Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1602/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2015 r. sprawy ze skargi Koła Łowieckiego "[...] na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2014r. Nr [...] Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013. r. poz. 267), w związku z art. 105 § 1 Kpa oraz art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. z 2014 r. poz. 210) po rozpatrzeniu odwołania Koła [...] w O., utrzymał w mocy decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. znak: [...] umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji nakładającej na podmiot korzystający ze środowiska – Z. S., [...], obowiązek przeprowadzenia działań naprawczych, w związku z wystąpieniem szkody w środowisku,

W uzasadnieniu przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy organ wskazał, że w dniu 5 maja 2010 r. do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w W. wpłynęło, skierowane przez Koło [...], zgłoszenie szkody w środowisku polegającej na zniszczeniu łąk świeżych 6510 oraz siedliska 1059 - modraszek telejus, 1060 - czerwończyk nieparek na terenie działek ewid. o nr [...] obręb [...] oraz działek ewid. o nr [...] obręb [...], poprzez zaoranie łąk pod uprawę kukurydzy. Jako podmiot korzystający ze środowiska, którego działalność spowodowała szkodę wskazano Z. S.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] września 2011 r. znak: [...] RDOŚ w W. nałożył na podmiot korzystający ze środowiska - Z. S., prowadzącą gospodarstwo rolne, obowiązek przeprowadzenia działań naprawczych, mających na celu przywrócenie środowiska do stanu początkowego oraz jego ochronę w związku z wystąpieniem szkody w środowisku - zniszczenia chronionego siedliska przyrodniczego - niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris) (kod 6510), wymienionego w załączniku I Dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory zwanej "Dyrektywą Siedliskową", stanowiącego siedlisko chronionych gatunków motyli: modraszka telejusa (Maculinea teleius) (kod 1059), modraszka nausitous (Maculinea nausithous) (kod 1061) i czerwończyka nieparka (Lycaena dispar) (kod 1060) występujących w załączniku II i IV Dyrektywy Siedliskowej, poprzez przeprowadzenie zabiegów agrotechnicznych na terenie działek nr: [...] obręb [...], działek nr: [...] obręb [...], gmina O. oraz częściowo na działkach nr: [...] obręb [...], gm. O. graniczących ze [...] Obszarem Ochrony siedlisk Natura 2000 [...] ([...] ). Od powyższej decyzji odwołanie wniósł pełnomocnik Z. S., wnosząc o jej uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania.

Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. znak: [...] Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W rozstrzygnięciu wskazano na konieczność przeanalizowania stron postępowania w związku z brzmieniem art. 24 ust. 2 ustawy szkodowej oraz zebrania materiałów w sprawie w taki sposób by odzwierciedlały faktyczny stan zmian na poszczególnych działkach i stanowiły potwierdzenie, iż doszło do szkody w środowisku lub bezpośredniego nią zagrożenia. Podkreślono, iż dla uzasadnienia nałożenia na podmiot korzystający ze środowiska takiego obowiązku w aktach sprawy powinien znaleźć się dokument, który stanowi dowód na to, iż na przedmiotowych działkach stwierdzono występowanie chronionego siedliska przyrodniczego. W zgromadzonej w aktach sprawy opinii jest, co prawda wskazane, iż stan wykształcenia jak i rozmieszczenia zbiorowisk roślinnych reprezentujących wymienione siedlisko przyrodnicze został utrwalony w materiałach zebranych podczas inwentaryzacji przyrodniczej w 2008 r., jednak organ I instancji nie zawarł w zebranych materiałach odpisu z tej dokumentacji. Organ II instancji dodatkowo wskazał w swojej decyzji, iż w uzasadnieniu do zaskarżonej decyzji nie odniesiono się do kwestii winy podmiotu korzystającego ze środowiska, ani nie wykazano, iż zaistniałe zdarzenie ma znaczący negatywny wpływ na osiągnięcie lub utrzymanie właściwego stanu ochrony tych gatunków lub siedlisk przyrodniczych, a wyjaśnienie ww. zagadnień ma przesądzające znaczenie przy orzekaniu o nałożeniu obowiązku przeprowadzenia działań zapobiegawczych i naprawczych, nie każda bowiem zmiana negatywna, wynikająca z prowadzonej przez podmiot korzystający ze środowiska działalności, może być uznana za szkodę w środowisku.

