Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 427/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-08-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę w części
Umorzono postępowanie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Asesor Sądowy WSA - Joanna Gierak, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2007 r. sprawy ze skargi Zespołu Opieki Zdrowotnej w D. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie rentowe, ubezpieczenie wypadkowe i Fundusz Pracy. 1. oddala skargę na zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] .05.2006r. nr [...] w punkcie 2; 2. w pozostałej części postępowanie umarza.


UZASADNIENIE

Pismem wniesionym [...] marca 2006 r. do Z. U. S. Oddział w [...] Inspektorat w [...], Z. w D. T. wniósł o umorzenie zobowiązań wraz z odsetkami zgodnie z zatwierdzonym decyzją Wojewody M. z dnia [...] października 2005 r. programem restrukturyzacyjnym.

We wniosku strona wskazała zestawienie kwot wynikających z programu restrukturyzacyjnego i podlegających umorzeniu zgodnie z przepisami ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej oraz podniosła, że stanowisko Rządowego Centrum Legislacji z dnia [...] października 2005 r. w sprawie interpretacji przez Ministra Polityki Społecznej przepisu art. 4 powołanej ustawy nie posiada mocy wiążącej, co oznacza, że organy restrukturyzacyjne działające na podstawie i w granicach prawa nie są związane wykładnią dokonaną przez inny organ (Minister Polityki Społecznej).

Złożenie wniosku o umorzenie należności poprzedzone było postępowaniem restrukturyzacyjnym wdrożonym w stosunku Z. w D. T., na podstawie ustawy z dnia 15 kwietnia 2005r. o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej ( Dz.U. 05.78.684 z późn. zm.). W tym zakresie, w oparciu o wniosek złożony przez ww. Z. z dołączonym, zgodnie z wymogami ustawy, projektem programu restrukturyzacji finansowej, organ restrukturyzacyjny - Wojewoda M. postanowieniem nr [...] z dnia [...].06.2005r wszczął postępowanie restrukturyzacyjne ( k 148 akt admin.). W wypełnieniu wymogu z art. 25 ust. 1 pkt. 1 cyt. ustawy o pomocy publicznej (...) ZOZ przystąpił do uzgodnienia projektu programu z ZUS - em. Ostateczny efekt tych uzgodnień zawierał się w piśmie ZUS - u z dnia 13.09.2005r.( k 169 akt administracyjnych), w którym organ ten m.in. zobowiązał się do umorzenia zaległych składek z odsetkami za zwłokę, na ubezpieczenie rentowe, wypadkowe oraz Fundusz Pracy za okresy wymienione w piśmie oraz opłaty prolongacyjnej w wysokości proporcjonalnej do kwot podlegających umorzeniu. Jednocześnie wskazał, iż brak jest podstaw do objęcia restrukturyzacją należności z tytułu składek wynikających z "ustawy 203" i zaległych "trzynastek", które zostały ujęte w programie restrukturyzacyjnym. Uzasadniając swoje stanowisko powołał się na treść art. 4 ustawy o pomocy publicznej (...), zgodnie z którym restrukturyzacją mogą być objęte wyłącznie zobowiązania publicznoprawne powstałe w okresie od dnia 01.01.1999r. do dnia 31.12.2004r., znane na dzień 31.12.2004r., zdaniem ZUS wnioskowane w programie należności nie spełniają tych kryteriów, dlatego w tym zakresie odmówił uzgodnienia projektu programu restrukturyzacji. Mimo takiego stanowiska ZUS, decyzją z dnia [...] października 2005 r. ( k 174 - 175 akt administracyjnych), wydaną na podstawie art. 27 ustawy o pomocy publicznej (...), organ restrukturyzacyjny - Wojewoda M. zatwierdził projekt programu restrukturyzacji dla Z. w D. T. oraz ustalił warunki restrukturyzacji wśród których znalazło się m.in. umorzenie zobowiązania publicznoprawnego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wraz z odsetkami. W dniu [...] marca 2006r. Wojewoda M. wydał decyzję o zakończeniu postępowania restrukturyzacyjnego Z. D. T., decyzja ta stała się ostateczna [...] marca 2006r.( k 187 akt administracyjnych). Opisanym na wstępie wnioskiem z dnia [...] marca 2006r. Z. D. T. wystąpiła do ZUS umorzenie składek we wskazanych kwotach.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) decyzją z dnia [...] maja 2006 r. umorzył należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika z tytułu składek na ubezpieczenie rentowe, ubezpieczenie wypadkowe, Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę i opłaty prolongacyjnej. Powyższą decyzją organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie rentowe i wypadkowe oraz Fundusz Pracy od wypłaconych w 2005 r. wynagrodzeń wynikających z ustawy "203" ze środków pożyczki restrukturyzacyjnej oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenie rentowe i wypadkowe oraz Fundusz Pracy, stanowiące zobowiązanie od wypłaconej trzynastki w 2005 r.

