Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 23/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2 i3, 3a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia NSA Sławomir Kozik, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 marca 2021 r. sprawy ze skargi R.Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 listopada 2020 r. nr[...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 8 lipca 2019 r. R.L. (dalej: "skarżący", "wnioskodawca") wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] (dalej: "ZUS", "Zakład", "Organ") z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek w wysokości 178.969,24 zł, na którą to kwotę składają się należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od listopada 2002 r. do stycznia 2012 r. w kwocie 123.422,85 zł, składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2002 r. do stycznia 2012 r. w kwocie 45.602,66 zł oraz Fundusz Pracy za okres od listopada 2002 r. do stycznia 2012 r. w kwocie 9.943,73 zł.

W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 t.j.) zwanej dalej "u.s.u.s.", jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. 1997.78.483), co skutkuje niemożnością jego zastosowania. Podał, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia należności składkowych biegnie na zasadach ogólnych.

W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej skarżący wskazał, że jest współwłaścicielem nieruchomości o pow. 70 m2. Pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.277,05 zł netto. Jego żona, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, posiada dochód w wysokości 848,60 zł netto. Skarżący ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 600 zł miesięcznie (energia elektryczna, gaz, woda) oraz koszty leczenia w wysokości 200 zł miesięcznie. Dodatkowo posiada zobowiązanie pieniężne potrącane przez Komornika Sądowego w wysokości 697 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył również, że choruje na ciśnienie tętnicze, niedomykanie się lewej komory serca oraz zapalenie stawów kolanowych. Do akt sprawy nie załączył dokumentacji medycznej potwierdzającej powoływane schorzenia.

Organ ustalił, że skarżący nie posiada majątku ruchomego (baza CEP). Natomiast widnieje jako współwłaściciel, na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, nieruchomości zabudowanej o pow. 102,00 m2, z budynkiem mieszkalnym o pow. 61,09 m2 w miejscowości G. (nr KW [...]). Na nieruchomości Zakład dokonał zabezpieczenia należności z tytułu składek.

Decyzją z dnia 19 września 2019 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który wyrokiem z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 2141/19, decyzję tę uchylił. Sąd wskazał, że organ prowadząc postępowanie o umorzenie składek, w celu ustalenia, czy strona jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania, obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową zobowiązanego do zaległej należności i wskazać czy jego dochody, w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia oraz zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych. Tego w tej sprawie niniejszej organ nie uczynił, gdyż nie dokonał jednoznacznego ustalenia sytuacji majątkowej Skarżącego.

Sąd wskazał, że organ ponownie rozpatrzy sprawę, w pierwszej kolejności dokonując oceny istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, uwzględniając wykładnię przepisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazaną przez Sąd. W przypadku stwierdzenia braku spełnienia tej przesłanki, mając na uwadze aktualną sytuację materialną i życiową Skarżącego, organ dokona oceny, w oparciu o zgromadzony względnie uzupełniony materiał dowodowy, czy spłata zobowiązania mogłaby pociągnąć zbyt ciężkie skutki dla Skarżącego i jego rodziny i dopiero wówczas rozstrzygnie merytorycznie sprawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Decyzją z dnia 24 listopada 2020 r. ZUS na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s., a także na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej jako "rozporządzenie", odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia), w tym ubezpieczenia społeczne za okres od listopada 2002 r. do stycznia 2012 r., składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2002 r. do stycznia 2012 r. oraz Fundusz Pracy za okres od listopada 2002 r. do stycznia 2012 r.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, Zakład przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania wskazując na dokumenty złożone zarówno przez skarżącego, w tym oświadczenie majątkowe złożone w toku ponownego rozpatrywania sprawy, jak i inne dokumenty zgromadzone z urzędu.

Dokonując ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia ZUS wskazał, że wnioskiem o umorzenie objęte są należności z tytułu składek na ubezpieczenia za okres od listopada 2002 r. do stycznia 2012 r. Zdaniem Organu, należności te nie uległy przedawnieniu i są wymagalne, gdyż na zawieszenie biegu terminu przedawnienia wpłynęło podjęcie czynności egzekucyjnych. Należności zostały skierowane do przymusowego dochodzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W., który w dniu 7 lutego 2017 r. umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. Organ podał również, że na zawieszenie biegu terminu przedawnienia wpływ miało dwukrotne ubieganie się przez skarżącego o umorzenie należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność jak również zawarcie umowy ratalnej w dniu 24 czerwca 2015r. Ponadto należności z tytułu składek za okres od listopada 2002r. do stycznia 2012r. zostały zabezpieczone wpisem do hipoteki.

