Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 159/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2,  art. 478, 479, 105, 110,  art. 7, 77, 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 103 i 104
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 1 i 7
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi S.D. i J.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżących S.D. i J.D. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] listopada 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania S.D. i J.D. od decyzji Prezydenta W. z [...] lipca 2009 r. nr [...] odmawiającej ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] ozn. hip. [...] – uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Prezydent W. decyzją z [...] lipca 2009 r. odmówił przyznania S.D. i J.D. prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] twierdząc, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej przez uprawniony podmiot nie został złożony w terminie.

W wyniku złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] listopada 2009 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że Prezydent W. prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające i trafnie stwierdził, że byli właściciele przedmiotowej nieruchomości nie złożyli wniosku dekretowego w terminie, jak również potwierdziło, że wniosku takiego brak jest w aktach sprawy. Jak wskazał organ, fakt niezłożenia wniosku przez byłych właścicieli wynika również z pism Wydziału Skarbu Państwa i Przekształceń Własnościowych [...] Urzędu Wojewódzkiego, Archiwum Państwowego W. oraz Archiwum Urzędu W. Wniosek o przyznanie prawa własności czasowej złożył natomiast Okręgowy Urząd Likwidacyjny, jednak nie był to podmiot uprawniony do składania wniosków dekretowych w imieniu byłych właścicieli nieruchomości.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podzieliło również wnioski organu I instancji dotyczące treści pisma Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] lipca 1952 r. odnoszącego się do złożenia przez W.D. wniosku do Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w W. o przywrócenie posiadania przedmiotowej nieruchomości.

Kolegium podało, że na wniosek skarżącego decyzją z [...] grudnia 2001 r. nr [...] stwierdziło nieważność orzeczenia administracyjnego z [...] lipca 1961 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości, z uwagi na ustalenie, że uprawnione osoby nie złożyły wniosku dekretowego, a w związku z tym odmowne orzeczenie Prezydium Rady Narodowej W. zostało wydane bez podstawy prawnej.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do art. 110 Kpa, organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Oznacza to, że Kolegium związane jest wydaną przez siebie ostateczną decyzją z [...] grudnia 2001 r., która wydana została po złożeniu do akt sprawy ww. pisma Prezydium Rady Narodowej w W. z [...] lipca 1952 r. Zatem pismo to było poddane analizie w postępowaniu administracyjnym. W związku z powyższym organ stwierdził, że decyzją z [...] grudnia 2001 r. objęte jest ustalenie, że odmowne orzeczenie Prezydium Rady Narodowej wydane zostało bez podstawy prawnej wobec braku złożenia wniosku dekretowego przez uprawniony podmiot w ustawowym terminie. A zatem, bez wzruszenia decyzji SKO z [...] grudnia 2001 r., nie jest możliwe stwierdzenie przez Kolegium, że wniosek dekretowy został złożony w ustawowym terminie przez uprawiony podmiot, ponieważ naruszałoby to zasadę związania ostateczną decyzją administracyjną wyrażoną w art. 110 Kpa. W takiej sytuacji w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne decyzje tego samego organu w zakresie ustalenia złożenia wniosku dekretowego przez uprawniony podmiot Wobec powyższego, organ pierwszej instancji nie był uprawniony do merytorycznej oceny wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego), bowiem taka ocena dopuszczalna jest jedynie wówczas, gdy wniosek został złożony w ustawowym terminie przez uprawniony podmiot. Ustalenie, że wniosek nie został złożony, bądź też że został złożony przez podmiot nieposiadający legitymacji (jak np. Okręgowy Urząd Likwidacyjny) prowadzić winno do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego zgodnie z art. 105 Kpa.

