Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 889/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2010-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 10 ust. 1 pkt 9a, art. 11a
journal: Dz.U. 2007 nr 89 poz 589
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Krystyna Witt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 października 2010 r. sprawy ze skargi [...] S. A. z siedzibą we [...] na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze 1. uchyla zaskarżaną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Inspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w [...] Oddział we [...] z dnia [...] maja 2010 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy w [...] na rzecz skarżącej [...] S. A. z siedzibą we [...][...] zł ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Nakazem z dnia [...] skierowanym do "A." S.A. we W. Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w B. Oddział we W. nakazał umieszczenie pracownika T. Ś. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

W uzasadnieniu decyzji podano, że T. Ś. jest zatrudniony na stanowisku kierownika wydziału ługu i sody kaustycznej P-12. Do obowiązków kierownika wydziału należy m.in. zapewnienie warunków bhp, ochrony środowiska i ppoż, prowadzenie rozruchu mechanicznego i technologicznego, prowadzenie działań wynikających z zaleceń i wniosków zamieszczonych w protokołach zaburzeń i awarii oraz kontrola ich skuteczności, zapewnienie bezpieczeństwa funkcjonowania maszyn i urządzeń. Z zapisów w Wewnętrznym Planie Operacyjno – Rozpoznawczym wynika, że kierownik wydziału kieruje akcją ratowniczą w czasie awarii chemicznej.

Kierownik Wydziału organizuje procesy pracy, kontroluje ich prowadzenie oraz wydaje decyzje i polecenia, także pracownikom bezpośrednio obsługującym maszyny i urządzenia produkcyjne, i sterującym procesem produkcyjnym. Do niego należy m.in. decyzja o zatrzymaniu bądź unieruchomieniu instalacji, interpretowanie zaistniałych zaburzeń oraz wypracowywanie rozwiązań tychże zaburzeń. Decyzje jakie podejmuje w istocie dotyczą zagadnień bezpieczeństwa prowadzonych procesów technologicznych oraz bezpieczeństwa eksploatowanych maszyn i urządzeń technicznych.

Na terenie Wydziału P -12 znajdują się m.in. 2 zbiorniki o pojemności po 5000 m3 z ługiem o stężeniu 32 i 50% i zbiornik magazynowy podchlorynu sodu o pojemności 50 m3. Kontakt człowieka ze stężonym ługiem i podchlorynem, uwolnionymi w wyniku awarii przemysłowej, może doprowadzić do bardzo poważnych poparzeń chemicznych, z potencjalnym skutkiem śmiertelnym. Na węźle produkcji sody kaustycznej występuje palny olej grzewczy – dyphil. W procesie technologicznym występuje gaz ziemny, jako zamiennik również czasami wodór. Istnieje ryzyko wystąpienia eksplozji, a następnie pożaru, co stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego.

Powołano się na poradnik Centralnego Instytutu Ochrony Pracy, w myśl którego prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze to prace wykonywane na instalacjach technologicznych lub obiektach technicznych, na których awaria techniczna, w rozumieniu ustawy o stanie klęski żywiołowej może spowodować poważne skutki, równoważne skutkom poważnych awarii, określonym w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie poważnych awarii objętych obowiązkiem zgłoszenia do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (Dz. U. Nr 5, poz. 58) i które nie są zaliczone do kategorii dużego lub zwiększonego ryzyka. Zgodnie z § 2 pkt 2 i 3 tego rozporządzenia, obowiązkiem zgłoszenia awarii objęte są m.in. awarie, które były następstwem uwolnienia, magazynowania lub transportu dowolnej ilości, co najmniej jednej z substancji niebezpiecznej decydującej o zaliczeniu zakładu o dużym ryzyku wystąpienia awarii albo dowolnej substancji, która ze względu na swoje właściwości lub ilości może być niebezpieczna dla życia, zdrowia ludzi lub środowiska prowadząc przynajmniej do jednego ze skutków, spośród rodzajów skutków, o których mowa w pkt 2 lit. a-d rozporządzenia.

Prace kierownika Wydziału P – 12, błędne decyzje lub brak właściwych decyzji mogą stwarzać zagrożenie taką awarią techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. Praca ta wymaga szczególnej odpowiedzialności, a także szczególnej sprawności psychofizycznej, która z wiekiem ulega pogorszeniu na skutek procesu starzenia się, mogąc przed osiągnięciem wieku emerytalnego powodować istotne ograniczenia bezpiecznego wykonywania tego rodzaju pracy. Pracę na tym stanowisku należy zaliczyć do prac o szczególnym charakterze.

"A." S.A. złożyła odwołanie od powyższej decyzji.

