Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 205/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-08-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6131 Opłaty za korzystanie ze środowiska
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Wodne prawo
Opłaty administracyjne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 3, 20, 31 i 41, art. 4 ust. 1 i 2, art. 181 (ust. 1 pkt 3), art. 189 ust. 1 i 2, art. 190 ust. 1, 3 i 4, art. 273 ust. 1 pkt 2, art. 276 ust. 1 i 2, art. 279 ust. 1 pkt 1, art. 292 (pkt 2)
journal: Dz.U. 2013 poz 1232
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska - tekst jednolity.
article: art. 37 pkt 2, art. 122 ust. 1 pkt 1 i ust. 4, art. 134 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 145
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity.
article: art. 7 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2013 poz 594
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - tekst jednolity.
article: art. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2011 nr 45 poz 236
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej - tekst jednolity
article: art. 178 ust. 1, art. 2, art. 86
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant St. sekretarz sąd. Katarzyna Fornalik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi M. B. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą [...] na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia: [...] listopada 2014r. Nr [...] [...] listopada 2014r. Nr [...] [...] listopada 2014r. Nr [...] w przedmiocie opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska I. uchyla zaskarżone decyzje i poprzedzające je decyzje Marszałka Województwa Wielkopolskiego z dnia: - [...] 2014r. nr [...], - [...] 2014r. nr [...], - [...] 2014r. nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Kolejnymi trzema decyzjami z dnia [...] listopada 2014 r., wydanymi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (dalej również: "SKO" lub "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania M. B. w poszczególnych sprawach, utrzymało w mocy trzy decyzje Marszałka Województwa [...] (dalej: Marszałek Województwa) z dnia [...] 2014 r. wydane w wyniku ponownego rozpatrzenia spraw dotyczących wymierzenia M. B., prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą: [...], opłat podwyższonych za poszczególne okresy z tytułu wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi, stanowiące różnicę pomiędzy opłatą należną a wynikającą z wykazu zawierającego zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat, i tak:

- decyzja SKO znak [...] dotyczyła decyzji Marszałka Województwa znak [...], którą za okres II półrocza 2008 r. została wymierzona opłata podwyższona w wysokości [...] zł,

- decyzja SKO znak [...] dotyczyła decyzji Marszałka Województwa znak [...], którą za okres I półrocza 2009 r. została wymierzona opłata podwyższona w wysokości [...] zł,

- decyzja SKO znak [...] dotyczyła decyzji Marszałka Województwa znak [...], którą za okres II półrocza 2011 r. została wymierzona opłata podwyższona w wysokości [...] zł.

Decyzje organu I instancji z dnia [...] 2014 r. zostały wydane na podstawie art. 272 pkt 1, art. 273 ust. 1 pkt 2, art. 281 ust. 1 i 2, art. 284 ust. 1, art. 285 ust. 1 i 2 (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r.), art. 286 ust. 1 i 1c, art. 287 ust. 11 pkt 3, art. 1288 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2013 r., poz. 1232, z późn. zm. - dalej: P.o.ś.) oraz art. 53 § 1, 3 i 4, art. 55 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749, z późn. zm. - dalej: O.p.) oraz:

- w sprawie znak [...] na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2005 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz.U. nr 260, poz. 2176,z późn. zm.),

- w sprawach znak [...] i znak [...] [na podstawie] rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 2008 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz.U. nr 196, poz. 1217),

a także:

- w sprawie znak [...] na podstawie obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2008 (M.P. nr 68, poz. 754),

- w sprawie znak [...] na podstawie obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 4 października 2010 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2011 (M.P. nr 75, poz. 945).

Organ I instancji w osnowach swoich decyzji wskazał, że opłata została naliczona w sposób określony w załączniku stanowiącym integralną część decyzji.

Przedmiotowe decyzje zostały wydane w następującym stanie sprawy.

M. B., prowadzący działalność gospodarczą aktualnie pod nazwą [...] [firmą]: [...] (zmiana nazwy w dniu 19 sierpnia 2013 r., wcześniej: Zakład [...]) przedłożył Marszałkowi Województwa [...] wykazy zawierające informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat, dotyczące wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi odpowiednio za: II półrocze 2008 r., I półrocze 2009 r. i II półrocze 2011 r. W złożonych wykazach jako podstawę prawną regulującą wprowadzanie ścieków komunalnych do wód M. B. wskazał decyzję Starosty [...] z dnia [...] 2007 r. znak [...] udzielającą "Urzędowi Miasta O. pozwolenia wodnoprawnego na zrzut oczyszczonych ścieków komunalnych z oczyszczalni ścieków w [...]", ważną do 31 maja 2017 r. Przedmiotowe pozwolenie wodnoprawne zostało sprostowane postanowieniem Starosty [...] z dnia [...] 2012 r. znak [...], poprzez zastąpienie używanego w decyzji sformułowania "Urząd Miasta O." wyrażeniem "Miasto O."; organ ten wyjaśnił, że jest rzeczą oczywistą, że przedmiotowe pozwolenie wodnoprawne dotyczy Miasta O., a nie Urzędu Gminy O.

Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Poznaniu (dalej: WIOŚ w Poznaniu), w wyniku przeprowadzenia w dniach [...] 2012 r.-[...] 2012 r. kontroli w zakładzie prowadzonym przez M. B. - w oczyszczalni ścieków w [...], stwierdził, że M. B. wprowadzał ścieki do wód lub do ziemi nie posiadając wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, w związku z czym zobowiązany jest do ponoszenia opłat podwyższonych z tego tytułu, gdyż wydane przez Starostę [...] w dniu [...] 2007 r. znak [...] pozwolenie wodnoprawne na zrzut oczyszczonych ścieków komunalnych z oczyszczalni zostało wydane przez Miastu O., natomiast eksploatacją oczyszczalni zajmuje się M. B.

Burmistrz Miasta O. nigdy nie przeprowadził kontroli działalności prowadzonej przez M. B..

