Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1304/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Teresa Randak (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 lutego 2018 r. sprawy ze skargi T. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie, oraz poprzedzające je postanowienia: - Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] nr [...], - Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej z dnia [...] [...], - Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej z dnia [...] nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257, dalej jako "k.p.a.") i art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm. - dalej u.p.e.a.) - po rozpoznaniu zażalenia T. K. (dalej w skrócie "zobowiązany" lub "skarżący") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] Nr [...] (dalej w skrócie "organ egzekucyjny") w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...], wystawionych przez Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. (dalej w skrócie "wierzyciel"), obejmujących zaległości w opłacie abonamentowej - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ nadzoru wyjaśnił, że w dniu [...] wierzyciel wystawił wobec skarżącego tytuły wykonawcze o ww. numerach, obejmujące należności z tytułu opłaty abonamentowej, za okres od stycznia 2009 r. do marca 2014 r. Organ egzekucyjny w dniu [...] nadał tym dokumentom klauzulę o skierowaniu do egzekucji. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone zobowiązanemu przez poborcę skarbowego organu egzekucyjnego w dniu 16 września 2014 r. Zobowiązanemu wraz z zawiadomieniem o zajęciu zostały doręczone również odpisy ww. tytułów wykonawczych.

W ustawowym terminie skarżący reprezentowany przez pełnomocnika zgłosił zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie ww. tytułów wykonawczych. W obszernym piśmie podniesiono zarzuty nieistnienia egzekwowanego obowiązku, niedopełnienia przez wierzyciela obowiązku powiadomienia abonenta o nowym indywidualnym numerze identyfikacyjnym, brak w przepisach ustawy abonamentowej możliwości wydania decyzji określającej wysokość opłat abonamentowych, brak posługiwania się przez wierzyciela dokumentami urzędowymi, posługiwanie się przez wierzyciela kopią "zawiadomienia o nadaniu indywidulanego numeru identyfikacyjnego, która nie zawiera oryginału podpisu, brak uprawnienia do wystawienia przez wierzyciela tytułów wykonawczych bez uprzedniej decyzji czy postanowienia właściwego organu, niespełnienie wymogów formalnych przez tytuły wykonawcze. W piśmie wskazano również na naruszenie przepisów: art. 6 - 9, art. 10 § 1 i 3, art. 14 § 1, art. 67 § 1, art. 68 § 1 i 2, art. 76a § 2 i 3, art. 77 § 1, art. 104 § 1 i 2, art. 107 § 1 i 3, art. 109 § 1 K.p.a. oraz § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007, nr 187, poz. 1342), art. 3 § 1 ustawy egzekucyjnej.

Postanowieniem z dnia [...], wierzyciel odniósł się do sformułowanych w piśmie zarzutów, uznając za nieuzasadnione.

W wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie wierzyciela, Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W związku z powyższym, w dniu [...] organ egzekucyjny wydał postanowienie, mocą którego uznał za nieuzasadnione zarzuty zobowiązanego.

Pełnomocnik strony złożył zażalenie na to postanowienie, podnosząc, że wierzyciel nie zdołał udowodnić, że skarżący był kiedykolwiek abonentem jednocześnie kwestionując fakt rejestracji przez skarżącego odbiornika oraz jakiekolwiek podpisy. Jednocześnie podniósł zarzuty nieistnienia obowiązku, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, niespełnienie w tytułach wykonawczych wymogów określonych w art. 27 ustawy egzekucyjnej. Pełnomocnik wskazał, że ww. tytuły wykonawcze nie zostały podpisane przez właściwy organ Poczty Polskiej S.A. Ponadto przedmiotowe tytuły wykonawcze zostały podpisane przez osobę nieupoważnioną, a na dodatek faksymilą. Autor zażalenia zarzucił również: niedopełnienie przez wierzyciela obowiązku powiadomienia abonenta o nowym indywidualnym numerze identyfikacyjnym, brak posługiwania się przez wierzyciela dokumentami urzędowym, posługiwanie się przez wierzyciela kopią "zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego", która nie zawiera oryginału podpisu, brak w przepisach ustawy abonamentowej możliwości wydania decyzji określającej wysokość opłat abonamentowych. Podniósł nadto brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej - z uwagi, iż doręczone upomnienie nie zawierało oryginału podpisu, a więc w świetle przepisów prawa nie stanowiło dokumentu. Ponowił podniesione uprzednio zarzuty naruszenia przepisów k.p.a. Zawarł nadto wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego "w związku z ujawnieniem przez Pocztę Polską nowego dokumentu upoważnienia, z którego wynika, że tytuły wykonawcze podpisała osoba nieupoważniona - wada bezwzględna do zwrotu wierzycielowi tytułów wykonawczych" oraz "w związku z "bezczynnością wierzyciela powyżej 12 miesięcy - przesłanka z urzędu brana przez organ skarbowy". Wskazał, iż w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 8 u.p.e.a.- w związku z czym postanowienie wierzyciela w przedmiocie zarzutów jest spóźnione i bezzasadne.

