Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2937/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit c)
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: w zw. z art. 7, 77 i 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędzia del. WSA Rafał Wolnik po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1997/17 w sprawie ze skargi M.P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1997/17 oddalił skargę M.P. (dalej: skarżąca) na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że decyzją z dnia [...] maja 2017 r., Wojewoda Lubelski odmówił skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J.D. i M.M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. we wsi [...], gm. [...], pow. [...], województwo wołyńskie, wskazując na niespełnienie przesłanek określonych w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Odwołanie od ww. decyzji wniosła skarżąca.

Decyzją z dnia [...] września 2017 r., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] maja 2017 r.

W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 2, art. 3 oraz art. 6 ustawy z 8 lipca 2005 r. Wskazał, iż konstrukcja art. 6 nadaje określoną rangę dowodom wymienionym w tej ustawie. Z treści tego przepisu wynika, iż dowody z dokumentów mają większą moc dowodową niż zeznania świadków, które mogą być przedłożone w przypadku braku urzędowego opisu mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny. Minister podkreślił, iż zeznania świadków, jak każdy inny dowód, podlegają ocenie i to zarówno co do ich treści, jak i wiarygodności.

Organ wskazał, iż nie przyniosły rezultatu poszukiwania dowodów potwierdzających tytuł prawny J.D. i M.M. w Archiwum Państwowego Obwodu Równieńskiego, Archiwum Akt Nowych w Warszawie oraz Archiwum Państwowym w Lublinie. Wobec tego, kluczowe znaczenie w niniejszym postępowaniu miało ustalenie, czy znajdujące się w aktach administracyjnych oświadczenia świadków dokumentują fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego.

Minister podniósł, iż analiza przedłożonych oświadczeń świadków prowadzi do wniosku, iż zeznania N.S., A.Ł., B.C. oraz E.S.Z. nie mogą stanowić dowodów na pozostawienie przez J.D. i M.M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ nie spełniają wymogów określonych w art. 6 ust 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., gdyż zostały złożone w niewłaściwej formie. Zeznania te nie zostały bowiem opatrzone klauzulą o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, nie zostały także złożone przed notariuszem, lecz zawierają jedynie poświadczenie własnoręczności podpisu. Dodatkowo oświadczenie N.S.nie zawiera informacji o powierzchni pozostawionej nieruchomości oraz o stopniu pokrewieństwa.

Ponadto, w ocenie organu odwoławczego, nie można uznać za wiarygodne zeznań świadków: A.Ł, ur. w [...] r. oraz E.S.Z., ur. w [...] r. Ze względu na swój wiek w chwili opuszczenia nieruchomości przez J.D. i M.M., osoby te nie mogły bowiem posiadać bezpośredniej wiedzy na temat rodzaju i powierzchni pozostawionej nieruchomości, a także wiedzy co do prawa własności tej nieruchomości, gdyż mają te informacje tylko z przekazów rodzinnych, co same potwierdziły w swoich zeznaniach. To samo dotyczy też B.S., ur. w [...] r. we [...].

Minister wskazał, iż również oświadczenia świadków: N.S., N.P., J.A. oraz W.S., obywateli [...], nie spełniają wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 r. Nie zawierają one bowiem informacji o tym czy świadkowie są osobami obcymi w stosunku do J..D, M.M. i ich spadkobierców, brak jest również pouczenia o odpowiedzialności karnej, a ponadto zostały złożone przed notariuszem [...], a nie w polskiej placówce konsularnej.

Dodatkowo, N.S., N.P. i W.S. nie byli bezpośrednimi świadkami zdarzeń, o których mowa w ich oświadczeniach. W ocenie organu, jedynym oświadczeniem, które można byłoby poddać konwalidacji jest oświadczenie J.A. z dnia 26 lipca 2004 r. J.A. mógł być bowiem bezpośrednim świadkiem zdarzeń opisanych w oświadczeniach, gdyż w [...] r. miał [...] lat i krótko pracował w kamieniołomie należącym do J.D. i M.M. Jednakże, po pierwsze świadek zmarł, a po drugie byłoby to jedyne oświadczenie świadka, które można byłoby wziąć pod uwagę. Organ odwoławczy wskazał, iż stosownie do art. 6 ust. 5 ww. ustawy, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków, a nie jednego. Wobec tego, zeznanie jednego świadka jest niewystarczające. Ustawodawca nie dopuścił bowiem możliwości dowodzenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (tj. pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, ich rodzaju, powierzchni i tytułu własności) wyłącznie jednym oświadczeniem świadka (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/WA 1695/15 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1890/16).

Minister podkreślił również, iż oświadczenia świadków są środkami dowodowymi o charakterze uzupełniającym. Nie mogą być to jedyne środki dowodowe, jakimi dysponuje organ w postępowaniu wyjaśniającym.

Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, iż Wojewoda prawidłowo odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz skarżącej w związku z niespełnieniem przesłanki z art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., to jest nieprzedstawienia dowodów, które świadczyłyby o fakcie posiadania i pozostawienia przez J.D. i M.M. nieruchomości we wsi [...], gm. [...], pow. [...], województwo [...].

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji złożyła skarżąca.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Pismem procesowym z dnia 19 marca 2018 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z protokołu obejmującego oświadczenie P.P. z 15 lutego 2018 r., protokołu obejmującego oświadczenie A.M.Ł. z 22 lutego 2018 r. oraz protokołu obejmującego oświadczenie E.W.S.Z. z 14 marca 2018 r.

Sąd I instancji uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że stosownie do art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej, w przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków. Ustawodawca dopuścił zatem możliwość aby dokumenty zawierające urzędowy opis mienia lub orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny zostały zastąpione przez oświadczenia dwóch świadków, które mogłyby świadczyć o pozostawieniu nieruchomości poza granicami RP, w tym jej rodzaju i powierzchni. Jednakże, aby powołane oświadczenia świadków mogły stanowić dowód w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty muszą one zostać złożone w odpowiedniej formie, a sami świadkowie muszą spełniać ustalone przez ustawodawcę wymagania. Tak więc, stosownie do art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy zabużańskiej, oświadczenia świadków muszą zostać złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, natomiast świadek musi być osobą, która zamieszkiwała w miejscowości, w której znajduje się pozostawiona nieruchomość lub w miejscowości sąsiedniej, a także nie może być w stosunku do dawnego właściciela (jego spadkobiercy) osobą bliską w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Z powyższego wynika, iż konstrukcja art. 6 ustawy nie wyklucza innych dowodów niż w nim wymienione, jednakże dowodom wskazanym w ustawie nadaje określoną rangę.

Dalej Sąd zauważył, że w okolicznościach sprawy poza sporem pozostaje, że skarżąca nie przedłożyła do akt sprawy dokumentów potwierdzających tytuł prawny J.D. i M.M. do nieruchomości położonej we wsi [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...]. Bezskuteczne okazały się również próby odszukania dokumentów wykazujących na przynależny tym osobom tytuł prawny do objętej wnioskiem nieruchomości w archiwach krajowych (Archiwum Akt Nowych w Warszawie i Archiwum Państwowe w Lublinie) oraz zagranicznych (Archiwum Państwowego Obwodu Równieńskiego), o co starała się zarówno skarżąca, jak i organ prowadzący postępowanie. W tej sytuacji prawidłowo organy orzekające poddały ocenie dostarczone przez stronę dowody w postaci oświadczeń świadków. Po dokonaniu tej oceny organy uznały, że powyższe oświadczenia nie dokumentują faktu posiadania i pozostawienia przez J.D. i M.M. nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Sąd I instancji w pełni podzielił ocenę organów wskazując, że zeznania N.S., A.Ł., B.S. oraz E.S.Z. nie spełniają wymogów określonych w art. 6 ust 5 ustawy z 8 lipca 2005 r. Nie opatrzono tych zeznań klauzulą o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, nie zostały także złożone przed notariuszem, lecz zawierają jedynie poświadczenie własnoręczności podpisu. Dodatkowo, oświadczenie N.S. nie zawiera informacji o powierzchni pozostawionej nieruchomości oraz o stopniu pokrewieństwa. Ponadto, A.Ł. i E.S.Z. ze względu na swój wiek w chwili opuszczenia nieruchomości przez J.D. i M.M. nie mogły posiadać bezpośredniej wiedzy na temat rodzaju i powierzchni pozostawionej nieruchomości, a także wiedzy co do prawa własności tej nieruchomości. Same potwierdziły w swoich zeznaniach, że posiadają te informacje tylko z przekazów rodzinnych. To samo dotyczy też świadka B.S. urodzonej w [...] roku we [...]. Wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 r. nie spełniają również oświadczenia świadków N.S., N.P., J.A. oraz W.S., obywateli [...]. Nie zawierają one informacji o tym czy świadkowie są osobami obcymi w stosunku do J.D., M.M. i ich spadkobierców. W oświadczeniach tych nie ma również pouczenia o odpowiedzialności karnej, a ponadto zostały złożone przed notariuszem [...], a nie w polskiej placówce konsularnej. Dodatkowo, N.S., N.P. i W.S. nie byli bezpośrednimi świadkami zdarzeń, o których mowa w ich oświadczeniach.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo wskazał, iż jedynie J.A. mógł być bezpośrednim świadkiem zdarzeń opisanych w oświadczeniach. W [...] r. miał on bowiem [...] lat i krótko pracował w kamieniołomie należącym do J.D. i M.M.. Jednakże, z powodu jego śmierci poddanie jego oświadczenia konwalidacji nie jest możliwe. Poza tym, na co prawidłowo wskazał organ odwoławczy, zeznanie jednego świadka jest niewystarczające w świetle art. 6 ustawy.

Zatem, w ocenie Sądu, wobec ustalenia przez organ, iż przedłożone oświadczenia świadków nie spełniają wymogów ustawowych, nie mogą mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy zawarte w skardze i piśmie procesowym z dnia 19 marca 2018 r. wnioski dowodowe z kserokopii z książki i mapy oraz oświadczeń P.P, A.Ł. i E.S.Z..

Końcowo Sąd stwierdził, że skoro w sprawie nie udowodniono faktu posiadania i pozostawienia przez J.D. i M.M. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, to nie budzi wątpliwości, że nie zostały w niej spełnione przesłanki z art. 2 ust. 1 ustawy zabużańskiej, warunkujące przyznanie prawa do rekompensaty. W sprawie istotne jest również to, że możliwości uzyskania dowodów z dokumentów urzędowych, w tym sądowych, a także z archiwów państwowych potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek nabycia prawa do rekompensaty zostały wyczerpane, a to w związku z przekazanymi przez Konsulat Generalny RP w Łucku informacjami o braku dokumentów dotyczących własności i składu nieruchomości należących do J.D. i M.M., a także bezskutecznym poszukiwaniem tych dokumentów w archiwach krajowych.

Sąd I instancji nie dopatrzył się również zarzucanego w skardze naruszenia przepisów postępowania. Zdaniem Sądu, analiza akt sprawy potwierdza, iż organy orzekające podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 kpa), w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa), a ich ocena była prawidłowa, zgodna z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa). W toku postępowania nie tylko podjęto czynności w przedmiocie weryfikacji przedstawionych przez wnioskodawczynię oświadczeń świadków, ale też we własnym zakresie organ poszukiwał dokumentów archiwalnych, które mogłyby potwierdzić fakt istnienia przedmiotowej nieruchomości oraz jej ówczesnych właścicieli, zwracając się w tym celu pismami z dnia 7 kwietnia 2017 r. do Archiwum Państwowego w Lublinie oraz Archiwum Akt Nowych w Warszawie oraz pismem z dnia 9 sierpnia 2016 r. do Konsulatu Generalnego RP w Łucku.

W ocenie Sądu, w sprawie nie naruszono również art. 11, art. 107 § 3 kpa oraz art. 15 kpa. Analiza akt sprawy i uzasadnień zaskarżonych decyzji potwierdza, iż organy rozpatrzyły wszystkie zebrane w sprawie dowody we wzajemnej łączności ze sobą, a wyniki ich ustaleń znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji, które zawierają wszystkie elementy wymagane art. 107 § 3 kpa.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca, zaskarżając go w całości, zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

1) art. 1 § 1 i § 2 P.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 P.p.s.a. poprzez wadliwe wykonanie funkcji kontrolnej w zakresie zgodności z prawem skarżonej decyzji i wydanie orzeczenia, którego nie poprzedziła kontrola działania organu administracji polegająca na ocenie, czy organ w sposób wyczerpujący dokonał analizy materiału dowodowego zebranego w postępowaniu oraz czy organ rozważył wszystkie okoliczności podnoszone przez skarżącą;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 P.p.s.a. i w zw. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez wadliwe uznanie, że organy orzekające podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy a ich ocena była prawidłowa, zgodna z zasadą swobodnej oceny dowodów, pomimo braku kompleksowej i właściwej oceny zebranych w sprawie dowodów, w tym oświadczeń świadków, potwierdzających zarówno sam fakt własności przedmiotowej nieruchomości przez J.D. oraz M.M., w tym położenie, powierzchnię i gospodarcze wykorzystywanie (kamieniołom z czarnym granitem), jak i wyjaśnień skarżącej i oświadczeń składanych do protokołu, dokumentacji fotograficznej, a także zaniechanie przeprowadzenia innych dowodów, które - w przypadku ewentualnych wątpliwości organu - mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy np. zaniechanie przesłuchania świadka P.P. jak i skarżącej, jako strony uzupełniająco, czy też dodatkowo zaniechanie przesłuchania świadków, którzy składali oświadczenia w formie pisemnej w toku sprawy, co spowodowało naruszenie wskazywanych przepisów a w konsekwencji miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, jak i w zw. z art. 11 kpa, art. 15 kpa i art. 107 § 3 kpa polegające na także wadliwym uznaniu, że w sprawie nie naruszono tych przepisów, jak i że organ odwoławczy dokonał ponownej własnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, podczas gdy organ nie rozpoznał samodzielnie sprawy, nie odniósł się do konkretnych okoliczności sprawy wskazywanych przez skarżącą, jak i zawarł w uzasadnieniu okoliczności, które w istocie były powieleniem uzasadnienia decyzji organu I instancji, przy jednoczesnym braku odniesienia się do stawianych zarzutów;

3) art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez wadliwe uznanie, że dowody załączone do skargi w postaci kserokopii z książki i mapy oraz protokołów obejmujących oświadczenia świadków złożonych w toku postępowania sądowoadministracyjnego wraz z pismem procesowym z dnia 18 marca 2018 r. nie przyczyniają się do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie a tym samym, iż nie mogą mieć znaczenia dla jej rozstrzygnięcia.

Ponadto skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit a) w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 6 ust. 4 i ust. 5 oraz art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w uznaniu przez Sąd I instancji, że analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego potwierdza prawidłowość stanowiska organów, które uznały, że nie został udowodniony fakt posiadania i pozostawienia przez J.D. i M.M. nieruchomości poza obecnymi granicami RP pomimo, iż skarżąca udowodniła ten fakt m.in. poprzez przedstawione w toku postępowania administracyjnego dowody tj. w postaci pisemnych oświadczeń świadków, które wraz z innymi dowodami zebranymi w toku postępowania, dawały podstawę do potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty - zgodnie z wnioskiem, co winno skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem decyzji.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie na podstawie art. 188 P.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). NSA jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonymi przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie są trafne.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., polegający na oddaleniu skargi w wyniku nieuzasadnionego przyjęcia przez Sąd I instancji, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w sposób prawidłowy utrzymał w mocy decyzję Wojewody Lubelskiego, pomimo niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, braku zebrania i rozważenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie, nie zasługiwał na uwzględnienie.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym ustawa z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest ustawą szczególną i z tej racji, zawarte w niej przepisy proceduralne mają pierwszeństwo przed przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z tym, choć powołana ustawa nie ogranicza obowiązków, które – na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego – obciążają organ, tym niemniej wprowadza ona również ustawowe obowiązki zobowiązujące wnioskodawcę do określonego postępowania. Do takich obowiązków należy dołączenie do wniosku stosownej dokumentacji, na której oparte jest dochodzone uprawnienie (art. 6 ust. 1 ustawy). Tym samym, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Niedopełnienie zaś tych obowiązków przez stronę postępowania skutkuje wydaniem decyzji odmownej (art. 7 ust. 2 ustawy). Oczywiście nie zwalnia to organu z prowadzenia postępowania wyjaśniającego z urzędu, zgodnie z art. 7 i 77 k.p.a., jednakże nie można twierdzić, że obowiązek poszukiwania dowodów na poparcie twierdzeń strony obciąża tylko i wyłącznie organ. Strona jest bowiem zobowiązana do współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, zwłaszcza, gdy nieudowodnienie danej okoliczności będzie skutkowało nieuwzględnieniem żądania strony.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy do wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1, należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Przepis ten stanowi lex specialis w stosunku do art. 7 k.p.a. Zatem, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania istnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy. Natomiast organ prowadzący postępowanie, jako gospodarz postępowania wyjaśniającego ma obowiązek poinformowania strony o tym obowiązku i skutkach jego niedopełnienia, a także podjęcia weryfikacyjnych czynności dowodowych. Dodać przy tym należy, że w wyniku nowelizacji, która weszła w życie z dniem 11 kwietnia 2011 r. zmieniono brzmienie art. 7 k.p.a. przez wyraźne podkreślenie, że zebranie materiału dowodowego sprawy następuje zarówno z urzędu, jak i na wniosek strony. W ten sposób wyraźnie zwrócono uwagę na obowiązek współdziałania strony z organem w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy. W świetle nowego brzmienia art. 7 k.p.a., zasadą jest, że to strona powinna przedstawić środki dowodowe niezbędne do ustalenia konkretnej okoliczności faktycznej, z której istnienia wywodzi dla siebie skutki prawne, a już nie budzi to najmniejszych wątpliwości na gruncie postępowania w sprawach z zakresu realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie przepis szczególny (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy) wyraźnie stanowi o takim obowiązku.

W niniejszej sprawie organ wywiązał się ze swych obowiązków określonych w art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. podejmując szereg działań mających na celu pozyskanie dowodów na poparcie twierdzeń skarżącej, że jej poprzednikom prawnym przysługiwało prawo własności nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP – pismo do Konsulatu Generalnego RP w Łucku, pismo do Archiwum Państwowego w Lublinie, pismo do archiwum Akt Nowych.

Działania te nie przyniosły pozytywnego rezultatu, okazało się, że nie odnaleziono żadnych dokumentów pozostawienia przez J.D. i M.M. nieruchomości we wsi [...].

Również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 6 ust. 4 i 5 w zw. z art.7 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, polegający na oddaleniu skargi pomimo, że organy nieprawidłowo przyjęły że dowody przedłożone przez skarżącą są niewystarczające do uzyskania rekompensaty, okazał się niezasadny.

W sytuacji gdy brak jest dokumentów o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków spełniających warunki określone w art. 6 ust. 5 ustawy. Tymczasem przedłożonymi do akt sprawy oświadczeniami skarżąca starała się udowodnić, że jej poprzednicy prawni posiadali prawo własności do nieruchomości, którą pozostawili poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy prawidłowo uznały, co następnie zaaprobował również Sąd I instancji, że okoliczność ta nie może zostać wykazana oświadczeniami niespełniającymi ustawowych wymagań. Oświadczenia niespełniające ustawowych wymagań, mogą wprawdzie stanowić dowód w sprawie, gdyż ustawa zabużańska nie wyłącza zastosowania k.p.a., ale oświadczenia te, w sytuacji gdy mają na celu wykazanie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaj i powierzchnię tych nieruchomości, mogą zostać potraktowane jedynie jako dowód uzupełniający. Jak już podniesiono wyżej nie mogą one stanowić jedynego dowodu na tę okoliczność, gdyż w sytuacji gdy brak urzędowego odpisu mienia bądź orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodem na okoliczność pozostawienia mienia nieruchomego poza granicami oraz jego powierzchni i rodzaju, mogą być tylko oświadczenia świadków złożone w wymaganej prawem formie.

Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 106 § 3 P.p.s.a.

Przepis ten daje sądowi administracyjnemu uprawnienie do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego ( z którego Sąd I instancji skorzystał ), nie stanowi jednak podstawy do zakwestionowania oceny dowodów przeprowadzonych w toku tego postępowania. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji ocenił dowody przedłożone przez skarżącą po złożeniu skargi jako nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Postawienie w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 106 § 3 P.p.s.a., nie jest wystarczające do zakwestionowania oceny dokonanej przez Sąd.

Należy zgodzić się z oceną dokonana przez organy administracji, a zaaprobowaną przez Sąd I instancji, że świadkowie A.Ł. i E.S.Z. z uwagi na to, że w chwili opuszczenia nieruchomości przez J.D. i M.M. były małymi dziećmi, to ich zeznania nie mają mocy dowodowej. Nadto oświadczenia złożone po wydaniu zaskarżonej decyzji, już w toku postępowania sądowego nie stanowią oświadczeń o jakich mowa w art. 6 ust. 5 ustawy. Te jak wynika z art. 6 ust. 1 ustawy mają zastąpić brakujące dowody, które należy dołączyć do wniosku.

Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 1 § 1 i § 2 P.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i § 2 P.p.s.a.

Z uwagi na to, że przepis art. 1 § 1 i § 2 P.u.s.a., jako przepis ustrojowy, a nie procesowy, wskazuje w § 2 podstawowe kryterium sprawowania kontroli administracji publicznej przez sądy administracyjne, to przepis ten mógłby stanowić samodzielną i skuteczną podstawę kasacyjną tylko wówczas, gdyby Sąd przyjął inne, niż legalność, kryterium kontroli. Zarzucając naruszenie tego przepisu strona powinna zatem bądź to wskazać konkretny przepis prawa, który powinien uwzględnić, a czego nie zrobił Sąd I instancji, dokonując kontroli legalności działania organów administracji, bądź ewentualnie przepis wskazujący inne kryterium kontroli. Wykazując naruszenie tego przepisu strona może wywodzić, że Sąd niezasadnie wyszedł poza kryterium kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie nie spełnia powyższego wymogu.

Także art. 3 § 1 i § 2 P.p.s.a., który określa właściwość sądów administracyjnych nie mógł zostać naruszony poprzez nieprawidłowe wykonanie przez Sąd I instancji funkcji kontrolnej. Podobnie jak przepis art. 1 § 1 i § 2 P.u.s.a. przepis ten nie stanowi samodzielnej podstawy kasacyjnej.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.