Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 3158/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 1 - 3a i 3b
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia NSA Lidia Ciechomska-Florek Sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 148/18 sprawy ze skargi B. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od B. J. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2018 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: Sąd I instancji), oddalił skargę B. J. (dalej: Skarżący), na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), z dnia [...] grudnia 2017r., wydanej w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę, od składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynikało, że:

Pismem z dnia 23 sierpnia 2017 r. Skarżący wniósł o umorzenie odsetek za zwłokę od zaległości w opłatach: składek na ubezpieczenie społeczne za okres od czerwca 2014 do października 2014 oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za okres od maja 2014 do października 2014 oraz o zaprzestanie naliczania odsetek od w/w składek od 1 września 2017 r.

Decyzją z [...] września 2017r. ZUS umorzył postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za czerwiec 2014 r., zgodnie z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 19960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz.U. 2017 poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.) bowiem uznał, iż Skarżący za ten okres nie posiada zadłużenia z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne, które mogłyby zostać umorzone.

Natomiast decyzją z dnia [...] października 2017 r. ZUS, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( t.j. D.U. 2017 poz. 1778 ze zm., dalej: u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie w sprawie zasad umarzania należności), odmówił umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 23 sierpnia 2017 r., w łącznej kwocie 1 691,00 zł, w tym na ubezpieczenia społeczne, za okres od Iipca do października 2014 r. w kwocie: 1510 zł oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za okres od maja do października 2014 r., w kwocie: 180 zł.

ZUS wskazał, że należności z tytułu składek, mogą być umarzane tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Natomiast wobec Skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, toteż nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s.

Brak jest również podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., bowiem zadłużenie jest wyższe, niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Uznał również, że nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt. 4a u.s.u.s. Nadto, zaległości zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia, które okazało się skuteczne, a więc nie zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s., organ prowadzący postępowanie egzekucyjne nie stwierdził bowiem braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Natomiast Skarżący prowadzi działalność gospodarczą oraz otrzymuje świadczenie emerytalne, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s i wydanie decyzji o umorzeniu należności na tej podstawie.

ZUS uznał, że nie zaistniały okoliczności wskazujące na to, że z uwagi na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny Skarżący nie może osiągać dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 pkt. 3 rozporządzenia o zasadach umarzania należności. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje przychody i nawet gdy działalność generuje straty, nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia odsetek. Skarżący pobiera również świadczenie emerytalne w wysokości 1 612,00 zł, a zatem ma dochody z dwóch źródeł. Nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy.

Stałe wydatki Skarżącego związane z jego utrzymaniem i syna, nie są, nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić rodzina. Podkreślił, ze na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a więc również dochody syna.

Wobec powyższego uznał, że Skarżący nie był pozbawiony środków finansowych celem zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Nie kwestionując trudnej sytuacji zdrowotnej Skarżącego, przyjął również, że nie wykazał on, że brakuje mu środków finansowych na koszty leczenia.

Podkreślił, że wobec spłaty innych zobowiązań pieniężnych Skarżący nie powinien pomijać spłaty zadłużenia wobec ZUS. Zobowiązania cywilnoprawne z tytułu kredytów bankowych nie mogą bowiem mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem publicznoprawnym, jakim jest zapłata składek na ubezpieczenie.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. ZUS po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję z [...] października 2017 roku.

W uzasadnieniu zaznaczył, iż umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności jest możliwe podjęcie decyzji o ich umorzeniu. Ciężar wykazania tych okoliczności należy natomiast do osoby zobowiązanej.

Uznał, że decyzja z dnia [...] października 2017 r. wydana została prawidłowo, a rozpatrując wniosek o umorzenie odsetek uwzględniono wszystkie powołane przez skarżącego argumenty. Zgodnie z obowiązującymi przepisami należności z tytułu składek (w tym odsetki) mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązania się ze zobowiązań wobec ZUS. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi, ponieważ Skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne.

Podkreślił, że niepowodzenia finansowe związane z prowadzoną na własną odpowiedzialność działalnością gospodarczą nie stanowią podstawy do umorzenia odsetek, lecz są ryzykiem ponoszonym przez przedsiębiorcę. Płatnik bierze na siebie ryzyko związane z opłacalnością prowadzonej działalności i brak możliwości jednorazowej ich zapłaty nie daje podstaw do umorzenia odsetek.