Gdyby uznać, zdaniem organu, że formułowane przez skarżącego żądanie "przywrócenia posiadania nieruchomości" obejmuje zarówno ustanowienie użytkowania wieczystego, jak i przywrócenie posiadania, to także w tym zakresie brak jest podstaw prawnych do prowadzenia postępowania administracyjnego, a w szczególności do merytorycznej oceny takiego żądania. Organ pierwszej instancji nie wskazał w zaskarżonej decyzji żadnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego pozwalającego organom administracji orzekać w tym przedmiocie. Postępowanie w sprawach o naruszenie posiadania uregulowane jest w art. 478-479 Kodeksu postępowania cywilnego, a zatem jest to sprawa cywilna, o której mowa w art. 1 Kpc, do rozpoznania której właściwy jest sąd powszechny stosownie do art. 2 § 1 Kpc. W konsekwencji także co do tak sformułowanego żądania organ winien był umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli S.D. i J.D., zarzucając naruszenie:

1. prawa procesowego: art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 Kpa poprzez nienależyte przeprowadzenie postępowania dowodowego, niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i niewzięcie pod rozwagę wszystkich zgłaszanych przez stronę okoliczności, w szczególności tego, że stosowny wniosek niezbędny do należytego rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie zwrotu nieruchomości został złożony najpierw w dniu 23 grudnia 1948 r. przez W.D., a następnie w dniu 8 lutego 1949 r. przez Rejonowy Urząd Likwidacyjny, oraz kolejne wnioski z lat 1990-2007 o zwrot w/w nieruchomości i ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, a także zupełne pominięcie przez organ okoliczności, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu swojego wyroku z dnia 9 października 2007 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 705/07 wyraźnie wskazał, że wniosek wszczął odrębne postępowanie administracyjne, które jednak do dziś nie zostało przeprowadzone, a wniosek pozostał bez rozpoznania,

2. naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. przez jego błędną interpretację w stanie faktycznym niniejszej sprawy i przez to niesłuszne przyjęcie, że w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości nie wystąpiono z wnioskiem o przyznanie prawa własności czasowej pomimo tego, że skarżący wskazywał wielokrotnie, iż w dniu 30 lipca 1952 r. została udzielona przez Prezydium Rady Narodowej W. odpowiedź, z której treści bezspornie wynika, że odpowiedni wniosek został złożony przez W.D. – brata ojca skarżących, w dniu 23 grudnia 1948 r., a następnie w dniu 8 lutego 1949 r. przez Rejonowy Urząd Likwidacyjny w W. tj. z zachowaniem terminu, ponadto okoliczność składania właściwego wniosku potwierdza także to, że w latach 1948-1952 W.D. czynił usilne starania o odzyskanie wymienionej nieruchomości jeżdżąc do W., interweniując w urzędach i składając różne dodatkowe dokumenty,

3. naruszenie art. 2 w zw. z art. 8 Konstytucji RP przez obecne negowanie uprawnień Urzędu Likwidacyjnego do wystąpienia z wnioskiem z art. 7 ust. 1 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy w sytuacji, kiedy byli właściciele wystąpić nie mogli, bo J.D. został zamordowany najprawdopodobniej w 1945 r. w obozie koncentracyjnym, jego żona J.D. zachorowała umysłowo i była całkowicie ubezwłasnowolniona, ich dawaj synowie – skarżący w niniejszej sprawie – byli małymi dziećmi, a w aktach Urzędu Likwidacyjnego znajdował się wniosek złożony wcześniej przez W.D. – brata J.D.

W związku z powyższym skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez nakazanie organowi niższej instancji nadania właściwego biegu wnioskowi Urzędu Likwidacyjnego z 8 lutego 1949 r. dotyczącego zwrotu przedmiotowej nieruchomości w przewidzianej formie prawnej z uwzględnieniem wniosku W.D. z 23 grudnia 1948 r., względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z 7 października 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 191/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S.D. i J.D. uznając, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] listopada 2009 r. nie narusza prawa.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że stan faktyczny sprawy nie budził wątpliwości – wniosek o przyznanie prawa własności czasowej złożył Okręgowy Urząd Likwidacyjny i jak słusznie zauważyły organy orzekające w sprawie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, nie był to podmiot uprawniony do składania wniosków dekretowych w imieniu byłych właścicieli (art. 7 ust. 1 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy). W związku z powyższym należy uznać, że wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego podmiotu nieuprawnionego nie powinien doprowadzić do merytorycznego rozstrzygnięcia, tak pozytywnego, jak i negatywnego, lecz do stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania, stosownie do art. 105 § 1 Kpa.

Sąd uznał, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. prawidłowo stwierdziło, że związane jest wydaną przez siebie decyzją z [...] grudnia 2001 r., z której wynika, że odmowne orzeczenie Prezydium Rady Narodowej wydane zostało bez podstawy prawnej wobec braku złożenia wniosku dekretowego przez uprawniony podmiot w ustawowym terminie. Sąd przyznał rację Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W., że bez wzruszenia decyzji z [...] grudnia 2001 r. nie jest możliwe stwierdzenie przez Kolegium, że wniosek dekretowy jednak został złożony w ustawowym terminie przez uprawiony podmiot i w dalszej części przytoczył wywód uzasadnienia zaskarżonej decyzji w kwestii związania wydaną decyzją zarówno Kolegium, jak i organu orzekającego w pierwszej instancji.

Sąd podzielił również stanowisko Kolegium co do bezprzedmiotowości postępowania także w przypadku gdyby uznać, że żądanie "przywrócenia posiadania nieruchomości" (na które powołują się skarżący), obejmowało zarówno ustanowienie użytkowania wieczystego, jak i przywrócenie posiadania.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd uznał je za niezasadne. W ocenie Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając sprawę nie naruszyło obowiązujących przepisów, w szczególności zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym art. 7, 8, 10 § 1, 11, 77 § 1 i art. 80 Kpa, stan faktyczny w sprawie ustalony został prawidłowo i nie budził żadnych wątpliwości, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniony został właściwie, a właściwe przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane i zastosowane.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S.D. i J.D., reprezentowani przez adwokata E.G., wnieśli skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik tej sprawy, tj. art. 145 § 1 lit. c (powinno być: "art. 145 § 1 pkt 1 lit. c") p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 64 § 2 oraz art. 105 § 1 w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa w zw. z art. 1 oraz art. 7 ust. 1 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, przez nieuwzględnienie skargi przez Sąd pierwszej instancji w sytuacji wystąpienia naruszeń procedury mających wpływ na wynik sprawy, a polegających na niewłaściwym i mało wszechstronnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy i przez to niesłusznym uznaniu, że umorzenie postępowania jest uzasadnione z uwagi na to, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej nie został złożony w ustawowym terminie przez uprawniony do tego podmiot, a w konsekwencji na niesłusznym uznaniu, że został w ogóle merytorycznie rozstrzygnięty wniosek o przyznanie prawa własności w stosunku do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] ozn. hip. [...] z uwagi na wydanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzji z [...] grudnia 2001 r., która to decyzja stwierdzała jedynie nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej W. z [...] lipca 1966 r. nr [...].

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wnoszący skargę kasacyjną pełnomocnik podniósł, że wyrok Sądu pierwszej instancji narusza przepisy procedury sądowoadministracyjnej, gdyż został oparty o nieprawidłowo dokonane ustalenia faktyczne, tj. materiał dowodowy zebrany w sposób mało wszechstronny, przez co nietrafnie uznano, iż w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego.

Odwołując się do uregulowań obowiązującego w dniu rozpoznawania złożonego przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny wniosku o przyznanie poprzednim właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości przy ul. [...], rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym oraz poglądów doktryny, a także orzecznictwa sądowego w kwestii reprezentacji strony w postępowaniu administracyjnym pełnomocnik skarżących podniósł, że urzędy likwidacyjne winny być uznane za podmioty sprawujące zarząd majątkiem lub interesami stron w rozumieniu art. 85 Kpc (w brzmieniu obowiązującym w dniu 26 sierpnia 1948 r.). W uchwale z dnia 23 września 1963 r. sygn. akt III CO 42/63 Sąd Najwyższy stwierdził, iż osoba prawna sprawująca zarząd majątku lub interesów strony może być jej pełnomocnikiem procesowym. Gdyby ustawodawca chciał zacieśnić krąg pełnomocników procesowych tylko do osób fizycznych, uczyniłby to wyraźnie. W ocenie pełnomocnika, urzędy likwidacyjne działające na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946. r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich mogły więc być pełnomocnikami byłych właścicieli nieruchomości [...] przejętych na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. Do zakresu działania urzędów likwidacyjnych należało podejmowanie wszelkich czynności prawnych i gospodarczych "związanych z zabezpieczeniem i zachowaniem substancji majątków opuszczonych oraz zmierzających do użytkowania ich w granicach zwyczajowych potrzeb gospodarczych" (§ 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 listopada 1946 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Ziem Odzyskanych w sprawie organizacji i zakresie uprawnień urzędów likwidacyjnych). Ponieważ do wniosku Urzędu Likwidacyjnego nie załączono pełnomocnictwa, to w myśl art. 16 ust. 4 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym organ, do którego podanie wniesiono, powinien zażądać od wnoszącego podanie przedstawienia pełnomocnictwa. Zarząd Miejski w W. nie podjął jednak stosownych czynności. Brak w aktach umocowania Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w W. do działania w imieniu W.D. jako pełnomocnika byłych właścicieli ww. nieruchomości, zdaniem pełnomocnika, nie może stanowić przesłanki umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 Kpa. De facto jest to brak formalny wniosku, który skutkuje wezwaniem strony do jego uzupełnienia na podstawie art. 64 § 2 Kpa. Pełnomocnik wskazał na wyrok NSA z dnia 4 lutego 2000 r. w sprawie o sygn. akt IV SA 2448/97, w którym stwierdzono, że aczkolwiek do zakresu działania Urzędów Likwidacyjnych nie należało występowanie w imieniu byłych właścicieli z wnioskami o ustanowienie własności czasowej, to jednak nie można tego wykluczyć w pewnych konkretnych okolicznościach. Jeżeli urząd likwidacyjny w imieniu byłych właścicieli, w stosownym terminie i za ich zgodą (lub w porozumieniu z nimi) złożył taki wniosek, co wymaga wyjaśnienia, to oczywiście wniosek taki byłby prawnie skuteczny, w takim bowiem przypadku obywatel, działając w zaufaniu do organów władzy, mógł zasadnie przypuszczać, że zbędne jest złożenie kolejnego wniosku. Niedołączenie zatem dokumentu pełnomocnictwa przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W., jak również bezczynność organu, do którego wpłynął wniosek nie oznacza, iż czynność Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego jest bezskuteczna. Tym bardziej, że praktyka ta nie była wówczas odosobniona.

W dalszym wywodzie zwrócono uwagę, że uregulowania prawne w zakresie pełnomocnictwa zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego nie są kompletne, stąd należy posiłkowo stosować Kodeks cywilny (wyrok NSA z dnia 18 czerwca 1999 r. sygn. akt 1535/98). Zgodnie zaś z art. 103 § 1 Kc w przypadku braku umocowania po stronie pełnomocnika bądź przekroczenia zakresu umocowania – ważność czynności zależy od potwierdzenia jej przez mocodawcę. Mimo że art. 103 § 1 Kc dotyczy zawarcia umowy, to w związku z art. 104 Kc ma on także zastosowanie do jednostronnych czynności prawnych. Pełnomocnictwo udzielone W.D., którego zakres dotyczył "wszelkich kroków, jakie potrzebne się okażą do przywrócenia posiadania i własności nieruchomości (...)" potwierdza czynność dokonaną przez Rejonowy Urząd Likwidacyjny w W. polegającą na złożeniu wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości przy ul. [...] jej poprzednim właścicielom. Istniały zatem i nadal istnieją podstawy do merytorycznego rozpatrzenia wniosku na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu, a tym samym brak jest przesłanki do umorzenia postępowania administracyjnego.

Organy administracji rozpatrując sprawę naruszyły art. 7 i art. 77 Kpa. Podobnie Sąd w zaskarżonym wyroku, pomimo że mogło to mieć zasadniczy wpływ na sposób rozstrzygnięcia sprawy, nie przeanalizował możliwości działania Urzędu Likwidacyjnego, tj. złożenia w terminie w imieniu byłych właścicieli i za ich zgodą lub w porozumieniu z nimi wniosku o przyznanie własności czasowej oraz tego, że taki wniosek był prawnie skuteczny. Nie dokonał również analizy konsekwencji prawnych przyjęcia i rozpoznania przez organ wniosku złożonego przez Rejonowy Urząd Likwidacyjny w W.

Sąd nie odniósł się także do wyroku NSA z dnia 4 lutego 2000 r. sygn. akt IV SA 2448/97 reprezentującego odmienny pogląd. Wobec niejednolitego orzecznictwa, obowiązkiem Sądu było odniesienie się i rozważenie stanowiska wyrażonego w tym wyroku nawet wówczas, gdyby nie podzielał poglądów tam prezentowanych.

Jeżeli zatem, kwestionowana decyzja została wydana bez rozważenia powyższych kwestii, to powinna być uznana za wadliwą i to w takim stopniu, że zachodziła przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Nie powinien zapaść wyrok akceptujący umorzenie postępowania, gdyż de facto wniosek o przyznanie prawa własności czasowej nigdy nie został merytorycznie rozstrzygnięty.

Naczelny Sąd Administracyjny (dalej powołany jako "NSA") uznając skargę kasacyjną za uzasadnioną, wyrokiem z 6 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 66/11 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W pierwszej kolejności NSA wyjaśnił skutki, jakie dla niniejszej sprawy wynikają ze związania ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2001 r. stwierdzającą nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] lipca 1961 r., na które to związanie powołał się organ odwoławczy i Sąd pierwszej instancji. Podzielając stanowisko organów administracyjnych orzekających w niniejszej sprawie co do kwestii związania organów wydanym rozstrzygnięciem na podstawie art. 110 Kpa wyjaśnił, że nie było żadnych podstaw do przyjęcia, że decyzją z [...] grudnia 2001 r., a ściślej mówiąc – zawartą w niej oceną prawną co do skuteczności wniosku złożonego w dniu 8 lutego 1949 r. – związany był Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie kontrolujący legalność decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości przy ul. [...] w W.

W rozpoznawanej sprawie NSA stwierdził, że należało wziąć pod uwagę zarówno konkretne okoliczności stanu faktycznego, które w sprawie są bezsporne, jak i szerszy kontekst prawny związany z realizacją roszczeń właścicieli nieruchomości objętych działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.

Następnie Sąd uznał, że zagadnieniem wymagającym zwrócenia uwagi na tle rozpoznawanej sprawy jest kwestia skuteczności wniosków zgłaszanych przez urzędy likwidacyjne. Przypadki zgłaszania wniosków przez okręgowe bądź rejonowe urzędy likwidacyjne orzecznictwo sądowe odnotowywało wielokrotnie zajmując w tych sprawach stanowisko, iż co do zasady urzędy likwidacyjne, powołane dekretem z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87), nie miały w katalogu swoich zadań ustalonym przepisami tego dekretu i wydanego na jego podstawie rozporządzenia Ministrów Skarbu i Ziem Odzyskanych z dnia 23 grudnia 1948 r. o zakresie działania i organizacji urzędów likwidacyjnych (Dz. U. Nr 62, poz. 485), kompetencji do reprezentowania dotychczasowych właścicieli w sprawach przyznania praw do gruntów [...]. Wnioski urzędów likwidacyjnych zgłaszane do organów właściwych do ich rozpatrzenia, nie mające żadnego oparcia w wyrażonej przez właścicieli zgodzie na takie działanie, nie mogły wywoływać skutków określonych w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.

Inaczej jednak należało traktować, gdy – tak jak w niniejszej sprawie –przedstawiciel spadkobierców byłych właścicieli, przed upływem sześciomiesięcznego terminu na złożenie wniosku przewidzianego w art. 7 ust. 1 dekretu, zwrócił się do urzędu likwidacyjnego z żądaniem przywrócenia posiadania, urząd ten zaś, z zachowaniem tego terminu, wystąpił do właściwej władzy o przyznanie prawa własności czasowej reprezentowanym przez niego właścicielom nieruchomości. W wyroku z dnia 4 lutego 2000 r. sygn. akt IV SA 2448/97 Naczelny Sąd Administracyjny uchylając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu [...] wyraził pogląd, że jeżeli urząd likwidacyjny w stosownym terminie, w imieniu byłych właścicieli złożył wniosek, to wniosek taki byłby prawnie skuteczny.

W takim bowiem przypadku obywatel działający w zaufaniu do działań organów władzy mógł zasadnie przypuszczać, że zbędne jest złożenie kolejnego wniosku. Pogląd ten został podtrzymany przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 marca 2005 r. sygn. akt OSK 8/04 (Lex nr 176106).

W niniejszej sprawie mamy do czynienia z podobną sytuacją. Nie jest kwestionowany fakt wystąpienia przez W.D. w imieniu spadkobierców byłego właściciela, w terminie sześciomiesięcznym, do Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w W. o przywrócenie posiadania nieruchomości, jak również fakt zgłoszenia w tym terminie wniosku w trybie art. 7 dekretu przez Rejonowy Urząd Likwidacyjny w W. powołujący się na to, iż reprezentuje właścicieli nieruchomości. Tak skonstruowanego wniosku nie można uznać za prawnie nieskuteczny.

Trzeba mieć na względzie szczególne okoliczności, w jakich realizowane było roszczenie dekretowe w rozpoznawanej sprawie. W czasie przewidzianym na złożenie wniosku nie żył już właściciel nieruchomości J.D., nie była zdolna do wystąpienia w tej sprawie jego żona będąca współwłaścicielką, a spadkobiercy byli małoletni. Ich uprawnienia wykonywał ustanowiony przedstawiciel w osobie W.D. Złożony przez W.D. wniosek z 23 grudnia 1948 r. nie był przez władze W. jednoznacznie potraktowany jako wniosek złożony w trybie dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, tj. wyłącznie jako żądanie przywrócenia posiadania. Świadczy o tym fakt wystąpienia przez Rejonowy Urząd Likwidacyjny w W., z zachowaniem sześciomiesięcznego terminu przewidzianego na złożenie wniosku dekretowego, z wnioskiem o przyznanie reprezentowanym przez ten Urząd dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej. Kwestia rzeczywistej treści wniosku z 23 grudnia 1948 r. złożonego przez W.D. wyjaśniana była także przez Wydział Finansowy Prezydium Rady Narodowej w W., co wynika z pisma z 30 lipca 1952 r. Nie można zatem sytuacji tej interpretować w sposób formalistyczny zawężając treść podania złożonego w stosownym terminie, do właściwej władzy (urzędy likwidacyjne były częścią struktury organizacyjnej m. W.), wyłącznie do żądania przywrócenia posiadania nieruchomości.

Reasumując NSA uznał, że w okolicznościach tej sprawy nie można przyjąć, iż po stwierdzeniu nieważności orzeczenia administracyjnego z [...] lipca 1961 r. nr [...], nie istnieje podlegający rozpoznaniu, skutecznie złożony przez Rejonowy Urząd Likwidacyjny w W. reprezentujący dotychczasowych właścicieli, wniosek o przyznanie prawa własności czasowej (prawa użytkowania wieczystego) do gruntu nieruchomości przy ul. [...] w W.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), dalej "p.p.s.a.", sąd któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W wyroku z 6 grudnia 2011 r. Sąd II instancji stwierdził, że w niespornych okolicznościach faktycznych tej sprawy i stanie prawnym mającym do niej zastosowanie, może się toczyć postępowanie administracyjne w sprawie przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], ponieważ istnieje złożony przez Rejonowy Urząd Likwidacyjny w W. w imieniu dotychczasowych właścicieli nieruchomości wniosek z dnia 8 lutego 1949 r., wymagający merytorycznego rozpoznania w myśl art. 7 ust. 2 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.

Prezydent W. ponownie rozpoznając sprawę uwzględni ocenę dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 grudnia 2011 r.

Mając powyższe na uwadze sąd orzekł z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152 i art. 200 p.p.s.a.