W uzasadnieniu podniesiono, że Kierownik Wydziału P -12 T. Ś. nie nadzoruje procesów technicznych, o których mowa w punkcie 14, załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Sprawuje nadzór nad instalacją produkcyjną ługu sodowego otrzymywanego w typowym procesie technologicznym oraz pracownikami obsługującymi tą instalacje. Oznacza to, że praca na tym stanowisku to nadzór i sterowanie (na szczeblu nadzoru) procesem technologicznym, o którym mowa w punkcie nr 13 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Z uzasadnienia decyzji nakazowej wynika, że decyzje jakie podejmuje codziennie kierownik wydziału w istocie dotyczą zagadnień bezpieczeństwa prowadzonych procesów technologicznych. Nie można tego stanowiska umieścić w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze na podstawie punktu 14 załącznika nr 2 (gdzie mówi się o procesach technicznych). Można by to uczynić jedynie na podstawie punktu 13 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Nie jest możliwe wystąpienie poważnej awarii technicznej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego, będącej następstwem utraty cech sensomotorycznych w wyniku starzenia się pracownika.

W przypadku awarii zbiorników z ługiem sodowym, ług wyleje się na betonową tacę. Taca jest wyposażona w kanalizację deszczową oraz w kanalizację przemysłową nieorganiczną. Obie kanalizacje zamknięte są zaworami. Ług sodowy nie znajduje się w wykazie rozporządzenia Ministra Środowiska z 9 kwietnia 2002 r. w sprawie rodzajów i ilości substancji niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go do zakładu o zwiększonym ryzyku albo zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej

Ustawa o emeryturach pomostowych – jak wynika z poradnika do ustawy o emeryturach pomostowych – nie dotyczy problematyki pracy w warunkach oddziaływania czynników szkodliwych środowiska pracy.

Załączniki nr 1 i 2 do ustawy o emeryturach pomostowych powinny być punktem odniesienia do określenia, czy w danym przypadku mamy do czynienia z pracą w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W sprawie mamy do czynienia z pracą o szczególnym charakterze. Za pracę o szczególnym charakterze uznaje się "pracę przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. Wykładni pojęcia "bezpieczeństwo publiczne" należy dokonać w oparciu o potoczne jego rozumienie, które oznacza nic innego jak tylko bezpieczeństwo życia i zdrowia mieszkańców żyjących w okolicach zakładu a także bezpieczeństwo ich mienia jak też mienia publicznego. W związku z istnieniem procedur zabezpieczających istnieje bardzo mała szansa na wystąpienie awarii jak również możliwość wystąpienia negatywnych skutków ewentualnej awarii, a co za tym idzie nie stanowi żadnego zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego. W ocenie skarżącego w przypadku wykonywania pracy przez kierownika wydziału ługu i sody kaustycznej P – 12, nie ma możliwości wystąpienia poważnej awarii ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego, tym samym stanowisko to nie spełnia ustawowych wymogów określonych w przedmiotowej ustawie, a co za tym idzie nie może być uznane za pracę o szczególnym charakterze w rozumieniu tej ustawy.

Kontrolerzy przeprowadzający kontrolę skupili się wyłącznie na zakresie obowiązków pracownika, nie odnieśli się w żadnym stopniu do istniejących na stanowisku pracy zabezpieczeń. Niezależnie od zakresu czynności należy wziąć pod uwagę stosowane zabezpieczenia oraz ilość substancji chemicznych używanych do produkcji w danym momencie. Na przedmiotowym stanowisku pracy proces upływu lat i idąca wraz z tym utrata sprawności psychofizycznej przez pracownika, nie ma żadnego przełożenia na możliwość wystąpienia awarii. Kontrolerzy zasięgali informacji u donoszącego, natomiast nie zasięgali informacji od osób wchodzących w skład personelu technologicznego Zakładu Chloru i Ługu Sodowego. Poradnik CIOP, na który powołuje się inspektor pracy, nie stanowi obowiązującego prawa.

Okręgowy Inspektor Pracy decyzją z dnia [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji wskazał na treść art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. W ustawie nie zawarto definicji prac technicznych i technologicznych. W najczęściej spotykanym znaczeniu termin "techniczny" oznacza związany z obsługą maszyn i urządzeń, "technologiczny" zaś to tyle co "związany z przetwarzaniem lub obróbką materiałów". Jak wynika z ustaleń poczynionych przez organ I instancji, w ramach procesu technologicznego pracownik wykonuje prace polegające na bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi przy obsłudze maszyn i urządzeń: wypalarek, wymienników ciepła, kompresorów, pomp, kolektorów z zaworami itp. Praca ta może być zakwalifikowana do prac wymienionych w punkcie 14 załącznika.

