Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 834/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2015-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 14, art. 10 ust. 1 pkt 1, art. 29
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 4
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 74 art. 2, art. 3 ust. 2, art. 4 ust. 2, art. 10 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE)  nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów  wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 14, art. 80 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5 ust. 3, art. 7 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
article: art. 29
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 26 marca 2015 r. sprawy ze skargi D. T. na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., Nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR), po rozpatrzeniu odwołania D. T., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

W dniu 11 maja 2010 r. D. T. złożył wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2010. We wniosku rolnik zadeklarował Pakiet 2 – Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.3 – Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) oraz Pakiet 4 – Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000 w wariancie 4.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr 0048-2011-001122, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. przyznał płatność rolnośrodowiskową na rok 2010 obejmującą płatność z tytułu realizacji pakietu 2, wariant 2.3 – 6.890 zł i płatność z tytułu realizacji pakietu 4, wariant 4.1 – 34.800 zł.

Na skutek wniosków skarżącego składanych w kolejnych latach, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. wydawał decyzje o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej za rok 2011 i 2012 w zakresie obejmującym ww. pakiety (decyzje z [...] stycznia 2012 r., nr [...] i z [...] grudnia 2012 r., nr [...]).

W dniu 10 maja 2013 r. D. T. złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 deklarując Pakiet 4 w wariancie 4.1. W związku z wykrytymi nieścisłościami – we wniosku nie wskazano pakietu 2, wariant 2.3 wezwano skarżącego do złożenia wyjaśnień. W odpowiedzi udzielonej pismem z 23 września 2013 r. skarżący złożył korektę wniosku wraz z oświadczeniem, z którego wynikało, że wpisane we wniosku działki o nr [1] i [2] są użytkowane jako użytki zielone ekologiczne, a jedynie omyłkowo we wniosku nie wpisano pakietu 2.3.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową na rok 2013 w zakresie pakietu 4, wariant 4.1 i odmówił przyznania płatności w zakresie pakietu 2, wariant 2.3. Na skutek odwołania skarżącego decyzja ta została uchylona decyzją Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] stycznia 2014 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. ponownie przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową na rok 2013 w zakresie pakietu 4, wariant 4.1 i odmówił przyznania płatności w zakresie pakietu 2, wariant 2.3. Od decyzji tej skarżący wniósł odwołanie, ale po jego rozpatrzeniu, decyzją z dnia [...] maja 2014 r., Nr [...], Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego, a następnie, decyzją z dnia [...] marca 2014 r., ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 20.670 zł.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, w którym potwierdził, że we wniosku o przyznanie płatności na rok 2013 nie zgłosił wariantu 2.3, ale wariant ten realizował w 2013 r., a osoba przyjmująca wniosek nie zwróciła uwagi na to przeoczenie. Na wezwanie organu skarżący dokonał korekty i złożył wyjaśnienie wraz z odpowiednimi dokumentami.

Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając swoje stanowisko organ podniósł w pierwszej kolejności, że w myśl ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173; dalej: u.w.r.o.w.) pomoc przyznawana jest na wniosek, co oznacza, że wnioskodawca sam określa treść swojego żądania, a decyzja w sprawie płatności wydawana jest w oparciu o dane podane we wniosku.

Organ powołał następnie przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.) i wskazał, że jednym z warunków przyznania płatności jest realizowanie 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego obejmującego wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej. Ponadto przepisy rozporządzenia nakładają obowiązek sporządzenia planu działalności rolnośrodowiskowej przed upływem 25 dni od dnia, w którym upływa termin składania wniosków o przyznanie płatności.

Odnosząc się do argumentów skarżącego, że brak wskazania we wniosku wariantu 2.3 był wynikiem przeoczenia, organ powołał się na przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE seria L, nr 316, s. 1, ze zm.). Z przepisów rozporządzenia wynika, że do dnia 31 maja rolnik ma prawo z własnej inicjatywy złożyć formularz zmiany, o ile nie został powiadomiony o nieprawidłowościach we wniosku lub powiadomiony o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu oraz gdy taka kontrola na miejscu stwierdzi nieprawidłowości.

