Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2704/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 197 ust. 1,2 i 4
journal: Dz.U. 2016 poz 1842
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych A.M. i Krajowej Reprezentacji Doktorantów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 lutego 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 442/17 w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Rektora Akademii Sztuk Pięknych w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Rektora Akademii Sztuk Pięknych w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Międzywydziałowych Studiów Doktoranckich Akademii Sztuk Pięknych w [...] z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...]; 2. zasądza od Rektora Akademii Sztuk Pięknych w [...] na rzecz A.M. kwotę 1037 (tysiąc trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Rektora Akademii Sztuk Pięknych w [...] na rzecz Krajowej Reprezentacji Doktorantów w [...] kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 lutego 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 442/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.M. na decyzję Rektora Akademii Sztuk Pięknych w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich, uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt 1 oraz pkt 2 we fragmencie: "2. w pozostałej zaś części"; oddalił dalej idącą skargę oraz zasądził zwrot kosztów sądowych.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że decyzją z [...] lutego 2017 r. [...] Kierownik Międzywydziałowych Studiów Doktoranckich Akademii Sztuk Pięknych [...] w [...], dalej jako "Kierownik", skreślił A.M. z listy doktorantów.

W uzasadnieniu decyzji m.in. przytoczono, że skarżąca jako doktorantka II roku, a IlI semestru, Międzywydziałowych Studiów Doktoranckich nie zaliczyła przedmiotu "Seminarium doktoranckie". Opiekun artystyczna uznała, że skarżąca nie wypełniła zadań zaplanowanych w szczegółowym planie tych studiów, co zostało jej zakomunikowane na spotkaniach z opiekunem w dniach 23 stycznia oraz 1 lutego 2017 r. Mimo tego skarżąca złożyła do opiekuna artystycznego wniosek o zaliczenie III semestru załączając prace artystyczne. W dniu 14 lutego przedstawiciele Katedry Scenografii, do której należy doktorantka, dokonali oceny tych prac i podtrzymali decyzję o niezaliczeniu semestru. W dniu 20 lutego 2017 r. także członkowie Rady Wydziału [...] podzieli krytyczną opinię opiekuna artystycznego w zakresie niskiego poziomu artystycznego zaprezentowanych prac oraz braku należytej realizacji programu studiów, co przesądziło o niezaliczeniu obowiązkowego, wiodącego i prowadzonego przez opiekuna artystycznego przedmiotu, a w konsekwencji o skreśleniu z listy doktorantów.

W dalszych fragmentach motywów swej decyzji Kierownik podkreślił, że w ramach przedmiotu "Seminarium doktoranckie" doktorant realizuje indywidualny program studiów zaakceptowany przez Radę Wydziału. Wskazał powody z jakich skarżąca nie uzyskała zaliczenia oraz przywołał poszczególne punkty wymienione w "Indywidualnym Programie Studiów Doktoranckich" oraz wskazał na unormowania ustawy, to jest art. 197 ust. 1 i 2, ust. 4 i 5 oraz art. 189 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2016 r. poz. 1842 ze zm.), dalej jako "p.s.w." a także na § 6 ust. 1 Regulaminu Międzywydziałowych Studiów Doktoranckich w ASP, dalej jako "Regulamin".

Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., Rektor ASP, po rozpatrzeniu odwołania, w punkcie 1 uchylił zaskarżoną decyzję w części, dotyczącej podstawy prawnej jej wydania, która to uchylana część decyzji rozpoczyna się od słów: "i § 8 ust. 1 Regulaminu Międzywydziałowych Studiów Doktoranckich Akademii Sztuk Pięknych [...] w [...]," i kończy przed słowami: "oraz art. 104 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.", w punkcie 2 zaskarżoną decyzję, w pozostałej części, utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy na wstępie przytoczył ustalenia faktyczne podając, że skarżąca, jako uczestniczka Międzywydziałowych Studiów Doktoranckich ASP w [...], rozpoczęła studia doktoranckie w roku akademickim 2015/2016. Na przestrzeni niespełna półtora roku studiów opiekunowie artystyczni Doktorantki, którzy zgodnie z § 13 ust. 1 Regulaminu pełnili bezpośrednią opiekę merytoryczną nad procesem kształcenia skarżącej, kolejno rezygnowali z tej funkcji, przy czym jako przyczynę swej rezygnacji zgodnie powoływali się na istotne trudności we współpracy z doktorantką, niemożność porozumienia się oraz ustalenia kierunku jej pracy artystyczno-badawczej czy naukowej. Sprawująca obecnie opiekę artystyczną dr hab. E.W. negatywnie oceniła postępy skarżącej w pracy naukowej na I semestrze II roku studiów doktoranckich i nie zaliczyła wiodącego na tych studiach przedmiotu "Seminarium doktoranckie". W ocenie Rektora, skarżąca wielokrotnie wyrażała sprzeciw przeciwko takiej ocenie jej osiągnięć, przy czym jej argumentacja nie może być uznana za przekonującą i pozostaje w sprzeczności z ocenami opiekun artystycznej (kierownika Wydziału Scenografii), kierownika Międzywydziałowych Studiów Doktoranckich, dziekana Wydziału [...] oraz 15 osobowej Rady Wydziału.