Organ przedstawił podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia, biorąc pod uwagę zmiany w uregulowaniach dotyczących terminu przedawnienia należności wprowadzonych ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) oraz ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378). Odniósł się również do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013r. sygn. akt SK 40/12 i z dnia 20 maja 2020r. sygn. akt P 2/18.

ZUS wskazał następnie, że aktualnie skarżący pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1.667,29 zł netto, po potrąceniu komorniczym w kwocie 715,26 zł. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 878,81 zł netto, po potrąceniu komorniczym w kwocie 251,24 zł. Nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem to 400 zł z tytułu wydatków eksploatacyjnych oraz 150 zł z tytułu kosztów leczenia. Z oświadczenia wynika, że skarżący ma zobowiązania pieniężne w bankach, które spłaca w kwocie 500 zł miesięcznie. Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej zabudowanej w miejscowości G., na której ZUS dokonał zabezpieczenia należności w wysokości 141.439,84 zł.

Dalej ZUS wskazał, że rozpatrzył wniosek skarżącego w oparciu o wszystkie przepisy mogące mieć zastosowanie w sprawie, tj. art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s., zaś analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności na podstawie przesłanek wskazanych w tych przepisach.

Zakład podniósł, że w stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą w stosunku do zadłużenia skarżącego.

Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 ww. ustawy (śmierć dłużnika). Wskazano, że zobowiązanie skarżącego przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a ww. ustawy również w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.

Odnośnie przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ wskazał, że samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej nie przesądza automatycznie o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności, konieczne jest stwierdzenie przez organ rozpoznający wniosek o umorzenie należności, że brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności, jak również brak jest małżonka, następców prawnych, czy osób trzecich w rozumieniu ordynacji podatkowej, na które można przenieść odpowiedzialność.

ZUS przytoczył ustalenia dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego poczynione w postanowieniu organu egzekucyjnego z dnia 7 lutego 2017 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu jej bezskuteczności. Stwierdził, że niewątpliwie przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. występowała w 2017 r., nie oznacza to jednak, że będzie ona spełniona w kolejnych latach. Od 2018 r. skarżący pobiera świadczenie emerytalne, co zmieniło jego sytuację. Aktualnie postępowaniem egzekucyjnym objęte są należności za okres od lipca 2010r. do stycznia 2012r. Egzekucja jest w toku. Nie nastąpiło zatem definitywne stwierdzenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego lub Komornika Sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Z powyższych powodów Zakład przyjął, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zdaniem organu, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS ocenił następnie sytuację skarżącego przez pryzmat przepisów § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., nie znajdując przesłanek uzasadniających umorzenie należności figurujących na koncie płatnika.

Zakład wykluczył możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.). W tym zakresie Organ wskazał, że skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne, które zostało zajęte na poczet zaległych składek. Podkreślił, że postępowanie egzekucyjne w administracji prowadzone jest zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, która stanowi wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanego tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa.

ZUS podniósł, że skarżący nie wykazał, aby posiadał zaległości w opłacaniu wydatków związanych z utrzymaniem lub żeby brakowało mu środków na zakup lekarstw. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem i leczeniem. Zobowiązania wobec banków są ważne, ale nie ważniejsze od zobowiązań względem ZUS. Po opłaceniu wydatków i zobowiązań w łącznej kwocie 1050 zł pozostaje kwota 1496,10 zł, z której dwuosobowa rodzina zaspokaja pozostałe potrzeby życiowe. W ocenie ZUS, skarżący nie udowodnił, aby nie miał możliwości regulowania należności z tytułu składek.

Dalej Organ wskazał, że umorzenie należności jest zarezerwowane dla sytuacji nadzwyczajnych (wyjątkowych, krytycznych), gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań, a także nie ma perspektywy poprawy i zmiany tej sytuacji.

