Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1509/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i ust. 3, art. 24 ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 35 ust. 4
journal: Dz.U. 1989 nr 25 poz 137
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 21 kwietnia 1989 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Dnia 16 marca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Sędzia WSA Marek Sachajko Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 marca 2022 roku sprawy ze skargi D. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2021 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

UZASADNIENIA

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021r., znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021r., poz. 423), i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365): odmówił D. P. (dalej: skarżący) umorzenia należności z tytułu składek 08.1994 – 11.1994, 01.1995 – 05.1995, 07.1995 w łącznej kwocie [...]zł, w tym:

- składek w kwocie [...]zł,

- odsetek w kwocie [...]zł, naliczonych na [...] czerwca 2021r., przypadających od w/w składek,

- kosztów upomnienia w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu organ podał, że skarżący wnioskiem z dnia [...] czerwca 2021r. zwrócił się do organu o umorzenie składek oraz należnych odsetek za okres 08.1994 – 11.1994, 01.1995 – 05.1995, 07.1995. Zdaniem organu należności objęte wnioskiem nie uległy przedawnieniu. [...] lipca 2021r. skarżący dokonał wpłaty na poczet posiadanych zaległości, która w znacznej części pokryła posiadane zadłużenie. Organ przeanalizował zmianę przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie przedawnienia. Podał, że w latach 1994 – 1996 skarżącemu doręczone były upomnienia i tytuły wykonawcze obejmujące zaległości za okres 08.1994 – 12.1994 i 01.1995-04.1995. Ponadto [...] stycznia 1999r. zostały mu doręczone tytuły wykonawcze obejmujące należności za okres 05.1995 i 07.1995. Dodatkowo do powyższych należności prowadzone było postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] które ostatecznie zostało umorzone [...] stycznia 1999r. Ponownie [...] grudnia 2002r. zostało doręczone skarżącemu upomnienie a [...] stycznia 2003r. Dyrektor Oddziału ZUS wystawił zajęcie wierzytelności, które przez pracodawcę skarżącego zostało odebrane [...] lutego 2003r. Organ podał, że egzekucja wszczęta przez Dyrektora O/ZUS pozostaje w toku. Zdaniem organu w niniejszej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i ewentualne umorzenie należności z tytułu niezapłaconych składek mogłaby stanowić pomoc de minimis. Wniosek został rozpoznany na podstawie wszystkich przepisów prawnych mogących mieć zastosowanie w sprawie, tj.: art. 28 ust. 3 i 3 a ustawy o u.s.u.s. Podał, że w stosunku do skarżącego działalności nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Wysokość jego zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4a i 4b w niniejszej sprawie nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych również nie ma wobec skarżącego zastosowania przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy.

Organ wyjaśnił, że [...] lipca 2021r. skarżący ponownie rozpoczął wykonywanie działalności gospodarczej. Ponadto w okresie od [...] grudnia 2020r. do [...] maja 2021r. zgłoszony był do ubezpieczeń jako osoba wykonująca umowę agencyjną, zlecenia lub o świadczenie usług, a podstawa wymiaru jego składek w 2021r. wynosiła odpowiednio:

- styczeń [...] zł,

- luty [...] zł,

- marzec [...] zł,

- kwiecień [...] zł.

Skarżący oświadczył, że jest właścicielem 5 środków transportu ( 2 samochodów, 3 przyczep). Prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] zostało umorzone [...] stycznia 1999r. Jednak [...] grudnia 2002r. Dyrektor Oddziału ZUS ponownie wszczął postępowanie egzekucyjne obejmujące niezapłaconą należność z tytułu składek, które pozostaje w toku. Wpłatą z [...] lipca 2021r. w kwocie [...]zł skarżący uregulował znaczną część posiadanego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. W związku z tym nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zdaniem organu, z uwagi na powyższe brak jest podstaw, by przyjąć, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5, i 6 ustawy i wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ przeanalizował również przesłanki umorzenia należności wskazane w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r., nr 141, poz. 1365). Organ podał, że przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacanie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalnośc,i nie ma zastosowania. Wykonywanie działalność gospodarczej skarżący rozpoczął [...] lipca 2021r. a we wniosku o umorzenie nie powoływał się na powyższe okoliczności oraz nie udowodnił ich zaistnienia. Skarżący nie powoływał się też na trudną sytuację zdrowotną czy konieczność sprawowania stałej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, nie przedłożył też żadnej dokumentacji medycznej. Organ podał, że [...] lipca 2021r. skarżący rozpoczął wykonywanie działalności gospodarczej a w okresie od [...] grudnia 2020r. do [...] maja 2021r. osiągał dochody, tym samym nie zachodziła przesłanka wskazana w § 3 ust. 3 rozporządzenia. ZUS rozważał również przesłankę wskazaną w § 3 ust. 1 rozporządzenia, tj. ustalał czy opłacenie składek pozbawiałoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zgodnie z oświadczeniem z [...] lipca 2021r. o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Od [...] lipca 2021r. rozpoczął wykonywanie działalności gospodarczej i nie dysponował informacjami o wysokości uzyskiwanego przychodu/dochodu. Wydatki związane z utrzymaniem oszacował na [...] zł. W związku z brakiem możliwości określenia przez skarżącego przychodu /dochodów organ nie mógł się odnieść do minimum socjalnego jako miernika trudnej sytuacji materialnej. Nadto we wniosku o umorzenie skarżący nie powoływał się na trudną sytuację materialną czy trudności w regulowaniu swoich zobowiązań oraz zaspokojenie podstawowych potrzeb. W okresie od [...] grudnia 2020r. do [...] maja 2021r. skarżący osiągał dochody. Jak wynika z jego oświadczenia rezygnacja z zatrudnienia i rozpoczęcie wykonywania działalności były wymogiem otrzymania środków z programu unijnego "Dotacja na Twoją firmę" do którego przystąpił. Ponadto wpłatą z [...] lipca 2021r. w kwocie [...]zł uregulował znaczną część posiadanych należności z tytułu nieopłaconych składek. Tym samym, zdaniem organu, przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie zachodzi.

Organ przy podejmowaniu decyzji rozważył również, czy nie wystąpiły przesłanki do umorzenia ze względu na interes publiczny. Skarżący nie udowodnił, że w związku z trudną sytuacją materialną korzysta ze wsparcia opieki społecznej w postaci zasiłków stałych lub okresowych.

ZUS podał, że wskazane przez skarżącego we wniosku okoliczności dotyczące braku informowania o stanie zadłużenia nie stanowią podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Organ wyjaśnił, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, jako, że stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania, nie może następować pochopnie i z reguły zastrzeżone jest dla sytuacji wyjątkowych, szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązywanie się przez płatnika z zobowiązań wobec ZUS.

Na zakończenie organ podał, że skarżący [...] lipca 2021r. ponownie rozpoczął wykonywanie działalności gospodarczej. Nie wskazywał na trudną sytuację zdrowotną czy materialną, a wpłatą z [...] lipca 2021r. uregulował znaczną część zaległości z tytułu składek. Dlatego nie zostały stwierdzone przesłanki całkowitej nieściągalności oraz okoliczności wynikające z Rozporządzenia Ministra, Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia. W związku z tym organ odmówił umorzenia należności wymienionych w sentencji.

W terminowo wniesionej skardze skarżący podał, że kwota zaległości za okres 08.1994 – 11.1994, 01.1995 – 05.1995, 07.1995 wynosi [...] zł a odsetki narosły przez blisko 27 lat do kwoty [...]zł na dzień [...].06.2021r. Organ wydał decyzję bez uwzględnienia okoliczności powstania zadłużenia. Przez prawie 27 lat wielokrotnie występował z prośbą o zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek i je otrzymywał. W latach 2009 – 2010 wystąpił o ustalenie salda zadłużenia i dokonał jednorazowej spłaty. Miał zawarty układ ratalny, w którym kwota zadłużenia nie uwzględniała zaległości z niniejszej sprawy. Podał, że gdyby nie wystąpił z wnioskiem o wydanie kolejnego zaświadczenia o niezaleganiu kwota odsetek nadal by rosła.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Z uwagi na wniosek złożony przez organ [...]) i brak żądania przeprowadzenia rozprawy przez skarżącego sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 121 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.,prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. 2022r., poz. 329 ze zm.)

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 329 – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( t.j. Dz.U. 2021r. poz.423), zwana dalej s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art.28 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a.

W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl art.32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie Sądu w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu składek w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga to, których składek dotyczy wniosek, a co za tym idzie ustalenia, czy należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Trzeba bowiem podkreślić, że decyzje w sprawach tego rodzaju mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania. W realiach rozpoznawanej sprawy, obowiązkiem ZUS było zatem w pierwszej kolejności ustalenie, czy zaległe składki, o których umorzenie wniósł skarżący są nadal wymagalne i nie uległy one przedawnieniu. Tym bardziej, że początek zaległości w opłacaniu składek datuje się na 1994 a koniec na 1995 r. Za bezprzedmiotowe - podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej kpa) trzeba bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Dopiero po prawidłowym ustaleniu okresu, którego dotyczą należności składkowe oraz ich wysokości możliwe jest wydanie przez organ prawidłowej decyzji, na podstawie art. 28 usus.

Podkreślić należy, że przedmiotem wniosku skarżącego o umorzenie należności składkowych są składki za okres od sierpnia 1994 do grudnia 1994, od stycznia 1995r. do kwietnia 1995r. i za lipiec 1995r, czyli sprzed 27-28 lat. Są to składki z bardzo odległego okresu zaś skarżący we wniosku i skardze podnosił, że organ ich nie egzekwował, nie informował go o zadłużeniu mimo występowania przez niego z wnioskiem o wydanie zaświadczeń o niezaleganiu, zawarcia układu ratalnego, co spowodowało powstanie bardzo wysokich odsetek. Takie stanowisko wskazywało na podniesienie przez skarżącego zarzutu przedawnienia należności. Samo bowiem nieinformowanie strony o zaległościach w świetle w/w przepisów nie skutkuje umorzeniem składek. Skoro w niniejszej sprawie pojawił się zarzut braku podejmowania jakichkolwiek działań przez ZUS, czyli zarzut przedawnienia to należało dokładnie wyjaśnić czy i ewentualnie dlaczego nie doszło do przedawnienia wymienionych należności. Należało zatem wyjaśnić którego dnia stały się one wymagalne, którego dnia nastąpiła przerwa biegu przedawnienia i od kiedy zaczął się bieg przedawnienia na nowo, czy doszło do ponownej przerwy lub zawieszenia biegu przedawnienia i ewentualnie od kiedy oraz czy nastąpiły jeszcze jakieś inne zdarzenia mające wpływ na bieg przedawnienia a jeżeli tak to jakie i kiedy miały one miejsce, itp. Oczywiście wszystkie wymienione okoliczności winny znaleźć potwierdzenie w odpowiednich dokumentach.

Kwestia ta jest o tyle istotna w niniejszej sprawie, że organ powołał się na przesłankę przerwy biegu terminu przedawnienia, której zaistnienie wymaga przedstawienia dowodów powodujących tą okoliczność. Wskazać bowiem należy, że w obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 usus stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. W latach 1994-1995 obowiązywał przepis art.35 ust.4 ustawy z 25 listopada 1986r., o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1989r. nr 25 poz.137 ze zm.) zgodnie z którym bieg przedawnienia przerywa każda czynność zmierzająca do ściągnięcia należności jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Również w pierwotnym brzmieniu us.u.s., zgodnie z art. 24 ust. 4 usus należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przepis był parokrotnie nowelizowany, jak prawidłowo przedstawił to ZUS w zaskarżonej decyzji.

Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 usus, stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Tą ustawą zmieniającą dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Następnie art. 24 ust. 5b usus został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., nr 121 poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 usus i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu

W niniejszej sprawie organ odnosząc się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek stwierdził, iż nie uległy one przedawnieniu, gdyż w latach 1994 – 1996 skarżącemu doręczone były upomnienia i tytuły wykonawcze obejmujące zaległości za okres 08.1994 – 12.1994 i 01.1995-04.1995. W aktach administracyjnych brak jest jednak wymienionych tytułów wykonawczych oraz dowodów ich doręczenia skarżącemu. W aktach administracyjnych znajduje się jedynie notatka wskazująca daty odbioru przez skarżącego tytułów wykonawczych, co z uwagi na brak dowodu ich doręczenia uniemożliwia weryfikację tych twierdzeń. Ponownie zaznaczyć należy, ze w latach 1994-1995 obowiązywał przepis art.35 ust.4 ustawy z 25 listopada 1986r., o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1989r. nr 25 poz.137 ze zm.) zgodnie z którym bieg przedawnienia przerywa każda czynność zmierzająca do ściągnięcia należności jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. W niniejszej sprawie skoro organ rentowy nie załączył dowodów doręczenia skarżącemu tytułów wykonawczych to nie wiadomo którego dnia nastąpiła przerwa biegu przedawnienia. Dodać należy, że po przerwaniu biegu przedawnienia (wskutek zaistnienia okoliczności, o której mowa w art.35 ust.4 ustawy z 25 listopada 1986r.) przedawnienie zaczyna biec na nowo. W sytuacji zatem gdy w latach 1994-1996 doszło do przerwania biegu przedawnienia i termin przedawnienia zaczął biec na nowo to należności składkowe skarżącego za okres od sierpnia 1994r. do lipca 1995r. uległyby przedawnieniu w latach 1999 – 2001. Nie można jednak tego stwierdzić bo organ rentowy nie załączył dowodów potwierdzających zawiadomienie skarżącego o czynnościach przerywających bieg terminu przedawnienia. Nie wiadomo zatem którego dnia nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia i którego dnia termin ten zaczął biec na nowo..

Ponadto organ podał, że 25 stycznia 1999r. zostały skarżącemu doręczone tytuły wykonawcze obejmujące należności za okres 05.1995 i 07.1995. Dodatkowo do powyższych należności prowadzone było postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] które ostatecznie zostało umorzone [...] stycznia 1999r. Z notatki znajdującej się w aktach i uzasadnienia decyzji nie można ustalić, czy umorzone zostało postępowanie wobec wszystkich zaległości, czy jedynie wobec zaległości za maj i lipiec 1995r. Organ podał, że ponownie [...] grudnia 2002r. zostało doręczone skarżącemu upomnienie z [...] stycznia 2003r. Z notatki w aktach ZUS nie wynika jakiego okresu dotyczy to upomnienie, czy wszystkich zaległości, czy tylko zaległości za maj i lipiec 1995r. Organ podał, że Dyrektor Oddziału ZUS wystawił zajęcie wierzytelności, które przez pracodawcę skarżącego zostało odebrane [...] lutego 2003r. Nie wyjaśnił jakiego okresu dotyczyło to zajęcie, czy dłużnik był zatrudniony u tego pracodawcy i na jakiej podstawie uznał, że była to czynność, o której dłużnik (skarżący) został zawiadomiony. Organ podał, że egzekucja wszczęta przez Dyrektora O/ZUS pozostaje w toku, nie wyjaśniając jakie czynności w tym okresie zostały podjęte, które przerywały albo zawieszały bieg przedawnia. Ma to o tyle istotne znaczenie bo po przerwaniu biegu przedawnienia termin ten zaczyna biec na nowo. W sytuacji natomiast zawieszenia biegu terminu przedawnienia to po zakończeniu zdarzenia uzasadniającego zawieszenie termin ten biegnie w dalszym ciągu. W zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono tych kwestii, nie podano ani nie dołączono żadnych dokumentów wskazujących, że o czynności przerywającej bieg przedawnienia zawiadomiono skarżącego. Okoliczności tych w niniejszej sprawie organ administracji nie wykazał.

Przepis art. 24 ust. 5b usus stanowi, że dla zawieszenia biegu terminu przedawnienia konieczne jest podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której jednak dłużnik został zawiadomiony. Okoliczność ta jednakże musi zostać wykazana przez organ. W aktach niniejszej sprawy, poza stwierdzeniem o nieprzedawnieniu należności, brak jest dowodu doręczenia zawiadomienia dłużnika o czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek. Istotne pozostaje również i to, że termin przedawnienia rozpoczyna swój bieg osobno dla każdej składki. Kwestia przedawnienia nie została przez organ należycie wyjaśniona. W tym zakresie doszło do naruszenia przepisów art. 7 kpa, art. 8 kpa, art. 77 kpa, art. 80 kpa, a zatem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Uchybienie to zaś powoduje, że zaskarżona decyzja wymyka się spod kontroli sądowej, albowiem nie jest wiadomym czy i które składki były wymagalne na dzień rozstrzygania sprawy przez organ.

Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali daty wymagalności poszczególnych należności z tytułu składek, obliczy termin przedawnienia każdej z nich, ustali, czy zaszły okoliczności przerywające bądź zawieszające bieg terminu przedawnienia i których należności dotyczyły. Nadto włączy w poczet materiału dowodowego dokumenty świadczące o zawieszeniu bądź przerwaniu biegu terminu przedawnienia składek, biorąc pod uwagę, że warunkiem przerwania biegu terminu przedawnienia, było podjęcie przez organ "czynności zmierzającej do ściągnięcia należności", o której dłużnik został zawiadomiony, co organ winien wykazać. W aktach sprawy poza notatkami pracowników organu brak jakichkolwiek dowodów potwierdzających fakt doręczenia wystawionych tytułów wykonawczych, upomnień, czy zajęcia wierzytelności zobowiązanemu. Dopiero tak ustalony stan faktyczny i uzupełniony materiał dowodowy pozwoli na rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności.

W tym stanie sprawy rozstrzygnięcie co do zasadności umorzenia jest przedwczesne.

Wobec powyższego, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit c) P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.

Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, ponieważ skarżący nie był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, a sprawy sądowe zainicjowane jego skargą z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a. były wolne od kosztów sądowych. Nie przedłożono zaś zestawienia innych wydatków.