Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 669/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: S WSA Jakub Makuch ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2022 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 9 marca 2022 r., sygn. akt SKO.NP/4115/63/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.


UZASADNIENIE

fUzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia 9 marca 2022 r., sygn. akt SKO.NP/4115/63/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia 14 stycznia 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania A. T. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką J. T. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 17, art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: "u.ś.r.").

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 9 września 2021 r. skarżąca wystąpiła do Wójta Gminy L. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Z treści wniosku wynika, że skarżąca mieszka razem z matką, ma status osoby bezrobotnej zarejestrowanej w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Matka skarżącej orzeczeniem z dnia 29 lipca 2009 r. lekarza orzecznika ZUS została uznana za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Matka skarżącej jest wdową.

Z przeprowadzonego w dniu 6 października 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca nie pracuje zawodowo od października 2020 r. Zrezygnowała wówczas z pracy celem opieki nad matką, której stan zdrowia w tamtym okresie znacznie się pogorszył. W tym czasie matka skarżącej przestała się poruszać i stała się całkowicie zależna od pomocy innych osób. W czasie wizyty pracownika socjalnego matka skarżącej leżała w łóżku, bez kontaktu - nie uczestniczyła w rozmowie. Opieka nad matką świadczona przez skarżącą obejmuje higienę osobistą (mycie, zmiana pampersów, zmiana bielizny osobistej, pranie), przygotowanie posiłków, podawanie leków, uczestnictwo w wizytach lekarskich. Matka skarżącej jest leczona na szereg schorzeń - niewydolność serca, niedosłuch, astma, cukrzyca, niewydolność nerek, choroba zwyrodnieniowa stawów, nadciśnienie tętnicze. Skarżąca mieszka z matką, prowadzą wspólne gospodarstwo. W tym samym domu mieszka brat skarżącej, który nie może opiekować się matką, ponieważ jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Skarżąca ma jeszcze dwie siostry i brata. Siostra B. S. nie może opiekować się matką ponieważ sama jest przewlekle chora, wymaga opieki. T. T. pracuje zawodowo i również nie może opiekować się matką, brat skarżącej J. T. również nie może opiekować się matką, ponieważ ma na utrzymaniu czworo małoletnich dzieci. Z oświadczenia skarżącej wynika, że zrezygnowała ona z pracy w celu opieki nad matką, opieka obejmuje czynności higieniczne - mycie, kąpiel, ubieranie, rozbieranie, podawanie leków, pokarmów, zakładanie aparatu słuchowego, pomoc przy wejściu na łóżko, podnoszenie nóg.

Decyzją z dnia 7 października 2021 r. Wójt Gminy L. odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

Decyzją z dnia 10 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło zaskarżoną decyzję Wójta Gminy L. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Organ I instancji wezwał skarżącą do złożenia oświadczeń, czy rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą miała związek z koniecznością opieki nad matką, jak przebiegało zatrudnienie skarżącej od lipca 2009 r. do nadal, kto i w jakim zakresie sprawował opiekę nad matką w okresie od lipca do października 2020 r., czy wykonywane czynności wymagają stałej obecności skarżącej i dyspozycyjności, czy istnieje możliwość realizacji opieki przy podjęciu przez skarżącą zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy obowiązki mogą zostać podzielone pomiędzy pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, czy K. T., który zamieszkuje w tym samym domu co skarżąca i matka skarżącej, może uczestniczyć w sprawowaniu opieki nad matką, a jeśli nie to z jakiego powodu.

Z dołączonego do akt świadectwa pracy wynika, że skarżąca była zatrudniona w Szpitalu Wojewódzkim w T. w okresie od 2.10.1995 r. do 30.09.2020 r. w wymiarze pełnego etatu.

W piśmie z dnia 10 stycznia 2022 r. pełnomocnik skarżącej wskazał, że rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą pozostaje w bezpośrednim związku z opieką nad matką. W okresie od lipca 2009 r. do października 2020 r. opiekę nad matką sprawowała skarżąca, która starała się pogodzić zatrudnienie i opiekę nad matką, jednakże ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki, utrzymanie przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, stało się niemożliwe. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką całą dobę - matka skarżącej wymaga pomocy w wykonywaniu czynności higienicznych, samoobsługowych. Matka skarżącej jest pampersowana, wymaga pomocy przy kąpieli. Skarżąca sprząta, przygotowuje posiłki, umawia wizyty lekarskie, realizuje recepty, podaje leki, załatwia sprawy urzędowe, robi zakupy, opłaca rachunki. Czynności opiekuńcze wymagają stałej obecności skarżącej. Jedyną osobą, która może opiekować się matką jest skarżąca. Pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji względem J. T. nie są w stanie opiekować się matką: syn J. T. - pracuje i ma własną rodzinę oraz zobowiązania; córka T. T. pracuje; córka B. S.- jest schorowana, po przebytym udarze; syn K. T. pracuje zawodowo i prowadzi osobne gospodarstwo domowe.

