Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 722/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA Ewa Marcinkowska (spr.), Ewa Pisula-Dąbrowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2015 r. sprawy ze skargi T.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] o odmowie przyznania T. S. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społacznych decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku T. S. z dnia [...] grudnia 2010 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W wyniku rozpoznania wniosku T. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy decyzję wcześniejszą z dnia [...] stycznia 2011 r.

W uzasadnieniu swojego stanowiska organ podniósł, iż na podstawie analizy zebranego materiału dowodowego nie stwierdzono wystąpienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek której T. S. nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Z dokumentacji rentowej wynika bowiem, że udokumentowano okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące 23 lata, 10 miesięcy i 26 dni oraz 1 rok, 1 miesiąc i 23 dni okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Natomiast zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych w 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - został udowodniony okres składkowy wynoszący jedynie 6 miesięcy i 27 dni okresów składkowych.

Zgodnie natomiast z orzeczeniami lekarzy orzeczników ZUS całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u zainteresowanego ustalona dopiero od dnia [...] lipca 2010 r., jednocześnie ustalono, że brak jest podstaw do orzeczenia niezdolności do pracy przed tym dniem. Ustalenia te są dla organu wiążące i nie podlegają uznaniu administracyjnemu.

Z przedłożonej dokumentacji wynika jednocześnie, że w okresie od ustania ostatniego okresu składkowego, tj. od dnia 1 kwietnia 2001 r. do dnia 27 lipca 2010 r., tj. od daty powstania całkowitej niezdolności do pracy przez okres wynoszący ponad 9 lat, T. S. nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Przeprowadzona analiza akt sprawy nie wskazuje, aby w wykazanej przerwie T. S. nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Zatem niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym nie było spowodowane okolicznościami, na które T. S. nie miał wpływu.

T. S. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając skargę wyrokiem z dnia 19 maja 2014 r. wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Wa 377/14 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] stycznia 2011 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd zarzucił, iż Prezes ZUS rozpoznał sprawę bardzo pobieżnie nie wyjaśniając istotnych dla jej rozstrzygnięcia zagadnień. Takim działaniem organ naruszył zasady wymienione w treści art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 K.p.a., co w rezultacie doprowadziło do nieprawidłowości w uzasadnieniu decyzji odnośnie oceny zgromadzonego materiału dowodowego (art. 107 § 3 K.p.a.) i wydania decyzji odmownej bez rzetelnego zgromadzenia i oceny zebranego materiału dowodowego.

Sąd wskazał, iż z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2011 r. wynika, że całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u zainteresowanego ustalona dopiero od dnia [...] lipca 2010 r. i jednocześnie ustalono, że brak jest podstaw do orzeczenia niezdolności do pracy przed tym dniem. W zakresie ustalenia daty powstania całkowitej niezdolności do pracy T. S. zaskarżył to orzeczenie i orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2013 r. potwierdzono zasadność kwestionowanych ustaleń orzeczniczych. Jednakże w niniejszej sprawie w ogóle nie badano, czy powstanie u skarżącego całkowitej niezdolności do pracy było poprzedzone okresem częściowej niezdolności do pracy i jak długo ta częściowa niezdolność trwała. Sąd podkreślił przy tym, iż stwierdzona u T. S. całkowita niezdolność do pracy była wynikiem długotrwałych chorób, nie była ona wynikiem nagłego zdarzenia. Zatem zasadne jest przypuszczenie, iż stan całkowitej niezdolności do pracy musiał być poprzedzony okresem częściowej niezdolności do pracy. Przypuszczenie takie ma nadto swoje uzasadnienie w okoliczności korzystania przez T. S. w latach 1986-1987 z renty z tytułu niezdolności do pracy. Powyższych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności Prezes ZUS w ogóle nie zbadał, a powinien. Obowiązkiem organu było zbadać, w drodze opinii lekarza orzecznika ZUS czy skarżący był częściowo niezdolny do pracy i w jakim okresie oraz do wykonywania jakich prac skarżący był wówczas zdolny.