Rozpatrując odwołanie, w kontekście zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 197 ust.4 p.s.w. organ wskazał, że negatywna ocena postępów w pracy naukowej oparta została o opinię opiekuna artystycznego - kierownika Katedry Scenografii, specjalistę w dziedzinie wybranej przez odwołująca się jako przedmiot wiodący studiów doktoranckich. Kwestia skreślenia skarżącej z listy doktorantów była również przedmiotem dyskusji a następnie głosowania piętnastu członków Rady Wydziału [...], w wyniku czego przesądzono o przekazaniu Kierownikowi wniosku o skreślenie odwołującej się z listy doktorantów.

W przedmiocie kwestii wypełnienia obowiązków wynikających z Indywidualnego Programu Studiów Doktoranckich, organ ustalił, że skarżąca faktycznie nie wypełniła większości wymagań wynikających wprost z obowiązującego ją Indywidualnego Programu Studiów Doktoranckich, postawionych jej przez opiekuna artystycznego. Rektor ustalił nadto, że odwołująca się zlekceważyła obowiązujące w ASP przepisy wewnętrzne uczelni tj. powiesiła sama, bez zgody i konsultacji z opiekunem artystycznym swoje prace na korytarzach uczelni. W drodze interwencji Rektora prace te zostały usunięte.

Dla oceny niniejszej sprawy miała dla Rektora również znaczenie opinia poprzedniego opiekuna artystycznego, który oceniając prace skarżącej wskazał na "często multiplikowane wersje techniczne tych samych prac".

W dalszej części swych wywodów Rektor przytoczył brzmienie art. 197 ust. 1 p.s.w. oraz § 13 Regulaminu. Na podstawie zebranego materiału dowodowego Rektor ostatecznie ustalił, że skarżąca w I semestrze II roku nie przeprowadziła wymaganych prac artystyczno-badawczych, projektowo-badawczych oraz naukowych. Zaprezentowany dotychczas dorobek nie mógł zostać uznany za aktualną, nową pracę naukowo badawczą czy artystyczną, która wskazywałaby na postępy pracy Skarżącej w toku studiów doktoranckich. Odwołująca się projektuje scenografię do nieistniejącego (nie napisanego) spektaklu. Nadto nie brała udziału w spotkaniach naukowych, sympozjach, które mogłyby poszerzać jej wiedzę w zakresie tematu pracy doktorskiej.

Rektor przyznał, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji organ I instancji niewłaściwie, wynikiem omyłki pisarskiej zamiast § 6 ust. 1 Regulaminu, przywołał § 8 ust. 1 tego Regulaminu. Jak zauważył jednak - nie doszło w tym zakresie jednak do naruszenia prawa, ponieważ regulamin nie jest źródłem prawa, a tym samym nie może być podstawą prawną decyzji. Podstawą prawną zaskarżanej decyzji jest art. 197 ust. 4 p.s.w., który został prawidłowo przywołany przez organ I instancji jako podstawa prawna wydania zaskarżonej decyzji. Niemniej wobec oczywistości omyłki, Rektor zdecydował o uchyleniu w części zaskarżonej decyzji. Przytoczył następnie, art.197 ust. 4 w związku z ustępem 1 p.s.w. oraz § 6 ust. 1 Regulaminu, oraz wskazał, że brak zaliczenia odwołującej się z wiodącego przedmiotu "Seminarium doktoranckie" przesądziło o tym, że skreślono ją z listy doktorantów. Rektor uznał, że skreślenie z listy doktorantów zostało przeprowadzone zgodnie z prawem.

Organ nie podzielił pozostałych zarzutów o naruszeniu norm procesowych. Podkreślił w szczególności, że toczyło się postępowanie wyjaśniające, dowodowe, przed wydaniem niniejszej decyzji Rektor pisemnie poinformował pełnomocnika odwołującej się o przysługującym na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. prawie strony do przeglądania zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Odwołująca się skorzystała z tego prawa. Strona była informowana o przebiegu postępowania, miała zapewniony czynny w nim udział oraz możliwość wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji, decyzja zaś w postępowaniu odwoławczym została wydana na podstawie obszernej dokumentacji. Organ powołał się również na zagwarantowaną w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP autonomię szkół wyższych.