W uzasadnieniu decyzji podkreślono, iż zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej ( Dz. U. z 2005r., Nr 78, poz.684) restrukturyzacją mogą być objęte wyłącznie znane na dzień 31.12. 2004 r. zobowiązania publicznoprawne powstałe w okresie od dnia 01.01.1999 r. do dnia 31.12.2004 r. Podstawowe kryterium objęcia należności restrukturyzacją wymaga, aby należności były "znane", przy czym "znajomość" zobowiązań ma mieć wyłącznie charakter obiektywny, czyli ma być znana zarówno podmiotowi restrukturyzowanemu jak i wierzycielowi publicznoprawnemu. Ujęcie należności z tytułu składek wynikających z ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw, a także należności z tytułu "trzynastki" w księgach rachunkowych i bilansie, co wykazywał Z. w toku postępowania restrukturyzacyjnego, nie jest wiążące dla ZUS albowiem wysokość składek należnych od w/w składników można określić wyłącznie na podstawie deklaracji rozliczeniowej, która w rozliczaniu składek jest jedynym wiążącym dla ZUS dokumentem (art. 46 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Dopiero z chwilą złożenia w ZUS deklaracji rozliczeniowej należności stają się znane dla ZUS i dopiero wówczas można stwierdzić, iż zostało spełnione obiektywne kryterium "znajomości". Zgodnie z art. 47 ust. i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych płatnik składek jest zobowiązany przesłać w tym samym terminie deklarację rozliczeniową oraz opłacić składkę za dany miesiąc nie później niż, w przypadku publicznego zakładu opieki zdrowotnej, do 15 dnia następnego miesiąca. Z powołanego przepisu wynika, iż składka staje się wymagalna dopiero w dniu złożenia deklaracji rozliczeniowej. Dlatego też nie można było objąć restrukturyzacją należności z tytułu składek wynikających z ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw, a także "trzynastki", albowiem w świetle art. 47 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 4 ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej na dzień 31.12.2004 r. w/w należności nie były znane Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto organ wskazał, że program restrukturyzacji należności z tytułu składek został uzgodniony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 13.09.2005 r. na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy i nie obejmował on składek wykazanych rzekomo w deklaracjach od 12/2004 i wymagalnych po 01.01.2005r. Skutkowało to możliwością restrukturyzacji składek tylko w uzgodnionym zakresie.

Po rozpoznaniu wniosku Z. w D. T. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygnięcie ZUS zostało utrzymane w mocy decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] września 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz.U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.] - dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 180 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.] - dalej: kpa.

Prezes ZUS wyjaśnił, iż podstawowym celem restrukturyzacji finansowej prowadzonej na podstawie ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji finansowej publicznych zakładów opieki zdrowotnej jest zmniejszenie stanu zobowiązań zakładów opieki zdrowotnej polegające na umorzeniu zobowiązań publicznoprawnych, rozłożeniu na raty pewnej kategorii zobowiązań publicznoprawnych i zawarciu ugody z wierzycielami cywilnoprawnymi. Powyższa ustawa, zdaniem organu odwoławczego, nie wyłącza w żaden sposób możliwości zmiany wysokości zobowiązań poprzez korekty ich wysokości lub inne zdarzenia i czynności prawne mogące mieć wpływ na ich wysokość.