Organ I instancji w toku trzech odrębnie prowadzonych postępowań dotyczących poszczególnych okresów wskazanych w wykazach przedłożonych przez prowadzącego zakład pozyskał z Urzędu Miasta w O. następujące dokumenty: umowę dzierżawy zawartą w dniu [...] 2003 r. pomiędzy Miastem O. a M. B.; aneks do tej umowy z dnia [...] 2005 r.; umowę dzierżawy zawartą w dniu [...] 2010 r. pomiędzy Miastem O. a M. B.; aneks do umowy z dnia [...] 2010 r.; regulamin odprowadzania ścieków; zezwolenie na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków nr [...]; uchwałę Nr [...] Rady Miasta O. z dnia [...] 2008 r. w sprawie: zatwierdzenia taryf za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków; uchwałę nr [...] Rady Miasta O. z dnia [...] 2009 r. w sprawie: zatwierdzenia taryf za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków; uchwałę nr [...] Rady Miasta O. z dnia [...] 2012 r. w sprawie: zatwierdzenia taryf na zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków; zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę na terenie Miasta O. znak [...].

Postępowanie administracyjne w każdej z przedmiotowych spraw toczyło się od kwietnia 2013 r. i w jego wyniku Marszałek Województwa wydał wcześniej decyzje dotyczące każdego z trzech wskazanych okresów: 1) decyzje z dnia [...] 2013 r. uchylone decyzjami Kolegium z dnia [...] listopada 2013 r., 2) decyzje z dnia [...] 2014 r. [...] [uchylone] decyzjami Kolegium z dnia [...] lipca 2014 r.

W uzasadnieniach decyzji organu I instancji z dnia [...] 2014 r. stwierdzono, że na podstawie art. 37 pkt 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2012 r., poz. 145, z późn. zm.), szczególnym korzystaniem z wód jest korzystanie wykraczające poza korzystanie powszechne lub zwykłe, w szczególności wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi i takim korzystaniem z wód jest właśnie działalność, którą prowadzi M. B., co "jest zgodne z zadeklarowanym PKD oraz z dokumentami przedstawionymi Marszałkowi Województwa [...]". W związku z powyższym oraz ze względu na treść art. 122 ust. 1. pkt. 1 ustawy Prawo wodne organ stwierdził, że M. B. zobowiązany był do posiadania pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. W tym zakresie organ podniósł, że zgodnie z regulaminem odprowadzania ścieków uchwalonym przez Radę Miasta O. w 2002 r. Zakład [...] świadczył usługi kanalizacyjne na rzecz mieszkańców, wynikające z ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2006 r. nr 123, poz. 858, z późn. zm.), a w dniu [...] 2010 r. M. B., prowadzący wówczas działalność gospodarczą pod nazwą: Zakład [...], zawarł z Miastem O. umowę dzierżawy, aneksowaną na okres 3 lat; Organ stwierdził, że na podstawie przedmiotowej umowy M. B. uzyskał tytuł prawny do oczyszczalni ścieków: z § 5 tej umowy wynika, że dzierżawca zobowiązany jest do wnoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz wszelkich innych opłat, które związane będą z prowadzoną działalnością w przedmiocie dzierżawy, zatem M. B. jako dzierżawca jest podmiotem korzystającym ze środowiska w zakresie wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi w miejscowości O. Ponadto podniósł, że Burmistrz Miasta O. decyzją znak [...] z dnia [...] 2002 r. "zezwolił Zakładowi [...] na prowadzenie "zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na czas nieokreślony, począwszy od dnia 1 października 2002 r." W decyzji określono przedmiot działalności polegający na zbiorowym odprowadzaniu i oczyszczaniu ścieków oraz ich wywóz i zrzut do oczyszczalni ścieków z gospodarstw domowych nieskanalizowanych na terenie Miasta O. za pomocą: urządzeń będących w posiadaniu M. B. w dniu wydania zezwolenia, wybudowanych przez Miasto O., po uzyskaniu zezwolenia, w oparciu o wieloletnie plany rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych.

Ponadto organ I instancji podniósł, że zgodnie z art. 696 Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2014 r., poz. 121) dzierżawca powinien wykonywać swoje prawo zgodnie z wymogami prawidłowej gospodarki i nie może zmieniać przeznaczenia przedmiotu dzierżawy bez zgody wydzierżawiającego; wobec czego organ podniósł, że tym samym trudno jest uznać, że M. B. nie był podmiotem zobowiązanym do uiszczenia opłat, skoro dzierżawa nastąpiła w celu prowadzenia działalności polegającej na odprowadzaniu i oczyszczaniu ścieków. Organ odwołał się również do postanowień umowy dzierżawy z dnia [...] 2010r. pomiędzy Miastem O. a M. B., przewidującej, że działalność polegająca "na prowadzeniu sieci sanitarnej, oczyszczalni ścieków oraz wysypiska śmieci w mieście O." zostaje powierzona M. B. zgodnie z regulaminem odprowadzenia ścieków uchwalonym przez Radę Miasta O.; w powyższej umowie dzierżawca zobowiązał się m.in. do całkowitej obsługi urządzeń sieci sanitarnej i oczyszczalni ścieków, jak również zobowiązał się do ponoszenia opłat i podatków oraz pobierania opłat za wprowadzanie ścieków do kanalizacji sanitarnej. W ocenie organu działa on zatem jako odrębna jednostka, która ma obowiązki, jak również czerpie zyski z prowadzenia tej działalności. Organ I instancji uznał, że wszystkie poczynione działania na terenie miasta O. związane z odprowadzaniem ścieków, zostały powierzone przedsiębiorstwu prowadzonemu przez M. B., a w zakresie tych obowiązków również leży uzyskiwanie decyzji, umów, pozwoleń, w tym pozwolenia wodnoprawnego. Organ podniósł również, że zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji Burmistrza Miasta O. znak [...] z dnia [...] 2002 r. udzielającej zezwolenia na prowadzenie zbiorowego oczyszczania ścieków, uzyskanie przedmiotowego zezwolenia nie zwalnia M. B. z obowiązku uzyskania innych zezwoleń na podstawie odrębnych przepisów niż zawarte w tym zezwoleniu, przez co rozumie się również uzyskanie wymaganego przez ustawę pozwolenia wodnoprawnego.

Ponadto organ podkreślił, że M. B. uiścił opłatę podstawową za korzystanie ze środowiska w poszczególnych okresach: II półrocza 2008 r. I półrocza 2009 r. i II półrocza 2011 r., a przedłożony Marszałkowi Województwa wykaz zawierający zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, został podpisany przez tę stronę, nie zaś przez osobę reprezentującą Gminę Miejską O.. Tym samym, w ocenie organu, M. B., prowadzący obecnie działalność gospodarczą pod nazwą: [...], sam potwierdził, że jest podmiotem korzystającym ze środowiska.

