Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1113/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzje I i II instancji w części, w pozostałym zakresie skargi oddalono
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, par. 2 pkt 1, art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c, art. 151, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 1 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 16 ust. 1 - 3, ust. 6, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust.2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Sygn. akt III SA/Kr 1113/12 | | WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 marca 2013r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek (spr.), Sędziowie WSA Halina Jakubiec, WSA Maria Zawadzka, , Protokolant Ewelina Kalita, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2013r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 lipca 2012r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia, że pobrane świadczenie rodzinne wraz z ustawowymi odsetkami jest świadczeniem nienależnie pobranym I. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w której utrzymuje w mocy punkt 2 i 3 poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2012 r. nr [...], II. w pozostałym zakresie skargę oddala, III. orzeka, że decyzje w części uchylonej nie mogą być wykonane.


UZASADNIENIE

wyroku WSA z dnia 5 marca 2013r.

W dniu [...] 2012r. Prezydent Miasta O. wydał decyzję Nr [....], w której w punkcie 1 stwierdził, że pobrane przez P. D. na mocy decyzji z dnia [...] 2005r. Nr [....] świadczenie opiekuńcze za miesiące od stycznia 2006r. do stycznia 2012r. włącznie w formie zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł miesięcznie jest świadczeniem nienależnie pobranym. Łączna kwota nienależnie pobranych świadczeń wyniosła 11.169,00 zł. Z kolei w punkcie 2 swojej decyzji organ I instancji zarządził zwrot w/w nienależnie pobranych przez P. D. świadczeń w łącznej kwocie 11.169,00 zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi. Natomiast w punkcie 3 decyzji organ zobowiązał P. D. do zwrotu w/w kwoty nienależnie pobranych świadczeń opiekuńczych w łącznej kwocie 11.169,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi należnymi do dnia spłaty włącznie. Organ I instancji wskazał, iż odsetki ustawowe od w/w kwoty nienależnie pobranych świadczeń obliczone od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia opiekuńczego do dnia [...] 2012r. (tj. do dnia sporządzenia niniejszej decyzji) wynoszą łącznie 4.563,80 zł. Organ I instancji ustalił zatem, iż na dzień [....] 2012r., tj. na dzień sporządzenia decyzji, do zwrotu pozostaje łącznie kwota 15.732,80 zł. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wyjaśnił, iż w dniu 30 września 2005r. P. D. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w O. wniosek o zasiłek pielęgnacyjny. Szczegółowa analiza zebranych w sprawie dokumentów wykazała, że P. D. posiada uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego, dlatego też na mocy decyzji z dnia [....] 2005r. Nr [....] przyznano mu świadczenie, począwszy od dnia 1 września 2005r. Z zebranej przez organ I instancji dokumentacji wynikało również, że począwszy od miesiąca stycznia 2006r. P. D. nabył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych uprawnienia do dodatku pielęgnacyjnego. Mając powyższe na względzie, po dokonaniu ponownej analizy zebranej w sprawie dokumentacji, decyzją z dnia [....] 2012r. Nr [...] zmieniono decyzję z dnia [....] 2005r. Nr [....] w ten sposób, że począwszy od dnia 1 stycznia 2006r. przyznany P. D. zasiłek pielęgnacyjny mu nie przysługiwał. Od w/w decyzji P. D. nie wniósł odwołania. Organ I instancji stwierdził zatem, iż pomimo braku uprawnień P. D. pobrał zasiłek pielęgnacyjny za miesiące od stycznia 2006r. do stycznia 2012r. włącznie w pełnej wysokości, a zatem pobrane przez niego świadczenie opiekuńcze w łącznej kwocie 11.169,00 zł jest świadczeniem rodzinnym nienależnie pobranym i podlega zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami.