Odnosząc się do zarzutu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, iż kwoty umorzonych należności są niezgodne z kwotami ujętymi w programie restrukturyzacyjnym organ odwoławczy wskazał, iż, jak wynika z zapisów, na koncie płatnika składek - Z. w D. T. - w okresie od dnia wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego do dnia jego zakończenia wielokrotnie były składane deklaracje korygujące, co doprowadziło do zmniejszenia stanów należności strony względem ZUS. W takiej sytuacji, uwzględniając wysokość zobowiązań podlegających umorzeniu na dzień wydania decyzji, całkowicie niecelowym było uwzględnienie w niej kwot, które zostały skorygowane wskutek czynności podjętych przez stronę. Nie można bowiem umarzać zobowiązań nieistniejących, a kwoty wykazane przez stronę na dzień wydania decyzji nie widniały na koncie płatnika składek w ZUS.

Odnośnie zarzutu naruszenia prawa przez ZUS przy odmowie umorzenia należności wskazanych we wniosku z dnia [...] marca 2006 r. Prezes ZUS wskazał, iż obowiązek odprowadzenia przez płatnika składek do ZUS powstaje z chwilą zaistnienia zdarzeń wskazanych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Podstawę wymiaru składek stanowi przychód w rozumieniu przepisów prawa podatkowego (art. 18 ust. 1 w/w ustawy). Uzyskanie przez ubezpieczonego przychodu powoduje po stronie płatnika powstanie obowiązku obliczenia, rozliczenia i przekazania do ZUS składek (art. 17 w/w ustawy). Informacja o wysokości składek powinna zostać przekazana do ZUS do dnia 15 miesiąca i w tymże terminie płatnik powinien również odprowadzić składkę. Z dniem następnym po terminie płatności należności z tytułu składek w rozumieniu art. 24 ust. 2 w/w ustawy podlegają egzekucji. W świetle powyższego z chwilą ujawnienia w księgach rachunkowych płatnika powyższych składek nie mogło powstać zobowiązanie, ponieważ nie został spełniony podstawowy warunek, tj. uzyskanie przez ubezpieczonych przychodu. Dopiero uzyskanie przez ubezpieczonych przychodu - co miało miejsce w 2005 r. - skutkowało powstaniem po stronie płatnika obowiązku wskazanego w art. 17 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z chwilą przekazania informacji o wysokości składek do ZUS powstało zobowiązanie publicznoprawne. Jednakże, jak zostało wskazane w decyzji z dnia [...] maja 2006 r., miało to miejsce w 2005r., co skutkowało brakiem podstawy prawnej do umorzenia tych należności na podstawie ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej.

Prezes ZUS uznał, że strona powołując się na zapisy w księgach rachunkowych nie przedłożyła tych dowodów zarówno w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji z dnia [...] maja 2006 r., jak też w postępowaniu wszczętym wskutek złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. ZUS nie miał również możliwości sprawdzenia kwot podanych przez stronę do umorzenia oraz danych, w oparciu o które zostały obliczone przez stronę łączne kwoty podlegające umorzeniu.

Odnosząc się do twierdzeń strony o konieczności umorzenia zobowiązań wskazanych w programie restrukturyzacyjnym organ wskazał, iż program ten był uzgodniony przez ZUS, który po przeanalizowaniu zapisów na koncie płatnika wskazał, które składki mogą zostać objęte restrukturyzacją i w jakiej wysokości. Strona nie wniosła zastrzeżeń do przedstawionych wyliczeń ZUS. Ustalenia te zostały także przedstawione organowi restrukturyzacyjnemu, który także nie wniósł żadnych zastrzeżeń. Według przekazanych z organu restrukturyzacyjnego wyjaśnień pismem z dnia 19 sierpnia 2006 r., stanowisko ZUS z dnia 13 września 2005 r. zostało przedstawione Wojewodzie M. jako uzgodnienie programu restrukturyzacji z Zakładem. W związku z powyższym bezzasadne jest, w ocenie organu, powoływanie się przez stronę na program restrukturyzacji.

