Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1180/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 44  ust. 1  pkt 2 i ust. 3
journal: Dz.U. 2010 nr 51 poz 307
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Łoboda, Sędziowie Sędzia WSA Marek Olejnik (sprawozdawca), Sędzia WSA Marta Semiczek, Protokolant Ewelina Bedyńska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi J. S. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w P. działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 24 maja 2010 r. J. S. wystąpił o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie opodatkowania przychodów. Ze stanu faktycznego przedstawionego przez stronę wynikało, że Spółka akcyjna zajmująca się między innymi dystrybucją i produkcją narzędzi chce w celu upublicznienia i pozyskania kapitałów na dalszy rozwój chce powołać spółkę komandytowo- akcyjną, w której chce objąć funkcję komplementariusza. Do grona akcjonariuszy chce zaprosić osoby fizyczne, zaś po powołaniu, w celu pozyskania kapitału zewnętrznego planuje wprowadzić spółkę na giełdę papierów wartościowych i zaoferować akcje w publicznym obrocie. W tym celu jest zobowiązana do przygotowania prospektu emisyjnego na GPW , którego jednym z elementów będzie wskazanie polityki dywidendowej w stosunku do akcjonariuszy. Na podstawie tego stanu faktycznego sformułowano pytanie: w jaki sposób podatnik będący akcjonariuszem spółki komandytowo- akcyjnej – osoba fizyczna opodatkowuje dochody uzyskane z dywidendy ? Wyrażając własne stanowisko w sprawie stwierdziła strona, że osoba fizyczna akcjonariusz spółki komandytowo-akcyjnej podlega opodatkowaniu z tytułu udziału w zyskach SKA w ten sposób, iż przychodem podlegającym opodatkowaniu jest dla niej wartość wypłaconej dywidendy przez SKA, który jest uzyskiwany w tzw. " dniu dywidendy" ( kiedy powstaje po stronie akcjonariusza roszczenie w stosunku do spółki o wypłatę) i są to przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej , co umożliwia podatnikowi wybór zryczałtowanej 19 % stawki podatku dochodowego. Wobec tego – w ocenie strony skarżącej – akcjonariusz powinien uiścić zaliczkę na podatek dochodowy z tytułu otrzymanego przychodu ze spółki tylko za miesiąc , w którym otrzymał wypłatę z zysku . Za taką interpretacją przemawia treść art. 44 ust. 3 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym obowiązek wpłacania zaliczki powstaje dopiero z miesiącem, w którym dochód podatnika przekroczył kwotę powodującą obowiązek zapłaty. Zatem jeżeli akcjonariusz nie otrzyma przychodu ( dochodu) w ciągu roku podatkowego, obowiązek uiszczenia zaliczki nigdy się nie zrealizuje. Natomiast w przypadku wypłaty zysku z SKA, zapłaci on zaliczkę jedynie za ten miesiąc, w którym powstał dochód i będzie zobowiązany do wykazania wspomnianego dochodu w stosownym zeznaniu podatkowym. Minister Finansów, w imieniu którego działał Dyrektor Izby Skarbowej w P., w interpretacji indywidualnej z dnia [...]r., nr [...] uznał stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe. Organ interpretacyjny w uzasadnieniu, przytaczając treść art. 10 ust. 1 pkt 3 i 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. z 2010 r. Dz. U. Nr 51, poz. 307 ze zm.), art. 5b ust. 2 , art. . 8 ust. 1 ww. ustawy wyjaśnił, że uzyskane przez spółkę osobową przychody oraz poniesione koszty uzyskania przychodów podlegają rozliczeniu u jej wspólników (w przypadku spółki komandytowo-akcyjnej zarówno u komplementariuszy, jak i akcjonariuszy), proporcjonalnie do ich udziałów w spółce. Natomiast dochód osiągnięty z tytułu udziału w spółce komandytowo-akcyjnej stanowić będzie, dla jej wspólnika - osoby fizycznej, dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej, podlegający opodatkowaniu według skali, o której mowa w art. 27 ust. 1 ww. ustawy lub po spełnieniu przez podatnika warunków określonych przepisami art. 9a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, może być opodatkowany zgodnie z art. 30c ust. 1 tej ustawy, tj. 19% podatkiem, określanym potocznie jako podatek liniowy. Przypadający na wspólnika spółki komandytowo-akcyjnej dochód powinien być – zdaniem organu -ustalony na podstawie prowadzonych przez spółkę ksiąg rachunkowych, do prowadzenia których jest zobowiązana na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (t. j. Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694 ze zm.). Zgodnie bowiem z treścią art. 24 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, u podatników którzy zgodnie z obowiązującymi ich zasadami rachunkowości sporządzają sprawozdanie finansowe, za dochód z działalności gospodarczej uważa się dochód wykazany na podstawie prawidłowo prowadzonych ksiąg, zmniejszony o dochody wolne od podatku i zwiększony o wydatki nie stanowiące kosztów uzyskania przychodów, zaliczone uprzednio w ciężar kosztów uzyskania przychodów. Następnie organ powołując treść art. 44 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wskazał, że akcjonariusz spółki komandytowo-akcyjnej ma obowiązek wpłacać w ciągu roku podatkowego zaliczki na podatek dochodowy według zasad określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, a po zakończeniu roku podatkowego złożyć zeznanie podatkowe, w którym wykaże dochody z tytułu udziału w spółce niebędącej osobą prawną, jako dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej. Podkreślił przy tym, że na gruncie prawa podatkowego obowiązki akcjonariusza w spółce komandytowo-akcyjnej kształtowane są odrębnie od obowiązków akcjonariusza w spółce akcyjnej. A zatem dywidendy wypłacane przez spółkę komandytowo-akcyjną nie są dywidendami, o których mowa