Rozpoznając ponowienie sprawę organ I instancji do akt sprawy (zgodnie z notatką z dnia [...] sierpnia 2013 r.) dołączył, otrzymane od Biura Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej Oddział w B.mapy dot. przedmiotowego terenu, z naniesionym na nie obszarem występowania siedlisk i gatunków chronionych. Z notatki z dnia [...] sierpnia 2013 r. wynika także, iż w dniu [...] sierpnia 2013 r. konsultowano się z Koordynatorem Wojewódzkiego Zespołu Specjalistycznego woj. [...] w przedmiotowej sprawie.

W dniu [...] sierpnia 2013 r. przekazano z ww. Zespołu mapę siedlisk przyrodniczych obszaru Natura 2000 [...], mapę rozmieszczenia roślin i zwierząt z Załącznika II Dyrektywy 92/43 EWG i ich siedlisk [...], oraz opis obszaru badań autorstwa: Adama Malkiewicza, Dariusza Tarnawskiego, Michała Jaśkiewicza, Tomasza Zająca oraz Zygmunta Kąckiego. W notatce wskazano również, iż z przekazanych materiałów wynika, brak obecności siedlisk: niżowe i górskie świeże

łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elarioris) - kod 6510, chronionych gatunków motyli: modraszka relejusa (Maculinea teleius) - kod 1059, modraszka nausitous (Maculenea nausithous) - kod 1061 i czerwończyka nieparka (Lycaena dispar) - kod 1060 występujących w załączniku II i IV Dyrektywy Siedliskowej na przedmiotowych działkach. Rozpoznanie motyli z rodziny modraszkowatych (kod 1059, 1061 i 1060) wskazało potrzebę poszerzenia obszaru Natura 2000 na wschód o tereny łąkowe w okolicach wsi G. i Z. (nie wskazano obszaru m. [...]). Podkreślono również, iż modraszki występują licznie na terenie obszaru Natura 2000 [...], a warunki zachowania populacji są dobre. Ponadto jako dowód w sprawie dołączono mapę otrzymaną z Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska.

Przy korespondencji elektronicznej z dnia [...] października 2013 r. prof. dr hab. Dariusz Tarnawski przesłał Raport z monitoringu entomologicznego i ornitologicznego łąk dla projektu Stowarzyszenia [...] - rewitalizacja cennych przyrodniczo łąk w województwie [...]" (Wrocław 2008, dr Adam Malkiewicz - Uniwersytet Wrocławski, Instytut Zoologiczny, we współpracy z mgr inż. Grzegorzem Bobrowiczem - "Ciconia" Wołów). W treści pisma wskazał, iż łąka w m. [...], określona nr [...] (str. [...] opracowania), jest łąką wilgotną, zarastającą olszą czarną, pokrzywą, jeżynami, nawłocią, z kępami krzewów i młodych drzew na obrzeżach; część południowa ma już postać olszyny. Łąka ta została włączona do projektu obszaru Natura 2000 [...]. Stwierdzono tam występowanie czerwończyka nieparka (kod 1060) i modraszka telejusa (1059). Modraszka nausitousa (1061) nie stwierdzono, mimo występowania siedliska z roślinami żywicielskimi gąsienic. Łąka na działce leśnej [...] znajduje się w pobliżu działek ewid. o nr [...]. Ta nieduża łąka była zasilana motylami z łąki "dużej", tj. położonej na ww. wymienionych działkach. Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. znak: [...] RDOŚ w W. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji nakładającej na podmiot korzystający ze środowiska – Z. S., [...], obowiązek przeprowadzenia działań naprawczych, w związku z wystąpieniem szkody w środowisku. Przesłanką do podjęcia powyższego orzeczenia było wykazanie na podstawie zebranego materiału dowodowego, iż brak jest danych dotyczących stanu początkowego, przed zaoraniem przedmiotowych działek. W związku z tym nie jest możliwe dokonanie oceny czy w wyniku działalności prowadzonej przez podmiot korzystający ze środowiska (zaoranie łąk), doszło do wystąpienia negatywnej mierzalnej zmiany stanu środowiska w odniesieniu do siedlisk i gatunków chronionych, co jest konieczne do stwierdzenia wystąpienia szkody w środowisku. Stwierdzony stan faktyczny sprawy czynił postępowanie bezprzedmiotowym, wobec czego stosownie do art. 105 § 1 Kpa zachodziły podstawy do jego umorzenia.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł pełnomocnik Koła [...], zarzucając naruszenie przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa i żądając uchylenia decyzji i przekazania jej do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W ocenie Skarżącego, organ I instancji nie wziął pod uwagę trzeciego gatunku motyla - modraszek nausitous (Phengaris nausithous) kod 1061, zawartego w załączniku II i IV dyrektywy siedliskowej, derkacza (Crex crex) wymienionego w I załączniku Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa zwanej dyrektywą ptasią oraz płazów, gadów, owadów i innych gatunków zwierząt. Organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę analizował ją w aspekcie jedynie dwóch gatunków motyli chronionych, pomijając zupełnie trzeci gatunek jakim był modraszek nausitous. Ponadto organ I instancji nie rozstrzygnął kwestii niżowych i górskich łąk użytkowanych ekstensywnie - kod 6510, jako że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazywał jednoznacznie, iż działki wymienione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przed ich zaoraniem były łąkami użytkowanymi ekstensywnie. Dopiero w wyniku bezprawnych działań rolnika zostały one zaorane i zamienione na grunty uprawne.

Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy wskazał, że pismem z dnia 9 kwietnia 2014 r. zwrócono się do pełnomocnika Koła [...] o doprecyzowanie treści odwołania, poprzez wyszczególnienie płazów, gadów i innych gatunków zwierząt, których wg Skarżącego organ I instancji nie wziął pod uwagę rozstrzygając przedmiotową sprawę. Ponadto organ odwoławczy zwrócił się z prośbą o jednoczesne przekazanie informacji, czy w posiadaniu Koła [...] są materiały dokumentujące występowanie na terenie działek ewidencyjnych objętych przedmiotowym postępowaniem, wyszczególnionych gatunków zwierząt i przekazanie ich do organu odwoławczego, lub wskazanie publikacji zawierających takie dane.

W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 23 kwietnia 2014 r. Strona skarżąca wskazała ponownie, iż organ I instancji rozstrzygając przedmiotową sprawę nie wziął pod uwagę motyla - modraszek nausitous. Ponadto podkreślono, iż w posiadaniu Koła [...] jest publikacja dr hab. prof. Dariusza Tarnawskiego z dnia 14 czerwca 2010 r. o występowaniu na spornych działkach motyla - modraszek nausitous. Przy ww. piśmie przesłano również artykuł z gazety rolniczej "SEZONY" nr 002 z IV 2014 r. p.t. "Na ratunek motylom", z którego wynika, że Oddział Terenowy Agencji Nieruchomości Rolnych przekazał Stowarzyszeniu [...] w dniu [...] marca 2014 r. [...] ha gruntów z siedliskiem zagrożonego wyginięciem motyla czerwończyka fioletka, którego to siedlisko znajduje się niedaleko spornych działek.

W przekazanym artykule prasowym poinformowano, iż w umowie między ANR a stowarzyszeniem [...] zapisano przekazanie w formie darowizny na rzecz Stowarzyszenia nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni [...] ha położone w

M. w gminie D. (powiat o.). Zgodnie z artykułem to właśnie tam znajduje się jedno z trzech ostatnich na [...] siedlisk bardzo rzadkiego i zagrożonego wyginięciem motyla czerwończyka fioletka. Łąki w okolicach M. są częścią liczącego [...] ha obszaru objętego programem Natura 2000 [...], czyli kompleksu ekstensywnych łąk wilgotnych (świeżych, kaczeńcowych i trzęślicowych) z rdestem wężownikiem, będącym rośliną żywicielską gąsienic czerwończyka fioletka. Nad brzegiem [...], pomiędzy miejscowościami [...], rozciągają się wilgotne łąki, szuwary oraz unikatowe i cenne przyrodniczo łęgi olszowo-jesionowe. Oprócz czerwończyka fioletka swoje stanowiska mają tam też trzepla zielona, pachnica dębowa i kumak nizinny. W artykule wskazano, iż Stowarzyszenie [...] ma na przekazanych obszarach zapewnić właściwe gospodarowanie siedliskami motyli, przygotuje ścieżki edukacyjne oraz prowadzić będzie badania naukowe nad tymi rzadkimi gatunkami motyli.

