Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 991/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 41a ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 277
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Furtak-Biernat, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 10 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz skarżącego R. S. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 6 marca 2017 r. R. S. (zw. dalej: "stroną" bądź "skarżącym") zwrócił się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

(dalej: "Prezes KRUS" lub "organ") z wnioskiem o umorzenie należności składkowo - odsetkowych na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 2 kwartału 2003 r. do 2 kwartału 2006 r., w łącznej kwocie [...]zł. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, iż roszczona należność powstała w wyniku braku zapłaty od firmy za dostarczony jej towar rolniczy. O żądanej należności strona dowiedziała się po raz pierwszy dopiero z upomnienia KRUS nr [...] z dnia 24 listopada 2016 r. oraz

z pisma organu z dnia 25 stycznia 2017 r. Strona nie miała wiedzy

o przeprowadzonej w dniu 26 czerwca 2012 r. wizytacji pracownika KRUS

w S.. Brak kontaktu w 2012 r. wynikało najprawdopodobniej z faktu, że strona pracowała wówczas w firmie transportowej i często wyjeżdżała za granicę kraju. Obecnie strona jest na emeryturze i po ciężkiej chorobie guza mózgu.

Strona posiada kilka wymagalnych zobowiązań wynikłych z jej choroby

i rehabilitacji, zatem nie stać jej na zapłatę tak wysokiej kwoty.

W odpowiedzi na wezwanie organu z dnia 6 kwietnia 2017 r., strona przesłała kserokopię wyroku Sądu Okręgowego w K. I Wydziału Cywilnego sygn. akt

I 2C [...] o rozwiązaniu przez rozwód małżeństwa strony z W. S..

Decyzją z dnia 5 maja 2017 r. nr [...] Prezes KRUS odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek oraz odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

W ocenie organu I instancji, w sprawie nie zaszła sytuacja, która ze względu na ważny interes strony, uzasadniałaby podjęcie decyzji umorzeniowej. Za powyższym nie przemawia również przesłanka możliwości płatniczych strony. Organ I instancji ustalił, że łączna kwota dochodów wspólnego (z matką) gospodarstwa domowego wynosi ok. [...] zł, zaś wydatki obliczono na kwotę ok. [...] zł, co

w ocenie organu pozwoliło przyjąć, że strona posiada możliwości płatnicze wystarczające do spłaty zadłużenia.

Wnioskiem z dnia 24 maja 2017 r., strona zwróciła się do Prezesa KRUS

o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że stan jej zdrowia nie pozwala na spłatę zadłużenia oraz że sprawuje opiekę nad chorą mamą.

W uzasadnieniu wniosku strona ponownie wskazała, że

o zadłużeniu dowiedziała się dopiero w 2017 r. Dodała przy tym, że jej sytuacja materialna nie jest dobra. Musi spłacać szereg długów, swoich i chorej na udar mózgu matki, długów powstałych na skutek ciężkiego wypadku na budowie

w [...] i trwającej wciąż rehabilitacji. Dowodem na trudną sytuację strony miał być wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 258/17 uchylający decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 9 stycznia 2017 r. w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia oraz zobowiązania do jego zwrotu jak również decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w S. z dnia 28 lutego 2017 r. o rozłożeniu stronie - na 40 rat zobowiązania skarbowego ze względu na jej trudną sytuację życiową.

Strona podkreśliła, że podstawowe zobowiązania wobec organu powstało

w wyniku niezapłacenia za towar, dla gospodarstwa prowadzonego przez jego byłą żonę. Strona pracowała tam tylko pewien okres czasu, zaś gospodarstwo zostało następnie przepisane na syna.

Decyzją z dnia 10 lipca 2017 r. nr [...] Prezes KRUS utrzymał w mocy w całości, swą wcześniejszą decyzję z dnia 5 maja 2017 r. odmawiającą stronie, umorzenia zaległości składkowo - odsetkowych na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 2 kwartału 2003 r. do 2 kwartału 2006 r. oraz kosztów upomnienia w łącznej kwocie [...]zł.

