Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 568/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 1a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar (spr.), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 października 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.

Wnioskiem z dnia 15 kwietnia 2022 r., S. S. (dalej powoływany także jako wnioskodawca, skarżący) wystąpił o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – p. E. S.

Decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta S. (dalej powoływany także organ pierwszej instancji) odmówił S. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką – E. S.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia wszystkich wymaganych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podniósł, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, iż wnioskodawca, jako spokrewniony w pierwszym stopniu, zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym. Jednakże E. S. posiada jeszcze cztery córki, które w takim samym stopniu jak wnioskodawca zobowiązane są do świadczenia pomocy niepełnosprawnej matce. Siostry S. S. nie są w stanie opiekować się E. S. ze względu na takie przeszkody jak dzieląca odległość, aktywność zawodowa, problemy zdrowotne, a w przypadku jednej z sióstr dodatkowo ograniczone z nią kontakty.

Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca rozwiązał stosunek pracy za porozumieniem stron wskazując, że przyczyną powyższego jest konieczność sprawowania opieki nad matką. Wnioskodawca zatrudniony był w niepełnym wymiarze czasu pracy (1/2 etatu) jako dozorca i pracował w porze nocnej. Zdaniem organu pierwszej instancji zakres pomocy udzielanej przez wnioskodawcę niepełnosprawnej matce nie stanowi opieki stałej i nie wyklucza całkowicie możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Powyższe znajduje potwierdzenie w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym przez pracownika socjalnego. Wynika z niego, że wnioskodawca zamieszkuje z matką, która choruje na cukrzycę i z tego tytułu raz w roku ma wizytę u diabetologa, leczy się nefrologicznie (cierpi na przewlekłą niewydolność nerek), stąd wymaga wizyt kontrolnych dwa razy w roku. Z taką samą częstotliwością odbywają się kontrole u onkologa i kardiologa. E. S. po domu porusza się przy pomocy kuli i tzw. czwórnogu. Samodzielnie spożywa posiłki, które przygotowuje i podaje syn, sama dozuje i przyjmuje leki, mierzy sobie poziom cukru oraz dwa razy dziennie przyjmuje insulinę. Ponadto samodzielnie myje się, kąpie, ubiera, nakłada sobie pampersa na noc oraz korzysta z toalety. Pomoc wnioskodawcy matce polega na robieniu zakupów, organizowaniu wizyt lekarskich i uczestniczeniu w nich, wykupowaniu recept, załatwianiu spraw urzędowych, przygotowywaniu posiłków. Pracownik socjalny wskazał, że w czasie wywiadu w domu panował bałagan, mimo zapewniania wnioskodawcy, że szczególnie dba o porządek, tj. sprząta, prasuje i wszystko układa.

Zdaniem organu pierwszej instancji, wnioskodawca nie spełnia również kryterium wynikającego z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615, dalej powoływana jako u.ś.r.), ponieważ zgodnie z załączonym orzeczeniem nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność E. S. Natomiast stopień niepełnosprawności datuje się od 4 października 2007 r. Organ zaznaczył, że jest mu znany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), który orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, jednakże wyrok ten nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy, nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich powstała już po okresie dzieciństwa.

W złożonym odwołaniu, skarżący zarzucił wydanej decyzji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust 1b u.ś.r. poprzez brak uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r, sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego a w konsekwencji uznanie, iż skarżący nie spełnia wszystkich warunków do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy zrezygnował on z zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długoterminowej opieki nad matką, która choruje przewlekle, co powoduje, że wymaga stałej i długotrwałej opieki osób trzecich. Odwołujący się argumentując swoje stanowisko przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych oraz uzasadnienie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (dalej powoływane także jako Kolegium, organ odwoławczy) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji, Kolegium przytoczyło przepisy art. 17 u.ś.r. regulujące przesłanki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Na tej podstawie organ wskazał, że w sprawie bezspornym jest, iż wnioskodawca należy do kręgu podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem matki, której niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...]. Kolegium zaznaczyło także, że z dokumentacji przekazanej przez organ pierwszej instancji, w szczególności z ustaleń dokonanych przez pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy wynika, że E. S. zamieszkuje wspólnie ze skarżącym. Leczy się nefrologicznie, kardiologicznie, onkologicznie oraz korzysta z pomocy diabetologa. Niemniej jednak, pomimo poruszania się o kuli lub czwórnoga jest osobą samodzielną. Świadczy o tym samodzielność w spożywaniu posiłków, dozowaniu i przyjmowaniu leków, mierzeniu poziomu cukru oraz przyjmowaniu insuliny (dwukrotnie w ciągu dnia). Ponadto ww. samodzielnie myje się, kąpie, ubiera, nakłada sobie pampersa na noc oraz korzysta z toalety. Zakres czynności jakie realizuje wnioskodawca obejmuje wykupywanie leków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, organizowanie wizyt lekarskich oraz przygotowywanie posiłków.

Kolegium podkreśliło, że u podstaw negatywnego rozstrzygnięcia wniosku skarżącego przez organ pierwszej instancji legły dwie przesłanki: wnioskodawca nie spełnia przesłanki niepodejmowania pracy lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz brak możliwości ustalenia, od kiedy niepełnosprawność E. S. istnieje. Odnosząc się do drugiej okoliczności, zawartej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji nie miał racji, bowiem nie uwzględnił skutków prawnym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Mocą tegoż wyroku stwierdzono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W stanie prawnym obowiązującym po wydaniu powyższego orzeczenia ugruntowany został już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, iż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (tak: wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 8/19, LEX nr 2676639; wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2017 r. r. sygn. akt I OSK 1079/17, LEX nr 2426244; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 19 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1520/21, LEX nr 3261225). Zatem kryterium momentu powstania niepełnosprawności E. S. nie mogło stanowić powodu odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnośnie pierwszej przesłanki, Kolegium wskazało, że przyznawane świadczenie pielęgnacyjne stanowić ma rekompensatę za utracony zarobek w związku z rezygnacją z pracy. Nie budzi wątpliwości, że tylko opieka świadczona stale i osobiście wyklucza możliwość podjęcia zarobkowania. Na gruncie przedmiotowej sprawy strona zajmuje się robieniem zakupów, realizacją recept, przygotowaniem posiłków oraz organizowaniem wizyt lekarskich. Te ostatnie czynności niewątpliwie są istotnym elementem sprawowania opieki, ale odbywają się raz lub dwa razy w roku (diabetolog, nefrolog, onkolog) bądź co pół roku (kardiolog). Tym samym wnioskodawca może podjąć pracę w ograniczonym zakresie (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 czerwca 2020 r., II SA/Ol 211/20, LEX nr 3033857). Przedmiotowe świadczenie nie jest przyznawane za samą opiekę nad rodzicem, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku dzieci względem rodziców, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a wykonywaną przez nią opieką nad matką.

Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, czy też muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy (zob. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Natomiast na gruncie przedmiotowej sprawy zakres czynności wykonywanych przez stronę nosi znamiona tzw. czynności sporadycznych (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 865/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 października 2021 r., III SA/Gd 724/21), które nie stanowią przeszkody w podjęciu zatrudnienia, bądź rezygnacji z niego, w szczególności, iż matka odwołującego się, w świetle zebranego materiału dowodowego nie wymaga stałej, faktycznej i całodobowej opieki. Zakres czynności wykonywanych przez stronę nie ma charakteru nadzwyczajnego i stanowi o tzw. rutynowych obowiązkach osób, które pracują zawodowo.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, skargę do sądu administracyjnego wywiódł skarżący. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie;

- przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego a w konsekwencji uznanie, że skarżący nie spełnia wszystkich warunków do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy skarżący zrezygnował z zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długoterminowej opieki nad matką, która choruje przewlekle, co powoduje, że wymaga stałej i długotrwałej opieki ze strony osób trzecich;

- przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego oraz ustalenie, że matka skarżącego nie wymaga stałej, faktycznej i całodobowej opieki, w sytuacji, gdy E. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z pkt 7 orzeczenia wynika, że wyżej wymieniona wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją wydanie decyzji z dnia [...] maja 2022 r.; przyznanie S. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką — E. S.; ponowne przeprowadzenie, wywiadu w miejscu zamieszkania S. S. przez innego pracownika socjalnego; dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego E. S. na okoliczność niesamodzielności, konieczności stałej i długotrwałej opieki; skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz nieobciążanie skarżącego kosztami w sprawie.

W uzasadnieniu skargi, skarżący podkreślił, że jego matka – E. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W zaistniałej sytuacji wywiad pracownika socjalnego pozostaje w sprzeczności z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności jego matki. To lekarze uznali, że jego matka wymaga konieczności zapewnienia stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, czemu nie może zaprzeczać pracownik socjalny. Skarżący odwołał się przy tym do wyroku WSA w Poznaniu z dnia 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 693/21, z którego wynika, że okoliczności stwierdzone orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie mogą być samodzielnie i wbrew treści orzeczenia lekarza orzecznika, ustalane w sprawie przez organy administracji publicznej.

W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Na wstępie wskazać należy, że przedmiotowa sprawa została rozpoznania w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli dokonanej przez sąd, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – E. S. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że sąd administracyjny sprawując kontrolę działalności administracji publicznej dokonuje oceny tej działalności pod kątem zgodności z prawem, w tym przypadku - oceny powodów odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zastępuje organu administracji publicznej i nie przejmuje jego kompetencji do końcowego załatwienia sprawy i wydania rozstrzygnięcia. Sprawa, której przedmiot związany jest z działalnością określonego organu administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy do tego organu. Stąd też wniosek skarżącego o przyznanie wnioskowanego świadczenia przez sąd nie mógł być uwzględniony.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do sądu decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze. zm.- dalej: "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei w myśl art. 17 ust. 1a tej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Nie budzi bowiem wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, wyrok dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej powoływane jako CBOSA). Oznacza to, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy.

Ponadto należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2020 r.; sygn. akt I OSK 1148/20, CBOSA). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r.; sygn. akt I OSK 516/19; CBOSA).W każdej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r.; sygn. akt I OSK 2820/13; CBOSA).

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Tym samym związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