Prezes ZUS zaznaczył także, iż z dniem 1 sierpnia 2006 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 czerwca 2006 r. o zmianie ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej, która przewiduje m.in. możliwość zwiększenia zakładom opieki zdrowotnej kwoty pożyczek z Banku Gospodarstwa Krajowego S.A. Uzyskane w ten sposób środki przeznaczone będą w pierwszej kolejności na spłatę należności głównych i odsetek za zwłokę z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez zakład w związku z zaspokojeniem przezeń, po wszczęciu postępowania restrukturyzacyjnego, należności głównych z tytułu indywidualnych roszczeń pracowników wynikających z tzw. ustawy "203". Środki uzyskane w wyniku zwiększenia kwoty pożyczki mogą być również przeznaczone na spłatę należności głównych i odsetek z tytułu zobowiązań, o których mowa w art. 7 ustawy o pomocy publicznej, z wyłączeniem innych niż odsetki kwot, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 7 tejże ustaw. Zdaniem organu ustawodawca wprowadził w ten sposób możliwość spłaty składek w części finansowanej przez płatnika od w/w roszczeń, co tylko dodatkowo wskazuje, iż ich zaspokojenie i wykazanie na deklaracjach po 1 stycznia 2005 r. nie upoważnia organu do objęcia składek od tychże roszczeń restrukturyzacją.

Powyższą decyzję strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 4, 6 i 7 ustawy z dnia 15 kwietnia 2005 r. o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej poprzez niezgodną z wymienionymi przepisami odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie rentowe i wypadkowe oraz Fundusz Pracy od wypłaconych pracownikom w 2005 r. zaległych wynagrodzeń z tytułu "ustawy 203" i tzw. trzynastej pensji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła także, iż umorzenie należności nastąpiło w nieprawidłowych wysokościach.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Prezes ZUS dokonał sprzecznej z treścią oraz istotą ustawy o pomocy publicznej interpretacji przepisu art. 4 tejże ustawy, zgodnie z którym restrukturyzacja finansowa zakładów obejmuje znane na dzień 31 grudnia 2004 r. zobowiązania publicznoprawne, powstałe w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2004 r. Jak wynika z art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości przez zobowiązania należy rozumieć wynikający z przeszłych zdarzeń obowiązek wykonania świadczenia o wiarygodnie określonej wartości, które spowoduje wykorzystanie już posiadanych bądź przyszłych aktywów jednostki. Deklaracja rozliczeniowa, zgodnie z definicją zawartą w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowi jedynie zestawienie informacji o należnych składkach na ubezpieczenie społeczne. Zobowiązanie z tytułu należnych składek na ubezpieczenie społeczne staje się znane w dniu jego powstania i ujawnienia w księgach rachunkowych prowadzonych przez dany podmiot. Zobowiązanie do zapłacenia składek na ubezpieczenie rentowe i wypadkowe oraz Fundusz Pracy z tytułu "ustawy 203" i zaległych "trzynastych pensji" powstały z mocy prawa powszechnie obowiązującego i jako takie były znane od chwili uchwalenia danego aktu prawnego:

- w przypadku roszczeń z "ustawy 203" z dniem uchwalenia ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw i ustawy o zakładach opieki zdrowotnej,

- w przypadku roszczeń o "trzynastą pensję" z dniem uchwalenia ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej.

W powyższych przypadkach, w ocenie strony skarżącej, zawsze podstawą powstania zobowiązania był przepis prawa powszechnie obowiązującego.

Termin płatności składek wynikał z opóźnienia w zapłacie należności pracowniczych wynikających z powyższych składek, jednak zawsze były one przyporządkowywane do konkretnego okresu, w którym powstawało zobowiązanie do ich zapłaty.

Brak jest w opinii skarżącej jakichkolwiek podstaw do utożsamiania pojęcia znanych zobowiązań z ich wymagalnością, a tym bardziej nie jest uprawnione twierdzenie, iż zobowiązania te stają się znane w dniu złożenia deklaracji rozliczeniowej, gdyż czynność ta ma jedynie znaczenie techniczne, natomiast samo zobowiązanie staje się znane z dniem jego powstania i ujawnienia w księgach rachunkowych - tak więc umorzeniu w myśl przepisów ustawy podlegają znane zobowiązania powstałe w latach 1999-2004, a więc również rezerwy na zobowiązania ujęte w bilansie.

Wysokość zobowiązań wynikających z "ustawy 203" oraz należnych pracownikom "trzynastych pensji" była znana, gdyż ich źródłem były powszechnie obowiązujące ustawy regulujące powyższe zagadnienia.

Strona stwierdziła, że uzyskanie przez ubezpieczonego przychodu powoduje po stronie płatnika powstanie obowiązku obliczenia, rozliczenia i przekazania do ZUS składek. W przedmiotowych przypadkach z mocy prawa po stronie ubezpieczonych powstał przychód, który nie był jednak przez stronę wypłacany w terminie ze względu na bardzo trudną sytuację finansową zakładu.

Skarżąca zwróciła ponadto uwagę, iż należności, których umorzenia odmówił Prezes ZUS, zostały ujęte w programie restrukturyzacyjnym Z. w D. T., stanowiącym podstawę dokonania umorzeń.

Strona wskazała, iż zarzut organu, jakoby strona powołując się na zapisy w księgach rachunkowych nie przedłożyła tych dowodów jest całkowicie bezpodstawny, ponieważ podstawą restrukturyzacji był program restrukturyzacyjny sporządzony m.in. w oparciu o księgi rachunkowe zakładu. Organ kwestionując zawarte w nim zapisy powinien zażądać dokumentów źródłowych stanowiących podstawę ich sporządzenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty jak w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2007r., które wpłynęło do sądu [...] lipca 2007r., skarżący podtrzymał zarzuty skargi, ponadto podkreślił, iż określenie "znane" , którym posłużono się w art. 4 ustawy restrukturyzacyjnej odnosi się zarówno do zobowiązań publicznoprawnych, cywilnoprawnych, jak i indywidualnych roszczeń pracowników wynikających z "ustawy 203", dlatego niedopuszczalne jest takie interpretowanie tego pojęcia w wyniku którego za zobowiązania "znane" uznano by tylko zobowiązania znane ZUS - owi. Brak jest też podstaw do twierdzenia organu, iż zobowiązania w rozumieniu ustawy art. 4 ustawy restrukturyzacyjnej stają się "znane" dopiero w dniu złożenia deklaracji rozliczeniowej, gdyż czynność ta ma jedynie znaczenie techniczne, natomiast samo zobowiązanie staje się znane z dniem jego powstania. Ponadto organ posiadał wiedzę o tych zobowiązaniach zarówno z programu restrukturyzacyjnego, jak i pism Z. - u kierowanych do ZUS - u w 2005r.i 2006 r. Zgadzając się ze stanowiskiem organu, że zgodnie z art. 18 ust 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych stanowi przychód, a uzyskanie przez ubezpieczonego przychodu powoduje po stronie płatnika powstanie obowiązku obliczenia, rozliczenia i przekazania do ZUS składek , skarżący podkreślił, iż w przypadkach zobowiązań z ustawy " 203" i ustawy o tzw. "13 - tych pensjach" z mocy prawa po stronie ubezpieczonych powstał przychód, nie był on jednak przez skarżącego ze względu na trudną sytuację finansową zakładu w terminie wypłacany.

Na rozprawie w dniu 13 lipca 2007r. pełnomocnik skarżącej popierając skargę, sprecyzował jej żądanie w ten sposób, że wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części utrzymującej w mocy decyzję z [...] maja 2006r. co do punktu 2, w pozostałym zakresie oświadczył, iż nie popiera skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Zarzut skargi dotyczący naruszenia prawa materialnego, zdaniem sądu nie jest usprawiedliwiony.

Zasadniczy spór między stronami dotyczył interpretacji art. 4 ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej /Dz. U. z 2005r., Nr 78, poz.684 z późn. zm./ (powoływanej dalej jako ustawa o pomocy publicznej), a szczególności punktu pierwszego tego artykułu.

Przepis ten stanowi iż restrukturyzacja finansowa zakładów obejmuje znane na dzień 31 grudnia 2004r. zobowiązania publicznoprawne,(...) powstałe w okresie od dnia 1 stycznia 1999r. do 31 grudnia 2004r.

