Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2093/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2  ust. 7,  art. 3, art. 6  ust. 1
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: par. 65  ust. 1  pkt b i  par. 71, 75  ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 1947 nr 16 poz 62
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa.
article: art. 145  par. 1  lit. c, 152 i 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: WSA Joanna Gierak-Podsiadły WSA Izabela Ostrowska Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi M. P., A. R., E. D., G. B. i M. Z. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz M. P., A. R., E. D., G. B. i M. Z. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów wpisu sądowego; 4. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz M. P., A. R., E. D., G. B. i M. Z. po 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]grudnia 2012 r.,

nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy.

Zarządzeniem Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] sierpnia 1946 r. przedsiębiorstwo pn. zostało umieszczone w drugim wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa. Zarządzenie to, wraz z ww. wykazem zostało ogłoszone w Monitorze Polskim Nr 98, poz. 182 z dnia 30 września 1946 r.

Następnie Minister ten orzeczeniem nr [...]z dnia [...]czerwca 1947 r. przejął

na własność Państwa przedsiębiorstwo pn. C.

Objęcie poszczególnych składników majątkowych tego przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu [...] grudnia 1949 r.

przez Zjednoczone [...]- przedsiębiorstwo państwowe wyodrębnione w L., które zostało wyznaczone zarządzeniem z dnia [...]stycznia 1949 r.

Wnioskiem z dnia 17 stycznia 2011 r. M. P., E. D., G. B., A. R. i M. Z. (spadkobiercy poprzedniego właściciela) wystąpili do Ministra Gospodarki o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...]czerwca 1947 r.

Powołując się na uchwałę NSA z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS 2/07 podnieśli, że wydane orzeczenie rażąco narusza prawo, albowiem w sposób faktyczny zmierza do wywłaszczenia właściciela zabudowanej nieruchomości o pow. ok. [...] hektarów, wydzierżawionej spółce akcyjnej, prowadzącej na podstawie tej umowy - na cudzej nieruchomości - przedsiębiorstwo przemysłu spożywczego. Zatem orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu nr [...] zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, gdyż znacjonalizowało nieruchomość niestanowiącą własności właściciela przedsiębiorstwa.

Po rozpoznaniu tego wniosku Minister Gospodarki decyzją z dnia z dnia [...]grudnia 2012 r., nr [...] - działając na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 157 § 1 i 2 kpa - odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu nr [...] z dnia [...] czerwca 1947 r. - w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniósł, że przedsiębiorstwo [...] bezpośrednio przed nacjonalizacją spełniało przesłankę nacjonalizacyjną określoną w art. 3 ust. 1 lit. A pkt 9 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17). Podstawowym przedmiotem działalności przejętego przedsiębiorstwa była bowiem produkcja cukru.

Minister Gospodarki stwierdził ponadto, iż ww. orzeczenie z dnia [...]czerwca

1947 r., w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] nie jest obarczone kwalifikowaną wadą prawną w postaci rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 kpa.

M. P., E. D., G. B., A. R. i M. Z. złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją Ministra Gospodarki. Jednocześnie wnieśli o uchylenie przedmiotowego rozstrzygnięcia w całości i stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu nr [...]; ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Minister Gospodarki decyzją z dnia [...]czerwca 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r.,

nr [...].

Organ stwierdził, że przedmiotowe postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte w dniu [...] września 1946 r., tj. w ustawowym terminie, zakreślonym w art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17). Zgodnie bowiem z orzecznictwem Sądu Najwyższego i sądów administracyjnych (por. wyrok SN z dnia 8 marca 2001 r., sygn. akt III RN 176/00; wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 lipca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 87/06; wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 czerwca 2004 r., sygn. akt IV SA 2477/03) datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego oraz przejmowanych na własność Państwa.

Dodał, że zebrany materiał dowodowy nie potwierdza, iż zostało wydane orzeczenie właściwego ministra o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego uprzednio wskazanego przedsiębiorstwa z dnia [...] grudnia 1949 r.

Następnie wskazał, że przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji zostały wyczerpująco wymienione w art. 156 § 1 kpa, a zestawienie to stanowi zamknięty katalog podstaw nieważności. Na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej

lub z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie ze stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, rażące naruszenie prawa polega na tym, że istnieje podstawa prawna do wydania decyzji, lecz rozstrzygnięcie zawarte w tej decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa, na podstawie których decyzja została wydana lub które uprawniały organ do wydania decyzji. Rażące naruszenie prawa musi przy tym tkwić w samej decyzji od chwili jej wydania (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 174/07).

Podstawą prawną wydania ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu był art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r.