Organ zauważył, że w badanej sprawie korekta wniosku nastąpiła w wyniku wezwania wysłanego przez organ, w związku ze stwierdzonymi we wniosku nieprawidłowościami. Rolnik ma obowiązek zadeklarowania powierzchni stosownych pakietów, realizacji których się podejmuje, w sposób odpowiadający warunkom przyznania płatności. W warunkach tych mieści się również prawidłowe zadeklarowanie powierzchni działek rolnych, zgodnie z rzeczywistym stanem faktycznym.

W dalszej kolejności organ wskazał, że zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, ze zm.), rolnik zobowiązany jest złożyć wniosek o przyznanie kolejnych płatności rolnośrodowiskowych. Jeżeli nie zamierza ubiegać się w danym roku o przyznanie kolejnej płatności na realizację danego wariantu, zamiast wniosku o jej przyznanie składa na formularzu informację o gruntach na których realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe w zakresie tego wariantu.

We wniosku o przyznanie płatności na rok 2013 skarżący zadeklarował realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego tylko w zakresie pakietu 4, wariant 4.1. Nie zadeklarował zobowiązania w zakresie pakietu 2, wariant 2.3, ani też nie złożył wspomnianej informacji. W myśl przepisów rozporządzenia z 2013 r. płatność podlega zwrotowi m.in. wówczas, gdy rolnik nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej za realizację danego wariantu albo wspomnianej wyżej informacji.

Zdaniem organu w sprawie nie znajdują zastosowania przepisy dające podstawę do odstąpienia od ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności, gdy kwota do zwrotu nie przekracza równowartości 100 euro. W badanej sprawie kwota przypadająca do zwrotu za lata 2010-2012 w każdym z nich przekracza znacznie tą równowartość.

W ocenie organu brak również podstaw do zastosowania przepisów rozporządzeń unijnych, które wyłączają obowiązek zwrotu płatności, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Płatności za lata 2010, 2011 i 2012 zostały wypłacone na podstawie prawomocnych decyzji, nie można więc mówić o błędzie organu, ponadto to strona nie dochowała zaciągniętego zobowiązania dla wariantu 2.3.

W skardze do sądu administracyjnego D. T. zarzucił naruszenie przepisów rozporządzenia MRiRW w sprawie Programu rolnośrodowiskowego z 2009 r., ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z 2007 r. oraz przepisów postępowania administracyjnego.

Skarżący zarzucił niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności faktu złożenia wyjaśnienia w Biurze Powiatowym dotyczącym ciągłości kontynuacji w roku 2013 podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Zarzucił także działanie organu w sposób niebudzący zaufania strony do organu poprzez dowolne pomijanie zarzutów odwołania i samowolne interpretowanie żądań strony.

Skarżący zarzucił ponadto naruszenie art. 25 rozporządzenia Komisji nr 1122/2009 przez błędne uznanie, że nie ma on zastosowania w sprawie, bowiem organ sam wykrył nieprawidłowości.

W uzasadnieniu skarżący potwierdził, że we wniosku o płatność na rok 2013 nie zaznaczył żądania płatności w wariancie 2.3, ale wskazał, że błąd ten powinien być potraktowany jako oczywista omyłka, skoro podjęte w 2010 r. zobowiązanie dotyczyło tylko i wyłącznie jednej działki rolnej, położonej na dwóch działkach ewidencyjnych, na których realizowane były dwa równorzędne pakiety. Organ nie uwzględnił zatem faktu, że zobowiązanie jest realizowane, tylko omyłkowo w złożonym wniosku o płatność na rok 2013 nie zaznaczono pakietu 2.3. Organ nie wziął także pod uwagę złożonej korekty wniosku.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami prawnymi, które skutkowałyby koniecznością jej uchylenia lub stwierdzenia nieważności.

Na wstępie należy przypomnieć ramy prawne sprawy zawisłej przed sądem.

W okresie miarodajnym dla oceny prawnej sprawy pomoc finansowa w postaci płatności rolnośrodowiskowej z udziałem środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich przewidziana była w ramach realizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich określonego w art. 15 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE z 2005 r., Nr L 277, s. 1).

Ogólne zasady określone w rozporządzeniu Rady zostały uszczegółowione w rozporządzeniach wykonawczych. Z punktu widzenia problemów występujących w badanej sprawie należy zwrócić uwagę na obowiązujące do 1 stycznia 2011 r. rozporządzenie Komisji nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE, seria L, nr 368, s. 74, ze zm.). Z kolei od 1 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2014 r. obowiązywało rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE, seria L, nr 25, s. 8, ze zm.). Późniejsze akty prawne nie mają już znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej w sprawie decyzji.

