Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 794/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Protokolant Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2009 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego T. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

T. W. (dalej zwany Skarżącym) wniósł skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości nr [...] z [...] lutego 2009 r. wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały nr [...] z [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej, którą to decyzją Minister Sprawiedliwości utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżący w dniu 20 września 2008 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. Uchwałą nr [...] z [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła jego wynik na 188 punktów.

Od powyższej uchwały Skarżący złożył odwołanie, w którym wniósł o jej zmianę, uznanie za prawidłowe udzielonych przez siebie odpowiedzi na pytania nr 98, 99, 100, 103, 139, 187, 206, 225 oraz 238 i stwierdzenie, że uzyskał on pozytywny wynik z egzaminu. Ponadto podniósł błędne ustalenie przez Komisję Egzaminacyjną osiągniętego przez niego wyniku, który po podliczeniu wszystkich zaliczonych przez Komisję punktów powinien wynosić 189, a nie 188 punktów.

Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.- dalej k.p.a.) w zw. z art. 3310 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji)) – zwaną dalej ustawą, po rozpoznaniu odwołania utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę nr [...] Komisji Egzaminacyjnej.

W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 ze zm.). Ponowne sprawdzenie kart odpowiedzi i przeliczenia punktów w postępowaniu odwoławczym wykazało prawidłowość uchwały Komisji Egzaminacyjnej, iż Skarżący uzyskał z egzaminu konkursowego 188 punktów.

Minister Sprawiedliwości podniósł, iż ustawa w art. 339 ust. 3 jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca. Odniósł się w sposób szczegółowy do zarzutów Skarżącego dotyczących poszczególnych pytań egzaminacyjnych, nie podzielając argumentów przemawiających za wadliwością powyżej wskazanych pytań. Wykazywał, iż każde z kwestionowanych pytań zostało sformułowane w sposób jednoznaczny i zawiera tylko jedną prawidłową odpowiedź, jak również, że wszystkie pytania mieszczą się w zakresie przedmiotowym egzaminu konkursowego. Stwierdził, że test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony został egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 339 ust. 1 oraz art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych.

Minister Sprawiedliwości odnosząc się do kwestionowanych pytań ustalił, że:

Pytanie nr 139 o treści: "Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, odwołanemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będącemu jej wspólnikiem, legitymacja do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą:

A. przysługuje,

B. nie przysługuje,

C. przysługuje wyłącznie po wykazaniu interesu prawnego.

Według klucza prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "B". Skarżący jako prawidłową wskazał odpowiedź "A" i zarzucił, że poprawna odpowiedź nie wynika z przepisów, które podane zostały w kluczu odpowiedzi, a doktryna i orzecznictwo nie zajęły w tej kwestii jednolitego stanowiska.

Minister Sprawiedliwości uznał, że odpowiedź wynika z literalnego brzmienia art. 250 k.s.h. Wyraża to uchwała Sądu Najwyższego z 1 marca 2007 r. wpisana do księgi zasad prawnych. Zgodnie z tą uchwałą "osobie odwołanej ze składu organu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie przysługuje legitymacja do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą". To, że część przedstawicieli doktryny opowiedziała się za przyznaniem odwołanym członkom zarządu legitymacji czynnej do wytoczenia powództwa, pozostaje bez wpływu na ocenę prawidłowości pytania, skoro wymieniona uchwała Sądu Najwyższego potwierdziła takie rozumienie art. 250 k.s.h.

Pytanie nr 103 o treści: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli okaże się, że powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie zostało wniesione przeciwko osobie, która powinna być w sprawie stroną pozwaną, sąd może wezwać tę osobę do wzięcia udziału w sprawie:

A. wyłącznie na wniosek powoda,

B. na wniosek powoda lub pozwanego,

C. wyłącznie na wniosek pozwanego" – zawierało, zgodnie z kluczem prawidłową odpowiedź "B". Skarżący zaznaczył odpowiedź "A" zarzucając, że treść pytania nie stanowi wiernego odwzorowania art. 194 § 1 k.p.c., a zatem jest wadliwe.

Minister Sprawiedliwości cytując treść art. 194 § 1 k.p.c., podniósł, że istota odpowiedzi sprowadzała się do kwestii legitymacji do złożenia wniosku o dopozwanie, a nie do problemu, czy sąd może taki wniosek uwzględnić, czy też jest nim związany. Hipoteza art. 194 § 3 k.p.c. jest całkowicie odmienna od hipotezy art. 194 § 1 k.p.c.

Pytanie nr 238 o treści: "Zgodnie z ustawą o radcach prawnych, aplikant radcowski upoważniony do zastępowania radcy prawnego może:

A. sporządzać opinie prawne,

B. udzielać porad prawnych,

C. zastępować radcę prawnego przed organami ścigania" - według klucza zawierało prawidłową odpowiedź "C", opartą na art. 351 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Skarżący udzielił odpowiedzi "A", zarzucając, że pytanie nie jest precyzyjne, gdyż nie określa po upływie jakiego okresu aplikacji aplikant może zastąpić radcę prawnego.

Odnosząc się do uwag Skarżącego organ stwierdził, że istotą pytania są formy świadczenia pomocy prawnej przez aplikanta radcowskiego upoważnionego do zastępowania radcy prawnego, a nie termin, po upływie którego aplikant radcowski może zastępować radcę prawnego. Zakres pytania dotyczy jedynie rodzaju czynności, które może wykonywać aplikant radcowski upoważniony do zastępowania radcy prawnego, co wynika nie tylko z treści samego pytania, ale i propozycji odpowiedzi. Wynikające z przepisu art. 351 ust. 1 ustawy uprawnienie radcy prawnego do umocowania aplikanta radcowskiego nie obejmuje upoważnienia do udzielania porad prawnych, czy sporządzania opinii prawnych.