W ocenie Zakładu, przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia nie zachodzi w przedmiotowej sprawie, gdyż z zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Organ wskazał następnie, że w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia stwierdzono, iż jedną z okoliczności przemawiających za umorzeniem pomimo braku całkowitej nieściągalności jest przewlekła choroba osoby zobowiązanej lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślono, że za przewlekłą chorobę należy uznać jedynie chorobę o długotrwałym charakterze i nie każdą, a tylko taką, która uniemożliwia uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Oceniając tę przesłankę ZUS wskazał, że gdy zobowiązany mimo istnienia choroby uzyskuje dochody, wspomniana podstawa umorzenia nie ma zastosowania. Skoro skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu (niezależnie od stanu zdrowia), brak jest podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia uzyskiwanie środków pozwalających na spłatę należności względem ZUS.

Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję, wnosząc o ojej uchylenie, ewentualnie stwierdzenie nieważności, ewentualnie o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa.

Skarżący zarzucił, że decyzja jest niezasadna. Jego zdaniem wpisanie hipoteki pozbawiło go wszystkich praw do umorzenia. Zadłużenie, objęte niniejszym postępowaniem, powstało wskutek nieprzewidzianych okoliczności tj. zamknięcia wszystkich stoczni i braku możliwości znalezienia innej pracy czy przekwalifikowania. Rozłożenie zaległości na raty spowoduje, że skarżący zadłużenie będzie spłacał do końca życia.

ZUS w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Pismem z dnia 10 marca 2021 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji wskazując, że ze względu na swój stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżący nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, a ponadto nie istnieje majątek, z którego można by prowadzić egzekucję. Zaległość wynosi 178.972,24 zł, jej uiszczenie pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżącemu i jego małżonce na zaspokojenie potrzeb życiowych, przede wszystkim wyżywienie i odzież, pozostaje kwota 1496,10 zł, co jest kwotą skromną. Gdyby skarżący całą tę kwotę przeznaczył wyłącznie na spłatę długu wobec ZUS, to na jego całkowitą spłatę potrzebowałby około 10 lat. Dotychczasowe postępowania egzekucyjne były umarzane, a zabezpieczenie hipoteczne jest iluzoryczne, ponieważ wartość tej nieruchomości jest nieznaczna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, zgodnie z zarządzeniem Sędziego wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) i § 1 pkt 1 i 2 zarządzenia nr 49 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 października 2020 r. w sprawie odwoływania rozpraw oraz wstrzymania przyjmowania interesantów i ograniczenia obsad kadrowych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV – 2.

Mając na uwadze intensyfikację rozwoju epidemii, przyjąć należy, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Dodatkowo nie można jej przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, toteż sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa.

W kwestii przedawnienia należności z tytułu składek w niniejszej sprawie wypowiedział się już tutejszy Sąd w wyroku z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 2141/19, stwierdzając, że w przedmiotowej sprawie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od listopada 2002 r. do stycznia 2012 r., nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Ocena ta jest wiążąca, zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W uzasadnieniu powyższego wyroku, Sąd wskazał, że "Biorąc pod uwagę okres powstania składek, należy podnieść, że przed 1 stycznia 2003 r. należności z tytuły składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat od dnia, w którym stały się wymagalne (tj. od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin płatności z tych należności). Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które stały się wymagalne przed 1 stycznia 2003 r. i do tego dnia nie uległy przedawnieniu w okresie od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2011 r. ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2008 r.,II UZP 5/08, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 17).

Natomiast w okresie od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosił 10 lat. Wyjątek dotyczył składek na ubezpieczenie zdrowotne, które w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 30 czerwca 2004 r. były objęte 5-letnim terminem przedawnienia. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378 z późn. zm.) obowiązujący od dnia 1 stycznia 2012 r. 5-letni termin przedawnienia należności z tytułu składek stosuje się również do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed tym dniem, z tym zastrzeżeniem, że termin ten jest liczony od dnia 1 stycznia 2012 r. Nie dotyczy to jednak biegu przedawnienia rozpoczętego przed dniem 1 stycznia 2012 r., które zgodnie z obowiązującym przed tym dniem brzmieniem art. 24 ust. 4 u.s.u.s. zakończyłoby się wcześniej niż 5 - letni okres przedawnienia liczony od dnia 1 stycznia 2012 r. Takie przedawnienie następowało bowiem zgodnie z upływem tego wcześniejszego terminu.

Zgodnie z obowiązującym od 1 stycznia 2012 r. brzmieniem art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Ponadto, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W rozpatrywanej sprawie zauważyć należy, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, wskutek podjętych czynności egzekucyjnych:

- dla należności za okres 11/2002 - 07/2004 - na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 21.09.2004 r.,

- dla należności za okres 08/2004 - 11/2005 - na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 20.02.2007 r.,

- dla należności za okres za okres 12/2005 - 07/2008 - na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 18.05.2009 r.,

- dla za okres 08/2008 - 06/2010 - na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 16.06.2011 r.,

- dla należności za okres 07/2010 - 12/2011 - na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 06.06.2012 r.,

- dla należności za okres 01/2012 - na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 06.11.2014 r.