Na gruncie regulacji krajowych warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania tej pomocy określa wskazana wyżej ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 14 u.w.r.o.w., realizacja Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich obejmuje między innymi działanie "Program rolnośrodowiskowy". Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 u.w.r.o.w., pomoc jest przyznawana na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej. Wnioskodawca zatem sam określa treść swojego żądania, a decyzję w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej organ ARiMR wydaje w oparciu o dane podmiotowe i przedmiotowe podane we wniosku.

Szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" określają rozporządzenia wykonawcze wydane na podstawie art. 29 u.w.r.o.w. W badanej sprawie w odniesieniu do płatności za rok 2010, 2011 i 2012 obowiązywało wspomniane rozporządzenie MRiRW z 26 lutego 2009 r., zaś od 15 marca 2013 r. obowiązuje rozporządzenie z 13 marca 2013 r.

Z obydwu rozporządzeń wynika, że płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, który obok innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej, realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia nr 1698/2005, obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych, a ponadto jeżeli rolnik spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu (§ 2 ust. 1 pkt 3 i 4 rozporządzeń z 2009 i 2013 r.)

Obydwa rozporządzenia nakładają również obowiązek sporządzenia planu działalności rolnośrodowiskowej, przed upływem 25 dni od dnia, w którym upływa termin składania wniosków o przyznanie płatności bezpośredniej w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przy udziale podmiotu prowadzącego działalność w zakresie doradzania odnośnie do sporządzania dokumentacji niezbędnej do uzyskania płatności rolnośrodowiskowej (§ 2 ust. 4 rozporządzeń z 2009 i 2013 r.).

W analizowanej sprawie istota problemu nie dotyczy bezpośrednio realizacji zobowiązania w rozumieniu przestrzegania wspomnianych wymogów szczególnych dotyczących poszczególnych pakietów, ile kwestii deklarowania działek rolnych do płatności w ramach poszczególnych pakietów w kolejnych latach.

Podejmując zobowiązanie rolnośrodowiskowe przez złożenie wniosku o płatność w 2010 r. skarżący zadeklarował pakiet 2 w wariancie 2.3 oraz pakiet 4 w wariancie 4.1. Te same deklaracje składał we wnioskach za lata 2011 i 2012. Na tej podstawie przyznawano mu i wypłacano płatności za lata 2010-2012. Problem pojawił się we wniosku za rok 2013. Okolicznością niesporną w sprawie jest fakt, że skarżący zadeklarował w tym wniosku tylko pakiet 4 w wariancie 4.1, pomijając drugi z realizowanych wariantów. Niesporne jest także, że skarżący nie złożył planu działalności rolnośrodowiskowej dla tego wariantu. Z wyjaśnień i oświadczeń składanych przez skarżącego wynika, że uczynił to w wyniku omyłki.

Problemem w sprawie nie jest ustalenie rzeczywistej woli skarżącego i prawdziwości jego twierdzeń co do omyłkowego niezadeklarowania wariantu 2.3. Twierdzenia w tym zakresie wydają się wiarygodne i nie ma podstaw do podważania ich prawdziwości. Jak wynika z obowiązujących przepisów omyłka skarżącego pociąga dla niego daleko idące negatywne konsekwencje.

W myśl przepisów rozporządzenia z 2013 r. rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe powinien złożyć wniosek o przyznanie kolejnych płatności, a jeżeli nie zamierza ubiegać się w danym roku o przyznanie kolejnej płatności do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, zamiast wniosku o jej przyznanie składa, na formularzu udostępnionym przez Agencję, informację o tych gruntach lub zwierzętach oraz o wariancie realizowanym na tych gruntach lub w odniesieniu do tych zwierząt, wskazując położenie tych gruntów i ich powierzchnię (§ 23 ust. 3). Sankcja za niedopełnienie tych obowiązków jest daleko idąca – w myśl § 39 ust. 2 pkt 4 płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do tych gruntów lub zwierząt.

Wobec niespornych faktów niezłożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2013 w zakresie wariantu 2.3 oraz niezłożenia informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, zaktualizowały się przesłanki orzeczenia o zwrocie płatności w zakresie tego wariantu przyznanych i wypłaconych w latach 2010-2012.

Nie może zostać uwzględniony argument skarżącego, że niezasadne jest orzekanie o zwrocie płatności w sytuacji, gdy w rzeczywistości realizował zobowiązanie w 2013 r., a jedynie na skutek omyłki nie zadeklarował wariantu 2.3.

Kwestię tę obszernie wyjaśnił Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 7 lutego 2013 r. (sprawa C-454/11, Gunars Puts v. Lauku atbaltsa dienests; dostępny na stronie: curia.europa.eu). W orzeczeniu tym Trybunał dokonał wykładni rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE, seria L, nr 160, s. 80 ze zm.), w kontekście krajowych, łotewskich przepisów, przewidujących analogiczny obowiązek corocznego składania wniosków o przyznanie płatności w trakcie całego pięcioletniego zobowiązania, pod rygorem zwrotu wypłaconej pomocy. Uwagi zawarte w tym wyroku są o tyle istotne, że rozporządzenie nr 1257/1999 zostało zastąpione (ze skutkiem od 1 stycznia 2007 r.) wyżej wspomnianym, aktualnie obowiązującym rozporządzeniem nr 1698/2005.

Kluczowe dla badanej sprawy są następujące wywody Trybunału:

"Z przepisów [rozporządzenia nr 1257/1999] wynika, że cechą charakterystyczną pomocy rolnośrodowiskowej jest pięcioletnie zobowiązanie do stosowania praktyk rolnych respektujących środowisko, które podejmują zainteresowani rolnicy. Ekwiwalentem zobowiązań rolnośrodowiskowych na okres co najmniej pięciu lat jest wsparcie przyznawane corocznie przez państwa, stosownie do odnotowanego spadku dochodów lub wynikających stąd dodatkowych kosztów [...].

[...] Co się tyczy wniosków o wsparcie rolnośrodowiskowych metod produkcji, których podstawą są art. 22-24 rozporządzenia nr 1257/1999, art. 66 ust. 5 rozporządzenia nr 817/2004 przewiduje, że w przypadku gdy wsparcie ma charakter wieloletni, płatności następujące po roku, w którym został złożony wniosek, są uiszczane na podstawie rocznego wniosku dotyczącego płatności, z wyjątkiem przypadku, gdy państwo członkowskie wprowadziło procedurę pozwalającą na skuteczną roczną weryfikację zgodnie z art. 66 ust. 1. Z owego art. 66 ust. 5 wynika, że z wyjątkiem sytuacji, kiedy istnieje taka procedura krajowa, rolnikom nie jest przyznawana żadna płatność, jeśli nie złożą rocznego wniosku dotyczącego płatności. Złożenie takiego wniosku stanowi zatem warunek kwalifikowalności do korzystania z pomocy rolnośrodowiskowej, której podstawą są wspomniane art. 22-24.

Znaczenie złożenia rocznego wniosku dotyczącego płatności pomocy rolnośrodowiskowej jest również podkreślone w art. 67 ust. 1 rozporządzenia nr 817/2004, który stanowi, w odniesieniu do systemu kontroli wieloletniego wsparcia rolnośrodowiskowych metod produkcji, że wstępne wnioski o udział w systemie i kolejne wnioski o płatności są sprawdzane w sposób zapewniający rzeczywistą weryfikację i zgodność z warunkami przyznawania pomocy. Złożenie takiego rocznego wniosku umożliwia zatem sprawdzenie, czy podjęte zobowiązania rolnośrodowiskowe są przestrzegane. Na podstawie tego rocznego wniosku agencja płatnicza jest w stanie co roku skutecznie sprawdzić, czy zobowiązania dotyczące kilku lat są wciąż spełniane, i w takim wypadku dokonać wypłaty pomocy.

Z tego wynika, że uregulowanie krajowe, które wymaga, jako jednego z warunków kwalifikowalności do przyznania pomocy rolnośrodowiskowej, aby wnioskujący o taką pomoc zobowiązał się do corocznego składania do agencji płatniczej, w trakcie całego pięcioletniego okresu ważności zobowiązania, wniosku o wsparcie dotyczącego zadeklarowanych działań, jest zgodne z wyżej wspomnianymi postanowieniami prawa Unii. Takie uregulowanie krajowe mieści się zatem w granicach swobody przysługującej państwom członkowskim na mocy art. 37 ust. 4 rozporządzenia nr 1257/1999.

Ponadto należy przypomnieć, że co się tyczy pomocy rolnośrodowiskowej charakteryzującej się wieloletnim zobowiązaniem, przesłanki przyznania wsparcia powinny być spełnione przez cały okres ważności zobowiązania, na który ta pomoc została przyznana [...]. Jeśli zatem jedna z przesłanek przyznania wspomnianej pomocy, taka jak złożenie rocznego wniosku dotyczącego wypłaty wsparcia, który jest wymagany przez sporne w postępowaniu głównym uregulowanie krajowe, nie została spełniona, choćby miało to miejsce tylko jeden raz w trakcie całego okresu trwania przedsięwzięcia rolnośrodowiskowego, na jaki beneficjent pomocy się zobowiązał, pomoc ta nie może zostać przyznana.

W tym względzie okoliczność, że beneficjent pomocy rolnośrodowiskowej nadal spełniał pozostałe warunki przyznania tej pomocy, w szczególności zobowiązania dotyczące użytkowania odnośnych obszarów, nie może zapobiec wykluczeniu korzystania z tej pomocy, które jest wynikiem nieprzestrzegania jednego z tych warunków. Przyznanie tej pomocy jest bowiem uzależnione od przestrzegania wszystkich warunków kwalifikowalności w trakcie całego okresu trwania przedsięwzięcia rolnośrodowiskowego, na jaki beneficjent pomocy się zobowiązał, wobec czego złamanie jednego z tych warunków wystarczy, samo w sobie, aby spowodować wspomniane wykluczenie".

Wywody Trybunału, mimo, że odnoszą się do uchylonego już rozporządzenia nr 1257/1999 i rozporządzenia wykonawczego do niego (nr 817/2004), zachowują aktualność na gruncie obowiązujących przepisów, z uwagi na podobieństwo podstawowych zasad. Z art. 4 ust. 2 zd. 1 rozporządzenia nr 1975/2006 wynikało, że w odniesieniu do działań ze zobowiązaniami wieloletnimi beneficjent składa roczny wniosek o płatność. Zdanie 2 w tym przepisie pozwala państwom zrezygnować ze składania rocznych wniosków o płatność, pod warunkiem jednak, że wprowadzą skuteczne alternatywne procedury przeprowadzania kontroli administracyjnych przewidzianych odpowiednio w art. 11 lub 26. Z kolei zgodnie z art. 10 ust. 1 rozporządzenia wnioski o wsparcie i kolejne wnioski o płatność są sprawdzane w sposób zapewniający skuteczną weryfikację przestrzegania warunków przyznawania wsparcia. Analogiczne reguły wprowadza rozporządzenie nr 65/2011. Zgodnie z art. 3 ust. 2 rozporządzenia w odniesieniu do środków ze zobowiązaniami wieloletnimi beneficjent składa roczny wniosek o płatność. Państwa członkowskie mogą jednak zrezygnować ze składania rocznych wniosków o płatność, jeżeli wprowadzą skuteczne alternatywne procedury przeprowadzania kontroli administracyjnych przewidzianych odpowiednio w art. 11 lub 24.

Z wywodów tych płynie dla badanej sprawy konkluzja, że wymóg corocznego składania wniosków, wprowadzony krajowym rozporządzeniem z 2013 r., w pełni odpowiada zasadom wynikającym z prawa unijnego.

Argumentacja skarżącego wskazuje, że wychodzi on z założenia, iż dokonując korekty wniosku w dniu 23 września 2013 r., w której dopisał nieuwzględniony wcześniej wariant 2.3, zwalnia go z obowiązku zwrotu płatności.

Argumenty te nie zasługują na uwzględnienie. Przepisy dotyczące płatności pozwalają na dokonywanie odpowiednich korekt wniosków, czynią to jednak z zastrzeżeniem odpowiednich warunków. Jak wynika z powoływanego przez organ art. 14 rozporządzenia nr 1122/2009 (znajdującego zastosowanie w odniesieniu do płatności rolnośrodowiskowych z mocy odesłania zawartego w art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011), po wygaśnięciu terminu składania pojedynczego wniosku, poszczególne działki rolne lub indywidualne uprawnienia do płatności można dodać do pojedynczego wniosku, pod warunkiem że przestrzegane są wymogi w ramach odnośnych systemów pomocy. Zmian dotyczących użytkowania lub systemu pomocy odnośnie do poszczególnych działek rolnych lub odnośnie do uprawnień do płatności zadeklarowanych w pojedynczym wniosku można dokonać na tych samych warunkach. Ustęp 2 artykułu 14 wskazuje jednak, że zmiany dokonane zgodnie z ust. 1 niniejszego artykułu notyfikuje się właściwym organom na piśmie najpóźniej do dnia 31 maja danego roku kalendarzowego. Ponadto z ust. 3 wynika, że jeśli właściwy organ poinformował już rolnika o nieprawidłowościach w pojedynczym wniosku lub jeśli powiadomił go o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu, jeśli ta kontrola ujawni nieprawidłowości, poprawki zgodnie z ust. 1 nie są dozwolone odnośnie do działek rolnych, których dotyczą nieprawidłowości.

