Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2079/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2,
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 147
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.
article: 148 § 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz skarżącego S. P. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Finansów decyzją z dnia [...] września 2010 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2010 r., Nr [...], którą na podstawie art. 149 § 3 w zw. z art. 148 § 1 i 2 k.p.a. odmówiono wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Ministra Finansów z dnia [...] maja 2000 r. stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] oznaczonej nr księgi wieczystej [...] (dawniej Iwh 118).

Z ustaleń faktycznych wynika, że decyzją z dnia [...] maja 2000 r. Minister Finansów na podstawie art. 1, 2 i 5 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) w związku z układem zawartym między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej a Rządem Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału 1/6 w prawie własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], Iwh [...] , stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni 0,0619 ha, należącego do L. A. jako spadkobierczyni po H. P. Decyzja ta stała się podstawą wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości.

S. P. wnioskiem z dnia 30 grudnia 2009 r., który wpłynął do Ministra Finansów w dniu 5 stycznia 2010 r., wystąpił o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Ministra Finansów z dnia [...] maja 2000 r. Wnioskodawca zarzucił naruszenie w toku postępowania administracyjnego, którego dotyczy wniosek, art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., gdyż będąc stroną tego postępowania bez własnej winy nie brał w nim udziału, a o decyzji dowiedział się 2 grudnia 2009 r.

Organ wskazał, iż na dowód swojego twierdzenia wnioskodawca załączył pismo z dnia 2 grudnia 2009 r. sporządzone w C., O., w którym twierdzi, że dowiedział się od swojego pełnomocnika J. W., że w dziale II księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości figuruje jako właściciel Skarb Państwa na podstawie decyzji Ministra Finansów z dnia [...] maja2000 r.

Organ stwierdził, iż nie można uznać za dotrzymanie przez stronę miesięcznego terminu z art. 148 § 1 k.p.a. w sytuacji, gdy twierdzi, że dowiedziała się o treści decyzji Ministra Finansów w dniu [...] grudnia 2009 r. z wpisu w dziale II księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości przez Sąd Rejonowy w W. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych. Informacja ta była dostępna od wielu lat i strona nie może zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej nr [...], gdyż naruszałoby to art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

Minister Finansów wskazał ponadto, że S. P. udzielił J. W. pełnomocnictwa, które nie zostało opatrzone datą, jednakże z poświadczenia zgodności kserokopii z okazanym oryginałem, dokonanego przez notariusz E.K. w dniu 3 grudnia 2008 r. wynika, że już co najmniej od 2008 r. strona interesowała się swoimi prawami do nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]. Faktu tego dowodzi treść pełnomocnictwa, w którym strona upoważnia J. W. do podejmowania wszelkich czynności związanych z majątkiem F. vel F., położonym w P., lub majątkiem rodziny pozostawionym w P., m. in. z nieruchomościami położonymi w K. przy ul. [...] i [...], w szczególności do badania zapisów i dokumentacji złożonej w księgach wieczystych. Ponadto J. W. działała w postępowaniach administracyjnych zakończonych decyzją Ministra Finansów z dnia [...] maja 2000 r. oraz decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 2000 r. jako kurator nieobjętego spadku, obejmującego m. in. nieruchomość w K. przy ul. [...]. Jako uczestnik tych postępowań otrzymała zarówno decyzję objętą obecnie rozpatrywanym wnioskiem o wznowienie postępowania, jak i - jako wnioskodawca - decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności tej decyzji. Skoro wykonując obowiązki kuratora nieobjętego spadku uzyskała pełną wiedzę o stanie sprawy, to doświadczenie życiowe wskazuje, że nie jest możliwe, aby działając obecnie jako pełnomocnik S. P., ustanowiony w szczególności do badania stanu prawnego tej nieruchomości, pozostawała bez świadomości znanych sobie wcześniej faktów.

Skargę na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył S. P. . Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 148 § 2 k.p.a. poprze jego niewłaściwą interpretację oraz art. 7 i 10 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy.