Przechodząc do analizy przedmiotowej sprawy organ wskazał, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy szkodowej, ustawę tą stosuje się do przypadków, w których bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku lub szkoda w środowisku spowodowane zostały przez działalność podmiotu korzystającego ze środowiska stwarzającą ryzyko szkody w środowisku. Jednak w odniesieniu do gatunków chronionych lub chronionych siedlisk przyrodniczych może to być inna działalność podmiotu korzystającego ze środowiska niż ta, o której mowa w ww. przepisie, przy czym szkoda musi nastąpić z winy podmiotu korzystającego ze środowiska - art. 2 ust. 1 pkt. 2 ustawy szkodowej. Natomiast zgodnie z definicją zawartą wart. 6 pkt. 11 ustawy szkodowej przez szkodę w środowisku rozumie się negatywną, mierzalną zmianę stanu lub funkcji elementów przyrodniczych, ocenianą w stosunku do stanu początkowego, która została spowodowana bezpośrednio lub pośrednio przez działalność prowadzoną przez podmiot korzystający ze środowiska: w gatunkach chronionych, chronionych siedliskach przyrodniczych, w wodach oraz w powierzchni ziemi. Litera a ww. artykułu wskazuje, że szkoda w gatunkach chronionych lub chronionych siedliskach przyrodniczych mająca znaczący negatywny wpływ na osiągniecie lub utrzymanie właściwego stanu ochrony tych gatunków lub siedlisk przyrodniczych nie obejmuje uprzednio zidentyfikowanego negatywnego wpływu, wynikającego z działania podmiotu korzystającego ze środowiska zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody lub zgodnie z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach, o której mowa wart. 71 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 199, poz. 1227, z późno zm.). Nie każda zatem zmiana negatywna, wynikająca z prowadzonej przez podmiot korzystający ze środowiska działalności, może być uznana za szkodę w środowisku.

W przedmiotowej sprawie bezspornie mamy do czynienia z podmiotem korzystającym ze środowiska (działalność polegająca na zaoraniu przedmiotowych działek pod uprawę kukurydzy mieści się w definicji podmiotu korzystającego ze środowiska zgodnie z art. 3 pkt 20 lit. a ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska [Dz. U. z 2013 r. poz. 1232, ze zm.] do której odwołuje się art. 6 pkt 9 ustawy szkodowej), co pozwala na analizę czy zaistniałe w przedmiotowej sprawie działania tego podmiotu doprowadziły do zmian wpisujących się w wyżej przytoczoną definicję szkody w środowisku. Organ I instancji analizując dowody zebrane w niniejszej sprawie uznał, iż brak jest danych potwierdzających występowanie na przedmiotowym terenie chronionych siedlisk przyrodniczych i gatunków chronionych. Stanowisko to należy podzielić. Analizując ponownie dokumentację w postaci: mapy siedlisk przyrodniczych obszaru Natura 2000 [...], mapy rozmieszczenia roślin i zwierząt z Załącznika II Dyrektywy 92/43 EWG i ich siedlisk [...], opis obszaru badań autorstwa: Adama Malkiewicza, Dariusza Tarnawskiego, Michała Jaśkiewicza, Tomasza Zająca oraz Zygmunta Kąckiego, mapę z materiałów z Powszechnej Inwentaryzacji Lasów Państwowych (rok 2007) oraz Raport z monitoringu entomologicznego i ornitologicznego łąk dla projektu Stowarzyszenie [...] nie znaleziono dowodów przeczących stwierdzeniu organu I instancji. Żadne z powyżej zebranych dowodów nie wykazywał by na działkach będących przedmiotem niniejszego postępowania występowały chronione siedliska przyrodnicze w rozumieniu ustawy szkodowej.

Organ I instancji istotnie nie wymienił w uzasadnieniu swojej decyzji modraszka nausitous, jednak z powyższej analizy zebranych w sprawie materiałów również nie wynika, by na przedmiotowych działkach siedlisko tego gatunku występowało. Dla porządku wskazać należy, iż w "Ocenie powstałej szkody w środowisku i proponowanych środkach zaradczych" z [...] czerwca 2010 r., na który to dokument powołuje się Skarżący, przywołano jako dowód występowania na przedmiotowych działkach siedlisk 3 gatunków motyli, jednak jak już wykazano wyżej dokumentacja źródłowa nie potwierdziła tego faktu, stąd dokument ten nie mógł być dowodem w przedmiotowej sprawie. Ponadto wskazać należy, iż łąka na działce leśnej [...] nie graniczy z działkami objętymi niniejszym postępowaniem, co wynika z wydruku mapy załączonej do akt sprawy.