w art. 30a ust. 1 pkt 4 ww. ustawy, czego konsekwencją jest brak obowiązku poboru podatku przez spółkę w związku z ich wypłatą. Spółkę komandytowo-akcyjną, pomimo podobieństw w wielu elementach do spółki akcyjnej odróżnia od niej brak osobowości prawnej. Wynika to bezpośrednio z art. 4 § 1 pkt 1 oraz art. 125 Kodeksu spółek handlowych. Spółka komandytowo-akcyjna, jako spółka osobowa nie podlega także podatkowi dochodowemu od osób prawnych - zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.).. Dochód z dywidendy, o którym mowa w przedstawionym we wniosku stanie faktycznym w rzeczywistości jest niczym innym jak dochodem spółki, który uprzednio wszyscy wspólnicy/akcjonariusze mieli obowiązek opodatkowywać w ciągu roku, jako dochód z działalności gospodarczej. Konkludując organ interpretacyjny stwierdził, że podatnik będący akcjonariuszem spółki komandytowo-akcyjnej – osobą fizyczną dochody z dywidendy opodatkowuje w myśl art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jako przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej, zgodnie z wybraną formą opodatkowania. Akcjonariusz spółki komandytowo-akcyjnej ma obowiązek wpłacać w ciągu roku podatkowego zaliczki na podatek dochodowy według zasad określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, a po zakończeniu roku podatkowego złożyć zeznanie podatkowe, w którym wykaże dochody z tytułu udziału w spółce niebędącej osobą prawną, jako dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej. Odnosząc się do powołanych przez wnioskodawcę wyroków Sądów Administracyjnych organ poinformował, że zostały one wydane w indywidualnej sprawie i dotyczą wyłącznie tych spraw. .W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji. W skardze, skarżący podtrzymując stanowisko wyrażone we wniosku oraz wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa, wniósł o uchylenie zaskarżonej interpretacji w całości podnosząc zarzut naruszenia art. 14 ust. 1, art. 24 oraz art.44 ust. 1 i 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez błędną wykładnię. W uzasadnieniu skargi jej autor podkreślił, powołując treść art. 44 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, że w przypadku przychodów z działalności gospodarczej nie jest istotny moment otrzymania pieniędzy (wartości pieniężnych). Przychodem są bowiem kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane. Zasadnicze znaczenie ma zatem ustalenie pojęcia "kwota należna", albowiem znaczenie tego pojęcia w zasadzie determinuje rozumienie przychodu z działalności gospodarczej. W przepisach podatkowych brak jest definicji pojęcia "kwota należna". Konieczne jest zatem odwołanie się do wykładni językowej. "Kwoty należne" są to te przychody, które wynikają ze źródła przychodów, jakie stanowi działalność gospodarcza, i które w następstwie prowadzenia tej działalności stają się wymagalną wierzytelnością, choćby faktycznie środków z tego tytułu jeszcze nie uzyskano. Termin "kwota należna" jest w tym ujęciu tożsamy z pojęciem "wymagalne świadczenie (wierzytelność)". Podniósł także, że podstawowe znaczenie ma ustalenie w jaki sposób wspólnicy SKA uczestniczą w zyskach tej spółki. W przypadku komplementariusza, prowadzącego sprawy spółki, stosuje się do niego odpowiednio przepisy k.s.h. dotyczące spółki jawnej. A zatem –w przypadku komplementariusza, zysk z udziału w spółce należy mu się z mocy prawa o ile wspólnicy nie podejmą odmiennej uchwały. Natomiast akcjonariuszowi SKA przysługuje zysk ze spółki tylko wtedy, gdy komplementariusze podejmą odpowiednią uchwałę o jego podziale. Wobec powyższego – zdaniem strony- użyte w art. 8 ust. 1 u.p.d.o.f. sformułowanie "przychód z udziału w spółce niebędącą osoba prawną" należy rozumieć w sposób uwzględniający status akcjonariusza w SKA. Akcjonariuszowi temu przysługuje na mocy art. 347 § 1 k.s.h. w zw. z art. 126 § 1 pkt 2 k.s.h. prawo do udziału w zysku SKA. Prawo do udziału w zysku ma postać uprawnienia akcjonariusza do żądania od spółki wypłaty części zysku za dany rok (dywidendy), po spełnieniu określonych w k.s.h. przesłanek. Po spełnieniu się tych przesłanek udziału w zysku za dany rok obrotowy akcjonariusz nabywa wierzytelność o wypłatę dywidendy. Owymi przesłankami powstania roszczenia są: osiągnięcie zysku, które spółka ma prawo przeznaczyć do podziału między wspólników; wykazanie zysku w sprawozdaniu finansowym; wyrażenie opinii o sprawozdaniu przez biegłego rewidenta, zatwierdzenie sprawozdania finansowego przez walne zgromadzenie; podział zysku przez walne zgromadzenie, za zgodą wszystkich komplementariuszy za rok obrotowy w części przypadającej akcjonariuszom. W tej sytuacji trudno jest uznać, że akcjonariusz SKA ma obowiązek wpłacania w trakcie roku zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych. Jest to niemożliwe albowiem w trakcie roku podatkowego nie powstaje u niego przychód należny, co tym samym uniemożliwia zastosowanie art. 44 ust. 1 i 3 u.p.d.o.f. Przychód ten powstaje dopiero w momencie powstania roszczenia obligacyjnego w postaci roszczenia akcjonariusza SKA o wypłatę dywidendy. W konsekwencji – zdaniem autora skargi -, akcjonariusz powinien uiścić zaliczkę na podatek dochodowy z tytułu otrzymanego przychodu ze spółki tylko za miesiąc, w którym otrzymał wypłatę z zysku. W sytuacji, gdy akcjonariusz nie otrzyma przychodu (dochodu) w ciągu roku podatkowego, obowiązek uiszczenia zaliczki nigdy się nie zrealizuje. Natomiast w przypadku wypłaty zysku z SKA, zapłaci on zaliczkę jedynie za ten miesiąc, w którym powstał dochód i będzie zobowiązany do wykazania wspomnianego dochodu w stosownym zeznaniu podatkowym.

