Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 145/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 3
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Dziel, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 listopada 2020 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. z dnia 2 października 20149 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.-B. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. z [...] października 2019 r. nr [...] odmawiającą S. N. (dalej: "wnioskodawca", "strona", "skarżący") umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł, w tym na: ubezpieczenia społeczne - za okres 04.2018-06.2019, ubezpieczenie zdrowotne - za okres 04.2018 - 06.2019, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres 04.2018 - 06.2019.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym sprawy.

Wnioskiem z [...] sierpnia 2019 r. wnioskodawca zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, wskazując, że od 2017 r. boryka się z firmą lichwiarską pod nazwą C. Sp. z o. o., z którą ma sprawę w Sądzie (w sprawie jest osobą poszkodowaną). Poinformował, że przez działanie firmy lichwiarskiej stracił z bratem koncesje na sprzedaż gazu. Dodał, że strata koncesji na sprzedaż gazu wynikła ze straty własności nieruchomości. Wnioskodawca podniósł także, że [...] maja 2019 r. stracił majątek oraz źródło dochodu w pożarze oraz został poszkodowany i przebywa na zwolnieniu lekarskim.

Organ I instancji, po przeprowadzeniu postępowania wskazaną na wstępie decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na zgormadzone w sprawie dokumenty dostarczone przez stronę oraz pozyskane z urzędu.

Następnie, w związku z tym, iż płatnik jest przedsiębiorcą dokonał analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. Stwierdził, w tym zakresie, że w sprawie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Zdaniem organu, należności z tytułu składek stanowią środki publiczne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2077 ze zm.). Umorzenie następuje w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego podmiotu, a decyzja w sprawie przyznania pomocy zależy od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Udzielony przez ZUS środek może zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji oraz może wpływać negatywnie na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej.

Z akt sprawy wynika, że strona wniosła o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w ramach pomocy de minimis, zaś ewentualna pomoc nie przekroczyłaby ustalonego pułapu 200 tys: euro. W związku z powyższym, zdaniem organu, ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych należności z tytułu składek mogłoby stanowić pomoc de minimis.

Dalej w decyzji organ I instancji stwierdził, że należności objęte wnioskiem nie uległy przedawnieniu.

Organ I instancji, dokonał także analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy i ustalił sytuację majątkową strony.

Z ustaleń organu wynikało, że strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Nie posiada aktualnie tytułu do ubezpieczeń. Jedynym źródłem utrzymania są środki z prowadzonej działalności gospodarczej. Na podstawie załączonej dokumentacji organ ustalił, że strona w latach 2017 – 2018 odnotowała stratę z prowadzonej działalności gospodarczej w kwotach: w 2017 r. - [...] zł; w 2018 r. - [...] zł, w okresie od stycznia do maja 2019 r. - [...] zł.

Organ I instancji ustalił także, na podstawie oświadczenia strony, że nie pobiera ona zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Posiada stałe wydatki związane z utrzymaniem tj. z tytułu miesięcznych opłat w kwocie [...]zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie [...]zł. Łączna kwota stałych wydatków związanych z utrzymaniem wynosi [...] zł.

Organ I instancji, na podstawie oświadczenia wnioskodawcy ustalił także, że posiada on również inne zobowiązania pieniężne tj. z tytułu podatków za okres 2018-2019 w kwocie [...]zł oraz zobowiązania w bankach w kwocie [...]zł (miesięcznie [...] zł). Zobowiązania nie są aktualnie spłacane.

Na podstawie oświadczenia strony, ustalono także, że jest ona współwłaścicielem (w [...] części) domu położonego w miejscowości B. o pow. [...] m2. Strona nadto wskazała, że posiada samochody osobowe: [...], rok produkcji 1993, [...], rok produkcji 1991, [...], rok produkcji 1978.

