Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 981/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 9
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Protokolant Referent stażysta Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2016 r. w Radomiu sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej także: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z [...] sierpnia 2015 r. znak: [...], po rozpoznaniu odwołania D. B. (dalej: "skarżąca") od decyzji z [...] czerwca 2015 r., znak: [...] wydanej z upoważnienia Wójta Gminy J.- [...] przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J.- [...] (dalej: "organ I instancji", "Wójt") odmawiającej umorzenia kwoty [...] zł należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na syna R. B. za okres od 1 lipca 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

U podstaw podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia.

Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J.- [...] działając na podstawie upoważnienia Wójta Gminy J.- [...] wydał decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r. w sprawie uznania za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w łącznej kwocie [...] zł na syna R. B. za okres od dnia 01.07.2012 r. do dnia 31.08.2012 r. tj. zasiłek rodzinny w łącznej kwocie [...] zł, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w łącznej kwocie [...] zł oraz dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w łącznej kwocie [...] zł.

W dniu [...] maja 2013 r. skarżąca złożyła podanie do Wójta Gminy J.- [...] z prośbą o umorzenie kwoty [...] zł wraz odsetkami tytułem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Sprawa dotycząca umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych była dwukrotnie rozpatrywana przez organ I instancji. W obu przypadkach organ I instancji odmawiał umorzenia nienależnie pobranych świadczeń na mocy decyzji znak: [...] z dnia [...] lipca 2013 r. oraz decyzji znak: [...] z dnia [...] listopada 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję znak: [...] z dnia [...] lipca 2013 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Natomiast rozpatrując sprawę po raz drugi na mocy decyzji znak: [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji znak: decyzji znak: [...] z dnia [...] listopada 2013 r. Na decyzję organu odwoławczego znak: [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 337/14 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy J.- [...] z dnia [...] listopada 2013 r. znak: [...].

W uzasadnieniu wyroku Sąd zarzucił, iż organy obu instancji nie zweryfikowały twierdzeń skarżącej, że jej sytuacja finansowa jest bardzo zła i nie ma szans na jej zmianę. Nie rozważyły zatem wszystkich okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, zwłaszcza nie wskazały, w czym upatrują tymczasowość trudnej sytuacji skarżącej, w kontekście informacji z PUP z dnia [...] września 2013 r., z której wynika, że od 2001 r. jest bezrobotna i nie ma dla niej ofert pracy. Nie ustalono też, w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie miał wpływ na sytuację życiową skarżącej, w szczególności, czy zwrot świadczenia nie pogorszy jej sytuacji na tyle, że będzie zmuszona ubiegać się o kolejne świadczenia. Sąd zalecił, aby ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględnił powyższe wywody, dokonał wszechstronnej oceny sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej skarżącej w oparciu o analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego

w powiązaniu z jej aktualną sytuacją (jakie są jej dochody oraz wydatki na utrzymanie

i leczenie, czy synowie w dalszym ciągu z nią mieszkają, czy też prowadzą odrębne gospodarstwa domowe). Dopiero bowiem - zdaniem Sądu - uwzględnienie wszystkich niezbędnych kosztów utrzymania i zestawienie ich z uzyskiwanymi dochodami pozwoli dokonać wyczerpującej analizy, czy zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest możliwy bez zagrożenia dla egzystencji rodziny skarżącej.

Decyzją z [...] czerwca 2015 r. organ I instancji działając na podstawie art. 104, art. 107 k.p.a. w związku z art. 20 ust. 1- 3; art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2015 r. poz. 114) odmówił skarżącej umorzenia kwoty [...] zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na syna R. B. za okres od dnia 01.07.2012 r. do dnia 31.08.2012 r.

Uzasadniając organ I instancji opisał szczegółowo sytuację rodzinną, zdrowotną

i finansową skarżącej. Wskazał m.in., iż skarżąca zamieszkuje i prowadzi sama gospodarstwo domowe. Ma troje pełnoletnich usamodzielnionych dzieci tj. synów R. B., Ł. B. oraz córkę M. B.. Regularny kontakt utrzymuje z córką M. B., gdyż opiekuje się wnuczką. Nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Na dzień przeprowadzenia wywiadu ([...] marca 2015 r.) skarżąca utrzymuje się z pożyczonych od osób prywatnych pieniędzy w łącznej kwocie [...] zł w okresie od stycznia do marca 2015 r. Skarżąca w 2014 r. objęta została pomocą w formie zasiłku okresowego (w okresie od miesiąca stycznia do sierpnia 2014 r. oraz od miesiąca października do grudnia 2014 r. w kwocie po [...] zł miesięcznie), zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu opału w kwocie [...] zł i dofinansowanie zakupu obuwia w kwocie [...] zł. Ponadto w okresie od miesiąca stycznia do marca 2014 r. i od miesiąca stycznia do kwietnia 2015 r. skarżąca objęta była pomocą państwa w zakresie dożywiania.

W trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, iż skarżąca ponosi następujące wydatki związane z zakupem: żywności na kwotę [...] zł miesięcznie, środków czystości - [...] zł miesięcznie i artykułów piorących - [...] zł miesięcznie, odzieży i obuwia - [...] zł miesięcznie, co łącznie wynosi kwotę [...] zł miesięcznie. Ponadto w ciągu roku ponosi koszty związane z utrzymaniem domu tj. opłata za usługi kominiarskie - [...] zł, wywóz nieczystości - [...] zł, woda - [...] zł, gaz - [...] zł, podatek od nieruchomości - [...] zł, energia elektryczna - [...] zł (za 2014 r.). Jak wskazał Wójt, skarżąca nie udokumentowała fakturami kosztów związanych z utrzymaniem domu.

Z rozmowy pracownika socjalnego ze skarżącą, jak również z oświadczenia z dnia [...] marca 2015 r. wynika, iż rachunki są uregulowane i nie ma żadnych zaległości

w opłatach. Skarżąca na dzień przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie posiadała aktualnych faktur do zapłaty.

Ponadto ustalono, iż skarżąca od kilku lat modernizuje budynek mieszkalny, który jak podaje "został zniszczony przez jej męża". Na wymianę dachu na budynku mieszkalnym skarżąca zaciągnęła kredyt na kwotę [...] zł od osób prywatnych, który jak wynika z rozmów i składanych oświadczeń spłacają synowie. Pomimo zaciągniętej tak dużej kwoty pożyczki na wymianę dachu, skarżąca w 2015 r. pożyczyła od osób prywatnych kwotę [...] zł na utrzymanie.

Po dokonaniu analizy materiału dowodowego Wójt uznał, iż brak jest podstaw do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Podniósł, iż mimo trudnej sytuacji materialnej rodzinny, nie wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności tj. zdarzenia wykraczające poza granice ludzkiej zapobiegliwości życiowej. W rodzinie sytuacja zawodowa i materialno-bytowa nie zmienia się od kilku lat. Organ I instancji zauważył, iż skarżąca nie posiadając żadnych stałych dochodów (oprócz wsparcia w 2014 r. organu I instancji) skarżąca pożycza duże kwoty pieniędzy ([...] zł na remont dachu, [...] zł na bieżące wydatki). Wójt zauważył także, iż zaciągając zobowiązania każdy człowiek zdaje sobie sprawę z faktu konieczności spłaty zadłużenia i wiążącymi się

z tym obciążeniami. Nadto podniósł, iż trudno się zgodzić, iż miesięczne koszty utrzymania jednoosobowej rodziny są tak duże tj. [...] zł na zakup środków czystości i środków piorących, [...] zł na zakup odzieży i obuwia, [...] zł na zakup żywności.

W ocenie pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad spłaty zaciągniętych pożyczek oraz koszty wykazywanych miesięcznych dochodów nie są realne do posiadanych dochodów i możliwości ich uzyskania. Biorąc pod uwagę zadłużenie

u osób prywatnych i brak dochodów, wydawanie [...] zł miesięcznie na zakup odzieży i obuwia Wójt uznał za nieuzasadnione.

Konkludując organ I instancji stwierdził, że faktem jest, iż skarżąca znajduje się

w trudnej sytuacji materialnej, lecz nie czyni żadnych starań, aby ją poprawić. Wiek

i stan zdrowia skarżącej nie wykluczają możliwości podjęcia choćby dorywczej pracy kilka godzin dziennie, która nie obciążałaby jej stanu zdrowia, a mogłaby doprowadzić do poprawy sytuacji finansowej. Zauważył także, iż skarżąca pomaga córce w opiece nad wnuczką (ur. w [...] r.), a opieka nad dzieckiem jest jedną z form aktywności zawodowej. W związku z powyższym organ I instancji uznał, iż istnieje realna szansa spłaty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

We wniesionym odwołaniu skarżąca wystąpiła o uchylenia decyzji organu

I instancji. Podniosła m.in., że faktem jest, że remontowała dom, w którym mieszka

i który był w ruinie, co wiązało się z kosztami, jednak nie zrobiła tego w ostatnim czasie tylko trwało to kilkanaście lat. Dzięki pomocy rodziny dom stał się możliwy do zamieszkania. Ponadto skarżąca wskazała, iż nie jest prawdą, że wydaje miesięcznie [...] zł, gdyż praktycznie nie byłaby w stanie przejeść takiej kwoty. Tak więc być może niewłaściwie zostały zanotowane jej wypowiedzi. Aby przeżyć i nie umrzeć z głodu, utrzymuje się z podarowanych jej przez siostrę drobnych sum pieniędzy oraz pomocy

w naturze. Dopatrzyła się też sprzeczności w każdej decyzji Wójta w przedmiocie możliwości podjęcia przez nią pracy. Wójt twierdzi bowiem, że mogłaby podjąć pracę

i wówczas polepszyłaby swój byt, a jednocześnie stwierdza, że jest zarejestrowana

w Powiatowym Urzędzie Pracy w R., z którym regularnie się kontaktuje, a mimo to nigdy nie zaoferowano jej pracy. Podjęcie przez nią pracy w chwili obecnej jest niemożliwe z uwagi na jej sytuację zdrowotną, wiek, a także na rynek pracy. Wójt doskonale wie o tym, a mimo to nie chce uwzględnić żadnej jej prośby o umorzenie zaległej kwoty. Nie posiada żadnego majątku, żyje na skraju nędzy, a GOPS nęka ją

i żąda od niej pieniędzy, których nie posiada.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ odwoławczy wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzją z [...] sierpnia 2015 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Uzasadniając, SKO po przypomnieniu przebiegu postępowania w sprawie podniosło, że organ I instancji wyjaśnił kwestie wskazane przez Sąd w wyroku z dnia 18 lutego 2015 r. (VIII SA/Wa 337/14). Przytoczył brzmienie art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 114), według którego organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Udzielenie ulgi (we wszystkich wskazanych formach) może więc nastąpić wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w tym przepisie, tj. w przypadku zaistnienia szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny. Organ odwoławczy podkreślił także, iż nawet jeśli wystąpią takie okoliczności, to organ może, ale nie musi pozytywnie załatwić wniosek strony.

Oceniając sytuację skarżącej Kolegium stwierdziło, że aczkolwiek jest ona trudna biorąc pod uwagę fakt, że jest ona osobą bezrobotną, nie posiada własnego stałego dochodu, to jednak nie można jej uznać za szczególną, przemawiającą za zastosowaniem ulgi w postaci umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Kolegium zwróciło uwagę, że skarżąca - nie deklarując posiadania jakichkolwiek dochodów - pożycza pieniądze i to w znacznych kwotach, w tym [...] zł w okresie od lutego do marca 2013 r., które podarowała córce. Podniosło, iż pomoc własnemu dziecku jest jak najbardziej wskazana, ale w sytuacji, gdy rodzic jest w stanie taką pomoc świadczyć. Tymczasem skarżąca będąc wówczas już świadomą, że świadczenia rodzinne za okres od 1.07.2012 r. do 31.08.2012 r. ustalone ostateczną decyzją z dnia [...].12.2012 r. zostały przez nią pobrane nienależnie, zupełnie obojętnie podeszła do tej okoliczności. Kolegium zauważyło także, iż skarżąca zdawała sobie sprawę, że kolejnym etapem organu będzie nałożenie na nią obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Nie pierwszy bowiem raz skarżąca miała do czynienia z taką sytuacją. Podobna sytuacja dotyczyła również okresu wcześniejszego, to jest od 1.07.2011 r. do 31.08.2011 r., kiedy to organ I instancji decyzją z dnia [...].03.2012 r. uznał za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne wypłacone na synów Ł. i R.

Reasumując Kolegium stwierdziło, że skoro skarżąca ma możliwość pożyczania od osób prywatnych tak znacznych kwot, w tym [...] zł i jednocześnie przeznacza tę kwotę na pomoc córce, zamiast w pierwszej kolejności część z tych pieniędzy przeznaczyć na spłatę kwoty [...] zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, to tym bardziej chociażby z tego względu uznać należy, że jest ona

w stanie dokonać spłaty nienależnie pobranych przez nią świadczeń rodzinnych wypłaconych jej ze środków publicznych.

Kolegium zaakcentowało także, że w takiej sytuacji jaka ma miejsce w niniejszej sprawie, umorzeniu należności sprzeciwia się przede wszystkim interes społeczny. Nadto, skarżąca przez okres 13 lat (od 2001 r. jest osobą bezrobotną zarejestrowaną

w PUP), mogła i może nadal czynić starania o jakąkolwiek pracę również we własnym zakresie. Skarżąca nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o niepełnosprawności, natomiast choroby na jakie cierpi ([...] i [...]), dotykają licznej grupy ludzi, którzy przy takich schorzeniach kontynuują zatrudnienie i wykonują różne prace, w tym fizyczne, bądź też podejmują prace dorywcze (np. sezonowe w okresie od wiosny do jesieni), aby zapewnić przez to środki na utrzymanie własne, czy też rodziny. Zdaniem Kolegium, skarżąca może poczynić starania o podjęcie jakiejkolwiek pracy, choćby dorywczej. Przeszkodą ku temu nie jest bowiem ani jej stan zdrowia, ani wiek ([...] lat).

W ocenie Kolegium, zwrot ustalonej do zwrotu kwoty [...] zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie powinien skutkować zagrożeniem egzystencji skarżącej. Skoro bowiem skarżąca - jak podała w oświadczeniu z dnia [...].03.2015 r. aby się utrzymać przez okres od I-III br. zmuszona była pieniądze pożyczyć prywatnie, tj. [...] zł i więcej miesięcznie, tj. około [...] zł ma długu i określiła dalej, że koszty utrzymania się tj. [...] zł miesięcznie (żywność - [...] zł, środki czystości - [...] zł, piorące - [...] zł, odzież i obuwie - [...] zł) , a więc na swoje utrzymanie miesięcznie potrzebowała około [...] zł i określa nadal, że koszty miesięczne utrzymania się to kwota [...] zł, podczas gdy tzw. kryterium socjalne na gruncie ustawy o pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł, to Kolegium stwierdziło, że albo "pogubiła" się ona w wypowiedziach składanych w oświadczeniach, bądź też

w ogóle nie pożyczała tej kwoty lub nie zastanawiając się "zawyżyła" te koszty.

W świetle poczynionych ustaleń Kolegium stwierdziło, że brak jest podstaw do zastosowania wobec skarżącej ulgi w postaci umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Podkreśliło także, że skarżąca może natomiast wnioskować

o rozłożenie na raty przedmiotowej kwoty wraz z odsetkami za zwłokę, czy też

o odroczenie terminu płatności tej kwoty, co byłoby bardziej racjonalne z punktu interesu społecznego, niż domaganie się umorzenia należności.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległości. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła błędne ustalenia zawarte w decyzji, a także oparcie decyzji na dosłownym wręcz przepisaniu wszystkich treści zawartych w decyzji Wójta. Uzasadniając wskazała, iż nie na praktycznie żadnych dochodów i aby przeżyć

i "nie umrzeć z głodu" pomaga jej cała rodzina w ramach swoich możliwości. Za bardzo złośliwe podejście skarżąca uznała propozycję rozłożenia na raty, gdyż – jak wskazała – urząd gminy doskonale wie, ze nie ma z czego zapłacić najmniejszej raty. W ocenie skarżącej, jej sytuacja jest szczególna i zasługuje na poważne potraktowanie.

W odpowiedzi na skargę Kolegium, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie zaznaczyć należy, że rozpoznawana sprawa była już poddana kontroli sądu administracyjnego, który wyrokiem z dnia 18 lutego 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 337/14 uchylił decyzję organu odwoławczego z dnia [...] stycznia 2014 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy J. – [...] z dnia [...] listopada 2013 r. odmawiającą umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718; dalej: "p.p.s.a.") ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ponownie rozpatrując sprawę organ administracyjny powinien zastosować się nie tylko do tej oceny, która legła u podstaw wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego, ale także oceny prawnej, która w kontekście zarzutów skargi i dokonanej kontroli legalności uznawała działania organu administracji za zgodne z prawem. Z kolei związanie sądu administracyjnego przyjętą oceną prawną oznacza natomiast, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych

z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu

w pełnym zakresie. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie, zaś "wskazania" określają sposób ich postępowania w przyszłości. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi

i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia. Zawarte w analizowanym tu przepisie wyrażenie "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną istotnej zmianie przepisy (wyrok NSA z dnia 6 lutego

2013 r. II GSK 2101/11, LEX nr 1277944).

W omawianym wyroku sąd administracyjny wskazał m.in., iż przy ponownym rozpoznaniu organ I instancji dokona wszechstronnej oceny sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej skarżącej, w oparciu o analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego w powiązaniu z jej aktualną sytuacją (jakie są jej dochody oraz wydatki na utrzymanie i leczenie, czy synowie w dalszym ciągu z nią mieszkają, czy też prowadzą odrębne gospodarstwa domowe). Uwzględnienie wszystkich niezbędnych kosztów utrzymania i zestawienie ich z uzyskiwanymi dochodami pozwoli dokonać wyczerpującej analizy, czy zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest możliwy bez zagrożenia dla egzystencji rodziny skarżącej.

