Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 1277/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2005-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 ust. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

W IMIENU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 kwietnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Zarębska-Kobak /spr./ Sędziowie NSA Anna Lechowska AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant: sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...] maja 2003r. Nr [...] w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego A. Z. kwotę 30 zł (trzydzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2003 r Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...].11.2002 r Nr [...] orzekająca o zwrocie na rzecz A. Z. wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka nr ewid. 1250/5 o pow. 0.22 ha objętej księgą wieczystą nr Kw. [...], obecnie stanowiąca własność Skarbu Państwa a oddana we władanie [...] Zarządu Dróg Wojewódzkich, za zwrotem na rzecz Skarbu Państwa zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie 2.182,94 zł. .

Jako podstawę prawną tej decyzji organ odwoławczy powołał przepis art. 127 § 2 i 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W uzasadnieniu przytoczył, że Starosta [...] po ponownym rozpoznaniu sprawy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w decyzji kasacyjnej Wojewody z dnia [...].01 2003 r Nr [...] w oparciu o przepisy art. 136 ust.3, art.137 ust.1, 140 ust.1,2,6 , 142 oraz 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami / Dz.U nr 46 poz. 543 z 2000 r ze zm/ uwzględnił wniosek A. Z. w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z jednoczesnym zwrotem na rzecz Skarbu Państwa odszkodowania wypłaconego za wywłaszczoną nieruchomość.

W odwołaniu do Wojewody odwołujący A. Z. wniósł o uchylenie decyzji w części zasądzającej od niego na rzecz Skarbu Państwa zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości 2.182,94 zł. i jednocześnie wniósł o zasądzenie na jego rzecz zadośćuczynienia za użytkowanie w/w działki przez Skarb Państwa w kwocie kwoty 5800 zł.

W argumentach odwołania wyjaśnił, że żądanie od niego zwaloryzowanego odszkodowania jest niesprawiedliwe, gdyż decyzja o wywłaszczeniu spornej działki pod budowę drogi R. – D. zapadła bez jego zgody a przyznane wówczas odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość wpłacono przypuszczalnie do depozytu sądowego, gdyż on odmówił jego przyjęcia. Żądanie zatem zwrotu wypłaconego odszkodowania którego nigdy nie otrzymał jest nieporozumieniem.

Nadto wyjaśnił , że prawo wywłaszczonej nieruchomości nie zostało ujawnione w księgach wieczystych co skutkowało tym , że przez 22 lata płacił podatek rolny i inne daniny nie użytkując tej działki.

Rozpatrując w trybie odwoławczym Wojewoda nie uwzględnił odwołania i wyjaśnił, że przyczyną uchylenia przez organ odwoławczy poprzednio wydanej decyzji było nie wyjaśnienie przez organ I instancji zasadniczej kwestii tj. złożenia do depozytu sądowego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość przyznanego A. Z.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy zostało ustalone, że z wnioskiem o zwrot nieruchomości wywłaszczonej pod drogę R.- D. błędnie oznaczonej we wniosku jako działka nr 1263 wystąpił A. Z.

Postępowanie wyjaśniające natomiast wykazało, że żądanie zwrotu dotyczy działki obecnie oznaczonej nr 1250/5 w czasie wywłaszczenia oznaczonej jako część działki 834/1 i 832/6 stanowiące własność A. Z. , za które to działki w/w nie pobrał odszkodowania i zostało ono wpłacone do depozytu sądowego przez Rejon Eksploatacji Dróg Publicznych w [...] w kwocie 2259.80 zł o czym dowodzi wpis do repertorium Sądu Rejonowego w R. Wydział Spraw Cywilnych, sygn. akt [...] oraz działki nr 832/8, 834/7 , 835/3 stanowiące własność W. i E. Z. po ½ cz. za które wpłacono na ich rzecz odszkodowanie w kwotach / 2.984.80 zł, 5.428.80 zł, 187,20 zł / do depozytu sądowego i działki nr 834/9 i 835/7 stanowiące własność po ¼ części na rzecz W. J., W. F., T. S. i A. S. na rzecz których wpłacono odszkodowanie do depozytu sądowego po 995.80 zł..

Ponieważ osoby wywłaszczone oprócz A. Z. nie były w czasie wywłaszczenia już właścicielami na rzecz których nastąpiło wywłaszczenie, gdyż w/w nabył powyższe nieruchomości na podstawie Aktu Własności Ziemi z dnia 12.11.1979 r Nr [...] a i tego aktu nie ujawnił w księgach wieczystych , organ uznał że A. Z. jest uprawniony do ich zwrotu bez konieczności przedstawienia następstwa prawnego po hipotecznych właścicielach i takiego dowodu organ też nie żądał.

