Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1431/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3,3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1431/08 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 stycznia 2009r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), Asesor: WSA Maja Chodacka, Asesor: WSA Inga Gołowska, Protokolant: Małgorzata Celińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2009r., sprawy ze skargi M. D., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 12 sierpnia 2008r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

W dniu [...] maja 2008 r. do Inspektoratu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w G. wpłynął wniosek M. D. o umorzenie zaległości składkowych od 1999 r. wraz z odsetkami, umotywowany powierzeniem obcej osobie własnych obowiązków płatniczych w związku z nieznajomością prawa, złym stanem zdrowia oraz trudną sytuacją materialną.

Decyzją z dnia [...] znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddział w N., odmówił umorzenia należności.

W dniu [...] czerwca 2008 r. wpłynął wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zadłużenia, uzasadniony trudną sytuacją finansową i zdrowotną Wnioskodawcy i wszystkich członków jego rodziny oraz brakiem możliwości podjęcia pracy i pozyskania dochodu. Ponadto zaznaczono , iż co prawda rodzina Wnioskodawcy nie poniosła żadnych strat w wyniku klęski żywiołowej niemniej jednak rodzice , u których mieszka Wnioskodawca ponieśli szkodę - na skutek wichury został zniszczony dach .

Decyzją z dnia 12 .08.2008 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń społecznych utrzymał w mocy decyzje organu pierwszej instancji .

W decyzji przyjęto, iż umorzenie należności z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty, jest możliwe wyłącznie po spełnieniu przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Dz. U. Nr 11 z 2007r. póz. 74 z późn. zm.) zwana dalej u.s.u.s. jest możliwe w przypadku ich całkowitej nieściągalności która zachodzi po spełnieniu określonych w ustawie warunków .

Z ustaleń organu wynikało , iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w G., prowadzący postępowanie egzekucyjne wszczęte na wniosek Oddziału ZUS w N., po stwierdzeniu, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, na mocy postanowienia z dnia [...], znak: [...] umorzył prowadzone przeciwko M. D. postępowanie egzekucyjne. Uwzględniając przy tym również fakt, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, przyjęto że zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności. Zdaniem organu na obecnym etapie, podjęcie przez ZUS decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek byłoby działaniem przedwczesnym. Zasadne jest bowiem stwierdzenie, że w przyszłości z pewnością wnioskodawca będzie się ubiegał o przyznanie świadczenia emerytalnego, tak więc umorzenie należności za okres prowadzenia przez niego działalności gospodarczej spowoduje, że okres ten nie będzie wliczany do okresu ubezpieczenia.

Cytowane wyżej przepisy zdaniem Prezesa nie nakazują organowi wydającemu decyzję umarzania należności wtedy, gdy zaistniały wymienione w nich przesłanki, a jedynie umożliwiają - w ramach uznania administracyjnego - podjęcia korzystnej dla zobowiązanego decyzji, jeżeli organ uzna, że okoliczności przedstawione przez zobowiązanego i wynikające z akt sprawy uzasadniają celowość umorzenia i nie są sprzeczne z interesem finansów ubezpieczeń społecznych.

Prezes ZUS ocenił również sytuacje M. D. w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s.,, oraz wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b przedmiotowej ustawy, rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, póz. 1365), zgodnie z którymi należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach;

gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych,

poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogło by pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Prezes ZUSu przyjął , iż argumentacja Wnioskodawcy odnośnie powierzenia obcej osobie swoich obowiązków płatniczych i oszustwa nie może stanowić podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, bowiem zgodnie z obowiązującymi przepisami, za prawidłowe i terminowe opłacanie składek odpowiada płatnik składek.

Za organem pierwszej instancji ustalono również , że niewątpliwie niekorzystny wpływ na obecną sytuację finansową mają problemy zdrowotne Wnioskodawcy i członków jego rodziny. Podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności, takie jak: zły stan zdrowia i przewlekła choroba w rodzinie, stwierdzenia odnośnie niemożności podjęcia pracy fizycznej w związku z chorobą, otrzymanie pomocy z OPS, nie ponoszenie żadnych opłat, opłacanie ubezpieczenia przez mamę, nadal nie przemawiają za zmianą poprzedniego rozstrzygnięcia. Okoliczności te były dotychczas znane i przyjęte w postępowaniu. Przedstawione dodatkowe argumenty w sprawie choroby rodziców i związane z tym wydatki na leki, również nie przemawiają za umorzeniem zadłużenia. Rodzice nie wymagają stałej opieki ze strony osób trzecich. Natomiast choroba dzieci, problemy w nauce córki podane w informacji Oddziału Przedszkolnego w R. nie mają wpływu na zmianę decyzji organu pierwszej instancji. Argumenty te zdaniem organu nie są bowiem przeszkodą do podjęcia przez Wnioskodawcę pracy zarobkowej. Nie przedstawiono bowiem orzeczenia o niezdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy. W o cenie organu wnioskodawca posiada potencjalne możliwości zarobkowania i uzyskiwania stałych dochodów, tym bardziej, iż od dnia [...] maja 2006 r. do nadal figuruje jako osoba zgłoszona do ubezpieczeń społecznych przez płatnika PPHU Wyrób Galanterii Drzewnej

A. B. z tytułu wykonywania umowy agencyjnej.

W decyzji podkreślono , iż Zainteresowany jest osobą młodą, zdolną do pracy, a trudna sytuacja materialna jest tylko i wyłącznie spowodowana brakiem stałej pracy. Jest to więc okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim własnym zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej. Argument w sprawie choroby żony również nie przemawia za umorzeniem zadłużenia.

