Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1034/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2005-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Adam Mikusiński po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2005r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił R. S. uprawnień kombatanckich przyznanych przez [...] w K. decyzją z dnia [...]r. z tytułu "walki o utrwalanie władzy ludowej od [...] r. do [...] r." łącznie [...] lata. Jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organ powołał art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ orzekający stwierdził, że R. S. w okresie zaliczonym przez [...] jako działalność kombatancka pełnił służbę wojskową w [...] i w ramach tej służby nie brał udziału w walkach z [...] i [...], a więc na mocy dotychczasowych przepisów uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach [...] "w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". W myśl natomiast art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy pozbawia się takie osoby uprawnień kombatanckich.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. S. domagał się zachowania dotychczasowych uprawnień kombatanckich. Nadto podał, że w [...] i [...]r. przebywał w [...] w S., gdzie był [...].

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...] o pozbawieniu R. S. uprawnień kombatanckich.

Organ orzekający podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, co do konieczności pobawienia wyżej wymienionego uprawnień kombatanckich. Odnosząc się do oświadczeń strony o przebywaniu w [...] , organ wskazał, że ustawowy termin do składania wniosków o przyznanie uprawnień z tytułów określonych w art. 1-4 cytowanej powyżej ustawy minął w dniu 31 grudnia 1998r. Organ uznał również, że nie jest obowiązany do badania czy istnieją inne przesłanki do przyznania stronie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 cytowanej ustawy.

Decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. była przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach, który wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2002r. (sygn. akt II SA/Ka 1731/00) orzekł o jej uchyleniu. Sąd stwierdził bowiem, że organ orzekający pozbawił R. S. uprawnień kombatanckich bez uprzedniego wyjaśnienia czy skarżącemu mogą przysługiwać uprawnienia także z innych tytułów. W szczególności zaś organ nie zajął stanowiska w kwestii represji, jakie opisał skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nadto Sąd zakwestionował stanowisko organu orzekającego, że termin do składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich w przypadku skarżącego upłynął bezskutecznie w dniu 31 grudnia 1998r. Termin ten nie dotyczy bowiem sytuacji, gdy weryfikowany kombatant, który uzyskał uprawnienia jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", wskazuje w postępowaniu weryfikacyjnym okoliczności uzasadniające posiadanie uprawnień kombatanckich z innego niż wyżej wymieniony tytułu.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980r. Nr 9 poz. 26 ze zm.) i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42 poz. 371), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił w całości decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...] o pozbawieniu R. S. uprawnień kombatanckich i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Rozstrzygnięcie to organ orzekający uzasadnił nową wykładnią przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej, a mianowicie powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego który orzekł, że procedura weryfikacyjna uprawnień kombatanckich nie wyłącza możliwości wykazania w tym samym lub innym postępowaniu, że uprawnienia te przysługują nie tylko z tytułu "utrwalania władzy ludowej", lecz także na podstawie innego tytułu prawnego. Nadto organ wskazał, że zastrzeżony termin do składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich nie dotyczy sytuacji, gdy weryfikowany kombatant, który uzyskał uprawnienia jako "uczestnik walk o utrwalanie władzy ludowej", zgłasza w postępowaniu weryfikacyjnym - prowadzonym także po dniu 31 grudnia 1998r. - że zachodzą w stosunku do niego okoliczności uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z innego tytułu określonego w wyżej wymienionej ustawie.

Następnie decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 25 ust. 4 i art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a i art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42 poz. 371 ze zm.) pozbawił R.S. uprawnień kombatanckich przyznanych przez [...] w K. decyzją z dnia [...]r. z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od [...] r. do [...] r."

W motywach tego rozstrzygnięcia organ podał, że R. S. w okresie od [...] r. do [...] r. pełnił służbę wojskową w [...], a następnie po odbyciu szkolenia w [...] – od [...]r. do [...] r. był [...]. Z informacji nadesłanych przez Instytut Pamięci Narodowej Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów wynika natomiast, że w okresie od [...]r. do [...]r. wyżej wymieniony brał udział w walkach z oddziałami podziemia niepodległościowego, zaś w okresie od [...] r. do [...] r. był zatrudniony w strukturach [...].

Zgodnie z przepisem art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit a cytowanej ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które pełniły służbę i były zatrudnione w [...]. Osobom tym uprawnienia kombatanckie nie przysługują z żadnych tytułów. R. S. nie przedstawił natomiast wiarygodnych dowodów, że do organów [...] został skierowany przez organizację niepodległościową w celu udzielania jej pomocy, a więc nie zachodzą okoliczności określone w art. 21 ust. 3 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy. Z akt sprawy nie wynika również, by R. S. w czasie zatrudnienia w [...] wykonywał wyłącznie zadania niezwiązane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP.

Odwołując się od powyższego rozstrzygnięcia R. S. pismem z dnia [...]r. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42 poz. 371), po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. Nr [...].