Ustawa o emeryturach pomostowych nie definiuje pojęć poważnej awarii i bezpieczeństwa publicznego. W tej sytuacji należy przyjąć wskazówki pomocnicze autora poradnika do ustawy o emeryturach pomostowych oraz wykładnię opartą na analizie przepisów ochrony środowiska. W myśl zasad określonych w w/w poradniku prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, to prace wykonywane na instalacjach technologicznych lub obiektach technicznych, na których awaria techniczna w rozumieniu ustawy o stanie klęski żywiołowej może spowodować poważne skutki równoważne skutkom poważnych awarii objętych obowiązkiem zgłoszenia do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2003 r., Nr 5, poz. 38) i które nie są zaliczone do kategorii dużego lub zwiększonego ryzyka. Pojęcie bezpieczeństwa publicznego należy rozumieć szeroko, włączając bezpieczeństwo pracowników spółki "A." oraz innych podmiotów działających na tym terenie. Przyjęta przez stronę definicja bezpieczeństwa publicznego pomija bezpieczeństwo pracowników zakładu. Pojęcie bezpieczeństwa publicznego należy rozumieć szeroko, włączając bezpieczeństwo pracowników spółki "A." oraz innych podmiotów działających na tym terenie. Nie zgodzono się ze stwierdzeniem, że proces starzenia się pracownika i wynikające z tego pogorszenie sprawności psychofizycznej nie miały wpływu na ryzyko wystąpienia awarii instalacji. Praca kierownika wydziału wymaga szczególnej odpowiedzialności. Organ podzielił pogląd, że poradnik Centralnego Instytutu Ochrony Pracy nie jest źródłem prawa, może natomiast spełniać rolę pomocniczą.

Spółka Akcyjna "A." złożyła skargę na powyższą decyzję. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji,

Zaskarżonej decyzji zarzuciła błędną wykładnię art. 3 ust. 3, art. 41 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz punktów 13 i 14 załącznika nr 2 do ustawy, poprzez nietrafne przyjęcie, iż na skarżącym spoczywa obowiązek umieszczenia pracownika T. Ś. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w związku z faktem, że praca wykonywana przez pracownika T. Ś.a na stanowisku kierownika Wydziału Ługu i Sody Kaustycznej P – 12 jest pracą o szczególnym charakterze.

W skardze podniesiono podobne argumenty, co w odwołaniu od decyzji. W ocenie skarżącego, całokształt czynności jakie wykonuje T. Ś. to czynności związane z prowadzeniem procesu technologicznego.

Poza powyższym trudno uznać, iż kierownik Wydziału Ługu i Sody Kaustycznej w Wydziale P -12 uczestniczy bezpośrednio w sterowaniu procesem, gdyż przyjmując taki punkt widzenia trudno byłoby znaleźć stanowiska pracy polegające na pośrednim sterowaniu procesem. Jego praca polega na nadzorze i kontroli, ale nie na bezpośrednim sterowaniu procesem.

Linie palujące sody kaustycznej są w pełni zautomatyzowane, a ingerencja pracownika obsługi ograniczona jest jedynie do wizualnej poprawności pracy urządzeń. Proces otrzymywania ługu sodowego jest typowym procesem technologicznym polegającym na stopniowym zatężeniu ługu sodowego. Inne substancje znajdujące się na Wydziale P 12 są niebezpieczne dla człowieka, ale ustawa o emeryturach pomostowych nie dotyczy pracy w warunkach oddziaływania czynników szkodliwych środowiska pracy. Tym samym stanowisko to nie może być zakwalifikowane do pracy o szczególnym charakterze na podstawie punktu 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Ustawa posługuje się pojęciem bezpieczeństwa publicznego, nie zawiera jednak definicji tego pojęcia. Ustawa nie zawiera odesłania do innych przepisów. Dlatego też wykładnię pojęcia "bezpieczeństwo publiczne" należy dokonać w oparciu o potoczne jego rozumienie. W ocenie skarżącego pojęcie to oznacza nic innego jak tylko bezpieczeństwa życia i zdrowia mieszkańców żyjących w okolicach zakładu, a także bezpieczeństwo ich mienia jak też mienia publicznego.

W związku z zastosowaniem odpowiednich procedur zabezpieczających istnieje bardzo mała szansa na wystąpienie awarii. Rozszczelnienie zbiorników z ługiem i podchlorynem sodu nie stwarza zagrożenia dla środowiska, albowiem cała pojemność zbiorników zostanie zatrzymana w specjalnych zbiornikach. W przypadku wykonywania pracy przez kierownika Wydziału Ługu i Sody Kaustycznej w Wydziale P – 12 nie ma możliwości wystąpienia poważnej awarii ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego, tym samym stanowisko to nie spełnia ustawowych wymogów określonych w ustawie o emeryturach pomostowych, a co za tym idzie nie może być uznane za pracę o szczególnym charakterze w rozumieniu tej ustawy.

