Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 1008/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2014-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64c par. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda – Ossowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz Sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Antoniuk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 02 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi G. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Syg akt I SA/Bd 1008/14

UZASADNIENIE

1. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec D. S. (skarżącego) na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego należność z tytułu zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodu lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2005r, ustalonego decyzją z dnia [...].

2. W uzasadnieniu postanowienia organ wymienił czynności egzekucyjne podjęte toku postępowania egzekucyjnego, które skutkowały powstaniem kosztów egzekucyjnych w wysokości 5.574,50 zł, które zostały wyegzekwowane od skarżącego.

3. W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. akt SK 18/09 organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 15 października 2013r. zawiesił postępowanie egzekucyjne. Następnie Dyrektor Izby Skarbowej w B. decyzją z [...] uchylił w całości ostateczną decyzję z [...] i poprzedzającą je decyzję Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. z [...] stanowiącą podstawę prawną tytułu wykonawczego i umorzył postępowanie w sprawie.

4. Organ egzekucyjny postanowieniem z [...] umorzył postępowanie egzekucyjne w trybie art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm. dalej ustawa p.e.a.) prowadzone do majątku skarżącego, a zawiadomieniem z dnia [...] uchylono zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w BRE BANK S.A. W Ł.

5. W dniu [...] skarżący złożył w Drugim Urzędzie Skarbowym w B. wniosek o uchylenie zajęcia rachunku bankowego, umorzenie postępowania egzekucyjnego i zwrot pobranych kosztów egzekucyjnych, a także podanie o stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych. Wnioskował również o podjęcie zawieszonego postępowania i zwrot kwot wyegzekwowanych wraz z odsetkami od zaległości podatkowej z powodu uchylenia decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego.

6. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z [...] odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie podjęcia zawieszonego postępowania egzekucyjnego z uwagi na wcześniejsze umorzenie tego postępowania. Jednocześnie postanowieniem z tego samego dnia odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, które zostało umorzone z urzędu rozstrzygnięciem z dnia [...]. Postanowieniem z [...] ustalił wysokość należnych kosztów egzekucyjnych powstałych w prowadzonym wobec majątku skarżącego postępowaniu egzekucyjnym na podstawie tytułu wykonawczego w łącznej kwocie 5.574,50 zł i jednocześnie odmówił ich zwrotu.

7. W uzasadnieniu Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. opisując przebieg postępowania egzekucyjnego i zastosowanych w jego toku środków egzekucyjnych, szczegółowo przedstawił wyliczenie kosztów egzekucyjnych od należności głównej i odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnienia, a także dokonane w toku postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjne, powodujące powstanie tych kosztów oraz poniesione wydatki egzekucyjne na opłacenie przejazdu i delegacji poborcy lub egzekutora. Organ egzekucyjny wskazał, że jedynym argumentem wniosku, o zwrot wyegzekwowanych kwot, jest uchylenie decyzji nieostatecznej z [...], na podstawie, której wierzyciel w dniu [...] wystawił tytuł wykonawczy. Organ podkreślił, że w tym czasie na mocy art. 224 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005r nr 8 poz. 60 ze zm dalej O.p.) decyzja nieostateczna co do zasady podlegała wykonaniu. W toku prowadzonego postępowania orzeczenie to stało się ostateczne. Zwrot pobranych od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych może nastąpić wyłącznie wtedy, gdy okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, co musi zostać stwierdzone orzeczeniem właściwego organu. Ocena zgodności z prawem orzeczenia stanowiącego podstawę prawną tytułu wykonawczego nie może być realizowana w postępowaniu egzekucyjnym. Wobec tego dokonane przez organ egzekucyjny skuteczne czynności egzekucyjne spowodowały powstanie kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego.

8. W zażaleniu skarżący zarzucił naruszenie prawa procesowego poprzez niezastosowanie art. 64c § 3 ustawy p.e.a. z uwagi na przyjęcie, iż ściągnięte koszty egzekucyjne nie podlegają zwrotowi na rzecz zobowiązanego skoro postępowanie egzekucyjne prowadzone było z naruszeniem prawa. Skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie egzekucja wobec niego prowadzona była na podstawie decyzji administracyjnej wydanej w oparciu o przepisy uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjne, zatem była bezprawna. Skarżący wskazał, iż organ egzekucyjny przytoczył m.in. art. 64c § 7 ustawy p.e.a., lecz pominął normę art. 64c § 3 ustawy pea.

