Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 406/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant Referent stażysta Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi Miasta [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę prawa własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., [...], Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] .

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] stwierdził nabycie przez dzielnicę-gminę [...] z mocy prawa z dniem [...] maja 1990 r. prawa własności ww. nieruchomości, którą to decyzję KKU decyzją z dnia [...] października 2006 r., nr [...], utrzymała w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi "[...] " Spółka Akcyjna w [...], wyrokiem z dnia [...] marca 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 32/07 uchylił ww, decyzje.

Rozpatrując sprawę ponownie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nabycia przez dzielnicę-gminę [...] z mocy prawa z dniem [...] maja 1990 r. prawa własności przedmiotowej nieruchomości. KKU decyzją z dnia [...] września 2008 r., nr [...]. uchyliła tę decyzję i przekazała sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...]. utrzymaną w mocy decyzją KKU z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...], ponownie odmówił stwierdzenia nabycia przez dzielnicę - gminę [...] z mocy prawa z dniem [...] maja 1990 r. prawa własności ww. nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi Miasta [...], wyrokiem, w sprawie pod sygn. akt. I SA/Wa 1440/10, z dnia 8 lutego 2011 r. uchylił ww. decyzje.

W związku z powyższym Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nabycia przez dzielnicę-gminę [...] z mocy prawa, w dniu [...] maja 1990 r. prawa własności gruntu położonego przy ul. [...] w [...], gdyż w dacie tej pozostawała własnością Skarbu Państwa w zarządzie [...] Fabryki [...], służąc do wykonywania działalności o charakterze państwowym. W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie protokołu z dnia [...] listopada 1949 r. [...] Dyrekcja Państwowego [...] [...] w [...] została wprowadzona w posiadanie fabryki "[...] " i S-ka [...], ul. [...], i przejęła jej składniki majątkowe, w tym majątek nieruchomy opisany w protokole jako nieruchomość własna nr hip. [...] o powierzchni [...]. Zarządzeniem Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] grudnia 1954 r., zmieniającym zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., [...] Fabryka [...] (poprzednik prawny Spółki Grupa [...] S.A. zgodnie z zarządzeniem Ministra Przemysłu z dnia [...] lutego 1991 r.) uzyskała zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem [...] i S-ka w [...] ul. [...]. Organ podniósł, że prawo zarządu nie zostało [...] Fabryce [...] nigdy odebrane i zarówno z orzeczenia arbitrażowego z dnia [...] marca 1978 r., jak również z prawomocnej decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lutego 2003 r., stwierdzającej nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] maja 1960 r., w części dotyczącej przekazania przez nią terenu przy ul. [...] innemu przedsiębiorstwu, wynika jednoznacznie, że [...] Fabryka [...], zgodnie z wpisem do rejestru przedsiębiorstw państwowych, była przedsiębiorstwem przemysłu kluczowego podporządkowanym Ministrowi Przemysłu Ciężkiego, będącym naczelnym organem administracji, a Prezydium Rady Narodowej [...] jako terenowy organ administracji państwowej nie mogło samodzielnie rozporządzać posiadaną przez [...] Fabrykę [...] nieruchomością. Wojewoda stwierdził, że [...] Fabryka [...] uzyskała prawo użytkowania z mocy samego prawa, wskazując, że na tej nieruchomości w dalszym ciągu prowadzona była działalność o charakterze państwowym.

Nie zgadzając się z powyższym Prezydent [...] wniósł odwołanie, w którym zarzucił, że Wojewoda nieprawidłowo określił stan władania przedmiotową nieruchomością ("należenia do") wg stanu na dzień [...] maja 1990 r. oraz składniki mienia będącego przedmiotem decyzji, czego skutkiem jest wyodrębnienie gruntu od budynków znajdujących się na tym gruncie. W rezultacie KKU uwzględniła ww. odwołanie, lecz decyzja KKU została uchylona przez sąd administracyjny wyrokiem z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2137/15.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 lipca 2018r., sygn. akt I OSK 2161/16 oddalił skargę kasacyjną Miasta [...].

Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., [...], Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] . W uzasadnieniu wskazano, że na dzień w dniu [...] maja 1990 r. część nieruchomości, wyodrębnionej z dawnej nieruchomości hipotecznej nr hip. [...], oznaczonej wówczas jako działka nr [...], obecnie wyodrębnionej geodezyjnie jako działka nr [...], stanowiło mienie ogólnonarodowe. Poza sporem, według organu, jest to, że przedmiotowe mienie zostało skomunalizowane na podstawie art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50. poz. 279), a następnie na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130, z późn. zm.) stało się z dniem [...] kwietnia 1950 r. mieniem państwowym.