Kontrolerzy przeprowadzający kontrolę skupili się na zakresie obowiązków pracownika pomijając istniejące zabezpieczenia. Awaria może wystąpić wskutek nieszczelności instalacji, a w takiej sytuacji upływ lat i idąca wraz z tym utrata sprawności psychofizycznej przez pracownika nie ma żadnego przełożenia na możliwość wystąpienia awarii. Ze względu na pełne zautomatyzowane procesu produkcji, szczególną rolę w pracach na instalacji odgrywa wiedza i doświadczenie. Trudno przyjąć, aby wraz z wiekiem zwiększyła się możliwość wystąpienia awarii. Zgodnie z poglądami przyjętymi na gruncie ustawy o emeryturach pomostowych warunkiem niezbędnym i przesądzającym o możliwości zakwalifikowania prac do "prac przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi spowodować zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego" (pkt 13 zał. Nr 2) jest zaliczenie danego zakładu (instalacji) do kategorii dużego (ZDR) lub zwiększonego (ZZR) ryzyka wystąpienia poważnej awarii przemysłowej, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r., Nr 25, poz. 150 ze zm.) oraz rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2006 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie rodzajów i ilości substancji niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go do zakładu o zwiększonym ryzyku albo do zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej (Dz. U. z 2006 r., Nr 30, poz. 208).

Instalacja, na której pracuje T. Ś. nie jest zaliczana do ZDR lub ZZR.

Kontrolerzy przesłuchali tylko osobę, która wniosła skargę do Państwowej Inspekcji Pracy, podczas gdy należało zasięgnąć informacji także od innych osób wchodzących w skład personelu technologicznego Zakładu Chloru i Ługu Sodowego.

Państwowa Inspekcja Pracy w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie. Podtrzymała dotychczasowe stanowisko podnosząc, że strona bagatelizuje zagrożenie awarią techniczną obsługiwanej przez pracownika instalacji. Na instalacji występują substancje palne i wybuchowe, ustanowione są strefy zagrożenia wybuchem, stosuje się substancje żrące w wysokich temperaturach, co w przypadku awarii stwarza zagrożenie życia i zdrowia ludzkiego, a w przypadku wybuchu pożaru może prowadzić do znacznych uszkodzeń instalacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest w trzech płaszczyznach: kompetencyjnej (zbadanie, czy były podstawy do wydania zaskarżonej decyzji lub postanowienia), procesowej i materialnoprawnej (zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję i inne akty nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy). Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu administracyjnego.

Kontrola taka może być prowadzona wówczas, gdy sąd dysponuje całością akt administracyjnych. Okręgowy Inspektor Pracy przekazał do Sądu jedynie decyzję organu pierwszej instancji, odwołanie i decyzję organu drugiej instancji. Tak przekazane dokumenty nie pozwalają na ocenę przestrzegania prawa procesowego podczas postępowania, w tym ocenę zachowania terminów i przestrzegania gwarancji procesowych. Okoliczność ta, sama w sobie, mogłaby być podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze konieczność zachowania szybkości postępowania Sąd zażądał nadesłania stosownych akt administracyjnych. Akta te zostały przekazane przed terminem rozprawy.

Emerytury pomostowe zostały wprowadzone do polskiego systemu prawnego przez ustawę z dnia 19 grudnia 2008 r. (Dz. U. Nr 237, poz. 1656, zwana dalej ustawą), która weszła w życie 1 stycznia 2009 r. Uchwalenie tej ustawy było elementem reformy systemu ubezpieczeń społecznych. Warunki uzyskania emerytury pomostowej określa art. 4 ustawy.

W ślad za wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r. sygn. akt K 17/09 (sentencja Dz. U. z 2010, Nr 48, poz. 286) należy wskazać na różnice między "zwykłymi" emeryturami a emeryturami pomostowymi. Są to:

- obniżony o co najmniej 5 lat wiek emerytalny w porównaniu do zwykłego wieku emerytalnego,

- dodatkowy wymóg stażu co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,

- okresowość – emerytury pomostowe są wypłacane tylko w okresie przejściowym, do osiągnięcia przez uprawnionego powszechnego wieku emerytalnego,

- wygasający charakter – warunkiem uzyskania emerytury pomostowej jest wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przed 1 stycznia 1999 r.,

- odrębne źródło finansowania.