Orzeczenie w przedmiocie zwrotu wypłaconego odszkodowania znajduje uzasadnienie w treści art. 140 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W sprawie zostało wykazane , że odszkodowanie za w/w nieruchomości zostało wpłacone do depozytu sądowego co w konsekwencji przy zwrocie nieruchomości

zobowiązuje do jego zwrotu.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący A. Z. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w części zasądzającej zwrot odszkodowania, powtórzył argumentację jak w odwołaniu a nadto dodał, że Skarb Państwa za użytkowanie tej działki winien mu wypłacić kwotę 10 0000 zł .

Wskazał dodatkowo nie wyjaśnienie kwestii niewłaściwej wpłaty do depozytu sądowego tytułem odszkodowania na rzecz T. S. i W. F. za wywłaszczone działki skoro nie byli jej właścicielami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W replice na zarzuty złożone w skardze organ wyjaśnił,, że odszkodowanie za wywłaszczone parcele gruntowe nr 832/8, 834/7, 835/3, 834/9, 835/7, 832/6 i część 834/1 wchodzące w skład działki obecnie nr 1250/5 o pow. 022 podlegającej zwrotowi zostało przyznane dla A. Z. oraz W. i E. Z., W. J., W. F., T. i A. S., tj .hipotecznym właścicielom tych działek.

Natomiast według aktu własności ziemi z dnia 12.11.1979 nr [...] Naczelnika Miasta i Gminy [...] w/w nieruchomości w dniu wywłaszczenia stanowiły własność A. Z. lecz akt ten nie został ujawniony w księdze wieczystej dlatego też decyzje wywłaszczeniowe zostały skierowane do właścicieli hipotecznych i na ich rzecz zostały wpłacone pieniądze z tytułu odszkodowania do depozytu sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje ;

skarga jest uzasadniona z przyczyn odmiennych niż zostało w niej podniesione.

W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o posterowaniu przed sądami administracyjnymi / art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U z 2002 r Nr 153 poz. 1271/

Kontrola natomiast tegoż Sądu sprowadza się do badania zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej./ art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz.U z 2002 r Nr 153 poz. 1269/, przy czym Sąd ten z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U, Nr 153 poz. 1270/ nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i przy tej kontroli bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Sąd ten nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego chyba , że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważnosci aktu lub czynności a taka sytuacja w ocenie Sądu w niniejszej sprawie ma miejsce .

W rozpatrywanej sprawie Sąd stwierdził, że organy obu instancji przy wydaniu decyzji rażąco naruszyły przepisy prawa materialnego w szczególności przepis art.136 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami /DZ.U z 2000 r Nr 46 poz. 543 ze zm/ i z mocy art. 145 § 1 ust. 2 ustawy P.p.s.a obliguje ten Sąd do wyeliminowanie ich z obrotu prawnego .

W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że skarżący kwestionuje decyzję w części zasądzającej od niego zwrot na rzecz Skarbu Państwa odszkodowania wypłaconego za wywłaszczoną nieruchomość mając jednak na uwadze, że obowiązek zwrotu wypłaconego odszkodowania jest konsekwencją orzeczonego tą decyzją zwrotu wywłaszczonej nieruchomości dlatego też kontroli sądowej podlega cała decyzja.

Zgodzić się należy z organem orzekającym , że problematykę zwrotu nieruchomości regulują przepisy art. 136-142 oraz art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, póz. 543 z późn. zm / zwana dalej ustawą..

Art. 136 ust. 3 ustawy stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art.137 , stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Przepisy te stanowią , że zwrotowi podlegają tylko nieruchomości wywłaszczone a także nieruchomości przejęte lub nabyte na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Oznacza to, że merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy zwrotu nieruchomości polegające na ustaleniu, czy zachodzą przesłanki uzasadniające zwrot nieruchomości poprzednim właścicielom (tj. przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, określone w art. 137 ww. ustawy), może mieć miejsce tylko w odniesieniu do nieruchomości uprzednio wywłaszczonych, czyli nabytych przez Państwo w drodze indywidualnej administracyjnej decyzji wywłaszczeniowej, wydanej na podstawie obowiązujących w danym czasie przepisów ustaw wywłaszczeniowych, wskazującej jaka i czyja działka i na jaki cel zostaje wywłaszczona.

Organy orzekające w sprawie dokonały zwrotu na rzecz skarżącego działki oznaczonej obecnie nr ewid.1250/5 o pow. 0.22 ha położona w K. objęta księgą wieczystą Kw. [...] prowadzona przez Sąd Rejonowy w R. Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w T.

Z zalegającego w aktach sprawy operatu szacunkowego , oraz synchonizacji opisowej działek sporządzonej przez biegłego geodetę wynika , że działka podlegająca zwrotowi oznaczona nr ewid. 1250 / 5 obejmuje działki wywłaszczone oznaczone w decyzjach wywłaszczeniowych numerami działek 832/6, 834/1, 832/8, 837/7 834/9, 835/ 7835/3 .

Dołączona do akt sprawy decyzja o wywłaszczeniu wydana w dniu [...].04.1981 r Nr [...] w oparciu o przepis art. 1,3,7,8,15,21,22,30 i 31 ustawy z dnia 12 marca 1958 r o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości /Dz.U z 1980 r Nr 9,poz.26/ dowodzi, że przedmiotem wywłaszczenia były ;

- działki nr 832/8, 834/7 , 835/3 stanowiące własność W. i E. Z. po ½ cz. I na ich rzecz tych osób przyznane zostało odszkodowanie ,

- działki nr 834/9 i 835/7 stanowiące własność po ¼ części W. J., W. F., T. S. i A. S. na rzecz tych osób przyznano odszkodowanie.

Natomiast decyzja z dnia [...].11.1980 r Nr.[...] o wywłaszczeniu nieruchomości i oodszkodowaniu za wywłaszczone nieruchomości wydana w oparciu o przepis art. 1,3,7,8,15,21,22,30 i 31 ustawy z dnia 12 marca 1958 r o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości /Dz.U z 1980 r Nr 9,poz.26/ dowodzi, że przedmiotem wywłaszczenia były działki 834/1 i 832/6 i stanowiły własność A. Z. i na rzecz w/w zasądzono odszkodowanie .

Znajdujący się również w aktach administracyjnych sprawy Akt Własności Ziemi wydany przez Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia 12.11.1979 r Nr [...] wykazuje, że A. Z. nabył między innymi na własność nieruchomości oznaczone działkami oznaczone nr 832/2, 834/2,834/3,835/4,835/3 , które w/g synchronizacji sporządzonej przez geodetę odpowiadają działką wywłaszczonym w decyzji z dnia [...].04.1981 r Nr [...]oznaczonym nr. nr. 832/8, 834/7,834/9,835/7,835/3.

Wprawdzie akt własności ziemi stanowi tytuł prawny własności określonej w nim osoby do konkretnej działki lecz Sąd z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. związany jest granicami danej sprawy, w tym przypadku granice te określa wniosek skarżącego dotyczący zwrotu uprzednio wywłaszczonych nieruchomości a to eliminuje możliwość odniesienia się w tym postępowaniu do kwestii legalności decyzji wywłaszczeniowych.

Reasumując stwierdzić należy , że decyzja zwrotowa obejmuje między innymi działki nr 832/8, 834/7,834/9,835/7,835/3 które zostały wywłaszczone decyzją z dnia [...].04.1981 r Nr [...] w oparciu o przepis art. 1,3,7,8,15,21,22,30 i 31 ustawy z dnia 12 marca 1958 r o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości /Dz.U z 1980 r Nr 9,poz.26/ z której to wynika, że wywłaszczenie i zasądzone odszkodowanie zostało orzeczone na rzecz osób w tej decyzji wymienionych pośród których skarżący nie jest wymieniony. Oznacza to , że roszczenie skarżącego o zwrot w/w działek nie znajduje wsparcie w przepisach ustawy tj. w treści art.136 ust.3 .

W obecnym stanie prawnym tych działek skarżący ma prawo do zwrotu działek oznaczonych w decyzji wywłaszczeniowej z dnia z dnia [...].11.1980 r Nr. [...] oznaczonymi numerami 834/1 i 832/6 .

Ponieważ ostateczna decyzja zwrotowa zaopatrzona w klauzulę wykonalności stanowi podstawę do dokonania zmian w księgach wieczystych a działka podlegająca zwrotowi w zaskarżonej decyzji oznaczona nr.1250/5 obejmuje zarówno działki wywłaszczone objęte decyzją wywłaszczeniową z dnia [...].11.1980 r Nr.[...] jak i decyzją z dnia [...].04.1981 r Nr [...] uniemożliwiło to Sądowi stwierdzenie nieważność decyzji w części dotyczącej zwrotu działek oznaczonych w decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...].VI.1981 r Nr .[...] oznaczone numerami 832/8, 834/7,834/9,835/7,835/3 .

Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wniosek skarżącego dotyczący zwrotu nieruchomości co do działek wyłącznie objętych decyzją wywłaszczeniową z dnia z dnia [...].11.1980 r Nr.[...] oznaczonymi numerami 834/1 i 832/ z uwzględnieniem zasad przepisów z rozdziału 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wyda w tym zakresie stosowną decyzję.

W odniesieniu natomiast do w/w aktu własności ziemi należałoby rozważyć ewentualnie wzruszenie z urzędu decyzji z dnia [...].04.1981 r Nr [...] w trybie prawem przewidzianym.

Stwierdzone w/w uchybienia zwalniają Sąd do dalszych rozważań i kontroli zaskarżonej decyzji .

Powyższe orzeczenie Sąd wydał w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U Nr 153 poz. 1270/

Określenie , że decyzja nie podlega wykonaniu znajduje uzasadnienie w treści art. 152 ustawy.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 tej ustawy w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U z 2002 r Nr 153 poz. 1271/