Decyzją z dnia 14 stycznia 2022 r. Wójt Gminy L. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która wyklucza podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Przyczyną odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że poza skarżącą jest jeszcze czworo rodzeństwa, które jest zobowiązane do alimentacji względem J. T. Kolejną przyczyną odmowy jest fakt, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu 25 roku życia.

W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy:

- błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/12 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

- naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez skarżącą – córkę osoby dorosłej wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.

Decyzją z dnia 9 marca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. Organ wskazał, że decyzja organu I instancji jest wadliwa, w zakresie w którym organ ten uznał, że w oparciu o przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. możliwa jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a opieką nad matką, ponieważ skarżąca w okresie od 2009 do 2020 r. godziła opiekę z zatrudnieniem. Organ II instancji wskazał ponadto, że czynności bezpośrednio związane z opieką nad matką są zwykłymi czynnościami dnia codziennego, a zatem nie wymagają całkowitej rezygnacji z zatrudnienia. SKO w Tarnowie wskazało ponadto, że poza skarżącą istnieje czworo rodzeństwa zobowiązanego do alimentacji, a zatem może się ono podzielić między sobą obowiązkami wynikającymi z opieki nad matką w drodze osobistego zaangażowania pozostałego rodzeństwa lub uczestniczenia w pokryciu kosztów tej opieki.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy – art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad matką, podczas gdy taki związek przyczynowy istnieje; poprzez niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczonej przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji przepisu, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

- naruszenie przepisów postępowania- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 §, art. 7 w zw. art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa przez radcę prawnego i rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na oddalenie.

Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowaną normą prawa materialnego, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.

Organ II instancji zasadnie wskazał, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

Sąd nie zgadza się z przyjętym w zaskarżonej decyzji stanowiskiem, że o braku związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącą zatrudnienia a opieką nad matką, świadczy okoliczność, że skarżąca do 2020 r. godziła pracę zawodową z opieką nad matką. Skarżąca wyjaśniła bowiem, że do 2020 r. stan zdrowia matki uległ takiemu pogorszeniu, że skarżąca musiała zrezygnować z pracy. Trzeba podkreślić, że organ powinien wskazać, na jakiej podstawie kwestionuje wyjaśnienia skarżącej, a tego rodzaju uzasadnienie nie znalazło się w zaskarżonej decyzji, nie wynika ono również z treści zebranych w sprawie dowodów. W ocenie Sądu organ II instancji naruszył przepisy postępowania, ponieważ jego ustalenia są w tym zakresie dowolne, jednakże naruszenie to nie miało wpływu na treść podjętej decyzji.

W niniejszej sprawie okolicznością niesporną było spełnienie pozytywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci posiadania przez matkę skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji). Zdaniem Sądu analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że matka skarżącej ze względu na bardzo ciężki stan zdrowia, wymaga stałej opieki i jeśli opieka ta sprawowana jest przez jedną osobę wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia. Sporną okolicznością jest natomiast, czy w sytuacji gdy do alimentacji względem matki skarżącej zobowiązane jest pięcioro jej dzieci (a nie tylko skarżąca), wobec których nie zachodzą obiektywne przesłanki zwalniające z obowiązku alimentacyjnego, rzeczywiście ma miejsce brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą z powodu konieczności opieki nad matką. Zdaniem Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie zasadnie uznało, że istnienie pięciorga osób zobowiązanych do alimentacji względem J. T., w stosunku do których nie zachodzą obiektywne przyczyny uzasadniające zwolnienie z tego obowiązku, wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. W ocenie Sądu, w zaskarżonej decyzji zasadnie przyjęto, że w odniesieniu do skarżącej nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności – bowiem ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica – lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, której zakres wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA).