Rozpoznając skargę A.M. na powyższą decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak wskazanym na wstępie wyroku.

Sąd I instancji stwierdził, że w realiach niniejszej sprawy doszło do naruszenia przepisu postępowania, to jest art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - uzasadniającego wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, lecz tylko w części, w pozostałej zaś (zasadniczej, co do meritum) części, skargę oddalił. W jego ocenie, jak trafnie podkreślała strona skarżąca oraz uczestnik postępowania, rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji zostało sformułowane z naruszeniem art. 138 § 1 ust. 1 i ust. 2 k.p.a. Stwierdzona przez organ drugiej instancji nieprawidłowość wskazanej podstawy prawnej decyzji odnosząca się do przywołania niewłaściwego uregulowania aktu wewnętrznego uczelni jakim jest Regulamin, powinna być bowiem skorygowana w uzasadnieniu decyzji odwoławczej, w części, w której dochodzi do wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, gdyż jest to elementem uzasadnienia prawnego decyzji (§ 3 art. 104 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a.).

Organ odwoławczy błędnie zatem wskazał na punkt 2 art. 138 § 1 k.p.a., gdy tymczasem de facto orzekał w warunkach punktu 1 tego przepisu, w rzeczy samej bowiem utrzymał decyzję o skreśleniu skarżącej w mocy. W ocenie WSA wadliwe przywołanie i zastosowanie procesowej podstawy prawnej w decyzji odwoławczej, to jest art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., nie niweczy tej decyzji w całości, lecz tylko w odniesieniu do punktu 1 jej rozstrzygnięcia oraz punktu 2 we fragmencie : "2. w pozostałej zaś części", albowiem, jak wyżej wspomniano, utrzymano w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o skreśleniu Skarżącej z listy doktorantów. Opisane uchybienie, natury procesowej, formalnoprawnej, nie powoduje jednak samo przez się nieważności całej decyzji i nie stanowi rażącego naruszenia prawa, gdyż rozstrzygnięcie w pkt 2 zaskarżonej decyzji znajduje oparcie w przepisie pkt 1 § 1 art. 138 k.p.a. Zdaniem WSA, takie uchybienie przepisom postępowania administracyjnego, może skutkować jedynie uchyleniem decyzji w tej omówionej części, gdyż tylko w tym zakresie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można konstatować, że decyzja ta została wydana bez podstawy prawnej skoro podstawa ta w rzeczywistości istnieje. Poza tym omówiona wadliwość dotyczy jedynie podstawy procesowej podjętego aktu indywidualnego, a nie materialnoprawnej w ogólności.

Jak wskazał dalej WSA, dokonane przez orzekające organy ustalenia stanu faktycznego są kwestionowane przez stronę skarżącą, dlatego odniósł się również do tych kwestii. Sąd I instancji wskazał na treść art. 197 ust. 1, 2 i 4 oraz art. 4. ust. 1 p.s.w., jednocześnie odwołując się do postanowień Regulaminu, w tym § 5 ust. 1 oraz 2 lit. a) i b), ust. 4 § 5, § 6 w ust. 1 i 2, § 7, § 8, § 12 ust. 1, § 13 ust. 1 oraz ust.2 lit. c) i d), § 15 ust. 1. W kontekście wskazanych unormowań, według WSA, jeżeli do podstawowych obowiązków doktoranta należy realizowanie programu studiów doktoranckich, to bezsprzecznie niewywiązywanie się z powinności objętych Regulaminem przez uczestnika studiów doktoranckich może być przesłanką skreślenia go z listy doktorantów, według uznania administracyjnego uprawnionego organu uczelni wyższej w formie decyzji administracyjnej. Skoro zaś elementem realizacji programu studiów jest konieczność uzyskania zaliczenia z obowiązkowego przedmiotu w danym semestrze, przy jednoczesnym braku możliwości powtarzania roku, o czym mowa w § 8 Regulaminu, to brak zaliczenia w danym semestrze może być podstawą do podjęcia decyzji o skreśleniu z listy doktorantów w trakcie roku akademickiego, po semestrze, w którym doktorant nie otrzymał zaliczenia. Wobec bowiem braku możliwości powtarzania przedmiotu, brak zaliczenia semestru i tak stanowiłby przeszkodę do kontynuacji przez Skarżącą studiów doktoranckich. W tej sytuacji WSA wskazał, że podjęte w obu instancjach decyzje co do jej skreślenia z listy doktorantów nie mogą być poczytane jako naruszające wiążące w tej materii postanowienia Regulaminu oraz unormowania p.s.w.