Z akt sprawy wynika, że zaległość z tytułu składek była objęta postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W.. Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2017 r. organ egzekucyjny umorzył prowadzone postępowanie. Wobec powyższego wskazać należy, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Należy podzielić pogląd wyrażony przez organ, że nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia również z uwagi na dwukrotne ubieganie się przez skarżącego o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551). Zgodnie z art. 1 ust 15 przedmiotowej ustawy bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13."

Do powyższego dodać należy, że na bieg terminu przedawnienia wpływ miało również zawarcie umowy ratalnej w dniu 24 czerwca 2015 r. Zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy o której mowa w art. 29 ust. 2a do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Zawarcie ww. umowy skutkowało zawieszeniem biegu terminu przedawnienia do dnia jej obowiązywania, tj. 2 grudnia 2016 r.

Wszystkie te okoliczności przesądzają o prawidłowości stanowiska ZUS co do braku przedawnienia zaległości z tytułu składek. Argument dotyczący zabezpieczenia należności poprzez ustanowienie hipoteki nie jest więc jedynym, na którym oparł się ZUS, choć rzeczywiście również istotnym. Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwlokę liczonych od dnia przedawnienia. Odnosząc się do argumentów skarżącego należy zauważyć, że wyrok TK w sprawie SK 40/12, w którym Trybunał orzekł w pkt 2, że art. 70 § 6 o.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, nie mógł mieć zastosowania w sprawie. Wśród wymienionych w art. 31 u.s.u.s. przepisów o.p. nie ma art. 70 o.p., którego dotyczy wspomniany wyrok TK. Zatem przy dokonywaniu wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie było podstawy do zastosowania (na zasadzie analogii) wspomnianego wyroku TK. Jak słusznie też ZUS zauważył, wyrokiem z 20 maja 2020 r. w sprawie P 2/18 TK orzekł, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. TK uznał, że wyłączenie to nie narusza zasady równej ochrony własności i innych praw majątkowych. Kwestia zatem konstytucyjności ww. przepisu została rozstrzygnięta.

Przechodząc do meritum wskazać należy, że materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest natomiast powołany w decyzji art. 28 u.s.u.s. Powołana ustawa w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 cytowanej ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe;

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile regulacja powyższa, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31.07.2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W przypadku obu ww. rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanki w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia tych należności, której wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ rentowy ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający to umorzenie. Ulga w postaci umorzenia zaległości składkowych czy odsetek stanowi niewątpliwie odstępstwo od reguły, jaką jest płacenie składek ubezpieczeniowych, zatem musi ona mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ rentowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

Mając na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia zasadnym czyniłby bowiem wniosek, iż rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen.

Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż analiza akt sprawy pozwala uznać, że organ rentowy w sposób wystarczający zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał jego oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, że nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek oraz że skarżący nie wykazał, aby mimo braku całkowitej nieściągalności zachodziła możliwość umorzenia tych należnego z powodu ważnego interesu zobowiązanego.

Przede wszystkim rację ma organ, że w przypadku skarżącego nie można mówić o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, skarżący bowiem uzyskuje stały dochód z tytułu emerytury. Słusznie zatem organ stwierdził, że istnieje możliwość dochodzenia zapłaty zaległych składek, jakkolwiek niewątpliwie wiązać się to będzie z dolegliwością dla skarżącego. Dolegliwość ta jednak nie jest równoznaczna z całkowitą nieściągalnością należności. Jakkolwiek zatem można zrozumieć poczucie niesprawiedliwości, któremu skarżący dał wyraz w złożonej skardze, niemniej jednak przepisy prawa nie pozwalają na tej podstawie uwzględnić jego wniosku, o ile nie zachodzą ściśle określone przesłanki.