Decyzję w sprawie wypłaty emerytury pomostowej wydają i emeryturę wypłacają organy rentowe. Stworzono fundusz emerytur pomostowych. Zakłady pracy w stosunku do pracowników, którzy urodzili się po dniu 31 grudnia 1948 r. i wykonują prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze opłacają składki na Fundusz Emerytur Pomostowych w wysokości 1,5% podstawy wymiaru. Zakład pracy obowiązany jest prowadzić ewidencję pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacenia składek. Ustawą z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656) zmieniono ustawę z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, dodając do zadań Państwowej Inspekcji Pracy kontrolę ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Na mocy dodanego do ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy art. 11a właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz do wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Są to podstawy prawne do działań Państwowej Inspekcji Pracy w tym zakresie. Należy także wskazać na przepis art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, który wskazuje, że w wyniku ustaleń dokonanych w toku kontroli właściwy inspektor pracy wydaje decyzje m.in. w sprawach o których mowa w art. 11a.

Ustawa o emeryturach pomostowych definiuje pracę w szczególnych warunkach i pracę o szczególnym charakterze. Przez pracę w szczególnych warunkach rozumie się prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowane siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach zawiera załącznik nr 1 do ustawy.

Prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób nie zagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

Porównanie definicji prac w szczególnych warunkach i prac o szczególnym charakterze wskazuje na to, że przy pracach w szczególnych warunkach akcent został położony na czynniki ryzyka, które mogą skutkować uszkodzeniem ciała. Ustawa wskazuje, z jakiego rodzajami prac związane są czynniki ryzyka.

Przy pracach o szczególnym charakterze akcent został położony na prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej.

Wykaz prac w szczególnych warunkach oraz o szczególnym charakterze zawierają załączniki do ustawy – nr 1 i 2. W ocenie Sądu oznacza to, że nie potrzeba badać, czy każda z rodzaju prac wymienionych w załączniki nr 1 i 2 do ustawy spełnia wymogi definicji prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. To z woli ustawodawcy określone prace zostały zaliczone do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Ustawa używa tutaj trybu oznajmującego; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. Cech pracy "o szczególnym charakterze" czy "szczególnych warunkach" nie mogą posiadać inne prace, nawet, gdy sposób ich wykonywania i ich jakość może obniżyć się z wiekiem. Skarżący trafnie zauważył, że definicje zawarte w art. 3 ustawy mają charakter ogólny, szczególny wykaz prac uznanych w świetle w/w ustawy zawierają odpowiednio załączniki nr 1 i 2 do ustawy. Należy się zgodzić ze skarżącym, że to właśnie te szczegółowe uregulowania powinny być punktem odniesienia do określenia, czy w danym przypadku mamy do czynienie z pracą w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W rozpatrywane sprawie nie chodzi o prace w szczególnym warunkach, a o prace o szczególnym charakterze. Stąd też zagadnienie w sprawie sprowadza się do interpretacji punktu 13 załącznika nr 2 do ustawy (Wykaz prac o szczególnym charakterze) do ustawy w brzmieniu: Prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego oraz punktu 14 załącznika nr 2 w brzmieniu: Prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. Polemika stron toczy się wokół interpretacji tych dwóch punktów w powiązaniu z zakresem prac poszczególnych pracowników.

W pierwszej kolejności należy rozróżnić prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi i prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi. Pod pojęciem "techniki" rozumie się sposób wykonywania określonej pracy w jakiejś dziedzinie, metoda; ogół środków i umiejętności posługiwania się nimi, umożliwiający człowiekowi wytworzenie dóbr materialnych. Przez "technologię" rozumie się ogół procesów służących do wytwarzania lub przetworzenia materiałów, surowców i towarów naturalnych, półproduktów oraz gotowych wyrobów; także ciąg czynności produkcyjnych, wytworzenie danego produktu (komputerowy słownik języka polskiego). Każda "technologia", a ściślej proces technologiczny łączy się z określonymi czynnościami technicznymi.

Spowodowanie awarii technicznej należy wiązać z procesem technicznym. Świadczy o tym sformułowanie "mogącymi", które odnosi się do procesów technicznych. Gdyby ustawodawca chciał wiązać "prace" ze spowodowaniem awarii użyłby sformułowania "mogące". Sformułowanie, że prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogą spowodować awarię techniczną oznacza, że między sterowaniem procesem technicznym a możliwością spowodowania awarii musi istnieć związek przyczynowy. W ocenie Sądu ten związek przyczynowy na poszczególnych stanowiskach pracy nie został wykazany w sposób nie budzący wątpliwości.