Jak wynika z przedłożonego zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w G. M. D. jest zarejestrowana jako bezrobotna, a więc zgłasza gotowość do podjęcia pracy. Zatem sytuacja finansowa rodziny w przyszłości może również ulec zmianie, kiedy żona podejmie pracę zarobkową.

Zdaniem Prezesa aby przyjąć argumenty Wnioskodawcy, jako uzasadniające umorzenie należności, trudna sytuacja finansowa i materialna musi mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu i nie wykazywać tendencji do poprawy, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca. Dlatego też według organu umorzenie należności na obecnym etapie sprawy byłoby działaniem przedwczesnym, skutkującym pokrzywdzeniem innych ubezpieczonych, których świadczenia finansowane są z bieżąco opłacanych składek, a także mogłoby mieć niekorzystny wpływ na przyszłe prawo do świadczeń emerytalne - rentowych i ich wysokość. Również szkody poniesione przez rodziców wskutek wichury i wydatki na pokrycie blachą zniszczonego dachu oraz utrata krowy nie mają wpływu na zmianę decyzji. Każdy ponosi wydatki w większym lub mniejszym stopniu, w zależności od sytuacji w jakiej się znajduje. Zwrócono również uwagę na możliwość spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu, co złagodzi tym samym skutki obciążenia finansowego z tego tytułu.

Ustalono również, iż Wnioskodawca wraz z rodziną jest na utrzymaniu rodziców; którzy płacą za jedzenie, mieszkanie, pokrywają w całości stałe miesięczne wydatki, oraz składki na ubezpieczenie w KRUS.

Na to rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący wnosi o uwzględnienie jego trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej . Zaznacza , iż razem z córką jest chory i koszty leczenia i opieki są drogie . Z racji choroby nie ma również szans na zatrudnienie . Nadmienia również , iż nieopłacalnie składek było spowodowane nieznajomością przepisów prawa , zaufaniem do drugiej osoby oraz oszustwem tej osoby .

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji .

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stwierdzić należy, iż

wbrew zarzutom skargi decyzja ta nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Skarga nie zasługuje zatem na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007r. póz. 74 z późn. zm.) - u.s.u.s.,- należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4 tego artykułu. Artykuł 28 ust. 2 u.s.u.s. określa jednoznacznie, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który przewiduje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W takim przypadku należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Wytyczne, którymi powinien się kierować Zakład podejmując decyzję w tym zakresie, precyzuje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Przepis § 3 rozporządzenia stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanką umożliwiającą umorzenie należności jest także, w myśl powołanych przepisów, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie wyżej wymienionych przepisów , ma zastosowanie instytucja tzw. uznania administracyjnego. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.

Tym samym, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to, bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć ale nie musi . Kontrola ta obejmuje, zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

W związku z tym ustalenie przez ZUS , że istnieją przyczyny z art. 28 ust 3 i ust. 3a u.s.u.s., oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 07.2003 r. , które uzasadniałyby ewentualne umorzenie należności , stanowi konieczną przesłankę do rozważenia możliwości umorzenia , ale samo przez się nie zobowiązuje organu do wydania decyzji umarzającej należność z tytułu składek .

Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia ani też nie ma legitymacji do umorzenia należności w sytuacji, gdy organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek . Oznacza to , że uprawnione jest jedynie do rozpatrzenia sprawy i skontrolowania decyzji organu jak również postępowania, które doprowadziło do wydania decyzji pod względem legalności.

W szczególności kontroli podlega czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego , czy zebrano dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Sam wybór rozstrzygnięcia , dokonywany w kryteriach słuszności i celowości , pozostaje poza kontrolą Sądu Administracyjnego .

Sąd dokonując analizy akt sprawy stwierdził , iż zasadność umorzenia odsetek za zwłokę była rozważana przez ZUS , w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy , w świetle argumentów natury społeczno-gospodarczej, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności oraz argumentów podnoszonych przez skarżącego we wniosku o udzielenie ulgi.

Dokonując oceny sytuacji skarżącego ZUS wziął pod uwagę, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. wszelkie dokumenty złożone przez Stronę oraz wszelkie podniesione przez nią okoliczności. Uwzględnił sytuację materialną Skarżącego w kontekście możliwości podjęcia pracy. Zwrócono uwagę na fakt , iż Skarżący pomimo powoływania się na chorobę nie przedstawił orzeczenia o trwałej niezdolności do pracy. Uwzględnił młody wiek Skarżącego co jest okolicznością bardzo istotną w kontekście argumentacji organu o przedwczesności decyzji pozytywnej oraz jej skutkach na przyszłość . Wzięto również pod uwagę stan majątkowy Zainteresowanego, a na podstawie złożonej do akt sprawy dokumentacji medycznej organ wziął również pod uwagę stan zdrowia dziecka i ewentualną konieczność opieki na nim. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów organ odniósł się w zaskarżonej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w świetle przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w z art. 28 ust 3 i ust. 3a u.s.u.s., oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ - wskazując na przedwczesny charakter ewentualnej decyzji pozytywnej - dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski należy powiedzieć, iż brak jest ustawowych przesłanek do uwzględnienia skargi, w związku z czym należało ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).