Organ I instancji, ustalił również, na podstawie Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, że strona figuruje jako właściciel/współwłaściciel następujących pojazdów: samochód osobowy [...], rok produkcji 1990, samochód osobowy [...] rok produkcji 2004, samochód osobowy [...], rok produkcji 2004, samochód ciężarowy R. T., rok produkcji 1994 (współwłaściciel), samochód specjalny [...], rok produkcji 1993, samochód osobowy [...], rok produkcji 1984 (współwłaściciel), samochód osobowy [...], rok produkcji 2000, samochód ciężarowy specjalizowany R. M., rok produkcji 1990, przyczepa ciężarowa sam., rok produkcji 2005. Na wyżej wymienionych ruchomościach nie dokonano zastawu.

Na podstawie Bazy Danych Ksiąg Wieczystych organ ustalił nadto, że strona posiada: nieruchomość gruntową nr KW [...] (współwłasność), która została zabezpieczona hipoteką przymusową przez drugi Urząd Skarbowy w K., tereny mieszkaniowe nr KW [...] (współwłasność), nieruchomość gruntową nr KW [...], działkę gruntu niezabudowaną nr KW [...] (współwłasność).

Następnie organ I instancji wskazał, że wniosek strony został rozpatrzony w oparciu o przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie, tj.: art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 300), dalej zwanej: "u.s.u.s." oraz przytoczył treść ww. przepisu.

Organ I instancji stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. Zdaniem organu nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4 b u.s.u.s. gdyż nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne.

Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. u.s.u.s. Organ stwierdził też, że zobowiązanie przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. w sytuacji strony nie zachodzi.

Rozpatrując przesłankę całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. organ stwierdził, że konieczne jest obok zaprzestania prowadzenia działalności, także ustalenie że równocześnie występuje brak majątku, z którego można egzekwować należności; brak jest małżonka; brak jest następców prawnych; brak jest możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej. Zdaniem organu I instancji, nie można stwierdzić, że okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. zaistniały w sprawie.

Wskazał, że aktualnie egzekucja prowadzona jest przez Dyrektora Oddziału ZUS w K. z rachunku bankowego w: Banku Pocztowym S.A oraz w BNP Paribas Bank Polska S A. W styczniu 2019 r. z rachunku bankowego strony wyegzekwowano kwotę [...]zł. Aktualnie ze względu na brak środków na rachunku bankowym egzekucja z rachunku jest nieskuteczna. Jednocześnie naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Organ zaznaczył, że strona nadal prowadzi działalność, a dochód z prowadzonej działalności jest zmienny w czasie.

Odnosząc się do pozostałych okoliczności podnoszonych we wniosku, dotyczących sprawy w sądzie powszechnym z powództwa strony przeciwko instytucji finansowej oraz pożaru na nieruchomości, organ stwierdził, że nie miały znaczenia dla sprawy. Zakład nie może brać odpowiedzialności za decyzje życiowe płatników, zaś pożar nie miał wpływu na zadłużenie na koncie płatnika, gdyż miał miejsce po okresie, w którym wystąpiło zadłużenie.

W ocenie organu I instancji, art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydane na tej podstawie rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), nie stanowi w sprawie podstawy do umorzenia należności. Zawarte w rozporządzeniu przesłanki dotyczą tylko należności za osobę samodzielnie prowadzącą działalność gospodarczą. W związku z tym powołane przez stronę argumenty dotyczące stanu zdrowia i sytuacji finansowej nie mogą stanowić przesłanki do umorzenia należności za zatrudnionych pracowników.

Końcowo organ I instancji wskazał, odnośnie do nieopłaconych składek finansowanych przez ubezpieczonych, że nie wywiązywanie się z obowiązków potrącania składek z wynagrodzenia pracownika i odprowadzania ich do ZUS nie może być premiowane umorzeniem należności.

Zwrócono uwagę na możliwość uzgodnienia formy i zasad spłaty zaległości, np. w postaci przewidzianych prawem ulg, na dogodnych warunkach.

Wnioskiem z [...] listopada 2019 r. strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie umorzenia należności z tytułu składek, wskazując, że w decyzji z [...] października 2019 r. są nieścisłości. Strona wskazała, że nie posiada aut wymienionych w decyzji oraz że jest współwłaścicielem samochodu marki [...], rok produkcji 2004. Strona oświadczyła również, że na dzień dzisiejszy ma zamkniętą działalność.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2019 r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wymienił dokumenty stanowiące podstawę rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej strony. Następnie organ odwoławczy opisał sytuację strony wynikającą z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym.