9. Po rozpoznaniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, podkreślając, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w związku z nieuregulowaniem zobowiązania wynikającego z decyzji podatkowej. Zastosowany przymus administracyjny spowodował powstanie kosztów egzekucyjnych związanych z opłatami za czynności podejmowane przez organ egzekucyjny w celu wyegzekwowania należności. Koszty egzekucyjne zostały naliczone i pobrane na podstawie art. 64 ustawy p.e.a.: w związku z doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego pobrano opłatę manipulacyjną w kwocie 723,90 zł, za zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z wynagrodzenia opłata wynosiła 2895,40 zł, za dwukrotne spisanie protokołów o stanie majątkowym naliczono 6 zł. Do tytułu wykonawczego przypisano też wydatki w kwocie 10 zł z tytułu dojazdów poborcy skarbowego; koszty egzekucyjne w wysokości 1939,20 zł powstały z tytułu zajęcia rachunku bankowego. Łącznie opłaty i wydatki stanowiące koszty egzekucyjne wyniosły 5574,50 zł. W zaskarżonym postanowieniu ustalono wysokość pobranych kosztów egzekucyjnych i jednocześnie odmówiono ich zwrotu.

10. Organ II instancji wskazał, iż zgodnie z art. 64 c § 3 ustawy p.e.a. jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Określił, iż pod pojęciem "okaże się" należy rozumieć sytuacje, w których niezgodność z prawem zostanie stwierdzona orzeczeniem właściwego organu administracji publicznej lub wyrokiem sądowym, który w swojej treści wykaże, że wystawiony tytuł wykonawczy nie powinien być wystawiony lub został wprowadzony do obrotu prawnego niewłaściwie. Warunkiem zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych jest wszczęcie i prowadzenie egzekucji niezgodnie z prawem, tymczasem w momencie kierowania przez wierzyciela zaległości do egzekucji, należność wynikająca z decyzji podatkowej była wymagalna i nie została dobrowolnie uregulowana, co spowodowało konieczność zastosowania przymusu administracyjnego w drodze egzekucji administracyjnej. Konsekwencją tego jest obciążenie kosztami egzekucyjnymi, o czym skarżący został pouczony w upomnieniu z [...].

11. Organ stwierdził, że zarówno w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego, jak i w jego toku nie było przeszkód do jego prowadzenia, stąd działania mające na celu wyegzekwowanie zobowiązania podatkowego stwierdzonego decyzją były uprawnione. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Egzekucja wobec majątku skarżącego była dopuszczalna, zastosowane środki egzekucyjne były przewidziane prawem a obciążenie skarżącego kosztami stanowiły tego konsekwencję. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że brak jest podstaw do uznania, że zaszła przesłanka stanowiąca podstawę ich zwrotu, określona w art. 64c § 3 ustawy p.e.a. Organ odnosząc się do zarzutu pominięcia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia art. 64c § 3 ustawy p.e.a. Organ wskazał w uzasadnieniu postanowienia, że jest to art. 64 § 3 ustawy p.e.a. Usterka ta nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia i została sprostowana postanowieniem Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...].

12. W skardze do sądu administracyjnego skarżący, zaskarżył decyzję w całości, zarzucając naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, przez niezastosowanie art. 64 c § 3 ustawy p.e.a. polegające na przyjęciu, że ściągnięte koszty egzekucji nie podlegają zwrotowi na rzecz zobowiązanego skoro postępowanie egzekucyjne prowadzone było z naruszeniem prawa. W związku z zarzutami wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji pierwszej instancji.

13. W uzasadnieniu skargi skarżący zakwestionował stanowisko, że kwota pobranych od niego kosztów egzekucyjnych, ściągnięta z majątku skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na podstawie decyzji podatkowej uznanej za bezprawną, nie podlega zwrotowi. Podkreślił, że organ pominął art. 64c § 3 ustawy p.e.a., Wskazał, że egzekucja zmierzała do wyegzekwowania świadczenie niekonstytucyjnego, a tym samym była bezprawna.

14. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

15. Skarga nie jest uzasadniona albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Należy wskazać, że sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012r., poz.270 ze zm. dalej jako ustawa p.p.s.a.), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

16. Stan faktyczny w sprawie nie był sporny i w istotnych dla rozstrzygnięcia elementach sprowadzał się do ustalenia, że zaskarżonym postanowieniem zostało utrzymane w mocy postanowienie organu pierwszej instancji ustalające wysokość kosztów egzekucyjnych, które powstały w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego opartego na decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...], w której ustalono skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodu lub nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2005r. W ramach postępowania egzekucyjnego zastosowano szereg środków egzekucyjnych, z podjęciem których wiązało się powstanie kosztów egzekucyjnych – zasady obliczania i wysokość tych kosztów nie była w sprawie kwestionowana przez skarżącego. W następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013r w sprawie SK 18/09, Dyrektor Izby Skarbowej w B., po wznowieniu postępowania, uchylił powyższą decyzję, która stanowiła podstawę prawną tytułu wykonawczego w sprawie. W efekcie tego organ egzekucyjny, postanowieniem z [...], na wniosek wierzyciela, umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 ustawy p.e.a. Następnie zawiadomieniem z [...] organ egzekucyjny uchylił zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego.