Dyspozycja art. 3 ust. 1 lit. A pkt 9 tej ustawy przewiduje, iż przechodzą na własność Państwa cukrownie i rafinerie cukru. Mając na uwadze okoliczność, że ustawodawca nie określił przy tym żadnych szczegółowych parametrów produkcyjnych, jedynym kryterium upaństwowienia w niniejszej sprawie było prowadzenie działalności w obszarze produkcji [...].

Zgromadzona w sprawie dokumentacja pozwala stwierdzić, że przedsiębiorstwo

[...] bezpośrednio przed nacjonalizacją, spełniało przesłankę nacjonalizacyjną określoną w art. 3 ust. 1 lit. A

pkt 9 tej ustawy. Podstawowym przedmiotem działalności przejętego przedsiębiorstwa była bowiem produkcja cukru.

W odniesieniu do zarzutu skarżących - iż "przedsiębiorstwem" - [...] w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. A pkt 9 w zw. z art. 1 była spółka Towarzystwo [...] S.A., a okoliczność ta wynikać ma z odpisu poświadczonego z rejestru handlowego dział [...]nr [...]Sądu Okręgowego w Z. - Minister wskazał,

że nie znajduje on potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym.

To przedsiębiorstwo stanowiące własność J. Z. pn. C. podlegało przepisom art. 3 ust. 1 lit. A pkt 9 ustawy nacjonalizacyjnej. Jednocześnie wpis ujawniony w rejestrze handlowym prowadzonym dla ww. spółki akcyjnej - dział [...] Nr [...] Sądu Okręgowego w Z. jedynie wskazywał, iż celem tej spółki jest, m.in. "eksploatacja i dzierżawa [...] [...] , należącej do O.". Konkludując powyższe należy stwierdzić, iż przedsiębiorstwo [...] nie stanowiło własności tej spółki akcyjnej, a ww. orzeczenie

nr [...] nie jest obarczone kwalifikowaną wadą prawną w postaci rażącego naruszenia prawa.

Samo orzeczenie nie wymieniało składników majątkowych przedsiębiorstwa, wskazanych w art. 40 § 1 kh, Natomiast elementy jakie takie orzeczenie powinno zawierać zostały wskazane w § 66 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Przedmiotowe orzeczenie nie konkretyzowało poszczególnych składników majątkowych przejmowanego przedsiębiorstwa, bowiem określał je protokół zdawczo-odbiorczy, sporządzony po dacie wydania orzeczenia o nacjonalizacji. Dopiero zatwierdzony protokół stawał się integralną częścią orzeczenia właściwego ministra

o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa i zarazem stanowił podstawę wpisu Państwa jako właściciela w księgach wieczystych. Tym samym ocena działań organu nacjonalizującego, po zakończeniu postępowania dotyczącego oceny wystąpienia kryteriów nacjonalizacji, wykracza poza zakres niniejszego postępowania kasacyjnego.

Oceniając interes prawny wnioskujących Minister wskazał, że zgodnie

z ukształtowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem prawnym, o tym, czy jest się stroną danego postępowania administracyjnego nie decyduje sama wola, czy subiektywne przekonanie danej osoby bądź dopuszczenie jej przez organ

do udziału w nim, ale okoliczność, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danej osoby jako "interes prawny" (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2001 r., sygn. akt I SA 511/00, LEX nr 54725). Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2006 r.

SA/Wa 2401/05). Taki interes w przedmiotowej sprawie posiada właściciel przedsiębiorstwa, przejętego na własność Państwa, legitymujący się prawem własności do niego w dacie przejęcia na własność Państwa. Interes ten nie wynika natomiast

z prawa własności do przedsiębiorstwa, stanowiącego własność spółki akcyjnej.

Organ podniósł, że Spółka Towarzystwo [...] S.A. została zawiązana w dniu [...] maja 1930 r. W rejestrze handlowym, prowadzonym dla ww. spółki ujawniono, że jej celem jest, m.in. "eksploatacja i dzierżawa [...], należącej do O.". Na podstawie umowy zawartej w dniu [...] maja 1930 r. [...] M. Z. oddał w dzierżawę ww. spółce "[...] [...] , położoną w województwie [...], powiecie Z., gminy S., ze wszelkiemi budynkami (...) technicznemi urządzeniami, nic z tej liczby nie wyłączając, z całkowitym inwentarzem fabrycznym, żywym i martwym

oraz z terytorjum fabrycznym, o przestrzeni około [...] hektarów, którego granice są ściśle Spółce znane. Wskazana umowa została zawarta na okres od dnia 1 lipca

1930 r. do dnia 1 lipca 1935 r. Termin dzierżawy został następnie przedłużony o "dalsze trzy okresy kampanijne" - repetytorium [...] . W trakcie II Wojny Światowej [...] w K. została objęta niemieckim zarządem powierniczym, natomiast od 1944 r. - zarządem państwowym Ministerstwa Przemysłu.