Wobec powyższego pełnomocnik wniósł o:

- uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji;

- zobowiązanie przez organ II instancji do przedłożenia przez organ I instancji w całości akt sprawy notarialnie poświadczonych, a w przypadku odmowy dokonania takiej czynności pod rygorem negatywnych skutków procesowych oraz zobowiązanie przez organ II instancji do przedłożenia przez organ I instancji dowodu księgowego potwierdzającego czynność przesłania zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego.

Rozpoznając zażalenie organ nadzoru wskazał w pierwszej kolejności, iż zgodnie z przepisem art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1- 5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. W myśl § 2 powołanego art. 34 na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie. Zaś zgodnie z § 4 i § 5 art. 34, organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym zażalenie.

Następnie organ przytoczył treść przepisów art. 33 § 1 i art. 27 § 1 u.p.e.a. Wskazał, iż kwestionując prawidłowość prowadzenia postępowania egzekucyjnego, zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn taksatywnie wymienionych w art. 33 § 1 pkt 1 - 10 ustawy egzekucyjnej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że postępowanie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym może toczyć się jedynie w ramach nakreślonych przez zgłaszającego te zarzuty w terminie otwartym na ich zgłoszenie (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2011r., sygn. akt II FSK 407/10). Stąd też, na wnoszącym zarzut spoczywa każdorazowo obowiązek wskazania, które z okoliczności określonych w art. 33 § 1 ustawy egzekucyjnej stanowią podstawę tego środka prawnego.

Jak podniósł organ nadzoru, zarzuty są instytucją sformalizowaną. Jednym z elementów procedury rozpatrzenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej należności o charakterze pieniężnym, zgłoszonych na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, jest uzyskanie wypowiedzi wierzyciela. W obecnym stanie prawnym, jak wynika jednoznacznie z treści przepisu art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny jest związany stanowiskiem wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 - 5 i 7, a skoro tak, to nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia podstaw do uwzględniania zarzutu i badania w tym trybie stanowiska wierzyciela (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 2013r., sygn. akt II FSK 395/12). Natomiast w sytuacji, gdy stanowisko wyrażone przez wierzyciela nie wiąże organu egzekucyjnego, organ ten jest zobowiązany do ustosunkowania się do informacji zawartych w postanowieniu wydanym przez wierzyciela.

W przedmiotowej sprawie organ przyjął, że zobowiązany zgłosił zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o przepisy art. 33 § 1 pkt 1, 6 i 10 u.p.e.a., wskazując przedawnienie obowiązku, nieistnienie obowiązku, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, oraz niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 tej ustawy. W wyniku wystąpienia przez organ egzekucyjny do wierzyciela o stanowisko w zakresie zgłoszonych zarzutów na podstawie art. 33 § 1 pkt 1, 6 i 10 ustawy egzekucyjnej, wierzyciel ostatecznym postanowieniem z dnia [...], uznał te zarzuty za nieuzasadnione.Organ nadzoru stwierdził, że postanowienie organu egzekucyjnego o niezasadności zarzutów, które zapadło w oparciu o stanowisko wierzyciela, jest prawidłowe. Wskazał w szczególności, iż zgodnie z przepisem art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Następnie, odnosząc się do zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, na podstawie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a., stwierdził, iż zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Organ wyjaśnił, iż niedopuszczalność egzekucji może wynikać z różnych powodów: w danej sprawie może być dopuszczalna egzekucja sądowa, a nie administracyjna, egzekucja może być niedopuszczalna wobec danej osoby, korzystającej z immunitetu itp. W przepisie z art. 33 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej chodzi o niedopuszczalność egzekucji ze względów formalnych, a nie merytorycznych, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1 i 2 tej ustawy (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2011r., sygn. akt II FSK 461/10).