Sąd wskazał jednocześnie, iż w niniejszej sprawie nie sposób abstrahować od długiego bo blisko 24 letniego stażu ubezpieczenia społecznego w ZUS, którym legitymuje się skarżący i stażu ubezpieczeniowego w KRUS-ie. Potwierdzone okresy ubezpieczeń wskazują, iż do 2001 roku (pomijając okres niezdolności do pracy w latach 1986-1987) T. S. był osobą czynną zawodowo. Wyjaśnić zatem należy co takiego stało się w 2001 roku i jeżeli okaże się, iż skarżący był częściowo niezdolny do pracy organ powinien zważyć na ile niezdolność ta (z uwagi na wiek skarżącego, jego ograniczenia co do wykonywania pracy wynikające ze stanu zdrowia oraz z wykształcenia i miejsca zamieszkania) stanowiła realną nie do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania ubezpieczenia po 2001 roku. W tym zakresie organ powinien także zważyć, iż skarżący jest osobą nieporadną i dlatego obowiązkiem organu było dokładne i w sposób zrozumiały dla zainteresowanego, poinformowanie go o warunkach przyznawania dochodzonego przez niego świadczenia.

W toku ponownego rozpoznania sprawy orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] listopada 2014 r. T. S. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy. Data powstania całkowitej niezdolności do pracy została określona na [...] lipca 2010 r. Jednocześnie w orzeczeniu stwierdzono, iż brak danych medycznych do orzeczenia niezdolnosci do pracy przed powstaniem całkowitej niezdolnosci do pracy z dniem [...] lipca 2010 r.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, odmówił T. S. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia.

Organ wskazał, iż po ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizie zebranego materiału nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek której T. S. nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Z przedłożonej dokumentacji wynika, że w ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - został udowodniony okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne wynoszący jedynie 6 miesięcy i 27 dni okresów składkowych.

Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe natomiast tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Nie są takimi okolicznościami ani brak ofert pracy dla bezrobotnych w danej miejscowości, czy też dłuższe przerwy w zatrudnieniu, bez jednoczesnego wykazania przyczyn ustania poszczególnych okresów zatrudnienia. O wyjątkowości podnoszonych przez stronę okoliczności nie może przesądzać subiektywne przekonanie strony lecz muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być potraktowane jako szczególne /wyjątkowe/.

Prezes ZUS zaznaczył jednocześnie, że zgodnie z dyspozycją zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sprawa została przekazana do lekarza orzecznika ZUS. W wyniku przeprowadzonego postępowania orzeczniczego - orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] listopada 2014 r. - ustalono wobec wnioskodawcy trwałą całkowitą niezdolność do pracy od [...] lipca 2010 r. oraz stwierdzono brak danych medycznych do orzeczenia niezdolności do pracy przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, a tym samym brak częściowej niezdolności.

Rozpatrując ponownie wniosek o rentę w drodze wyjątku, analizie poddany został przede wszystkim przebieg ubezpieczenia przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, który nie daje podstaw do przyjęcia, że niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym do chwili orzeczenia niezdolności do pracy było spowodowane szczególnymi okolicznościami. Z przebiegu zatrudnienia wynika bowiem, że w okresie od 1 kwietnia 2001 r. do 27 lipca 2010 r. występuje ponad 9-letnia przerwa w zatrudnieniu. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które uniemożliwiły nabycie przez wnioskodawcę prawa do świadczenia ustawowego z przyczyn zasługujących na potraktowanie ich jako szczególne, ponieważ w wyżej wymienionym okresie nie była wobec niego orzeczona przynajmniej częściowa niezdolność do pracy. Samo wystąpienie schorzenia nie stanowi natomiast wystarczającego kryterium orzekania o uprawnieniach rentowych, jeżeli zmianom chorobowym nie towarzyszą skutki w sferze zdolności danej osoby do wykonywania pracy zarobkowej. Problemy zdrowotne przed powstaniem całkowitej niezdolności mogły ograniczać, natomiast nie uniemożliwiały całkowicie wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi i nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla ponad 9 letniej przerwy w ubezpieczeniu.

