Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 348/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 6 pkt 10 i pkt 14, art. 8 ust. 1, art. 102 ust. 1, art. 107 ust. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 20 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), , Protokolant Referent stażysta Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2018 roku sprawy ze skargi Ż. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego na żywność oddala skargę. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania Ż. K. od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. znak: [...] z dnia [...] odmawiającej przyznania świadczenia pieniężnego na żywność w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" 2014-2020, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 3 ust. 4, art. 7 pkt 4, art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 11 ust. 2, art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm., dalej u.p.s.), uchwały Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (M.P. z 2015 r., poz. 821), uchwały Rady Gminy Z. z dnia [...] Nr [...], w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania nieodpłatnej pomocy w zakresie dożywiania w ramach wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (Dziennik Urzędowy Województwa [...] z dnia [...], poz. [...]), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 2 grudnia 2017 r. Ż. K. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o przyznanie zasiłku okresowego na zakup żywności i odzieży, zasiłku celowego na zakup lekarstw, żywności, opału i opłat oraz zasiłku celowego w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. w dniu [...] wydał decyzją znak: [...], odmawiającą wnioskodawczyni przyznania świadczenia pieniężnego na żywność w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" 2014-2020.

Od powyższej decyzji Ż. K. złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji przez uwzględnienie odwołania w całości i przyznanie wnioskowanego świadczenia, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Z. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. błędne ustalenia faktyczne w postaci przyjęcia, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodziną,

2. brak ustaleń, że dochód osiągany przez skarżącą przekracza kryterium ustawowe.

W uzasadnieniu odwołania strona podniosła, iż w zaskarżonej decyzji organ bezpodstawnie stwierdził, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z matką K. K. i synem O. H. Powyższe rozważania poczyniono pomimo oświadczeń odwołującej, że gospodaruje samodzielnie. Autorka odwołania wskazała ponadto, że po zakończeniu studiów utraciła dochody w postaci stypendium socjalnego oraz alimentów, co było powodem narastającego konfliktu z matką. Ze swoim dzieckiem ma ograniczony kontakt. Jej matka K. K., jako rodzina zastępcza dla jej syna, wykonuje wszystkie podstawowe czynności związane z wychowaniem dziecka. W dalszej części odwołania Ż. K. podała, że utrzymuje się samodzielnie z pomocy udzielanej przez brata, gospodaruje pieniędzmi, robi zakupy, przygotowuje posiłki, dba o czystość. Nie korzysta z pomocy pozostałych członków rodziny, którzy gospodarują oddzielnie. Zaznaczyła również, iż zobowiązana jest do świadczeń alimentacyjnych wobec syna w kwocie 50,00 zł miesięcznie. Zarzuciła organowi pomocowemu poprzestanie jedynie na ustaleniu, że korzysta z tych samym pomieszczeń co rodzina, nie biorąc pod uwagę, że strona nie uczestniczy i nie współpracuje w codziennym załatwianiu spraw związanych z prowadzeniem domu. Ograniczając się do powyższych ustaleń GOPS w Z. nie wskazał, czy dochód osiągany przez wnioskodawczynię przekracza ustawowy próg, co jest również naruszeniem zasady dostatecznego wyjaśnienia sprawy. Odwołująca wskazała ponadto, iż obecnie jest w zagrożonej ciąży, co wymaga zakupu odpowiednich lekarstw, odpoczynku oraz specjalnego żywienia. Z powodu ciąży nie może podjąć zatrudnienia. Ponadto, wobec uprawomocnienia w dniu 13 grudnia 2017 r. postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] lipca 2016 r., sygn. akt [...], matka skarżącej przestała być rodziną zastępczą dla jej syna O. H. i skarżąca przejęła opiekę nad synem.