Organ wskazał, iż abonament radiowo-telewizyjny to "przymusowe, bezzwrotne świadczenie publicznoprawne, służące realizacji konstytucyjnych zadań państwa". Abonament rtv jest daniną publiczną, różną od innych danin wskazanych w art. 217 Konstytucji RP przez swój celowy charakter (Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt K 2/03). Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege (z mocy prawa) obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08). Zatem opłata abonamentowa ma niewątpliwie przymusowy i bezzwrotny charakter, a wysokość i obowiązek uiszczania opłat abonamentowych wynika wprost z przepisu prawa - z art. 2 ust. 1 i 3 ustawy abonamentowej.

Jak podkreślił organ nadzoru, obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego i trwa do czasu ich wyrejestrowania lub dopełnienia w placówce Poczty Polskiej S.A. formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych. Obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej ciąży na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika z mocy prawa i nie trzeba w tym celu wydawać decyzji ani postanowienia (Wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 106/15). Z kolei, zgodnie z treścią przepisu art. 7 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych, do opłat abonamentowych oraz do opłaty, o której mowa w art. 5 ust. 3 tej ustawy, stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym. Zgodnie natomiast z treścią przepisu art. 2 § 1 pkt 5 ustawy egzekucyjnej, egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Ponadto, Trybunał Konstytucyjny w treści wyroku z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08, wskazał, iż publicznoprawny charakter abonamentu i wyraźne upoważnienie do żądania wykonania obowiązku uzasadniają pogląd, że art. 7 ust. 3 ustawy abonamentowej zawiera normę szczególną, ustanawiając wyjątek od normy ogólnej, wynikającej z art. 3 ustawy egzekucyjnej. Przesądza to o dopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej, w celu wyegzekwowania obowiązku uiszczenia zaległego abonamentu bez konieczności wydawania decyzji czy postanowienia, a jedynie na podstawie przepisu prawa i to pomimo tego, że obowiązek uiszczania abonamentu nie mieści się w zakresie administracji rządowej.

Ustosunkowując się do zarzutu zgłoszonego przez stronę, na podstawie art. 33 § 1 pkt 10 ustawy egzekucyjnej, polegającego na niespełnieniu w tytułach wykonawczych wymogów określonych w art. 27 tej ustawy; organ nadzoru stwierdził, iż zarzut ten jest bezzasadny, bowiem przedmiotowe dokumenty zawierają wszystkie wymogi określone w tym przepisie. W szczególności zaś tytuły wykonawcze zgodnie z przepisem art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a. spełniają wymogi dotyczące umieszczenia na nim podpisu, imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela. Z materiału dowodowego sprawy wynika, iż tytuły wykonawcze zostały podpisane z upoważnienia Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej przez asystenta, M. R.. Na podstawie art. 268a K.p.a. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. może upoważnić W formie pisemnej pracowników tej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu, w ustalonym zakresie, w tym do wydawania postanowień w egzekucyjnym postępowaniu administracyjnym, czy też do podpisywania tytułów wykonawczych. Ponadto, w przedmiotowej sprawie organ nie stwierdził naruszenia przez organ egzekucyjny przepisów art. 6 - 9, art. 10 § 1 i 3, art. 14 § 1, art. 77 § 1, art. 80 art. 104 § 1 i 2, art. 107 § 1 i 3, art. 109 § 1 K.p.a., a tym bardziej przepisów art. 67 § 1, art. 68 § 1 i 2 tej ustawy, które dotyczą protokołów z czynności postępowania i w żadnej mierze nie odnoszą się do przedmiotu niniejszej sprawy. Za nietrafne uznał wskazywane przez skarżącego naruszenie przepisu art. 76a § 2 i 3 tej ustawy, gdyż dotyczy on nie organu lecz strony postępowania. Ustosunkowując się natomiast do zarzutu posługiwania się kopią podpisu przez I. F., na zawiadomieniach o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego w skali całego kraju, organ II instancji wyjaśnił, iż w zakresie zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 ustawy egzekucyjnej, a więc m. in. w zakresie istnienia obowiązku, nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia podstaw do uwzględniania zarzutu i badania w tym trybie stanowiska wierzyciela. Końcowo organ odniósł się do pozostałych wniosków sformułowanych w zażaleniu.

