Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 85/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art.18 ust.1 pkt 4
journal: Dz.U. 1971 nr 27 poz 250
law: Ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.
article: art. 4, 15 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.22 § 2, 150 § 1, 149, 156 § 1 pkt 1, 149
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.3 ust..1 pkt 5
journal: Dz.U. 2009 nr 31 poz 206
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.) sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia del. WSA Elżbieta Kremer Protokolant Andrzej Nędzarek po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2011 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wojewody Małopolskiego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wojewodą Małopolskim a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Nowym Sączu w przedmiocie rozpoznania wniosku Skarbu Państwa – Lasów Państwowych Nadleśnictwo Ł. o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu znak: [...]z dnia [...] maja 2007 r. orzekającą o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] listopada 1954 r. znak: [...]orzekającego o przejęciu na własność Państwa nieruchomości położonych w gromadzie K. pow. G. – stanowiących własność P. i H. M. postanawia: wskazać Wojewodę Małopolskiego jako organ właściwy do rozpoznania sprawy


UZASADNIENIE

Wojewoda Małopolski, działając na podstawie art. 22 § 2 Kpa w zw. z art. 5 § 2 pkt 6 Kpa oraz art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), wniósł o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy Wojewodą Małopolskim a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Nowym Sączu poprzez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku Skarbu Państwa - Lasów Państwowych Nadleśnictwo Ł. o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu znak: [...] z dnia [...] maja 2007 r. orzekającą o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954 r. orzekającego o przejęciu na własność Państwa nieruchomości położonych w gromadzie K. pow. G. - stanowiących w dacie przejęcia własność P. i H. M.

W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że w dniu 12 lutego 2008 r. Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł. reprezentowane przez pełnomocnika J. B. złożyło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu znak: [...] z dnia [...] maja 2007 r. orzekającą o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954 r. znak: L.R1/12/19/54 orzekającego o przejęciu na własność Państwa nieruchomości położonych w gromadzie K. pow. G. - stanowiących w dacie przejęcia własność P. i H. M.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r. znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uznało, w oparciu o art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, że nie jest właściwe w sprawie rozpoznania powyższego wniosku i przekazało sprawę Wojewodzie Małopolskiemu, jako organowi właściwemu do jego rozpatrzenia. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium powołało się na art. 150 § 1 Kpa, według którego organem administracji publicznej właściwym w sprawach wznowienia postępowania, przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz do rozstrzygnięcia istoty sprawy, jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji oraz na interpretację tego przepisu dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2007 r. sygn. akt II OSK 1474/06, według którego zmiana przepisów o właściwości rzeczowej po wydaniu decyzji ostatecznej skutkuje przeniesieniem kompetencji w zakresie wydania rozstrzygnięcia o wznowieniu postępowania na podstawie art. 150 § 1 w zw. z art. 149 Kpa na nowy organ, który zyskał swe uprawnienie wskutek zmiany przepisów.

Wojewoda Małopolski nie podzielił poglądu przedstawionego przez Kolegium, w wyniku którego wskazano go jako organ właściwy do rozpoznania przedmiotowego wniosku. Wojewoda wskazał, że wystąpienie z powyższą argumentacją może ewentualnie znaleźć uzasadnienie w przypadku dokonania przez ustawodawcę zmiany właściwości rzeczowej organu właściwego do wydania decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339). Tymczasem zmianę właściwości rzeczowej organu właściwego do stwierdzenia nieważności powyższej decyzji wprowadzono w wyniku pojawienia się nowej linii orzeczniczej w tym zakresie. Jak przyznaje Kolegium: "dotychczasowa praktyka orzecznicza sądów administracyjnych wskazywała na samorządowe kolegia odwoławcze jako organy właściwe do rozpatrywania wniosków o stwierdzenie nieważności". Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339) utracił moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250). Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 11, poz. 81).