Przedmiotowe mienie znajdowało się przy tym – w opinii organu – w zarządzie osoby trzeciej i w związku z tym nie należało do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Wskazano, że na dzień [...] maja 1990 r. sporne mienie znajdowało się pod zarządem Przedsiębiorstwa Państwowego [...] Fabryka [...] w [...].

KKU ponownie w uzasadnieniu decyzji uznała, że [...] Fabryka [...] była podporządkowana w 1960 r. Ministrowi Przemysłu Ciężkiego. W ocenie organu nie można zgodzić się z twierdzeniem, że podporządkowanie [...] Fabryki [...] naczelnemu organowi administracji państwowej, nie było wystarczającą podstawą do wyłączenia spornego mienia spod komunalizacji. Organ podał, że komunalizacji z mocy prawa, w trybie art. 5 ust. 1 ustawy, podlegało mienie ogólnonarodowe należące do państwowych przedsiębiorstw terenowych, podporządkowanych radom narodowym i terenowym organom administracji państwowej stopnia podstawowego [art. 58 i art. 59 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz.U. z 1988 r. Nr 26, poz. 183 ze zm.) w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201, z późn. zm.)]. Ustawa nie przewidywała zatem, aby komunalizacji podlegało mienie należące do przedsiębiorstw państwowych, dla których funkcję organu założycielskiego pełniły naczelne organy administracji państwowej.

Wskazano ponadto, że przymusowy zarząd państwowy ustanowiony w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego był w 1954 r. tytułem prawnym, potwierdzającym publicznoprawne władanie wskazanego wyżej przedsiębiorstwa nad spornym mieniem.

Podkreślono również, że nie można zarządu przymusowego ustanowionego w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, który następnie podlegał przekształceniom z mocy samego prawa, przeciwstawiać prawu zarządu. Wskazano, że [...] Fabryka [...] uzyskała przymusowy zarząd państwowy nad spornym gruntem na mocy zarządzenia z 1954 r. wydanego w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, który to zarząd podlegał następnie w 1961 r. przekształceniu z mocy prawa w użytkowanie, które przekształciło się w 1985 r. z mocy prawa w zarząd.

Zdaniem organu - biorąc powyższe pod uwagę, nie można stwierdzić, że w niniejszej sprawie sporne mienie należało do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego oraz, że dla komunalizacji, o której mowa w art. 5 ust. 1 ustawy, nie miało znaczenia podporządkowanie [...] Fabryki [...] naczelnemu organowi administracji państwowej. Wskazana przy tym wyżej Fabryka legitymowała się w dacie [...] maja 1990 r. tytułem prawnym zarządu do spornego gruntu. W konsekwencji sporne mienie nie podlega komunalizacji w trybie przepisu art. 5 ust. 1 ustawy.

Skargę na powyższą decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, z dnia [...] stycznia 2019 r., [...], wniósł Prezydent [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, polegający na nieprawidłowym określeniu stanu władania przedmiotową nieruchomością ("należenia do") na dzień [...] maja 1990 r., czego skutkiem była odmowa stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności przedmiotowej nieruchomości przez [...];

- naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 80 k.p.a., poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i wadliwe przyjęcie, że orzeczenie Głównej Komisji Arbitrażowej z dnia [...] marca 1978 r. oraz decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa

i Rozwoju Miast z dnia [...] lutego 2003 r. potwierdzały tytuł prawny [...] Fabryki [...] do nieruchomości;

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a., z uwagi na to, że organ odwoławczy nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;

- naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 15 k.p.a., poprzez brak odniesienia się do zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji Wojewody [...] nr [...], dot. nieprawidłowego określenia składników mienia będącego przedmiotem decyzji, czego skutkiem jest wyodrębnienie gruntu od budynków znajdujących się na tym gruncie, co w konsekwencji narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania, zgodnie z którą, sprawa administracyjna powinna być dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta;

- naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 40 Kodeksu handlowego w brzmieniu na dzień ustanowienia przymusowego zarządu państwowego, poprzez przyjęcie, że przedmiotowa nieruchomość wchodziła w skład przedsiębiorstwa przejętego w przymusowy zarząd, podczas gdy nieruchomość ta stanowiła odrębny od przedsiębiorstwa majątek i była w dniu ustanowienia przymusowego zarząd własnością [...];

- naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 1 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), poprzez jego niezastosowanie w sprawie, co spowodowało uznanie, iż przedmiotowa nieruchomość wchodziła w skład przedsiębiorstwa, a co za tym idzie, że została przejęta w przymusowy zarząd państwowy;

- naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, z późn. zm.), poprzez jego niezastosowanie w sprawie i przyjęcie, że nieruchomość należała w dniu 27 maja 1990 r. do [...] Fabryki [...] i ww. Fabryka posiadała tytuł prawny w postaci prawa zarządu ustanowionego w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, co było podstawą wyłączenia ww. mienia spod komunalizacji, podczas gdy przedmiotowa nieruchomość nie wchodziła w skład przedsiębiorstwa i nie pozostawała w przymusowym zarządzie państwowym.

W uzasadnieniu skargi, Prezydent [...] podniósł, że w dniu [...] października grunt przedmiotowej nieruchomości nie stanowił własności przedsiębiorstwa "[...] i S-ka", a zatem nie wchodził w skład przedsiębiorstwa. W tym czasie grunt ten, w opinii strony skarżącej, stanowił odrębny majątek, ponieważ był w tym dniu własnością gminy [...], a tym samym nie mógł być przedmiotem objęcia w przymusowy zarząd na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] października 1949 r.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. wydane zostały zgodnie z prawem.

Zaskarżoną decyzją Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...], odmawiającą stwierdzenia nabycia przez dzielnicę – gminę [...] z mocy prawa w dniu [...] maja 1990 r. nieodpłatnie własności gruntu położonego w [...] przy ulicy [...]. Z uzasadnień decyzji obu instancji wynikało, że zasadniczym powodem tego rozstrzygnięcia była okoliczność przejścia przedmiotowej nieruchomości w zarząd przedsiębiorstwa – [...] Fabryki [...] (art.87 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości). Organy wobec powyższego stwierdziły, że skoro nieruchomość ta nie była w zarządzie terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i w dniu [...] maja 1990 r. pozostawała własnością Skarbu Państwa - w zarządzie [...] Fabryki [...], służąc do wykonywania działalności o charakterze państwowym, nie podlegała komunalizacji. Rozstrzygnięcie to w ocenie Sądu jest prawidłowe.

Sąd podnosi, że w przedmiotowej sprawie zapadły jak dotąd trzy wyroki WSA w Warszawie i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 2018 r. (sygn. akt I OSK 2116/16). Rozstrzygając zatem sprawę ponownie – (po uchyleniu przez WSA w Warszawie - sygn. akt I SA/Wa 2137/15 decyzji KKU z dnia[...] października 2015 r. oraz po oddaleniu skargi kasacyjnej wniesionej od tego wyroku w sprawie sygn.akt I OSK 2161/16 ) i badając legalność zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji Sąd był zobowiązany do zweryfikowania czy organy administracji w sposób właściwy zastosowały się do wykładni dokonanej w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Analizując wobec tego wypowiedź Naczelnego Sądu Administracyjnego podnieść należy, że wskazał on na brak uzasadnienia dla zarzutu naruszenia art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. oraz art. 5 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990r. Przepisy wprowadzające (...) - wobec braku skutecznego zakwestionowania ustaleń faktycznych tj. przyjęcia, że sporna nieruchomość została objęta w przymusowy zarząd w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, a w konsekwencji, że w dniu [...] maja 1990 r. [...] Fabryka [...] posiadała tytuł prawny w postaci zarządu do tej nieruchomości.

Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się w zakresie zastosowania

i wykładni przepisu art. 38 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, jak i przepisu art. 87 ust.1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. NSA zauważył, że powyżej cytowane przepisy usytuowane są w ramach każdego z aktów prawnych w części, w której znajdują się przepisy przejściowe i końcowe i nie budziło jego wątpliwości, że zawarte w obu przepisach postanowienia odnosiły się do praw już istniejących w chwili wejścia w życie obu ustaw. Wskazuje na to literalne ich brzmienie - zgodnie z art. 38 ustawy z 1961 r. tereny stanowiące własność Państwa, będące do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy w użytkowaniu lub zarządzie jednostek państwowych, przechodzą w użytkowanie tych jednostek. Z kolei w myśl przepisu art. 87 ust. 1 ustawy z 1985 r. grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. W obu zacytowanych normach brak jakichkolwiek dodatkowych warunków, które statuowałyby skuteczność przemiany uprawnień, następowały one zatem z mocy prawa. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zgodzić ze stanowiskiem, że do powstania użytkowania na mocy art. 38 ustawy z 1961 r. i zarządu na mocy art. 87 ust. 1 ustawy z 1985 r. koniecznym było wydanie decyzji, w pierwszym wypadku w oparciu o art. 10 ustawy z 1961 r., w drugim o art. 38 ust. 2 ustawy z 1985 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, treść art. 10 ustawy z 1961 r. i art. 38 ust. 2 ustawy z 1985 r. pozwalają przyjąć, że odnoszą się one do ustanowienia tytułów prawnych do gruntu dla jednostek tytułów tych nieposiadających. Zawarte w art. 38 ust. 2 ustawy z 1985 r. pojęcie "uzyskiwania", tłumaczy się zdaniem NSA jako "osiągnięcie tego co było przedmiotem starań". Nie sposób więc przyjąć, by miało ono zastosowanie do sposobu nabycia uprawnień z przepisu art. 87 ust. 1 ustawy z 1985 r., który stanowi, że z dniem wejścia w życie ustawy, grunty będące w użytkowaniu przechodzą w zarząd, nie statuując dla skuteczności przejścia wymogu uzyskania odrębnego aktu. NSA zaznaczył również, że przepis art. 38 ust.2 ustawy z 1985 r. dopuszcza uzyskanie prawa zarządu tak w trybie decyzji, jak i umowy. W wypadku przejścia uprawnień z mocy prawa ustawodawca wymagać może co najwyżej potwierdzenia istnienia określonego stanu prawnego w formie deklaratoryjnego aktu.

Naczelny Sąd Administracyjny podał przy tym, że znaczenie pojęcia "przekazania" z art. 10 ust. 2 ustawy z 1961 r. oznacza oddanie w jakimś celu, do dyspozycji, eksploatacji. Może więc ono określać jedynie czynność, akt w wyniku, którego podmiot, który teren otrzymał, nie miał go wcześniej, nie dysponował nim do chwili przekazania. Zapisane w słowniku języka polskiego znaczenie pojęcia "przekazać" uniemożliwia więc odniesienie go do przekształcenia z mocy prawa uprawnień już istniejących, które uprawniały do dysponowania terenem, jak w przypadku z art. 38 ustawy z 1961 r. NSA zwrócił uwagę, że ostatnio wymieniony przepis nie formułuje także dodatkowych warunków skuteczności przekształcenia, gdy tymczasem z art. 10 ust. 2 ustawy z 1961 r. wynika, że osoba ubiegająca się o przekazanie terenu w tym trybie zobowiązana była złożyć wniosek.

Odnosząc zatem ocenę zaskarżonej decyzji do powyższych wywodów, stwierdzić w ocenie Sadu należy w sposób nie budzący wątpliwości, że przedmiotowe mienie na datę [...] maja 1990 r. stanowiło mienie ogólnonarodowe znajdujące się w zarządzie [...] Fabryki [...], która w ww. dacie była przedsiębiorstwem państwowym podporządkowanym naczelnemu organowi administracji państwowej – zatem mienie to nie mogło podlegać komunalizacji. W zakresie określenia tytułu prawnego należy podnieść, że przymusowy zarząd państwowy ustanowiony w trybie dekretu z 16 grudnia 1918 r. stanowił w 1954 r. tytuł prawny potwierdzający publicznoprawne władanie przedsiębiorstwa państwowego nad spornym mieniem. Zarząd ten na mocy art.38 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach przekształcił się w użytkowanie z mocy prawa, a następnie w zarząd na mocy art.87 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Powyższe stwierdzenia zostały zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który oddalił skargę kasacyjną (sygn. akt I OSK 2161/16) od wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 maja 2016 r. (sygn. akt I SA/Wa 2137/15).

Trafnie wskazała Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, że [...] Fabryka [...] była podporządkowana w 1960 r. Ministrowi Przemysłu Ciężkiego. Z uzasadnienia orzeczenia arbitrażowego Głównej Komisji Arbitrażowej z 1978 r. wynika, że było to przedsiębiorstwo przemysłu kluczowego. Z zarządzenia Ministra Przemysłu z lutego 1991 r., zmieniającego zarządzenie Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z października 1986 r. wynika, że było ono przedsiębiorstwem państwowym podporządkowanym naczelnemu organowi administracji państwowej, jakim był w dacie [...] maja 1990 r. Minister Przemysłu przejmujący zadania po Ministrze Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego (art. 3 i art. 5 ustawy z dnia 23 października 1987 r. o utworzeniu urzędu Ministra Przemysłu - Dz.U. Nr 33, poz. 172ze zm.). Tym samym podporządkowanie przedsiębiorstwa naczelnemu organowi administracji państwowej, która władała przedmiotową nieruchomością było wystarczającą podstawą do wyłączenia spornego mienia spod komunalizacji.

Sąd zwraca uwagę, że przepis art. 5 ust. 1 ustawy przewiduje, że mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, 2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, 3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 - staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Z powyższego przepisu wynika, że komunalizacji z mocy prawa, w trybie art. 5 ust. 1 ustawy, podlegało mienie ogólnonarodowe należące do państwowych przedsiębiorstw terenowych podporządkowanych radom narodowym i terenowym organów administracji państwowej stopnia podstawowego [art. 58 i art. 59 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz.U. z 1988 r. Nr 26, poz. 183 ze zm.) w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201 ze zm.). Ustawa nie przewidywała zatem, aby komunalizacji podlegało mienie należące do przedsiębiorstw państwowych, dla których funkcję organu założycielskiego pełniły naczelne organy administracji państwowej.

Natomiast co do kwestii, czy przedmiotowe mienie w dacie [...] maja 1990 r. należało w sensie prawnym do [...], Sąd zwraca uwagę, że przymusowy zarząd państwowy ustanowiony w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego był w 1954 r. tytułem prawnym, potwierdzającym publicznoprawne władanie wskazanego wyżej przedsiębiorstwa nad spornym mieniem. Z art. 6 i art. 9 wspomnianego dekretu wynikało, że zarządca państwowy zarządza powierzonym mu majątkiem lub przedsiębiorstwem i jest wyłącznie upoważniony do wykonywania czynności prawnych, dotyczących tego zarządu oraz że odpowiada za swe czynności przed władzą mianującą. Z § 18, 19 i 28 instrukcji Ministra Przemysłu

i Handlu z dnia 1 marca 1948 r. (M. P. Nr 33, poz. 142) wynikało, że zarządca przymusowy dba o dobro przedsiębiorstwa i jego zachowanie mając na względzie interesy Państwa, prowadzi rachunkowość, przesyła stosownym władzom bilans

i sprawozdanie. Z kolei na skutek wydania decyzji o zarządzie przymusowym właściciel i osoby zarządzające przedsiębiorstwem traciły z mocy samego prawa możliwość korzystania i rozporządzania majątkiem wchodzącym w skład przedsiębiorstwa (§ 11 instrukcji). W orzecznictwie sądowym wskazano, że zarząd przymusowy ustanowiony w trybie powyższego dekretu dawał sprawującemu zarząd tytuł prawny do władania powierzonym mu majątkiem (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 40/07, LEX nr 347851). Zdaniem Sądu, tego rodzaju zarząd sprawowany nad spornym mieniem, na mocy przepisu art. 38 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159), przekształcił się z mocy prawa w użytkowanie, a następnie w zarząd, na mocy art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99).

Sąd zwraca uwagę, że w dacie [...] maja 1990 r. ustawodawstwo posługiwało się pojęciem zarządu jako prawnej formy władania mieniem ogólnonarodowym przez państwowe osoby prawne – [art. 34 i art. 141 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 38 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości]. Przedsiębiorstwo państwowe gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem, stanowiącym część mienia ogólnonarodowego, zapewniało jego ochronę oraz wykonywało – co do zasady - wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia ogólnonarodowego, będącego w jego dyspozycji (art. 42 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych - Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201 ze zm.). Dla niniejszej sprawy nie miał znaczenia tryb ustanowienia zarządu wskazany w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, czy we wcześniejszych regulacjach z 1949 r.- normujących nabywanie i przekazywanie nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. [...] Fabryka [...] uzyskała przymusowy zarząd państwowy nad spornym gruntem na mocy zarządzenia z 1954 r., wydanego w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, który to zarząd podlegał następnie w 1961 r. przekształceniu z mocy prawa w użytkowanie, które przekształciło się w 1985 r. z mocy prawa w zarząd.

Mając na względzie powyższe skargę jako niezasadną należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.