Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 685/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 37 a ust. 7
journal: Dz.U. 2018 poz 1311
law: Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2019 r. sprawy ze skargi A S.A. w W. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt wchodzący w skład linii kolejowych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] nr [...] 2) zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącej spółki kwotę 4875 zł (słownie: cztery tysiące osiemset siedemdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. E. P. zwróciła się do Prezydenta Miasta Z. o ustalenie odszkodowania za działkę nr 1 o powierzchni 446 m2 , wpisaną w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Z. nr [...], zajętą przez "A." S.A. ( także "A." S.A., spółka, skarżąca) pod linię kolejową.

Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Z. ustalił na rzecz E. P. odszkodowanie w wysokości 41.915,00 zł. z tytułu utraty prawa własności wyżej wymienionej nieruchomości oraz zobowiązał "A." S.A. do wypłaty tegoż odszkodowania.

W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 37a ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1311 – dalej "ustawa") grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu "A." S.A., nie stanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub "A." S.A. stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem.

Wskazał dalej, że Wojewoda Śląski w dniu [...] r. wydał decyzję nr [...], stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej, pozostającego w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu "A." S.A., położonego w Z., obejmującego działkę nr 1, o powierzchni 446 m2, ujawnioną w księdze wieczystej nr [...] oraz nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez "A." S.A.: prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu, a także prawa własności fragmentu linii kolejowej nr [...] relacji Z. – L. wraz z pozostałą infrastrukturą towarzyszącą znajdującą się na gruncie. Wojewoda Śląski ustalił , że zgodnie z zapisami księgi wieczystej nr [...] przedmiotowy grunt w dniu wydania ww. decyzji stanowił własność E. P. na podstawie umowy darowizny z dnia [...] r., natomiast w dniu 28 lutego 2003 r. jak i w dniu 1 czerwca 2003 r. stanowił własność A. P. Organ I instancji zauważył, że zgodnie z art. 37 a ust. 7 ustawy, odszkodowanie jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1 art. 37 a ustawy pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym "A." S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

W toku prowadzonego postępowania "A." S.A. na potwierdzenie nieprzerwanego samoistnego posiadania terenu objętego niniejszą decyzją przedłożyła wyciąg z ewidencji środków trwałych grupy I i II, położonych na działce 1 wraz z wydrukiem z systemu ewidencji środków trwałych SAP dla linii kolejowej nr [...] Z.. – L. Ponadto przedłożyła zdjęcie lotnicze przedmiotowego terenu wykonane w 1973 r. na potwierdzenie istnienia infrastruktury kolejowej. Natomiast w dniu [...] sierpnia 2018 r. został przesłuchany w charakterze świadka wskazany przez "A." S.A. jej były pracownik, który zeznał między innymi, że w latach 1970-2012 na działce nr 1 istniała linia kolejowa nr [...] Z.. – L. i że jego zdaniem była czynna nieprzerwanie w okresie od 31 maja 1973 r. do 31 maja 2003 r. Ponadto zeznał, iż nie wie jakie budynki i budowle znajdowały się na działce, czy były na niej prowadzone remonty czy też przebudowy.