W pierwszej kolejności należy wskazać na uwarunkowania organizacyjne i produkcyjne Spółki "A.". Z materiału sprawy nie wynika nawet czym zajmuje się spółka A.; wymagane jest szersze spojrzenie na całość produkcji, aby na tym tle można było ocenić znaczenie Wydziału P-12 dla całego zakładu, a wystąpienie ewentualnej awarii ocenić na tle całości produkcji. Nie wykazano, jakie działania lub zaniechania T. Ś. mogą spowodować awarię. Należy ustalić, jakie znaczenie ma jego stanowisku pracy w całym procesie produkcyjnym na Wydziale i w całym zakładzie. W jaki sposób Wydział P -12 powiązany jest z ciągiem produkcji? Czy jego konkretnie czynności lub zaniechania mogą spowodować awarię – czy tylko wydziału czy także całego zakładu. Innymi słowy, istnieje konieczność wykazania związku przyczynowego między jego konkretnymi czynnościami a możliwością powstania awarii ze skutkiem dla bezpieczeństwa publicznego. Czy w wypadku powstania awarii potrafi ją powstrzymać względnie zminimalizować.

Prace te muszą posiadać cechę "bezpośredniości".

T. Ś. jest zatrudniony na stanowisku kierownika Wydziału P 12. Jak wynika z decyzji organu I instancji jego praca polega na tym, że organizuje procesy pracy, kontroluje ich prowadzenie oraz wydaje decyzje i polecenia, także pracownikom bezpośrednio obsługującym maszyny i urządzenia produkcyjne i sterującym procesem produkcyjnym. Do niego należy decyzja o zatrzymaniu bądź uruchomieniu instalacji, interpretowanie zaistniałych zaburzeń oraz wypracowanie rozwiązań tychże zaburzeń. W ocenie Inspektora Pracy pracownik wykonujący pracę na tym stanowisku uczestniczy bezpośrednio, jednak na szczeblu nadzoru, w sterowaniu procesem produkcyjnym i eksploatacją maszyn, urządzeń. Decyzje, jakie podejmuje codziennie kierownik wydziału w istocie dotyczą zagadnień bezpieczeństwa prowadzonych procesów technologicznych oraz bezpieczeństwa eksploatowanych maszyn i urządzeń technicznych. Z zakresu obowiązków T. Ś., na który powołuje się protokół kontroli, wynika, że do jego obowiązków należy organizowanie procesów pracy, kontroluje ich prowadzenie oraz wydaje decyzje i polecenia, także pracownikom bezpośrednio obsługującym maszyny i urządzenia produkcyjne i sterującym procesem produkcyjnym. Do niego należy decyzja o zatrzymaniu bądź uruchomieniu instalacji, interpretowanie zaistniałych zaburzeń oraz wypracowanie rozwiązań.

Przy tak zakreślonym zakresie czynności, Sąd podziela pogląd orzekających w sprawie organów, że T. Ś., jako bezpośredni przełożony wykonuje czynności techniczne "bezpośrednio". Może on bezpośrednio wykonywać czynności, które należą do aparatowych, ponieważ jako kierownik Wydziału posiada niezbędne wiadomości do sterowania procesem produkcji. W ocenie Sądu, pierwszy szczebel zarządzania nie pozbawia go cech "bezpośredniości" sterowania procesami technicznymi. Pojęcie "nadzoru" szersze od pojęcia kontroli, zawiera w sobie możliwość podejmowania czynności za podmiot nadzorowany. Każdy proces technologiczny wymaga określonych czynności technicznych.

Jednakże do wykazania, że T. Ś. należy wpisać do wykazu pracowników o "szczególnym charakterze" konieczne jest wykazanie jeszcze innych okoliczności.

W tym zakresie ustalenia faktyczne nie zostały poczynione w sposób jednoznaczny. Istnieją rozbieżności między stwierdzeniem skarżącego a inspekcją pracy co do skutków rozszczelnienia zbiorników z ługiem i podchlorynem sodu. Skarżący podnosi, zarówno w odwołaniu jak i skardze, że rozszczelnienie zbiorników z ługiem i podchlorynem sodu, nie stwarza zagrożenia dla środowiska, ponieważ w przypadku jakiegokolwiek wycieku, znajdzie się on na specjalnej betonowej tacy, której zadaniem jest odprowadzanie wycieku dwoma pompami do zbiorników lub Podczyszczalni Ścieków. W związku z tym istnieje bardzo mała szansa na zaistnienie awarii. Natomiast z protokołu kontroli wynika, że z betonowej tacy jest odprowadzenie wód opadowych do systemu kanalizacji deszczowej. Istnieje niebezpieczeństwo przedostania się znacznych ilości ługu do rzeki Wisły. Organ drugiej instancji nie wyjaśnił tej rozbieżności dokładnie, a ma ona istotne znaczenie dla oceny czy będziemy mieli do czynienia z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. Tym samym doszło do naruszenia art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. Nie ustalono także jacy pracownicy mogą znajdować się w strefie zagrożonej wybuchem, skoro taki został ustanowiony.

Do protokołu zgłoszono zastrzeżenia. Nie było ich w przesłanych Sądowi pierwotnie aktach. W aktach sprawy nie ma takich dokumentów jak zakresów czynności, instrukcji stanowiskowych i oceny ryzyka zawodowego dla konkretnego pracownika. Dokumenty te należy dołączyć w toku dalszego rozpatrywania sprawy. Należy także dołączyć Zakładowy Raport o Bezpieczeństwie.

W dalszej kolejności rozważenia wymaga ocena dalszych przesłanek wymienionych w punkcie 14 załącznika nr 2 do ustawy, czyli oceny, czy te czynności sterownicze mogą spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. Przepis stanowi o potencjalnym zagrożeniu spowodowania awarii. To, że istnieją rozwiązania mogące ograniczyć skutki awarii nie zmienia poglądu, że awaria może wystąpić. Należy podzielić pogląd Inspektora Pracy, że skarga rzeczywiście minimalizuje skutki ewentualnej awarii. W środowisku pracy istnieją potencjalne zagrożenia w postaci emisji wolnego chloru z podchlorynu sodu wskutek awarii zbiornika, rurociągów, bądź armatury towarzyszącej, pożaru i wybuchu gazu ziemnego lub wodoru, poparzeń gorącym ługiem sodowym, które zagrażają pracownikom bezpośredniej obsługi. Chlor jest zaliczany do substancji niebezpiecznych (rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2006 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie rodzajów i ilości substancji niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go do zakładu o zwiększonym ryzyku albo zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej Dz. U. Nr 30, poz. 208). Z zapisów w Wewnętrznym Planie Operacyjno – Rozpoznawczym (którego brak w aktach sprawy) wynika, że kierownik wydziału kieruje akcją ratowniczą w czasie awarii chemicznej. Oznacza to, że taka awaria może nastąpić. Zresztą fakt ten przyznaje także skarżący. Prawdopodobieństwo wystąpienia awarii jest większe im bardziej skomplikowany jest proces produkcji z użyciem niebezpiecznych materiałów. Proces zatężenia ługu sodowego prowadzony jest w temperaturze około 150 stopni. Oznacza to, że w instalacji znajduje się pewien procent ługu sodowego o tej temperaturze. Na węźle sody kaustycznej występuje palny olej grzewczy – dyphil. Wydostanie się go na zewnątrz może spowodować znaczne straty i stanowić zagrożenie bezpieczeństwa pracowników i innych osób znajdujących się w pobliżu. Powoduje to, że istnieje ryzyko wystąpienia eksplozji (ustanowiona została strefa zagrożenia wybuchem). Niebezpieczne substancje znajdują się "w ruchu" tzn. są przetłaczane, cyrkulowane przy pomocy pomp i układu rurociągów. To wszystko powoduje, że niebezpieczeństwo wystąpienia awarii, wbrew poglądom skarżącego, nie jest abstrakcyjne, a konkretne.

Pozostaje do omówienia ostatnia przesłanka punktu 14 a mianowicie, czy awaria techniczna może nastąpić z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego.

W punkcie 14 załącznika do ustawy o emeryturach pomostowych nie chodzi o każdą awarię techniczną. Skutki tej awarii muszą być "poważne". Trudności związane z oceną, czy awaria jest "poważna" czy też nie, wynikają z ocennego charakteru tej przesłanki. Przesłankę tą łatwiej określić w sposób negatywny – nie chodzi tutaj o drobne awarie ograniczone do jednego czy kilku stanowisk pracy. Na ocenę "poważności" awarii będzie decydowało wiele czynników, m.in. rodzaj substancji niebezpiecznej, jej ilość, a nawet warunki atmosferyczne, w tym kierunek wiatru. W innych aktach prawnych rozróżnia się "poważną awarię" i "poważną awarię przemysłową" (art. 3 ust. 8a, 17a ust. 1, 76a ustawy z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach Dz. U. z 2007 r., Nr 39, poz. 251) Punkt 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych nie rozróżnia rodzajów awarii, mówi jedynie o awarii technicznej. "Poważność" dotyczy skutków, czyli następstw awarii. Określając pojęcie skutków można pomocniczo odnieść się do treści konwencji z 17 marca 1992 r. w sprawie transgranicznych skutków awarii przemysłowych (Dz. U. z 2004 r., Nr 129, poz. 1352). Przez "skutki" należy rozumieć bezpośrednie lub pośrednie natychmiastowe lub powstałe po pewnym czasie szkodliwe konsekwencje awarii przemysłowej, w szczególności w odniesieniu do człowieka, flory, fauny, gleby, wody, powietrza, krajobrazu, wzajemnych więzi między poszczególnymi elementami oraz wartości materialnych i dziedzictwa kulturowego. Skutki te muszą mieć znaczenie dla bezpieczeństwa publicznego.

