Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 3102/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-03-02 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Powołane przepisy: article: art. 255; art. 258 § 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. G. – P. P. H. U. E. I. "U." na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w części dotyczącej stawki celnej oraz określenia kwoty długu celnego postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.


UZASADNIENIE

K. G. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wystąpił z wnioskiem (na urzędowym formularzu PPF z 10 lutego 2009 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego.

Wnioskodawca wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami oraz siostrą. Rodzice posiadają dom o pow. [...] m2, położony na działce o pow. [...] m2. Pozostałe rubryki dotyczące posiadanego majątku – mieszkania, nieruchomości rolnych, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych – zostały wykreślone. Skarżący oraz jego ojciec uzyskują miesięczny dochód – każdy w wysokości od 1.000 do 1.600 zł z tytułu "prac dorywczych". W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż z uwagi na toczące się od 2004 r. postępowania administracyjne i egzekucyjne nie może normalnie żyć i pracować, nie może również założyć rachunku bankowego z uwagi na ewentualne zajęcie w postępowaniu egzekucyjnym. Wskazał ponadto, iż jego ojciec jest chory, zaś w 1999 r. [...] poniósł duże straty finansowe.

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 18 lutego 2009 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów.

W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z 26 lutego 2009 r. do którego załączył pismo z 25 lutego 2009 r. zatytułowane "oświadczenie" oraz kserokopie wyniku badania jego ojca z 31 października 2007 r. i postanowienia prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] z 27 września 1999 r. o umorzeniu śledztwa [...]. Wnioskodawca podniósł, iż nie posiada żadnych nieruchomości, żadnych rzeczy wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Mieszka z rodzicami, którym pomaga na tyle, na ile jest w stanie zarobić. Jego ojciec jest chory i utracił majątek dorobkowy [...] w 1999 r., od tamtego czasu "boryka się finansowo". Wnioskodawca wskazał, iż osiągany dochód w wysokości od 1.500 do 1.600 zł miesięcznie musi wystarczyć na jego utrzymanie, natomiast ubrania kupuje w sklepach z tanią, używaną odzieżą, gdyż nie stać go na inne.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.

Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF z 10 lutego 2009 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), został on wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów.

Odpowiedzi skarżącego – zawartej w piśmie zatytułowanym "oświadczenie" z 25 lutego 2009 r. – nie sposób było uznać za wykonanie wezwania dokonanego na zarządzenie z 18 lutego 2009 r. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, iż pismo to stanowi podpisaną własnoręcznie przez wnioskodawcę kserokopię oświadczenia złożonego do innego toczącego się w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie postępowania w sprawie z wniosku o przyznanie prawa pomocy. Porównanie treści wezwania oraz pisma zatytułowanego "odwołanie" prowadzi do wniosku, iż strona nie udzieliła odpowiedzi na wszystkie zapytania, nie załączyła również żądanych dokumentów, zaś jedynie przedstawiła w sposób ogólny sytuację życiową i majątkową swoją oraz swojej rodziny. Takiego postępowania nie można uznać za wykonanie obowiązku wynikającego z regulacji normujących przyznanie prawa pomocy. Wskazać należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku.

W szczególności wskazać należy, iż wnioskodawca nie wyjaśnił czy jego matka i dorosła siostra posiadają źródła dochodów, czy osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają oszczędności pieniężne, rachunki bankowe, lokaty bądź majątek ruchomy znacznej wartości (np. samochód osobowy), nie przedstawił również żądanych zaświadczeń oraz wyciągów z ewentualnie posiadanych przez członków rodziny rachunków bankowych. Nie można za taką odpowiedź uznać twierdzenia wnioskodawcy, iż jego ojciec "boryka się finansowo", bowiem nie wyjaśnia to jaki jest rzeczywisty stan jego majątkowego posiadania. W tym miejscu przywołać należy stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym w przypadku, gdy skarżący wraz z rodziną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczyć się do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów postępowania jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (vide: postanowienie NSA z 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08). Jednocześnie, kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07).

Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane zgodnie z treścią zarządzenia, uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego skarżącego na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie.

Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.