Przekonanie skarżącej, że nie można uznać, iż okresem rozliczeniowym jest semestr, nie znajduje w ogóle oparcia w kontekście jasnego brzmienia postanowień Regulaminu, a wręcz stoi z nimi w jawnej sprzeczności, zwłaszcza z § 6 ust. 1 w korespondencji z § 8. WSA zaakcentował również, że składając ślubowanie oraz przystępując do grona uczestników studiów doktoranckich skarżąca godziła się na warunki ustanowione regulaminem tych studiów, poddając się tak zwanemu władztwu zakładowemu, albowiem uczelnia jest zakładem administracyjnym i w ramach swej autonomii, wprowadza obowiązujące użytkowników zakładu wewnętrzne regulacje. Dotyczy to również sposobu i trybu oceny efektów kształcenia przez nauczycieli akademickich, czy jednostki organizacyjnej uczelni według zasad przyjętego regulaminu. Sąd wskazał, że przepisy k.p.a. stosuje się odpowiednio i z przy wdrożeniu administracyjnej procedury w sprawie skreślenia z listy, gdyż wtedy sprawa dotyczy ustania stosunku zakładowego, ale nie regulują toku oceny postępów uczestnika studiów doktoranckich w relacji - doktorant a nauczyciel akademicki.

WSA podniósł, że skarżąca miała wgląd do akt sprawy i treść opinii oraz notatek patronów była jej znana, jak też uprzednio komunikowana ustnie. Następnie Sąd I instancji wskazał w postępowaniu administracyjnym dopuszcza się środki dowodowe niewymienione w art. 75 k.p.a., jeżeli mogły one przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. W jego ocenie dla oceny prawidłowości decyzji nie miały również istotnego wpływu ewentualne uchybienia związane ze sporządzeniem protokołu z czynności przesłuchania (art. 67 § 1 pkt 2 w związku z art. 68 k.p.a.), albowiem przy wynikającej z brzmienia art. 75 § 1 k.p.a. konstrukcji otwartego katalogu środków dowodowych można zakwalifikować w poczet dopuszczalnych dowodów transkrypcję z czynności przesłuchania strony zapisaną na informatycznym nośniku danych, dokumentem jest także dokument elektroniczny.

Tymczasem strona nie zgadzając się z ustaleniami faktycznymi organu ich nie obaliła, bowiem nie przeciwstawiła im żadnych dowodów przeciwnej treści. W ocenie WSA trafnie organ odwoławczy ocenił, że nie wykonała poszczególnych, wymienionych przez organy, punktów Indywidualnego Programu Studiów Doktoranckich. Nadto opiekun artystyczny kilkakrotnie wyraził negatywną opinię o poziomie prac skarżącej, ich jakości w kontekście także Indywidualnego Programu, oraz dokładnie umotywował z jakich przesłanek nie zaliczył skarżącej przedmiotu obowiązkowego. Ocena czy prezentowane prace, na które powołuje się skarżąca są rzeczywiście nowymi pracami odpowiadającymi walorami artystycznymi i funkcjonalnymi, nie może podlegać weryfikacji przez Sąd, gdyż mieści się w ramach autonomii uczelni wyższej i nie podlega w ogóle kontroli sądowej. Zarzut skargi jakoby organ drugiej instancji oparł się na zgoła innym stanie faktycznym nie znalazł potwierdzenia w lekturze uzasadnień obu decyzji.

Następnie, powołując się na art. 106 § 3 p.p.s.a. i art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji oddalił wnioski dowodowe strony skarżącej i wskazał, że wbrew wywodom skargi materiał dowodowy w sprawie zebrany i wykorzystany do ustaleń w sferze stanu faktycznego sprawy był kompletny, odpowiadał regułom art. 7 i art. 77 k.p.a., w wystarczającym stopniu pozwalając na dokonanie niewadliwych ustaleń w tej mierze oraz w konsekwencji prawidłowej ich subsumcji do norm prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie. Wobec tego nie zachodziła konieczność dopuszczenia dowodów uzupełniających z dokumentów. Skarżąca w zasadzie powołuje się na ten sam materiał dowodowy, co organ, jedynie spiera się co do jego oceny lub wywodzi odmienne skutki. WSA podkreślił, że zasadniczym powodem skreślenia z listy doktorantów było niezaliczenie przedmiotu obowiązkowego "Seminarium doktoranckie" - na III semestrze studiów. Niezrozumiała dla Sądu I instancji była argumentacja skargi podważająca wiarygodność tajnego głosowania na posiedzeniu Rady Wydziału w sprawie wniosku opiekuna artystycznego o skreślenie skarżącej z listy uczestników. Nadto jako pozbawioną doniosłości prawnej dla kontroli legalności zaskarżonej decyzji WSA ocenił problematykę postępowania dyscyplinarnego, które i tak formalnie, jak wynika z treści pisma z 3 stycznia 2018 r. Rzecznika Dyscyplinarnego ASP, nie zostało wszczęte. WSA nie stwierdził również by doszło do błędnego pouczenia w zakresie odwołania od decyzji organu pierwszej instancji.