W dalszej części uzasadnienia każdej z trzech decyzji wydanych w dniu [...] 2014 r. organ I instancji podniósł, że zgodnie z art. 274 ust. 2 i ust. 3 P.o.ś. wysokość opłaty za wprowadzanie ścieków do wóz lub do ziemi zależy od rodzaju ścieków (bytowe, komunalne, przemysłowe lub inne), rodzaju substancji zawartych w ściekach i ich ilości., przy czym w myśl art. 295 ust. 1 P.o.ś. opłatę ponosi się za substancje wyrażone wskaźnikami: BZT5 (pięciodobowe biochemiczne zapotrzebowanie tlenu), ChZTcr (chemiczne zapotrzebowanie tlenu oznaczone metodą dwuchromianową), zawiesina ogólna, suma jonów chlorków i siarczanów - biorąc pod uwagę wskaźnik, który powoduje opłatę najwyższą.

Wskazując, że na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 16 ustawy Prawo wodne, podmiot odprowadzający ścieki bytowe lub mieszaninę ścieków bytowych ze ściekami przemysłowymi albo ściekami - wodami opadowymi lub roztopowymi, urządzeniami służącymi do realizacji zadań własnych gminy w zakresie kanalizacji i oczyszczania ścieków komunalnych - odprowadza ścieki komunalne, Marszałek Województwa stwierdził, że opłata w przypadku gmin, zakładów i przedsiębiorstw, które spełniają powyższe warunki, winna być naliczona za wprowadzanie ścieków komunalnych do wód lub do ziemi; w przypadku wprowadzenia do wód lub do ziemi ścieków przemysłowych lub komunalnych innych niż bytowe, do opłaty ustalonej według przedstawionych zasad, dolicza się opłatę za inne substancje zawarte w ściekach zgodnie z art. 295 ust. 2 P.o.ś. Następnie organ przedstawił szczegółowo sposób wyliczenia opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, wskazując na dwa etapy takiego działania, przy czym pierwszy etap polega na ustaleniu ładunku substancji (brutto) zawartych w ściekach dla każdego rodzaju wskaźnika. W tym zakresie organ oparł się na przedłożonym przez stronę wykazie zawierającym informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat w zakresie wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi za poszczególne okresy, zawierające informacje o ilości ścieków komunalnych odprowadzanych do rzeki [...]. Wyjaśnił również jakie stawki opłat zastosował przy obliczaniu opłaty za poszczególne okresy. Następnie wyjaśnił, że zgodnie z art. 276 ust. 1 P.o.ś. podmiot korzystający ze środowiska bez wymaganego pozwolenia ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska; w przypadku wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi bez ważnego pozwolenia wodnoprawnego - odpowiednio w 2008 r., 2009 r. i 2011 r. podmiot zobowiązany jest do naliczenia opłaty podwyższonej o 500%. Ponadto, na uzasadnienie prawidłowości przyjęcia danych przedstawionych przez M. B. przedmiotowych wykazach, organ wyjaśnił, że w piśmie znak [...] z dnia 24 maja 2012 r. poinformował M. B. o ustaleniu prawidłowego sposobu naliczania opłat za korzystanie ze środowiska w zakresie wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi; w piśmie tym przedstawiona została również kwestia obowiązku uzyskania pozwoleń i decyzji przez prowadzącego instalację zgodnie z art. 184 ust. 1 P.o.ś. Idąc dalej, organ I instancji stwierdził, że w oparciu o przedłożony przez M. B. wykaz zawierający informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat organ ustalił prawidłową wysokość opłaty podwyższonej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, odpowiednio:

- w II półroczu 2008 r. w kwocie [...] zł (podwyższenie opłaty o 200% - art. 292 P.o.ś. w zw. z art. 14 ustawy z dnia 18 maja 2005 r. o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych opłat - Dz.U. nr 113, poz. 954, z późn. zm.), którą strona zobowiązana była wnieść w terminie do dnia 31 stycznia 2009 r., na poczet opłaty zaliczono uiszczoną przez stronę kwotę [...] zł - wpłata z dnia 29 stycznia 2009 r.; w związku z powyższym różnicę pomiędzy opłatą należną (2 182 zł po zaokrągleniu kwoty [...] zł), a wynikającą z wykazu za okres II półrocza 2008 r. ([...] zł), należne zobowiązania M. B. wynoszą [...] zł;

- w I półroczu 2009 r. w kwocie [...] zł (podwyższenie opłaty o 500% - art. 292 P.o.ś.), którą strona zobowiązana była wnieść w terminie do dnia 31 lipca 2009 r., na poczet opłaty zaliczono uiszczoną przez stronę kwotę [...] zł - wpłata 30 lipca 2009 r.; w związku z powyższym różnicę pomiędzy opłatą należną ([...] zł po zaokrągleniu kwoty [...] zł), a wynikającą z wykazu za okres I półrocza 2009 r. ([...] zł), należne zobowiązania M. B. wynoszą [...] zł;

- w II półroczu 2011 r. w kwocie [...] zł (podwyższenie opłaty o 500% - art. 292 P.o.ś.), którą strona zobowiązana była wnieść w terminie do dnia 31 stycznia 2012 r., na poczet opłaty zaliczono uiszczoną przez stronę kwotę [...] zł - wpłata z dnia 31 stycznia 2012 r.; w związku z powyższym uwzględniając różnicę pomiędzy opłatą należną - opłatą podwyższoną ([...] zł), a wynikającą z wykazu za okres II półrocza 2011 r. ([...] zł), należne zobowiązania M. B. wynoszą [...] zł.

W jednobrzmiących odwołanych od poszczególnych decyzji z dnia [...] 2014 r. M. B. zarzucał naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji, z której uzasadnienia nie można wywnioskować, jakimi przesłankami i motywami kierował się organ I instancji przy ich wydaniu. Strona podnosiła, że nie jest podmiotem korzystającym ze środowiska, a z decyzji nie wynika w sposób przejrzysty, w jaki sposób organ wyliczono kwotę opłaty podwyższonej.

W uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć z dnia [...] listopada 2014 r. Kolegium przywołało przepis art. 273 ust. 1 pkt 2 P.o.ś., podnosząc, że opłata za korzystanie ze środowiska jest ponoszona za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 284 ust. 1 w zw. z art. 285 ust. 2 P.o.ś. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r.) podmiot korzystający ze środowiska wnosi opłaty w terminie do końca miesiąca następującego po upływie każdego półrocza; z kolei w myśl art. 286 ust. 1 P.o.ś. - w tym samym terminie przedstawia marszałkowi województwa informację sporządzoną na podstawie danych ujętych w prowadzonej przez siebie ewidencji.

Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji, że w każdym z poszczególnych okresów, za które zostały wymierzone opłaty podwyższone M. B. w zakresie prowadzonej działalności był podmiotem korzystającym ze środowiska. Organ uznał w tym zakresie ustalenia faktyczne poczynione za spójne i logiczne, wynikające zarówno z działań samej strony, jaki i dokumentów zgromadzonych w aktach postępowania, w szczególności z wykazu zawierającego informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat, dotyczącego wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi za każdy okres (poszczególne półrocza), wyników kontroli WIOŚ w Poznaniu - pisma z dnia 9 stycznia 2013 r., umowy dzierżawy zawartej pomiędzy Miastem O. a M. B. - wraz z aneksem, zezwolenia nr [...] na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, uchwał Rady Miasta O. w sprawie zatwierdzenia taryf za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków na poszczególne okresy objęte decyzjami.

Zdaniem Kolegium analiza treści powyżej wskazanych dokumentów, złożenie przez stronę wykazu za poszczególne okresy: II półrocza 2008 r., I półrocza 2009 r. i II półrocza 2011 r. oraz zapłata opłaty wynikającej z tego wykazu w terminie wynikającym z obowiązujących przepisów - we własnym imieniu i bez wskazania np. że czyni to w wykonaniu umowy za inny podmiot, pozwalają w ocenie organu na ustalenie, że wbrew twierdzeniom wyrażanym w odwołaniu to M. B., a nie Gmina O. była w przedmiotowych okresach podmiotem korzystającym ze środowiska, taka bowiem była wola obu stron umowy dzierżawy, wyrażona zarówno w samej umowie, jak i w innych dokumentach odnoszących się do działalności prowadzonej przez M. B. związanej z korzystaniem ze środowiska. Zdaniem organu wolę tę ujawniało również wypełnianie przez M. B. we własnym imieniu obowiązków podmiotu korzystającego ze środowiska, a ponadto w ramach prowadzonego postępowania brak jest dowodów, które stały by w sprzeczności z powyższym ustaleniem, nie przedstawił ich również sam zobowiązany do poniesienia opłaty.

W dalszej kolejności Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 4 ust. 2 P.o.ś. korzystanie ze środowiska, wykraczające poza ramy korzystania ze środowiska powszechnego, może być obwarowane obowiązkiem uzyskania pozwolenia wydanego przez właściwy organ ochrony środowiska, zaś w świetle art. 276 ust. 1 P.o.ś. opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska ponosi podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania pozwolenia lub innej decyzji. W tym zakresie organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 37 pkt 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2012 r., poz. 145, z późn. zm.) szczególnym korzystaniem z wód jest korzystanie wykraczające poza korzystanie powszechne lub zwykłe, w szczególności wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. W ocenie organu takim korzystaniem z wód jest właśnie działalność, którą prowadzi M. B., co "jest zgodne z zadeklarowanym PKD oraz z wykazem przedstawionym Marszałkowi Województwa [...]", zatem na podstawie art. 122 ust. 1 pkt. 1 ustawy Prawo wodne, strona była zobowiązana do posiadania pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi.

Dalej Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 288 ust. 1 pkt 2 P.o.ś., jeżeli podmiot korzystający ze środowiska zamieścił w wykazie zawierającym informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat informacje lub dane nasuwające zastrzeżenia - marszałek województwa wymierza, w drodze decyzji, na podstawie własnych ustaleń lub wyników kontroli wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, opłatę w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy opłatą należną a wynikającą z wykazu. W ocenie organu w przedmiotowych sprawach przepis ten znajdował zastosowanie z uwagi na fakt, że w złożonych wykazach za poszczególne okresy (półrocza) M. B. powoływał się (nie wskazując tego jednak wprost) na pozwolenie wodnoprawne udzielone Gminie O.; w wykazie wskazywał siebie w miejscu korzystającego ze środowiska, a w miejscu pozwolenia wodnoprawnego decyzję Starosty [...] z dnia [...] 2007 r. Kolegium stwierdziło, że bez dogłębnego sprawdzenia taki sposób ujmowania informacji mógł wskazywać, iż powyższa decyzja została wydana M. B. jako podmiotowi korzystającemu ze środowiska, a dopiero w wyniku kontroli WIOŚ ustalono, iż dane w wykazie budzą zastrzeżenia z uwagi na brak pozwolenia wodnoprawnego po stronie podmiotu korzystającego ze środowiska.

Omawiając podstawy do ustalenia w stosunku do strony opłaty podwyższonej, organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 276 ust. 1 P.o.ś. podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska; natomiast zgodnie z art. 285 ust. 1 tej ustawy opłatę ustala się według stawek obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce - w tym zakresie organ wskazał na art. 292 pkt 2 P.o.ś., który stanowi, że podmiot korzystający ze środowiska w przypadku braku wymaganego pozwolenia za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi ponosi opłaty podwyższone o 500 %, a w odniesieniu do okresu II półrocza 2008 r. opłaty podwyższone o 200% (art. 292 P.o.ś. w zw. z art. 14 ustawy z dnia 18 maja 2005 r. o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych opłat).

Zdaniem Kolegium, ustalając wysokość opłaty za poszczególne okresy, organ I instancji oparł się na wariancie najprostszym, a zarazem najbardziej korzystnym dla strony; zweryfikował bowiem prawidłowość opłaty obliczonej przez korzystającego ze środowiska w złożonym wykazie za poszczególne półrocza i oparł się na informacjach w nim wskazanych, uznając je za wiarygodne, zaś obliczone przez korzystającego ze środowiska opłaty zostały odpowiednio zwiększone, a następnie uzyskane kwoty pomniejszono o kwoty wpłacone przez stronę w poszczególnych okresach. W konsekwencji Kolegium w pełni podzieliło sposób ustalenia przedmiotowych opłat podwyższonych przez organ I instancji.

Odnosząc się do zrzutów zawartych w odwołaniach, Kolegium podniosło, że podnoszone przez stronę niejasności dotyczące sposobu naliczenia opłaty dotyczą de facto części weryfikującej sposób obliczenia opłaty wskazanej w złożonym wykazie, zaś organ I instancji w pełni przyjął dane przedstawiane w tym zakresie przez stronę. Kolegium zaznaczyło, że strona w trakcie postępowania nie podnosiła, że złożony wykaz zawiera informacje niezgodne ze stanem faktycznym i nie kwestionowała złożonego wykazu, zatem również na obecnym etapie organ nie znajduje podstaw do kwestionowania przyjęcia danych przedstawianych w złożonych wykazach jako bazowych dla dokonania przez organ I instancji własnych ustaleń w sprawie.

