Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 8/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 22 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "M." Spółki z o. o. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 938/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "M." Spółki z o. o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji w zakresie zmiany miejsca urządzania gier na automatach o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 938/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił wniosek "M." Spółki z o.o. w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji w zakresie zmiany miejsca urządzania gier na automatach o niskich wygranych.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca podniosła, iż z powodu straty bilansowej odnotowanej w 2009 r., wynoszącej 186.325,73 zł, nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Z danych zamieszczonych w formularzu oraz w przedłożonym sprawozdaniu finansowym wynikało między innymi, iż spółka posiada kapitał zakładowy w wysokości 1.000.000,00 zł, środki trwałe o wartości 5.465.522,64 zł, zaś na koncie bankowym zgromadzono kwotę 260.328,63 zł.

Postanowieniem z dnia 14 września 2010 r. referendarz sądowy oddalił wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.

Po rozpatrzeniu sprzeciwu skarżącej, oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że z analizy sytuacji finansowej strony skarżącej nie wynika, że konieczność poniesienia wydatków związanych zarówno w niniejszym postępowaniem, jak i z innymi postępowaniami sądowoadministracyjnymi wywołanymi skargami na decyzje organów administracji celnej, doprowadzi do utraty przez nią płynności finansowej, skutkującej ogłoszeniem upadłości. Zdaniem Sądu, Spółka nie wykazała w żaden sposób, aby strata bilansowa za rok 2009 w wysokości 186.325,73 zł oraz wzrost wartości zobowiązań krótkoterminowych w ciągu tego roku z 1.250.832,86 zł do 5.273.439,94 zł powodowały zachwianie jej równowagi finansowej. Podkreślono, że skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów, z których wynikałoby, iż ma problemy z terminowym regulowaniem wymagalnych zobowiązań bądź wskazujących na to, że przeciwko stronie skarżącej toczy się jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne.

W zażaleniu na powyższe postanowienie "M." Spółka z o.o. w B. zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z zm.; dalej: p.p.s.a.), poprzez nieprzyznanie skarżącej prawa pomocy, mimo wykazania, że nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych.

W uzasadnieniu Spółka podniosła, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej, przede wszystkim istnienia straty za ostatni rok obrotowy w wysokości 200.000,00 zł. Zdaniem Spółki, Sąd dokonał wybiórczej oceny przedłożonego materiału dowodowego, biorąc pod uwagę jedynie oderwaną od innych kategorię środków zgromadzonych w danym momencie na rachunku bankowym oraz księgową kategorię przychodów. Skarżąca stwierdziła również, że nie można jej zarzucić, iż jako podmiot gospodarczy nie stworzyła specjalnej rezerwy finansowej na pokrycie kosztów sądowych, a także, że korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika, ponieważ kwestia rozliczeń z tego tytułu jest sprawą wewnętrznych uzgodnień między mocodawcą, a pełnomocnikiem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.

Wniosek ten znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Wymaga podkreślenia, że zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż Spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd zbadał sytuację materialną strony, przedstawił wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez Spółkę w kasie oraz na rachunkach bankowych.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą i nie ma informacji, żeby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza aktualnej sytuacji finansowej Spółki nie daje podstaw do przyjęcia, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, w sytuacji gdy na rachunkach oraz w kasie ma zgromadzone środki pieniężne w wysokości ponad 390.000,00 zł. Skarżąca natomiast, ani w złożonym wniosku, ani też w zażaleniu nie wykazała niemożności wygospodarowania środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego ze środków finansowych, którymi aktualnie dysponuje.

Na marginesie można zauważyć, że niezrozumiała jest podniesiona w zażaleniu argumentacja dotycząca niemożliwości stworzenia specjalnej rezerwy finansowej na pokrycie kosztów sądowych, gdyż Sąd I instancji nie czynił Spółce zarzutu nieposiadania takiej rezerwy i jej brak nie był przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy. Również fakt korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie miał wpływu na ocenę sytuacji finansowej skarżącej Spółki.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.