Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1378/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 46 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 510
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Artur Kuś, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Sawczuk (spr.), asesor WSA Anna Milicka – Stojek, Protokolant spec. Eliza Jędrasik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2022 r. sprawy ze skargi O. R. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych z rejestru PESEL oddala skargę


UZASADNIENIE

I.

Decyzją z 22 października 2021 r. znak AO-D-Vl.5345.2.1010.2021.KST, Prezydent [...], działając na podstawie art. 47 ust. 3 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 510 ze zm.) odmówił O.R.(Skarżąca) udostępnienia danych jednostkowych z rejestru PESEL A.P..

Jak wskazał, Skarżąca wystąpiła o udostępnienie danych z rejestru PESEL dotyczących adresu zameldowania na pobyt stały i czasowy oraz przebywania A.P.. Potrzebę uzyskania danych uzasadniła sprawą sądową, która toczy się przed Sądem Rejonowym dla [...] pod sygn. akt [...]. Do akt dołączono postanowienie ww. Sądu Rejonowego z 31 maja 2021 r. o umorzeniu postępowania w sprawie z powództwa Skarżącej przeciwko A.P. oraz zażalenie z 7 lipca 2021 r. na wydane postanowienie.

W tych okolicznościach sprawy, organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, dane z rejestru PESEL oraz rejestrów mieszkańców mogą być udostępnione innym osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny.

Wnioskodawczyni nie wykazała interesu prawnego w uzyskaniu danych adresowych A.P.. O interesie prawnym mogą świadczyć takie okoliczności, w których sytuacja prawna skarżącego byłaby zależna od uzyskania danych określonej osoby (uzyskania jej adresu). W omawianym przypadku wnioskodawczyni nie udowodniła takiej zależności.

W przypadku powołania się na interes prawny wnioskodawczyni jest zobowiązana wskazać podstawę prawną, z której wywodzi uprawnienie do żądania udostępnienia danych osoby i załączyć dokumenty potwierdzające ten interes. Wyjaśnić także należy, że posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "wykaże" oznacza, że legitymowanie się przez wnioskodawcę interesem prawnym musi zostać udowodnione, a nie tylko uprawdopodobnione. To zatem na stronie spoczywa ciężar udowodnienia istnienia interesu prawnego oraz udokumentowania, że uprawnienie to odnosi się do konkretnej osoby.

Z akt sprawy wynika, że wskazane postępowanie sądowe zostało umorzone. Ponadto wnioskodawczyni nie wykazała, że postępowanie odwoławcze jest w toku. Ochrona danych osobowych i ograniczenie dostępu do tych danych, służy przede wszystkim zapobieganiu udostępniania danych przypadkowym osobom z uwagi na przysługujące każdemu obywatelowi prawo do prywatności zagwarantowane w art. 47 Konstytucji RP.

II.

Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, Wojewoda Mazowiecki, decyzją z 22 grudnia 2022 r. znak WSO-I.621.3.47.2021, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że pojęcie interesu prawnego, o którym mowa w art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, nie zostało zdefiniowane w ustawie. Dla ustalenia znaczenia tego pojęcia konieczne jest zatem odwołanie się do poglądów wypracowanych w doktrynie i orzecznictwie. Należy zatem przyjąć, że istnienie interesu prawnego uzależnione jest od istnienia przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Interes prawny musi być interesem "własnym", "osobistym", "indywidualnym" danego podmiotu i mieć charakter "realny", to jest istnieć aktualnie, a nie hipotetycznie oraz pozostawać w bezpośrednim związku z przedmiotem sprawy administracyjnej. O tym, czy w konkretnej sprawie dany podmiot ma interes prawny, decydują przepisy prawa materialnego nie tylko z zakresu prawa administracyjnego, ale również z zakresu np. stosunków cywilnych. Nadto wskazać należy, że ustalenie interesu prawnego wnioskodawcy w uzyskaniu danych z rejestrów powinno być powiązane z sytuacją prawną strony w konkretnej sprawie. Wnioskodawca miałby więc interes prawny w uzyskaniu tych danych, gdyby jego sytuacja prawna była zależna od danych uzyskanych z ewidencji, tj. gdyby dane te byłyby niezbędne do zrealizowania przez wnioskodawcę swoich uprawnień.

Organ administracji publicznej, badając interes prawny, w sytuacji, gdy strona powołuje się na zamiar sądowego dochodzenia roszczeń, powinien ograniczyć swoje działania do ustalenia istnienia sporu sądowego pomiędzy wnioskodawcą, a osobą poszukiwaną. Podmiot zainteresowany uzyskaniem danych adresowych z rejestru PESEL ma bowiem interes prawny w uzyskaniu danych osoby przeciwko której wytoczył powództwo przed sądem powszechnym, gdy sąd ten zobowiąże go, jako powoda, do podania adresu zamieszkania pozwanego (por. wyroki NSA z 29 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 417/11 i z 9 września 2016 r. sygn. akt II OSK 2644/14).

Z akt sprawy wynika, że odwołująca nie została zobowiązana przez sąd do przedstawienia danych adresowych A.P. na potrzeby postępowania sądowego. Skarżąca dopiero domaga się wydania przez sąd stosownego zobowiązania. Co więcej, postanowieniem z 31 maja 2021 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla [...] Wydział Cywilny umorzył postępowanie z powództwa O.R. przeciwko A. P. o zapłatę. W sytuacji kiedy jedynym dowodem potwierdzającym interes prawny strony jest dokument wskazujący na zakończenie postępowania (jak w niniejszej sprawie - umorzenie), nie można mówić o należytym wykazaniu przez wnioskodawcę aktualnego interesu prawnego. Umorzenie postępowania jest bowiem jedną z niemerytorycznych form jego zakończenia, a nieistnienie sporu sądowego stanowi negatywną przesłankę do uzyskania żądanych danych z rejestru.

Należy podkreślić, że rygory związane z udostępnieniem danych osobowych z rejestru PESEL oraz z rejestrów mieszkańców i konieczność wykazania interesu prawnego, o jakim mowa w art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, służą przede wszystkim ochronie danych osobowych obywateli. Prawo ochrony danych osobowych objęte jest gwarancją na poziomie konstytucyjnym. Nakładając w art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy obowiązek wykazania przez wnioskodawcę interesu prawnego, ustawodawca zmierzał do wyeliminowania sytuacji, w których usprawiedliwione uprawnienie jednostki do poszukiwania konkretnej osoby w celu dochodzenia przysługujących jej roszczeń, naruszałoby prawo innych osób do ochrony ich danych osobowych.

III.

Skargę na powyższą decyzję wniosła O.R., kwestionując ją w całości i wnosząc o uchylenie obu rozstrzygnięć wydanych w sprawie oraz o udostepnienie danych osobowych A.P., które są jej niezbędne do kontynuowania postępowania sądowego o zapłatę. Skarżąc wyjaśniła, że w międzyczasie złożyła skargę o wznowienie postępowania sądowego, a tym samym w celu wznowienia postępowania sądowego będzie niezbędnym podanie adresu zameldowania A.P., wykazując tym samym interes prawny odwołującej, w celu uzyskania ww. danych urzędowych, ponieważ już raz sąd w postępowaniu cywilnym zobowiązał ją do wskazania adresu zamieszkania A.P., co skutkowało, że nie była w stanie, w terminie ustawowym, wskazać ww. danych i sąd umorzył postępowanie cywilne, dlatego teraz wznawia postępowanie sądowe i wnosi o wskazanie adresu zamieszkania/zameldowania ww. osoby, aby tym samym skarga o wznowienie postępowania sądowego była skuteczna.

W ocenie Skarżącej, Wojewoda Mazowiecki podaje nieprawdę w treści decyzji, że rzekomo sąd nie zobowiązywał odwołującej się do wskazania adresu A.P., kiedy fakty stanowią zupełnie inaczej, a to, że odwołująca się wystąpiła do sądu z wnioskiem, aby sąd ponownie zobowiązał odwołującą się jako powódkę, aby powódka mogła ww. zobowiązanie przedstawić w obecnym postępowaniu administracyjnym.

IV.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

V.

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, dane z rejestru PESEL oraz rejestrów mieszkańców, w zakresie niezbędnym do realizacji ustawowych zadań, udostępnia się enumeratywnie wymienionym w tym przepisie podmiotom. Wskazana regulacja prawna wymienia w zasadzie podmioty o charakterze publicznym, które w zakresie swojego działania, mogą potrzebować danych osobowych konkretnych osób. Jednocześnie jednak ustawodawca przewidział potrzebę udostępnienia danych także innym osobom i instytucjom, regulując to w art. 46 ust. 2 ustawy. Jest to swoisty kompromis pomiędzy chronioną już na poziomie konstytucyjnym (patrz art. 51 Konstytucji RP) prywatnością danej osoby, a prawem innej osoby do pozyskania informacji o niej, w konkretnym celu, wynikającym z przepisów prawa.

Zgodnie więc z art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy, dane, o których mowa w ust. 1, mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny.

Kluczowa jest więc przesłanka interesu prawnego. Jest to niewątpliwie kategoria materialnoprawna i dlatego dla wykazania interesu prawnego należy wskazać konkretny przepis prawa materialnego, zobowiązujący organ do wydania dokumentu (danych) lub uprawniający wnioskującego do otrzymania informacji o osobie (podobnie NSA w wyroku z 19 maja 2010 r. sygn. akt I OSK 1062/09).