W ocenie sądu, Kolegium w realiach niniejszej sprawy zasadnie przyjęło, że taki związek w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Wskazać przede wszystkim należy, że z akt sprawy wynika, że matka skarżącego jest osobą, która na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] listopada 2007 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, symbol niepełnosprawności – 09-M, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 4 października 2007 r. zaś nie można ustalić od kiedy niepełnosprawność powstała. Z powyższego orzeczenia wynika, że matka skarżącego wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji oraz wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (k. 8 akt adm.). Skarżący do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przedłożył wniosek o rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron oraz świadectwo pracy z dnia [...] kwietnia 2022 r., z których wynika, że rozwiązał stosunek pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Skarżący był zatrudniony w wymiarze ½ etatu na stanowisku dozorcy w Szkole Podstawowej Nr [...] w S., w okresie od 1 maja 2017 r. do 14 kwietnia 2022 r. , zaś z wyjaśnień przekazanych pracownikowi socjalnemu w trakcie wywiadu środowiskowego wynika, że pracę wykonywał w porze nocnej.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika z kolei, że skarżący zamieszkuje razem z niepełnosprawną matką. E. S. leczy się nefrologicznie, kardiologicznie, onkologicznie oraz korzysta z pomocy diabetologa. Z uwagi na stan zdrowia pozostaje pod kontrolą diabetologa – jedna wizyta rocznie, nefrologa – dwie wizyty rocznie, kardiologa – dwie wizyty rocznie oraz onkologa – dwie wizyty rocznie. Organizacją wizyt lekarskich zajmuje się skarżący. Pani E. S. po domu porusza się o kuli lub czwórnoga, samodzielnie dozuje i przyjmuje leki (w tym insulinę), mierzy poziom cukru, samodzielnie się myje, kąpie, ubiera, korzysta z toalety, zakłada "pampersa" na noc z uwagi na problemy urologiczne. Posiłki, zarówno ciepłe jak i zimne przygotowuje skarżący, które samodzielnie spożywa jego matka. Opieka nad matką skarżącego, oprócz organizacji wizyt lekarskich i przygotowania posiłków, polega m.in. na wykupowaniu niezbędnych leków, robieniu zakupów, załatwianiu spraw urzędowych. Z deklaracji skarżącego wynika również, że sprząta i dba o porządek w domu, jednakże w trakcie wizyty pracownika socjalnego w domu panował nieporządek. Skarżący wyjaśnił również, że był zmuszony do rezygnacji z zatrudnienia bowiem matka wymaga coraz większego zakresu opieki a dodatkowo musi pomagać jednej z sióstr, na co wszystko brakuje mu czasu.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie sądu zgodzić się należy ze stanowiskiem organów obu instancji, że z uwagi na zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, nie można przyjąć, aby zachodził ścisły i bezpośredni związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia a zakresem sprawowanej przez niego opieki. Zaznaczyć należy, że z ustalonego stanu faktycznego wynika, że skarżący swoją matką opiekuje się od wielu lat, bowiem orzeczenie o jej znacznym stopniu niepełnosprawności zostało wydane w listopadzie 2007 r. Jednocześnie w okresie od maja 2017 r. do kwietnia 2022 r. skarżący łączył sprawowaną opiekę z zatrudnieniem na ½ etatu jako dozorca w Szkole Podstawowej. Z akt sprawy nie wynika, zaś skarżący tego nie wykazał, aby w ostatnim okresie czasu na tyle pogorszył się stan zdrowia jego matki, że nie było możliwe kontynuowanie zatrudnienia na dotychczasowych zasadach. Zakres opieki sprawowanej przez skarżącego – robienie zakupów, wykupowanie leków, załatwianie spraw urzędowych, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich – nie wskazują, aby stan zdrowia matki skarżącego na tyle się pogorszył, że niezbędnym była rezygnacja z pracy, co należy podkreślić wykonywanej w porze nocnej. Słusznie organy przyjęły, że pomoc skarżącego zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności życia codziennego względem matki, jakie zwykle wykonuje się w gospodarstwie domowym, także w takim w którym członkowie rodziny pracują zawodowo. Dodatkowo wskazać należy, że skarżący dorywczo sprawuje pomoc i opiekę nad swoją siostrą (nie mieszkającą razem ze skarżącym i matką), a zatem wbrew twierdzeniom skarżącego, rezygnacja z zatrudnienia nie miała bezpośredniego związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Odnosząc się do zarzutów skargi, wyjaśnić należy, że niewątpliwie matka skarżącego p. E. S. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 573) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] listopada 2007 r. potwierdza, że p. E. S. wymaga opisanego wyżej szerokiego zakresu opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zgodzić się należy ze skarżącym, że nie jest rolą organu orzekającego o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego kwestionowanie potwierdzonej orzeczeniem konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy drugiej osoby w załatwianiu podstawowych potrzeb życiowych (podobnie powołany w skardze wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 693/21, CBOSA), tym niemniej, organy zachowują kompetencje do ustalenia, czy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne sprawuje rzeczywistą opiekę i pomoc względem osoby niepełnosprawnej i czy z powodu konieczności opieki i pomocy nad osobą niepełnosprawną była zmuszona do zrezygnowania z pracy albo jej nie podejmowania.

Podkreślić należy, czego najwyraźniej nie dostrzega skarżący, że przesłanką negatywną do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego nie było uznanie przez organy, że p. E. S. nie wymaga stałej i długotrwałej opieki innej osoby – to wynika w sposób bezsprzeczny z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. – lecz ustalenie, że nie zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką nie wykluczał kontynuowania przez niego zatrudnienia jako dozorcy w porze nocnej na ½ etatu, a zatem nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

W tej sytuacji nie są zasadne zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Organ prawidłowo ocenił materiał dowodowy i ustalił stan faktyczny sprawy zgodnie z rzeczywistością, nie pomijając żadnego istotnego elementu – nie naruszył zasad prawdy materialnej, ani swobodnej oceny dowodów (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.). To, że rozstrzygnięcie organu, oparte na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym i prawidłowo zastosowanych przepisach jest sprzeczne z wolą i interesem skarżącego, nie może świadczyć, że zostało wydane z naruszeniem zasady praworządności czy zasadą ochrony zaufania jednostki do organów administracji.

Końcowo wskazać należy, w zakresie prawidłowości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu [...] kwietnia 2022 r. i wniosku o ponowne przeprowadzenie takiego wywiadu przez innego pracownika, że skarżący nie przedstawił żadnej wiarygodnej argumentacji, wskazującej że dowód ten został przeprowadzony w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami prawa. Wskazać w tym miejscu należy, że stosownie do art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 i 2270 oraz z 2022 r., poz. 1 i 66 - dalej "u.p.s."), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Przyjmuje się, że rodzinny wywiad środowiskowy, przeprowadzany na podstawie art. 107 i nast. u.p.s., jak również jego aktualizacja, jest szczególnym dowodem w sprawie osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej (czy też - jak rozpoznawanej sprawie - świadczeń rodzinnych), który jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną. Na wywiad składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego, takich jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji, wykorzystanie istotnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych, w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego przez stronę (por. LEX/el - komentarz do art. 23 u.ś.r. (w:) P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021). Wywiad jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będący podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 766/19, CBOSA). W ocenie sądu, przeprowadzony w dniu 19 kwietnia 2022 r. wywiad środowiskowi w miejscu zamieszkania skarżącego i jego matki został przeprowadzony w sposób prawidłowy, zawiera informacje o sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej p. E. S., wynika z niego, że zarówno p. E. S. jak i skarżący mogli swobodnie wypowiedzieć się w kwestii zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego na matką (k. 23-25 akt adm.), a zatem mógł stanowić wiarygodny dowód w niniejszej sprawie.

Odnośnie zaś załączonego do skargi zaświadczenia lekarskiego dotyczącego stanu zdrowia p. E. S., wskazać należy, że nie mogło mieć ono wpływu na ocenę legalności zaskarżonej do sądu decyzji, bowiem zostało wystawione w dniu 30 czerwca 2022 r., zaś zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w dniu [...] czerwca 2022 r. Sąd kontroluje legalność działalności organów administracji publicznej na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a zatem ocena stanu zdrowia skarżącej, dokonana już po wydaniu zaskarżona do sądu decyzji, nie może być brana pod uwagę w niniejszej sprawie. Oczywiście, nie wyklucza to oceny, że sposób i zakres opieki sprawowanej przez skarżącego na przestrzeni ostatnich miesięcy mógł ulec zmianie (chociażby biorąc pod uwagę wiek i stan zdrowia matki skarżącego), jednakże okoliczność ta nie mogła wpłynąć na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Skarżący, twierdząc że stan zdrowia matki uległ pogorszeniu a w konsekwencji zmianie uległ także konieczny i niezbędny zakres sprawowanej nad nią opieki, może ponownie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Konkludując, za niezasadne należało uznać zarzuty skargi naruszenia przepisów prawa. Wbrew twierdzeniom skarżącego, nie można zarzucić organom obu instancji, że nie rozpatrzyły całego posiadanego materiału dowodowego, czy też błędnie ustaliły stan faktyczny w sprawie. Organy szczegółowo przedstawiły podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia oraz przytoczył przepisy, które w sprawie miały zastosowanie.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.