Organ odwoławczy przytoczył treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz stwierdził, że z uwagi na specyfikę zadłużenia, wniosek o umorzenie może zostać rozpoznany tylko w oparciu o wystąpienie elementu całkowitej nieściągalności, gdyż zadłużenie, o którego umorzenie wnioskuje strona dotyczy należności w części finansowanej przez płatnika z wyłączeniem należności za osobę prowadzącą działalność oraz w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Organ wskazał, że przytoczone przesłanki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, a także zwrócił uwagę na uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia.

Organ wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 1 z przyczyn oczywistych, nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, ani nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym.

Organ ustalił także, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Zwrócono także uwagę, że działalność gospodarcza została wyrejestrowana w dniu [...] października 2019 r., a strona posiada wskazane nieruchomości (współwłasność), wskazując na których nieruchomościach dokonano zabezpieczenia hipotecznego, a na których brak zabezpieczenia.

Organ wskazał, że nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne.

Zdaniem organu nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Następnie organ wskazał na ustalenia związane z postępowaniem egzekucyjnym. A więc, że egzekucja prowadzona jest przez Dyrektora Oddziału ZUS w K.; zajęto rachunek bankowy w Banku Pocztowym S.A. oraz w BNP Paribas Bank Polska S.A.; w styczniu 2019 r. wyegzekwowano kwotę [...]zł; zaległości są objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, więc nie można uznać ich za całkowicie nieściągalne; postępowanie egzekucyjne nie zostało ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne.

W ocenie organu skoro zaległości na koncie strony zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, dochodzone są w ramach egzekucji, która nadal jest w toku, to wykluczone jest zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. Zwrócono uwagę na obowiązek badania na bieżąco sytuacji finansowej wnioskodawcy czy nie uległa zmianie oraz obowiązek ZUSu jako wierzyciela, określony w art. 6 ustawy z dnia [...] czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji .

Dalej w decyzji organ stwierdził, że w dalszym ciągu stoi na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności ze względu na fakt, że musi mieć ona charakter trwały i nieprzemijający. W ocenie organu w sprawie nie występuje nieściągalność należności z tytułu składek związana z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożliwością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Dodatkowo uznano, że strona posiada majątek, który mogłaby spieniężyć choćby w części, a uzyskane z tego tytułu środki finansowe przeznaczyć na spłatę powstałego zadłużenia. Po drugie istnieje możliwość dokonania zabezpieczenia hipotecznego, które może gwarantować chociażby częściową spłatę zaległych składek, w następstwie ewentualnej licytacji przedmiotowych nieruchomości.

Zdaniem ZUS, uwzględnienie w takiej sytuacji wniosku i umorzenie zaległych składek pozostawałoby w sprzeczności z interesem publicznym.

Dalej organ wskazał na wyjątkowy charakter instytucji umorzenia, ustawowy obowiązek ZUSu wykorzystania wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności, pierwszeństwo zaspokajania należności składkowych względem innych zobowiązań, oraz zakaz przerzucania ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej i obciążeń z tym związanych .

Wskazano także na negatywne konsekwencje dla systemu ubezpieczeń społecznych związane z potrącaniem składek z wynagrodzenia pracownika i nie odprowadzanie ich do ZUS.

Organ podzielił także pogląd, iż powoływany pożar nie miał wpływu na powstanie zobowiązania, gdyż miał miejsce w 2019 r. i nie był powodem likwidacji działalności.

Zdaniem organu, decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na stronę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na niej do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej.

Organ zaznaczył też, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z faktów tych wywodzi skutki prawne, co oznacza, iż to strona musi udowodnić fakty, które przemawiałyby za umorzeniem, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania.

Końcowo, ZUS stwierdził, że w sprawie zgromadzono wystarczający materiał dowodowy, i dokonano subsumpcji, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia w zgodzie z treścią art. 77 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – Dz.U. z 2020 r., poz. 256, dalej: "K.p.a.", zaś ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższą decyzję Zakładu z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] skarżący opisał swoją sytuację oraz okoliczności podane we wniosku o umorzenie wnosząc o pozytywne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zgodnie z treścią art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.).

