązaniem było skierowanie sprawy na drogę postępowania przed sądem powszechnym. Nie tylko ze względu na możliwość zastosowania w nim szerszego wachlarza środków dowodowych.

Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, że gdy dokumentacja geodezyjna zawiera sprzeczne ze sobą dane, tak iż nie ma możliwości jednoznacznego ustalenia przebiegu granic na jej podstawie i sprzeczne są stanowiska zainteresowanych właścicieli nieruchomości co do przebiegu spornej granicy, organ zgodnie z art. 34 ust. 2 p.g.k. ma obowiązek wydania decyzji o umorzeniu postępowania i przekazaniu sprawy z urzędu do rozpatrzenia sądowi. Umorzenie postępowania administracyjnego o rozgraniczeniu i przekazaniu sprawy sądowi na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy z 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne nie ma więc charakteru decyzji uznaniowej. Inaczej rzecz ujmując, administracyjne rozgraniczenie nieruchomości może mieć miejsce wtedy, gdy znane są i niekwestionowane znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej, ale w przypadku, gdy brakuje tych danych lub są one niewystarczające bądź sprzeczne, a przebiegu granicy nie ustala się na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub jednej strony, gdy druga strona w toku postępowania oświadczenia nie składa i nie kwestionuje przebiegu granicy, wówczas konieczne jest umorzenie postępowania rozgraniczeniowego i przekazanie sprawy do rozpatrzenia sądowi powszechnemu (por. wyrok WSA w Białymstoku z 19 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Bk 846/12 oraz z dnia 29 stycznia 2019 r. II SA/Bk 727/18; wyrok WSA w Opolu z 9 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Op 195/19; wyrok WSA w Krakowie z 6 lutego 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 578/17 – CBOSA).

Wobec wskazanych okoliczności faktycznych sprawy, zdaniem Sądu, nie było podstaw do zastosowania przez organy art. 33 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, a zatem przepisu tego nie naruszono. W konsekwencji zastosowanie w sprawie art. 34 ust. 1 ustawy należało uznać za w pełni usprawiedliwione, dlatego podnoszone w tym zakresie zarzuty skargi są chybione.

Mając powyższe na uwadze, Sąd nie dopatrzył się zarzutów, o których mowa w skardze. Zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na rozstrzygnięcie sprawy w sposób, jaki uczynił to organ I instancji i utrzymany w mocy zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim. Wszystkie okoliczności sprawy zostały wyjaśnione w sposób wystarczający i należycie omówione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Ponadto, działając z urzędu na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się innych, niewskazanych skargą naruszeń prawa materialnego czy procesowego mogących mieć wpływ na wynik sprawy, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę w niniejszej sprawie oddalił.

R.T-M.