Biorąc pod uwagę powyższe organ I instancji uznał, iż świadek swoim zeznaniem nie potwierdził, by "A." S.A. zachowywała się na nieruchomości jak właściciel i manifestowała swoje władanie na zewnątrz. "A." S.A. natomiast nie wykazała, że przez okres co najmniej 30 lat, do dnia 31 maja 2003 r., działka nr 1 pozostawała nieprzerwanie w jej lub jej poprzedników prawnych samoistnym posiadaniu, co w konsekwencji oznacza brak negatywnej przesłanki dla ustalenia odszkodowania za grunt, o którym mowa w art. 37a ust. 1 ustawy. Podstawę do ustalenie odszkodowania stanowił operat szacunkowy z dnia [...] r., sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego, który został przyjęty przez organ I instancji jako dowód w sprawie.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji spółka - reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o jej uchylenie w całości oraz o oddalenie wniosku inicjującego postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu nie zgodziła się z zaskarżonym rozstrzygnięciem. Wskazała, że z art. 37a ust. 7 ustawy wynika, że ustalenie odszkodowania wymaga zbadania przez organ zarówno przesłanki pozytywnej, jak i negatywnej. Na tle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy stwierdziła, iż niezależnie od oceny ziszczenia się przesłanki pozytywnej ustalenia odszkodowania, roszczenie o odszkodowanie za utracone prawo do gruntu nie przysługuje, bowiem "A." S.A. znajduje się w posiadaniu przedmiotowego gruntu co najmniej od roku 1973. W ocenie spółki dokonując oceny wystąpienia przesłanki negatywnej organ I instancji słusznie odwołał się do regulacji prawa cywilnego w zakresie posiadania (art. 336 i nast. k.c.), w tym domniemania posiadania samoistnego (art. 339 k.c.) oraz domniemania ciągłości posiadania (art. 340 k.c.). Jednakże podkreśliła, iż obalenie wymienionych wymaga przeprowadzenia przeciwdowodu.

Stwierdziła, że przez opisany grunt przebiega linia kolejowa nr [...] relacji Z.. – L., a zgodnie z informacjami udzielonymi przez "A." [...] Spółkę Akcyjną ("A." [...]) na dzień 20 lutego 2006 r. miała ona status czynnej. Ponadto z przedłożonych wyciągów z ewidencji środków trwałych wynika, iż przez opisaną nieruchomość przebiegają tory kolejowe linii nr [...] Z..-L., posadowione na gruncie w roku 1909. Występowanie torów kolejowych na gruncie w roku 1973 potwierdza zdjęcie lotnicze uzyskane z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej. Na wskazaną okoliczność słuchany był również świadek - pracownik przedsiębiorstwa państwowego "A.", a po przekształceniu Spółki "A." [...]. Zauważyła dalej, że linia kolejowa składa się miedzy innymi z toru kolejowego i pasa przyległego. Jest to wyznaczona przez zarządcę infrastruktury droga kolejowa przystosowana do ruchu pociągów (art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 28 marca 2003 r o transporcie klejowym –Dz. U. z 2003 r. nr 86, poz. 789 ze zm. – dalej "u.t.k.") Odwołując się do przepisów u.t.k. wyjaśniła, że droga kolejowa to tor kolejowy albo tory kolejowe wraz z elementami wymienionymi w pkt 2-12 załącznika nr 1 do ustawy, o ile są z nimi funkcjonalnie połączone, niezależnie od tego, czy zarządza nimi ten sam podmiot (art. 4 pkt la u.t.k.). Zaakcentowała, że działka o numerze ewidencyjnym 1 w części zajęta jest przez tory kolejowe, a w pozostałej części stanowi pas przedzielający tory kolejowe, bowiem na działce przyległej występuje drugi tor kolejowy, a wszystko to stanowi fragment linii kolejowej nr [...]. Przypomniała nadto, że na podstawie § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 23 listopada 2004 r. w sprawie przepisów porządkowych obowiązujących na obszarze kolejowym, w pociągach i innych pojazdach kolejowych (Dz.U. nr 264, poz. 2637 ze zm.) zakazano osobom trzecim przebywania i wstępu na obszary kolejowe. Wskazała dalej na ciążący na organie administracji publicznej prowadzącym postępowanie obowiązku dokonania wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz wynikający z art. 9 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. obowiązku realizacji zasady informowania stron oraz przekonywania. W ocenie spółki organ nie sprostał tym obowiązkom. Na marginesie wskazała, że opisany grunt korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem od nieruchomości toteż niemożliwym jest wykazanie posiadania samoistnego za pomocą deklaracji podatkowych (art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych). Spółka stwierdzi dalej, że organ I instancji pominął w swych rozważaniach fakt, iż czynna linia kolejowa przebiegająca przez daną działkę gruntu wymaga prawidłowego utrzymania składającej się na nią infrastruktury kolejowej, obejmującej tory kolejowe, nawierzchnię kolejową, przejść wzdłuż torów, etc. Powyższe obejmuje zapewnienie jej funkcjonalności poprzez chociażby konserwację czy naprawy.