Odnosząc się do wniosku Skarżącego o nierozpoznawanie sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie w innym terminie w budynku WSA, przy obecności stron, ewentualnie przeprowadzenie przez WSA rozprawy przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, wskazać należy, że Prezes Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie dnia 26 października 2020 r. wydał zarządzenie nr 43 w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem terytorium Rzeczpospolitej Polskiej obszarem na którym wystąpił stan epidemii. Wydane ono zostało w związku z intensyfikacją rozwoju epidemii i wprowadzeniem dodatkowych ograniczeń, nakazów i zakazów związanych, o którym mowa w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 października 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z poz. 1871) oraz § 3 Zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2. Mając na względzie zalecenia właściwych organów sanitarno-epidemiologicznych wydanych wobec istotnego zagrożenia zakażeniem wirusem SARS-Co V-2, na podstawie art. 20 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2176 oraz z 2020 r. poz. 190 i 568, dalej zwana: "p.u.s.a."), zarządził w § 1 pkt 1 i 2, że z dniem 26 października 2020 r. w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym: odwołuje się rozprawy, kontynuując działalność orzeczniczą Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych, sprawy wyznaczone do rozpatrzenia na rozprawie kieruje się do załatwienia na posiedzeniu niejawnym (zarządzenie dostępne na stronie http://www.nsa.gov.pl/).

Zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne stąd Zarządzeniem z 27 października 2020 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 145/20 z uwagi na § 1 pkt 2 Zarządzenia nr 43 z dnia 26 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem terytorium Rzeczpospolitej Polskiej obszarem na którym wystąpił stan zagrożenia epidemiologicznego, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, 564, 568, 695, 875, dalej: "ustawa") Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zniósł wyznaczony termin rozprawy i wyznaczył na 26 listopada 2020 r. posiedzenie niejawne.

Mając powyższe na względzie Przewodniczący Wydziału uznał, że rozpoznanie spraw na posiedzeniu niejawnym jest konieczne ze względu na objęcie [...] tzn. czerwoną strefą. Zgodnie ze wskazaną regulacją brak jest podstaw do uzależnienia rozpatrzenia sprawy od zgody lub sprzeciwu strony. Wymogi ciągłości działania i bieżącego rozpatrywania spraw przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w tym wyjątkowym okresie, z powodu narzuconego reżimu sanitarnego, powodują niemożność uwzględnienia wniosku o rozpatrzenie sprawy na rozprawie, gdyż niemożliwy do przewidzenia jest termin, w którym mogłoby to nastąpić. Z tych samych względów nie jest uzasadniony wniosek o przeprowadzenie przez WSA rozprawy przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Mając powyższe na uwadze wniosku Skarżącego nie uwzględniono.

Przedmiotem kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja ZUS utrzymująca w mocy decyzję własną, którą odmówiono skarżącemu umorzenia zaległości z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł, na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy.

W przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem analiza procesu decyzyjnego organu wskazuje, że narusza ona przepisy prawa.

Na wstępie podnieść należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

W art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przywołanych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter, przy czym uznanie administracyjne nie może być dowolne, ale powinno wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowić może podstawę wydania przez organ decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., II GSK 321/07). Takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego a w szczególności, czy wydano ją na podstawie prawidłowo zgromadzonego w sprawie materiał u dowodowego oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7 K.p.a.).

Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym. Podkreślić przy tym należy, że sąd nie zastępuje organów i nie umarza należności z tytułu składek, pełni wyłącznie funkcje kasacyjne, badając zgodność rozstrzygnięcia z prawem.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] października 2019 r., w oparciu o wyżej wskazane zasady w pierwszej kolejności należy jednakże stwierdzić, że prawidłowe jest stanowisko organu, że decyzja w niniejszej sprawie mogła zostać wydana jedynie w oparciu o analizę przesłanek całkowitej nieściągalności należności, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., a za bezprzedmiotowe należy uznać rozpatrywanie możliwości umorzenia wnioskowanych należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., skoro przedmiotem rozważań o umorzeniu były należności składkowe za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetki za zwłokę w części finansowanej przez ubezpieczonych. Słusznie zatem organ stwierdził, że nie ma podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego o umorzenie składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek z powodu trudnej sytuacji zobowiązanego.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6.