Zdaniem Sądu ocena, czy istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, wymaga również ustalenia, czy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej w tym samym stopniu, co osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku bowiem osób zobowiązanych w różnym stopniu, możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego została jednoznacznie określona w art. 17 ust. 4 u.ś.r. i potwierdzona uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22, CBOSA). Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika w pierwszej kolejności z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej, a zatem ich przyznanie powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama. Równocześnie, interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu, pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22, CBOSA) wskazał, że obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty, nie oznacza obowiązku wspierania każdego w taki sam sposób, to ustawodawca powinien określić formy i zasady wsparcia państwa, a takie zasady zostały określone m. in. w u.ś.r. W ocenie Sądu, brak uwzględnienia przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się z zatrudnienia przez skarżącą przepisów o obowiązku alimentacyjnym, prowadziłoby do naruszenia przepisów k.r.o. i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałych zobowiązanych z obowiązków alimentacyjnych względem matki.

Zdaniem Sądu, nie może budzić również wątpliwości, że w zakresie nieuregulowanym w u.ś.r. zastosowanie znajdują inne przepisy prawa, w tym w szczególności przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o."). Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. wskazał, że uregulowania u.ś.r. mają charakter lex specialis, w stosunku do k.r.o. W zakresie jednak obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodziców w u.ś.r. brak jest regulacji, a zatem odwołać się należy do przepisów k.r.o. Trzeba bowiem podzielić pogląd, że zastosowanie modelu derywacyjnego wykładni wymaga odwołania się do wszystkich argumentów interpretacyjnych- językowych, systemowych oraz celowościowych (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r, I OPS 2/22). Wykładnia systemowa zakłada natomiast odwołanie się do kontekstu węższego (czyli miejsca przepisu w danym akcie prawnym) oraz szerszego (całego systemu prawa). Dokonując zatem interpretacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest uwzględnienie zarówno miejsca przepisu w ustawie o świadczeniach rodzinnych, jak w całym systemie prawa – tj. w szczególności uwzględnienia postanowień Konstytucji RP (a przede wszystkim zasad subsydiarności oraz pomocy rodzinie), a także przepisów k.r.o.

W niniejszej sprawie, poza skarżącą zobowiązani do alimentacji względem J. T. są synowie J., oraz K. i dwie córki B. S. i T. T. W stosunku do żadnej z tych osób nie zachodzi obiektywna przyczyna uzasadniająca zwolnienie z obowiązku alimentacji względem matki- zobowiązania zawodowe, czy konieczność utrzymania małoletnich dzieci, czy problemy zdrowotne nie wyłączają obowiązków alimentacyjnych względem matki. Podstawy do zwolnienia pozostałego rodzeństwa z takiego obowiązku nie stanowi także okoliczność wystąpienia przez jedną z osób z rodzeństwa z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczności podnoszone przez skarżącą, mające uzasadnić przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, mogą utrudniać realizację obowiązku alimentacyjnego przez rodzeństwo, ale nie stanowią podstawy zwolnienia z tego obowiązku. Zdaniem Sądu w takiej sytuacji – gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece nad matką powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodzi konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia w celu opieki nad matką. Podkreślić bowiem należy, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, Państwo powinno udzielać jej w sytuacji, w której jednostka nie może sobie sama poradzić z pojawiającymi się trudnościami, a nie zastępować jednostkę we własnych staraniach o zaspokojenie potrzeb życiowych.

Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. W rezultacie, możliwe jest zdaniem Sądu takie podzielenie się obowiązkami, żeby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślić należy, że realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki. Zgodnie bowiem z art. 135 § 2 k.r.o. wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Należało zatem przyjąć, że skoro skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji, całkowita rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą nie była konieczna, aby zapewnić odpowiednią opiekę matce.

Wskazać również należy, że w świetle art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie, w interesie społecznym jest przestrzeganie obowiązującego porządku prawnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2022 r., III SA/Kr 589/22, CBOSA), w tym w szczególności Konstytucji RP, u.ś.r. oraz k.r.o. Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny.

Niezasadny jest podniesiony w skardze zarzut naruszenia przepisów postępowania, polegający na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych. Organy I i II instancji ustaliły bowiem istotne dla zastosowania normy prawnej wyrażonej w art. 17 u.ś.r. okoliczności, w szczególności zakres opieki skarżącej nad matką, krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem J. T. oraz stan zdrowia matki skarżącej. Sama skarżąca nie złożyła w toku postępowania żadnych innych wniosków dowodowych, ani nie zakwestionowała dokonanych w toku postępowania ustaleń. Organy realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe jednak nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 czerwca 2022 r., III OSK 5191/21, CBOSA).

Mając na względzie powyższe, należało stwierdzić, że organ prawidłowo przyjął w zaskarżonej decyzji, że skarżąca nie spełnia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszeń, które dawałyby podstawę do jej uchylenia.

Sprawa została rozpoznana w postępowaniu w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.