W toku prowadzonego postępowania odwoławczego Kolegium wyjaśniło, że uchwałą nr 221 z dnia 10 grudnia 2013 r. (M.P. z 2015 r., poz. 821) Rada Ministrów na lata 2014 - 2020 ustanowiła wieloletni program wspierania finansowego gmin w realizacji zadania dożywiania dzieci i zapewnienia posiłku osobom tego pozbawionym "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", stanowiący załącznik do uchwały. Celem programu jest ograniczenie zjawiska niedożywienia dzieci i młodzieży z rodzin o niskich dochodach lub znajdujących się w trudnej sytuacji, ze szczególnym uwzględnieniem uczniów z terenów objętych wysokim poziomem bezrobocia i ze środowisk wiejskich oraz osób dorosłych, w szczególności osób samotnych, w podeszłym wieku, chorych lub osób niepełnosprawnych.

W myśl pkt V.1 załącznika do uchwały w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020, gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy. Świadczenie w ramach programu przyznawane jest osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 17 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności osobom [samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym, w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.

Przytaczając treść art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 1 i 4, art. 107 ust. 1, 4a i 5 u.p.s. oraz § 2 ust. 3-5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. poz. 712) organ odwoławczy wyjaśnił, iż w dniu 4 października 2017 r. pracownik socjalny Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni, a w dniu 11 grudnia 2017 r. - jego aktualizację. Podczas w/w wywiadu ustalono, że Ż. K. (lat 26) mieszka wspólnie z ojcem M. K. (lat 51), matką K. K. (lat 47) oraz swoim synem O. H. (lat 10), dla którego babka stanowi rodzinę zastępczą. Rodzina zajmuje 3-izbowe mieszkanie lokatorskie, w którym głównym lokatorem jest M. K. Lokal wyposażony jest w niezbędny sprzęt gospodarstwa domowego. Odwołująca nie pokrywa żadnych opłat związanych z zajmowanym mieszkaniem. Jak wynika z treści wywiadu, w rodzinie nie występują konflikty ani problemy opiekuńczo - wychowawcze z dzieckiem. Podczas przeprowadzania wywiadu zainteresowana oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej ojciec oraz matka (wraz z wnukiem, tj. synem skarżącej) oświadczyli, że wszyscy prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Według twierdzeń wnioskodawczyni, po ukończeniu studiów nie otrzymuje ona świadczeń z funduszu alimentacyjnego i stypendium socjalnego, nie pracuje zawodowo, nie posiada gospodarstwa rolnego, nie pobiera renty i nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Wskazała także, że finansowo pomaga jej brat D. K., nie podała jednak formy i rozmiaru udzielanej pomocy. Jak oświadczyła, w listopadzie 2017 r. nie uzyskała żadnego dochodu. W ocenie pracownika socjalnego sporządzającego wywiad, zawartej w części VII kwestionariusza "Ocena sytuacji osoby lub rodziny i wnioski pracownika socjalnego", wszyscy w/w wymienieni członkowie rodziny gospodarują wspólnie. W/w wniosek oparto na ustaleniu, że wszyscy członkowie rodziny zamieszkują w jednym lokalu, korzystają ze wspólnej kuchni i innych wspólnych pomieszczeń. Ponadto rodzinę łączą więzi emocjonalne, a Ż. K. opiekuje się swoim synem O. H. W opinii pracownika socjalnego powyższe fakty zaprzeczają prowadzeniu przez członków rodziny odrębnego gospodarstwa domowego i przemawiają za uznaniem, że w/w osoby gospodarują wspólnie. W związku z koniecznością ustalenia faktycznej sytuacji dochodowej rodziny wnioskodawczyni, organ zwrócił się do jej rodziców o złożenie oświadczeń na okoliczność dochodów uzyskiwanych w listopadzie 2017 r. tj. w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku przez Ż. K. O ile M. K. w dniu 14 grudnia 2017 r. złożył stosowne oświadczenie, to K. K. w dniu 13 grudnia 2017 r. odmówiła "ujawnienia swoich danych". Wobec braku możliwości ustalenia dochodu osoby ubiegającej się o pomoc, a wobec tego stwierdzenia, czy zostało spełnione kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, organ pomocowy odmówił skarżącej przyznania określonej we wniosku pomocy.