Minister Finansów w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w interpretacji indywidualnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Spór podatnika z organem podatkowym, zainicjowany złożeniem wniosku w trybie art. 14 b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 r., nr 137, poz. 926 ze zm.; zwana dalej OP) dotyczył sposobu opodatkowania dywidendy wypłacanej akcjonariuszowi z tytułu uczestnictwa w spółce komandytowo-akcyjnej.

Jakkolwiek na etapie udzielenia przez organ interpretacji podatkowej w indywidualnej sprawie (art.. 14 c OP) rozbieżności w stanowiskach stron odnosiły się także do klasyfikacji samego źródła opodatkowania tego rodzaju dochodu na gruncie możliwych rozwiązań ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, to na etapie przesądowym strona skarżąca uznała za prawidłowe stanowisko organu uznające dywidendę wypłacaną akcjonariuszowi (jako wspólnikowi spółki komandytowo-akcyjnej) za rodzaj dochodu ze źródła o jaki mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zwanej dalej u.p.d.o.f., a zatem z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Wątpliwości zatem, prezentowane także w orzecznictwie sądowym, co do źródła opodatkowania dywidendy wypłacanej w ramach uczestnictwa w spółce komandytowo-akcyjnej należało uznać - na etapie skargi - za okoliczność bezsporną.

W skardze kwestionowany był natomiast sposób w jaki - zdaniem organu podatkowego - należało odprowadzać zaliczki na podatek dochodowy z tytułu osiąganego przez akcjonariusza spółki komandytowo-akcyjnej dochodu w tej właśnie formie. Organ podatkowy konsekwentnie przyjmował bowiem, że wypłata dywidendy powinna być opodatkowana, a tym samym rozliczana według ogólnych zasad opodatkowania dochodów ze źródła o jakim mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f. (z tytułu działalności gospodarczej), tj. w trybie zaliczek odprowadzanych wedle reguł z art. 44 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 u.p.d.o.f.