W badanej sprawie nie zostały dochowane przedstawione wyżej warunki pozwalające na uznanie korekty złożonej przez skarżącego za dopuszczalną zmianę wniosku. Po pierwsze, korekty dokonano znacznie po upływie terminu określonego w art. 14 ust. 2 (termin: 31 maja – korekta złożona w dniu 23 września 2013 r.). Po drugie, trafnie organ zauważył, że korektę złożono w wyniku wezwania organu dokonanego w związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami. Z uwagi na treść art. 14 ust. 3 wyklucza to uznanie korekty za dopuszczalną w myśl tego przepisu zmianę wniosku.

W ocenie sądu organ prawidłowo odmówił zastosowania w sprawie przepisów wyłączających obowiązek zwrotu nienależnej płatności jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, innej władzy lub błąd nie mógł być w zwykłych okolicznościach wykryty przez rolnika.

Regułę taką wprowadzał, obowiązujący do 31 grudnia 2009 r., art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. WE, seria L, nr 141, s. 18, ze zm.). Z mocy odesłania zawartego w art. 2 rozporządzenia nr 1975/2006 reguła ta znajdowała również zastosowanie do płatności rolnośrodowiskowych. Od 1 stycznia 2009 r. reguła ta znalazła się w art. 80 rozporządzenia nr 1122/2009, które jednocześnie w art. 86 ust. 2 dokonało stosownego przeniesienia odesłania ("Odesłania do rozporządzenia (WE) nr 796/2004 traktuje się jako odesłania do niniejszego rozporządzenia i odczytuje zgodnie z tabelą korelacji zawartą w załączniku II"). Od 1 stycznia 2011 r. reguła ta pojawiła się w treści art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011.

Prawidłowo organ przyjął, że reguła ta nie może być w badanej sprawie zastosowana. Błąd leży ewidentnie po stronie skarżącego, który nie zadeklarował jednego z wariantów stanowiącego realizacją przyjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Nie da się też żadną miarą przyjąć, aby był to błąd, który nie mógł zostać wykryty przez rolnika, jest wręcz odwrotnie – błąd ten mógł i powinien być bez trudu wykryty przez skarżącego. Z tych samych względów odpada możliwość zastosowania akapitu 2 w art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 (art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011), zgodnie z którym w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności. Skoro wykluczono możliwość zastosowania akapitu 1, wyłącza to możliwość sięgania do akapitu 2, który modyfikuje zastosowanie zasady.

Z oczywistych względów prawidłowo organ wykluczył możliwość zastosowania przepisów dotyczących odstępstwa od ustalenia kwoty nienależnie pobranej w przypadku gdy jej równowartość nie przekracza 100 euro. Ustalona przez organ kwota nienależnie pobranych płatności wielokrotnie przewyższa tą wielkość.

Sposób ustalenia kwoty podlegającej zwrotowi nie budzi żadnych zastrzeżeń co do prawidłowości.

Prawidłowo organ przyjął, że wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności na gruncie art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438, ze zm.) nie jest uzależnione od uprzedniego wzruszenia decyzji, na podstawie której wypłacono płatność. Takie stanowisko jest powszechnie przyjmowane w aktualnym orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. m.in. wyrok NSA z 29.06.2012 r., II GSK 822/11; wyrok NSA z 15.11.2012 r., II GSK 1518/11; wyrok WSA w Lublinie z 24-09-2013 r., III SA/Lu 416/13; wyrok WSA we Wrocławiu z 02.07.2014 r., III SA/Wr 264/14; wyrok WSA w Opolu z 21.07.2014 r., II SA/Op 257/14).

Mając powyższe na uwadze sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.).