Mając na uwadze powyższe, spółka wywiodła, iż w wymaganym okresie czasu tak "A." S.A., jak i jej poprzednik prawny władali działką gruntu nr 1, obręb [...]., w sposób odpowiadający w swej treści władaniu wykonywanemu przez właściciela.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda Śląski utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania wskazując na treść art. 37a ustawy. Zdaniem organu II instancji w badanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż działka nr 1 stała się z dniem 1 czerwca 2003 r., z mocy prawa, własnością Skarbu Państwa, jako grunt wchodzący w skład linii kolejowej. Okoliczność ta została potwierdzona ostateczną decyzją Wojewody Śląskiego z [...] r. i ujawniona w założonej tej dla nieruchomości księdze wieczystej [...]. Nie ulega również wątpliwości, iż jej właścicielka złożyła w przewidzianym prawem terminie wniosek o ustalenie odszkodowania. Kwestią sporną pozostaje natomiast, czy byłej właścicielce działki nr 1 przysługuje roszczenie o odszkodowanie z tytułu jej przejęcia, czy też zostało ono wyłączone na skutek zaistnienia przesłanki, o której mowa w powołanym wyżej przepisie tj. nieprzerwanego pozostawania przejętego gruntu, przez okres co najmniej 30 lat (do 31 maja 2003 r.), w posiadaniu samoistnym "A." S.A. lub jej poprzedników prawnych.

Odnosząc się do dowodów przedłożonych przez spółkę oraz przesłuchania wskazanego przez nią pracownika "A." organ odwoławczy uznał, że nie są one wystarczające dla wykazania przez spółkę samoistnego posiadania przez okres wskazany w art. 37a ustawy. Podzielił stanowisko organu I instancji, że sam fakt, iż na nieruchomości znajdują się tory kolejowe nie wystarcza do uznania całości nieruchomości za będącą w posiadaniu samoistnym "A." S.A. Zauważył, że spółka mimo wezwań zawartych w pismach z 10 października i z 28 grudnia 2017 r. nie przedłożyła żadnych dowodów poświadczających jej władanie tym terenem przed 1990 r. oraz przez okres 30 lat, a w wystąpieniu z 14 marca 2018 r. oświadczyła, iż nie posiada żadnych innych dokumentów poza przesłanymi już organowi I instancji. Tym samym organ odwoławczy uznał, iż nie została spełniona, wskazana w art. 37a ustawy, przesłanka negatywna - wyłączająca ustalenie odszkodowania. Odmowa przyznania odszkodowania na podstawie ww. przepisu może bowiem nastąpić jedynie w razie jednoznacznego, niebudzącego wątpliwości wykazania zaistnienia przesłanek negatywnych, wyłączających uprawnienie właściciela (wyrok Wojewódzkiego Sądu Wojewódzkiego w Gliwicach z 24 października 2013 r. sygn. II SA/Gl 862/13). Organ odwoławczy stwierdził, że faktu samoistnego posiadania nie można wywodzić jedynie z zapisów ewidencji środków trwałych, czy ewidencji gruntów, a "A." S.A. nie przedłożyła oprócz wykazu środków trwałych innych dokumentów potwierdzających datę wykonania infrastruktury kolejowej np. w postaci pozwolenia na budowę, protokołu odbioru, dowodów potwierdzających dokonywanie napraw lub modernizacji linii. Przedstawione przez spółkę dowody nie wykazały, w ocenie organu odwoławczego, jej samoistnego posiadania przez okres 30 lat, a tym samym nie zaistniała negatywna przesłanka, która pozbawiałaby właścicielkę nieruchomości prawa do odszkodowania za utracony grunt.