Kolegium doszło do wniosku, że organ I instancji w sposób należyty wykazał, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem i rodzicami, tworząc rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s. Zgodnie z jego treścią, rodzinę stanowią osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W pierwszej organ odwoławczy zauważył, że sytuacja życiowa rodziny K. jest dobrze znana zarówno organowi I, jak i II instancji (rodzina objęta jest pomocą społeczną od 1990 r.). Nie budzi wątpliwości, że rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego. Poza oczywistym faktem wspólnego zamieszkiwania organ pomocy społecznej udowodnił także wystąpienie najważniejszego z elementów świadczących o wspólnych gospodarowaniu tj. istnienia więzi ekonomicznej pomiędzy członkami rodziny. Bez wątpienia świadczy o tym sytuacja finansowa odwołującej, która jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Brak dochodów świadczy o tym, że nie jest ona w stanie pokryć miesięcznych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych, a zatem, wbrew swoim twierdzeniom, cały czas pozostaje na utrzymaniu rodziców bądź jednego z nich. Wspólne gospodarowanie oznacza bowiem także niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą prowadzi się gospodarstwo domowe. O zależności ekonomicznej strony świadczy ponadto fakt, że nie partycypuje ona w żadnych kosztach utrzymania mieszkania, co potwierdza punkt 15 Części I wywiadu środowiskowego. Nie bez znaczenia w sprawie jest okoliczność, że rodzinę łączą więzi emocjonalne. Co prawda w odwołaniu od decyzji organu I instancji strona oświadczyła, że jest w konflikcie z matką. Kolegium jednak nie dało wiary jej twierdzeniom, skoro podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że w rodzinie nie występują konflikty (punkt 2 i 3 Części III wywiadu). Odwołująca podpisała w/w wywiad, nie kwestionując zawartych w nim ustaleń. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad swoim synem O. H. i egzekwuje na jego rzecz alimenty od komornika, trudno w tej sytuacji uznać, że ze swoim dzieckiem wspólnie nie gospodaruje. W świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego prawidłowa była zatem ocena organu, że warunki mieszkaniowe oraz zależność finansowa i emocjonalna istniejąca między odwołującą i jej rodzicami, bądź jednym z nich, wskazują na to, że członkowie rodziny prowadzą wspólne gospodarstwo domowe.

W przedstawionym stanie faktycznym sprawy organ I instancji miał prawo, a nawet obowiązek, wystąpić do wszystkich członków rodziny wspólnie zamieszkujących i gospodarujących, celem ustalenia ich sytuacji finansowej. Brak współpracy z organem pomocowym w ustaleniu aktualnej sytuacji dochodowej i materialnej rodziny wnioskodawczyni uniemożliwił ocenę wniosku strony w zakresie spełnienia przywoływanych powyżej przesłanek nabycia prawa do korzystania z pomocy społecznej, a w szczególności kryterium dochodowego. Postawa odwołującej, jak również jej matki, obligowała organ pomocowy do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia, zgodnie z dyspozycją art. 107 ust. 5 u.p.s. Należy zauważyć, że w zaskarżonym rozstrzygnięciu organ I instancji nie powołał w/w przepisu, nie miało to jednak wpływu na wynik sprawy, skoro oczywistym jest, że w niniejszej sprawie powołany przepis miał zastosowanie.

Kolegium podkreśliło, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej nie może oczekiwać, że właściwe w tym zakresie organy będą odstępowały od stosowania obowiązujących przepisów, obligujących w szczególności do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Regulacje dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej umożliwiają między innymi weryfikację sytuacji wnioskodawców pod kątem spełnienia kryteriów przyznania pomocy i ustalenia rodzaju i rozmiaru świadczeń. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kluczowym było ustalenie sytuacji dochodowej i materialnej wszystkich członków rodziny wspólnie gospodarujących z Ż. K., w szczególności dochodów matki wnioskodawczyni. Korzystanie ze świadczeń z pomocy społecznej, finansowanej ze środków publicznych, nakłada na osobę i rodzinę ubiegającą się o te świadczenia obowiązek wyrażenia zgody na podanie danych dotyczących osiąganych dochodów niezależnie od tego, czy w ocenie członka rodziny wskazanie tych danych jest konieczne.