Skarżący podniósł, iż z początkowych ustaleń kuratora J. W. wynikało, że udział skarżącego w nieruchomości ograniczony jest tylko do części, którą dziedziczy po swej babce H. P., Wszelkie działania i informacje z tym związane przekazywane skarżącemu dotyczyły postępowań spadkowych i skarżący nie interesował się nieruchomością jako całością, gdyż należmy mu w spadku był jedynie ułamkowy udział. Dopiero gdy dalsze ustalenia kuratora uprawdopodobniły okoliczność, że wszyscy spadkobiercy rodziny G. nie żyją a jedynym spadkobiercą może być S. P. , to wnioskodawca zwrócił się do kuratora spadku o podanie szczegółowej informacji o nieruchomości i taką informację uzyskał w dniu 2 grudnia 2009 r. W ocenie skarżącego, w okolicznościach sprawy, organ niezasadnie odmówił przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron celem szczegółowego wyjaśnienia sprawy.

Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli w przedmiotowym postępowaniu jest decyzja Ministra Finansów z dnia [...] września 2010 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2010 r. o odmowie wznowienia postępowania w sprawie zakończonego decyzją Ministra Finansów z dnia [...] maja2000 r. stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] oznaczonej nr księgi wieczystej [...] (dawniej Iwh [...]).

Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ją wydano, było dotknięte kwalifikowaną wadą przewidzianą w art. 145 § 1 k.p.a. bądź zachodzi przesłanka określona w art. 145a § 1 k.p.a.

Reguły związane z wszczęciem postępowania wznowieniowego oraz z wydawanymi w jego toku rozstrzygnięciami są szczegółowo uregulowane w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Wniesienie podania o wznowienie postępowania i termin do jego wniesienia uregulowane zostały w art. 148 § 1 i 2 k.p.a. Zgodnie z tym artykułem podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Natomiast termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji.

Zgodnie z art. 150 § 1 k.p.a. organem właściwym w sprawie wznowienia postępowania jest organ, który wydał decyzję w ostatniej instancji. Skoro postępowanie wznowieniowe w przedmiotowej sprawie dotyczyło ostatecznej decyzji Ministra Finansów z dnia [...] września 2010 r., który wydał decyzję jako organ pierwszoinstancyjny, to organ ten był właściwy do wszczęcia postępowania wznowieniowego mającego na celu weryfikację tej decyzji.

W przedmiotowej sprawie z wnioskiem o wznowienie postępowania wystąpił S. P. Wniosek w tym przedmiocie zawarł w piśmie z dnia 30 grudnia 2009 r. Wnioskodawca podniósł, iż jest jedynym spadkobiercą nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] oznaczonej nr księgi wieczystej [...]. O prowadzonym postępowaniu w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa udziału 1/6 w prawie własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] dowiedział się w dniu 2 grudnia 2009 r., stąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Ministra Finansów z dnia [...] maja 2000 r., gdyż bez własnej winy nie brał udziału w tym postępowaniu.

Wpłynięcie do organu wniosku o wznowienie postępowania wszczyna postępowanie wstępne, w ramach którego organ bada istnienie przesłanek formalnych do wznowienia postępowania. Ustala m. in. czy podanie wniósł podmiot będący stroną w postępowaniu, czy podanie zostało złożone we właściwym terminie, czy powołane są w nim ustawowe przesłanki wznowienia. Skoro w przedmiotowej sprawie przesłanką wznowieniową jest art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., to w postępowaniu wstępnym organ nie bada czy podmiot wnoszący podanie istotnie ma przymiot strony w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją, gdyż kwestia ta będzie przedmiotem ustaleń i oceny organu w postępowaniu prowadzonym po wydaniu postanowienia na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. Jeżeli w wyniku postępowania wstępnego organ stwierdzi, że wniosek spełnia przesłanki formalne, to organ zobowiązany jest wydać postanowienie o wznowieniu postępowania na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. Jeżeli natomiast przesłanki formalne nie będą spełnione, wówczas wznowienie postępowania będzie niedopuszczalne i organ zobowiązany będzie wydać decyzję o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a.

W przedmiotowej sprawie, skarżący mając na uwadze termin z art. 148 § 2 k.p.a. wskazał, że o decyzji Ministra Finansów z dnia [...] maja 2000 r. dowiedział się 2 grudnia 2009 r. S. P. do wniosku o wznowienie postępowania dołączył pismo z dnia 2 grudnia 2009 r., wraz z tłumaczeniem na język polski, skierowane do J. W. Z pisma tego wynika, że skarżący w dniu 2 grudnia 2009 r. dowiedział się od J. W. , że w księdze wieczystej KW [...] prowadzonej przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego dla K. dla nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], zamiast nazwiska jego ciotki, L.A., wymieniony jest Skarb Państwa jako właściciel 1/6 części prawa własności tej nieruchomości.