Pytanie nr 225, o treści: "Zgodnie z ustawą - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego może być powołany ten, kto ukończył:

A. 29 lat życia,

B. 30 lat życia,

C. 35 lat życia" - posiada według klucza prawidłową odpowiedź "C", która wynika wprost z art. 6 § 1 pkt 5 Prawa o ustroju sądów administracyjnych.

Skarżący, udzielił na to pytanie odpowiedzi "B", zarzucił jednak, że żadna z odpowiedzi nie jest prawidłowa.

Ustosunkowując się do argumentów organ wywiódł, że istota pytania dotyczy tylko i wyłącznie jednego z kryteriów powołania na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego - kryterium wieku i sprawdza wiedzę kandydata tylko w tej jednej kwestii. Użycie słowa "może" oznacza, że w pytaniu nie chodzi o wszystkie warunki, jakie musi spełniać kandydat na sędziego.

Pytanie nr 98, o treści: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona będąca osobą fizyczną osobiście wnosząc apelację w sprawie nie będącej sprawą gospodarczą, nie opłaciła jej należną opłatą stosunkową, mimo że jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego:

A. sąd odrzuci apelację bez wzywania o uiszczenie opłaty,

B. przewodniczący wzywa stronę do uiszczenia opłaty w wyznaczonym

terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd,

C. przewodniczący wzywa pełnomocnika strony do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd".

W kluczu odpowiedzi, prawidłową stanowiła odpowiedź "C" oparta na art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c., art. 1302 § 3 i art. 133 § 3 k.p.c. Skarżący zakreślił odpowiedź "A" i podnosi, że w pytaniu ma wprost zastosowanie art. 370 k.p.c., który uzasadnia prawidłowość odpowiedzi "A".

Odnosząc się do poglądu skarżącego organ stwierdził, że art. 370 k.p.c. odróżnia dwie grupy wypadków. Pierwsza dotyczy przyczyn związanych z upływem terminu do złożenia apelacji, gdy apelacja jest niedopuszczalna z mocy ustawy i braku tego nie można sanować (np. gdy od danego orzeczenia nie przysługuje w ogóle środek zaskarżenia lub gdy apelację wniósł podmiot nielegitymowany). Druga - to wypadki, w których apelacja jest dopuszczalna, ale ma ona braki dające się usunąć. Przewodniczący wzywa wówczas stronę do uzupełnienia braków, których usunięcie jest możliwe, tzn. odnoszących się do strony formalnej, a nie treści. W ramach art. 370 k.p.c. kontroli podlega także prawidłowe opłacenie apelacji. Dopiero apelacja, której braków strona nie uzupełniła w terminie podlega odrzuceniu. Za nietrafne uznał twierdzenie skarżącego, że ze sformułowania art. 370 k.p.c. wynika, że w przypadku nieopłacenia apelacji sąd odrzuca ją bez wzywania do wniesienia opłaty niezależnie, czy wniosła ją sama strona, czy profesjonalny pełnomocnik. Dopiero w przypadku, gdy środki odwoławcze lub środki zaskarżenia podlegające opłacie stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia wnosi adwokat, radca prawny lub rzecznik patentowy, pismo takie sąd odrzuca bez wezwania do uiszczenia opłaty (art.1302 § 3 k.p.c.)

Wskazał ubocznie, że incydentalnie - w okresie od 2 marca 2006 r. do dnia 10 lipca 2008 r. obowiązywał przepis art. 130 2 § 4 k.p.c. odnoszący się wyłącznie do nieopłaconych pism w postępowaniu w sprawach gospodarczych. Zgodnie z tym przepisem, sąd odrzucał środki odwoławcze i środki zaskarżenia także wówczas, gdy przedsiębiorcy nie reprezentował adwokat lub radca prawny. Z dniem 10 lipca 2008 r. przestał obowiązywać rygor przewidziany w art. 130 2 § 4 w zw. z art. 130 2 § 3 k.p.c. W wyroku z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie sygn. akt SK 20/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 1302 § 4 zdanie pierwsze w zw. z art. 130 2 § 3 k.p.c. w brzmieniu nadanym przez art. 126 pkt 12 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398) w zakresie, w jakim w postępowaniu w sprawach gospodarczych przewiduje, że sąd odrzuca nieopłacone środki odwoławcze lub zaskarżenia, wniesione przez przedsiębiorcę niereprezentowanego przez adwokata lub radcę prawnego, bez wzywania do uiszczenia należnej opłaty, są niezgodne z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W dacie egzaminu żadne przepisy postępowania cywilnego nie przewidywały rygoru odrzucenia nieopłaconego środka odwoławczego wnoszonego przez stronę, bez uprzedniego wezwania strony do uiszczenia należnej opłaty. Gdyby przychylić się do poglądu skarżącego, że art. 370 k.p.c. stanowi samoistną podstawę odrzucenia nieopłaconej apelacji bez wzywania do uiszczenia opłaty, to zbędne byłoby wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 26 czerwca 2008 r., w którym stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 1302 § 4 k.p.c., na gruncie odrzucenia apelacji (jak w niniejszym pytaniu, aczkolwiek w sprawach gospodarczych).

Za chybiony uznał zarzut wadliwej podstawy prawnej, wskazanej w kluczu odpowiedzi. Artykuł 130 § 1 normuje sytuację, kiedy pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, a więc tych, które są przewidziane w przepisach ogólnych (w art. 126 i 1261 ) i szczególnych (np. art. 127, 187, 312, 368, 409, 47912 i 485) lub nieuiszczenia stosownej opłaty (art. 1262 ).

Przepis art. 1302 § 3 k.p.c. ma zastosowanie a contrario. Odnosi się do skutku wniesienia nieopłaconego środka odwoławczego przez profesjonalnego pełnomocnika, a nie przez stronę będącą osobą fizyczną.