Strona skarżąca, powołując się zapisy kodeksu spółek handlowych w części regulującej zasady nabycia przez akcjonariusza prawa do wypłaty mu dywidendy utrzymywała z kolei, że dochód w rozumieniu art. 14 u.p.d.o.f. (jako należny), a w konsekwencji także obowiązek uiszczenia zaliczek na podatek dochodowy powstaje u akcjonariusza spółki komandytowo-akcyjnej dopiero po podjęciu przez walne zgromadzenia wspólników uchwały o podziale zysku, co w rezultacie doprowadziło skarżącą do konstatacji, że akcjonariusz w/w spółki powinien uiścić zaliczkę na podatek dochodowy z tytułu otrzymanego przychodu ze spółki tylko za miesiąc , w którym otrzymał wypłatę z zysku (dywidendę).

Na tle tak zarysowanego sporu Sąd uznał za prawidłową wykładnię prawa podatkowego dokonaną przez organ orzekający w sprawie. Tym samym, Sąd nie podzielił zasadności formułowanych w skardze zarzutów co do błędnej wykładni przepisów art. 14 ust. 1, art. 24 oraz art. 44 ust. 1 i 3 u.p.d.o.f.

Poprzedzając szczegółowe rozważania prawne na wstępie należy nadmienić, że zagadnienie opodatkowania spółek osobowych, a spółki kapitałowo-akcyjnej w szczególności, budzi liczne problemy interpretacyjne, nie tylko organów podatkowych ale także sądów administracyjnych. Tłumaczy to w pewnym stopniu odnotowaną niejednolitość orzecznictwa sądowego w odniesieniu do omawianego zagadnienia. W nawiązaniu do problematyki spółek kapitałowo-akcyjnych wątpliwości prawne jakie pojawiają się w praktyce związku z opodatkowaniem działalności przedsiębiorców w tej właśnie formie organizacyjno-prawnej wynikają z jednej strony z przyjętej w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych zasadą jednolitości reguł opodatkowania wszystkich wspólników spółek osobowych, z drugiej zaś, że szczególnej (w porównaniu do innych wspólników spółek osobowych) pozycji prawnej akcjonariusza spółki komandytowo-akcyjnej jaka została ukształtowana na tle rozwiązań przyjętych w przepisach kodeksu spółek handlowych.

Odniesienie przepisów podatkowych w zakresie sposobu opodatkowania akcjonariusza spółki komandytowo-akcyjnej do rozwiązań przyjętych w k.s.h. może implikować trudności interpretacyjne jeśli zważyć, że o ile na gruncie prawa handlowego dochód takiego wspólnika z tytułu udziału w spółce materializuje się głównie poprzez roszczenie o wypłatę dywidendy, o tyle na gruncie prawa podatkowego nabiera on znaczenia normatywnego w tym sensie, że jest identyfikowany (poprzez odesłanie z art. 5b ust. 2 u.p.do.f.) z działalnością gospodarczą, którą prowadzi spółka. Spostrzeżenie to prowadzi do wniosku dale idącego, a mianowicie, że w ujęciu prawa daninowego przychód wspólnika spółki osobowej generowany jest poprzez sam fakt funkcjonowania spółki, a więc w oderwaniu od realizacji jego uprawnień korporacyjnych w spółce.

Ta swoista dychotomia uregulowań przepisów prawa handlowego i podatkowego wynika z przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań opodatkowania spółek osobowych, gdzie podatnikiem podatku dochodowego są wspólnicy, a nie spółka osobowa, jakkolwiek to ona i we własnym imieniu prowadzi działalność gospodarczą (ma status przedsiębiorcy).

Ma również swoje uzasadnienie w tzw. zasadzie autonomii prawa podatkowego względem innych gałęzi prawa.

Przechodząc do oceny zgodności z prawem zaskarżonej interpretacji podatkowej należy uznać za prawidłowe działania organu podatkowego tak co do przeprowadzonej przez ten organ klasyfikacji wypłacanej akcjonariuszowi dywidendy do właściwego źródła opodatkowania (art. 10 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f. ), jak i przyjętej na tym tle zasady comiesięcznego odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy. Działając w ramach uprawnień wynikających z art. 154 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej zwana u.p.s.a.) Sąd sygnalizacyjne jedynie stwierdza, że w pełni podziela prezentowany przez organ podatkowy pogląd, uznany przez stronę skarżącą w toku postępowania, że działalność akcjonariusza - spółki komandytowo-akcyjnej należy dla celów podatkowych poddać takiemu samemu reżimowi prawnemu jak wszystkich pozostałych wspólników spółek osobowych, tj. przyjąć, że działalność takiego wspólnika w ramach struktur organizacyjnych spółki komandytowo-akcyjnej nosi znamiona działalności gospodarczej, przynajmniej jeśli chodzi o przyporządkowanie źródła opodatkowania, o czym wprost przesądził ustawodawca w art. 5b ust. 2 u.p.d.o.f. Powołany przepis operuje pojęciem wspólnika spółki niemającej osobowości prawnej w ogólności, co zdaniem Sądu wyklucza przyjęcie, iż hipoteza tego przepisu nie obejmuje statusu akcjonariusza spółki komandytowo-akcyjnej. Zaakceptowanie poglądu przeciwnego, proponowanego przez skarżącą we wniosku o udzielenie interpretacji, nie tylko nie znajdowałoby uzasadnienia w treści powołanego przepisu, ale i stanowiłoby w pewnym sensie prawotwórstwo w znaczeniu odstępstwa od ogólnych zasad opodatkowania wspólników spółek osobowych na rzecz tej właśnie kategorii wspólników spółki kapitałowo-akcyjnej, która, jakkolwiek odbiega w swej istocie od klasycznej spółki osobowej (ze względu na pewne cechy właściwe spółkom kapitałowym), to przecież niewątpliwie do grona spółek osobowych należy.

Pozostawiając poza sporem zagadnienie klasyfikacji samego źródła opodatkowania, co nie było przedmiotem zarzutów skargi, szczegółowego odniesienia wymaga przyjęta przez organ podatkowy zasada odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy. Stanowisko organu podatkowego, kwestionowane przez stronę skarżącą, stanowi konsekwencję przyjęcia, że dochód jaki osiąga akcjonariusz z tytułu uczestnictwa w spółce jest dochodem z działalności gospodarczej w myśl rozwiązań przyjętych w art. 5b ust. 2 u.p.d.o.f. . Konsekwentnie zatem, zdaniem organu, winien w sprawie mieć zastosowania przepis art. 44 u.p.do.o.f., który wprowadza zasady rozliczania się wspólników spółek osobowych poprzez obowiązkowe, co miesięczne uiszczenia zaliczek na podatek dochodowy.

Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd prezentowany przez organ podatkowy, jakkolwiek ma Sąd świadomość rozbieżności orzecznictwa sądowego w odniesieniu do możliwych sposobów (tak w ujęciu czasowym, jak i technicznym) opodatkowania dywidend wypłacanych akcjonariuszom spółek komandytowo-akcyjnych. Znane Sądowi, odmienne stanowiska składów orzekających (także sądu wrocławskiego) są przykładem zastosowania wykładni celowościowej, uwzględniającej z jednej strony swoistość konstrukcyjną spółki komandytowo-akcyjnej (łączącej w sobie elementy tak spółki osobowej jak i kapitałowej), z drugiej zaś stanowiącej próbę skorelowania przepisów ustawy podatkowej (art. 14 u.p.d.o.f.) z rozwiązaniami przyjętymi w kodeksie spółek handlowych (por. wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 22 lipca 2009 r. sygn. akt I SA/Wr 1065/09 i I SA/Wr 1064/09). Propozycja wykładni celowościowej, prezentowana przez niektóre składy orzekające opiera się na założeniu, korzystnym dla akcjonariusza spółki komandytowo-akcyjnej, że obowiązek uiszczania przez niego zaliczki na podatek dochodowy aktualizuje się dopiero w momencie przysługującego mu roszczenia o wypłatę dywidendy, co zasadniczo ma miejsce dopiero z chwilą wykazania zysku w sprawozdaniu finansowym spółki, zbadanym przez biegłego rewidenta oraz podjęciu przez zgromadzenie wspólników uchwały o przeznaczeniu zysku do podziału między akcjonariuszy (art. 347 § 1 k.s.h. w zw. z art. 126 § 1 pkt 2 k.s.h.). Do tego czasu u akcjonariusza spółki komandytowo-akcyjnej nie powstaje obowiązek odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy albowiem brak elementu przychodu, a więc przedmiotu opodatkowania, choćby jedynie należnego.

Wykładnia celowościowa ma swoje racje, zwłaszcza jeśli zważyć na trudności na jakie napotyka interpretacja przepisów prawa podatkowego w odniesieniu do wyjątkowej – na tle wspólników pozostałych spółek osobowych - sytuacji akcjonariusza w spółce komandytowo-akcyjnej oraz podobieństwa samej spółki komandytowo-akcyjnej (w zakresie kapitału) do rozwiązań cechujących spółkę akcyjną.. Wymieniając jedynie tytułem przykładu – akcjonariusz jest tzw. wspólnikiem pasywnym, nie prowadzi spraw spółki a jedynie czerpie korzyści z udziału w spółce poprzez prawo majątkowe inkorporowane w akcji. Udział akcjonariusza w zysku spółki wyraża się poprzez roszczenie o wypłatę dywidendy, która temu wspólnikowi nie należy się z mocy prawa a jedynie w następstwie podjęcia uchwały walnego zgromadzenia o wypłacie dywidendy (zysku ) do podziału miedzy akcjonariuszy.

Jakkolwiek Sąd w składzie orzekającym dostrzega racjonalność argumentów przemawiających za odwołaniem się do dyrektyw wykładni celowościowej, nie mniej, w równym stopniu akcentuje przy tej okazji zasadę autonomii prawa podatkowego, a w konsekwencji - odrębność prawa podatkowego na tle innych gałęzi prawa, w tym także prawa handlowego.

Niewątpliwie pożądana jest sytuacja w której obowiązek podatkowy stanowiłby odzwierciedlenie zdarzeń gospodarczych, nie zawsze jednak kreowanie dochodu w sensie podatkowym uwarunkowane jest powstaniem dochodu w ujęciu ekonomicznym. Zasada tzw. autonomii podatkowej pozwala bowiem na kreowanie dochodu w sensie podatkowym, niezależnie od jego ekonomicznego uzasadnienia. Wykładnia przepisów prawa podatkowego mających zastosowanie w sprawie, którą prawidłowo – w ocenie Sądu - przeprowadził organ podatkowy w zaskarżonej interpretacji, jest tego przykładem a zarazem przyczyną rozbieżności między podatnikiem a organem administracji podatkowej.

Wskazując na powyższe Sąd stwierdza, że zaaprobowanie wykładni przepisów prawa zaproponowanej w skardze jest nie do zaakceptowania z dwóch powodów.

Po pierwsze, nie można zapominać, że spór dotyczy kwestii związanych z opodatkowaniem, a więc głównym a zarazem podstawowym źródłem normatywnym w sprawie powinna stanowić ustawa podatkowa, a nie kodeks spółek handlowych.

Po drugie, wszelkie nawiązania oraz próby skorelowania rozwiązań podatkowych z przepisami kodeksu spółek handlowych nie mogą prowadzić do modyfikacji rozwiązań systemowych a do takich należy niewątpliwie system opodatkowania wspólników spółek osobowych przewidziany w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. Kontynuując ten wątek, właściwych rozwiązań opodatkowania dywidendy wypłacanej akcjonariuszowi spółki kapitałowo-akcyjnej należało poszukiwać w ramach zasad opodatkowania wspólników spółek osobowych. Zasady te ustawodawca zawarł w treści art. 5b ust. 2, art. 8, art. 9 i art. 44 u.p.d.o.f.

Z przyjętych rozwiązań wynika, że w stosunkach prawnych spółki osobowe prawa handlowego są identyfikowane podwójnie (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8 kwietnia 2010 r. sygn. akt I S.A./GL 902/09; dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych Naczelnego Sądu Administracyjnego). Z jednej strony (w odróżnieniu od spółki cywilnej) są one przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, posiadają zdolność prawną, majątek odrębny od majątku wspólników, jeden przedmiot działalności, jedno urządzenie księgowe, jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55 (1) k.c. Z drugiej strony nie są one podatnikiem podatku dochodowego, albowiem zdolność podatkową mają jedynie wspólnicy spółek osobowych.

Przyznanie spółce osobowej statusu przedsiębiorcy przy jednoczesnym pozbawieniu jej podmiotowości prawnopodatkowej ma swoje konsekwencje w tym sensie, że na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przychód wspólnika powstaje pierwotnie w działalności (odrębnej organizacyjnie) spółki osobowej (por. Marcin Jamroży Opodatkowanie spółki osobowej, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2005, s. 38). Dochód wspólnika spółki osobowej (do opodatkowania) oblicza się bowiem w ten sposób, że najpierw ustala się dochód spółki (będący dochodem wszystkich wspólników) tak jakby była ona podatnikiem od zrealizowanego przez nią dochodu, a następnie ustala się dochód wspólnika proporcjonalnie do jego udziału w spółce (por. wyrok NSA z dnia 16 marca 1999 r., sygn. akt I SA/Łd 1210/98, opubl. ONSA 2000/1/37). Innymi słowy, określenie wysokości uzyskanego przez wspólnika dochodu do opodatkowania może mieć miejsce dopiero po ustaleniu dochodu osiągniętego przez spółkę osobową.