Odnosząc się do ustalenia odszkodowania za działkę nr 1 organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na operacie szacunkowym z [...]r., sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego K. M. Uznał, w ślad za organem I instancji, że wskazany operat szacunkowy został sporządzony zgodnie z przepisami prawa. W świetle poczynionych w sprawie ustaleń organ odwoławczy orzekł, jak w sentencji.

W skardze do sądu administracyjnego skarżąca - reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżyła w całości decyzję Wojewody Śląskiego zarzucając przede wszystkim:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

a) art. 37a ust. 7 ustawy w związku z art, 37a ust. 1 ustawy poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta Z. ustalającej odszkodowanie, pomimo że zgłoszone roszczenie o odszkodowanie dotyczyło gruntu pozostającego do dnia 31 maja 2003 r. nieprzerwanie przez okres ponad 30 lat w posiadaniu samoistnym Spółki i jej poprzedników prawnych, co obligowało organ I instancji do odmowy ustalenia odszkodowania, jak również obligowało następnie organ odwoławczy do uchylenia wadliwej decyzji ustalającej odszkodowanie, skoro decyzja taka została wydana;

b) art. 339 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025 ze zm.- dalej: k.c.) i art. 340 k.c. poprzez ich niezastosowanie i błędne założenie, że przedstawione przez Spółkę dowody nie są wystarczające dla wykazania samoistnego posiadania przez Spółkę, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jednoznacznie wynikało, że rozważany grunt wykorzystywany był wyłącznie przez Spółkę (z uwzględnieniem jej poprzedników prawnych) jako posiadacza samoistnego i przez okres przekraczający 30 lat do dnia 31 maja 2003 r. a brak było jakichkolwiek okoliczności uzasadniających uznanie, że Spółka nie działała w odniesieniu do rozważanego gruntu jako jego posiadacz samoistny i pozwalających na niezastosowanie domniemań z art. 339 k.c. i 340 k.c.;

2. naruszenie przepisów prawa procesowego tj,:

a) art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. - dalej: k.p.a.) poprzez brak uchylenia decyzji organu I instancji, mimo że organ ten ignorując ciążący na nim obowiązek nie podjął działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, jak również naruszenie wskazanej regulacji przez sam organ odwoławczy poprzez brak podjęcia stosownych działań służących wyjaśnieniu stanu faktycznego i załatwieniu sprawy, a następnie wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu wyłącznie o błędne ustalenia dokonane przez organ I instancji;

b) art. 80 k.p.a. poprzez rozważenie jedynie części materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i zignorowanie okoliczności wskazywanych przez spółkę oraz dowodów świadczących o tym, że rozważany grunt wykorzystywany przez okres przekraczający 30 lat do dnia 31 maja 2003 r. wyłącznie przez spółkę i jej poprzedników prawnych, jako przez posiadaczy samoistnych;

c) art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., w związku z art. 107 § 3-4 k.p.a. poprzez brak przedstawienia właściwego uzasadnienia faktycznego i prawnego wydanej decyzji, gdzie przede wszystkim nie zostały dokonane jakiekolwiek własne rozważania organu odwoławczego dotyczące samoistnego posiadania gruntu przez spółkę, nie zostały wskazane dowody przemawiające za uznaniem, że spółka miałaby nie być posiadaczem samoistnym, gdzie z uzasadnienia zaskarżonej niniejszym decyzji nie wynika nawet, czy organ odwoławczy kwestionuje samoistność posiadania gruntu przez spółkę, czas samoistnego posiadania, czy w ogóle fakt posiadania gruntu. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji przez Wojewodę Śląskiego w trybie autokontroli i uchylenie wadliwej decyzji organu I instancji w całości oraz oddalenie wniosku inicjującego postępowanie w sprawie, a w przypadku niedokonania przez Wojewodę Śląskiego uchylenia decyzji zgodnie wnioskiem z pkt 1 wniosła o uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie sprawy w sposób opisany w pkt 1, a gdyby nie było to możliwe - przekazanie sprawy organowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania; zwrot od Wojewody Śląskiego kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw, według norm przepisanych ponadto wniosła o wstrzymanie przez organ odwoławczy w całości wykonania wydanych w sprawie decyzji do czasu zakończenia postępowania sądowego w sprawie. Natomiast w razie braku wstrzymania wykonalności zgodnie z wnioskiem wniosła o wstrzymanie w całości wykonalności decyzji przez Sąd.

W uzasadnieniu po przedstawieniu przebiegu postępowania według chronologii zdarzeń na wstępie zarzuciła, iż organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji nie odniósł się do zarzutów podnoszonych w odwołaniu i nie dokonał w sposób prawidłowy rozważenia okoliczności wskazywanych przez spółkę. Zdaniem skarżącej skoro przez działkę 1 biegł czynny tor kolejowy natomiast pozostałą część działki stanowił pas zieleni pomiędzy torami, to tym samym w czasie funkcjonowania linii kolejowej nr [...] Z. – L. niezmiennie brak było możliwości korzystania z przedmiotowego gruntu w jakikolwiek inny sposób przez podmioty inne niż zajmujące się eksploatację linii kolejowej.

Przypomniała, że na podstawie § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 23 listopada 2004 r. w sprawie przepisów porządkowych obowiązujących na obszarze kolejowym, w pociągach i innych pojazdach kolejowych (Dz. U. Nr 264, poz, 2637 ze zm.) wręcz zakazano osobom trzecim przebywania i wstępu na obszary kolejowe, o podobne ograniczenia obowiązywały również w przeszłości, a to celem zapewnienia bezpieczeństwa transportu kolejowego. Przebiegająca przez działkę linia kolejowa nr [...] budowana była jeszcze na przełomie XIX w. i XX w., a następnie wykorzystywana do XXI w. przez poprzedników prawnych spółki, spółkę, a później również przez utworzoną przez Spółkę - "A." [...] S.A., która realizując nałożone na nią obowiązki ustawowe przejęła ostatecznie działalność prowadzoną uprzednio przez spółkę dotyczącą zarządzania liniami kolejowymi. Dalej wyjaśniła, że zgodnie z informacjami uzyskanymi od "A." S.A. jeszcze na dzień 20 lutego 2006 r. rozważana linia kolejowa miała status czynnej, a w przedziale czasowym rozważanym w sprawie nieruchomość znajdowała się wyłącznie w posiadaniu podmiotów zarządzających linią kolejową, tj. w posiadaniu samoistnym spółki oraz jej poprzedników prawnych. Skarżąca zauważyła, że organ odwoławczy, podobnie jak organ I instancji przed nim, ograniczył się tylko i wyłącznie do wymienienia dowodów przedstawianych przez spółkę ograniczając się ostatecznie do stwierdzenia, że nie są one wystarczające dla uznania, że spółka była posiadaczem samoistnym nieruchomości przez wymagany okres. W ocenie skarżącej powyższe stwierdzenie zostało dokonane przy braku powołania przez organy jakichkolwiek okoliczności przeczących faktom wskazanym przez spółkę. Nie zostało poparte jakimikolwiek rozważaniami, które znalazłyby swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji, a żaden z organów nie wskazuje, co dokładnie miałoby być kwestionowane - samoistność posiadania, okres posiadania, czy w ogóle sam fakt posiadania.