Kwestia bezpieczeństwa publicznego nie jest zdefiniowana w ustawie o emeryturach pomostowych. Termin "bezpieczeństwo publiczne" występuje w wielu aktach prawnych, zarówno polskich jak i Unii Europejskiej. Nie zostało ono jednak zdefiniowane i nie posiada legalnej definicji w przepisach prawa. Ustawodawca w licznych przepisach posługuje się tym pojęciem, lecz jego zakres znaczeniowy jest często wieloznaczny. Przede wszystkim bezpieczeństwo publiczne jest wartością konstytucyjną. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podkreślano możliwość ograniczenia praw i wolności obywatelskich ze względu na bezpieczeństwo publiczne. Bezpieczeństwo publiczne jest przesłanką uzasadniającą wydanie przepisów porządkowych będących aktami prawa miejscowego (art. 40 ustawy o samorządzie gminnym, art. 40 – 44 ustawy o samorządzie powiatowym, art. 60 ust. 1 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie). Pojęcie bezpieczeństwa występuje przykładowo w takich ustawach jak: ustawie z dnia 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym (Dz. U. Nr 113, poz. 985 ze zm.), ustawie z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie imprez masowych (Dz. U. z 2009 r., Nr 62, poz. 504 ze zm.), ustawie z 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia (Dz. U. 2005 r., Nr 145, poz. 1221 ze zm.), ustawie o ochronie granicy państwowej (Dz. U. z 2009 r., Nr 12, poz. 67), ustawie z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r.M Nr 101, poz. 926 ze zm.) i kilku innych.

Ramy znaczeniowe pojęcia "bezpieczeństwa publicznego" są rozciągliwe. Doktryna nawiązuje do potocznego rozumienia tego pojęcia. Przez bezpieczeństwo (a także spokój i porządek publiczny) rozumie się pewne dodatnie stany panujące w organizacji społecznej, których zachowanie gwarantuje uniknięcie określonych szkód zarówno przez całość organizacji, jak i przez poszczególnych jej członków. W nauce prawa administracyjnego podkreśla się, że w treści pojęcia "bezpieczeństwo publiczne" na plan pierwszy wysuwa się element zagrożenia przed bezprawnymi zamachami naruszającymi określone dobra (jak życie, zdrowie, mienie), a ściślej biorąc – jego brak. W prawie administracyjnym podkreśla się, że bezpieczeństwo publiczne oznacza taki stan, w którym ogółowi obywateli, nieoznaczonemu indywidualnie, jak również innym podmiotom, w tym państwu i instytucjom publicznym, nie zagraża żadne niebezpieczeństwo oraz nie zagraża zakłócenie normalnego toku życia społecznego i funkcjonowania instytucji i urządzeń publicznych.

Skutki awarii muszą zatem zagrażać zakłóceniem normalnego toku życia społecznego, zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi albo powodować możliwość powstania takiego zagrożenia z opóźnieniem. Dla oceny skutków zagrożenia ("poważne") należy przyjmować maksymalne możliwości wystąpienia skutków. Chodzi zatem o możliwość powstania awarii technicznej, która może być ograniczona do jednego urządzenia, ale jej skutki muszą powodować niebezpieczeństwa w większym zakresie niż ograniczone np. do jednego stanowiska pracy. W tym ostatnim przypadku trudno bowiem mówić o zagrożeniu dla bezpieczeństwa publicznego. Można będzie jednak mówić o takim niebezpieczeństwie, jeżeli wskutek awarii technicznej np. do atmosfery przedostanie się dużą ilość substancji niebezpiecznej. Trudności związane z egzemplifikacją takich sytuacji przemawiają za koniecznością konkretyzacji takiego zagrożenia do konkretnego stanowiska pracy.

W toku dalszych czynności należy uzupełnić postępowanie poprzez dokonanie wskazanych czynności dowodowych, w tym dołączenia wskazanych dokumentów, rozważyć ewentualne powołanie biegłego o ile wyjaśnienia osób znających proces technologiczny organ uzna za niewystarczające i ponownie ocenić, czy stanowisko pracy odpowiada wszystkim elementom wskazanym w punkcie 14 załącznika nr 2 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656).

Uzasadnia to, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.