W rozbudowanej skardze (26 stron) skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca podniosła, iż organy skarbowe I i II instancji nie rozpoznały istoty sprawy albowiem koronnym zarzutem była kwestia, że wierzyciel nie udowodnił, aby skarżący był kiedykolwiek abonentem (ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał na wierzycielu, skoro skarżący podniósł zarzut, że nie jest abonentem). Jak zauważyła, w aktach administracyjnych brak jest pierwotnego dowodu zarejestrowania odbiornika, co świadczy o tym, że skarżący nie jest abonentem. W tym zakresie strona powołała się na wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 709/14. Wskazała, że w myśl art. 2 ust. 1 i 3 ustawy abonamentowej, za używanie odbiorników RTV pobiera się opłaty abonamentowe, przy czym powstanie obowiązku jej uiszczenia wiąże się z dokonaniem rejestracji odbiornika. W niniejszej sprawie organ jedynie powołał się na fakt rejestracji odbiornika przez skarżącego w 1998 r. jednakże fakt ten nie znajduje odzwierciedlenia w aktach sprawy.

Następnie skarżący wskazał, iż postępowanie administracyjne i egzekucyjne obarczone jest wadami formalnymi, które winny skutkować umorzeniem egzekucji przez organ I instancji z urzędu, z uwagi na nieważność postępowania i to na etapie wstępnego badania poprawności tytułów wykonawczych, niezależnie od tego, czy zobowiązany wniósł w terminie zarzuty czy też nie. Jak podniósł, tytuły wykonawcze podpisywała osoba nieupoważniona, w związku z czym "zachodzą przesłanki uchylenia postanowienia wraz z nakazaniem przez WSA bezzwłocznego umorzenia egzekucji w związku z zarzutami, które organ winien wziąć pod uwagę z urzędu i na co zwracał uwagę pełnomocnik mandanta od samego początku". Jego zdaniem wszystkie tytuły wykonawcze nie są podpisane przez właściwy organ wierzyciela, a nie spełnia wymogów formalnych adnotacja na tytułach "z upoważnienia Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej - Asystent". Podpisana osoba nie miała upoważnienia do podpisywania tytułów wykonawczy za organ albowiem upoważnienie do podpisywania tytułów wykonawczych miała jedynie K. S.. Taka wada formalna winna skutkować odesłaniem wszystkich tytułów wykonawczych i wydaniem postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości. Skarżący wyjaśnił, że ustawa abonamentowa nie przewiduje możliwości wydania decyzji określającej wysokość tych opłat, nie ma więc normatywnego rozwiązania pozwalającego na stwierdzenie niewywiązywania się podmiotu zobowiązanego do uiszczania abonamentu. Niemożność wydania takiej decyzji oraz wskazania organów właściwych do stwierdzania zaległości powoduje, że w rzeczywistości egzekucja administracyjna nie może być prowadzona, a wszczęcie jej jest bezprawne i rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą. Skarżący podniósł również "naruszenie przepisów prawa materialnego albowiem zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o opłatach abonamentowych opłaty te pobiera się za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych, przy domniemaniu, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika". W ocenie skarżącego, w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka konieczna do naliczania opłat, skoro wszelkie zarejestrowane odbiorniki utraciły możliwość natychmiastowego odbioru programu w związku z wprowadzeniem naziemnego sygnału cyfrowego. Skarżący nadmienił także, iż wierzyciel w ogóle nie posługuje się dokumentami urzędowymi a jedynie kserokopiami, poświadczonymi za zgodność z oryginałem przez pracowników Poczty Polskiej, którzy nie są do tego upoważnieni. W szczególności podpisu nie zawiera "zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego" - podpis osoby oznaczonej jako I. F. to faksymila. Zarzucił nadto, iż w aktach brak jest dowodu doręczenia mu dokumentu zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego", a taki obowiązek obligatoryjnego doręczenia ciąży na tym organie. W skardze powtórzono nadto podnoszone dotychczas zarzuty na różnych etapach postępowania. Stwierdzono, że w tym stanie rzeczy, skoro wskazany, kluczowy dla rozstrzygnięcia fakt w postaci dokonania przez skarżącego rejestracji odbiornika rtv, nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, zaskarżone postanowienie nie może się ostać. Według strony organ dopuścił się w tej mierze naruszenia art. 77 § 1 i 80 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wszystkie podniesione zarzuty zostały w sposób obszerny uzasadnione.