Uzasadniając swoje stanowisko podjęte w sprawie, organ odwoławczy wskazał, iż z dokonanych ustaleń wynika, że strona podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy od 1 stycznia 1996 r. do dnia 30 czerwca

2006 r. i w tym czasie nie regulowała dobrowolnie swojego obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Należności składkowo - odsetkowe zostały objęte skutecznym postępowaniem egzekucyjnym. W zakresie sytuacji materialno – bytowej strony organ ustalił, że strona zamieszkuje w mieszkaniu należącym do mamy T. S. i prowadzi z mamą wspólne gospodarstwo domowe. Dochody wspólnego gospodarstwa domowego wynoszą miesięcznie ok. [...] zł. Na dochody te składają się m.in. świadczenie emerytalne strony w kwocie ok. [...] zł oraz świadczenie emerytalne matki w kwocie ok. [...] zł. Nadto, z treści skargi z dnia 24 kwietnia 2017 r. na zajęcie egzekucyjne organ wywiódł, że strona otrzymuje jeszcze wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w firmie M. sp.z o.o.

Organ ustalił, że na niezbędne potrzeby bytowe, strona wraz z matką wydaje ok. [...] zł miesięcznie. Na kwotę tą składają się: wydatki na mieszkanie

w kwocie ok. [...] zł, wydatki na żywność w kwocie ok. [...] - [...] zł, koszty zakupu lekarstw ok. [...] zł.

Prezes KRUS wskazał, iż w przedmiotowej sprawie zbadał ważny interes płatnika składek, a także jego możliwości płatnicze. Zdaniem organu odwoławczego, na przesłankę ważnego interesu płatnika należności składają się takie elementy, jak jego sytuacja majątkowa i rodzinna, wystąpienie nagłych zdarzeń losowych którym nie można było się przeciwstawić ani ich przewidzieć, niemożność polepszenia sytuacji pomimo podejmowanych starań z wykorzystaniem posiadanych przez płatnika możliwości. Przy przesłance możliwości płatniczych, organ bierze pod uwagę dochody osiągane przez płatnika, jego majątek ze szczególnym uwzględnieniem możliwości zaspokojenia z niego należności.

W ocenie organu odwoławczego, w świetle powyższych kryteriów strona nie spełnia przesłanki ważnego interesu uzasadniającego żądanie umorzenia należności składkowych. Nie wystąpiły bowiem żadne zdarzenia losowe, a sytuacja majątkowa

i rodzinna strony nie różni się od sytuacji wielu innych rodzin realizujących obowiązek wobec Kasy.

Zdaniem Prezesa KRUS, za uwzględnieniem żądania strony zupełnie nie przemawia także przesłanka możliwości płatniczych. Po opłaceniu wszystkich wydatków, w rodzinie strony miesięcznie pozostaje wolna kwota ok. [...] zł. Kwota ta może być jeszcze większa, jeśli dodatkowo strona otrzymuje wynagrodzenie

z tytułu zatrudnienia. Organ dodał przy tym, że zadłużenie które figuruje na koncie strony nie jest wynikiem wstecznego ubezpieczenia lecz wynikiem nieopłacenia składek w terminie.

Oceniając natomiast stan finansów ubezpieczeń organ rentowy wziął pod uwagę stosunek wpłat składek do wypłat świadczeń. Wskazał, iż faktem powszechnie znanym jest to, że fundusz ubezpieczeń rolniczych jest dotowany

z budżetu państwa i co do zasady stan finansów sprzeciwia się umorzeniu należności, bowiem każda należność nie wpływająca do funduszu pogarsza jego złą sytuację rozumianą jako stosunek wpłat składek do wypłat rent i emerytur.

W ocenie Prezesa KRUS, brak jest zatem podstaw faktycznych i prawnych do uwzględnienia żądania strony odnośnie umorzenia wnioskowanych należności.

Skarżący złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że :

1. KRUS I i II instancji w postępowaniu jako organy, nie pouczyły strony

o możliwości złożenia wniosku, o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy, wobec czego skarżący nie złożył wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

2. Skarżący jest osobą po operacji guza mózgu, liczy [...] lat i posiada prawa emerytalne od grudnia 2016 r. oraz wspiera niepełnosprawną matkę w wieku [...] lat, po udarze mózgu i po zawale serca. Skarżący i jego matka nękani są przez firmy windykacyjne. Fakty powyższe były znane organowi I i II instancji. Skarżący dodał, że przed jego desperacką próbą samobójczą w porę interweniowała prokurator Prokuratury Rejonowej w S..

3. KRUS nie uwzględnił przesłanek społecznych i nadzwyczajnych okoliczności przy wydawaniu decyzji.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że Prezes KRUS nie uwzględnił okoliczności nadzwyczajnych, które wyeliminowały gospodarstwo jego byłej żony

w 1999 r. z możliwości hodowli ze względu na rabunkową prywatyzację i upadłość Z. D. R. R.. Zakłady te, nie wypłaciły byłej żonie skarżącego, kosztów hodowli za zdany żywiec w kwocie [...]tys. zł. Następnie zakład uboju drobiu A. w P. k. D., również nie wypłacił pieniędzy za zdany żywiec w kwocie [...]tys. zł., co doprowadziło do bankructwa skarżącego

i jego rodziny. W 2006 r. zostało zlicytowane gospodarstwo rolne skarżącego wraz

z domem przy ul. [...] M., stanowiącym własność byłej małżonki .

Skarżący wskazał, że od początku roku 2002 nie miał nic wspólnego

z rolnictwem czy hodowlą. Od 2003 r. skarżący był zarejestrowany w Urzędzie Pracy w B. k. R. a zameldowany tymczasowo w L.. Skarżący nie miał żadnej informacji z KRUS przez 15 lat. Nie mógł też mieć zatem podwójnego ubezpieczenia w KRUS i w ZUS. W latach 2005-2008 skarżący pracował fizycznie

w [...], [...] i innych państwa zachodnich. Wrócił do Polski, gdyż musiał zaopiekować się bardzo chorą mamą. Dopiero w 2016 r. skarżący dowiedział się, że jest problem z KRUS.

Skarżący dodał, że w 2013 r. zdiagnozowano u niego guza mózgu, którego operowano w P.. Potem była rehabilitacja, na którą skarżący musiał się

zapożyczyć. Przez pewien czas skarżący był pozbawiony środków do życia. Wyrównanie do otrzymanej emerytury skarżący dostał po długiej zwłoce ZUS, ale natychmiast musiał to oddać dla osób, u których był zadłużony wraz z matką. Obecnie zobowiązania bankowe i publiczno-prawne skarżący stara się systematycznie spłacać.

Skarżący wskazał, że KRUS naliczył mu kwoty po blisko 10 latach wraz

z odsetkami o których nie był świadomy. Emerytura skarżącego w ZUS nie uwzględnia danych KRUS. Poza emeryturą skarżący dorabia jako ochroniarz z grupą inwalidzką w firmie M. ale Urząd Skarbowy w S. zajął mu wynagrodzenie w całości. Mama skarżącego otrzymuje emeryturę najniższą

z powodu zajęcia komorniczego. Kłopoty skarżącego i jego matki wynikają

z zadłużenia się na leczenie.

Do skargi skarżący dołączył decyzję Naczelnika Urzędu Celnego

w S. z dnia 28 lutego 2017 r. o rozłożeniu skarżącemu na 40 rat zobowiązania skarbowego ze względu na jego trudną sytuację życiową, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 258/17 uchylający decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 9 stycznia 2017 r., wyrok rozwodowy Sądu Okręgowego w K. z dn. 12 października 2016 r. sygn. akt I 2C 93/16, kartę informacyjną leczenia szpitalnego skarżącego z dn. 13 sierpnia 2014 r. oraz kartę leczenia matki z dn. 27 czerwca 2017 r.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 18 stycznia 2018 r. skarżący wniósł o zwrot kosztów dojazdu do Sądu, okazując bilet PKP.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do zasadności odmowy skarżącemu umorzenia należności składkowo - odsetkowych na ubezpieczenie społeczne rolników w łącznej kwocie [...]zł.

Zdaniem organu, w sprawie nie zachodzi ważny interes skarżącego który uzasadniałby podjęcie decyzji umorzeniowej. Także przesłanka możliwości płatniczych nie przemawia za uwzględnieniem wniosku strony.

Skarżący nie zgadza się z decyzją organu wskazując, że jest osobą schorowaną (po operacji guza mózgu), wspiera także niepełnosprawną matkę

w wieku [...] lat, po udarze mózgu i po zawale serca, jest zadłużony i posiada trudną sytuację życiową.

Na wstępie wskazać należy, iż materialno prawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 2016 r. poz. 277 ze zm.; dalej: "u.u.s.r"), zgodnie z którym: organ rentowy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego może w całości lub w części umorzyć należności z tytułu składek. Przez należności

z tytułu składek rozumie się także obok składek i kosztów upomnienia należne od składek odsetki, o których umorzenie wnioskował skarżący (art. 6 pkt 13b u.u.s.r.).

Zatem z treści przytoczonego art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia,

o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie należności składkowych został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07).

Kontrolując wydane w danej sprawie decyzje Sąd ocenia sposób przeprowadzenia postępowania w sprawie, w szczególności, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, respektując treść zasady prawdy obiektywnej, czy uwzględnił wszystkie okoliczności danej sprawy, umożliwił stronie czynny udział w postępowaniu a końcowo, czy uzasadnił należycie wydane

w sprawie rozstrzygnięcie.

Mając na uwadze uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek należy podkreślić, że właśnie z tego względu tak istotną rolę powinno pełnić prawidłowe uzasadnienie decyzji rozstrzygającej o przyznaniu ulgi. Prawidłowym uzasadnieniem będzie takie, które spełnia szczegółowe wymogi określone w art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), dalej k.p.a. Jak stanowi bowiem ten przepis, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji, które spełnia powyższe wymagania powinno być konsekwencją prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, spełniającego standardy wyznaczone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ administracji publicznej powinien podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Ponadto organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Oceny, czy dana okoliczność została udowodniona, należy dokonać na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

Zakres okoliczności, jakie organ powinien ustalić i materiału dowodowego, jaki powinien zgromadzić, jest zdeterminowany treścią przesłanek umorzenia należności, o których mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Z brzmienia tego przepisu wynika, że przesłankami warunkującymi umorzenie należności jest złożenie w tym zakresie stosownego wniosku i zaistnienie ważnego interesu zainteresowanego. Organ powinien przy tym uwzględnić, z jednej strony możliwości płatnicze wnioskodawcy,

a z drugiej, stan finansów funduszu emerytalno - rentowego.

Pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie zostało przez ustawodawcę ściśle zdefiniowane, dlatego też o tym, czy w sprawie zachodzi ważny interes zainteresowanego decydują różnorakie czynniki. O jego zaistnieniu świadczyć może zarówno trudna sytuacja finansowa, majątkowa, osobista, czy zdrowotna zobowiązanego, jak i wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych (takich jak klęska żywiołowa, niezawiniona utrata możliwości zarobkowania, choroba lub ciężkie kalectwo), które zaburzyły w istotny sposób codzienne funkcjonowanie strony, w tym negatywnie wpłynęły na stan środków przeznaczonych na zwykłe utrzymanie.

Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i jego sytuacją materialną zachodzi związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego

i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 8 października 2015r., sygn. akt I SA/Ke 446/15, dost. CBOiS).

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę doszedł do wniosku, że Prezes KRUS naruszył opisane wyżej zasady prowadzenia postępowania, do których przestrzegania był zobowiązany na podstawie art. 52 ust. 1 u.u.s.r. w związku z art. 123 ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 1778 ze zm.).

Uznanie, że nie zachodzą przesłanki umorzenia zaległości było, zdaniem Sądu, przedwczesne, wobec stwierdzonych braków postępowania dowodowego. Organ administracji publicznej nie dokonał w sposób wyczerpujący ustaleń faktycznych, niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. W konsekwencji wydane przez niego rozstrzygnięcie nie znajduje uzasadnienia w świetle zgromadzonego materiału dowodowego.

Organ wydając zaskarżoną decyzję przyjął, że dochody wspólnego

(z matką) gospodarstwa domowego wynoszą miesięcznie ok. [...] zł. Na dochody te składają się świadczenie emerytalne skarżącego w kwocie ok. [...] zł oraz świadczenie emerytalne matki w kwocie ok. [...] zł miesięcznie. Nadto, z treści skargi skarżącego na zajęcie egzekucyjne z dnia 24 kwietnia 2017 r. organ wywiódł, że skarżący otrzymuje jeszcze dodatkowe wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w firmie M. sp. z o.o.

Kwotę miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżącego, organ wyliczył na [...] zł, na którą złożyły się - wydatki na mieszkanie w kwocie ok. [...] zł, wydatki na żywność w kwocie ok. [...] zł, koszty zakupu lekarstw w kwocie ok. [...] zł.

Dokonując następnie zestawienia osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków organ wyliczył, że skarżącemu pozostaje jeszcze wolna kwota ok.[...] zł

i na tej podstawie przyjął, że spłata przedmiotowych zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nie zagraża egzystencji skarżącego i jego matki.

W ocenie Sądu, ocena sytuacji skarżącego w kontekście nie spełnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego jest ogólnikowa, powierzchowna, wybiórcza i nie może zostać zaakceptowana.

Podkreślenia wymaga, że pojęcie "ważnego interesu" ma charakter niedookreślony, co oznacza, że organ ma obowiązek każdorazowo, indywidualnie wyjaśniać jego treść w zależności od okoliczności występujących w danej sprawie. Obowiązkiem organu było zatem wyjaśnienie i ustalenie w okolicznościach konkretnej sprawy, co należy rozumieć przez ważny interes strony i czy zaszedł on

w sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie podkreśla się, że fakt osiągania dochodu nie stanowi samodzielnej przesłanki odmowy zwolnienia (umorzenia) o jakiej mowa w art. 41a u.u.s.r. Możliwości płatnicze to nie tylko fakt osiągania dochodów, ale zestawienie tego dochodu z wydatkami, które pozwolą na ustalenie jaki jest rzeczywisty stan finansów zainteresowanego i czy przemawia on za skorzystaniem z wyżej wskazanego zwolnienia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy podnieść, że obowiązkiem Prezesa KRUS było przede wszystkim przeprowadzenie wnikliwej analizy sytuacji finansowej, majątkowej i zdrowotnej skarżącego. Dla ustalenia możliwości płatniczych skarżącego konieczne było zbadanie wysokości osiąganych przez niego i jego matkę przychodów ale też, ustalenie wysokości wszystkich wydatków i obciążeń domowego budżetu oraz relacji pomiędzy dochodami

a wydatkami koniecznymi dla egzystencji zobowiązanego i jego matki. Organ rozstrzygając w kwestii umorzenia należności składkowych winien też zanalizować skutki, jakie dla jednostki może spowodować konieczność zapłaty zaległości objętej wnioskiem o umorzenie. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego istnieje bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami finansowymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawnych potrzeb życiowych.

Zatem, aby prawidłowo ustalić możliwości płatnicze skarżącego i jego matki, należało wezwać go o podanie i udokumentowanie wyżej wskazanych okoliczności

z pouczeniem o konsekwencjach nie wskazania żądanych informacji. Obowiązku tego nie wypełnia pismo z dnia 22 marca 2017 r. zawierające ogólne pouczenie

o możliwości zapoznania się ze zgromadzoną dokumentacją oraz zgłoszenia ewentualnych żądań lub zastrzeżeń czy pismo z dnia 17 marca 2017 r.

o przedstawienie dokumentów potwierdzających trudną sytuację finansową strony podczas wizytacji.

Jak wynika z akt sprawy, w toku postępowania organ nie przeprowadził żadnego dowodu, poza wizytacją w miejscu zamieszkania skarżącego, z którego wynikałoby jaka jest aktualna sytuacja finansowa, materialna i zdrowotna skarżącego i jego matki. Skarżący wskazywał, że uległ ciężkiemu wypadkowi na budowie

w [...], choruje na guza mózgu, jest po operacji i po rehabilitacji na którą musiał się zapożyczyć (wraz z matką). Nadto, opiekuje się niepełnosprawną matką, która jest po udarze i zawale serca.

Organ całkowicie pominął rozważania odnośnie powyższych kwestii, ograniczając się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że sytuacja majątkowa

i rodzinna nie różni się od sytuacji wielu innych rodzin realizujących obowiązek wobec Kasy.