Majątek O., z chwilą zniesienia tej ordynacji, stał się własnością J. Z., zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1939 r. o znoszeniu ordynacyj rodowych (Dz. U. Nr 63, poz. 417, ze zm.) oraz dekretem z dnia

8 października 1946 r. Przepisy wprowadzające prawo spadkowe (Dz. U. z 1946 r.

nr 60, poz. 329) (art. XXIII § 1). Przy czym okoliczność, że przedsiębiorstwo

pn. C. nie stanowiło własności ww. spółki akcyjnej, potwierdzają również dokumenty pośrednie.

Skoro znacjonalizowana cukrownia stanowiła, przed upaństwowieniem, wyłączną własność J. Z., to oceniając merytoryczne zarzut stron skarżących, że organ orzekający błędnie ustalił, iż [...] stanowiła własność J. Z., wobec braku ustalenia czy J. Z. był kupcem rejestrowym oraz czy ww. cukrownia stanowiła przedsiębiorstwo zarobkowe w większym rozmiarze, w rozumieniu art. 4 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks Handlowy, należy wskazać na jego nieprecyzyjność. Strony bowiem nie wskazały żadnych racjonalnych podstaw uzasadniających konieczność dokonania tych ustaleń.

Organ podkreślił, że przedmiotem orzeczenia nacjonalizacyjnego było przedsiębiorstwo, oznaczone w wykazie przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji i orzeczeniu nacjonalizacyjnym jako C..

Art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej stanowił, że przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe itp.), wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło

w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone.

Ustawa nacjonalizacyjna weszła w życie w dniu 5 lutego 1946 r., a zatem oceniając,

czy w odniesieniu do ww. przedsiębiorstwa zaistniały przesłanki do jego przejęcia

na własność Państwa, Minister Gospodarki obowiązany jest do ustalenia okoliczności faktycznych i prawnych z tej daty, w tym - w zakresie oceny stanu przedsiębiorstwa, rozumianego jako zorganizowany zespół określonych składników. Stanowisko organu orzekającego znajduje potwierdzenie m.in. w aktualnym stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1090/10 wskazał, że: "przepis art. 6 ustawy z 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, prawidłowo odczytany wraz z § 75 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 ze zm.) prowadzi wyłącznie do takiego wniosku, że przejęcie przedsiębiorstwa na podstawie art. 6 ust. 1 ww. ustawy obejmowało wszystkie składniki niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania, niezależnie od tego czyją stanowiły własność".

Wbrew twierdzeniu wnioskodawców Minister wskazał, że przedsiębiorstwa,

w rozumieniu wskazanego art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, nie można utożsamiać

ze spółką, która prowadziła znacjonalizowane przedsiębiorstwo. W niniejszej sprawie upaństwowiona [...] stanowiła przedmiot dzierżawy i w tym zakresie również przedmiot działalności spółki Towarzystwo [...] S.A. Okoliczność wydzierżawienia przedsiębiorstwa w 1930 r. spółce akcyjnej nie wpływa na przysługujące J. Z. w dacie wydania skarżonego orzeczenia prawo własności do przedmiotowego przedsiębiorstwa. Dzierżawa bowiem polega

na udostępnieniu innej osobie prawa lub rzeczy, natomiast nie przenosi prawa własności. Tym samym dzierżawa przedsiębiorstwa jest również formą realizacji celu ekonomicznego przedsiębiorcy, formą eksploatacji przedsiębiorstwa. Wskazał ponadto, że zgodnie z obowiązującym w dacie nacjonalizacji Kodeksem handlowym przedsiębiorstwo mogło stanowić przedmiot obrotu, poprzez zbycie, wydzierżawienie oraz ustanowienie nad nim użytkowania (art. 38 Kh). Ze zbiorów Archiwum Państwowego w Z. pozyskano pierwszą stronę "Dokumentu Solidarnej Poręki", wskazującego na okoliczność przejęcia przez [...] M. Z., wobec Skarbu Państwa odpowiedzialności za należytą i terminową zapłatę należności

z tytułu pokredytowanego dzierżawcom [...] podatku od cukru

za zabezpieczeniem wekslowym...". Mimo, że powołany dokument nie zachował się

w całości, to potwierdza fakty wynikające z umowy dzierżawy z dnia [...] maja 1930 r. Przy czym ocena prawna wyrażona w uchwale NSA z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS 2/07 nie ma w niniejszej sprawie zastosowania. Procesem upaństwowienia nie były obejmowane osoby prawne, jak np. spółki kapitałowe, jako podmioty obrotu gospodarczego i prawnego, lecz przedsiębiorstwo, bądź nawet kilka przedsiębiorstw,

do których tym podmiotom przysługiwał tytuł prawno-rzeczowy. Istota rzeczy bowiem tkwi w tym, że przedmiotem nacjonalizacji były przedsiębiorstwa, a nie formy prawne ich prowadzenia. Przekładając powyższe na stan niniejszej sprawy należy wskazać,