Skarżąca stwierdziła dalej, że w razie ewentualnych wątpliwości co do samoistności lub ciągłości posiadania nieruchomości przez spółkę organy bezwzględnie zobowiązane byłby w pierwszej kolejności do zastosowania art. 339 kc lub 340 k.c. Skoro zatem jedynymi podmiotami sprawującymi władztwo nad nieruchomością w rozważanym okresie były spółka i jej poprzednicy prawni, to stwierdzenie przez organ odwoławczy (bądź organ I instancji), że nie została zachowana ciągłość posiadania, lub też że nie miało ono charakteru samoistnego - wymagałyby uprzedniego przełamania domniemań wynikających z przepisów prawa powszechnie obowiązującego, którymi organy związane były rozpatrując sprawę.

Odnosząc się do naruszeń prawa procesowego skarżąca stwierdziła, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada wymogom określonym w art. 107 k.p.a. Organ odwoławczy nie wyjaśnił, w oparciu o jakie dowody organy obydwu instancji zdecydowały się na uznanie, że w samoistnym posiadaniu spółki (z uwzględnieniem jej poprzedników prawnych) nie znajdowała się nieruchomość zajęta w całości przez budowle stale wykorzystywane i utrzymywane przez spółkę, a wchodzące w skład infrastruktury kolejowej, gdzie na działce jakichkolwiek działań nie podejmowały jakiekolwiek inne podmioty niż sama spółka, podmioty działające na jej zlecenie lub też co najmniej przez nią upoważnione do działania. W ocenie skarżącej organy obydwu instancji zobowiązane były do wyjaśnienia wątpliwości w sprawie, czego nie uczyniły. Zdaniem skarżącej organy nie były uprawnione do dokonywania założeń sprzecznych ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. W podsumowaniu skarżąca podkreśliła, że organ odwoławczy nie odniósł się do wszystkich zarzutów odwołania i powielił nieprawidłowości w decyzji wydanej na skutek odwołania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Śląski wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną.

Wojewoda Śląski przy piśmie z dnia 2 lipca 2019 r. przesłał postanowienie wstrzymujące wykonanie zaskarżonej decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.). Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena prawidłowości decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r. nr [...], którą ustalono na rzecz E. P. odszkodowanie w wysokości 41.915,00 zł z tytułu utraty prawa własności nieruchomości położonej w Z. przy kolei do P., stanowiącej działkę nr 1 o powierzchni 446 m2, ujawnioną w księdze wieczystej nr [...] (po odłączeniu z KW nr [...]) oraz zobowiązano "A." S.A. do wypłaty ustalonego odszkodowania.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego" Polskie Koleje Państwowe" (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1311 ze zm., dalej "ustawa").

Stosownie do art. 37a ust. 1 ust. 1 ustawy grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu "A." S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub "A." S.A. stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7. Art. 37a ust. 7 ustawy stanowi, że odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym "A." S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Z powyższego uregulowania wynika, że odszkodowanie za uwłaszczone w trybie art. 37a ust. 1 ustawy grunty przysługuje w wypadku łącznego spełnienia dwóch warunków: wniosek o odszkodowanie został złożony pomiędzy dniem 1 czerwca 2003r. a dniem 31 grudnia 2007r. i jednocześnie dany grunt nie pozostawał do dnia 31 maja 2003r. w samoistnym posiadaniu "A." S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez trzydzieści lat.

Wskazane w art. 37a ust. 7 ustawy wyjątki od zasady przyznania odszkodowania należy interpretować ściśle. W przepisie tym chodzi o grunt wchodzący w skład linii kolejowych pozostający w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu "A." S.A., nie stanowiący własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub "A." S.A. Jeśli taki grunt pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym "A." S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat, roszczenie odszkodowawcze nie przysługuje. Nie ma przy tym znaczenia, kto w okresie 30 - letniego samoistnego posiadania przez "A." S.A. i jej poprzedników prawnych był właścicielem gruntu. (tak NSA w wyroku z dnia 16 grudnia 2010r. o sygn. akt I OSK 263/10, publ. Lex nr 1081014)