Organ zaznaczył jednocześnie, iż wprawdzie przedstawiona sytuacja materialna jest niewątpliwie bardzo trudna, jednakże nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż świadczenia na podstawie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie są świadczeniami socjalnymi, przyznawanymi jedynie według potrzeb, lecz są świadczeniami z ubezpieczeń społecznych, za czym przemawia sam fakt zamieszczenia powyższego przepisu właśnie we wspomnianej ustawie.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T. S. podniósł, iż z posiadanych dokumentów wynika, że jego staż składkowy wynosi ponad 25 lat. To komisja lekarska ZUS uznał go natomiast za całkowicie nizdolnego do pracy i zaliczyła go do 3 grupy inwalidów. W tej sytuacji nikt z lekarzy nie chciał wydać zaświadczenia o jego zdolności i przydatności do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Stąd wynikła przerwa w jego pracy zarobkowej. Podkreślił, że zachorował na niewydolność serca 1 lutego 1976 r. W okresie od 26 stycznia 1987 r. do 1 stycznia 1989 r. przebywał na rencie zaliczony do 3 grupy inwalidzkiej. Po roku przebywania na recie od [...] stycznia 1988 r. dostał pracę jako dozorca i poszedł do zatrudnienia. Po upływie okresu na jaki miał przyznaną grupę inwalidzką nie poszedł na komisję lekarską, gdyż miał na utrzymaniu rodzinę i musiał pracować. W okresie od [...] stycznia 1989 r. do [...] września 1999 r. pracował jako palacz. Potem przebywał na zasiłku dla bezrobotnych. Obecnie ma 64 lata, ponad 25 lat stażu pracy, jest chory na serce i całkowicie niezdolny do pracy.

Na etapie ponownego rozpoznania sprawy T. S. został ponownie poddany procedurze orzeczniczej przez lekarzy orzeczników ZUS. Komisja lekarska ZUS w orzeczeniu z dnia [...] marca 2015 r. potwierdziła, że T. S. jest całkowicie niedolny do pracy od [...] lipca 2010 r. stwierdzając jednocześnie, że przed [...] lipca 2010 r. nie istniała częściowa niezdolność do pracy.

Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał wcześniejszą argumentację.

Organ podkreślił, że po ponownym rozpatrzeniu wniosku nadal nie stwierdzono przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, na skutek których T. S. nie nabył uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych.

Prezes ZUS zaznaczył, że po przeprowadzeniu postępowania orzeczniczego, orzeczeniem z [...] marca 2015 r. komisja lekarska ZUS ustaliła, że wnioskodawca jest trwale całkowicie niezdolny do pracy od [...] lipca 2010 r., a przed [...] lipca 2010 r. nie istniała częściowa niezdolność do pracy.

Na przestrzeni 58 lat życia - na dzień orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy - wprawdzie wnioskodawca udokumentował 23 lata, 10 miesięcy i 26 dni okresów składkowych i nieskładkowych oraz 1 rok, 1 miesiąc i 23 dni okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników (łącznie 25 lat i 19 dni), jednakże w 10-leciu przed powstaniem niezdolności do pracy (od 27.07.2000 r. do 26.07.2010 r.) - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentował tylko 6 miesięcy i 27 dni okresów składkowych.

W okresie od 01.04.2001 r. do 27.07.2010 r., tj. przez ponad 9 lat wnioskodawca nie kontynuował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Ze sprawy nie wynika natomiast, aby nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że w wykazanym okresie nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy.

We wykazanej przerwie w ubezpieczeniu wnioskodawca był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie może jednak zostać uwzględniony, ponieważ w rozumieniu przepisów ustawy nie stanowi ani okresu składkowego, ani nieskładkowego.