Wskazał, także, że nie można uznać, że zaległości wobec Skarżącego są całkowicie nieściągalne, toteż brak jest podstaw do ich umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s.. Nie zachodzą również okoliczności, dające podstawę do umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z rozporządzeniem w sprawie zasad umarzania należności.

Podkreślił, że jest również przesłanek do uznania, iż Skarżący posiada przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy zarobkowej, albo sprawował opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny i z tego powodu nie mógł pozyskiwać dochodów niezbędnych do uregulowania zadłużenia, w tym odsetek. Skarżący prowadzi bowiem działalność gospodarczą, jest osobą czynną zawodowo, a także otrzymuje świadczenie emerytalne. W takiej sytuacji nie można uznać, że uregulowanie odsetek pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ponieważ ze świadczenia można potrącić na poczet zadłużenia tylko pewną część kwoty, bowiem z woli ustawodawcy, określono kwotę wolną od zajęć, która pozostaje na utrzymanie Skarżącego.

Dodał również, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z synem, który zgodnie z oświadczeniem posiada dochód, co ma wpływ na ogólną sytuację materialną rodziny.

Po rozpoznaniu skargi, Sąd I instancji wyrokiem z dnia 27 czerwca 2018r. ją oddalił.

W uzasadnieniu wskazał, że z znajdującego się w aktach sprawy, oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynika, iż Skarżący wraz z synem AJ prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. Spółka ta osiągnęła w roku 2015 - przychód 94.101 zł, koszty uzyskania przychodu 51.433 zł, dochód 42.668 zł; w roku 2016 - przychód 50.257 zł, koszty uzyskania przychodu 33.732 zł, dochód 16.525 zł; natomiast w i kwartale 2017 r. - przychód 9.581 zł, koszty uzyskania przychodu 9.512 zł, dochód 69 zł.

Nadto, Skarżący, posiada zobowiązania firmowe wynikające z tytułu zaległych składek, podatków oraz zobowiązań cywilnoprawnych. Pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.612 zł oraz osiąga dochody z tytułu prowadzonej działalności, które w I kwartale 2017 r. wynosiły około 910 zł miesięcznie. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem AJ, który posiada miesięczny dochód w kwocie około 910 zł z tytułu prowadzonej wspólnie działalności gospodarczej. Łączne koszty utrzymania gospodarstwa domowego Skarżącego to około 3. 350 zł, na które składają się koszty wyżywienia, środków czystości, leczenia, eksploatacji mieszkania, utrzymania pojazdu oraz ciążących na synu alimentów w kwocie 400 zł miesięcznie. Na należnym mu świadczeniu emerytalnym urząd skarbowy dokonał zajęcia, w następstwie czego, potrącana jest co miesiąc, kwota 500 zł tytułem spłaty zaległości podatkowych. Jest również zobowiązany z tytułu kredytu bankowego w kwocie 418.000 zł, którego miesięczna rata wynosi 2.545 zł.

Skarżący posiada zasądzone prawomocnymi wyrokami sądowymi wierzytelności u dłużników firmy, w łącznej kwocie 146.216 zł,. Postępowania egzekucyjne prowadzone celem ich wyegzekwowania zostały umorzone wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Ponadto, Skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku ruchomego jak i nieruchomości, czy też innych praw majątkowych, z których możliwe byłoby pokrycie przedmiotowych należności. Od 2012 r. cierpi na przewlekłą białaczkę limfocytową, przepuklinę pachwinową, rozszerzenie tętniakowe aorty brzusznej, nadciśnienie tętnicze oraz od 2008 r. nawracające depresje.

W ocenie Sądu, w sprawie nie wystąpiła żadna z wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s przesłanka całkowitej nieściągalności należności. a prowadzone w przedmiocie wyegzekwowania należności, postępowanie egzekucyjne jest skuteczne i na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie zostało zakończone.

Za prawidłową, uznał również odmowę umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia w sprawie zasad.

Podkreślił, iż przy badaniu wystąpienia przesłanek z art. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia w sprawie zasad, istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione, czy też subiektywnie niezawinione.

Uznał, że dochody osiągane przez dwuosobowe gospodarstwo domowe Skarżącego, które prowadzi wraz z synem, przekraczają minimum socjalne, które w roku 2017 wynosiło 932,37 zł na osobę, a więc brak jest przesłanek do uznania, iż jest to jest sytuacja, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jego zdaniem, ZUS odniósł się do wszystkich dochodów gospodarstwa domowego Skarżącego, na które składają się dodatkowe dochody oraz dochody jego syna, pozyskiwane z tytułu prowadzonej wspólnie pozarolniczej działalności gospodarczej. Uwzględnił przedłożone przez stronę informacje, co do wysokości uzyskiwanych miesięcznie dochodów, miesięcznych kosztów utrzymania Skarżącego i jego syna oraz innych wydatków związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu mieszkalnego, leczeniem, czy też regulowaniem innych, ciążących na Skarżącym zobowiązań cywilnoprawnych. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej i nie przedstawił jakiekolwiek dokumentacji, z której wynikałoby, że on jak i pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie syn, nie mają zaspokojonych podstawowych potrzeb bytowych.

Podkreślił również, że nierentowność prowadzonej działalności gospodarczej nie stanowi okoliczności stanowiącej podstawę do umorzenia zaległych składek, gdyż obowiązek ich opłacania powstaje z momentem rozpoczęcia jej prowadzenia i trwa do momentu jej zakończenia, niezależnie od osiąganych przychodów, czy ponoszonych strat. Natomiast, co do ciążących na Skarżącym innych zobowiązań cywilnoprawnych, wskazał, że ich publicznoprawny charakter oraz cele na jakie są przeznaczane, nie pozwala na umorzenie zaległości, bowiem stanowiłoby to działanie sprzeczne z interesem społecznym.

Uznał także, iż w sprawie nie zachodzi także określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie zasad, przesłanka wystąpienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący nie przedstawił bowiem dokumentacji, z której wynikałoby, że jest całkowicie lub częściowo niezdolny do podjęcia pracy zawodowej bądź też dokumentu, z którego wynikałaby konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Nie negując stanu zdrowia Skarżącego podkreślił, że Skarżący nadal pozostaje aktywny zawodowo oraz posiada stałe dochody w postaci świadczenia emerytalnego,

Odnosząc się do przedstawionego przez Skarżącego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 21 kwietnia 2018 r., uznał że nie można zarzucić ZUS, iż nie uwzględnił tego faktu w wydanym przez siebie rozstrzygnięciu, bowiem orzeczenie ma datę późniejszą, niż data wydania zaskarżonej decyzji.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył Skarżący zaskarżając wydany wyrok i zarzucając na podstawie art 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. 2017 poz. 1369 ze zm. dalej: p.p.s.a.), naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a także naruszenie prawa materialnego, to jest:

1. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi, w sytuacji gdy obowiązkiem sądu i instancji było stwierdzenie naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegającego na tym, że organ nie przeprowadził pełnego, wszechstronnego postępowania dowodowego i nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co doprowadziło do wydania wadliwej decyzji, opartej na uznaniu administracyjnym,

2. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 28 ust 1 - 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z rozporządzeniem w sprawie zasad, polegającą na uznaniu, iż w sprawie nie zachodzi szczegółowy przypadek pozwalający na umorzenie odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarancyjnych Świadczeń Pracowniczych,

3. art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu poprzez niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji kiedy przedmiotem zaskarżenia jest odmowa umorzenia odsetek za zwłokę w łącznej kwocie 1.691,00 złotych, a zatem należność pieniężna, poprzez co w sprawie winien znaleźć zastosowanie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a tegoż rozporządzenia,

Wobec powyższych zarzutów wniósł na podstawie art. 179a p.p.s.a., w przypadku stwierdzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przed przekazaniem skargi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i rozstrzygnięcie o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego, ewentualnie na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi.

Wniósł również o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej Skarżącemu z urzędu, jednocześnie oświadczając, iż koszty te nie zostały pokryte ani w całości, ani w części.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną ZUS wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenia od Skarżącego na rzecz ZUS kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw do stwierdzenia nieważności w niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Oceniając skargę kasacyjną przy zastosowaniu powyższych kryteriów oceny, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że żaden z zarzutów kasacyjnych nie był skuteczny.

Zgodnie z brzmieniem art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia zostały uregulowane w rozporządzeniu w sprawie zasad umarzania należności, zgodnie z delegacją wynikająca z art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki, w tym gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Należy zauważyć, iż Skarżący w punkcie 2 skargi kasacyjnej formułuje zarzut naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 28 ust 1 - 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z przepisami rozporządzenia w sprawie zasad umarzania należności, nie uzasadniając powyższego zarzutu w odniesieniu do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a więc przypadków w których może nastąpić umorzenie należności w przypadku całkowitej nieściągalności.