że bez wątpienia upaństwowione przedsiębiorstwo pn. C., wydzierżawione przez J. Z.

ww. spółce akcyjnej, stanowiło jego własność.

Minister Gospodarki nie zgodził się ze stanowiskiem skarżących, że dokonał błędnej oceny protokołu zdawczo - odbiorczego, poprzez pominięcie, iż z dokumentu tego wynika, że w dniu sporządzenia protokołu przedmiot protokołu był dzierżawiony nadał przez Spółką Akcyjną". Skoro znacjonalizowane mienie stanowiło przedmiot dzierżawy wykonywanej przez Towarzystwo [...] S.A., to oznacza, że prawo własności do tego mienia nie mogło przysługiwać temu podmiotowi,

lecz innemu, tj. wydzierżawiającemu J. Z. Natomiast brak ustalenia, czy spółka akcyjna pod firmą Towarzystwo [...] S.A. została rozwiązana oraz czy zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej,

czyli jej losów prawnych, nie ma żadnego znaczenia prawnego - wobec okoliczności upaństwowienia przedsiębiorstwa pn. C. [...], stanowiącego własność J. Z.

Tym samym nie posiada waloru prawdziwości zarzut skarżących, iż przedmiotem orzeczenia nacjonalizacyjnego Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...]czerwca 1947 r. była spółka akcyjna Towarzystwo [...] S.A.

Wobec twierdzenia skarżących, że przedsiębiorstwo pn. C. nie istniało, albowiem ww. protokół zdawczo- odbiorczy nie zawierał poszczególnych składników majątkowych tego przedsiębiorstwa organ centralny wskazał, iż wymieniał on poszczególne składniki majątkowe tego przedsiębiorstwa.

Odnośnie zarzutu wnioskodawców, że nieprawidłowe jest powołanie się przez Ministra Gospodarki, w treści decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r., na zapis § 66 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. oraz § 25 ust. 2 tego rozporządzenia organ stwierdził, iż ustawodawca przy określeniu cech nacjonalizowanego przedsiębiorstwa dopuszczał możliwość niewielkich nieścisłości,

a tym samym organ orzekający winien w taki sposób określić w orzeczeniu nacjonalizacyjnym nazwę i przedmiot przedsiębiorstwa oraz miejsce jego położenia, aby możliwe było jego zindywidualizowanie, na podstawie ww. § 66 ust. 2 w związku

z § 25 ust. 2. Ww. rozporządzenia. W ocenie Ministra Gospodarki zastosowane w zaskarżonym orzeczeniu określenie nacjonalizowanego przedsiębiorstwa pozwala

na jednoznaczne dokonanie jego indywidualizacji.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie wnieśli M. P., E. D., G. B., A. R. i M. Z.

Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

1. przepisów postępowania administracyjnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w tym stanowiącego rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa),

a to art. 7, 10, 80 i 128 kpa. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 7, 77 i 107 § 3 kpa m.in. przez:

- uznanie, że nie jest uprawnione składanie po dacie do złożenia wniosku

o ponowne rozpatrzenie sprawy kolejnych pism procesowych,

- niewyczerpujące zgromadzenie materiału dowodowego oraz niewystarczające ustalenie stanu faktycznego sprawy i błędną ocenę zgromadzonych dowodów, poprzez błędne ustalenie, że C. stanowiła przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. A ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r.

o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej stanowiące własność J. Z.(a wcześniej [...]),

- błędną ocenę protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] grudnia 1949 r.,

poprzez pominięcie, że z dokumentu tego wynika, iż w dniu sporządzenia protokołu, przedmiot protokołu był dzierżawiony nadal przez Spółkę Akcyjną,

- brak ustalenia czy spółka akcyjna pod firmą Towarzystwo [...] S.A. została rozwiązana oraz czy zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej,