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.7);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z treści przywołanego przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

Z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s wynika zatem, że to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku.

Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14; WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12; z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572), które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela. Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II FSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności.

Z zaskarżonej decyzji wynika natomiast, że organ rentowy nawet nie podjął próby dokonania powyższego rzetelnego szacunku, gdyż jego zdaniem, skoro toczy się postępowanie egzekucyjne, a organ egzekucyjny nie widzi podstaw do uznania jego bezskuteczności to ZUS nie może stwierdzić zaistnienia przesłanki z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Jak wskazano wcześniej ZUS powinien samodzielnie ocenić wskazaną przesłankę nieściągalności. Jest do tego zobowiązany niezależnie od tego, czy w stosunku do wnioskodawcy było, czy też nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne. Organ ograniczył się tylko do wskazania w zaskarżonej decyzji, że organ egzekucyjny, pomimo stwierdzenia bezskuteczności egzekucji z rachunków bankowych, nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, potwierdzając, że skarżący posiada majątek, który mógłby spieniężyć choćby w części, a uzyskane z tego tytułu środki finansowe przeznaczyć na spłatę zadłużenia oraz który może podlegać zabezpieczeniu hipotecznemu na poczet zaległości. Nie wskazał, z której nieruchomości możliwe prowadzenie jest egzekucji, ograniczając się do podania wszystkich nieruchomości oraz tego które z nich obciążone są hipoteką. Organ powinien szczegółowo wyjaśnić, czy istnieje realna możliwość spieniężenia majątku, uwzględniając oświadczenia skarżącego w tym zakresie co do sposobu wykorzystywania tych nieruchomości oraz uwzględniając okoliczność utraty części majątku w pożarze.

W zaskarżonej decyzji organ wskazał także, że skarżący jest właścicielem samochodów wymieniając: samochód osobowy [...], rok produkcji 1990, samochód osobowy [...], rok produkcji 2004, samochód osobowy [...], rok produkcji 2004, samochód ciężarowy R. T., rok produkcji 1994 (współwłaściciel), samochód specjalny [...], rok produkcji 1993, samochód osobowy [...], rok produkcji 1984 (współwłaściciel), samochód osobowy [...] 200, rok produkcji 2000, samochód ciężarowy specjalizowany R. M., rok produkcji 1990, przyczepa ciężarowa sam., rok produkcji 2005.

Organ z jednej strony podał zatem, że skarżący jest właścicielem wskazanych samochodów, z drugiej strony nie odniósł się w żaden sposób do możliwości prowadzenia egzekucji z tych ruchomości. Ponadto organ w ogóle nie odniósł się w zaskarżonej decyzji do twierdzenia skarżącego we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, że nie posiada wymienionych pojazdów, poza samochodem marki [...] rok produkcji 2004 r. W świetle przytoczonych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego niedopuszczalnym jest pozostawienie twierdzeń strony postępowania bez żadnej oceny przez organ.

Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania) oraz wnioskowane przez stronę. Inaczej rzecz ujmując, mimo, iż ciężar dowodu istnienia przesłanek umorzenia, co do zasady, spoczywa na wnioskodawcy, to jednak organ odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń. Oznacza to, że organ ma obowiązek samodzielnie ocenić na podstawie zebranych dowodów czy skarżący jest dalej właścicielem wskazanych aut, czy może być w stosunku do nich przeprowadzona egzekucja, a jeśli tak, to szacunkowo do jakiej wysokości. W tym miejscu należy zauważyć, że nawet jeśli skarżący dalej jest właścicielem wskazanych samochodów, to z uwagi na fakt, że dwa z nich zostały wyprodukowane ponad 20 lat temu, a trzy kolejne trzydzieści lat temu, to aby określić ich wartość rynkową, a wcześniej rozważyć czy w ogóle taką wartość mają.