Odnosząc się z kolei do zarzutów dotyczących prawidłowości uzasadnienia decyzji organu I instancji, Kolegium podniosło, że pewne wątpliwości co do jego treści mogą wynikać z obszerności decyzji i dużej liczby przepisów znajdujących zastosowanie w analizowanym stanie faktycznym sprawy jednak w ocenie Kolegium wydane decyzje spełniają wymogi określone w art. 107 k.p.a.

W trzech równobrzmiących skargach na decyzje Kolegium z dnia [...] listopada 2014 r. znak [...], znak [...] i znak [...], M. B. zarzucił im naruszenie:

1. art. 138 P.o.ś. w zw. z art. 275 P.o.ś. oraz art. 7 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie polegające na pominięciu przedmiotowych przepisów w procesie rozpatrywania odwołania od decyzji, co w konsekwencji doprowadziło do nienależytego ustalenia stanu faktycznego i pominięcia wzajemnej relacji przepisów, z których wynika, że to właściciel instalacji w postaci stacjonarnego urządzenia technicznego - oczyszczalni ścieków, czyli Miasto O., winno zostać obciążone obowiązkiem uiszczenia opłaty podwyższonej jako pochodnej korzystania przez Miasto O. ze środowiska;

2. art. 275 P.o.ś. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący jest podmiotem korzystającym ze środowiska, a zatem jest zobowiązany do uiszczenia opłaty podwyższonej, gdy tymczasem właścicielem urządzeń (oczyszczalni ścieków), a więc podmiotem korzystającym ze środowiska, z używaniem których immanentnie związany jest obowiązek ponoszenia opłat jest właśnie Miasto O.;

3. art. 273 ust. 1 pkt 2 P.o.ś. w zw. z art. 3 pkt 20 P.o.ś. oraz art. 181 P.o.ś., a także art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu ich wzajemnej relacji, co doprowadziło do pominięcia faktu, wedle którego oczyszczanie ścieków jest zadaniem własnym gminy i ma charakter publicznoprawny, co przesądza o braku możliwości przeniesienia takiego obowiązku na podmioty prywatne i w dalszej kolejności doprowadza do konstatacji, że Miasto O. posiada przymiot podmiotu korzystającego ze środowiska, jako jednostka organizacyjna nie będąca przedsiębiorcą;

4. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez nieodniesienie się przez organ II instancji do zarzutów i argumentów podnoszonych przez stronę w odwołaniu od decyzji organu I instancji;

5. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez uznanie przez organ II instancji za prawidłowe naliczenie M. B. opłaty podwyższonej jedynie na podstawie całkowitej ilości wprowadzonych ścieków do wód lub do ziemi w okresie II półrocza 2008 r., I półrocza 2009 r. i II półrocza 2011 r. (czyli sumy odprowadzonych ścieków od pierwszego dnia poszczególnego półrocza aż do ostatniego dnia tego półrocza) oraz niepodjęcia żadnych działań, aby ustalić w jakich ilościach odprowadzane były ścieki z oczyszczalni ścieków w [...] do wód i do ziemi w poszczególnych dniach tego okresu.

Przedstawione zarzuty rozwinął w uzasadnieniu skarg. Przy tak sformułowanych zarzutach i argumentacji, strona domagała się uchylenia zaskarżonych decyzji Kolegium w całości i zwrot kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargi Kolegium, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o ich oddalenie. W odniesieniu do zarzutu, że podmiotem korzystającym ze środowiska było miasto O. Kolegium stwierdziło, iż kwestia ta była analizowana w ramach postępowania odwoławczego, jednakże po analizie zawartej przez skarżącego umowy z dnia [...] 2010 r. oraz na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie można podzielić poglądu strony, że był on jedynie obowiązany do dokonywania stricte czynności technicznych, zabezpieczających, a przeciwny stan rzeczy wskazuje m.in. obowiązek ponoszenia wszelkich opłat i kar związanych z prowadzoną w ramach umowy działalnością. W ocenie Kolegium skarżący był władającym instalacją na podstawie tytułu prawnego, jakim była wskazana powyżej umowa.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia przez organ II instancji art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 140 k.p.a. Kolegiom podniosło, że w toku postępowania odwoławczego nie były przeprowadzane żadne nowe dowody w sprawie, a zarzuty skarżącego podniesione w odwołaniu dotyczyły meritum sprawy i Kolegium, rozpoznając jako organ odwoławczy sprawę, analizowało wszystkie jej aspekty, o czym była mowa w uzasadnieniu decyzji - nawet jeśli po słowach "odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu" nie powtarzało przytoczonych powyżej w uzasadnieniu decyzji ustaleń i argumentów, których konsekwencją było utrzymanie decyzji organu I instancji w całości w mocy.

Skargi na poszczególne decyzje zostały następująco zarejestrowane w tutejszym Sądzie pod sygn. akt: II SA/Po 205/15 - skarga na decyzję SKO znak [...]; sygn. akt II SA/Po 206/15 - skarga na decyzję SKO znak [...]; sygn. akt II SA/Po 207/15 - skarga na decyzję SKO znak [...]. Następnie w dniu 16 kwietnia 2015 r. Sąd połączył te sprawy do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt II SA/Po 205/15.

W dniu 16 czerwca 2015 r. do akt sprawy została nadesłana uwierzytelniona kopia decyzji Starosty [...] z dnia [...] 2007 r. znak [...] wraz z postanowieniem prostującym z dnia [...] kwietnia 2012 r.

Na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2015 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał dotychczasowe stanowisko strony wyrażone w skardze, jak również wniósł o zasądzenie kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skargi są zasadne, bowiem zaskarżone decyzje podlegają uchyleniu, jednakże zasadniczo nie z powodów podniesionych w skargach.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2014 r., poz. 1467, z późn. zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. - dalej P.p.s.a.) - sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W realiach niniejszej sprawy podkreślić nadto trzeba, że sąd administracyjny nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi i zawartą w skardze argumentacją. Obowiązany jest natomiast, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Oznacza to, że podniesione w skardze zarzuty i ich uzasadnienie nie są wyłącznym ani nawet podstawowym kryterium badania legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd ma bowiem obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt I SA 2027/02, Lex 146756 i z dnia 29 czerwca 2004 r. sygn. akt I SA 2819/02, Lex 146750).