Natomiast przepis art. 133 § 3 k.p.c. dotyczy doręczania wszystkich pism procesowych: "jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism sądowych, doręczenia należy dokonać tym osobom".

Pytanie nr 99 o treści: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, merytorycznie niezasadny wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji w sprawie o rozwód, sąd:

A. oddala na posiedzeniu niejawnym,

B. odrzuca na posiedzeniu niejawnym,

C. oddala na rozprawie". W kluczu odpowiedzi prawidłową odpowiedzią jest "C". Skarżący udzielił odpowiedzi "A". Zarzucił, że odpowiedź nie wynika z przytoczonych w kluczu odpowiedzi przepisów, tj. art. 168 § 1 k.p.c. w zw. z art. 148 § 1 k.p.c, lecz z niepublikowanego orzeczenia Sądu Najwyższego.

Minister Sprawiedliwości wskazał, że aprobata stanowiska skarżącego oznaczałoby uznanie za niedopuszczalne umieszczanie w teście egzaminacyjnym pytań dotyczących tych przepisów prawa, co do których kiedykolwiek wypowiedziało się orzecznictwo lub doktryna. Taka sytuacja jest niemożliwa, albowiem w zasadzie brak jest niemal w Kodeksie cywilnym czy Kodeksie postępowania cywilnego przepisu, co do którego nie wypowiedziała się doktryna lub orzecznictwo. Stwierdził, że zgodnie z art. 168 § 1 k.p.c. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu, przy czym postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Wykładnia gramatyczna tego przepisu jednoznacznie wskazuje tylko na możliwość uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu na posiedzeniu niejawnym. Brak jest przepisu, który pozwalałby oddalić wniosek o przywrócenie terminu na posiedzeniu niejawnym, a tego dotyczy pytanie. Według art. 148 § 1 k.p.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Tak więc w świetle art. 168 § 1 k.p.c. w zw. z art. 148 § 1 k.p.c. nie sposób przyjąć możliwość takiej wykładni, przy której sąd także na posiedzeniu niejawnym mógłby oddalić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji i to w sprawie rozwodowej, która podlega rozpoznaniu na rozprawie. Taką właśnie wykładnię potwierdzają wskazane przez odwołującego się uchwały Sądu Najwyższego pochodzące sprzed wielu lat, przy czym brak jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego odmiennej ich wykładni.

Pytanie nr 206 o treści:

"Zgodnie z ustawą o podatkach i opłatach lokalnych, maksymalną stawkę opłaty targowej, będącej opłatą lokalną, określa:

A. ustawa,

B. uchwała rady gminy,

C. wójt (burmistrz, prezydent) zarządzeniem" - zawiera zgodnie z kluczem prawidłową odpowiedź w punkcie "A". Skarżący udzielił odpowiedzi "B". Zarzucił, że pytanie zawiera błąd metodologiczny, albowiem tworzy zdanie nielogiczne z prawidłową propozycją odpowiedzi.

Odnosząc się do zarzutów, Minister Sprawiedliwości wskazał, że pytanie jest jasno sformułowane i swą treścią nie tylko nie wprowadza w błąd, ale wprost ukierunkowuje odpowiedź. Z treści art. 19 pkt 1 lit. a) ustawy o podatkach i opłatach lokalnych wynika, że rada gminy określa zasady ustalania i poboru oraz terminy płatności i wysokość stawek opłat określonych w ustawie, z tym że stawka opłaty targowej nie może przekroczyć 631,94 zł dziennie. Ustawodawca wprost w ustawie stwierdził, że stawka opłaty lokalnej w danym roku nie może przekroczyć określonej kwoty, czyli maksymalną stawkę opłaty targowej określa ustawa. Ratio legis tego rozwiązania podyktowane jest ograniczeniem dowolności w kształtowaniu polityki fiskalnej przez organy samorządowe. Ponadto odpowiedź na wskazane pytanie wynika z art. 217 Konstytucji RP, który stanowi, że nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów i stawek podatkowych następuje w drodze ustawy.

Pytanie nr 100 o treści: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając do wniosku samej apelacji:

A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu,

B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu,

C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku" – zawiera prawidłową odpowiedź "C". Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A", zarzucając, że żaden przepis nie stanowi, że niedokończenie czynności procesowej stanowi brak formalny wniosku o przywrócenie terminu.

Odnosząc się do uwag skarżącego Minister Sprawiedliwości wskazał, że jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji, to przewodniczący na podstawie art.130 §1 k.p.c. wzywa stronę do usunięcia tego braku formalnego pod rygorem zwrotu wniosku. Zatem w takim przypadku odpowiedź "C" jako prawidłowa nie budzi wątpliwości. Nie podzielił poglądu, jakoby kwestia braku formalnego wniosku o przywrócenie terminu nie wynikała z przepisów k.p.c. a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji jest pismem procesowym. Niedołączenie do tego wniosku apelacji stanowi jego brak formalny, bez którego usunięcia w trybie art. 130 § 1 k.p.c., pismu temu nie można nadać dalszego biegu. Stwierdził, że tok rozumowania Skarżącego zmierza do przyjęcia, że także brak podpisu na piśmie procesowym nie może być usunięty w trybie art. 130 § 1 k.p.c., skoro przepis ten takiego braku wprost nie wymienia.

Pytanie nr 187 o treści: "Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego, wniesienie odwołania z uchybieniem terminu skutkuje wydaniem przez organ odwoławczy:

A. postanowienia o odrzuceniu odwołania,

B. postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania,

C. decyzji o uchyleniu terminu do wniesienia odwołania" zawiera prawidłową odpowiedź w pkt "B". Skarżący udzielił odpowiedzi ,A". Zarzucił, że przepis art. 134 k.p.a. jednoznacznie nakazuje stwierdzić niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu, a zatem pytanie jest błędne, a odpowiedź "A" niepełna.