Powołane akty normatywne nie zawierały żadnych uregulowań, które przesądziłyby o właściwości organów prowadzących postępowanie nadzorcze w odniesieniu do orzeczeń wydawanych na podstawie powyższego dekretu, a w obowiązującym systemie prawnym nie ma unormowań podobnych regulujących nieodpłatne przejmowanie z urzędu nieruchomości pozostających własnością osób fizycznych na rzecz Skarbu Państwa. W związku z przeprowadzonymi reformami strukturalnymi w systemie organów administracji publicznej nie ma też prezydiów wojewódzkich rad narodowych, ani prezydiów powiatowych rad narodowych. Ten stan prawny stwarza trudności w ustaleniu organu właściwego do stwierdzenia nieważności orzeczeń wydanych na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Do połowy 2005 r. w tych sprawach orzekali wojewodowie, zgodnie z linią orzeczniczą prezentowaną wtedy przez sądy administracyjne. Zmiana nastąpiła na skutek wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia z dnia 18 maja 2005 r. sygn. akt I OW 17/05, w której przedstawił on argumentację, w wyniku której jako organy właściwe do stwierdzania nieważności przedmiotowych orzeczeń wskazano samorządowe kolegia odwoławcze. Orzecznictwo sądów utrwaliło ten pogląd.

Jednakże linia orzecznicza ponownie uległa zmianie, na co wskazuje argumentacja przedstawiona w postanowieniu NSA w Warszawie z dnia 8 maja 2008 r. sygn. akt I OW 9/08, gdzie orzeczono, że organem właściwym w przedmiotowych sprawach nie jest organ administracji samorządowej, lecz Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Z kolei argumentacja Sądu w postanowieniu z dnia 21 maja 2009 r. sygn. akt I OW 28/09 doprowadziła go do wniosku, że reprezentantem administracji rządowej, właściwym do rozpatrzenia przedmiotowych wniosków nie jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a Wojewoda. Sąd, wskazując organ właściwy do rozpatrzenia sprawy odniósł się do najnowszej regulacji, a mianowicie ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206), która weszła w życie z dniem 1 kwietnia 2009 r.

Ponadto w świetle art. 150 § 1 Kpa, należy odpowiedzieć na pytanie, który organ - z punktu widzenia obecnej struktury administracji publicznej - należy uznać za "organ, który wydał decyzję w ostatniej instancji". Rozważania te mają tutaj uzasadnienie jednak tylko wtedy, jeśli przyjmie się, że zmiany organu właściwego w postępowaniu zwykłym dokonał ustawodawca, a zmiana ta miała miejsce po wydaniu decyzji, która ma być przedmiotem postępowania nadzwyczajnego. Zarówno w orzecznictwie, jak i w nauce prawa ugruntował się pogląd, zgodnie z którym odróżnia się dwie kategorie sytuacji. Do pierwszej z nich zalicza się te, w których organ, któremu odebrano kompetencje do załatwiania określonego rodzaju spraw w dalszym ciągu istnieje, do drugiej zaś te, w których organ ten uległ całkowitej likwidacji.

W pierwszym przypadku uznaje się, że zmiana właściwości rzeczowej nie wpływa na zmianę właściwości organu właściwego do przeprowadzenia postępowania w trybie nadzwyczajnym (pomimo, że w chwili zaskarżenia decyzji, kompetencję do rozpoznawania spraw danego rodzaju przekazano innemu organowi). Natomiast w przypadku drugim taki skutek może mieć miejsce, ponieważ w tego rodzaju sytuacjach za organ, który wydał decyzję w danej sprawie uważa się organ, który na skutek zmiany właściwości przejął kompetencję do załatwiania spraw danego rodzaju. Takie rozróżnienie zostało bardzo silnie podkreślone w uzasadnieniu wyroków: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2002 r. (sygn. akt I SA 1717/00) oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 grudnia 2007 r. (sygn. akt II SA/Gd 517/07).