W ocenie Sądu zaskarżone decyzje Kolegium z dnia [...] listopada 2014 r. oraz poprzedzające je rozstrzygnięcia Marszałka Województwa z dnia [...] 2014 r. są nieprawidłowe ze względu na nieadekwatne prawnie uwzględnienie rzeczywistej sytuacji faktycznej i prawnej skarżącego, co spowodowało bezpodstawne ustalenie w stosunku do niego opłaty podwyższonej. W realiach przedmiotowych spraw, połączonych do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia, zaakceptowanie rozstrzygnięć organu obydwu instancji prowadziłoby do naruszenia przepisu art. 2 i art. 86 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "Konstytucja" lub "Konstytucja RP"). Innymi słowy, zastosowanie w rozpatrywanej sprawie przepisu art. 276 P.o.ś. do sytuacji skarżącego prowadziłoby do niekonstytucyjnych skutków, a ponieważ zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji sędziowie podlegają tylko konstytucji oraz ustawom, stąd też Sąd w niniejszej sprawie mógł odmówić zastosowania przepisu art. 276 P.o.ś. wykładanego w taki sposób, jaki wynika z zaskarżonych decyzji.

Przed szczegółowym omówieniem motywów, którymi kierował się tutejszy Sąd rozstrzygając sprawę, należy zaznaczyć, że nietrafne okazały się zarzuty skarg dotyczące kwestionowania ustalenia, że M. B. w zakresie prowadzonej działalności był podmiotem korzystającym ze środowiska.

Organy zgromadziły w sprawie odpowiednie dokumenty, jak również przeanalizowały sytuację prawną skarżącego, uwzględniając również jego faktyczne zachowanie w zakresie realizacji postanowień przywołanie wcześniej umowy dzierżawy z Miastem O. Fakt, że zadaniem własnym poszczególnych gmin jest zaopatrywanie mieszkańców w wodę, oraz kwestie kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, jak to wynika z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2013 r., poz. 594, z późn. zm.), nie oznacza, że gmina nie może przy wykonywaniu tych zadań korzystać z usług podmiotów zewnętrznych względem gminy. Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz.U. z 2011 r. nr 45, poz. 236, z późn. zm.) wprost przewiduje w art. 3 ust. 1, że jednostki samorządu terytorialnego w drodze umowy mogą powierzać wykonywanie zdań z zakresu gospodarki komunalnej osobom fizycznym, osobom prawnym lub jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej, z uwzględnieniem przepisów ustawy szczególnych albo na zasadach ogólnych.

Co więcej, sposób wykonywania przedmiotowej umowy dzierżawy instalacji w postaci gminnej oczyszczalni ścieków przez strony tej umowy - skarżącego i Gminę O. jednoznacznie wskazuje na to, że to właśnie M. B. użytkował przedmiotową instalację w rozumieniu art. 3 pkt 3 P.o.ś. i jako przedsiębiorca prowadzący określoną działalność gospodarczą w zakresie prowadzenia sieci sanitarnej i oczyszczalni ścieków w [...] był podmiotem korzystającym ze środowiska w rozumieniu art. 3 pkt 20 P.o.ś., a przy tym prowadzącym przedmiotową instalację w rozumieniu art. 3 pkt 31 P.o.ś., bowiem na podstawie określonego tytułu prawnego był uprawniony do władania tą instalacją w celu jej eksploatacji zgodnie z wymogami ochrony środowiska. Wspomniana umowa dzierżawy (wraz z aneksami) stanowiła tytuł prawny przewidziany w art. 3 pkt 41 P.o.ś., gwarantując stronie władztwo nad przedmiotową oczyszczalnią ścieków, która w zasadzie stanowi zakład (instalację wraz z terenem, do którego prowadzący instalację ma tytuł prawny, wraz ze znajdującymi się na nim urządzeniami) w rozumieniu art. 4 pkt 48 P.o.ś., co jednak dla potrzeb niniejszej sprawy nie ma żadnego znaczenia. W konsekwencji był on zobowiązany do ponoszenia opłaty za korzystanie ze środowiska za wprowadzanie ścieków do wód lub ziemi na podstawie art. 273 ust. 1 pkt 2 P.o.ś. W istocie też skarżący wywiązywał się z tego obowiązku, przedkładając Marszałkowi Województwa wykazy, o których mowa w art. 286 P.o.ś. i uiszczając odpowiednią odpłatę na zasadzie samoobliczenia - z uwzględnieniem ilości substancji zwartych w ściekach wprowadzonych do wód w danym okresie. W tym zakresie powoływał się on na pozwolenie wodnoprawne Starosty [...] z dnia [...] 2007 r. znak [...] udzielające Miastu O. pozwolenia wodnoprawnego na zrzut oczyszczonych ścieków komunalnych z oczyszczalni ścieków w [...]. Żadna ze stron postępowania nie zakwestionowała też niezgodności ilości lub składu ścieków wprowadzanych do rzeki [...] z postanowieniami przedmiotowego pozwolenia wodnoprawnego.