W odwołaniu od powyższej decyzji Prezydenta Miasta O. P. D. wniósł o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Organowi I instancji odwołujący się zarzucił działanie w sposób niebudzący zaufania obywateli oraz mocno spóźnione. P. D. wyjaśnił, iż o przyznaniu mu dodatku pielęgnacyjnego z ZUS dowiedział się dopiero przy okazji decyzji z dnia [....] 2012r., gdyż wcześniej od stycznia 2006r. nie zwrócił uwagi na to, że jego emerytura wzrosła, sądząc, że jest to waloryzacja, a drukom i umowom się nie przyglądał, gdyż ma słaby wzrok. P. D. stwierdził, iż nie wiedział, że przyznane mu automatycznie prawo do dodatku z ZUS koliduje z zasiłkiem pielęgnacyjnym z MOPS, gdyż jest osobą niepełnosprawną i z ograniczoną możliwością rozeznania które dodatki i świadczenia winny mu przysługiwać, a które nie. Odwołujący się przyznał, iż nie zrozumiał sformułowania "w przypadku zmian mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego" zawartego w decyzji z dnia [....] 2012r. P. D. uważa, że to obie instytucje (tj. ZUS i MOPS) winny były się wzajemnie informować o świadczeniach pobieranych przez podopiecznych i któraś z nich powinna była sama i automatycznie pozbawić go któregoś z tych świadczeń. Jest niezrozumiałe dla odwołującego się dlaczego dopiero po tylu latach zorientowano się, że naliczany jest podwójnie zasiłek pielęgnacyjny. P. D. uważa, iż naliczenie tak olbrzymiej kwoty, w dodatku z odsetkami, przekracza jego możliwości, a poza tym roszczenie MOPS jest przedawnione.

Decyzją z dnia 6 lipca 2012r. Nr [....], wydaną na podstawie art. 16, art. 30 ust. 2 i ust. 2 pkt 1, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [....] 2012r. Nr [....] Organ II instancji wyjaśnił, iż decyzją z dnia [....] 2005r. Nr [....] przyznano P. D. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności od dnia 1 września 2005r – bezterminowo. Decyzja ta była wynikiem rozpatrzenia wniosku złożonego w dniu 30 września 2005r. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy stwierdził, iż powyższy wniosek zawierał pouczenie o sytuacjach, w których prawo do zasiłku pielęgnacyjnego nie przysługuje, m.in. wskazano, że świadczenie to nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, co odpowiada treści art. 16 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium podniosło również, iż we wniosku tym P. D., po zapoznaniu się z warunkami uprawniającymi do zasiłku pielęgnacyjnego, zobowiązał się niezwłocznie powiadomić podmiot wypłacający zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie, mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Również w otrzymanej decyzji z dnia [....] 2005r. P. D. został pouczony, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, jest zobowiązany do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego. Poinformowano również, że nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny podlega zwrotowi.

Kolegium podniosło, iż ze znajdującego się w aktach zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. Inspektorat w O. wynika, że od dnia 1 stycznia 2006r. przyznano P. D. dodatek pielęgnacyjny do emerytury. Organ II instancji wskazał, iż zgodnie z treścią art. 16 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z chwilą przyznania dodatku pielęgnacyjnego do emerytury, strona utraciła prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. O fakcie przyznania dodatku pielęgnacyjnego P. D. nie poinformował jednak organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny, choć zgodnie z uzyskanym pouczeniem, to na nim ciążył ten obowiązek.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w przedmiotowej sprawie zachodzi sytuacja opisana w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium ustaliło, że istotnie od 1 stycznia 2006r. P. D. nie kwalifikował się do zasiłku pielęgnacyjnego wypłacanego przez organ I instancji. Strona pouczona należycie o obowiązku zawiadomienia o zmianie swej sytuacji w tym zakresie, nie uczyniła zadość tej powinności. Wobec zmiany sytuacji, mającej wpływ na prawo do tego świadczenia rodzinnego, zaszły, zdaniem organu II instancji, podstawy do zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium wskazało, iż obowiązek wypłaty P. D. zasiłku pielęgnacyjnego wynikał z ostatecznej decyzji organu I instancji z dnia [....] 2005r. i decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego w sposób prawem przewidzianym, tj. na mocy decyzji z dnia [....] 2012r. Wobec powyższego Kolegium uznało, iż zasadnym było uznanie przez organ I instancji, iż wypłacony stronie w okresie od 1 stycznia 2006r. do 31 stycznia 2012r. zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem nienależnie pobranym, które podlega zwrotowi.

Organ odwoławczy podniósł, iż stosownie do art. 30 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Zdaniem Kolegium, organ I instancji nie uchybił temu terminowi, albowiem zaskarżona decyzja z dnia [.....] 2012r. dotyczy zasiłku pielęgnacyjnego nienależnie pobieranego, począwszy od stycznia 2006r. Organ II instancji wskazał również, iż zgodnie z art. 30 ust. 3 w/w ustawy -- należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat , licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Przepis ten ustanawia 3-letni okres przedawnienia, lecz liczony od dnia, w którym decyzja ustalając należność stała się ostateczna (tj. nie przysługuje już od niej odwołanie w administracyjnym toku instancji – art. 16 Kodeksu postępowania administracyjnego). Ze względu na powyższe, chybiony jest zarzut przedawnienia roszczenia podnoszony w odwołaniu.