Skargi kasacyjne od powołanego wyroku wywiedli A.M. oraz Krajowa Reprezentacja Doktorantów.

A.M. zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w całości, zarzucając naruszenie: naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.

- art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a w zw. § 6 ust. 1 w zw. z ust. 2 w zw. z § 8 Regulaminu poprzez nieuwzględnienie skargi przez WSA pomimo dokonania przez organy niewłaściwej interpretacji tych przepisów w związku z uznaniem, że brak zaliczenia przedmiotu w trakcie semestru skutkuje brakiem możliwości zaliczenia roku, a także, że na podstawie przepisów Regulaminu nie ma możliwości powtarzania przedmiotu, w sytuacji, gdy zgodnie z Regulaminem podstawą zaliczenia kolejnych lat studiów doktoranckich jest złożenie kierownikowi studiów doktoranckich w terminie do 15 września określonych Regulaminem dokumentów, a decyzja o zaliczeniu roku przez Kierownika podejmowana jest do 30 września każdego roku;

- art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a. w zw. § 7 ust. 1 w zw. z § 6 ust. 1 Regulaminu poprzez nieuwzględnienie skargi przez WSA pomimo dokonania przez organy niewłaściwej interpretacji tych przepisów poprzez uznanie, że doktoranci, którzy nie otrzymali zaliczenia semestru mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów doktoranckich w związku z niewywiązaniem się ze swoich obowiązków, w sytuacji, gdy podstawą skreślenia w tym przypadku mogą być przyczyny wskazane w § 6 ust. 2 w/w Regulaminu (tj. nieprzedłożenie wskazanych w tym ust. dokumentów Kierownikowi Studiów Doktoranckich do 15 września).

2) przepisów postępowania przez sądami administracyjnymi, które miały wpływ na wynik sprawy, a dokładnie:

- art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. w zw. z art. 104 k.p.a. poprzez jednoczesne uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji w części i jednoczesne oddalenie skargi i utrzymanie w mocy tej samej decyzji, co powoduje, że konwalidowana i utrzymana w mocy decyzja jest oparta na błędnej podstawie prawnej, tj. na art. 197 ust. 4 p.s.w. w zw. z § 8 ust. 1 Regulaminu w zw. z art. 104 k.p.a., w sytuacji, gdy podstawą decyzji jest twierdzenie organów I i II instancji, że doktorant naruszył obowiązek postępowania zgodnego z regulaminem (na co wskazuje powołanie się na regulamin obok powołania art. 197 ust. 1 p.s.w.), przez co, nie sposób z treści decyzji wywnioskować jaki konkretnie obowiązek wynikający z regulaminu został naruszony;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a, w zw. z art. 7, 10 § 1, 64 § 1, 77 § 1, 80 i 107 § 3, art. 138 § 2 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji administracyjnych naruszającej przepisy postępowania, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z :

• niewyczerpującym zbadaniem i subsumcją materiału dowodowego, a w konsekwencji niewłaściwym uznaniem, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawny sprawy,

• błędnym uznaniem, że skarżąca nie udowodniła swoich twierdzeń,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a., 10 § 1 k.p.a., 64 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji administracyjnych naruszającej przepisy postępowania, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z błędnym uznaniem, że skarżącej zapewniono czynny udział w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie skreślenia, a także że skarżąca miała wiedzę na temat tego postępowania;

- art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 248 k.p.c. poprzez pominięcie dowodów z dokumentów zgłoszonych w sprawie, które miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia postępowania;

- art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ II instancji oparł decyzje na nowych ustaleniach w sprawie, które nie były przedmiotem rozważań faktycznych w postępowaniu przed organem I instancji, a skarżąca do tych ustaleń mogła się ustosunkować dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego;

- art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję Rektora ASP ozn. [...] z dnia [...] czerwca 2017 r., utrzymującą w mocy decyzję Kierownika z dnia [...] lutego 2017 r., o tym samym oznaczeniu, w przedmiocie skreślenia A.M., doktorantki II roku III semestru Międzywydziałowych Studiów Doktoranckich ASP w [...], z listy uczestników studiów doktoranckich, która była dotknięta wadą kwalifikowaną, skutkującą jej nieważnością, bowiem rażąco naruszała art. 138 k.p.a. i zawierała rozstrzygnięcie, którego nie przewidziano w procedurze administracyjnej.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu, ewentualnie w przypadku uznania, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie 188 p.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz wydanie orzeczenia reformatoryjnego poprzez uchylenie w całości decyzji Rektora ASP z dnia [...] czerwca 2017 r. oraz o uchylenie decyzji Kierownika Międzywydziałowych Studiów Doktoranckich ASP z dnia [...] lutego 2017 [...] w przedmiocie skreślenia A.M. z listy doktorantów.