W następnej kolejności należy wyjaśnić, że korzystanie ze środowiska, w tym wypadku polegające na wprowadzaniu do środowiska substancji w postaci ścieków, tj. szczególne korzystanie z wód w rozumieniu art. 37 pkt 2 ustawy Prawo wodne wymagało zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 P.o.ś. uzyskania pozwolenia, w tym wypadku pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, o którym mowa w art. 181 P.o.ś. oraz w art. 122 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy Prawo wodne. Innymi słowy pozwolenie na eksploatację oczyszczalni ścieków oraz odprowadzanie ścieków uzyskuje się na podstawie pozwolenia wodnoprawnego, które to pozwolenie jest wydawane z uwzględnieniem postanowień rozdziałów 1-4 w dziale IV tytułu III ustawy - Prawo ochrony środowiska (art. 122 ust. 4 Prawa wodnego), którego może udzielić organ ochrony środowiska (art. 181 ust. 1 pkt 3 P.o.ś.). Okolicznością oczywistą w przedmiotowych sprawach jest, że skarżący nie uzyskał odrębnego pozwolenia wodnoprawnego na zrzut ścieków komunalnych z oczyszczalni ścieków w [...] w trybie art. 189 P.o.ś., który do dnia 4 września 2014 r. stanowił, że pozwolenie może być wydane na wniosek zainteresowanego uzyskaniem tytułu prawnego do instalacji lub jej oznaczonej części. Nie wystąpił również o przeniesienie praw i obowiązków wynikających z przedmiotowego pozwolenia w trybie art. 190 P.o.ś. obowiązującego do dnia 5 września 2014 r., który to przepis ten stanowił, że zainteresowany nabyciem tytułu prawnego do całej instalacji może złożyć wniosek o przeniesienie na niego praw i obowiązków wynikających z pozwoleń dotyczących tej instalacji (ust. 1), co następowało w drodze decyzji (ust. 3), a w takiej sytuacji nabywca, o którym mowa w ust. 1, przejmował wszystkie obowiązki ciążące w związku z eksploatacją instalacji na poprzednio prowadzącym instalację, wynikające z pozwolenia i przepisów ustawy oraz ustawy - Prawo wodne i przepisów ustawy o odpadach (ust. 4). Z kolei zupełnie wyłączona była w stosunku do strony możliwość zastosowania art. 134 ust. 1 Prawa wodnego, który to przepis dotyczy jedynie następcy prawnego zakładu, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne, skoro następcą prawnym Gminy O. jako właściciela oczyszczalni ścieków skarżący nie był. W ocenie Sądu kwestią otwartą pozostaje jednak to, czy skarżący na płaszczyźnie przepisów dotyczących uiszczania opłat podwyższonych nie może być uznany za podmiot, który z mocy ustawy na podstawie art. 189 P.o.ś. w brzmieniu obowiązującym od dnia 5 września 2014 r., przejął prawa i obowiązki wynikające z pozwolenia wodnoprawnego udzielonego Miastu O., o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części uzasadnienia.

Po poczynieniu powyższego zastrzeżenia można już przejść do wyłożenia zasadniczych powodów uchylenia przez tutejszy Sąd zaskarżonych decyzji.

Przepis art. 276 ust. 1 P.o.ś. stanowi, że podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska. Natomiast art. 276 ust. 2 P.o.ś. przewiduje, że w razie korzystania ze środowiska z przekroczeniem lub naruszeniem warunków określonych w pozwoleniu lub innej decyzji podmiot korzystający ze środowiska ponosi, oprócz opłaty, administracyjną karę pieniężną. Jak już wspomniano, to nie Miasto O. było podmiotem prowadzącym przedmiotową instalację - oczyszczalnię ścieków (mimo że jest właścicielem zakładu - instalacji oraz terenu z innymi urządzeniami), wobec tego zgodnie z art. 279 ust. 1 pkt 1 P.o.ś. to skarżący mógł być ewentualnym adresatem decyzji ustalającą taką opłatę. Sąd posługuje się w tym wypadku sformułowaniem "ustalająca" bez odniesienia się do płaszczyzny prawnopodatkowej, na której rozróżnia się decyzje ustalające zobowiązanie podatkowe i określające wysokość zobowiązania podatkowego. Okoliczności niniejszej sprawy nie wymagają bowiem ścisłego rozgraniczania tych kontekstów, zwalniając z zachowania rygoryzmów terminologicznych.

Opłaty, o których mowa w art. 276 i art. 292 P.o.ś. mają niewątpliwe sankcyjny charakter i jakkolwiek nie stanowią administracyjnych kar pieniężnych, to ich stosowanie, jako dotkliwych instrumentów prawnych, wymaga wykładni przedmiotowych przepisów i ich stosowania ze szczególnym uwzględnię przepisów art. 2 i art. 86 Konstytucji. Pierwszy z przywołanych przepisów Konstytucji stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, natomiast drugi, że każdy jest obowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Zasady tej odpowiedzialności określa ustawa. W art. 86 Konstytucji nałożony został na każdego obowiązek dbałości o stan środowiska, ale wprowadzono także jednocześnie odpowiedzialność każdego, kto swoim postępowaniem, zachowaniem przyczynia się do jego pogorszenia. Obowiązek ten szczegółowo określa ustawa Prawo o ochronie środowiska, ustalając jednocześnie zasady tej odpowiedzialności.

Zgodnie zatem z art. 86 Konstytucji odpowiedzialność ponosi tylko ten, którego zachowanie spowodowało pogorszenie stanu środowiska. W konsekwencji przepisy art. 276 ust. 1 i art. 292 P.o.ś. nie mogą być wykładane ani stosowane w oderwaniu od tego podstawowego przepisu ustanawiającego zasadę odpowiedzialności za środowisko. Nie sposób zatem inaczej stosować instrument sankcyjny, jakim jest opłata podwyższona za korzystanie ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji, w całkowitym oderwaniu od oceny okoliczności sprawy pod kątem spowodowania pogorszenia stanu środowiska czy też realnego zagrożenia wystąpienia takiego pogorszenia. Co więcej, w sprawie o wymierzenie na podstawie art. 276 ust. 1 P.o.ś. opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska bez wymaganego pozwolenia lub innej decyzji przyczyna braku pozwolenia może mieć znaczenie, a do prawidłowego odkodowania znaczenia przesłanki "brak wymaganego pozwolenia" należy zastosować wykładnię nie tylko językową, lecz także systemową i celowościową. Powyższe oznacza, że okoliczności, które powinien badać właściwy organ, wydając decyzję w przedmiocie opłaty podwyższonej w trybie art. 276 ust. 1 P.o.ś., powinny uwzględniać nie tylko to, czy podmiot korzystający ze środowiska nie legitymuje się stosowną decyzja, lecz także to, z jakich przyczyn takiego pozwolenia nie posiada, jak również w jakich warunkach korzysta ze środowiska i czy z tego tytułu doszło co najmniej do realnego niebezpieczeństwa pogorszenia stanu środowiska. Innymi słowy, opłatę podwyższoną, o której mowa w art. 276 ust. 1 P.o.ś. za korzystanie ze środowiska bez wymaganego zezwolenia może ponosić tylko taki podmiot, który swoim działaniem (zaniechaniem) spowodował pogorszenie stanu środowiska. W przeciwnym wypadku stosowanie tego rodzaju sankcji odrywałoby się od podstawowego celu, któremu służy ochrona środowiska, tj. zapewnienia dbałości o środowisko i zapobieganiu jego pogorszeniu.

W przedmiotowej sprawie organy nie wykazały żadnych okoliczności, które wskazywałyby na to, że działanie skarżącego spowodowało pogorszenie stanu środowiska lub sprowadziło rzeczywiste niebezpieczeństwo takiego pogorszenia. Wręcz przeciwnie, organy uznały, że skarżący wprowadzał do wód ścieki w sposób zgodny z warunkami wcześniej określonymi w pozwoleniu wodnoprawnym dla działania gminnej oczyszczalni ścieków w [...]. W sprawie brak jest jakiejkolwiek poszlaki, która prowadziłaby do wniosku, że skład, ilość i sposób wprowadzania ścieków komunalnych do [rzeki] [...] przez skarżącego, zwiany z eksploatacją instalacji, naruszał warunki istniejącej w obrocie decyzji Starosty [...] z dnia [...] 2007 r. znak [...] udzielającą Miastu O. pozwolenia wodnoprawnego na zrzut oczyszczonych ścieków komunalnych z oczyszczalni ścieków w [...]. Uznając, że faktyczne przestrzeganie warunków określonych w tej decyzji stanowi przeszkodę do zarzucenia skarżącemu, iż swoim działaniem naraził on środowisko na pogorszenie jego stanu, trzeba stwierdzić, że w sprawie nie mogły znaleźć zastosowania przepis art. 276 ust. 1 P.o.ś., a w konsekwencji i przepis art. 292 pkt 2 P.o.ś. Wynikająca z całokształtu twierdzeń organów wykładnia tego przepisu była niekonstytucyjna, a zastosowanie powołanego przepisu prowadziło do niekonstytucyjnych skutków.

Ponadto drugą przesłanką, dla której Sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonych decyzji było wyciągnięcie należytych wniosków z faktu zmiany ustawy Prawo ochrony środowiska w toku postępowania administracyjnego. Otóż wspomniany przepis art. 189 P.o.ś. od dnia 5 września 2014 r. (zmiana wprowadzona przez art. 1 pkt 39 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2014 r., poz. 1101) stanowi, że podmiot, który staje się prowadzącym instalację lub jej oznaczoną część, przejmuje prawa i obowiązki wynikające z pozwoleń dotyczących tej instalacji lub jej oznaczonej części (ust. 1). Podmiot, o którym mowa w ust. 1, występuje niezwłocznie z wnioskiem o zmianę pozwoleń w zakresie oznaczenia prowadzącego instalację (ust. 2).

Ustawa zmieniająca z dnia 11 lipca 2014 r. wprawdzie nie zawiera przepisów intertemporalnych, jednakże w doktrynie prawa znana jest zasada nakazująca wsteczne działanie ustawy względniejszej (lex mitior retro agit) i dlatego nie można wykluczyć stosowania nowego prawa do sytuacji zeszłych przed jego wejściem w życie (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 lutego 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 1067/10, wyrok NSA z dnia 13 maja 2008 r. sygn. akt II GSK 104/08 - dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, a także poglądy wyrażone w artykule J. Mikołajewicza i A. Skoczylasa: Intertemporalna problematyka prawa administracyjnego, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Rok LXXIV, zeszyt 1 - 2012). Zasada ta może znaleźć zastosowanie do wszelkiego rodzaju sankcji administracyjnych, a zatem nie tylko do kar, ale i do opłat podwyższonych, o których mowa w art. 276 ust. 1 i art. 292 pkt 2 P.o.ś.

W konsekwencji, na płaszczyźnie stosowania przepisu art. 276 ust. 1 P.o.ś., tj. w odniesieniu do możliwości ustalenia opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska bez wymaganego zezwolenia, należy przyjąć, że zgodnie z art. 189 ust. 1 P.o.ś. w przywołanym brzmieniu, skarżący powinien być traktowany jak podmiot, który stając się prowadzącym instalację z mocy samego prawa przejął prawa i obowiązki wynikające z pozwolenia dotyczących tej instalacji - prowadzonej oczyszczalni ścieków. Skoro ustawodawca od dnia 5 września 2014 r. wprowadził nowe brzmienie art. 189 ust. 1 P.o.ś., to tym samym uznał, że dotychczasowa regulacja była błędna, gdyż nadmiernie komplikująca sytuacje podmiotów korzystających ze środowiska. Dotychczasowe brzmienie przepisu art. 189 P.o.ś. powodowało bowiem, że nabywca tytułu prawnego do instalacji nie był wyłączony spod sankcyjnego, niewątpliwie surowego działania przepisu art. 276 ust. 1 P.o.ś. Tym samym wątpliwości co do stosowania przepisu art. 189 ust. 1 P.o.ś. w nowym brzmieniu należy rozstrzygnąć w granicach przedmiotowej sprawy na korzyść skarżącego, tym bardziej że stosował się on [do] warunków decyzji Starosty [...] z dnia [...] 2007 r. znak [...] udzielającej Miastu O. pozwolenia wodnoprawnego na zrzut oczyszczonych ścieków komunalnych z oczyszczalni ścieków w [...], a w każdym razie organy orzekające w sprawie nie wykazały w tym zakresie odmiennego stanu rzeczy.

Reasumując wszystko powyższe, Sąd stwierdza, że organy naruszyły w przedmiotowej sprawie przepisy art. 276 ust. 1 i art. 292 pkt 2 P.o.ś. w zw. z art. 189 ust. P.o.ś. oraz art. 2 i art. 86 Konstytucji RP. Naruszenia te powiązane były niedostatecznym rozważaniem całokształtu okoliczności sprawy, w tym charakteru przedmiotowej sankcji i skutków zmiany ustawy Prawo ochrony środowiska. W konsekwencji doszło też do naruszenia przepisów art. 7 (zasady praworządności i prawdy materialnej) i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. (w zakresie wymogów wszechstronnego i wyczerpującego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy i dania temu wyrazu w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji). Z uwagi na stwierdzone naruszenia należało uchylić nie tylko zaskarżone decyzje Kolegium, ale i poprzedzające je decyzje organu I instancji z dnia [...] 2014 r.

Ponownie rozpatrując poszczególne sprawy, organy zgodnie z art. 153 P.p.s.a. uwzględnią przedstawiane przepisy i poglądy prawne; w szczególności, wydając w sprawie rozstrzygnięcia, stwierdzą brak podstaw do zastosowania wobec skarżącego sankcji z art. 276 ust. 1 P.o.ś.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 [pkt] 1 lit. a i art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie I sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie II sentencji na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej ustawy, mając na uwadze treść wniosku strony skarżącej, a także uwzględniając fakt korzystania przez nią z zastępstwa procesowego oraz wysokość poniesionych kosztów sądowych.

Edyta Podrazik Jakub Zieliński Wiesława Batorowicz