- błędne ustalenie, że przedmiotem orzeczenia nacjonalizacyjnego Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lipca 1947 r. nie była spółka akcyjna Towarzystwo [...] S.A. prowadząca jako ostatnia przedsiębiorstwo przemysłu [...] zwane potocznie [...]", wskutek ustalenia, że przedsiębiorstwo pn. Cukrownia [...] nie stanowiło własności ww. spółki akcyjnej (spółki Towarzystwo [...]S.A.),

- błędne ustalenie, że "przedsiębiorstwem" - cukrownią w rozumieniu art. 3 ust. 1

lit. A pkt 9 w zw. z art. 1 nie była spółka akcyjna Towarzystwo [...] Spółka Akcyjna mimo, że okoliczność ta wynika z odpisu poświadczonego z rejestru handlowego dział [...] nr [...] Sądu Okręgowego

w Z., według stanu na dzień 27 listopada 1945 r.,

- błędną ocenę treści orzeczenia nr [...], z którego treści nie wynika w sposób definitywny jakie przedsiębiorstwo jest przedmiotem nacjonalizacji, a to w związku z faktem, że nazwą tą określano również spółkę akcyjną Towarzystwo [...],

- bezpodstawne powoływanie się przez Ministra Gospodarki na protokół zdawczo- odbiorczy z dnia [...] grudnia 1949 r., w związku z brakiem zatwierdzenia

przez właściwego ministra,

- art. 107 § 3 kpa, poprzez brak ustosunkowania się do wszystkich twierdzeń

i zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

2. przepisów prawa materialnego:

- art. 156 § 1 pkt 2 kpa. w zw. z § 75, § 75a § 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 30 stycznia 1947 roku w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. z 1947 r., Nr 16, poz. 62)

w zw. z art. 1 i art. 3 ust. 1 lit. A pkt 9 i art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r.

o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej poprzez błędne zastosowanie, a to niezastosowanie i odmowę stwierdzenia nieważności zaskarżonego orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lipca 1947 r.,

- art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z § 25 ust. 2 w zw. z art. 66 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania

przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa poprzez uznanie,

że orzeczenie nr [...] w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. C. - wyrób cukru nie narusza rażąco powyższych przepisów rozporządzenia,

- art. 4 § 1, art. 6 oraz art. 40 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej

z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy (Dz. U. z 1934 r., Nr 57, poz. 502

z późn. zm.) w brzmieniu na dzień 5 lutego 1946 r., poprzez ich nie zastosowanie

i błędne uznanie, że C. (a nie spółka akcyjna) stanowiła przedsiębiorstwo J. Z. (wcześniej [...]), który nie był kupcem rejestrowym;

- art. 393 w zw. z art. 403 oraz art. 404 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. Kodeks zobowiązań (Dz. U.

z 1933 r., Nr 82, poz. 598 ze zm.) w brzmieniu na dzień 5 lutego 1946 r., poprzez ich nie zastosowanie i przyjęcie, że umowa dzierżawy z dnia [...] maja 1930 r. wygasła.

Powołując się na powyższe, wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Gospodarki oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra z dnia [...] grudnia 2012 r., znak

[...] .

Odpowiadając na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie - z uwagi na oczywistą bezzasadność argumentacji stron skarżących.

Uzupełniając skargę - w związku z otrzymaną odpowiedzią organu - skarżący

w piśmie z dnia 23 lipca 2014 r. dodatkowo podnieśli naruszenie przepisów postępowania:

1) art. 97 § 1 pkt 4) kpa w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez nie zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania przez Wojewodę [...] wniosku skarżących o stwierdzenie,

że nieruchomość położona w K. powiat [...], a objęta sporządzonym

w 1935 r. przez mierniczego przysięgłego planem gruntów [...]

(a nie planem przedsiębiorstwa pn. C), wchodząca w skład dóbr [...] lit. [...]w gminie wiejskiej miasta S. pow. [...], województwo [...]o pow. [...] m2, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

2) art. 2 i 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 lipca 1939r. o znoszeniu ordynacji rodowych (Dz. U. Nr 63, p. 417 ), poprzez nieuzyskanie uprzedniej zgody Rady Ministrów

oraz nie przeprowadzenie postępowania przed Sądem Apelacyjnym w L.

o zniesienie wymienionej w pkt 6 wykazu ordynacji, tj. [...], założonej w [...] r., która to ustawa obowiązywała w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, a sama [...] obowiązywała do dnia 5 lutego 1946 r.;