Natomiast nadesłany przez Skarżących materiał prasowy odnosi się do działek przekazanych przez ANR Stowarzyszeniu [...],Nie dotyczy więc spornych działek będących przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia, a wręcz odnosi się do innego obszaru Natura 2000 [...], podczas gdy działki objęte niniejszym postępowaniem graniczą z obszarem Natura 2000 [...]. W konsekwencji nie może stanowić materiału świadczącego o istnieniu na przedmiotowym terenie siedlisk gatunków chronionych.

W wyniku przeprowadzonego postępowania nie było więc zdaniem organu możliwe ustalenie stanu początkowego chronionych siedlisk przyrodniczych na działkach ewid. o nr [...] obręb [...], działek nr: [...] obręb [...], gmina O. oraz częściowo na działkach nr: [...] obręb [...], co spowodowało brak możliwości uznania wystąpienia szkody w środowisku. Niemożliwe było bowiem dokonanie porównania stanu przed wykonanymi pracami ze stanem obecnym, skutkiem czego nie była również możliwa ocena czy zniszczenie miało znaczący wpływ na stan ochrony danych siedlisk bądź gatunków chronionych.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Koło [...] w O., reprezentowane przez adw. R. K., zarzucając przedmiotowej decyzji:

• naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 15 ust. 1 ustawy szkodowej w związku z art. 6 pkt 10 i 11 tej ustawy poprzez błędną wykładnię przyjmując, iż współrzędne geograficzne występowania stanowisk motyli z gatunku modraszek telejus, czerwończyk nieparek oraz modraszek nausitous w obrębie [...] powiat O. nie są wystarczającym dowodem do ustalenia stanu początkowego chronionych siedlisk przyrodniczych jak też nie jest dowodem na powyższe okoliczności raport dr hab. prof. Dariusza Tarnawskiego z dnia [...] czerwca 2014 r.

• naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa poprzez sprzeczne ustalenia z treścią zebranego w sprawie materiału, iż na spornych działkach nie można było ustalić stanu początkowego chronionych siedlisk przyrodniczych podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy przeczył temu.

Biorąc powyższe pod uwagę Skarżący wniósł o uchylenie decyzji General Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 2014 r. znak [...] poprzedzającej ją decyzji RDOŚ w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. [...]. Jednocześnie strona skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W ocenie skarżącego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy przeczy stanowisku organów o niemożności ustalenia stanu początkowego, gdyż sprawozdanie prof. Dariusza Tarnawskiego z [...] czerwca 2010 r. oraz raport z prac prowadzonych w zakresie "Gatunki zwierząt w [...]OO [...]" w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości wskazywały, że na spornych działkach na pewno występowały chronione siedliska przyrodnicze oraz gatunki chronione. Powyższe wynikało wprost z pracy prof. Dariusza Tarnawskiego, jak i z współrzędnych geograficznych podanych w przywołanym raporcie. W przypadku wątpliwości, zdaniem strony, organy winny zwrócić się do Zakładu Bioróżnorodności i Taksonomii Ewolucyjnej Instytutu Zoologicznego Uniwersytetu [...] o potwierdzenie tych danych lub przedstawienie materiałów źródłowych.