Niesporne jest między stronami, że wnioskowane do umorzenia należności to składki na ubezpieczenie rentowe, wypadkowe i Fundusz Pracy od wypłaconych w 2005r. przez Z. D. T. ze środków pożyczki restrukturyzacyjnej zaległych wynagrodzeń z tytułu ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. - o zmianie ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych i ustawy o zakładach opieki zdrowotnej / Dz. U. z 2001r. Nr 5 poz. 45/( dalej powoływanej jako ustawa "203"), a także składki od wypłaconych w tym samym czasie zaległych tzw. " trzynastek" należnych pracownikom na podstawie ustawy z dnia 12 grudnia 1997r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej ( Dz. U. z 1997r. Nr 160 poz. 1080).

Istotne jest iż sporny przepis, dla zobowiązań publicznoprawnych, które mają być restrukturyzowane, oprócz kryterium bycia "znanymi" na koniec 2004r., wymaga również, aby były to zobowiązania powstałe w okresie od dnia 1 stycznia 1999r. do 31 grudnia 2004r.

Nie można się zgodzić w tym zakresie ze stanowiskiem, Z. - u, który dowodził, iż stały się one znane w momencie ich powstania i ujawnienia w księgach rachunkowych prowadzonych przez podmiot, wobec tego zaś, że podstawą powstania tych zobowiązań był przepis prawa powszechnie obowiązującego powstały one z dniem uchwalenia danego aktu prawnego tzn. w przypadku roszczeń z "ustawy 203" - z dniem uchwalenia ustawy z dnia 22 grudnia 2000r., o zmianie ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw i ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, a w przypadku roszczeń o "13 pensję" - z dniem uchwalenia ustawy z dnia 12 grudnia 1997r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej. To stanowisko odnośnie daty powstania zobowiązań publicznoprawnych ( wobec ZUS ) jest błędne, skarżący myli bowiem swoje zobowiązania wobec pracowników, które powstają w dacie wymagalności wypłaty wynagrodzenia - czy to jego części przyznanej ustawą "203", czy to tzw. "trzynastki" na podstawie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej, z powstaniem swoich zobowiązań wobec ZUS, jako płatnika składek do przekazania tych składek. Tylko te ostatnie zobowiązania jako zobowiązania publicznoprawne podlegają restrukturyzacji na podstawie art. 4 pkt 1 ustawy o pomocy publicznej i to one były przedmiotem zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 1 oraz art. 4 pkt 2 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych po stronie płatnika składek powstaje obowiązek do obliczenia, rozliczenia i przekazania do ZUS składek za zatrudnianych pracowników. Z kolei podstawą wymiaru składek jest przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w przypadku pracowników - z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy ( art. 18 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 9 ww. ustawy ). Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych ( tekst jednolity Dz. U. z 2000r. nr 14 poz.176 z późn. zm.) przychodami (z zastrzeżeniami, które nie mają zastosowania w niniejszej sprawie gdyż nie dotyczą przychodów z tytułu stosunku pracy) są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Z regulacji tych wynika, iż obowiązek przekazania przez płatnika do ZUS składek od przychodów pracowników z tytułu stosunku pracy powstaje dopiero w momencie uzyskania przez ubezpieczonego przychodu. Wówczas - do 15 - następnego miesiąca płatnik jest zobowiązany obliczyć, rozliczyć i opłacić składki oraz złożyć deklarację rozliczeniową i imienne raporty miesięczne (art. 17 ust 1 i 2, art.46 i 47 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ).