3) art. 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez nie stwierdzenie przez Ministra Gospodarki nieważności orzeczenia Przemysłu i Handlu nr [...] - w zakresie nieruchomości objętej sporządzonym w 1935 r. przez mierniczego przysięgłego planem gruntów [...] K. wchodzącej w skład dóbr [...] lit. [...] w gminie wiejskiej miasta S. pow. [...], województwo [...]o pow. [...] m2, stanowiącej własność J. Z., jako składnik [...], co do której to nieruchomości toczy się postępowanie administracyjne przed Wojewodą [...]do sygn. akt [...];

4) art. 7 kpa, art. 77 kpa i art. 107 § 3 kpa, poprzez nie wyjaśnienie rozbieżności

w powierzchni gruntów przejmowanego przedsiębiorstwa polegającej

na stwierdzeniu w uzasadnieniu decyzji z [...] grudnia 2012r. iż: "Na podstawie umowy zawartej w dniu [...] maja 1930 r. M. Z. oddał

w dzierżawę ww. spółce "[...] [...]" o przestrzeni około

[...] hektarów...",, a powierzchnią wymienioną w protokołem zdawczo odbiorczym

z dnia [...]grudnia 1949, w którym wymienia się powierzchnię [...] m2,

a więc trzykrotnie większą.

Skarżący, na zasadzie art. 106 § 3 pppsa wnieśli o dopuszczenie

i przeprowadzenie dowodu z dokumentów wskazanych w piśmie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.)

i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega więc

na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej

nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ

na wynik sprawy.

Skargę należy uznać za zasadną, bowiem zaskarżone orzeczenie narusza przepisy prawa.

W niniejszej sprawie następcy prawni J. Z. wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. w części dotyczącej nacjonalizacji przedsiębiorstwa pn. C.. Organ odmawiając stwierdzenia powołanego orzeczenia stanął na stanowisku, że nie narusza ono w sposób rażący prawa, a także, iż nie zachodzą w stosunku do niego inne przesłanki określone w art. 156 § 1 kpa.

Jak z powyższego wynika, zaskarżona decyzja wydana została w postępowaniu nadzorczym, prowadzonym w trybie stwierdzenia nieważności aktu administracyjnego, którego przesłanki zastosowania enumeratywnie wymienia art. 156 § 1 kpa. Tryb

ten jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 16 kpa zasady ogólnej trwałości decyzji administracyjnej, a organ administracji publicznej orzekający w tym trybie, posiada jedynie uprawnienia kasacyjne, tzn. rozstrzyga tylko i wyłącznie w kwestii istnienia

- w dacie wydania kontrolowanej w tym trybie decyzji - przesłanek z art. 156 § 1 kpa. Wskazane postępowanie jest więc samodzielnym postępowaniem administracyjnym, ograniczonym przesłankami wynikającymi z ww. przepisu. Oznacza to, że organ rozpatrując sprawę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nie rozstrzyga jej ponownie merytorycznie, lecz orzeka wyłącznie w kwestii kwalifikowanej wadliwości kontrolowanego orzeczenia. Nie przeprowadza zatem ponownie postępowania dowodowego w takim zakresie, w jakim ma to miejsce w postępowaniu zwykłym. Działa jedynie jako organ kasacyjny i przede wszystkim w oparciu o materiał dowodowy, który posłużył do wydania badanego orzeczenia. Może też prowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe, które powinno służyć celom postępowania nadzorczego.

Materialnoprawną podstawę orzeczenia z dnia [...] czerwca 1947 r. stanowił art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) oraz § 65 ust. 1 pkt b i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62).

Zgodnie z powołanymi przepisami za odszkodowaniem przejmuje Państwo

na własność przedsiębiorstwa górnicze i przemysłowe w gałęziach gospodarki narodowej wymienionych w tym przepisie, w tym cukrownie i rafinerie cukru (litera A

pkt 9 art. 3 ww. ustawy). Przedsiębiorstwo przejęte w myśl art. 3 ustawy przechodzi

na własność Państwa z dniem ogłoszenia orzeczenia (§ 71 powołanego uprzednio rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r.). O przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego (ust. 3 zd. 1) orzeka właściwy ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa minister, którego orzeczenie jest ostateczne

i nie ulega zaskarżeniu do Najwyższego Trybunału Administracyjnego. Rozporządzenie Rady Ministrów określi tryb postępowania, w którym nastąpi przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa (art. 2 ust. 7 powyższego aktu ustawowego). Przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe itp.), wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań

o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone (art. 6 ust. 1 ww. ustawy).

Powyższe oznacza, że wskazane przedsiębiorstwa przechodziły na własność Państwa za odszkodowaniem, będąc wolnymi od jakichkolwiek obciążeń. Prowadząc zaś postępowanie nacjonalizacyjne oraz zobowiązany był ustalić, czy dane przedsiębiorstwo prowadziło produkcję w dziedzinie wskazanej w ustawie, a więc także dokładnie określić wywłaszczane przedsiębiorstwo.