W ocenie Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy, nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Wniosek skarżącej został bowiem rozpatrzony przez organy przy uwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej przedstawionej przez skarżącą, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne.

Z wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącej wynikają wszystkie istotne informacje o sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej skarżącej, a także ponoszonych przez nią niezbędnych wydatków.

Sąd zauważa iż Kolegium dokonało aktualizacji wywiadu środowiskowego

w marcu 2015 r., a przedstawione w kontrolowanej decyzji ustalenia (por. str. 3 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), poczynione zostały w oparciu o zebrane i wskazane w uzasadnieniu dowody tj. oświadczenia skarżącej i złożone przez nią zaświadczenia. Na podstawie powyższego ustalono m.in., iż obecnie skarżąca zamieszkuje sama, prowadząc samodzielne gospodarstwo domowe. Troje jej pełnoletnich dzieci jest usamodzielnionych, a skarżąca opiekuje się dzieckiem swojej córki. Skarżąca od

2001 r. jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy

w R., nie podejmowała i nie podejmuje pracy dorywczej. Nadto, po utracie świadczeń rodzinnych, skarżąca – według jej oświadczenia – zaciąga pożyczki u osób prywatnych np. [...] zł – na wymianę dachu, [...] zł – na pomoc córce w utrzymaniu dziecka, [...] zł – na swoje utrzymanie. Skarżąca wskazała także, że ponosi koszty utrzymania w kwocie [...] zł miesięcznie, a w ciągu roku wydatki związane z utrzymaniem domu wynoszą około [...] zł (usługi kominiarskie, wywóz nieczystości, woda, gaz, podatek od nieruchomości, energia elektryczna (2014 r.) i opłaty te zostały przez nią uregulowane z pożyczek.

Organ przytoczył prawidłowo treść przepisu art. 30 ust. 9 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114) zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Należy zauważyć, iż ocena istnienia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny", dających organom możliwość do umorzenia, odroczenia terminu płatności, czy rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r., winna być dokonywana w odniesieniu do aktualnej sytuacji życiowej. Zatem organ, rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, powinien dokonać oceny całokształtu sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy, tj. ustalić, czy sytuacja życiowa wnioskodawcy, w tym stan rodzinny, wiek, niepełnosprawność, stan zdrowia mieszczą się w ustawowym pojęciu "szczególnie uzasadnionych okoliczności". Jak wskazano bowiem w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2013 r.,

I OSK 2962/12 (dostępny na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) szczególnie uzasadnione okoliczności stanowią tylko zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, na które zobowiązany do zwrotu świadczeń nie ma żadnego wpływu, a zaistnienie których wyłącza lub ogranicza możliwość wykonania zobowiązania lub też doprowadziłoby do takiego pogorszenia sytuacji rodziny, że zostałaby ona narażona na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Skoro instytucja umorzenia nienależnie pobranych świadczeń ma charakter wyjątkowy, to ocena okoliczności na jakie powołuje się wnioskujący o umorzenie powinna być dokonana z zastosowaniem surowszych kryteriów dotyczących możliwości wywiązania się przez zobowiązanego z ciążących na nim obowiązków.

W związku z powyższym, Sąd w składzie orzekającym aprobuje przyjętą przez organ orzekający konkluzję, że sytuacja skarżącej, aczkolwiek trudna z uwagi na fakt, że jest ona osobą bezrobotną, nie posiada własnego stałego dochodu, to jednak nie można jej uznać za szczególną, przemawiającą za zastosowaniem ulgi w postaci umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Jak słusznie wywiódł organ odwoławczy, skoro skarżąca ma możliwość pożyczania od osób prywatnych znacznych kwot, które przeznacza m.in. na pomoc córce ([...] zł), zamiast w pierwszej kolejności część z tych pieniędzy przeznaczyć na spłatę kwoty [...] zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, to należy uznać, w sytuacji w jakiej znajduje się skarżąca jest w staniem podołać obowiązkowi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Stanowisko organu odwoławczego ma oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, jest przekonywująco, jasno i logicznie umotywowane, a zatem nie można mu zarzucić cech dowolności.

Końcowo podkreślić należy, iż działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie, czy to w wyniku podjęcia płatnej pracy, czy też zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności. Pouczyć też należy skarżącą, że na jej wniosek organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji administracyjnej Sąd doszedł do przekonania, że została wydana w oparciu o obowiązujące przepisy, wobec czego skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.