Organ nie porównał spodziewanych kosztów egzekucji (obliczanych w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Organ, nie podjął także próby analizy czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdyż zwraca się uwagę na to, że przy ocenie należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. Organ nie rozważył w ogóle, czy w przypadku skarżącego, przy uwzględnieniu jego sytuacji osobistej i zdrowotnej (skarżący podnosił, że nie prowadzi już działalności gospodarczej, pozostaje na zwolnieniu lekarskim) prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie będzie zagrażać jego egzystencji. Organ – jak wyżej wskazano -winien także ocenić, czego nie uczynił, czy w sytuacji skarżącego istnieją realne możliwości zaspokojenia zaległych należności z tytułu składek. Organ miał także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności oraz tego czy ta – rozpatrywana w kontekście aktualnych możliwości finansowych skarżącego – nie stanowi dla niego znacznej wysokości.

Zdaniem Sądu, brak stosownego uzasadnienia stanowiska o nieistnieniu w przypadku skarżącego objętej omawianym przepisem przesłanki nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., ograniczenie oceny do arbitralnego stwierdzenia jej nieistnienia oznacza, że decyzja w tym zakresie uchyla się spod kontroli Sądu. Stanowisko, że obowiązkiem organu jest konieczność samodzielnego badania wskazanej przesłanki znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym. (por. wyroki WSA z 8 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 324/18, z 28 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 58/18, z 3 lipca 2018 r. I SA/Gl 516/18, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przypomnienia wymaga, że rozstrzygnięcie organu musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Nie spełnia wymogów określonych w tym przepisie konstrukcja uzasadnienia, która przyjmując istotne dla rozstrzygnięcia ustalenia, nie wskazując przy tym dowodów, na podstawie których ustalenia te zostały dokonane. Nie można ustaleń w zakresie mającym podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia opierać jedynie na arbitralnych twierdzeniach organu. Taki sposób procedowania jest też wyrazem naruszenia określonej w art. 11 K.p.a. zasady przekonywania. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie powinno czynić zadość zasadzie przekonywania, która sprowadza się do wyjaśnienia adresatowi decyzji, że podjęte rozstrzygnięcie wynika z racjonalnych przesłanek i jest oparte o przepisy obowiązującego prawa, to znaczy, że w istniejącym stanie prawnym i faktycznym wydanie innej decyzji było niemożliwe. Uzasadnienie decyzji obok waloru informacyjnego powinno zawierać zatem elementy wyjaśniające i przekonujące. Ma umożliwić stronie zapoznanie się ze stanowiskiem organu oraz ewentualne odniesienie się do niego w ramach przysługujących jej środków zaskarżenia. Ma też znaczenie z punktu widzenia kontroli sądowoadministracyjnej, bowiem prawidłowo sformułowane umożliwia sądowi prześledzenie i skontrolowanie toku rozumowania organu administracji. Należy podkreślić, że sąd nie może uzupełniać braków postępowania przeprowadzonego przez organ administracji o stosowną argumentację prawną i wyręczać w ten sposób organów w dokonaniu oceny spełnienia przesłanek uzasadniających wydanie konkretnej decyzji.

Podsumowując, organ naruszył przepisy prawa materialnego, bowiem nie rozważył prawidłowo przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., przez co uchybił również przepisowi art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz zasadzie przekonywania z art. 11 K.p.a.

Należy również podkreślić, że niniejszy wyrok nie przesądza umorzenia zaległości składkowych.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ jest zobowiązany do uwzględnienia przedstawionej powyżej oceny prawnej. Rozpatrując ponownie sprawę organ powinien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd nieprawidłowości, a przede wszystkim ustalić, czy zachodzi całkowita nieściągalność. Dokonując tych ustaleń i ocen organ odniesie się do aktualnej sytuacji skarżącego, na którą składa się jego sytuacja zdrowotna i majątkowa (finansowa) i w tym kontekście dokona realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i lit. c p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku.

Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżący, po pierwsze był zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1lit. e p.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie w sprawie występował osobiście bez profesjonalnego pełnomocnika.