Odnosząc się do uwag skarżącego Minister Sprawiedliwości wskazał, że odpowiedź na wskazane pytanie zawarta jest w art. 134 k.p.a. Z treści tego przepisu wynika, że w postępowaniu wstępnym organ odwoławczy orzeka postanowieniem po ustaleniu, czy odwołanie jest dopuszczalne oraz, czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. W jednym i drugim przypadku organ odwoławczy rozstrzyga o tym postanowieniem, które jest ostateczne. Uznał, że odpowiedź na pytanie wynika wprost z treści przepisu.

W związku z zarzutem Skarżącego błędnego obliczenia punktacji przez Komisję Egzaminacyjną, organ dokonał powtórnego sprawdzenia pod tym kątem dowodu - karty jego odpowiedzi. Potwierdził prawidłowość ustaleń dokonanych w tym zakresie przez Komisję Egzaminacyjną, uznając zarzut za nieuzasadniony.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o jej uchylenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Podtrzymał swoje zarzuty odnośnie zakwestionowanych w odwołaniu pytań.

Podkreślił, że odpowiedź na pytanie nr 139 nie wynika wprost z brzmienia przepisu art. 250 pkt 1 w zw. z art. 252 § 1 k.s.h., dowodem czego jest choćby wskazana w zaskarżonej decyzji uchwała Sądu Najwyższego. Gdyby literalne brzmienie przedmiotowego przepisu było w pełni jasne, to jego wykładnia nie byłaby przedmiotem licznych orzeczeń Sądu Najwyższego i nie budziłaby takich sprzeczności w doktrynie. Skarżący podnosił, że odpowiedź B, uznana za prawidłową, nie może być jednoznacznie rozpatrywana jako jedyna właściwa, bowiem poglądy doktryny i orzecznictwa w tej kwestii nie są jednolite.

Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 250 pkt 1 w zw. z art. 252 § 1 k.s.h., wskazanych jako podstawa odpowiedzi B, przepisy te nie rozstrzygają, czy prawo do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników przysługuje jedynie nieodwołanym, czy również odwołanym członkom wskazanych organów i stąd istnieją tak liczne rozbieżności w tej kwestii w doktrynie i orzecznictwie. Powołana przez organ uchwała SN, nie wskazała jednolitego sposobu interpretacji, o czym świadczą glosy krytyczne do tej uchwały: Popiołek Wojciech, Sołtysiński Stanisław, Glosa do wyroku SN z dnia 1 marca 2007 r., III CZP 94/06, Przegląd Prawa Handlowego 2007/10/51; Jurcewicz Witold, Glosa do uchwały SN z dnia 1 marca 2007 r., III CZP 94/06; Kuniewicz Zbigniew, Ziemianin Bronisław, Glosa do uchwały SN z dnia 1 marca 2007 r., III CZP 94/06.

Skarżący zwrócił uwagę, że Sąd Najwyższy już wcześniej zabierał głos w sprawie tego niejasnego przepisu, który stał się podstawą pytania na egzaminie konkursowym na aplikację. Zgodnie z uchwałą SN z dnia 17 lutego 2004 r. (III CZP 116/03, OSNC 2005/5/78), Członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością traci legitymację przewidzianą w art. 252 § 1 w związku z art. 250 pkt 1 k.s.h. do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą - z chwilą odwołania go z tej funkcji", jednak i w tym przypadku głosy doktryny zajęły całkowicie odmienne stanowisko, np. glosa krytyczna: Draniewicz B. Pr.Spółek 2005/5/51. Co więcej, sam Sąd Najwyższy w innym miejscu przyznaje również prawo byłemu członkowi zarządu spółki do wytoczenia przedmiotowego powództwa: wyrok z dnia 13 lutego 2004 r. (II CK 438/02, Glosa 2005/2/7), zgodnie z którym "Wykładnia systemowa i celowościowa art. 422 § 2 pkt 1 (art. 250 pkt 1) k.s.h. przemawia też za uznaniem uprawnienia byłego członka zarządu lub rady nadzorczej do zaskarżenia na podstawie art. 425 (252) k.s.h. uchwały walnego zgromadzenia w przedmiocie udzielenia mu absolutorium"; podobnie wyrok SN z dnia 15 grudnia 2005 r. (II CSK 19/05, LEX nr 371799), zgodnie z którym: "Jest ze wszech miar pożądane, aby uchwała w przedmiocie udzielenia absolutorium, godząca w dobra osobiste, mogła zostać wyeliminowana w drodze powództwa z art. 252 k.s.h. Możliwość tę powinny mieć wszystkie osoby poddane procedurze udzielania absolutorium, także więc byli członkowie zarządu lub rady nadzorczej, nie będący wspólnikami. Wykładnia taka pozostaje w zgodzie z art. 32 ust. 1 Konstytucji".

Pytanie nr 103 jest sformułowane błędnie i żadna z podanych w nim odpowiedzi nie jest właściwa. Kwestia, czy jest dla sądu wiążący - zgłoszony na podstawie art. 194 § 1 k.p.c. - wniosek powoda lub pozwanego o wezwanie innej osoby jako strony pozwanej, wywołuje różnice zdań w literaturze oraz rozbieżności między stanowiskiem części doktryny a stanowiskiem judykatury. Nie zostało sformułowane w sposób jednoznaczny, a relacja między pytaniem i odpowiedzią nie jest sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów, ponieważ treść pytania pozwala na udzielenie odpowiedzi zarówno w oparciu o § 1 jak i § 3 art. 194 k.p.c.