Skarżący, wskazał, że po wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, znalazł w Internecie materiały dotyczące spornej sprawy, a mianowicie opracowania dotyczące oddziaływania środowisko w związku z budową Autostradowej [...] oraz jej przedłuż - tj. trasy [...], gdzie jednoznacznie wskazano, iż na obszarach spornych występują ww. gatunku motyli, przy czym podkreślono za przywołanym opracowaniem, iż modraszek telejus podlega w Polsce ścisłej ochronie gatunkowej i został wpisany do Polskiej czerwonej księgi zwierząt oraz na Czerwoną listę zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce. Skarżący wskazał ponadto, iż RDOŚ w W. był w posiadaniu raportów oddziaływania na środowisko budowy Autostradowej [...] oraz jej przedłużenia tj. trasy [...] jednakże z materiałów tych w ogóle nie skorzystała jak również nie podjęto nawet jakiejkolwiek próby potwierdzenia istotnych dla rozstrzygnięcia faktów w Instytucie Zoologii Uniwersytetu [...], który dysponował jako placówka naukowa materiałami źródło w przedmiotowej sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W ocenie organu II instancji skarga jest bezzasadna i dodatkowo wyjaśnił, że załączony przez skarżącego Standardowy Formularz Danych Natura 2000 dotyczy obszaru [...], który położony jest na północny zachód od [...]. podczas gdy działki, w odniesieniu do których toczyło się przedmiotowe postępowanie. graniczą z obszarem Natura 2000 [...]. Pomiar odległości dokonany w sposób szacunkowy z mapy znajdującej się na stronie internetowej Geoportal.pl, pomiędzy punktem znajdującym się na jednej z działek w centrum teren objętego postępowaniem a najbliższym punktem na granicy obszaru [...] wykazał odległość ok 30 km. W ocenie organu, dane dotyczące [...] w sposób oczywisty nie mogą stanowić dowodu na obecność siedlisk chronionych na działkach objętych przedmiotowym postępowaniem.

Przeglądając natomiast dokument pn. "Prognoza oddziaływania na środowisko skutków realizacji Programu Budowy Dróg Krajowych na lata 2011-2015", dostępny na stronie http://www.gddkia.gov.pl/pl/1049/zalaczniki-tekstowe, wskazać można, iż załączone do skargi fragmenty opracowania pochodzą z załącznika B 11 - Metodyka analizy oddziaływania na owady i opracowanie to potwierdza jedynie, iż stanowiska modraszka nausitous oraz modraszka telejus występują w obszarze Natura 2000 [...]. Fakt ten nie był przez organ negowany. Przedstawiony dowód nie wskazuje natomiast na istnienie tych siedlisk na działkach ewid. o nr: [...] obręb [...], działek nr: [...] obręb [...], gmina O. oraz częściowo na działkach nr: [...] obręb [...], gm. Ol. graniczących [...] Obszarem Ochrony siedlisk Natura 2000 [...]. Nie było też powodu, by w przedmiotowym postępowaniu odnosić się do raportu oddziaływania na środowisko budowy Autostradowej [...], gdyż dokument swoim zasięgiem nie obejmował obszaru objętego postępowaniem rozstrzygniętym zaskarżoną decyzją, co wynika choćby z map na stronie 21 tego raportu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska nie narusza prawa.

Podstawę wydania kontrolowanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. nr 75, poz. 493 ze zm. – dalej jako: ustawa szkodowa). Zgodnie z art. 2 tej ustawy jej przepisy mają zastosowanie do bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub do szkody w środowisku, spowodowanych przez działalność podmiotu korzystającego ze środowiska, stwarzającą ryzyko szkody w środowisku lub przez inną działalność w przypadku szkody w gatunkach chronionych i chronionych siedliskach przyrodniczych. Użycie zwrotu szkody w środowisku "spowodowane przez działalność" nakazuje obejmowanie tym pojęciem wykonywanie konkretnych działań w elementach przyrodniczych, których dotyczy ustawa szkodowa, powodujących bądź to szkodę w środowisku, bądź bezpośrednie nią zagrożenie. Jeszcze precyzyjniej zakres stosowania tych przepisów sformułowany został w dyrektywie 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie odpowiedzialności za środowisko w odniesieniu do zapobiegania i zaradzania szkodom wyrządzonym środowisku naturalnemu (Dz. U. UE. L. 2004. 143. 56, dalej jako: dyrektywa 2004/35/WE.). Mowa w niej jest o zastosowaniu jej przepisów do szkód wyrządzonych środowisku przez wykonywanie działalności zawodowej. Celem tej dyrektywy jest pełniejsze wdrażanie zasady "zanieczyszczający płaci". W treści dyrektywy 2004/35/WE przyjęto założenie, że podmiot gospodarczy wyrządzający przez swoją działalność szkody w środowisku naturalnym lub powodujący bezpośrednie zagrożenie wystąpieniem takich szkód, musi być za nie odpowiedzialny finansowo. Zakładany efekt przepisów zmierza do tego, aby podmioty gospodarcze podejmowały środki i opracowywały praktyki minimalizujące ryzyko wyrządzenia szkód środowisku naturalnemu, dzięki czemu ograniczałyby w ten sposób możliwości poniesienia finansowej odpowiedzialności za szkody.