17. W ocenie skarżącego zaistniały, opisany wyżej stan faktyczny uzasadnia zwrot na jego rzecz pobranych kosztów postępowania egzekucyjnego ustalonych postanowieniem z dnia [...]. Podstawy prawnej dla takiego rozstrzygnięcia skarżący upatruje w art. 64c § 3 ustawy p.e.a., który, jego zdaniem, został przez organ pominięty. Wskazany przepis stanowi, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu.

18. Ustawodawca w art. 64c ustawy p.e.a. w sposób całościowy uregulował zagadnienie rozliczania kosztów egzekucyjnych. Przyjął generalną zasadę odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucji (§ 1), co stanowi efekt tego, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest skutkiem uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków. Zasada ta doznaje ograniczeń (w tym także w przypadkach odpowiedzialności za nie wierzyciela) w regulacjach zawartych w § 2 – § 4b art. 64c ustawy p.e.a. Zdaniem skarżącego w stanie faktycznym sprawy zrealizował się stan, w którym egzekucja, której efektem były kwestionowane koszty egzekucyjne, była niezgodna z prawem.

19. W ocenie Sądu orzekającego w sprawie z twierdzeniem co do bezprawności egzekucji nie można się zgodzić. Nie ma sporu pomiędzy stronami, że w momencie wszczynania postępowania egzekucyjnego było ono zgodne z prawem. Skarżący nie kwestionuje bowiem, że dobrowolnie nie wykonał obowiązku wynikającego z decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B., także po otrzymaniu upomnienia, ani nie stawiał organowi egzekucyjnemu zarzutów naruszenia art. 29 ustawy p.e.a., który ustanawia obowiązek każdorazowego badania dopuszczalności egzekucji przez organ egzekucyjny. Oceny legalności wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wbrew stanowisku skarżącego, nie zmienia późniejsze uchylenie decyzji stanowiącej podstawę prawną tytułu wykonawczego będące następstwem postępowania wznowieniowego po zakwestionowaniu przez Trybunał Konstytucyjny konstytucyjności przepisów będących podstawą wymiaru zobowiązania podatkowego. Trafnie organ egzekucyjny podniósł, że nie jest uprawniony do badania prawidłowości obowiązku określonego w decyzji stanowiącego przedmiot egzekucji. Kontrola decyzji wymiarowej realizowana może być we właściwym postępowaniu jurysdykcyjnym, a nie w postępowaniu egzekucyjnym. Organ nie może w takim przypadku ponosić kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku tak przeprowadzonej egzekucji, co miałoby miejsce gdyby zaniechał obciążenia tymi kosztami zobowiązanego. Zadaniem organu orzekającego w przedmiocie kosztów egzekucyjnych jest ustalenie, czy w toku postępowania egzekucyjnego zostało wydane orzeczenie, które skutkuje wyłączeniem odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne, wskazujące że wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 sierpnia 2014r sygn. akt II FSK 2025/12 dostępny j.w.).

20. Uchylenie w dniu [...] decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...], która stanowiła podstawę wystawienia tytułu wykonawczego z dnia [...], nie determinuje ustalenia, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Zgodność z prawem wymiarowej decyzji podatkowej, na podstawie której wierzyciel wystawił i doręczył zobowiązanemu tytuł wykonawczy, nie stanowi kryterium oceny zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 64c § 3 ustawy p.e.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2013r sygn. akt II FSK 3020/12 dostępny na str. www.orzeczeniansa.gov.pl). Są to bowiem odrębne postępowania, dla których ustawodawca przewidział odmienne przesłanki kwestionowania ich legalności.

21. Sąd uznał za prawidłowe przedstawione w zaskarżonym postanowieniu i postanowieniu je poprzedzającym wyliczenie wysokości ustalonych i pobranych od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych, dokonane w oparciu o zasady określone w Rozdziale 6 "Koszty egzekucyjne" ustawy p.e.a.

22. Mając na uwadze przedstawioną wyżej argumentację o braku zasadności zarzutów skargi, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.