Zarówno więc z uwagi na brak zmiany przepisów prawnych w zakresie ustalenia organu właściwego rzeczowo do rozpoznawania spraw o stwierdzeniu nieważności orzeczeń nieistniejących już organów administracji o przejęciu przez Skarb Państwa nieruchomości na podstawie dekretu z 1949 r., jak i z uwagi na wątpliwości wobec poglądu zaprezentowanego w powołanym przez Kolegium wyroku NSA z dnia 8 listopada 2007 r. sygn. akt II OSK 1474/06, uzasadnione jest przyjęcie, że to Kolegium Samorządowe w Nowym Sączu jest, wbrew swojemu stanowisku, organem właściwym do przeprowadzenia postępowania w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o wskazanie Wojewody Małopolskiego jako organu właściwego do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Ustosunkowując się do zarzutów wniosku, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w pierwszej kolejności wyjaśniło, że kwestia organu właściwego w sprawie będącej przedmiotem niniejszego wniosku oraz w wielu innych sprawach tego typu stanowiła poważny problem organów administracji. Powodem tego jest brak jednoznacznych przepisów, jak również rozbieżne orzecznictwo sądowo-administracyjne w zakresie wskazania organu właściwego do stwierdzania nieważności orzeczeń wydanych na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46 poz. 339) oraz dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59 poz. 318). Dotychczasowa praktyka orzecznicza sądów administracyjnych wskazywała na Samorządowe Kolegia Odwoławcze jako organy właściwe do rozpatrywania wniosków o stwierdzenia nieważności orzeczeń Prezydiów Powiatowych Rad Narodowych dotyczących przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich - wydanych w trybie w/w przepisów. Orzecznictwo w tym zakresie ulegało jednak zmianie. W świetle aktualnego orzecznictwa, organem właściwym do rozstrzygania spraw dotyczących stwierdzania nieważności orzeczeń PPRN dot. przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich - wydanych w trybie w/w przepisów jest Wojewoda. Stanowisko powyższe znalazło między innymi potwierdzenie w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I OW 28/09, rozstrzygającym spór kompetencyjny pomiędzy Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Nowym Sączu.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów wniosku Kolegium podtrzymuje stanowisko zaprezentowane w wyroku z dnia 8 listopada 2007r. sygn. akt. II OSK 1474/06 - które Kolegium przyjęło również za własne - gdzie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził wprost, że zmiana przepisów o właściwości rzeczowej po wydaniu decyzji ostatecznej skutkuje przeniesieniem kompetencji w zakresie wydania rozstrzygnięcia o wznowieniu postępowania na podstawie art. 150 § 1 w zw. z art. 149 kpa na nowy organ, który zyskał swe uprawnienie wskutek zmiany przepisów. Stanowisko to, w ocenie Kolegium potwierdza słuszność przekazania wniosku Skarbu Państwa Lasów Państwowych Nadleśnictwo Ł. o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Kolegium z dnia 11 maja 2007r. - Wojewodzie Małopolskiemu jako organowi właściwemu do jego rozpatrzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne rozpoznają, na podstawie art. 4 p.p.s.a., spory o właściwość oraz spory kompetencyjne. Przez takie spory należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny). Spory kompetencyjne są sporami między organami jednostek samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej (art. 22 § 2 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia ze sporem negatywnym, który powstał między Wojewodą Małopolskim a Samorządowy Kolegium Odwoławczym w Nowym Sączu w sprawie z wniosku o wznowienie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu przez Skarb Państwa nieruchomości na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339).

Postępowanie w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego poprzedzone jest czynnościami wstępnymi związanymi z badaniem dopuszczalności wniosku i kończącymi się postanowieniem o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 k.p.a.) albo decyzją o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 k.p.a.) – por. wyrok NSA z dnia 5 października 2007 r., sygn. akt I OSK 1390/06, ONSA i wsa 2008/6/91). Wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego dotyczy, jak wynika z art. 150 § 1 k.p.a., organu właściwego w sprawach wymienionych w art. 149 k.p.a. Właściwość w sprawach wymienionych w art. 149 k.p.a. jest punktem wyjścia do ustalenia właściwości w ewentualnym postępowaniu wznowieniowym (art. 151 § 1 k.p.a.). Rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego w niniejszej sprawie polega na wskazaniu organu właściwego do rozpatrzenia podania o wznowienie postępowania.

Według art. 150 § 1 k.p.a., organem administracji publicznej właściwym w sprawach wymienionych w art. 149 jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji. Podanie Skarbu Państwa Lasów Państwowych Nadleśnictwa Ł. w Ł. o wznowienie postępowania dotyczy ostatecznej decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia o przejęciu na własność Państwa nieruchomości. Wobec tego należy najpierw ustalić organ, który wydał decyzję w postępowaniu nadzorczym. Organem tym było Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, które decyzją z dnia [...] maja 2007 r. orzekło o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 17 listopada 1954 r., znak L.R1.IV/12/19/54, orzekającego przejęcie przez Skarb Państwa nieruchomości położonych w gromadzie K. pow. G. , stanowiących w dacie przejęcia własność P. i H. M.

Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie opowiada się za poglądem, według którego treści normy zawartej w art. 150 § 1 k.p.a. nie można odczytywać jedynie w oparciu o wykładnię językową. Konieczne jest uwzględnienie zawartej w art. 19 k.p.a. reguły przestrzegania właściwości rzeczowej przez organy administracji publicznej oraz skutków naruszenia właściwości rzeczowej, określonych w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., a także przyjęcie rozwiązania uniwersalnego, zgodnie z którym kompetencje do prowadzenia postępowania wznowionego przechodzą na nowy organ. Zmiana przepisów o właściwości rzeczowej po wydaniu ostatecznej decyzji skutkuje przeniesieniem kompetencji w zakresie wydania rozstrzygnięcia o wznowieniu postępowania na podstawie art. 150 § 1 w związku z art. 149 k.p.a., na nowy organ, który zyskał swe uprawnienie wskutek zmiany przepisów (zob. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2007 r., sygn. akt II OSK 1474/06, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 347889).

Wbrew twierdzeniom Wojewody Małopolskiego po wydaniu decyzji ostatecznej miała miejsce zmiana przepisów. W dniu 1 kwietnia 2009 r. weszła w życie ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206). Z tym dniem utraciła moc ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (Dz. U. z 2001 r. Nr 80, poz. 872 ze zm.). Ustawa o wojewodzie i administracji rządowej w województwie stanowi element reformy administracji publicznej, w ramach którego przewiduje się wzmocnienie pozycji wojewody. Nawiązanie do tej ustawy jest zaś o tyle uzasadnione, że sprawy zakończone wydaniem decyzji o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, należały do kategorii spraw z zakresu administracji rządowej (dekret ten został uchylony przepisem art. 18 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych). Wspomniane wyżej wzmocnienie pozycji wojewody następuje w ustawie o wojewodzie i administracji rządowej w województwie także w odniesieniu do przepisów o właściwości rzeczowej w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 5 tej ustawy, do właściwości wojewody, jako organu administracji rządowej w województwie, należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie, niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów tej administracji. Według zaś art. 3 ust. 1 pkt 7 niniejszej ustawy, wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego. Jeżeli zatem z odrębnych ustaw nie wynika, który z organów administracji rządowej jest właściwy w określonej sprawie z zakresu administracji rządowej, to organem właściwym w takiej sprawie, także jako organ wyższego stopnia, jest wojewoda (zob. postanowienie NSA dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I OW 28/09, niepublikowane, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 574290).

Takie wyraźne określenie wojewody, jako organu administracji rządowej w województwie i organu wyższego stopnia w rozumieniu K.p.a. nie wynikało z ustawy o administracji rządowej w województwie, pod rządami której Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wydało decyzję stanowiącą przedmiot wniosku o wznowienie postępowania.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.