Przyjęcie za stroną skarżącą, że przychód akcjonariusza spółki komandytowo-akcyjnej stanowi wyłącznie dywidenda łamie powyższą zasadę (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8 kwietnia 2010 r. sygn. akt I S.A./GL 902/09; dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych Naczelnego Sądu Administracyjnego). Zaakceptowanie bowiem tezy (a do tego w istocie sprowadzają się zarzuty skargi), że przychód podatkowy akcjonariusza spółki komandytowo-akcyjnej stanowi tylko i wyłącznie dywidenda wypłacana z zysku, na podstawie uchwały walnego zgromadzenia, oznaczałoby tym samym po pierwsze, że dochód wypracowany w trakcie roku podatkowego przez spółkę komandytowo-akcyjną nie byłby opodatkowany podatkiem dochodowym w części przypadającej na akcjonariuszy, po drugie, nie byłby opodatkowany w zakresie w jakim nie przeznaczono go na wypłatę dywidendy (o czym decyduje uchwała walnego zgromadzenia wspólników) (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8 kwietnia 2010 r. sygn. akt I S.A./GL 902/09; opublikowany jak wyżej).

Niezależnie od wskazanych wyżej uwag nie można również pomijać faktu, że na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (podobnie jak w przypadku opodatkowania dochodów osób prawnych) skutki podatkowe uzyskania dywidendy ustawodawca powiązał wyłącznie z udziałem w zyskach osób prawnych (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.p.do.f.).

Z tych względów, wszelkie próby przypisania wypłacie dywidendy skutków podatkowych w ramach funkcjonowania spółki komandytowo-akcyjnej (będącej spółką osobową) są o tyle chybione, ze zasady opodatkowania wspólników spółek osobowych (poprzez wskazanie źródła ich opodatkowania) ustawodawca uregulował bez wyjątku w przepisie art. 5b ust. 2 u.p.d.o.f., wszelkie zatem rozróżnienie na akcjonariuszy i innych wspólników spółek osobowych nie ma w tym względzie oparcia w przepisach prawa i naraża się na zarzut prawotwórstwa, co jest niedopuszczalne.

Pozostaje wreszcie wzajemne odniesienie dywidendy o jakiej mowa w przepisach kodeksu spółek handlowych do dochodu w znaczeniu jakie przypisywane jest temu pojęciu w ustawach podatkowych. Wszelkie próby utożsamiania tych pojęć są nieuzasadnione z dwóch powodów. Po pierwsze, uregulowanie prawa do dywidendy zawarte w przepisach k.s.h. wyraża przede wszystkim zasadę realizacji praw korporacyjnych w spółce o charakterze majątkowym i choćby z tych względów przypisywanie jej skutków prawnopodatkwoych w sytuacji w sytuacji milczenia samej ustawy źródłowej nie jest do zaakceptowania. Uznaniu takiego poglądu sprzeciwia się nie tylko wzgląd na zasadę autonomii prawa podatkowego, ale i konstytucyjną zasadę wyłączności ustawy podatkowej w zakresie kreowania momentu powstania obowiązku podatkowego, jak i pozostałych elementów konstrukcyjnych podatku (art. 217 Konstytucji RP). Po drugie, dywidenda w znaczeniu zysku przeznaczonego do podziału między akcjonariuszy (jakie nadawane jest przez przepisy k.s.h.) stanowi kategorię prawa rachunkowego, co oznacza, że jest węższa pojęciowo od kategorii dochodu w rozumieniu ustaw podatkowych. Konstytuowany przez przepisy kodeksu spółek handlowych zysk do podziału miedzy akcjonariuszy (dywidenda) oznacza nadwyżkę aktywów nad pasywami, tj. gdy wszystkie wartości majątkowe posiadane przez spółkę, łącznie ze środkami pieniężnymi przewyższają sumę zobowiązań i kapitału zakładowego (A. Kyba w: Komentarzu do art. 347 kodeksu spółek handlowych). Dochód natomiast to – w najprostszym ujęciu – dodatnia różnica pomiędzy przychodem a kosztami ich uzyskania, odnosząca się do danego podmiotu w przyjętym odcinku czasu. Osiąganie dochodu zatem nie w każdym przypadku jest równoznaczne z osiąganiem zysku (por. B. Brzeziński "Wprowadzenie do prawa podatkowego" , Toruń 2008 r., s. 46).

Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że narażone na zarzut wadliwości jest stanowisko (prezentowane przez stronę skarżącą) w następstwie którego, wywodzi się z przepisów k.s.h. źródło powstania obowiązku podatkowego i kreuje zasady opodatkowania inne aniżeli zawarte w ustawach podatkowych.

Przepisy innych ustaw, w tym k.s.h. nie mogą bowiem w sposób dorozumiany modyfikować norm prawa podatkowego bez jednoznacznej regulacji tych kwestii w samej ustawie podatkowej. Z tych względów, przepisy prawa handlowego nie mogą również kształtować momentu powstania przychodu podatkowego, a do tego w istocie sprowadzają się argumenty skargi, wiążące obowiązek uiszczenia zaliczek na podatek dochodowy od faktu powstania roszczenia obligacyjnego akcjonariusza spółki komandytowo-akcyjnej o wypłatę należnej mu dywidendy (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 12 października 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 561/09, LEX nr 534570).

Odnosząc się do odmiennej wykładni przepisów prawa odnotowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych Sąd w składzie orzekającym wyraża pogląd, że przedmiotu opodatkowania (czynności rodzących powstanie obowiązku podatkowego) nie można domniemywać i określać go w parciu o stosowanie wykładni celowościowej, prowadzącej w efekcie do modyfikacji zakresu obowiązku podatkowego kreowanego przez ustawy podatkowe (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2008 r., sygn. akt I FSK 1313/07, LEX nr 496254). W zasadzie autonomii prawa podatkowego znajdzie uzasadnienie teza, że wszędzie tam, gdzie dana kwestia jest przez to prawo regulowana, nie zachodzi ani potrzeba, ani też nie ma podstaw do sięgania do regulacji prawa cywilnego czy gospodarczego (por. Marek Zirk-Sadowski "Problem autonomii prawa podatkowego w orzecznictwie NSA" Przegląd Orzecznictwa Podatkowego nr 2/2004 s. 117).

Skoro zatem przepisy ustawy podatkowej jako zasadę statuują powinność rozliczania się ze źródła przychodów o jakim mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 u.p.do.f. "zaliczkowo", tj. poprzez wprowadzenie obowiązku uiszczania co miesiąc zaliczek na podatek dochodowy, to ten ogólny obowiązek "zaliczkowego", comiesięcznego rozliczania się wspólników spółek osobowych należy odnieść to wszystkich wspólników tego rodzaju spółek, bez względu na ich status prawny, o ile tylko należą" do kręgu osób fizycznych bo tylko takie podlegają reżimowi ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia z 15 lipca 2010 r. w sprawach o sygn. akt II FSK 2/10 i II FSK 3/10; orzeczenia dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych Naczelnego Sądu Administracyjnego).

Końcowo Sąd podkreśla, że przychód na gruncie tak ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jak i prawnych jest kategorią należną. Oznacza to, że opodatkowanie zostało rozszerzone przez ustawodawcę także na przychody, które zgodnie z ich zaksięgowaniem, powinny wpłynąć do przedsiębiorstwa, lecz jeszcze to nie nastąpiło (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 2170/07; dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych Naczelnego Sądu Administracyjnego).

Dostrzegając trudności natury technicznej w obliczaniu właściwej wysokości zaliczek przez wspólników spółek osobowych (chodzi głównie o art. 44 u.p.do.f. w zw. z art. 14 ustawy) Sąd stwierdza przy tej okazji, że możliwe w praktyce kłopoty z właściwym zastosowaniem nałożonych przez ustawodawcę obowiązków nie mogą uzasadniać odstępstwa od przyjętego systemu opodatkowania dochodów wspólników spółek osobowych, a w konsekwencji – doprowadzać do zróżnicowania ciężarów podatkowych w podatkach dochodowych z uwagi na formę organizacyjno-prawną przedsiębiorcy (por. powoływany już wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8 kwietnia 2010 r. sygn. akt I SA/GL 902/09).

Obowiązek wpłaty zaliczek miesięcznych powinien być realizowany z uwzględnieniem zapisów w księgach rachunkowych, prowadzonych na podstawie ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 ze zm.), jak też - w przypadku spółki komandytowo-akcyjnej notowanej na giełdzie – z uwzględnieniem notowań giełdowych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 2170/07;opublikowany jak wyżej).

Wskazując na powyższe Sąd uznał za prawidłową wykładnię przepisów prawa dokonaną przez organ podatkowy w sprawie. Organ podatkowy dokonał prawidłowej wykładni spornych przepisów, jak również właściwie przyjął moment powstania obowiązku podatkowego u akcjonariusza spółki komandytowo-akcyjnej wiążąc go konsekwentnie z ogólnymi zasadami rozliczeń jakie obowiązują przy przyporządkowaniu dochodu do źródła z art. 10 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f., a nie z samym faktem nabycia roszczeń do wypłaty dywidendy, które to zdarzenie – na gruncie opodatkowania wspólników spółek osobowych – nie powoduje samoistnych skutków podatkowych (nie kreuje obowiązku podatkowego).

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 151 u.p.s.a. skargę – jako nieuzasadnioną - oddalił.