Zgodzić się należy z organem, iż zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (j.t. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361, ze zm.) księgi wieczyste są jawne i nie można zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej ani wniosków, o których uczyniono w niej wzmiankę.

Art. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyraża zasadę tzw. formalnej jawności ksiąg wieczystych. Jawność formalna oznacza swobodny dostęp do ksiąg wieczystych, której skutkiem jest niemożność zasłaniania się nieznajomością wpisów ani wniosków, o których uczyniono w księdze wieczystej wzmiankę. Funkcją ksiąg wieczystych jest ustalenie stanu prawnego nieruchomości. Jawność ksiąg wieczystych powoduje, że prawnie bezskuteczne jest podniesienie zarzutu nieznajomości określonego wpisu w księdze wieczystej. Wynika z tego, że zasada jawności ksiąg wieczystych oznacza wiedzę na temat stanu prawnego nieruchomości.

W aktach administracyjnych znajduje się odpis zwykły księgi wieczystej nr [...], który wpłynął do Ministerstwa Finansów w dniu 1 października 2010 r, a więc po wydaniu zaskarżonej decyzji. Z odpisu tego wynika, że współwłaścicielami nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], położoną w K. Dzielnicy [...] są: Gmina K. na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...], I.G., U. G., S. G., S. K. i L. F. po 1/6 części każde z nich.

Można domniemywać, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2002 r. jest tzw. decyzją komunalizacyjną, wydaną w następstwie decyzji Ministra Finansów z dnia [...] maja2000 r. Z treścią tych decyzji można się zapoznać mając prawo wglądu do akt księgi wieczystej. O ile nie ma żadnych ograniczeń dotyczących przeglądania ksiąg wieczystych, o tyle pewnej ochrony wymagają akta księgi wieczystej, do których składa się wnioski o wpis, dokumenty stanowiące podstawę wpisu (umowy, orzeczenia sądowe, decyzje administracyjne i inne dokumenty) - art. 28 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Ustalony stan prawny nieruchomości widoczny jest z samej księgi wieczystej, natomiast przeglądanie akt księgi wieczystej wymaga już szczególnego interesu prawnego, który należy wykazać. Tak więc zasada formalnej jawności ksiąg wieczystych nie dotyczy akt księgi wieczystej.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, w okolicznościach sprawy organ nie może skutecznie zarzucić skarżącemu uchybienia terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania wynikającego z art. 148 § 2 k.p.a. w oparciu o art. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Jeżeli organ kwestionuje twierdzenie skarżącego, że o postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją Ministra Finansów z dnia [...] maja 2000 r. dowiedział się 2 grudnia 2009 r, winien ewentualnie uzupełnić postępowanie dowodowe celem ustalenia czego konkretnie dowiedział się skarżący tego dnia.

Faktem jest, że J. W. wykonując obowiązki kuratora nieobjętego spadku posiadała wiedzę o decyzji wydanej przez Ministra Finansów z dnia [...] maja 2000 r. Jednakże organ nie może zakładać, tak jak uczynił to w zaskarżonej decyzji, że obecnie działając jako pełnomocnik S. P. , J. W. przekazała mu swoją wiedzę na ten temat przed dniem 2 grudnia 2009 r, gdyż okoliczność taka wymagałaby udowodnienia. Z treści art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., czyli przesłanki wznowieniowej na jaką powołuje się w swoim wniosku skarżący, w związku z art. 148 § 2 k.p.a. wynika, że zarówno podstawa wznowieniowa, jak i zachowanie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania musi spełniać strona a nie jej pełnomocnik.

W ocenie Sądu, uznanie przez organ, że skarżący nie dochował terminu z art. 148 § 2 k.p.a. było co najmniej przedwczesne. Obalenie twierdzenia skarżącego, że o decyzji Ministra Finansów z dnia [...] maja2000 r. dowiedział się 2 grudnia 2009 r. wymaga wykazania.

Ponieważ zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 148 § 2 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, zezm.) orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania sądowego Sąd postanowił na podstawie art. 200 w/w ustawy.