Przenosząc zatem na grunt niniejszej sprawy uprzednio poczynione rozważania dotyczące prowadzenia postępowań w trybie nadzwyczajnym stwierdzić należy,

iż wniosek o stwierdzenie nieważności przedmiotowego aktu, w części dotyczącej wskazanej cukrowni, został rozpoznany bez zgromadzenia materiału dowodowego, który pozwoliłby na całościowe i wszechstronne rozpoznanie wniosku skarżących,

a zebrana w sprawie dokumentacja nie wyjaśnia wszystkich wątpliwości dotyczących znacjonalizowanego przedsiębiorstwa.

W ocenie Sądu oczywiste jest, że jeśli dokonywana jest ocena w trybie nieważnościowym aktu prawnego, wydanego blisko 70 lat temu, to materiał dowodowy, który został zgromadzony w kontrolowanym postępowaniu, mógł zaginąć lub jest

w znacznej części niekompletny. Jednak w takiej sytuacji organ powinien podjąć kroki mające na celu odnalezienie niezbędnych materiałów. Dopiero w przypadku ich braku, może dokonać oceny badanego orzeczenia w oparciu o zgromadzone dowody. Powinien jednak wykazać, że wyczerpał możliwości pozyskiwania innych dowodów.

Sąd przyznał rację skarżącym, że organ w istocie nie zbadał, czy podmiot określony w orzeczeniu nr [...] jako C. w istocie istniał pod wskazaną nazwą, jaką miał formę prawną oraz czy był właścicielem znacjonalizowanych składników majątkowych.

Zatem w tym kontekście prawidłowo skarżący powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1462/12 (LEX nr 1316639) stwierdzający, że objęcie nacjonalizacją mienia nieruchomego osób trzecich stanowi rażące naruszenie prawa. Przy czym Sąd powołał się na uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. akt I OPS 2/07 (ONSA i WSA 2008/1 poz. 5) - w której stwierdzono jednoznacznie, że przejęcie przez Skarb Państwa przedsiębiorstwa, w myśl przepisów ustawy o nacjonalizacji przemysłu, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, o ile stanowiła ona własność osoby trzeciej. Wyrażono równocześnie pogląd, iż § 75 ust. 2 i 3 rozporządzenia z 1947 roku ewidentnie przekracza zakres upoważnienia udzielonego w ustawie o nacjonalizacji przemysłu. Akty nacjonalizacyjne wydane na tej podstawie są nieważne, w myśl art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

W aktach sprawy znajduje się kopia protokołu zdawczo-odbiorczego określającego składniki znacjonalizowanego podmiotu, lecz organ w swoim orzeczeniu nie odniósł się w sposób merytoryczny do tego dokumentu. Co więcej stwierdził, że nie odnalazł orzeczenia zatwierdzającego ten protokół, a także, iż postępowanie niniejsze nie obejmuje swym zakresem tego dokumentu. Takie działanie uznać należy

za wadliwe. W orzecznictwie sądów uznaje się, że wskazany akt zatwierdzający protokół nie stanowi samodzielnego orzeczenia o skutku przenoszącym własność

lub potwierdzającym przeniesienie własności z mocy prawa, bowiem orzeczeniem wywołującym skutek w sferze własności jest orzeczenie o przejęciu na własność państwa przedsiębiorstwa (por wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia

11 stycznia 2011 r., sygn. akt I ACa 558/10 (LEX 1120155), wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 24 maja 2010 r., sygn. V CSK 317/09 (LEX 898276), wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 11 grudnia 2009 r. V CSK 182/09 (LEX 688049). Jednak Sąd podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażone w wyroku z dnia 2 kwietnia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 67/07 (LEX337423), że przy ocenie orzeczenia nacjonalizacyjnego właściwe jest rozważenie wpływu na dopuszczalność jego wyeliminowania z obrotu prawnego kolejnych zdarzeń i czynności prawnych względem składników majątkowych przedsiębiorstwa, jakie zaistniały po przejęciu przedsiębiorstwa.

Z uwagi na powyższe, skoro zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy stanowi integralną część orzeczenia nacjonalizacyjnego, to organ powinien zbadać, czy został zatwierdzony. Następnie, w przypadku stwierdzenia, że nie może ustalić tej okoliczności, zobowiązany jest rozważyć, czy z innych dowodów w sprawie taki fakt wynika. Jeśli dojdzie do konstatacji, iż orzeczenie zatwierdzające protokół zaginęło,

lecz materiał dowodowy sprawy nie zaprzecza jego istnieniu, powinien wziąć pod uwagę treść zachowanego protokołu. W niniejszej sprawie organ tego nie uczynił.

Zatem w tym przypadku, gdy konieczne będzie przeanalizowanie treści protokołu Minister powinien to uczynić. Ocena kontrolowanego nadzorczo orzeczenia

przez pryzmat art. 156 § 1 pkt 2 będzie kompletna tylko wtedy, kiedy zostanie dokonana przez pryzmat kolejnych zdarzeń i czynności dotyczących składników majątkowych, jakie wystąpiły po dacie nacjonalizacji.

Minister zobowiązany był dokonać wskazanej powyżej analizy, tym bardziej,

że zarzuty podniesione we wniosku wszczynającym postępowanie nadzorcze

oraz wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy dotyczą przede wszystkim wyjaśnienia kontrowersji dotyczących znacjonalizowanego mienia.

Powyższa konstatacja powoduje też, iż w swoim orzeczeniu organ powinien ocenić, jaki wpływ miało przeprowadzenie reformy rolnej i przejęcie gruntów [...] na postępowanie nacjonalizacyjne. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...]kwietnia 2011 r.,

nr [...], uchylające własną decyzję wydaną w pierwszej instancji

i przekazującą sprawę do ponownego rozpoznania, a dotyczącą podpadania niektórych gruntów, wchodzących w skład tej ordynacji, pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jak wynika z akt sprawy to ostatnie postępowanie jest w toku. Wprowadzenie reformy rolnej wywołało skutek wywłaszczeniowy

przed wskazanym wcześniej orzeczeniem nacjonalizacyjnym z 1947 r. Nie sposób

więc pominąć, czy ten sam majątek nieruchomy nie został ponownie znacjonalizowany.

Tylko dokładne wyjaśnienie powyższych okoliczności pozwoli wykazać,

czy przedmiotowe przedsiębiorstwo, jako zespół składników majątkowych

i niemajątkowych, zostało przejęte na własność Państwa w sposób nienaruszajacy

art. 156 kpa.

Organ zobowiązany był też wyjaśnić na jakiej podstawie działał znacjonalizowany podmiot, dlatego ma znaczenie dla sprawy ustalenie formy prawnej jego działania.

Z tego też względu za niewystarczające należy uznać sformułowania w zaskarżonej decyzji, iż ustalenie form prawnych działania przedsiębiorstwa, z uwagi na treść umowy zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] maja 1930 r., nie mają znaczenia. Oczywiście powołany przez organ dokument posiada moc dowodową, lecz dowód

w postaci dokumentu urzędowego (wyciągu z rejestru) usunąłby wszelkie wątpliwości

w tej kwestii, a ponadto byłby pomocny w prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Organ nie może wywodzić twierdzeń dotyczących własności przedsiębiorstwa tylko z aktu notarialnego z dnia [...] maja 1930 r., tj. powstałego kilkanaście lat przed nacjonalizacją. Ponieważ z odpisu dokumentu [...] – lit. [...], znajdującego się w aktach sprawy wynika, że [...] wchodziła w skład dóbr [...], Minister powinien prześledzić w swej decyzji, w sposób czytelny

i poddający się weryfikacji przez Sąd, kwestię własności [...], jako przedsiębiorstwa wraz z mieniem, biorąc pod uwagę zapisy obowiązującej, w dacie wydania przedmiotowego orzeczenia nacjonalizacyjnego, ustawy z dnia 13 lipca 1939 r.

o znoszeniu ordynacyj rodowych (Dz. U. Nr 63, poz. 417 ze zm.).

Ponadto organ powinien wyjaśnić rozbieżność dotyczącą obszaru przejmowanego przedsiębiorstwa. Z umowy dzierżawy z [...] maja 1930 r. wynika, że obszar fabryczny ma około [...] ha, którego granice są ściśle spółce znane. Natomiast znacjonalizowano przedsiębiorstwo wraz z terenem o powierzchni około [...] ha.

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że rozstrzygając niniejszą sprawę organ naruszył art. 7, 77 § 1 i 80 kpa w zw. z art. 156 § 1kpa.

Ponownie prowadząc postępowanie organ uwzględni przedstawione wyżej stanowisko Sądu i podejmie działania, celem zgromadzenia możliwie

jak najpełniejszego materiału dowodowego, w tym próby odnalezienia odpowiednich rejestrów dotyczących znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Po skompletowaniu materiału dokona oceny kwestii wskazanych uprzednio przez Sąd w sposób całościowy.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. C, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.