Reasumując, zobowiązanie publicznoprawne do zapłaty składek przez płatnika ( w tym wypadku Z. w D. T.) od wynagrodzeń zatrudnianych pracowników powstaje 15 - następnego miesiąca, po uzyskaniu przez ubezpieczonych przychodu. Niesporne jest, przyznawał to zresztą skarżący w toku postępowania restrukturyzacyjnego oraz w postępowaniu sądowym ( pismo procesowe z 3 lipca 2007r., k 42 - 48 akt sądowych), iż zaległe za lata 2002 i 2003 wynagrodzenia z tytułu "ustawy 203" i "trzynastek" zostały wypłacone dopiero w 2005r., wcześniej Z. nie miał na nie środków. Zatem, zgodnie z przytoczoną wyżej definicją przychodu zawartą w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, przychód powstaje dopiero w momencie wypłacenia lub postawienia do dyspozycji podatnika środków pieniężnych. Niewątpliwe jest, iż wynagrodzenia o których mowa zostały wypłacone dopiero w 2005r., nie zostały też wcześniej postawione do dyspozycji pracowników ( i np. nie odebrane przez zatrudnionych z przyczyn leżących po ich stronie), gdyż nie było na nie środków. Zaksięgowanie tych zobowiązań wobec pracowników, ujęcie ich w księgach rachunkowych i bilansie nie jest postawieniem ich do dyspozycji pracowników, z tej prostej przyczyny, że pracownik nie może ich odebrać i nimi dysponować. W tym zakresie jednoznaczne jest też orzecznictwo sądowe do art. 11 ustawy o podatku dochodowym, np. NSA w wyroku z 24.02.1994r. sygn. akt SA/Wr 1804/93 (opubl. POP 1196/5/160) stwierdził: "Przychód - a w konsekwencji dochód - pojawia się dopiero wtedy, gdy podatnik otrzymuje pieniądze, albo kiedy pieniądze są postawione do jego dyspozycji, a nie w chwili samego stwierdzenia przez osobę zobowiązaną, że podatnikowi przysługuje należność w określonej wysokości."; z kolei Sąd Apelacyjny w B. w wyroku z dnia [...].03.2005 r.w sprawie sygn. akt [...] opubl. [...] wskazał: "Przychodem są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń (art. 11 ust. 1 ustawy z 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych Dz. U. Nr 80, poz. 350 ze zm.) nie zaś przysługujące mu należności".

Ostatecznie więc należy stwierdzić, iż skoro nie powstał po stronie ubezpieczonych - do końca 2004r. - przychód, nie powstał też obowiązek płatnika składek ( Z. - u w D. T.) do obliczenia i odprowadzenia tych składek do ZUS, a zatem nie powstało z tego tytułu zobowiązanie publicznoprawne do końca 2004r. Wobec tego ZUS odmawiając umorzenia części wnioskowanych należności nie naruszył w zaskarżonej decyzji art. 4, ani 6 i 7 ustawy o pomocy publicznej.

Zdaniem sądu, przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy rozważenia wymagało również zagadnienie, które nie było przedmiotem zarzutów skargi, jednak jest istotne z punktu widzenia oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a mianowicie czy ZUS wydając zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2006 r. miał w ogóle prawo do badania, czy wnioskowane należności podlegają umorzeniu z punktu widzenia przepisów prawa materialnego - przepisów ustawy o pomocy publicznej, a w szczególności jej artykułu 4. Należy bowiem przypomnieć ( opisano to wyżej w stanie faktycznym sprawy), iż decyzje ZUS zapadły po przeprowadzeniu postępowania restrukturyzacyjnego przez Z. w D. T. Zgodnie z treścią art. 28 ust.3 ustawy o pomocy publicznej organ restrukturyzacyjny niezwłocznie przekazuje decyzję o zakończeniu postępowania restrukturyzacyjnego organom będącym wierzycielami należności publicznoprawnych; decyzja ta stanowi podstawę dla tych organów do wydania decyzji o umorzeniu należności. Powstaje zatem pytanie, co kryje się pod pojęciem, iż decyzja organu restrukturyzacyjnego o zakończeniu postępowania restrukturyzacyjnego stanowi podstawę ( podkreślenie sądu) dla wierzyciela należności publicznoprawnych do wydania decyzji o umorzeniu tych należności. Niewątpliwie nie mamy tutaj do czynienia z formą współdziałania organów przy załatwieniu indywidualnej sprawy administracyjnej, która została skatalogowana w art. 106 k.p.a., przede wszystkim z tego powodu, iż jedna sprawa ( restrukturyzacja ) została już zakończona stosowną decyzją i dopiero w tym momencie powstaje nowa sprawa - w przedmiocie umorzenia zaległych należności. Tymczasem współdziałanie organów na podstawie art. 106 k.p.a. polega na załatwieniu jednej sprawy przez jeden organ, w toku której wypowiada się w formie postanowienia inny organ.