Dla realizacji negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania, o której mowa w art. 37a ust. 7 zdanie 3 ustawy, konieczne jest, aby w okresie trzydziestu lat, poprzedzającym dzień 31 maja 2003 r. - czyli od dnia 31 maja 1973 r., dana nieruchomość znajdowała się w tak właśnie rozumianym, samoistnym posiadaniu "A." S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez trzydzieści lat. Okolicznością powszechnie znaną jest, że podmiot o nazwie "A." S.A. powstał 1 stycznia 2001 r. w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego "A" Dopiero zatem od tego dnia mógł być posiadaczem nieruchomości. Dla spełnienia negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania konieczne zatem jest, aby nieruchomość znajdowała się w samoistnym posiadaniu poprzedników prawnych "A." S.A.

Pojęcie posiadania samoistnego należy rozumieć w taki sposób, w jaki reguluje je prawo cywilne (zob. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Poznaniu, z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 944/10; w Krakowie, z dnia 24 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 1311/10; w Gdańsku, z dnia 23 października 2008 r., sygn. akt II SA/Gd 543/08, publ. CBOSA). Posiadanie zatem - zgodnie z art. 336 k.c. może być samoistne, wówczas posiadaczem jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel, bądź też zależne - jeżeli posiadacz włada rzeczą jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Dla istnienia samoistnego posiadania potrzebne jest faktyczne władanie rzeczą (corpus) oraz czynnik woli (animus domini). Zauważyć należy jednocześnie, iż nawet posiadacz, który wie, że nie jest właścicielem, ale chce posiadać rzecz tak jak właściciel i wolę swą manifestuje, jest traktowany jako posiadacz samoistny (postanowienie SN z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt II CSK 25/11). Zgodnie z art. 339 k.c. domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Natomiast art. 340 k.c. nakazuje domniemywać ciągłość posiadania, zastrzegając, że niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą nie przerywa posiadania.

W kontrolowanej sprawie jest bezsprzeczne, że ostateczną decyzją Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] stwierdzono nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej, pozostającego w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu "A." S.A., położonego w Z. obejmującego działkę nr 1 o powierzchni 446 m2, ujawnioną w księdze wieczystej nr [...] oraz nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez "A." S.A.: prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu, a także prawa własności fragmentu linii kolejowej nr [...] relacji Z.. - L. wraz z pozostałą infrastrukturą towarzyszącą znajdującą się na gruncie. Zgodnie z zapisami księgi wieczystej nr [...] przedmiotowy grunt w dniu wydania ww. decyzji stanowił własność E. P. na podstawie umowy darowizny z dnia [...] r., natomiast w dniu 28 lutego 2003 r. jak i w dniu 1 czerwca 2003 r. stanowił własność A. P.. Powyższą decyzją potwierdzony został fakt nabycia przez Skarb Państwa, z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności ww. działek wchodzących w skład linii kolejowej. Wniosek o odszkodowanie został złożony w dniu 28 grudnia 2007 r., a więc w zakreślonym przez przepisy prawa terminie, a zatem istotą sporu pozostawała kwestia istnienia negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania.

Przypomnieć w pierwszej kolejności należy, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca wskazała okoliczności i podniosła argumenty, które nie były rozważane w trakcie poprzedniego etapu postępowania, a które dowodziły, jej zdaniem, wadliwości decyzji Prezydenta Miasta Z. Zarzuciła organom wadliwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą między innymi na nieuwzględnieniu faktu, iż przez sporny grunt przebiega czynna linia kolejowa (od 1909 r. do 20 lutego 2006 r.). Na samej zaś działce znajduje się jedynie tor kolejowy i pas przedzielający tory kolejowe. Podkreśliła dalej, że w świetle obowiązujących przepisów zakazano osobom trzecim przebywania i wstępu na obszary kolejowe.