Podkreślenia zatem wymaga, że istnienie interesu prawnego wynikać musi z przepisu prawa, bądź zdarzenia prawnego, które statuują uprawnienie do zrealizowania prawa wglądu w dane ewidencyjne. Należy zatem, w celu realizacji swego prawa, wskazać przepis prawa materialnego, zobowiązujący organ do wydania dokumentu lub uprawniający wnioskującego do jego otrzymania, względnie Strona powinna wylegitymować się np. wezwaniem Sądu, do wskazania adresu strony przeciwnej, niezbędnego w procesie orzekania w sprawie zawisłej przed sądem.

Inaczej mówiąc, o interesie prawnym mówimy wówczas, gdy wykazać można istniejący związek pomiędzy obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną określonego podmiotu prawa. Jako oczywiste należy przy tym traktować to, że wykazanie tej przesłanki obciąża Stronę wnioskującą o wydanie danych danej osoby, a nadto, interes takiej osoby winien być indywidualny, konkretny, dający się obiektywnie stwierdzić, aktualny i znajdujący podstawę w przepisach prawa materialnego.

Powoływane przez Stronę uzasadnienie występowania interesu prawnego w wydaniu danych innej osoby niestety w tym momencie nie spełnia tego wymogu.

Niewątpliwie w sprawie można było założyć, co też uczyniły organy, że Skarżąca wytoczyła w przeszłości powództwo przeciwko osobie podanej we wniosku. Niemniej jednak podkreślenia wymaga, właśnie z uwagi na ochronę danych osobowych, że ubiegając się o udostępnienie danych za zbiorów meldunkowych (adresu zameldowania), osoba wnioskująca ma w tym interes prawny dopiero po wytoczeniu powództwa przed sądem powszechnym i to dodatkowo w sytuacji, gdy sąd powszechny zobowiąże powoda do podania adresu zamieszkania pozwanego, gdyż dopiero wtedy dochodzi do konkretyzacji, aktualizacji i urealnienia się takiego interesu prawnego. Interes prawny charakteryzuje się bowiem tymi cechami tylko wtedy, gdy ma wymiar rzeczywisty, a nie hipotetyczny i jest aktualny. Musi on być realny, czyli istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt II OSK 20/21).

Skarżąca niewątpliwie powołuje się na proces sądowy wytoczony osobie wskazywanej we wniosku, jednakże organy słusznie zauważyły, że nie wykazała, aby jej interes prawny był aktualny. Słusznie podważono jako niewyjaśnione, jaki jest stan sprawy, na którą powołuje się Skarżąca, która to sprawa pochodzi z roku 2018 (patrz powoływana sygnatura). Strona nie wykazała zatem statusu tej sprawy (przedstawiła postanowienie o umorzeniu, bez wskazania konkretnego zobowiązania sądu do podania adresu).

Sąd podkreśla, że nie widzi przeszkód w tym, aby każdy, kto pozostaje w sporze z inną osobą i nie zna jej aktualnych danych (np. ze względu na wprowadzenie jej w błąd przy zawieraniu umowy przez kontrahenta lub ze względu na zmianę miejsca zameldowania), wystąpił o podanie danych jakimi może dysponować właściwy urząd. Nie może to jednak następować z uwagi na samą wolę wnioskodawcy w uzyskaniu takich danych. Jeżeli więc wnioskujący domaga się udzielenia informacji o konkretnej osobie, motywując to procesem sądowym, to musi przedstawić dokumenty z sądu, które go do tego zobowiązują. Skarżąca tymczasem przedstawia wybiórcze pisma sądowe i własne, które nie pozwalają na pełną ocenę, czy sprawa się toczy, na jakim jest etapie oraz czy rzeczywiście Strona została zobowiązana do podania adresu. Skarżąca musi zrozumieć, że domaga się udostępnienia danych o osobie, zatem nie ma w tym przypadku miejsca na jakąkolwiek dowolność czy uznaniowość.

Jeżeli Skarżąca będzie dysponować dokumentem wprost wskazującym na istniejące zobowiązanie sądu powszechnego, to nie będzie co do zasady przeszkód, by udostępnić je żądane dane. Zaznaczyć przy tym należy, że jeżeli będzie posiadać takie zobowiązanie w powoływanej przez siebie sprawie o wznowienie postępowania lub w ponownie wytoczonej sprawie cywilnej przeciwko osobie wskazanej we wniosku, to można to będzie uznać za zaistnienie podstawy do udostępnienia jej danych osobowych.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznaje, że organy prawidłowo zinterpretowały art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, uznając że Skarżąca nie ma na tę chwile aktualnego interesu prawnego, który uzasadniałby udostępnienie jej danych osobowych konkretnej osoby.

W tej sytuacji, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) Sąd oddalił skargę.