Pytanie nr 238 odnosi się do formy świadczenia pomocy prawnej przez aplikanta radcowskiego. Jednak by aplikant radcowski mógł świadczyć taką pomoc prawną, musi minąć okres sześciu miesięcy od rozpoczęcia przez niego aplikacji radcowskiej. W ocenie Skarżącego, skoro tego warunku pytanie nie zawierało, było sformułowane błędnie. Gdyby w pytaniu zostało użyte to samo sformułowanie co w przepisie art. 351 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, strona nie miałaby problemu i wskazałaby jako poprawną odpowiedź, która znajduje się w karcie odpowiedzi. Pytanie 238 wymaga od zdającego, by zrobił założenie, iż od rozpoczęcia aplikacji aplikanta radcowskiego, który ma zastępować radcę prawnego przed organami ścigania minęło już 6 miesięcy, czy też wymaga od zdającego, by ten uznał lub wywnioskował, iż "upoważnienie", o którym mowa w pytaniu, jest tożsame ze spełnieniem warunku upływu sześciu miesięcy od rozpoczęcia aplikacji.

W kwestii sformułowania pytania nr 225 skarżący podtrzymał zarzut, że spełnienie jedynie wymogu ukończenia przez daną osobę 35 roku życia nie przesądza o możliwości pełnienia przez nią urzędu na stanowisku sędziego WSA. By osoba ta mogła pełnić wskazaną funkcję musi spełnić szereg wymagań, o których mowa w zacytowanym przepisie. Pytanie 225 nie wskazuje (jak robią to inne pytania, np. 234 czy 164), że wymóg osiągnięcia stosownego wieku ma być spełniony "przy spełnieniu pozostałych warunków", lecz odwołuje się do tego wymogu jako jedynego i wystarczającego do pełnienia urzędu sędziego WSA. Przy tak sformułowanym pytaniu wszystkie odpowiedzi należy uznać za błędne, skonstruowane wadliwie i niezgodnie z art. 339 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.

W kwestii pytania nr 98 dla osób rozwiązujących test egzaminacyjny na aplikację, znających przepis art. 370 k.p.c (w tym dla skarżącego) oczywistym było, iż w przedstawionym przypadku sąd powinien odrzucić nieopłaconą apelację. Art. 370 stanowi lex specialis w stosunku do art. 130 § 1 k.p.c. i innych powołanych w kluczu, bowiem apelacja nie jest zwykłym pismem procesowym, którego nieopłacenie skutkuje wezwaniem strony bądź jej pełnomocnika do uzupełnienia braku. Jego zdaniem, argumentacja organu przemawia za uznaniem, że pytanie nr 98 ułożone zostało w oparciu o literaturę i orzecznictwo sądów, nie zaś w oparciu o przepisy prawa.

Odnośnie pytania nr 99, zdaniem Skarżącego, odpowiedź nie wynika literalnie z przepisów, które przedstawiono w kluczu. Wynika z niepublikowanego postanowienia Sądu Najwyższego z 12 maja 1988 r., o sygn. akt IV CZ 55/88, w którym czytamy, że "postanowienie oddalające wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej może zapaść tylko po przeprowadzeniu rozprawy" (por. prof. dr hab. Andrzej Zieliński, Kodeks Postępowania Cywilnego Komentarz, Warszawa 2008, wyd. Beck, s. 270). Podkreślił, iż zgodnie z informacją z dnia 17 grudnia 2008 r. zatytułowaną "Analiza wyników egzaminów konkursowych na aplikacje w 2008 r.", zamieszczoną na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości (www.ms.gov.pl) w zakładce Aktualności z grudnia 2008 r., pytanie nr 99 było najtrudniejszym pytaniem w całym teście i poprawniej odpowiedzi udzieliło na nie zaledwie 9,24% zdających egzamin. Już sam ten fakt wskazuje jednoznacznie, że pytanie było niejasne, nie znajdowało oparcia w przepisach prawa oraz spowodowało największe trudności w udzieleniu poprawnej odpowiedzi.

Za całkowicie chybione uznał stanowisko Ministra Sprawiedliwości dotyczące pytania nr 206, w którym jego autor pyta, jaki akt normatywny, zgodnie z ustawą o podatkach i opłatach lokalnych, określa stawkę maksymalną opłaty targowej. Zarzucił, że pytanie zawiera poważny błąd metodologiczny, bowiem jego twórca wyraźnie ograniczył pole do szukania odpowiedzi (szukania kompetencji do ustalania maksymalnej stawki opłaty targowej) do ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. W pytaniu należało znaleźć taki akt normatywny, który określa maksymalną stawkę opłaty targowej na podstawie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Istnieje tylko jeden taki akt: uchwala Rady gminy.

Nie zgodził się z argumentacją Ministra Sprawiedliwości w kwestii pytania nr 100, na które odpowiedź wynika jedynie z orzecznictwa i poglądów przedstawicieli doktryny. Skoro rozwiązanie nie wynika wprost z przepisów ustawy, jest tak wątpliwa, że nastręczała problemy sądom odwoławczym, skutkiem czego była przedmiotem ostatecznych rozstrzygnięć Sądu Najwyższego, to bez wątpienia nie powinna zostać poruszona na egzaminie sprawdzającym wiedzę kandydatów na aplikantów radcowskich.

W ocenie Skarżącego nieprawidłową argumentację zastosował również Minister Sprawiedliwości odnosząc się do pytania nr 187. Uznana za poprawną odpowiedź B wskazuje jedynie na stwierdzenie przez organ w drodze postanowienia uchybienie terminu do wniesienia odwołania, pomijając konieczność stwierdzenia przez ten organ niedopuszczalności odwołania. Bez wątpienia uznana za właściwą odpowiedź B jest niepełna, niewyczerpująca, zacytowana z pominięciem ważnej części przepisu prawa, której dotyczy i związku z czym nieprawidłowa. Analizując podane odpowiedzi i zestawiając je z treścią pytania nr 187 uznać należy, iż żadna z podanych odpowiedzi nie jest w pełni poprawna.

