Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 219/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabela Dobosz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Rynczak, Sędzia WSA Renata Czeluśniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2007 sprawy ze skargi J. S. na decyzję Kierownik Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tegoż organu z dnia [...].02.2003r., II. zasądza od Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w warszawie na rzecz skarżącego J.S. kwotę 100 zł. (sto złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...].02.2003 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 3 ust. 1 oraz art. 4 ust. 4 ustawy z 31.05.1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) odmówiono J.S. prawa do tego świadczenia.

Organ przyznał, iż F.S. wraz z najbliższą rodziną została osadzona w obozie hitlerowskim "Polenlager 58"w Pszowie w okresie od 13.09.1942r. do 1943r. (brak bliższej daty), co potwierdza pismo Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, oddział w Opolu oraz że została tam osadzona z przyczyn narodowościowych. Następnie została wywieziona wraz z rodziną do pracy przymusowej na teren III Rzeszy do miejscowości L. Z akt sprawy jednak wynika, że J.S. nie był deportowany do pracy z terytorium II RP. lecz urodził się już w Niemczech. Nie nastąpiła zatem deportacja, której spełnienie stanowi przesłankę do przyznania świadczenia pieniężnego na podstawie wyżej wskazanej ustawy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J.S. podnosi, że od kilku lat stara się o przyznanie świadczenia w formie dodatku do renty z powodu deportacji rodziców i rodziny do obozu hitlerowskiego Polenlager w Pszowie, a następnie przesiedlenia do Niemiec, przymusowej pracy w miejscowości L., gdzie urodził się i przebywał w nieludzkich warunkach półtora roku. Fundacja Polsko-Niemieckie pojednanie przyznało mu odszkodowanie z powodu prześladowań zaliczonych do kategorii V, obejmującej dzieci deportowane z rodzicami na teren Rzeszy. Skarży się na przewlekłe i bezduszne załatwianie sprawy przez Urząd d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych. Twierdzi, że został deportowany w łonie matki, a następnie był z całą rodziną prześladowany. Uprawnienia przysługują osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy, które to osadzenie najpierw w obozie hitlerowskim, a następnie w miejscowości L. zostało udowodnione. Podstawą prawna świadczenia powinien być art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach z 24.01.1991r. Powołuje się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego VSA 71/98, które stanowi, iż "ofiarami represji są także dzieci, nawet te nienarodzone, przebywające z matkami". Cytuje orzecznictwo NSA i SN dotyczące przyznania uprawnień osobom, które były dziećmi podczas wojny i wnosi o uchylenie decyzji.

Decyzją Kierownika Urzędu ds Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...].12.2003r., Nr [...], wydana na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 4 ust. 1, 2, 4 ustawy z 31.05.1996 r. oświadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowany, do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) utrzymano w mocy decyzje własną. Organ powołał się na definicję "represji" zawartą w art. 2 pkt 2 lit. "a" tejże ustawy, a także na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i stwierdził, że strona urodziła się na deportacji w dniu [...].01.1944r. w miejscowości L., na terenie III Rzeszy, jako dziecko robotników przymusowych. Tym samym nie został spełniony zawarty w cytowanym piśmie warunek deportacji do pracy przymusowej. Organ podkreśla, że świadczenie, o którym mowa w ustawie, przysługuje wyłącznie osobom, które osobiście doświadczyły represji wywiezienia do pracy przymusowej i nie może być przyznane za represje, którym podlegali rodzice osoby zainteresowanej. Organ powołuje się na opracowanie "Das nationalsozialistische Lagersystem", Martin Weinmann 1990, w którym nie wymieniono obozu pracy przymusowej w miejscowości L. Tym samym strona nie może również żądać przyznania uprawnienia z tytułu osadzenia w obozie pracy przymusowej. Nie neguje się jednak faktu, że rodzice strony wykonywali pracę w gospodarstwie rolnym na terenie III Rzeszy.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J.S. podnosi, że jego rodzice S. i K. S. wraz z siostrami zostali wywiezieni do obozu hitlerowskiego "Polenlager 58" w Pszowie od dnia 13.09.1942r., gdzie byli więźniami do końca 1943r. za odmowa podpisania Volklisty. Pod koniec 1943r. nastąpiła dalsza deportacja w głąb Niemiec do miejscowości L., do zespołu gospodarstw przymusowej pracy, gdzie urodził się [...].01.1944r. Musiał być zatem deportowany w łonie matki, czemu urząd nie może zaprzeczyć, jak i również temu, że w czasie robót przymusowych doznał on tych samych cierpień i prześladowań co jego rodzice i siostry. Urząd pomija bogate w tej sprawie orzecznictwo (cytuje np. orzeczenie NSA VSA 71/88; czy SN z 13.091.2000 r., IIIRN 112/9 i z 6.04.2000 r., IIIRN 143/99). Skarżący twierdzi, że sytuacja małoletnich wywiezionych dzieci nie różniła się od sytuacji dorosłych. Z powodu doznanych cierpień ma ----------- zdrowie. Od 1993 r. jest na rencie. Ma 60 lat, jest niezdolny do pracy i ciągle się leczy. Uważa, że należy mu się dodatek do renty za okres pobytu na robotach w Niemczech, gdyż wszystkie jego siostry maja taki dodatek przyznany.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosi o jej oddalenie podtrzymując argumenty, o których mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ dodaje, że pobyt w obozie "Polenlager 58" w Pszowie nie jest represją w rozumieniu powołanej wyżej ustawy, gdyż kwestie osadzenia w obozach Polenlager reguluje ustawa odrębna z 24.01.1991r. o Kombatantach (...).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153,. poz. 1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Sądowa kontrola wykazała naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wbrew bowiem treści art. 7 kpa Kierownik Urzędu ds Kombatantów i Osób Represjonowanych nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na uwadze m. in. słuszny interes obywatela oraz wbrew treści art. 77 kpa nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Ponadto w sprawie doszło również do naruszenia art. 9 kpa, nakazującego organowi należyte i wyczerpujące poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także nakazującego czuwanie nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach wynika, że skarżący złożył 25.08.2000r. pismo (k. 2 akt administracyjnych) w którym prosi "o zaliczenie pobytu w obozie pracy w L. od dnia urodzenia tj. 3 stycznia 1944r. do maja 1945r. do okresu który powiększa wymiar renty inwalidzkiej, którą posiada". Skarżący dodaje, że pragnie się ubiegać też o tzw. rentę inwalidzką – obozową. Nie wiadomo jednak, czy skarżący nie składał wcześniej inaczej sformułowanego wniosku, gdyż z akt wynika, że prowadził w sprawie korespondencję z Urzędem dużo wcześniej. Z jego rozwięzłych wypowiedzi wynika też, że zależy mu właśnie tylko na dodatku do renty. Dodatek teki mógłby mu zostać przyznany, gdyby Urząd uznał go za osobę represjonowaną w rozumieniu ustawy z 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 42 z 2002 r., poz. 371).

Po złożeniu w dniu 2.07.2002r. przez skarżącego "kwestionariusza osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pieniężnego" oraz kompletu dokumentów stało się jednak już wiadome, że matka skarżącego – K.S. z d. J. wraz z najbliższą rodziną była więźniarką obozu hitlerowskiego "Polenlager 58" w Pszowie od dnia 13.09.1942r. do 1943r. (brak bliższej daty). Mówi o tym pismo Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskiej w Polsce, PN Okręgowa Komisja w Katowicach Oddział w Opolu z 3.03.1990r., nr [...] (k. 12 akt administracyjnych). Nie można zatem wykluczyć, że skarżący, który urodził się w dniu [...].01.1944r. został poczęty jeszcze w trakcie pobytu jego matki w obozie w Pszowie, skoro data opuszczenia tego obozu przez rodzinę S. nie jest znana. W takiej sytuacji miałby uprawnienie osoby represjonowanej, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 "b" ustawy z 20.09.2001r. Polenlager w Pszowie jest bowiem wymieniony w § 5 pkt 4 "r" rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20.09.2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone.