Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 26/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1, art. 255,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Stefan Babiarz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. B. i P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2011 r. sygn. akt III SA/Po 725/11 odmawiające przyznania prawa pomocy M. B. i P. B. w sprawie ze skargi M. B. i P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 18 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie dotyczącej ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku rolnym oraz podatku od nieruchomości za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

1. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2011 r., III SA/Po 725/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy M. B. i P. B. w sprawie ze skargi podatników na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 18 lipca 2011 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie dotyczącej ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku rolnym oraz podatku od nieruchomości za 2007 r.

2. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że skarżący wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że są małżeństwem, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a w ich związku obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Dochód miesięczny brutto rodziny określili na 1.386zł (umowa o pracę wnioskodawcy). Wskazali również, że posiadają grunty rolne o pow. 7,37ha.

Postanowieniem z dnia 25 listopada 2011 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy uznając, że miesięczne dochody skarżących przewyższają obciążenie z tytułu aktualnie wymaganych kosztów sądowych. Ponadto wskazał, że wnioskodawcy nie przedstawili sytuacji majątkowej i rodzinnej w sposób pełny, lecz pokazali tylko wybrane informacje, które miały przemawiać za przyznaniem prawa pomocy.

Pismem z dnia 6 grudnia 2011 r. skarżący złożyli sprzeciw od postanowienia referendarza podnosząc, że znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, która jest wynikiem niewłaściwego postępowania urzędników i instytucji działających na szkodę rodziny prowadzącej działalność gospodarczą.

3. Uzasadniając wydane w sprawie postanowienie sąd pierwszej instancji odwołując się do treści i wykładni art. 199, art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a.- podniósł, że co prawda wnioskodawcy znaleźli się w trudnej sytuacji życiowej, jednakże z przedłożonych oświadczeń i treści dokumentów wynika, że ich sytuacja majątkowa w sposób jednoznaczny wyklucza ich z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Odmowę uwzględnienia żądania uzasadniali wysokością osiąganych przychodów, dodatni wynik bilansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, a także wysokość środków pozostających w faktycznej dyspozycji skarżącego.

Wskazano, że wnioskodawca czerpie dochody z trzech źródeł: stosunek pracy (1.386zł brutto miesięcznie), wynajmowania majątku w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej (około 30.000 zł miesięcznie) oraz gospodarstwa rolnego (przychód ze sprzedaży płodów rolnych to 11.700 zł w 2009 roku oraz 19.000 zł w 2010 roku).

Przychód rodziny za 2009 rok wyniósł 3.301.752,89 zł (z pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z innych źródeł). Wysokości przychodu rodziny za rok 2010 została udokumentowana zeznaniem podatkowym PIT-36L, które ujawniło przychody tylko wnioskodawcy i tylko z jednego źródła przychodu (pozarolnicza działalności gospodarcza -1.215.298,82 zł). Poza nieruchomościami rolnymi (7,37ha) do wnioskodawców należą stacja benzynowa w B. (nieczynna od 2010 roku), stacja benzynowa w K. (oddana w dzierżawę) oraz stacja kontroli pojazdów w K. (oddana w dzierżawę). Zgodnie z nakazem płatniczym włączonym do akt administracyjnych grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej obejmują 11.480 mkw. Natomiast podstawa wymiaru podatku od nieruchomości na 2010 rok w zakresie budowli związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej została określona na 934.795zł. Wnioskodawcy posiadają również samochód Volkswagen Transporter, ciągnik siodłowy MAN z 2006 roku (leasing) i naczepę - cysterna, ciągnik Białoruś, samochód Volkswagen Caddy z 2008 roku (zakupiony na kredyt), samochód Mercedes Klasy S 600 z 1994 roku oraz samochód Volkswagen Tiguan z 2009 roku (zakupiony na kredyt).

Przeciwko podatnikom prowadzone są postępowania egzekucyjne (administracyjne i sądowe) na łączną kwotę prawie 580.000zł. Wnioskodawca oświadczył i udokumentował, że jego zobowiązania kredytowe wynoszą około 500.000zł, a zobowiązania z tytułu leasingu operacyjnego około 58.000zł.

W ocenie sądu pierwszej instancji ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie jest wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie posiadają możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. W tym zakresie wskazać należy, że średnie miesięczne przychody tylko z pozarolniczej działalności gospodarczej (bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę) za siedem miesięcy bieżącego roku wynoszą 34.605 zł i wielokrotnie przewyższają obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego, a nadto także miesięcznych obciążeń kredytowych.

W tych okolicznościach nie można przyjąć, że skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych, a w szczególności opłacenie wpisu, który w niniejszej sprawie został określony na kwotę 200 zł

4. W zażaleniu na powyższe postanowienie podatnicy nie zgodzili się z rozstrzygnięciem sądu i wnieśli o jego uchylenie i uznanie za słuszny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wyjaśnili, że obecnie ich sytuacja finansowa odbiega znacznie od przedstawianej przez sąd. Wskazali, że nie zasadnie sąd pierwszej instancji uznał, że posiadają majątek oraz różne źródła utrzymania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie, jako nie mające usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu.

5. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że skarżący nie spełniają warunków przyznania tego prawa, określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Należy bowiem zauważyć, że prawo pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty postępowania przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Zgodnie art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego użycie w przytoczonym przepisie określenia, "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, iż jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna, zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy, bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 180/09, LEX nr 552208).

Należy zatem wskazać, że sąd pierwszej instancji skorzystał z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a. uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF dane nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Jak wynika z akt sprawy, w wezwaniu z dnia 2 listopada 2011 r. wezwał wnioskodawców o przesłanie stosownych informacji.

Na podstawie nadesłanych informacji sąd w zaskarżonym postanowieniu ustalił trzy źródła dochodów wnioskodawców oraz ich średniomiesięczną wysokość, tj. kwotę 36.346 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w tej sytuacji podziela zapatrywania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie wynika, iż skarżący nie są w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych – wynoszących na obecnym etapie postępowania kwotę 200 zł – bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak bowiem wskazał Sąd pierwszej instancji średniomiesięczne przychody z działalności gospodarczej (bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę) za siedem miesięcy 2011 r. wynoszą 36.346 zł. Jest to kwota, która wielokrotnie przekracza wysokość wpisu sądowego, a także wysokość kosztów utrzymania koniecznego rodziny. Trafnie również sąd uznał, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, iż skarżący nie posiadają możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.