Z uwagi na powyższe strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia organu II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji; uchylenie postanowienia wierzyciela jako wadliwego i nieodnoszącego się do istoty zarzutów; zasądzenie od organu II instancji na rzecz skarżącego poniesionych kosztów opłaty sądowej w kwocie 100 zł, jak również wskazanie przez Sąd wytycznych organom I i II instancji oraz wierzycielowi w zakresie wad postępowania oraz w jakim zakresie ma zostać uzupełniony materiał dowodowy.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał w całości stanowisko zaprezentowane w treści zaskarżonego postanowienia i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie zasadnym jest wskazanie, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz., 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.).

Skarga okazała się uzasadniona, a to z tej przyczyny, że zaskarżone postanowienie narusza prawa w sposób uzasadniający wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

Przedmiot sporu ogranicza się do rozstrzygnięcia zagadnienia dotyczącego zgodności z prawem działań organu egzekucyjnego, który w badanej sprawie związany był stanowiskiem wierzyciela w zakresie uruchomienia wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego dotyczącego opłat abonamentowych rtv.

Przed odniesieniem się do zasadniczego przedmiotu sporu, Sąd w pierwszej kolejności wskaże na te uregulowania ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 roku o opłatach abonamentowych (Dz. U. Nr z 2014, poz. 1204 z póżn. zm. – dalej określanej zamiennie ustawą abonencką lub "uoa" lub "ustawa abonencka"), które – przesądzają o określonych obowiązkach związanych z korzystaniem z odbiorników rtv. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Domniemywa się przy tym, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Z kolei jak stanowi art. 5 ust. 1 uoa odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Istotna w badanej sprawie jest także treść art. 7 ust. 5 oua, zgodnie z którym uprawnionymi do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w ust. 1 są kierownicy jednostek operatora wyznaczonego.

Powyższe regulacje przesądzają o tym, że obowiązek regulowania opłat z tytułu używania odbiorników rtv powstaje z mocy prawa, po zarejestrowaniu odbiornika. Ponoszenie wszelkich opłat wiąże się zawsze bądź z określonymi zdarzeniami bądź okolicznościami, z którymi przepisy wiążą ponoszenie opłat.

W badanej sprawie wszczynając postępowanie egzekucyjne poprzez wystawienie tytułów wykonawczych wierzyciel – Dyrektor COF uznał, że na skarżącym ciążył obowiązek ponoszenia opłat a to z tej przyczyny, że "rejestracja odbiorników używanych pod adresem [...] [...] Z. zgłoszona została na imię i nazwisko Pana T. K.. Po zgłoszeniu rejestracji wydana została książeczka opłat rtv o numerze [...], stanowiąca dowód zarejestrowanych odbiorników" (postanowienie wierzyciela z dnia [...] – karta nr 24 akt).