Poza rozważaniami organu pozostała także, wskazywana przez skarżącego kwestia wydania decyzji przez Naczelnika Urzędu Celnego w S. z dnia 28 lutego 2017 r. o rozłożeniu skarżącemu kary pieniężnej w wysokości [...] zł na 40 rat (gdzie także badano możliwości finansowe wnioskodawcy) oraz korzystnego dla skarżącego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 258/17 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia oraz zobowiązania jego zwrotu do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S..

W ocenie Sądu, organ nie przeprowadził kompletnego postępowania wyjaśniającego, spełniającego wymogi określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Jak podnosi się w literaturze "z przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a., wynika jednoznacznie, że postępowanie dowodowe jest oparte na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. To organ administracyjny jest "gospodarzem postępowania" i to on określa kierunek jego prowadzenia, a także określa, jakie dowody w danym postępowaniu są niezbędne do prawidłowego załatwienia sprawy" (Komentarz do art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U.00.98.1071), [w:] G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-103, LEX, 2007, wyd. II). Oczywiście, zasada ta nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza w sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (por. wyrok NSA z dnia 26 października 1984 r., sygn. akt II SA 1205/84, ONSA 1984, z. 2, poz. 98).

Jednakże organ prowadzący postępowanie w przedmiocie umorzenia należności składkowych powinien wezwać stronę do przedstawienia stosownych dowodów na potwierdzenie zasadności wniosku. Dopiero gdy strona nie wskaże takich konkretnych okoliczności, mimo że na niej spoczywa ciężar dowodowy, można z tego wywieść negatywne dla niej wnioski (por.: wyroki NSA z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1605/96, LEX nr 33414 oraz z dnia 23 września 1998 r., sygn. akt III SA 2792/97, LEX nr 44742). Jest to zatem sytuacja szczególnego rodzaju i należy stronę o tych ewentualnych konsekwencjach poinformować.

W ocenie Sądu, organ administracji publicznej nie dokonał w sposób wyczerpujący ustaleń faktycznych, niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. W konsekwencji wydane przez niego rozstrzygnięcie nie znajduje uzasadnienia w świetle zgromadzonego materiału dowodowego. Tylko zaś precyzyjne ustalenia w tym przedmiocie pozwoliłyby odpowiedzieć na pytanie, czy za umorzeniem przedmiotowych zaległości przemawia ważny interes zobowiązanego.

O jego zaistnieniu można powiedzieć, gdy zainteresowany nie dysponuje środkami, które pozwoliłyby na spłatę zaległości bez uszczerbku dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. O niemożności pogodzenia obowiązku spłaty należności z koniecznością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych może świadczyć fakt, gdy strona z dochodów, jakimi dysponuje jest w stanie pokryć jedynie niezbędne i konieczne dla własnego utrzymania wydatki na wyżywienie, leki, czy opłaty za media. Odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie powinna być poprzedzona wnikliwą analizą sytuacji finansowej i zdrowotnej zobowiązanego tj. wysokości jego źródeł dochodów i ich stosunku do wysokości wydatków koniecznych dla codziennej egzystencji. Dopiero taka analiza pozwala w sposób jednoznaczny ustalić, jaki jest rzeczywisty dochód skarżącego i czy umożliwia mu zapłatę zaległości.

W ocenie Sądu brak powyższych ustaleń świadczy o naruszeniu przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ powinien mieć przy tym na uwadze, że chociaż co do zasady instytucja umorzenia ma charakter wyjątkowy, to jednak nie może być ona instytucją martwą.

Na marginesie Sąd wskazuje, iż poza zakresem przedmiotowym niniejszej sprawy pozostaje kwestia prawidłowości naliczania odsetek od należności składkowych gdyż przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja o odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek i tylko co do tej kwestii Sąd jest władny się wypowiadać.

W przeprowadzonym ponownie postępowaniu organ powinien uzupełnić materiał dowodowy stosownie do powyższych wskazań, tj. wezwać skarżącego

o przedłożenie dowodów na potwierdzenie zasadności wniosku, dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną. Ustalony przez organ rentowy stan faktyczny w zakresie sytuacji majątkowej skarżącego ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych powinien zostać odniesiony do wysokości zadłużenia względem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Analiza ta powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U . z 2017 r., poz.1369 ze zm., zw. dalej: p.p.s.a.), Sąd orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a..