Mając powyższe na uwadze, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. przywołaną na wstępie decyzją z [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] odmawiającą przyznania świadczenia pieniężnego na żywność w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" 2014-2020.

Prawidłowość decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym, poprzez skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zakwestionowała Ż. K., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 107 k.p.a. w ten sposób, że treść decyzji nie koresponduje z materiałem zgromadzonym w sprawie, a decyzja nie została właściwie, w rozumieniu art. 107 k.p.a., uzasadniona oraz błędne ustalenia faktyczne w postaci przyjęcia, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodziną. Zdaniem skarżącej, rozważania Kolegium zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oparte zostały wyłącznie na oświadczeniach pracownika socjalnego oraz błędnym rozumieniu pojęcia "prowadzenia wspólnego gospodarstwa". W zakresie wyjaśnienia znaczenia w/w pojęcia autorka skargi odwołała się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego. Zarzuciła też, że nieprawdą jest, iż rodzina nieprzerwanie korzysta z pomocy społecznej od 27 lat, twierdzenie to nie zostało poparte żadną dokumentacją. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła także, że partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania w 1/4 części, tj. w wysokości około 120 zł miesięcznie. Środki finansowe na powyższe opłaty przekazuje jej brat D. K. Jednocześnie udziela jej pomocy w formie rzeczowej w postaci zakupu żywności (cotygodniowe paczki żywnościowe). Ustalenie zatem, że skarżąca pozostaje na wyłącznym utrzymaniu matki jest niezgodne z prawdą. W dalszej części skargi Ż. K. wskazała, że obecnie jest w piątym miesiącu ciąży zagrożonej poronieniem. Wobec orzeczenia Sądu jej matka przestała być rodziną zastępczą dla O. H. i skarżąca przejęła opiekę nad synem. Dziecku "zabrano" wszystkie świadczenia oraz posiłek na stołówce szkolnej. W końcowej części pisma skarżąca oświadczyła, że obecnie utrzymuje się z alimentów na syna w kwocie 550 zł miesięcznie, oraz zasiłku rodzinnego w kwocie 124,00 zł miesięcznie, a brat D. K. zaprzestał udzielania jej pomocy ze względu na problemy finansowe.

Nadto dodała, iż nie podpisała oświadczenia zawartego w wywiadzie środowiskowym, że w rodzinie nie występują konflikty. W ocenie skarżącej, jeżeli takie stwierdzenie znalazło się w wywiadzie pracownika socjalnego zostało ono dopisane nad podpisem skarżącej.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąc wniosła o zmianę decyzji przez uwzględnienie skargi w całości i przyznanie świadczenia pieniężnego na żywność w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" 2014-2020, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania stosownemu organowi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie.

Ponadto Kolegium dodało, że trudno odnieść się do twierdzenia skarżącej o ponoszeniu przez nią 1/4 części kosztów utrzymania zajmowanego lokalu mieszkalnego ze środków uzyskanych od brata. Oświadczenia składane przez wnioskodawczynię w tym przedmiocie w toku postępowania administracyjnego, a następnie w skardze do sądu, są bowiem niespójne i, w ocenie organu II instancji, nie pozwalają na ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej. Podczas przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu 16 października 2017 r. Ż. K. podała, że nie partycypuje w żadnych kosztach utrzymania mieszkania, co potwierdza punkt 15 Części l wywiadu środowiskowego. Skarżąca podpisała ww. wywiad, nie kwestionując zawartych w nim ustaleń. W złożonym w dniu 13 grudnia 2017 r. oświadczeniu wskazała, że w listopadzie 2017 r. nie uzyskała żadnego dochodu. W odwołaniu sporządzonym w dniu 2 stycznia 2018 r. podała następnie, że utrzymuje się samodzielnie z pomocy brata, nie ujawniając jednak rozmiaru udzielanej pomocy. Następnie w skardze z dnia 21 lutego 2018 r. wskazała w jakiej formie i wysokości pomaga jej brat, a jednocześnie w końcowej części skargi oświadczyła, że zaprzestał udzielania jej pomocy ze względu na problemy finansowe. Ustalenie faktycznej sytuacji finansowej skarżącej w kontekście składanych przez nią sprzecznych oświadczeń, wydaje się w tej sytuacji znacznie utrudnione.