Zarzucił nadto, iż postępowanie odwoławcze prowadzone było przez Ministra Sprawiedliwości w sposób nieprawidłowy i sprzeczny z art. 35 § 1 k.p.a., bowiem od momentu wniesienia przez skarżącego odwołania do czasu doręczenia mu decyzji upłynęło ponad cztery miesiące.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną /uchwałę/ lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Skarga jest uzasadniona i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji albowiem przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa i naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do przepisów art. 332 ust. 1 i 4 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości każdego roku powołuje zespół do przygotowania pytań na egzamin konkursowy dla kandydatów na aplikantów radcowskich (zespół konkursowy), który przygotowuje jeden zestaw pytań w formie testu wyboru (test składa się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa; pozytywny wynik otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów – por. art. 339 ust. 1 i 3 ustawy; uprawnia go to do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich w ciągu 2 lat od ogłoszenia wyników egzaminu - por. art. 33 ust. 3 ustawy). Zgodnie z przepisami art. 331 ust. 1 i 2 ustawy egzamin konkursowy przeprowadzają komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości, powoływane na obszarze właściwości jednej lub kilku rad okręgowych izb radców prawnych; Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji. Jak stanowi natomiast art. 3310 ust. 1 i 2 ustawy, po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały. Od uchwały komisji służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości.

Postępowanie konkursowe na aplikację radcowską jest więc postępowaniem administracyjnym.

Konsekwencją przyjęcia w ustawie o radcach prawnych zasady, że kontrolę prawidłowości działania komisji egzaminacyjnej sprawuje Minister Sprawiedliwości, jest wymóg przeprowadzenia przez wymieniony organ postępowania według zasad i kryteriów określonych w kodeksie postępowania administracyjnego, w tym w szczególności z zachowaniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i ze spełnieniem wymogu nie tylko wyczerpującego zebrania ale i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) a możliwość dokonania oceny legalności decyzji warunkowana jest spełnieniem wymogów formalnych określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Skarżący zarówno w odwołaniu, jak i w skardze wniesionej do Sądu zarzucił, iż organy obu instancji nieprawidłowo ustaliły wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską z uwagi na niewłaściwą ocenę odpowiedzi udzielonych na pytania nr pytania nr 98, 99, 100, 103, 139, 187, 206, 225 oraz 238.

W ocenie Sądu - jeśli chodzi o pytania nr 98, 99, 103, 187, 206, 225 oraz 238 uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do każdego z zarzutów podniesionych przez Skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jego stanowisko w zakresie wskazanych pytań nie znajduje uzasadnienia. Przedstawioną argumentację i dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa Skarżący nie udzielił na nie poprawnej odpowiedzi.

Zdaniem Sądu pytania testowe nr 98, 99, 103, 187, 206, 225 oraz 238 mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Zostały one sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 omawianej ustawy, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu.

Sąd podziela pogląd, że odnośnie pytania nr 98 zastosowanie ma art. 370 k.p.c., który uzasadnia prawidłowość odpowiedzi "C". Norma ta odróżnia dwie grupy wypadków. Pierwsza dotyczy przyczyn związanych z upływem terminu do złożenia apelacji, gdy apelacja jest niedopuszczalna z mocy ustawy i braku tego nie można sanować (np. gdy od danego orzeczenia nie przysługuje w ogóle środek zaskarżenia lub gdy apelację wniósł podmiot nielegitymowany). Druga - to wypadki, w których apelacja jest dopuszczalna, ale ma ona braki dające się usunąć. Przewodniczący wzywa wówczas stronę do uzupełnienia braków, których usunięcie jest możliwe, tzn. odnoszących się do strony formalnej, a nie treści. W ramach art. 370 k.p.c. kontroli podlega także prawidłowe opłacenie apelacji. Słuszny jest pogląd organu, że dopiero apelacja, której braków strona nie uzupełniła w terminie podlega odrzuceniu. Zatem nietrafne jest twierdzenie skarżącego, że ze sformułowania art. 370 k.p.c. wynika, że w przypadku nieopłacenia apelacji sąd odrzuca ją bez wzywania do wniesienia opłaty niezależnie, czy wniosła ją sama strona, czy profesjonalny pełnomocnik. Dopiero w przypadku, gdy środki odwoławcze lub środki zaskarżenia podlegające opłacie stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia wnosi adwokat, radca prawny lub rzecznik patentowy, pismo takie sąd odrzuca bez wezwania do uiszczenia opłaty (art.1302 § 3 k.p.c.).

Niezasadnym jest zarzut wobec prawidłowości konstrukcji pytania nr 99. Odpowiedź na to pytanie wynika z zestawienia dwóch przepisów kodeksu postępowania cywilnego – art. 148 i art. 168 k.p.c., co oznacza, że poprawną odpowiedzią jest odpowiedź "C". Wątpliwości w orzecznictwie, na które wskazuje skarżąca, wystąpiły w początkowym etapie obowiązywania zmienionego art. 168 k.p.c., w którym w § 1 z dniem 1 lipca 1985 r. dodano zdanie drugie odnoszące się do formy posiedzenia. Uchwała SN z 13 lutego 1987 r. (IIICZP4/87) wątpliwości te usunęła i od tej pory – przez przeszło 20 lat - kwestia ta jest w orzecznictwie rozstrzygana jednolicie. W cyt. uchwale powołano się przy tym wprost na wykładnię gramatyczną art. 168 § 1 k.p.c., zgodnie z którym to przepisem w żadnym wypadku nie uzasadnia on poglądu, by sąd mógł oddalić wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej na posiedzeniu niejawnym.

Nie ma racji Skarżący, że treść pytania nr 103 musi stanowić wierne odwzorowania przepisu art. 194 § 1 k.p.c., a skoro nie stanowi, to jest wadliwe. Tym bardziej, że istota odpowiedzi sprowadzała się do kwestii legitymacji do złożenia wniosku o dopozwanie, a nie do problemu, czy sąd może taki wniosek uwzględnić, czy też jest nim związany.