Wojewoda Śląski podkreślał, że odmowa przyznania odszkodowania może nastąpić jedynie w razie jednoznacznego, niebudzącego wątpliwości wykazania przesłanek negatywnych, wyłączających uprawnienia właściciela. Natomiast faktu samoistnego posiadania nie można wywodzić jedynie z zapisów ewidencji środków trwałych czy ewidencji gruntów, zatem nawet jeżeli w 1973 r. istniały tory kolejowe, to nie przesądza faktu samoistnego posiadania. Tym samym prawo właściciela do odszkodowania z art. 37a ustawy nie jest wyłączone.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że zgodnie z art. 37a ust. 7 zdanie 3 ustawy roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje wówczas, gdy nieprzerwane, trzydziestoletnie posiadanie było posiadaniem samoistnym. Organy obydwu instancji zasadniczo ograniczyły swoje rozważania do stwierdzenia, że to skarżąca nie wykazała nieprzerwanego samoistnego posiadania. Nie wyjaśniły jednocześnie, kto faktycznie władał gruntem zabudowanym czynną linią kolejową, a zatem czy zachodziło domniemanie wynikające z art. 339 k.c.

Dalej wskazać należy, iż zgodnie art. 107 § 1 i 3 k.p.a. obligatoryjną częścią składową każdej decyzji administracyjnej (poza przypadkiem określonym w § 4 i 5 cytowanego artykułu) winno być m.in. uzasadnienie składające się z części faktycznej i prawnej. Uzasadnienie faktyczne decyzji administracyjnej powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia tych wymogów. Wojewoda Śląski podzielając stanowisko organu I instancji w istocie nie odniósł się do zarzutów podnoszonych przez skarżącą w odwołaniu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie dowodzi tego by Wojewoda Śląski ponownie rozważył sprawę w aspekcie zarzutów zgłaszanych przez skarżącą. Z akt sprawy wynika również, że także organ I instancji mimo posiadania dokumentów źródłowych w postaci np. mapy zasadniczej oraz wyjaśnień złożonych przez byłego pracownika "A." nie odniósł się do kwestii konsekwencji wynikających z faktu, iż sporny grunt obejmował tor czynnej linii kolejowej oraz przestrzeń między torami.

Brak jakiegokolwiek odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zarzutów odwołania uniemożliwia kontrolę w tym zakresie motywacji organu II instancji, poprawności poczynionych przezeń ustaleń i wyprowadzonych wniosków, a tym samym prawidłowości osnowy zaskarżonej decyzji. W konsekwencji wydana przez organ II instancji decyzja jest co najmniej przedwczesna, wydana bez zbadania i rozważenia wszystkich okoliczności sprawy, a tym samym narusza ona art. 7 k.p.a, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Kwestii sposobu zgodnego ze stanem faktycznym i prawnym zakończenia postępowania Sąd przesądzić nie może. Z uwagi na uchybienia, o których mowa powyżej, uniemożliwiające dokonanie przez Sąd prawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji, jakiekolwiek w tej mierze jednoznaczne stwierdzenia byłyby bowiem, zdaniem Sądu, na obecnym etapie przedwczesne i nieuprawnione. Zbadania nowych okoliczności podniesionych w odwołaniu i ich oceny Sąd nie może zaś dokonać samodzielnie, albowiem w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego zadaniem Sądu jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie zaś samodzielne badanie i wyjaśnianie kluczowych dla postępowania administracyjnego kwestii, pominiętych przez organ. Wskazać należy również, że na tym etapie sprawy Sąd rozpoznający niniejszą skargę, nie przesądza o wyniku sprawy. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z uzasadnienia.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p. p. s. a. orzeczono jak sentencji wyroku. O kosztach obejmujących wpis od skargi w kwocie 1258,00 zł, wynagrodzenie pełnomocnika – 3600,00 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17,00 zł orzeczono na wniosek strony skarżącej na podstawie art. 200, 205 i 209 p.p.s.a., a także § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. 2018, poz. 265).