Trudności w uzyskaniu formalnego zatrudnienia nie mogą być natomiast traktowane jako okoliczności szczególne, gdyż w przeciwnym razie świadczenie z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych straciłoby swój wyjątkowy, szczególny charakter, a stałoby się niemal regułą.

Organ zaznaczył jednocześnie, iż w myśl art. 14 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalania daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie zaś z art. 14 ust. 3 ustawy, orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie komisji lekarskiej ZUS jest zatem wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu.

Po ponownej i wnikliwej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdzono zatem istnienia szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył prawa do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Trudna sytuacja materialna nie stanowi natomiast wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. S. zarzucił decyzji Prezesa ZUS naruszenie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a także naruszenie art. 7 i art. 77 K.p.a., poprzez nierozpoznanie wszystkich dowodów i całego stanu faktycznego, co miało wpływ na rozstrzygnięcie i treść decyzji.

W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi podniósł, iż organ nie wziął pod uwagę, że jego ostatnie moje zatrudnienie było na stanowisku palacza. Z kolei przedstawione i przesłane z pierwszym wnioskiem dokumenty medyczne, a przede wszystkim historia choroby, wskazują na występującą u niego wrodzoną wadę serca. Z tego powodu w roku 1988 został uznany za częściowo niezdolnego do pracy i przyznano mu rentę z tego tytułu. Zatem, wbrew twierdzeniom Prezesa ZUS, miał w latach poprzedzających złożenie wniosku o świadczenie w drodze wyjątku, przyznaną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, o czym organ w swej decyzji nie wspomina.

Po roku 1990 poczuł się lepiej i dlatego nie występował z ponownym wnioskiem o przyznania renty, gdyż podjął pracę dozorcy, która nie wymagała od niego zbyt dużych nakładów pracy i wysiłku fizycznego. Niestety z biegiem czasu zakres jego obowiązków uległ zmianie i pracował też jako palacz, co przy jego schorzeniu było realnym zagrożeniem życia. Jego stan zdrowia znowu zaczął się pogarszać. Z tych względów, po likwidacji szkoły, w której pracował, nie przeniesiono go do innej placówki. Pozostawał od tamtej pory pod stałą opieką lekarza, który w ogóle zabronił mu wykonywania jakiejkolwiek pracy. Z uwagi jednak na niedostatek i brak środków do życia, zmuszony był znaleźć pracę wbrew przeciwwskazaniom lekarzy. Szukał więc pracy trochę lżejszej, jako dozorca, lecz na lokalnym rynku pracy sytuacja z roku na rok była coraz gorsza i nie był w stanie niczego znaleźć. Udawało mu się jedynie znajdować krótkie prace dorywcze dla sąsiadów i znajomych, co pozwalało mu przeżyć. Jednak nie udało mu się znaleźć w tym czasie pracy stałej, czy chociażby powodującej podleganie ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu.

Skarżący zarzucił, że organ w niniejszej sprawie uchybił przepisom proceduralnym, gdyż nie wziął pod uwagę faktu orzeczenia w stosunku do niego w roku 1988 częściowej niezdolności do pracy związanej ze stwierdzoną wadą serca i przyznania renty z tegoż tytułu. Nie odniósł się do rodzaju stwierdzonej choroby i jak ona wpływa na normalne funkcjonowanie i możliwości w uzyskaniu zatrudnienia bądź ich braku. On natomiast z powodu występującego u niego schorzenia od 2001 roku do dnia dzisiejszego nie był w stanie podjąć zatrudnienia. Organ nie zważył, że jakakolwiek praca jest dla niego zagrożeniem życia. Organ nie wziął też pod uwagę, jak posiadane przez niego wykształcenie podstawowe wpływało na możliwość znalezienia przez niego pracy i jakiej pracy.