Wymaga przy tym zaakcentowania, że podstawowym zarzutem wobec prowadzonego postępowania egzekucyjnego jak i zażalenia, oprócz przedawnienia opłat z tytułu posiadania rtv, był zarzut nieistnienia obowiązku ich ponoszenia wobec nierejestrowania przez skarżącego odbiorników. Dyrektor COF rozpoznając zażalenie ograniczył się do stwierdzenia, że "Zobowiązany dokonał rejestracji odbiorników rtv, czego skutkiem było wydanie Zobowiązanemu książeczki radiofonicznej o nr [...], na którą były wnoszone opłaty abonamentowe do sierpnia 2006 r.".

Sąd stwierdza, że powyższa konstatacja, nie znajduje żadnego potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Przede wszystkim wobec zakwestionowania przez skarżącego faktu rejestracji odbiorników rtv obowiązkiem wierzyciela było wykazanie, że zobowiązany dokonał tej rejestracji. Trzeba bowiem zaakcentować, że fakt rejestracji – w świetle zacytowanych powyżej uregulowań – rodzi obowiązek ponoszenia opłat. A contrario w przypadku braku rejestracji odbiorników rtv obowiązek taki nie powstaje, a skoro tak, to wierzyciel nie posiada też tytułu prawnego do ich przymusowego dochodzenia.

Istotną uwagą w sprawie jest to, że Dyrektor COF nie dołączył do materiału dowodowego dokumentu, który potwierdzałby fakt rejestracji przez skarżącego odbiorników rtv. Dodatkowo należy wskazać, że Sąd działając w oparciu o art. 106 § 3 p.p.s.a. pismem z dnia 5 lutego 2018 r. zwrócił się Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej o nadesłanie akt postępowania, głównie zaś "poświadczonej kserokopii wniosku o rejestrację odbiorników" przez skarżącego (karta nr 60 akt sądowych). Pismem z dnia 8 lutego 2018 r. Poczta Polska S.A. Centrum Obsługi Finansowej przekazała plik dokumentów, jednakże nie dołączyła do nich "poświadczonej kserokopii wniosku o rejestrację odbiorników". Mało tego w treści w/w pisma Poczta Polska nie odniosła się do tej części wezwania Sądu, nie wyjaśniając z jakiej przyczyny nie uczyniła jemu zadość. W konsekwencji Sąd otrzymał tożsame dokumenty – poza upoważnieniami dla pracowników do działania w imieniu Dyrektora COF – co znajdujące się w aktach egzekucyjnych, a to oznacza, że – na etapie postępowania sądowego – nie było możliwe zweryfikowanie twierdzeń zawartych w postanowieniach wierzyciela.

Przechodząc do meritum problemu tj. do naruszenia przez Dyrektora COF przepisów art. 33 pkt 1 u.p.e.a. wskazać przyjdzie, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zarzuty te - zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. - zobowiązany może zgłosić do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Przesłanki stanowiące podstawę wniesienia zarzutów enumeratywnie wymienia art. 33 u.p.e.a., zaś procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują przepisy art. 34 u.p.e.a.

I tak, zgodnie z art. 33 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27.

Rację ma organ egzekucyjny i nadzoru, że stosownie do treści art. 34 § 1 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie wskazanej w art. 33 pkt 1-7, 9, 10, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu wypowiedzi wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

Zgodnie natomiast z art. 34 § 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

Z powyższego wynika, że wypowiedź wierzyciela, w przypadku gdy zarzuty są oparte na przesłankach określonych w art. 33 pkt 1-5, jest wiążąca dla organu egzekucyjnego, co oznacza, że organ ten nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego, w celu ustalenia istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutu i do obalenia w ten sposób stanowiska wierzyciela (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 458/09, LEX nr 958873).