W świetle powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do zakwestionowania prawidłowości decyzji organu I instancji. Jednocześnie Kolegium ze względu na podnoszone w odwołaniu okoliczności faktyczne oraz rozumiejąc trudną sytuację życiową, w jakiej znalazła się strona w następstwie wydania zaskarżonej decyzji, wskazało na możliwość zwrócenia się do organu I instancji o zastosowanie ulg w spłacie przypisanej do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. P. D. wniósł o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucił, iż została oparta jedynie na literalnym brzmieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez pełnego ustalenia stanu faktycznego. Skarżący wyjaśnił, iż o tym, że od stycznia 2006r. pobiera równolegle zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności i dodatek pielęgnacyjny z tytułu przekroczenia 75 roku życia dowiedział się otrzymawszy decyzję z dnia [....] 2012r. Nr [....]. Stwierdził, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze oparło się stricte na brzmieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, pomijając podnoszone przez niego w odwołaniu zarzuty takie jak brak zaufania do organów administracji, wynikający z Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący przyznał, iż pobierał równocześnie dwa świadczenia, ale nie był tego świadomy. Jego zdaniem, nikt rozsądnie myślący nie pobiera dwóch świadczeń, jeśli wie, że jedno z nich mu nie przysługuje i że musi się liczyć z jego zwrotem.

Skarżący stwierdził, iż ani organ I instancji, ani organ II instancji nie wyjaśniły należycie stanu faktycznego na jakim oparły swoje decyzje. Oparły się natomiast jedynie na wiadomościach uzyskanych z ZUS. Przy czym skarżący nie wie dlaczego zrobiły to dopiero po 6 latach. Zdaniem skarżącego, gdyby zostało to sprawdzone wcześniej, to zadłużenie nie byłoby tak duże. Poza tym dopiero w decyzji SKO skarżący został pouczony, iż istniała możliwość umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Skarżący stwierdził, iż MOPS z pewnością wie, że osoby, które przekroczyły 75 rok życia, dostają automatycznie dodatek pielęgnacyjny z ZUS. Z tego też powodu skarżący uważa reakcję MOPS za spóźnioną, a obciążenie go całymi konsekwencjami finansowymi z tego tytułu za niesprawiedliwe.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Odnosząc się z kolei do zawartych w skardze zarzutów, Kolegium wskazało, iż będąc organem administracji publicznej, zgodnie z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, jest obowiązane działać na podstawie przepisów prawa, w tym przypadku art. 16 oraz art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium wyjaśniło, iż wprowadzając w/w regulacje dotyczące przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, ustawodawca nie przewidział w tym zakresie żadnego uznania administracyjnego. Oznacza to, że w razie zaistnienia przesłanek z art. 16 pkt 6 oraz z art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zarówno organ I instancji jak i organ II instancji obowiązane są stosować te przepisy. Kolegium wskazało, iż zgodnie z treścią art. 16 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z chwilą przyznania dodatku pielęgnacyjnego do emerytury, strona utraciła prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. O fakcie przyznania dodatku pielęgnacyjnego skarżący nie poinformował organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny, choć zgodnie z uzyskanym pouczeniem, ciążył na nim taki obowiązek. Kolegium stwierdziło, iż ustawodawca nie scedował takiego obowiązku na organy przyznające dodatek pielęgnacyjny do emerytury. Brak jest również regulacji prawnej, która normowałaby także system wzajemnego informowania się przez organy przyznające oba świadczenia o wydaniu w tym przedmiocie decyzji administracyjnej dla konkretnej osoby. Stąd, zdaniem Kolegium, w aktualnym stanie prawnym, brak jest podstaw do przeniesienia tej powinności na organy administracji publicznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Na podstawie powyższych kryteriów należy stwierdzić, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie w części, gdyż zaskarżona decyzja organu II instancji oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji częściowo zostały wydane z naruszeniem prawa.

Zasady przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego zostały uregulowane w art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z kolei ust. 2 art. 16 stanowi, iż zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz osobie, która ukończyła 75 lat. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia (art. 16 ust. 3 w/w ustawy).

Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [....] 2005r. Nr [....] Prezydent Miasta O. przyznał P. D. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności na okres od dnia 1 września 2005r. do czasu posiadania uprawnień. Z kolei w dniu 1 lutego 2012r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. wpłynęło pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. Inspektorat w O. z dnia 31 stycznia 2012r. (k. 9 akt administracyjnych), z którego wynika, że od dnia 1 stycznia 2006r. P. D. pobiera dodatek pielęgnacyjny. W związku z powyższym w dniu [....] 2012r. Prezydent Miasta O. wydał decyzję Nr [....], w której punkcie 1 stwierdził, że pobrane przez P. D. na mocy decyzji z dnia [....] 2005r. Nr [.....] świadczenie opiekuńcze za miesiące od stycznia 2006r. do stycznia 2012r. włącznie w formie zasiłku pielęgnacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym; w punkcie 2 tej decyzji organ I instancji zarządził zwrot w/w nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie 11.169,00 zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi, a w punkcie 3 organ zobowiązał P. D. do zwrotu w/w kwoty nienależnie pobranych świadczeń opiekuńczych w łącznej kwocie 11.169,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi należnymi do dnia spłaty włącznie. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją Samorządowe kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Jako podstawę prawną swojej decyzji organy administracyjne wskazały art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z ust. 1 art. 30 w/w ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei ust. 2 art. 30 stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Z powyższego wynika, że pobrane przez skarżącego świadczenie rodzinne jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu przytoczonych powyżej przepisów. Nie można jednak, tak jak to uczyniły organy w przedmiotowej sprawie, w jednej decyzji orzec zarówno o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i jednocześnie nakazać zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 22 lipca 2010r., sygn. akt I OSK 619/10 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl), iż nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie może być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. W myśl art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do zwrotu jest obowiązana osoba, która pobrała nienależne świadczenie. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie, w jednej decyzji.

Ze względu na powyższe, decyzje obu instancji w części orzekającej o obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego, obarczone są istotną wadą, która uniemożliwia ich funkcjonowanie w obrocie prawnym. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie, konieczne jest zatem ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń, dopiero wówczas otwiera się bowiem droga do orzekania w sprawie zwrotu takiego nienależnie pobranego świadczenia.

Z uwagi na powyższe uchybienia procesowe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję w części, w której utrzymała w mocy punkt 2 i 3 poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta O. oraz decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [....] 2012r. Nr [....] w punkcie 2 i 3 – o czym orzeczono w pkt I wyroku.

Badając z kolei zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji pod kątem prawidłowości uznania przez organy, iż pobrane przez skarżącego świadczenie rodzinne w formie zasiłku pielęgnacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym, Sąd uznał, iż jest ona prawidłowa.

Należy zauważyć, iż w treści art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca posłużył się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego". W orzecznictwie podkreślono, iż sformułowania tego nie można utożsamiać z pojęciem "świadczenie nienależne", które ma znacznie szerszy zakres. "Nienależne świadczenie" ma charakter obiektywny i występuje między innymi wówczas, gdy zostaje ono wypłacone bez podstawy prawnej, lub gdy taka podstawa odpadła. Z kolei "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania).

Warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest wcześniejsze pouczenie świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania świadczenia przy zaistnieniu określonych okoliczności. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Obowiązek zwrotu "świadczenia nienależnie pobranego" obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Zatem nienależnie pobrane świadczenie to świadczenie rodzinne wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli niepowiadomienie o tych okolicznościach bądź złożenie w tym zakresie nieprawdziwych oświadczeń było świadomym i zamierzonym działaniem (lub zaniechaniem) świadczeniobiorcy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, iż z akt sprawy wynika, że począwszy od 1 stycznia 2006r. skarżący pobierał dodatek pielęgnacyjny z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, czemu zresztą sam nie zaprzecza. Zgodnie zaś z treścią art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Skarżący winien był zatem zawiadomić organ wypłacający mu zasiłek pielęgnacyjny, iż pobiera dodatek pielęgnacyjny, czego jednak nie uczynił, mimo że wiedział, iż ma taki obowiązek. W części II wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (k. 4 akt administracyjnych) znajduje się bowiem podpisane przez skarżącego zobowiązanie, iż niezwłocznie powiadomi podmiot wypłacający zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Również w decyzji z dnia [...] 2005r. skarżący został pouczony o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

Organy administracyjne słusznie zatem uznały, iż pobierane przez skarżącego świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym, a zatem skarga w tym zakresie podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. – o czym orzeczono w pkt II wyroku.

W oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a. stwierdzono, że decyzje organów I i II instancji w części uchylonej nie mogą być wykonane – o czym orzeczono w pkt III wyroku.