Ponadto skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z szeregu wskazanych dokumentów, jak też o zwrócenie się do Teatru im. [...] w O. o nadesłanie odpisu pisma, który został wysłany w odpowiedzi na zapytanie Organu II instancji w przedmiocie charakteru pracy Skarżącej w w/w Teatrze bądź o nadesłanie informacji o charakterze współpracy A.M. z Teatrem.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów.

Krajowa Reprezentacja Doktorantów, jako uczestnik postępowania również zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w całości, zarzucając naruszenie:

1) przepisów postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - poprzez nieuwzględnienie w całości skargi na decyzję Rektora ASP ozn. [...] z dnia [...] czerwca 2017 r., uchylającą w części dotyczącej podstawy prawnej i utrzymującą w mocy w pozostałej części decyzję Kierownika z dnia [...] lutego 2017 r., o tym samym oznaczeniu, w przedmiocie skreślenia A.M., doktorantki II roku Międzywydziałowych Studiów Doktoranckich ASP w [...], z listy uczestników studiów doktoranckich, która była dotknięta wadą kwalifikowaną, skutkującą jej nieważnością, bowiem rażąco naruszała art. 138 k.p.a. i zawierała rozstrzygnięcie, którego nie przewidziano w procedurze administracyjnej;

2) prawa materialnego, a to art. 197 ust, 4 p.s.w. w zw. z § 6 ust. 2 Regulaminu przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, iż spełniły się w dacie orzekania przez organ I instancji regulaminowe przesłanki do skreślenia skarżącej z listy doktorantów, podczas gdy decyzja wydana została przedwcześnie, bowiem powołany przepis regulaminu studiów wskazuje na datę (15 września), w jakiej należy złożyć kierownikowi studiów doktoranckich szereg dokumentów niezbędnych do zaliczenia roku studiów, zaś semestralnego rozliczania postępów doktorantów i wydawania śródrocznej decyzji ([...] lutego) w tym zakresie wspomniany regulamin nie przewiduje, a tym samym organ I instancji działał bez podstawy prawnej orzekając o skreśleniu skarżącej z listy doktorantów, uniemożliwiając jej uzupełnienie brakującego zaliczenia z przedmiotu Seminarium doktoranckie, które mogła uzyskać w semestrze letnim.

W oparciu o powyższe zarzuty KRD wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości; rozpoznanie skargi ad meritum, bowiem istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona; stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Rektora ASP w [...] i uchylenie poprzedzającej ją decyzji Kierownika; zasądzenie od organu na rzecz uczestnika postępowania zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przytoczono argumentację mającą przemawiać za zasadnością podniesionych względem wyroku Sądu I instancji zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do postanowień art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki skutkujące nieważnością postępowania.

Przechodząc do oceny wniesionych skarg kasacyjnych wskazać należy, że są one częściowo nieuzasadnione lub nieprawidłowo sformułowano zarzuty.

I tak przy zarzutach dotyczących naruszenia przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi skarżąca kasacyjnie w każdym przypadku podnosiła naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z przepisami procedury administracyjnej upatrując naruszenia tych przepisów w oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu I i II instancji. Podobnie sytuacja się kształtowała przy zarzutach dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, gdzie wskazywano na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z przepisami ww. Regulaminu, który sam w sobie nie ma charakteru przepisu prawa powszechnie obowiązującego, a więc nie może stanowić wyłącznej podstawy prawnej dla wydania decyzji administracyjnej.

Podobnie został skonstruowany zarzut w pkt 1 skargi kasacyjnej uczestnika, który nadto jako naruszenie przepisów postępowania wskazał art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art.156 § 1 pkt 2 k.p.a., który to przepis ma charakter materialnoprawny, a nie procesowy.