Kolegium nie dało nadto wiary oświadczeniom skarżącej o istniejącym pomiędzy nią a matką konflikcie, uniemożliwiającym prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Po pierwsze, podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu 16 października 2017 r. pracownik socjalny ustalił, że w rodzinie nie występują konflikty i dokonał odpowiedniego wpisu w punkcie 2 i 3 Części III wywiadu, a skarżąca podpisując wywiad nie zakwestionowała powyższych ustaleń. Ponadto, o istniejącej pomiędzy matką, a córką więzi emocjonalnej może świadczyć chociażby zainteresowanie K. K. sytuacją życiową skarżącej, przejawiające się w wieloletniej opiece nad jej dzieckiem, a obecnie we wspólnym zamieszkiwaniu i wspomaganiu córki.

Kolegium dodało nadto, iż Wójt Gminy Z. decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. przyznał Ż. K. zasiłek rodziny na O. H. w kwocie 124,00 zł miesięcznie na okres od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 31 października 2018 r. oraz dodatek do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia przez dziecko roku szkolnego w kwocie 100,00 zł jednorazowo i decyzją z tej samej daty świadczenie wychowawcze na syna w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 30 września 2018 r. Ponadto O. H. został od dnia 22 stycznia 2018 r. do dnia 22 czerwca 2018 r. objęty pomocą w formie zakupu gorącego posiłku w szkole w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji pozostają zgodne z prawem.

Sądowa kontrola legalności odbywa się na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) i sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Ponadto wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze. zm.), zwanej dalej p.p.s.a.

Stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Natomiast w myśl art. 3 ust. 1-4 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Należy mieć jednak na uwadze, że pomoc społeczna wiąże się z określonymi obowiązkami strony zainteresowanej, ubiegającej się o jej przyznanie. Podstawowym obowiązkiem osoby lub rodziny korzystającej z pomocy społecznej jest więc współdziałanie w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.). Owa współpraca obejmuje m.in. etap dokonywania przez organ ustaleń faktycznych, na podstawie których będzie możliwe określenie, czy uzasadnione jest pomocy wnioskującemu a jeżeli tak, to w jakim zakresie i jakiej formie.

W tym miejscu wskazać należy, że stosownie do art. 102 ust. 1 u.p.s. świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Z powyższego wynika, że postępowanie w sprawie przyznania pomocy społecznej jest zasadniczo postępowaniem wnioskowym, co oznacza, że to wnioskodawcy powinno zależeć na tym, aby dostarczyć organowi administracji niezbędnych informacji, pozwalających należycie określić jego sytuację rodzinną i majątkową. Oczywiście organy administracji obowiązane są prowadzić postępowanie zgodnie z zasadami przyjętymi w kodeksie postępowania administracyjnego, w szczególności organy winny wyczerpująco ustalić stan faktyczny sprawy, z uwzględnieniem treści art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z przepisów tych wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jednakże, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 2761/17: "O ile organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., o tyle na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej również spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s., mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.". Podobny pogląd wyraził NSA w wyroku z dnia 23 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1734/17 (orzeczenia dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z treścią art. 107 ust. 5 u.p.s., pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Powyższy przepis daje zatem pracownikowi socjalnemu uprawnienie do nałożenia na wnioskodawcę obowiązku wykazania sytuacji dochodowej i majątkowej, poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Obowiązek ten dotyczy nie tylko wnioskodawcy, ale także pozostałych osób, z którymi wnioskodawca współgospodaruje. Nałożenie na stronę takiego obowiązku jest uzależnione od uznania organu, w związku z tym w uzasadnieniu decyzji organ winien wyjaśnić, dlaczego w danej sprawie uznał za celowe złożenie takiego oświadczenia zwłaszcza, że z odmową jego złożenia ustawa wiąże dolegliwe skutki prawne - podstawa do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 673/07 – dostępny jw.).