Z ust. 1 oraz 2 art. 2 ustawy o szkodowej wynika, że ma ona zastosowanie do bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub do szkody w środowisku, jeżeli wiążą się one z: działalnością podmiotu korzystającego ze środowiska stwarzającą ryzyko szkody w środowisku; działalnością podmiotu korzystającego ze środowiska, inną niż ta, o której mowa wyżej, jeżeli dotyczą gatunków chronionych lub chronionych siedlisk przyrodniczych oraz wystąpiły z winy podmiotu korzystającego ze środowiska; emisją rozproszoną, pochodzącą z wielu źródeł, gdy jest możliwe ustalenie związku przyczynowego między bezpośrednim zagrożeniem szkodą w środowisku lub szkodą w środowisku a działalnością podmiotu korzystającego ze środowiska.

W świetle wskazanego przepisu szkoda lub zagrożenie jej wystąpienia są ściśle związane z działalnością prowadzoną przez podmiot korzystający ze środowiska. Działalność ta musi zatem bezpośrednio poprzedzać wystąpienie zdarzenia, jakim jest szkoda w środowisku. W art. 3 ustawy szkodowej enumeratywnie wymienione zostały rodzaje działalności stwarzającej ryzyko szkody w środowisku. Wprawdzie w przypadku szkód w gatunkach chronionych lub chronionych siedliskach przyrodniczych przesłanką konieczną do uznania wystąpienia takiej szkody nie jest działalność stwarzająca ryzyko wystąpienia szkody, ale każda działalność w powiązaniu z winą podmiotu, jednak analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że chodzi o taką działalność, która stanowi ingerencję w elementy przyrodnicze. Istotne znaczenie z punktu widzenia stosowania tej ustawy mają także pojęcia: "bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku" lub "szkody w środowisku", zdefiniowane w art. 6 pkt 1 i 11 ustawy szkodowej. Stosownie do sformułowanych tam definicji ilekroć w ustawie mowa jest o: bezpośrednim zagrożeniu szkodą w środowisku – "rozumie się przez to wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia szkody w środowisku w dającej się przewidzieć przyszłości" (art. 6 pkt 1 ustawy szkodowej), szkodzie w środowisku (art. 6 pkt 11) – "rozumie się przez to negatywną, mierzalną zmianę stanu lub funkcji elementów przyrodniczych, ocenioną w stosunku do stanu początkowego, która została spowodowana bezpośrednio lub pośrednio przez działalność prowadzoną przez podmiot korzystający ze środowiska: a) w gatunkach chronionych lub chronionych siedliskach przyrodniczych, mającą znaczący negatywny wpływ na osiągnięcie lub utrzymanie właściwego stanu ochrony tych gatunków lub siedlisk przyrodniczych, z tym że szkoda w gatunkach chronionych lub chronionych siedliskach przyrodniczych nie obejmuje uprzednio zidentyfikowanego negatywnego wpływu, wynikającego z działania podmiotu korzystającego ze środowiska zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody lub zgodnie z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach, o której mowa w art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. nr 199, poz. 1227, dalej jako: u.u.i.ś.), b) w wodach, mającą znaczący negatywny wpływ na stan ekologiczny, chemiczny lub ilościowy wód, c) w powierzchni ziemi, przez co rozumie się zanieczyszczenie gleby lub ziemi, w tym w szczególności zanieczyszczenie mogące stanowić zagrożenie dla zdrowia ludzi".

Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 1 ustawy szkodowej w przypadku wystąpienia bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku, podmiot korzystający ze środowiska jest obowiązany niezwłocznie podjąć działania zapobiegawcze. Jeżeli podmiot korzystający ze środowiska nie podejmie działań zapobiegawczych i naprawczych, organ ochrony środowiska, w drodze decyzji, nakłada na niego obowiązek przeprowadzenia tych działań (art. 15 ust. 1 ustawy szkodowej).