Nie zaszły również pozostałe przesłanki z art. 28 u.s.u.s. W zakresie powyższych przesłanek organ dokonał prawidłowych ustaleń, ponieważ materiał dowody zgromadzony w sprawie nie przysporzył żadnych informacji, aby w sprawie prowadzone było postępowanie na podstawie ustawy Prawo upadłościowe, co wyklucza ziszczenie się przesłanek z punktów 2, 4 i 4b. Nie zaszła też przesłanka z pkt 1 (z przyczyn oczywistych, dotyczy ona bowiem sytuacji, gdy dłużnik zmarł), ani z pkt 4a (koszty upomnienia nie przekraczają kwoty zadłużenia). Biorąc pod uwagę otrzymywane przez skarżącego świadczenie emerytalne, posiadany przez niego majątek w postaci udziału w prawie współwłasności nieruchomości (na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej) oraz aktualne prowadzenie egzekucji należności za okres od lipca 2010r. do stycznia 2012r., nie można mówić o spełnieniu przesłanki z pkt 3, pkt 5 i pkt 6.

W ocenie Sądu organ nie dopuścił się również uchybień analizując, czy w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a i § 3 rozporządzenia, które umożliwiają udzielenie takiej ulgi w spłacie należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Z § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że należności z tytułu składek można umorzyć jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W wydanym w tej sprawie wyroku z dnia 23 czerwca 2020 r. Sąd nakazał organowi przy ponownym rozpoznaniu sprawy poczynić ustalenia czy strona jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania, porównać stwierdzoną sytuację majątkową zobowiązanego do zaległej należności i wskazać czy jego dochody byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia oraz zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych. Zalecenia te organ w niniejszej sprawie wykonał. Wynika z nich, że aktualnie skarżący pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1.667,29 zł netto, po potrąceniu komorniczym w kwocie 715,26 zł. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 878,81 zł netto, po potrąceniu komorniczym w kwocie 251,24 zł. Nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem to 400 zł z tytułu wydatków eksploatacyjnych oraz 150 zł z tytułu kosztów leczenia. Z oświadczenia wynika, że skarżący ma zobowiązania pieniężne w bankach, które spłaca w kwocie 500 zł miesięcznie. Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej zabudowanej w miejscowości G., na której ZUS dokonał zabezpieczenia należności w wysokości 141.439,84 zł.

Słusznie ZUS wskazał, że po opłaceniu wydatków i zobowiązań w łącznej kwocie 1050 zł do dyspozycji dwuosobowego gospodarstwa domowego skarżącego pozostaje kwota 1496,10 zł. Jest to kwota skromna, niemniej jednak zauważyć należy, że mimo to skarżący nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej, nie deklarował również zaległości w opłacaniu wydatków związanych z utrzymaniem i zakupem leków, co wskazuje, że realizacja tych płatności następuje płynnie, a trudności płatnicze nie mają charakteru stałego i pogłębiającego się. Ograniczone możliwości płatnicze nie są przesłanką do całkowitej rezygnacji przez ZUS z dochodzenia zaległych składek. Słusznie ZUS stwierdził, że powyższe dane wskazują, że skarżący dysponuje jeszcze możliwościami spłaty zaległości, a ryzyko pozbawienia środków koniecznego utrzymania jest wyłączone z uwagi na instytucję ograniczenia wysokości dopuszczalnych potrąceń w egzekucji.

Ponadto wskazana kwota pozostaje skarżącemu po opłaceniu zobowiązań wobec banków, które zgodnie z jego oświadczeniem wynoszą 500 zł miesięcznie. Spłacanie przez skarżącego należności cywilnoprawnych, a w konsekwencji faworyzowanie ich w stosunku do należności publicznoprawnych, przemawia przeciwko przyjęciu, iż sytuacja skarżącego jest rzeczywiście trudna i wymaga on wsparcia. Sama instytucja umorzenia nie może też być wykorzystywana do poprawy sytuacji majątkowej wnioskodawcy czy też zabezpieczania jego interesów.

Skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających zgłaszane przez niego problemy zdrowotne. Należało więc uznać, że w sprawie nie zachodziła podstawa do umorzenia należności, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

W sprawie nie zachodzą również podstawy do umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Przepis ten dopuszcza umorzenie należności, gdy zobowiązany poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które spowodowały, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Żadne ze zdarzeń wymienionych w tym przepisie nie miało miejsca, zatem nie została spełniona przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Podsumowując, jakkolwiek sytuacja skarżącego, zobowiązanego do zapłaty zaległych składek jest niewątpliwie trudna, to jednak ma on obiektywną możliwość uiszczenia zaległości przynajmniej w ratach. W tej sytuacji umorzenie zaległych składek byłoby przedwczesne. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w niniejszej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części to negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.