W konkluzji skarżący podkreślił, że przepracował około 24 lat i przez ten czas podlegał ubezpieczeniu w ZUS. Zatem, do pełnego 25-letniego stażu pracy, brakuje mu niewielki czas. Czasu tego nie jest jednak w stanie dopracować z uwagi na stan zdrowia. Dodatkowo zdarzeniem losowym i niezależnym od niego był fakt, że szkoła w której pracował uległa likwidacji, a z powodu ogromnych problemów zdrowotnych, ówczesny pracodawca nie zdecydował się na zatrudnienie go w innej szkole i może na innym stanowisku.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w skardze organ wyjaśnił, iż nie kwestionuje ani obecnej niezdolności do pracy skarżącego, ani jego sytuacji materialnej. Jednak sama w sobie niezdolność do pracy, nawet w powiązaniu z najbardziej w pojęciu zainteresowanego szczególną i wyjątkową jego obecną sytuacją życiową, nie jest wystarczającą podstawą do przyznania świadczenia. Trudna sytuacja materialna, choć była brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, także nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest też świadczeniem należnym każdej osobie, której stan zdrowia, po dłuższym okresie pozostawania przez nią poza wszelkim ubezpieczeniem, obecnie się pogorszył.

Organ zaznaczył, iż najgłębsze nawet przekonanie skarżącego, że jego niezdolność do pracy istniała wcześniej, niż od lipca 2010 r., nie uzasadnia zmiany stanowiska organu oraz zakwestionowania ustaleń komisji lekarskiej ZUS oraz biegłych sądowych. Opinia skarżącego na temat jego stanu zdrowia nie jest dla organu wiążąca, a fakt, że rozmija się ona z opiniami profesjonalnymi, nie oznacza, że to te profesjonalne opinie są błędne. Zaś niezadowolenie strony z treści jakiejkolwiek opinii nie jest wystarczającym dowodem na jej błędność.

Organ przeprowadził uzuzpełniajace postępowanie nakazane przez Sąd i ustalił brak jakiejkolwiek niezdolności do pracy przed lipcem 2010 r. Zgodnie z ustaleniami komisji lekarskiej ZUS, jak też biegłych sądowych, z którymi polemizował skarżący w postępowaniu przez sądem powszechnym, skarżący jest niezdolny do pracy nie od dzieciństwa, lecz od 58 roku życia. Powstanie zaś samej niezdolności do pracy poprzedziła ponad 9-letnia przerwa w ubezpieczeniu i zatrudnieniu - zatem stan zdrowia skarżącego, który uległ nagłemu pogorszeniu w lipcu 2010 r., nie spowodował przerwania okresu świadczenia pracy.

Skarżący ustosunkowując się do powyższej odpowiedzi na skargę w piśmie procesowym z dnia 21 maja 2015 r. ponownie podniósł, iż w latach 1987-1988 miał przyznaną rentę z ZUS z tytułu częściowej niezdolnosci do pracy, a zatem jego częściowa niezdolność do pracy, wbrew twierdzeniom organu, istniała przed 2010 r. Nie bez znaczenia pozostaje też fakt, iż w okresie od 2 kwietnia 2001 r. do 7 lipca 2001 r. pobierał z ZUS zasiłek chorobowy. Ponadto już same wypisy z historii choroby z lat 1987-1988 potwierdzają istnienie u niego schorzeń. Zarzucił ponadto, że Prezes ZUS rozpoznajac sprawę nie odniósł się do jego sytuacji osobistej, majątkowej i braku możliwości zarobkowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Oceniając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy w tym miejscu przypomnieć, że decyzje te wydane zostały w następstwie uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 377/14 wcześniejszych decyzji Prezesa ZUS odmawiających przyznania T. S. świadczenia w drodze wyjątku

Stosownie do treści art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Prezes ZUS rozpatrując ponownie sprawę z wniosku T. S. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku były zatem związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2014 r.

Należy w tym miejscu przypomnieć, że w wyroku tym WSA zarzucił Prezesowi ZUS, iż w sprawie tej w ogóle nie badano, czy powstanie u skarżącego całkowitej niezdolności do pracy było poprzedzone okresem częściowej niezdolności do pracy i jak długo ta częściowa niezdolność trwała. Sąd podkreślił przy tym, iż stwierdzona u T. S. całkowita niezdolność do pracy była wynikiem długotrwałych chorób, nie była ona wynikiem nagłego zdarzenia. Zatem zasadne jest przypuszczenie, że stan całkowitej niezdolności do pracy musiał być poprzedzony okresem częściowej niezdolności do pracy. Przypuszczenie takie ma nadto swoje uzasadnienie w okoliczności korzystania przez T. S. w latach 1986-1987 z renty z tytułu niezdolności do pracy.

Sąd wskazał jednocześnie, iż w niniejszej sprawie nie sposób abstrahować od długiego bo blisko 24 letniego stażu ubezpieczenia społecznego w ZUS, którym legitymuje się skarżący i stażu ubezpieczeniowego w KRUS-ie. Potwierdzone okresy ubezpieczeń wskazują, iż do 2001 roku (pomijając okres niezdolności do pracy w latach 1986-1987) T. S. był osobą czynną zawodowo. Wyjaśnić zatem należy co takiego stało się w 2001 roku i jeżeli okaże się, iż skarżący był częściowo niezdolny do pracy organ powinien zważyć na ile niezdolność ta (z uwagi na wiek skarżącego, jego ograniczenia co do wykonywania pracy wynikające ze stanu zdrowia oraz z wykształcenia i miejsca zamieszkania) stanowiła realną nie do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania ubezpieczenia po 2001 roku.

W ocenie Sądu, Prezes ZUS rozpoznając ponownie sprawę zastosował się do powyższych zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 377/14 i podjął działania mające na celu uzupełnienie materiału dowodowego we wskazanym przez Sąd zakresie.

W toku ponownego rozpoznania sprawy T. S. został dwukrotnie poddany procedurze orzeczniczej przez lekarzy orzeczników ZUS.

Orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] listopada 2014 r. skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy. Data powstania całkowitej niezdolności do pracy została określona na [...] lipca 2010 r. Jednocześnie w orzeczeniu tym stwierdzono, iż brak danych medycznych do orzeczenia niezdolnosci do pracy przed powstaniem całkowitej niezdolnosci do pracy z dniem [...] lipca 2010 r.

Następnie na etapie rozpoznania wniosku T. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy komisja lekarska ZUS w orzeczeniu z dnia [...] marca 2015 r. potwierdziła, że T. S. jest całkowicie niezdolny do pracy od [...] lipca 2010 r. stwierdzając jednocześnie, iż przed [...] lipca 2010 r. nie istniała u niego częściowa niezdolność do pracy.

W ocenie Sądu, w oparciu o tak uzupełniony materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki niezbędne do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż w przypadku T. S. nie można stwierdzić, że na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do świadczenia w trybie zwykłym.

Należy w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 ww. ustawy orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Zatem same zapewnienia skarżącego, że stan zdrowia nie pozwalał mu na wykonywanie zatrudnienia jeszcze przed datą stwierdzonej przez komisję lekarską ZUS niezdolności do pracy są dla organu rentowego niewystarczające. Przy czym należy podkreślić, iż organ nie kwestionował faktu, że skarżacy w latach 1987-1988 miał orzeczoną 3 grupę inwalidzkę i pobierał z tego tytułu rentę.

Kwestią decydującą o braku uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym była jednak przerwa, jaka wystąpiła w ubezpieczeniu T. S. w latach 2001-2010.

W ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – skarżący udowodnił okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne wynoszący jedynie 6 miesięcy i 27 dni okresów składkowych.