W uzasadnianiu decyzji organ orzekający stwierdził, że w sprawie nie zaistniały żadne nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji własnej. Organ podkreślił, że w zakresie decyzji podejmowanej w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a wyżej wymienionej ustawy ustawodawca nie pozostawił organowi orzekającemu żadnej sfery uznania. Współpraca z aparatem represji nastawionym na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być oceniona negatywnie i to bez względu na to jakie dana osoba zajmowała stanowisko lub jaki charakter miało to zatrudnienie. Już bowiem sam udział w strukturach [...] stanowi obligatoryjną przesłankę do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Nie jest przy tym konieczna indywidualna ocena czynów konkretnej osoby, gdyż celem postępowania weryfikacyjnego nie jest pociągnięcie do odpowiedzialności karnej lecz pozbawienie przywilejów z uwagi na przynależność do negatywnie ocenionej grupy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. S. domagał się uchylenia decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego, a w szczególności przepisu art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że przepis ten stanowi podstawę do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich, a także art. 21 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy przez jego nieuprawnione zastosowanie. Nadto skarżący podniósł, że w postępowaniu weryfikacyjnym nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, a przede wszystkim kwestia związana z jego [...] oraz działalnością w [...]. Zdaniem wnoszącego skargę, organ orzekający - wbrew zaleceniom zawartym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - nie przeprowadził weryfikacji stanu faktycznego sprawy.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Nadto organ złożył wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Pełnomocnik skarżącego w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia o tym wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W związku z tym sprawa została skierowana do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), wykazała bowiem, że rozstrzygnięcie to odpowiada wymogom prawa, a przy jego wydaniu nie doszło do uchybień mogących mieć wpływ na wynik sprawy.

Ustawa z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), zwana dalej ustawą o kombatantach, określa system szczególnych uprawnień przysługujących obywatelom polskim, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. W ustawie tej zawarte zostały jednocześnie regulacje będące wyrazem negatywnej oceny funkcjonowania komunistycznego aparatu represji w Polsce. Należy do nich m.in. art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a który przewiduje, że, uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a nakazuje pozbawić uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały te uprawnienia na podstawie dotychczasowych przepisów i były zatrudnione w aparacie [...]. Tak więc w przypadku ustalenia, że określona osoba była zatrudniona w [...], na organie orzekającym spoczywa obowiązek wydania decyzji o pozbawieniu tej osoby uprawnień kombatanckich. Natomiast jeżeli dana osoba nie posiadała dotychczas uprawnień kombatanckich, nie może ich uzyskać z żadnego innego tytułu.

Ustawa o kombatantach przewiduje jednak wyjątki od tej zasady. Dotyczą one osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy. Z treści przepisu art. 21 ust. 3 pkt 1 wynika, że ciężar udowodnienia faktów, o których mowa powyżej spoczywa na osobie, która wywodzi z nich korzystne dla siebie skutki prawne. Stanowisko to zostało także potwierdzone przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 21 października 2002r. (OPS 2/02 ONSA 2003/2/42). Natomiast w wyroku z dnia 18 stycznia 2002r. (sygn. III RN 187/00 OSNP 2002/13/300) Sąd Najwyższy dokonał wykładni zwrotu "przedłożą dowody" użytego w art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach wskazując, że należy go rozumieć ściśle jako dostarczenie konkretnego środka dowodowego np. dokumentu lub wskazanie środka dowodowego np. dowodu z zeznań świadków.

W niniejszej sprawie w toku postępowania wyjaśniającego, na podstawie informacji przekazanych przez Instytut Pamięci Narodowej, organ orzekający ustalił, że skarżący w okresie od [...]r. do [...] r. był zatrudniony w strukturach organów [...]. W związku z tym organ orzekający wezwał skarżącego do przedstawienia dowodów, że do służby w [...] został skierowany przez organizację niepodległościową. Skarżący nie wykazał jednak żadnych faktów, które pozwoliłyby na zastosowanie art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach. W przesłanym do organu orzekającego piśmie z dnia [...] r. skarżący zaprzeczył jakoby kiedykolwiek pracował w [...] lub w strukturach [...]. Oświadczył również, że nigdy nie był [...] i nie wykonywał [...]. Przez kilka lat był natomiast [...], gdzie pełnił wyłącznie [...].

Tymczasem z wtórnika karty ewidencyjnej z przebiegu służby wojskowej, przekazanego Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przez Instytut Pamięci Narodowej, wynika jednoznacznie, że w okresie od [...] do [...] r. R. S. pełnił służbę w strukturach [...] na stanowisku [...] i z tego względu powinien być pozbawiony uprawnień kombatanckich.

W skardze wniesionej do tut. Sądu skarżący zarzucił, że w postępowaniu weryfikacyjnym nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, głównie zaś kwestia związana z jego [...] oraz działalnością w [...]. Stwierdzić więc w tym miejscu należy, że w świetle ustaleń poczynionych przez organ orzekający, dotyczących pełnienia przez skarżącego służby w [...], ewentualne dalsze prowadzenie postępowania wyjaśniającego odnośnie represji, jakich doznał skarżący podczas [...], nie miałoby żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia w sprawie. Już bowiem sam fakt zatrudnienia w strukturach [...] skutkuje obligatoryjnym pozbawieniem skarżącego uprawnień kombatanckich oraz niemożnością ich uzyskania z żadnego innego tytułu. Dodać przy tym należy, że pozbawienie uprawnień kombatanckich następuje ze względu na sam fakt pełnienia służby w [...], niezależnie od charakteru wykonywanych czynności, w szczególności czy były one bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Z mocy art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach pełnienie służby lub funkcji i zatrudnienie w strukturach [...] nie pozbawia uprawnień kombatanckich jedynie tych osób, które przedłożą dowody, że zostały tam skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielania im pomocy (art. 21 ust. 3 w związku z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach).

Wymienione przesłanki zachowania uprawnień kombatanckich w niniejszej sprawie nie zachodzą i nie zostały wykazane przez skarżącego. Dlatego też pozbawienie skarżącego uprawnień kombatanckich było uzasadnione.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja odpowiada prawu, to na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.