Pytanie nr 187 o treści: "Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego, wniesienie odwołania z uchybieniem terminu skutkuje wydaniem przez organ odwoławczy:

A. postanowienia o odrzuceniu odwołania,

B. postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania,

C. decyzji o uchyleniu terminu do wniesienia odwołania" zawiera prawidłową odpowiedź w pkt "B". Skarżący udzielił odpowiedzi ,A". Zarzucił, że przepis art. 134 k.p.a. jednoznacznie nakazuje stwierdzić niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu, a zatem pytanie jest błędne, a odpowiedź "A" niepełna.

Odnosząc się do uwag skarżącego w zakresie pytania nr 187 Minister Sprawiedliwości słusznie wskazał, że odpowiedź na wskazane pytanie zawarta jest w art. 134 k.p.a. Z treści tego przepisu wynika, że w postępowaniu wstępnym organ odwoławczy orzeka postanowieniem po ustaleniu, czy odwołanie jest dopuszczalne oraz czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. Odpowiedź na pytanie wynika wprost z treści przepisu.

Istotą pytania nr 238 są formy świadczenia pomocy prawnej przez aplikanta radcowskiego, który jest upoważniony do zastępowania radcy prawnego. Czynienie dodatkowych założeń i dywagacje, czy upłynął 6 miesięczny termin aplikacji, po upływie którego aplikant radcowski może zastępować radcę prawnego było zbędne. Zakres pytania dotyczy jedynie rodzaju czynności, które może wykonywać aplikant radcowski upoważniony do zastępowania radcy prawnego, co wynika nie tylko z treści samego pytania, ale i propozycji odpowiedzi. Wynikające z przepisu art. 351 ust. 1 ustawy uprawnienie radcy prawnego do umocowania aplikanta radcowskiego nie obejmuje upoważnienia do udzielania porad prawnych, czy sporządzania opinii prawnych.

Istota pytania nr 225, dotyczy wyłącznie dolnej granicy wieku kandydata na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego w oparciu o ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych, czyli dotyczy tylko i wyłącznie jednego z kryteriów powołania na to stanowisko. Sprawdza wiedzę kandydata tylko w tej jednej kwestii.

Sąd nie podzielił także wątpliwości skarżącego w zakresie pytania nr 206. Z treści art. 19 pkt 1 lit. a) ustawy o podatkach i opłatach lokalnych wynika, że rada gminy określa zasady ustalania i poboru oraz terminy płatności i wysokość stawek opłat określonych w ustawie, z tym że stawka opłaty targowej nie może przekroczyć 631,94 zł dziennie. Ustawodawca wprost w ustawie stwierdził, że stawka opłaty lokalnej w danym roku nie może przekroczyć określonej kwoty, czyli maksymalną stawkę opłaty targowej określa ustawa. Ponadto odpowiedź na wskazane pytanie wynika z art. 217 Konstytucji RP, który stanowi, że nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów i stawek podatkowych następuje w drodze ustawy.

Sąd podzielił natomiast zarzuty Skarżącego dotyczące pytania nr 100 i 139 jednakże stwierdzone w tym zakresie uchybienia pozostają bez wpływu na wynik sprawy, albowiem skarżącej do uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu brakowało 3 punktów.

W zakresie pytania nr 100 uzasadniony jest zarzut naruszenia prawa materialnego. Ma racje Skarżący, że żaden przepis powołanego w pytaniu k.p.c. nie stanowi, że niedokończenie czynności procesowej stanowi brak formalny wniosku o przywrócenie terminu. Art. 169 § 3 k.p.c. brzmi:

"Równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać czynności procesowej". Natomiast w myśl art. 130 § 1 k.p.c. zd. 1 "Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym". O tym, że niedołączenie apelacji jest brakiem formalnym wniosku nie przemawia literalne brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. To orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien Przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. (tak też 1CZ 238/54 z dnia 18 października 1954 r., OSNCP 1955/2/44 i 2CR 119/58 z dnia 1 września 1958 r., Preis 1960/2/407).

Odnośnie pytania nr 139 wątpliwości Sądu wzbudziła kwestia stanowiska organu wyrażonego w zakresie tego pytania. W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Skarżący wskazał na orzecznictwo Sądu Najwyższego związane z problematyką ujętą w tym pytaniu, jak również poglądy doktryny, w tym krytyczne wobec uchwały siedmiu sędziów SN, na którą powołuje się organ. W tej sytuacji za nieuprawniony należy uznać pogląd organu o jednolitym stanowisku w orzecznictwie i literaturze potwierdzającym, że odwołany członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, niebędący jej wspólnikiem nie ma legitymacji do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z prawem.

Bezspornym jest co prawda, iż uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 roku stanowi zasadę prawną. Niemniej zwrócić należy uwagę, iż ww. orzeczenie Sądu Najwyższego spotkało się w doktrynie również z wyraźnie krytycznym stanowiskiem (vide: glosa prof. dr hab. Stanisława Sołtysińskiego oraz prof. dr hab. Wojciecha Popiołka Przegląd Prawa Handlowego z października 2007 str. 51-58, podobnie krytyczne stanowisko wyraził Witold Jurcewicz III CZP 94/06).

Sąd, nie przesądzając na obecnym etapie kontroli sądowoadministracyjnej, która z odpowiedzi wskazanych w pytaniu testowym nr 139 jest jednoznacznie prawidłowa - zmuszony jest zwrócić uwagę na występujące w literaturze przedmiotu poglądy, które winny znaleźć wyraźne odzwierciedlenie w wywodach Ministra Sprawiedliwości. Podkreślić należy, że w sytuacji, w której ustawodawca poddał kontroli sądowej uchwały komisji konkursowych w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu, to zakres tej kontroli musi być ustalony w taki sposób, aby pozwalał sądowi na dokonanie weryfikacji zawartych w teście pytań pod kątem, czy odpowiadają one określonym prawem wymogom. Sąd administracyjny nie może być organem dokonującym oceny merytorycznej zawartości zadanego pytania. W tym bowiem zakresie poprawność przeprowadzonego egzaminu jest oceniana przez właściwy organ administracji publicznej, który wydaje decyzję administracyjną. W ramach tej decyzji organ powinien odnieść się i rozstrzygnąć wszystkie wątpliwości zgłaszane przez uczestnika konkursu. Dlatego, ponownie rozpoznając sprawę, organ zrealizuje obowiązek przekonywującego uzasadnienia, opartego o zasady określone art. 107 § 3 k.p.a., iż pytanie to odpowiadało wymogom merytorycznym i formalnym.

Zdaniem Sądu może budzić uzasadnioną wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań na egzaminie konkursowym na aplikację radcowską, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów radcowskich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa, które do tego budzą pewne, być może uzasadnione - wątpliwości niektórych przedstawicieli nauki prawa.

Należy podkreślić, iż dla uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu Skarżącemu brakowało dwóch punktów, co czyni zasadnym uchylenie zaskarżonej decyzji, bowiem wskazane uchybienia mają wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie Sąd wyraża przekonanie, iż organ rozstrzygając sprawę ponownie pamiętać będzie o tym, że pytania testowe na aplikację radcowską winny być rzeczywiście trudnym i wymagającym solidnej wiedzy - testem umiejętności kandydata na przyszłego aplikanta radcowskiego, ale zarazem testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne, a nie egzaminem ze znajomości niejednoznacznych i kontrowersyjnych często poglądów wyrażanych przez doktrynę, czy też przez judykaturę. Zdaniem Sądu kryteria naboru na aplikację, w tym zakres merytoryczny egzaminu konkursowego, powinny być jasno i precyzyjnie sformułowane.

Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze. Wskazać należy, iż już w orzeczeniu z dnia 23 września 2003 r., sygn. akt I SA 2394/01, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż pytania egzaminacyjne powinny być tak sformułowane, aby odpowiadający, odpowiednio przygotowany teoretycznie i praktycznie, rozumiał ich sens i istotę. NSA uznał w konsekwencji, iż pytania testowe muszą zatem być jednoznaczne.

W świetle dotychczas wykształconej linii orzeczniczej NSA (m.in. wyrok z dnia 10 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 310/07, wyrok z dnia 7 lutego 2008r., II GSK 355/07) jako jednolity należy traktować pogląd, że z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wynika obowiązek najdalej idącej dbałości przy redagowaniu każdego pytania i każdego zestawu odpowiedzi, w celu wyeliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi prawidłowej. Tym samym relacja między odpowiedzią a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego lub doktryny, o ile poglądy doktryny są jednolite w danej materii. W świetle treści art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych należy uznać, że pytania egzaminacyjne powinny być precyzyjne i jednoznaczne, a taka precyzja i jednoznaczność możliwa jest wówczas, gdy poprawna odpowiedź wynika z treści przepisów prawa, nie zaś z ich często niejednoznacznej interpretacji, a ponadto odpowiada wymogom logiki. W ocenie Sądu jest bowiem oczywiste, iż kandydat na aplikanta radcowskiego powinien reprezentować szeroki a zarazem podstawowy poziom wiedzy z wymienionych w ustawie dziedzin prawa, którą to wiedzę będzie dopiero pogłębiał w trakcie aplikacji. Jako niedopuszczalne w świetle wymogów stawianych przez art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych należy traktować formułowanie pytań testowych w taki sposób, aby zgodna z kluczem odpowiedź wymagała od kandydata opowiedzenia się po jednej ze stron sporu doktrynalnego lub orzeczniczego.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela także stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 28 stycznia 2009 roku w sprawie II GSK 667/08, iż sposób formułowania pytań i odpowiedzi na nie tak, aby tylko jedna odpowiedź z trzech zaproponowanych w oparciu o treść pytania była prawidłowa, oznacza, że konstrukcja pytań i odpowiedzi na pytania nie może wprowadzać uczestnika konkursu w błąd; pytanie musi być w stosunku do odpowiedzi niewątpliwe. Nadto nie powinno budzić wątpliwości, że nie chodzi o to, aby kandydat wybrał odpowiedź najbardziej odpowiadającą treści pytania, najpełniejszą, czy najściślej odpowiadającą i korespondującą z treścią pytania.

W świetle przepisu art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności oraz dążąc do załatwienia sprawy zgodnie z prawdą obiektywną, mają obowiązek uwzględniać z urzędu interes społeczny i słuszny interes obywatela.

Zdaniem Sądu w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym, co oznacza, że Minister Sprawiedliwości winien wyjaśnić w sposób precyzyjny i jednoznaczny, dlaczego odmawiając stronie skarżącej uwzględnienia jej zarzutów odnośnie pytania 100 i 139 przyjął, iż nie może ona uzyskać pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego.

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie Minister Sprawiedliwości nie wykazał dostatecznie jasno wszystkich okoliczności przekonywujących o trafności swojego rozstrzygnięcia w zakresie pytania testowego nr 139, należało wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję z dnia 12 marca 2009 r., jako uchybiającą w sposób istotny zasadom postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia te w konsekwencji mogą mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy, tym bardziej, jeśli uwzględni się fakt, iż skarżąca uzyskała jeden punkt mniej od wymaganego minimum, określonego w przepisie art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych.

Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji orzeczenia.

Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane na zasadzie art. 152 p.p.s.a., zaś o zwrocie kosztów postępowania w oparciu o art. 200 p.p.s.a.