W niniejszej sprawie organ odmówił skarżącej przyznania pomocy wobec odmowy złożenia przez jej matkę oświadczenia o dochodach. Organ uznał bowiem, że wbrew twierdzeniom skarżącej, nie prowadzi ona odrębnego gospodarstwa domowego, lecz wspólnie gospodaruje z pozostałymi członkami rodziny, z którymi mieszka, tj. z ojcem oraz matką i synem skarżącej, dla którego jej matka stanowiła rodzinę zastępczą.

Stanowisko orzekających w sprawie organów jest prawidłowe. Zgodnie bowiem z art. 6 pkt 10 u.p.s. osobą samotnie gospodarująca jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z kolei art. 6 pkt 14 u.p.s. stanowi, że rodzinę w rozumieniu ustawy stanowią osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Zatem o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego nie przesądza wyłącznie oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie pomocy, ale przede wszystkim ocena stanu faktycznego dokonana przez pracownika organu. Dla określenia, czy dana osoba jest osobą samotnie gospodarującą istotne jest więc ustalenie faktycznego związku osób wspólnie zamieszkujących. Wyjaśnienia w związku z tym wymaga, czy codzienne sprawy związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak: zapewnienie środków utrzymania, utrzymanie porządku i czystości, przygotowywanie posiłków, załatwianie bieżących spraw życia codziennego (m.in. załatwienie spraw urzędowych, opieka nad dziećmi) odbywają się wyłącznie z udziałem jednej osoby, czy też przy współpracy innych osób przebywających w danym gospodarstwie dla osiągnięcia wspólnych celów bytowych. Przejawem wspólnego gospodarowania jest również możliwość swobodnego i nieograniczonego dostępu do wszystkich pomieszczeń i urządzeń domowych. Innymi słowy wspólne gospodarowanie z jednej strony oznacza współdziałanie wszystkich mieszkających ze sobą osób zarówno w ponoszeniu wydatków finansowych, jak i innych ciężarów (w tym niematerialnych) związanych z gospodarstwem domowym, a z drugiej strony czerpanie korzyści ze wspólnego zamieszkiwania.

W przedmiotowej sprawie organ uznał, że skoro skarżąca nie osiąga żadnych dochodów, to oznacza, że jest ona na utrzymaniu pozostałych członków rodziny, z którymi mieszka, a w związku z tym prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Wskazać bowiem należy, że przy ocenie faktycznego związku osób wspólnie zamieszkujących istotne znaczenie ma to, czy dana osoba posiada stałe źródło dochodu, z którego może się utrzymać. Trudno jest zatem uznać za wiarygodne twierdzenie, że osoba bez dochodu prowadzi gospodarstwo domowe odrębne od pozostałych członków rodziny, z którym mieszka. Jak wynika natomiast z akt sprawy, w złożonym w dniu 13 października 2017 r. oświadczeniu skarżąca wskazała, że w wrześniu 2017 r. nie uzyskała żadnego dochodu. Skarżąca nie wspomniała wówczas o jakiejkolwiek pomocy finansowej ze strony innych osób. Z kolei podczas przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu 16 października 2017r. Ż. K. podała, że nie partycypuje w żadnych kosztach utrzymania mieszkania. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca podała, że utrzymuje się samodzielnie z pomocy brata, jednak nie określiła rozmiaru udzielanej pomocy. Dopiero w skardze do sądu wskazała w jakiej formie i wysokości pomaga jej brat. Skarżąca oświadczyła, że opłacała 1/4 części kosztów utrzymania zajmowanego lokalu mieszkalnego ze środków uzyskanych od brata, który jednocześnie kupował jej żywność.