Natomiast, w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, Skarżący uznaje wprost, za prawidłowe stanowisko ZUS, co do braku przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W tym stanie rzeczy zarzuty zamieszczone w punkcie 2 skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 28 ust. 3 u.s.u.s. są bezprzedmiotowe i jako takie nie uzasadnione.

Pozostałe zarzuty określone w punkcie 2 skargi kasacyjnej dotyczą naruszenia przepisów art. 28 ust. 1,2,3a i 3b w zw. z § 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia w sprawie zasad umarzania należności, poprzez ich błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie.

Zauważyć należy, iż zarzut błędnej wykładni w/w przepisów nie został w ogóle, w skardze kasacyjnej umotywowany i z tego też względu nie mógł podlegać ocenie.

Formułując zarzut określony w punkcie 1, to jest naruszenia . art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Skarżący zarzucił, iż ZUS nie przeprowadził pełnego i wszechstronnego postępowania dowodowego i nie wyjaśnił istotnych okoliczności sprawy, a ocena zebranego materiału dowodowego został dokonana w sposób selektywny i wybiórczy. ZUS nie wezwał Skarżącego do przedstawienia dokumentów które uznał za niezbędne do rozpoznania wniosku.

Wobec powyższego należy podkreślić, iż to Skarżący w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, winien wskazać konkretne okoliczności, które będą przemawiały za umorzeniem należności ( wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014r. II GSK 1501/13). ZUS w toku postępowania, powinien ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a.

Takie działania organ podjął wzywając Skarżącego do przedstawienia dowodów w tym względzie. Żądanie Skarżącego aby w takim wezwaniu były określone dokumenty jakie mają być przedstawione w toku postępowania jest o tyle niezasadne, iż to Skarżący, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia i to Skarżący stosownie do zaistniałej sytuacji winien dostarczyć takie dokumenty, jakie będą wspierać jego twierdzenia, co do których organ nie jest zazwyczaj zorientowany.

W toku postępowania to na stronie bowiem spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże", bowiem

Natomiast ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do treści art. 80 k.p.a., organ swobodnie ocenia dowody. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Taki proces oceny został dokonany na podstawie przedstawionych i zebranych w toku postępowania materiałów dowodowych.

ZUS dokonał bowiem wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego przedłożonego przez stronę. Na tej podstawie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącego, czym wypełnił obowiązki wynikające z art. 7 k.p.a., oraz z art. 77 § 1 k.p.a.

Na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości ustalił bowiem, iż Skarżący wraz z synem AJ prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. Spółka ta osiągnęła w roku 2015, przychód w kwocie 94.101 zł, koszty uzyskania przychodu 51.433 zł, dochód 42.668 zł; w roku 2016, przychód w kwocie 50.257 zł, koszty uzyskania przychodu 33.732 zł, a dochód 16.525 zł; natomiast w I kwartale 2017 r. - przychód 9.581 zł, koszty uzyskania przychodu 9.512 zł, dochód 69 zł.

Ze złożonego wniosku wynikało nadto, że Skarżący nie posiada majątku firmowego, posiada zobowiązania wynikające z tytułu zaległych składek, podatków oraz zobowiązań cywilnoprawnych. Skarżący pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.612 zł oraz osiąga dochody z tytułu prowadzonej działalności, które w I kwartale 2017 r. wynosiły około 910 zł miesięcznie. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem AJ, który także osiąga miesięczny dochód w kwocie około 910 zł z tytułu prowadzonej wspólnie działalności gospodarczej. Miesięczne łączne koszty utrzymania gospodarstwa domowego Skarżącego wynoszą około 3. 350 zł, na które składają się koszty wyżywienia, środków czystości, leczenia, eksploatacji mieszkania, utrzymania pojazdu oraz ciążących na synu alimentów w kwocie 400 zł miesięcznie.

Na należnym świadczeniu emerytalnym urząd skarbowy dokonał zajęcia, w wyniku którego, potrącana jest co miesiąc kwota 500 zł tytułem spłaty zaległości podatkowych. Skarżącego obciąża także kredyt bankowy w kwocie 418.000 zł, którego miesięczna rata wynosi 2.545 zł.

Skarżący posiada zasądzone prawomocnymi wyrokami sądowymi wierzytelności u dłużników firmy, w łącznej kwocie 146.216 zł, które były egzekwowane, jednak postępowania egzekucyjne zostały umorzone wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji.