Uwaga ta jest o tyle istotna w badanej sprawie, że wierzycielowi przysługuje prawo egzekwowania opłat z mocy ustawy. Oznacza to, że podstawę wystawienia tytułu wykonawczego jest przepis prawa a nie akt administracyjny, a to z kolei oznacza, że zobowiązany może bronić swoich racji tylko w drodze zarzutów zgłoszonych na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Stanowisko wierzyciela wyrażone w trybie art. 34 § 1 u.p.e.a., co do zasadności zgłoszonych zarzutów winno – na podstawie odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a. – czynić zadość zasadzie prawdy obiektywnej wyrażonej w przepisach Kpa. O ile bowiem organ egzekucyjny nie ma uprawnienia do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to wierzyciel ma nie tylko takie prawo, ale i wynikający z art. 34 § 1 u.p.e.a. obowiązek, bez wypełnienia którego organ egzekucyjny nie może kontynuować postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu, ustawodawca nałożył na wierzyciela obowiązek badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, w przypadku wniesienia przez zobowiązanego zarzutu, ponieważ to wierzyciel ma w tym zakresie niezbędną wiedzę i temu służy instytucja uzyskania stanowiska wierzyciela. Natomiast wierzyciel zajmując stanowisko w sprawie zarzutu, powinien działać zgodnie z przepisami prawa, przede wszystkim zaś zobowiązany jest do właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy w kontekście zgłaszanych zarzutów. Nie do zaaprobowania jest sytuacja, że wierzyciel odnosząc się do zgłoszonych zarzutów, nie przedstawia dowodów na potwierdzenie przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia stanu faktycznego.

W badanej sprawie – przy zgłoszeniu zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku – obowiązkiem wierzyciela było wykazanie faktu rejestracji przez skarżącego odbiorników rtv, gdyż ta okoliczność przesądzała o powstaniu z mocy prawa obowiązku ponoszenia opłat rtv. Twierdzenie wierzyciela, że to skarżący ma wykazać okoliczności znoszące powstały w związku z rejestracją obowiązek ponoszenia tych opłat – w badanej sprawie – nie może zyskać aprobaty, gdyż skarżący nie podnosił, że obowiązek ten został zniesiony tylko, że obowiązek ten nie powstał. Jeszcze raz należy zaakcentować, że obowiązek badania okoliczności związanych z zarzutem zobowiązanego, co do istnienia i wymagalności egzekwowanego obowiązku, spoczywa na wierzycielu. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 9 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 92/12 "Obowiązek wnoszenia opłat abonamentowych został w ustawie z 2005 r. o opłatach abonamentowych powiązany z obowiązkiem rejestracji odbiorników i ta konstrukcja umożliwia określenie kręgu podmiotów zobowiązanych. Powyższa ustawa jest adresowana do wszystkich podmiotów, które posiadają i używają odbiorniki telewizyjne lub radiofoniczne, a obowiązek rejestracji odbiorników, który ma umożliwić zidentyfikowanie zobowiązanych do wnoszenia opłaty abonamentowej, tak samo jak sama opłata, ma charakter powszechny i dotyczy wszystkich obywateli" (pub. LEX nr 1365871; ONSAiWSA 2015/2/28; http//orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro obowiązek wnoszenia opłat został powiązany z obowiązkiem rejestracji, to wykazanie tego faktu ciążyło na wierzycielu, czego w tej sprawie Poczta Polska S.A. nie wykazała. W świetle powyższego – w ocenie Sądu – nie budzi wątpliwości, że wierzyciel zobowiązany był do ustalenia/wyjaśnienia kwestii zarejestrowania odbiorników, gdyż to ona przesądza o istnieniu/lub nieistnieniu egzekwowanego obowiązku.

Z tego też powodów Dyrektor COF rozpoznając ponownie sprawę przede wszystkim zgromadzi pełny materiał dowodowy, głównie zaś dokument, który potwierdzałby fakt rejestracji przez skarżącego odbiorników rtv. Bez wykazania bowiem tej okoliczności nie można zasadnie twierdzić, że obowiązek taki powstał, a co się z tym wiąże, że na skarżącym ciążył ustawowy obowiązek ponoszenia opłat rtv.

W opisanej powyżej sytuacji uzasadniony jest wniosek, że wyczerpana została przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., a to obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz postanowień wymienionych w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 w/w ustawy, zasądzając na rzecz skarżącego uiszczony od skargi wpis w kwocie 100 (słownie: stu) zł.