Zaznaczenia w tym miejscu wymaga, że powoływane przez autorów skarg kasacyjnych: przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. mają charakter wynikowy i ich zastosowanie przez Sąd I instancji jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów prawa materialnego bądź regulacji procesowej, która uzasadniałaby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego przejawu działania administracji publicznej. NSA uznał za chybiony zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z powołanymi przepisami procedury administracyjnej oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z powołanymi przepisami regulaminu, a przede wszystkim chybiony jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. z tego względu, że Sąd I instancji nie stosował tego przepisu. Przy czym pamiętać należy, że podstawą prawną zaskarżonego wyroku był art. 151 p.p.s.a., stosownie do którego w razie nieuwzględniania skargi sąd skargę oddala. Okoliczność oddalenia skargi – gdyby nawet została wyraźnie wyartykułowana przez stronę skarżącą kasacyjnie - nie mogłaby więc stanowić bezpośrednio argumentu mającego świadczyć o naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c lub a p.p.s.a., a tym bardziej art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Motyw taki należało zatem powiązać z tym przepisem, który Sąd zastosował, tj. art. 151 p.p.s.a., zarzucając właśnie jego naruszenie przez nieuprawnione zastosowanie, spowodowane niedostrzeżeniem wad procesowych postępowania administracyjnego czy też naruszeniem prawa materialnego. W pierwszej kolejności należało bowiem zwalczać to, jak Sąd orzekł (oddalił skargę), a nie to czego ewentualnie nie uczynił (nie uchylił zaskarżonej decyzji), mimo że powinien był to uczynić zdaniem strony skarżącej kasacyjnie.

Z powyższych przyczyn nie mogły osiągnąć zamierzonego skutku podniesione w skardze kasacyjnej skarżącej zarzuty.

NSA uznało natomiast, że skarga kasacyjna uczestnika postępowania posiada usprawiedliwione podstawy zawarte w pkt 2 petitum.

Przechodząc do oceny zasadności postawionych zarzutów przede wszystkim trzeba mieć na względzie, że rozstrzygnięcie Rektora oraz pierwsze orzeczenie Kierownika zapadły pod rządami ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym ( tj.: Dz.U. z 2016r., poz. 1842). Ten stan prawny miał na względzie również WSA we Wrocławiu wydając wyrok z dnia 27 lutego 2018 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Wr 442/17. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji Rektora ASP stanowiły zatem przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (tj. z 2016 r., poz. 1842 ze zm., dalej ustawa).

W pierwszej kolejności należy wskazać, że art. 197 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowił, że:

1. Doktorant jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów doktoranckich. Przepis art. 189 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

2. Do podstawowych obowiązków doktorantów, poza obowiązkami określonymi zgodnie z ust. 1, należy realizowanie programu studiów doktoranckich, w tym prowadzenie badań naukowych i składanie sprawozdań z ich przebiegu.

3. Uczestnicy studiów doktoranckich prowadzonych w uczelni mają także obowiązek odbywania praktyk zawodowych w formie prowadzenia zajęć dydaktycznych lub uczestniczenia w ich prowadzeniu. Maksymalny wymiar zajęć dydaktycznych prowadzonych przez doktorantów nie może przekraczać dziewięćdziesięciu godzin rocznie.

4. Doktoranci, którzy nie wywiązują się z obowiązków, o których mowa w ust. 1 i 2, mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów doktoranckich. Decyzję o skreśleniu podejmuje kierownik studiów.

5. Od decyzji, o której mowa w ust. 4, służy odwołanie odpowiednio do rektora albo dyrektora jednostki naukowej prowadzącej studia. Decyzja rektora albo dyrektora jednostki jest ostateczna.

Omawiana ustawa nie zawiera wyczerpujących zasad związanych z formułowaniem lub treścią decyzji podejmowanych w indywidualnych sprawach doktorantów, dotyczących skreślenia z listy doktorantów. Kwestie skreślenia doktoranta z listy doktorantów doprecyzowuje nadto regulamin studiów, określony odrębnie dla każdej uczelni.

Regulamin studiów ASP w [...] uchwalony uchwałą nr [...] z [...] kwietnia 2016 r., w załączniku nr 1- zwany dalej "Regulaminem", zawiera w § 7 katalog sytuacji, o których mowa w § 6 pkt 2, dających podstawę kierownikowi studiów doktoranckich do wydania decyzji o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich.

Według § 6 pkt 2 regulaminu - podstawą zaliczenia kolejnych lat studiów jest złożenie kierownikowi studiów doktoranckich, w terminie do 15 września, następujących dokumentów:

rocznego sprawozdania doktoranta informującego o przebiegu pracy artystyczno-

badawczej lub projektowo-badawczej, potwierdzonego opinia opiekuna

artystycznego /promotora.

informacji o odbytej praktyce dydaktycznej potwierdzonej przez opiekuna

artystycznego/promotora oraz kierownika pracowni, w której praktyka miała

miejsce.

indeksu z wpisami wymaganymi w planie i programie studiów.

w oparciu o zebraną dokumentacje kierownik studiów doktoranckich podejmuje

decyzję o zaliczeniu doktorantowi roku studiów, do dnia 30 września

każdego roku.

Istotną dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie skreślenia doktoranta z listy niewątpliwe jest kwestia jaki okres zaliczeniowy obowiązywał na Międzywydziałowych Studiach Doktoranckich Akademii Sztuk Pięknych im. [...] w [...]. Należy bowiem uwzględnić, że stosownie do regulacji art. 197 ust. 4 ww. ustawy: "Doktoranci, którzy nie wywiązują się z obowiązków, o których mowa w ust. 1 i 2, mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów doktoranckich. Decyzję o skreśleniu podejmuje kierownik studiów". Wobec tego weryfikacja zapadłych w tej sprawie decyzji winna zostać przeprowadzona przez pryzmat regulacji zawartej w regulaminie studiów.

Jak wynika z § 7 w zw. z § 6 ust. 2 regulaminu, doktorant może zostać skreślony z listy uczestników studiów doktoranckich w sytuacji m.in. nie wywiązania się ze wskazanych obowiązków – w terminie do 15 września.

Przy czym wg § 6 ust. 1 regulaminu - okresem zaliczeniowym jest semestr, natomiast § 6 ust. 2 pkt d wskazuje na roczny okres zaliczeniowy.

Zatem pomiędzy zapisem § 6 ust. 1 a § 6 ust. 2 regulaminu występuje sprzeczność uniemożliwiająca określenie od jakiej chwili należy badać zaistnienie materialnej przesłanki (przesłanek) skreślenia z listy uczestnika studiów doktoranckich.

Jak wynika z § 7 w zw. z § 6 ust. ust. 2 regulaminu, stosunek administracyjny powinien być rozwiązany na skutek niespełnienia wymogów statusu doktoranta do konkretnego dnia roku akademickiego (w tej sprawie do 15 września), to rozwiązanie to powinno nastąpić z chwilą spełnienia się przesłanek skreślenia z listy doktorantów. W niniejszej sprawie doktorant miał prawo wywiązać się ze wskazanych obowiązków (polegających na przedłożeniu rocznego sprawozdania, informacji o odbytej praktyce oraz indeksu z wpisami) - do dnia 15 września 2017 r. Zatem zaskarżone do Sądu I instancji ostateczne rozstrzygniecie Rektora ASP z dnia [...] czerwca 2017 r.), należy ocenić jako przedwczesne, a tym samym naruszające interes strony, która do dnia 15 września 2017 r. miała czas aby wykazać, że wywiązała się z obowiązków, o których mowa w § 6 ust. 2 regulaminu.

Należy się zgodzić z Sądem I instancji, że przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym i regulaminu studiów nakładają na uczestników studiów doktoranckich nie tylko uprawnienia, ale także obowiązki związane z realizacją programu, składania sprawozdań z przebiegu pracy, złożenia egzaminów oraz obowiązek odbywania praktyk zawodowych w formie prowadzenia zajęć dydaktycznych. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie obszernego materiału dowodowego pozwalającego ustalić stan faktyczny sprawy, skarżąca nie realizowała w sposób prawidłowy powyższych obowiązków. Skarżąca otrzymała negatywną opinię opiekuna naukowego oraz nie zaliczyła wiodącego na tych studiach przedmiotu – co świadczy o nie realizowaniu programu studiów doktoranckich. Jednakże z oceną zaistnienia przesłanek z art. 197 ust. 4 tej ustawy należało poczekać do dnia 15 września danego roku akademickiego. Uzasadnienia organów obu instancji, przy uwzględnieniu odpowiedniego stosowania zasad określonych w k.p.a., zdaniem NSA, pozwalają na ocenę, iż granice swobodnego uznania nie zostały przekroczone. Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy wskazują jednoznacznie, że zaistniały przesłanki do skreślenia skarżącej z listy doktorantów. Podkreślić zresztą należy, że kwestia oceny postępów naukowych studentów i doktorantów jest wewnętrzną sprawą szkoły wyższej wynikającą z jej autonomii oraz z faktu, że jest zakładem administracyjnym, a użytkownicy muszą podporządkować się jego wewnętrznym regulacjom.

Mając powyższe na uwadze, a także treść art. 188 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, jak również zaskarżoną decyzję Rektora Akademii Sztuk Pięknych w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Międzywydziałowych Studiów Doktoranckich z dnia [...] lutego 2017 r.

O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 203 pkt 1 p.p.s.a.