Generalnie zagadnienie związania decyzją administracyjną znajduje swój wyraz w treści art. 110 k.p.a., który statuuje zasadę związania własną decyzją organu administracji publicznej, który ją wydał - od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia. Zasada ta dotyczy zarówno decyzji ostatecznych, jak i nieostatecznych, a związanie organu własną decyzją trwa aż do ustania jej mocy obowiązującej. Z mocy przepisów odrębnych decyzja może wiązać również inny organ administracji, a nie tylko ten, który ją wydał. W doktrynie wymienia się jako ( w zasadzie jedyny) przykład - art. 55 ustawy z 27. 03.2003r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym( Dz. U. Nr 80, poz. 717), gdy decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego wiąże organ architektoniczno - budowlany przy wydawaniu decyzji o pozwoleniu na budowę. W tym jednak wypadku, ustawodawca użył wprost sformułowania, iż "decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego wiąże organ wydający decyzję o pozwoleniu na budowę."

Pojęcie to jest odmienne, od sformułowania z ustawy o pomocy publicznej, o wydaniu decyzji na podstawie decyzji innego organu. Zdaniem sądu decyzja organu restrukturyzacyjnego o zakończeniu tego postępowania stanowi podstawę dla ZUS- u do wydania decyzji o umorzeniu należności publicznoprawnych, w tym sensie, że ma w niej umocowanie, jest dla niego punktem wyjścia do działania w zakresie swojej właściwości. Nie pozbawia go zaś możliwości merytorycznego badania, czy należności spełniają warunki z ustawy o pomocy publicznej, aby mogły zostać umorzone. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia dodatkowo fakt, iż rola ZUS w toku postępowania restrukturyzacyjnego (aż do wydania przez organ restrukturyzacyjny decyzji o zakończeniu postępowania) jest mocno ograniczona i sprowadza się do uzgodnienia z zakładem opieki zdrowotnej projektu programu restrukturyzacyjnego w zakresie swoich wierzytelności ( art. 25 ust.1 pkt 1 ustawy o pomocy publicznej). Jak ponadto wynika ze stanu faktycznego niniejszej sprawy brak zgody ZUS- u na umorzenie należności z tytułu składek za niewypłacone do końca 2004 r. wynagrodzenia z " ustawy 203" i z tytułu "13 - tek" , wyrażany jednoznacznie na etapie tych uzgodnień, nie przeszkodził Wojewodzie M. wydać decyzji o warunkach restrukturyzacji zgodnie z proponowanym przez Z. w D. T. programem restrukturyzacyjnym, gdzie należności te przeznaczono do umorzenia.

Pozycja ZUS - u w ustawie o pomocy publicznej została określona inaczej, niż np. we wcześniejszej ustawie - z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców ( Dz. U. Nr 155, poz. 1287 z późn. zm.), w oparciu o którą odbywała się poprzednio również restrukturyzacja zakładów opieki zdrowotnej. W ustawie z 30 sierpnia 2002r. ZUS był bowiem organem restrukturyzacyjnym w zakresie swoich należności, zatem proces badania jakie z tych należności podlegają umorzeniu był przeprowadzany już na etapie postępowania restrukturyzacyjnego, w toku którego to ZUS wydawał decyzję o warunkach restrukturyzacji. Natomiast zgodnie z ustawą o pomocy publicznej, ZUS nie jest stroną postępowania restrukturyzacyjnego, będąc zaś właściwym do umorzenia należności z tytułu składek nie może być pozbawiony merytorycznej kontroli, nad tym, które z nich mają być umorzone. Dlatego też ZUS wydając zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję prawidłowo odniósł się do przesłanek wynikających z prawa materialnego, a dotyczących kwalifikacji zobowiązań publicznoprawnych do umorzenia.

Z tych wszystkich przyczyn skarga w tej części, w której była popierana, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.; dlatego też sąd orzekł w tym zakresie, jak w pkt. 1 wyroku.

Wobec oświadczenia na rozprawie 13 lipca 2007r., złożonego przez pełnomocnika skarżącej, iż strona nie popiera skargi w tej części, w której dotyczy ona zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2006r., co do jej punktu pierwszego, sąd w tym zakresie postępowanie w sprawie umorzył, na podstawie art. 161§ 1 pkt.1 p.p.s.a.