Skarżący ma trudną sytuację zdrowotną, bowiem cierpi na przewlekłą białaczkę limfocytową, przepuklinę pachwinową, rozszerzenie tętniakowe aorty brzusznej, nadciśnienie tętnicze oraz od 2008 r. nawracające depresje.

W tym kontekście zasadnie uznano, że dochody osiągane przez dwuosobowe gospodarstwo domowe Skarżącego, które prowadzi wraz z synem, przekraczają minimum socjalne, które w roku 2017 wynosiło 932,37 zł na osobę. Tym samym nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia o zasadach umorzenia należności, to jest sytuacja gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Przy podejmowaniu decyzji ZUS uwzględnił nie tylko fakt otrzymywania świadczenia emerytalnego, z którego możliwe jest dochodzenie przedmiotowych należności, ale także wszystkie dochody gospodarstwa domowego, na które składają się również dochody Skarżącego i jego syna, pozyskiwane z tytułu prowadzonej wspólnie pozarolniczej działalności gospodarczej, a także miesięczne koszty utrzymania Skarżącego i jego syna oraz inne wydatki związane z eksploatacją zajmowanego lokalu mieszkalnego, leczeniem, czy też regulowaniem innych, ciążących na Skarżącym zobowiązań cywilnoprawnych. Skarżący natomiast nie korzysta z pomocy społecznej i nie przedstawił jakiekolwiek dokumentacji, z której wynikałoby, że on jak i jego syn, nie mają zaspokojonych podstawowych potrzeb bytowych.

Podzielić natomiast należy pogląd, iż nierentowność prowadzonej działalności gospodarczej nie stanowi okoliczności stanowiącej podstawę do umorzenia zaległych składek, gdyż obowiązek ich opłacania powstaje z momentem rozpoczęcia jej prowadzenia i trwa do momentu jej zakończenia, niezależnie od osiąganych przychodów, czy ponoszonych strat. A umorzenie zaległości stanowiłoby działanie sprzeczne z interesem społecznym.

Zasadnie również uznano również, iż nie zachodzi określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia o zasadach umorzenia należności, przesłanka wystąpienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący bowiem nie przedstawił dokumentacji, z której wynikałoby, że jest całkowicie lub częściowo niezdolny do podjęcia pracy zawodowej bądź też dokumentu, z którego wynikałaby konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Nie negując stanu zdrowotnego, zauważyć należy, ze Skarżący nadal pozostaje aktywny zawodowo oraz posiada stałe dochody w postaci świadczenia emerytalnego, co skutkowało uznaniem, że brak jest podstaw do umorzenia należności na tej podstawie.

Wobec powyższego niezasadne okazały się zarzuty naruszenia prawa procesowego określone w punkcie 2, a w konsekwencji również zarzuty określone w punkcie 1 naruszenia prawa materialnego, poprzez, w istocie nie zastosowania art. 28 ust 1 i 2, 3b w zw. z § 3 pkt 1 i 3 rozporządzenia o zasadach umarzania należności.

Odnosząc się do zarzutu opisanego w punkcie 3, to jest naruszenia art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, należy wskazać że przedmiotem skargi wniesionej do Sądu I instancji była decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarancyjnych Świadczeń Pracowniczych, wydana na podstawie art. 28 u.s.u.s.. Analiza przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pozwala przyjąć, iż mimo że przedmiotem żądania ubezpieczonego jest umorzenie określonej kwoty odsetek od zaległości, to wysokość tej kwoty nie ma bezpośredniego znaczenia dla ustalenia całkowitej nieściągalności długu, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych odsetek od składek nie rozstrzyga kwestii związanych z wysokością tych odsetek czy składek, lecz przesądza o braku podstaw do umorzenia kwoty odsetek wynikającej z zaległości. Z tego względu, podstawą ustalenia wysokości stawki za czynności radcy prawnego podjęte przed sądem I instancji, w sprawie skargi na decyzję odmawiającą umorzenia odsetek od zaległości z tytułu składek, wydana na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jest przepis § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). W zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji uznał, że przedmiotem skargi jest inna sprawa w rozumieniu przywołanego § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w/w rozporządzenia. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni ten pogląd podziela, a który znajduje uzasadnienie w orzeczeniach sądów administracyjnych ( postanowienie NSA z dnia 30 marca 2006r., II GZ 33/06, postanowienie NSA z dnia 22 kwietnia 2008r. , II GZ 89/08).

Tak więc wobec uznania zarzutów skargi kasacyjnej za niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, zgodnie z art. 184 p.p.s.a., o kosztach orzekając stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.