Zgodzić się zatem należy ze stanowiskiem organu, że składane w toku postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego oświadczenia wnioskodawczyni, mające na celu wykazanie niezależności finansowej skarżącej od pozostałych członków rodziny, z którymi mieszka, są niespójne i w związku z tym mogą budzić uzasadnione wątpliwości, co do ich prawdziwości. Oczywiście posiadanie dochodu nie może jedynym kryterium oceny przesłanki "prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa domowego", ale skoro wykładni przepisu art. 6 pkt 10 u.p.s. należy dokonywać z uwzględnieniem art. 6 pkt 14 u.p.s., to nie można czynić organowi zarzutu, że brak osiągania przez skarżącą dochodu był brany pod uwagę przy ustaleniu faktycznego związku jaki występuje pomiędzy nią a pozostałymi członkami jej rodziny, z którym mieszka. Okoliczności ustalone przez pracownika organu, w zestawieniu z twierdzeniami i oświadczeniami skarżącej doprowadziły organ do uzasadnionego przekonania, że skarżąca nie prowadzi jednoosobowego gospodarstwa domowego, a co za tym idzie, wymagane było ustalenie sytuacji dochodowej pozostałych członków rodziny skarżącej, z którymi mieszka. Przemawia za tym w szczególności przeprowadzony wywiad środowiskowy, ale również troska matki skarżącej o interesy skarżącej, wyrażana w toku postępowania. W związku z powyższym zarzuty skargi w tym zakresie należy uznać za niezasadne.

Twierdzenia skarżącej, że po podpisaniu przez nią kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego, pracownik socjalny dopisał w nim niezgodne z prawdą okoliczności o braku konfliktu między nią a matką, należy uznać za gołosłowne. Jak wynika bowiem z załączonego do akt formularza wszystkie jego rubryki są wypełnione (w tym także np. adnotacjami "brak informacji"). Nie ma żadnych dowodów wskazujących, że dokument ten został sporządzony niezgodnie z prawem lub też zawiera niezgodne z prawdą oświadczenia. Niezależnie od tego twierdzenie skarżącej, że żyje w konflikcie z matką, nie oznacza automatycznie odrębności gospodarstw domowych. Sytuacje konfliktowe o charakterze przejściowym występują bowiem w wielu rodzinach. Nawet zaś pomimo konfliktów, obowiązek utrzymania członka rodziny spoczywa przede wszystkim na rodzinie (rodzicach, rodzeństwie), z uwagi na obowiązek alimentacyjny wynikający z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Poza tym, aby konflikt w rodzinie mógł być podstawą do przyjęcia, że członkowie rodziny prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, stan taki musi być zauważalny i długotrwały. Tymczasem o istniejącej pomiędzy matką, a córką więzi emocjonalnej może świadczyć chociażby wskazywane przez Kolegium zainteresowanie K. K. sytuacją życiową skarżącej, przejawiające się w wieloletniej opiece nad jej dzieckiem, a obecnie we wspólnym zamieszkiwaniu i wspomaganiu córki.

Nie jest zatem istotne, że brak ustalenia dochodu rodziny skarżącej wynikał z braku współdziałania jej matki, za działanie której skarżąca nie odpowiada. Argument ten nie ma znaczenia prawnego, gdyż zgodnie art. 8 ust. 1 u.p.s., prawo do świadczenia z pomocy społecznej ustala się m.in. na podstawie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Jak już zostało wyżej wskazane, w świetle art. 107 ust. 5 u.p.s. pracownik prowadzący rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 11 lutego 2015r., sygn. akt IV SA/Wr 473/14 – dostępny jw.).

Reasumując, w przedmiotowej sprawie postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący z poszanowaniem zasad określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W ustalonym stanie faktycznym sprawy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji. Uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji, wbrew zarzutom skargi, odpowiada wymogom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a., bowiem zawiera wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie prawne zawiera natomiast wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Podobny pogląd wyraził WSA w Łodzi w wyroku z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 216/18 (dostępny jw.).

Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi, wobec braku podstaw do jej uwzględnienia.

ds