W okresie od 1 kwietnia 2001 r. do 27 lipca 2010 r., tj. przez ponad 9 lat T. S. nie kontynuował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Ze sprawy nie wynika natomiast, aby nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że komisja lekarska ZUS w orzeczeniu z dnia 20 marca 2015 r. stwierdziła, iż przed [...] lipca 2010 r. nie istniała u niego częściowa niezdolność do pracy.

Skarżący na przestrzeni dziesięciu lat poprzedzających powstanie u niego całkowitej niezdolności do pracy nie ma udowodnionego nawet jednego pełnego roku ubezpieczeniowego.

W ocenie Sądu, z akt sprawy nie wynika aby w okresie przerwy w ubezpieczeniu od 2001 r. skarżący nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia lub na skutek innych przeszkód, które mogłyby zostać uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

O wyjątkowości podnoszonych przez skarżącego okoliczności nie może bowiem przesądzać jego subiektywne przekonanie, lecz muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być traktowane jako szczególne. Z pewnością do tych okoliczności nie można natomiast zaliczyć trudności w znalezieniu pracy, czy subiektywnych odczuć co do stanu zdrowia.

Skarżący uzasadniał przerwę w zatrudnieniu po 2001 r. swoim stanem zdrowia oraz trudnościami w znalezieniu pracy. Podkreślał też, że był zarejestrowany jako bezrobotny, a także że z uwagi na problemy w znalezieniu zatrudnienia podejmował różne prace "na czarno" bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego.

Odnosząc się do powyższej argumentacji wskazać należy, iż w świetle ugruntowanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego fakt bycia osobą bezrobotną nie może być oceniany na płaszczyźnie szczególnych okoliczności. Gdyby uznać rejestrację w charakterze bezrobotnego za okoliczność szczególną, wówczas każda osoba posiadająca taki status mogłaby liczyć na świadczenie w drodze wyjątku, niezależnie od tego, czy faktycznie w tym czasie poszukiwała pracy czy też nie. Sama rejestracja w charakterze bezrobotnego nie odzwierciedla bowiem rzeczywistej aktywności osoby w poszukiwaniu pracy. Dopiero dowody wskazujące na odmowę zatrudnienia przez konkretnych pracodawców pozwalają na uznanie okresu bezowocnych poszukiwań pracy jako okresu przerwy w zatrudnieniu, spowodowanej szczególnymi okolicznościami, niezależnymi od woli zainteresowanego. Chodzi zatem o przedstawienie dowodów, które potwierdzą fakt odmowy zatrudnienia w danym okresie (dniu) i – co należy zaakcentować – to na stronie spoczywa obowiązek wskazania organowi dowodów świadczących o obiektywnych trudnościach w podjęciu pracy, przemawiające za uznaniem ich jako szczególnych okoliczności. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie może bowiem sam z siebie, bez żadnej inicjatywy strony, niejako na wyrost (po omacku) szukać dowodów w sprawie, lecz powinien zasadniczo dowody te ewentualnie zweryfikować i ocenić. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący takich dowodów, tj. wykazujących aktywność w poszukiwaniu zatrudnienia po 2001 r. w toku postępowania administracyjnego nie przedstawił.

Podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne także nie może być uznane za okoliczność usprawiedliwiającą brak "wypracowania" uprawnień do świadczenia ustawowego. Osoba decydująca się na taką formę pracy musi bowiem liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze ubezpieczeń społecznych.

Tym samym, nie można twierdzeniu Prezesa ZUS odmówić racji, że przyczyną braku uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli skarżącego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 3238/00, Lex nr 50999).

Nie istnieją również żadne inne okoliczności usprawiedliwiające okres przerwy w ubezpieczeniu skarżącego w latach 2001-2010, które można by uznać za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ prawidłowo zatem wywiódł, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a tym samym nie mógł uwzględnić wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w tym trybie.

Skarżący znajduje się niewątpliwie w trudnej sytuacji materialnej. Trudna sytuacja materialna nie wystarcza jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez skarżącego o świadczenia z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2015 r. odpowiadają prawu.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.