Definicję podmiotu korzystającego ze środowiska zawiera art. 6 pkt. 9 ustawy o szkodach. Jest to podmiot korzystający ze środowiska w rozumieniu art. 3 pkt. 20 ustawy Prawo ochrony środowiska, prowadzący działalność stwarzającą ryzyko szkody w środowisku lub inną działalność o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2, powodującą bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku lub szkodą w środowisku. Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 20 ustawy Prawo ochrony środowiska podmiotem korzystającym ze środowiska jest m.in. przedsiębiorca w rozumieniu art. 4 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2010 r., Nr. 220, poz. 1447 ze zm.), a także osoba prowadząca działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu, hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego oraz osoby wykonujące zawód medyczny w ramach indywidualnej praktyki lub indywidualnej specjalistycznej praktyki lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jw. lub osoba fizyczna nie będąca podmiotem o jakim była mowa wyżej, korzystająca ze środowiska w zakresie w jakim korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia. Osobą taką jest nie tylko osoba fizyczna ale i osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, iż bezspornie mamy tu do czynienia z podmiotem korzystającym ze środowiska (działalność polegająca na zaoraniu przedmiotowych działek pod uprawę kukurydzy mieści się w definicji podmiotu korzystającego ze środowiska zgodnie z art. 3 pkt 20 lit. a ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska [Dz. U. z 2013 r. poz. 1232, ze zm.] do której odwołuje się art. 6 pkt 9 ustawy szkodowej), co pozwala na analizę czy zaistniałe w przedmiotowej sprawie działania tego podmiotu doprowadziły do zmian wpisujących się w wyżej przytoczoną definicję szkody w środowisku.

Organy analizując dowody zebrane w niniejszej sprawie uznały w ocenie Sądu zasadnie, iż brak jest danych potwierdzających występowanie na przedmiotowym działkach chronionych siedlisk przyrodniczych i gatunków chronionych. Dokonując powyższej analizy oparły się ona na: mapach siedlisk przyrodniczych obszaru Natura 2000 [...], mapach rozmieszczenia roślin i zwierząt z Załącznika II Dyrektywy 92/43 EWG i ich siedlisk [...], opis obszaru badań autorstwa: Adama Malkiewicza, Dariusza Tarnawskiego, Michała Jaśkiewicza, Tomasza Zająca oraz Zygmunta Kąckiego, mapy z materiałów z Powszechnej Inwentaryzacji Lasów Państwowych (rok 2007) oraz Raportu z monitoringu entomologicznego i ornitologicznego łąk dla projektu Stowarzyszenie [...]. W ocenie organów żadne z powyżej zebranych dowodów nie wykazywały by na działkach będących przedmiotem niniejszego postępowania występowały w/w siedliska i gatunki chronione W tym 3 gatunków motyli o których mowa w [...] czerwca 2010 r., na który to dokument powołuje się Skarżący. Podkreślenia przy tym wymaga, że łąka na działce leśnej [...] nie graniczy z działkami objętymi niniejszym postępowaniem, co potwierdza wydruk mapy załączonej do akt sprawy.

Sąd uznał więc, że w sprawie w toku przeprowadzonego przez organy postępowania wyjaśniającego w sposób dostateczny wykazano, że zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie uprawdopodobnia występowania wskazanych przez stronę skarżącą siedlisk i gatunków chronionych na zaoranych działkach. Na marginesie należy również wskazać, że słusznie organy wywiodły, iż do zastosowania przepisów ustawy szkodowej nie wystarczy spełnienie jednej z przesłanek zawartej w definicji szkody w środowisku, ale wymagane jest łączne spełnienie kilku warunków, o których mowa w ustawie.

Dopiero po sprawdzeniu, czy w sprawie zachodzą wszystkie przesłanki zawarte w definicji szkody w środowisku można rozważać czy spełnione są kolejne warunki tj. kryteria oceny wystąpienia szkody w środowisku, o którym mowa w rozporządzeniu w sprawie kryteriów oceny wystąpienia szkody w środowisku. Skoro w niniejszej sprawie wykazano brak możliwości ustalenia stanu początkowego, niemożliwe było zatem dokonanie porównania stanu początkowego ze stanem obecnym, skutkiem czego nie była również możliwa ocena, czy w związku z zaoraniem łąk doszło do szkody w środowisku. W takiej bowiem sytuacji, nie można stwierdzić, że do zmiany (o charakterze znaczącym) w ogóle doszło.

W świetle powyższego uznać należy, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, w konsekwencji czego podlega oddaleniu.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji