Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1269/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak sędzia WSA Emila Lewandowska asesor WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Kozik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2006 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2003 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3) zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Z. K.kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał we mocy własną decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2003 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1993 r. Nr [...] stwierdzającej nabycie przez Gminę W. z mocy prawa własności nieruchomości położonej w W., oznaczonej w ewidencji gruntów jako: [...], [...] i [...], objętej zbiorem dokumentów [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...].

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji naczelny organ administracji publicznej wskazał, że Skarb Państwa nabył tytuł prawny do spornej nieruchomości na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w W. z dnia [...] października 1958 roku, wydanego w trybie dekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich ( Dz. u. Nr 13, poz. 87 z późń. zm.) Postanowienie to nie zostało do tej pory wzruszone, skarga J. B. (następcy prawnego F. B.) o wznowienie postępowania w tej sprawie została odrzucona prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] października 1992 roku. Również powództwo J. B. o ustalenie prawa własności nieruchomości zostało oddalone prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w B. z dnia [...] marca 1995 roku. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji przywołał pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku Sądu Wojewódzkiego w B., że wobec treści postanowienia Sądu Powiatowego w W. stwierdzającego, że ta nieruchomość przeszła w całości na rzecz Skarbu Państwa, bez znaczenia są wpisy dokonywane w Zbiorze Dokumentów Nr [...], gdzie w ostatnich zapisach z 1963 roku sprzed komunalizacji wpisana była F. B.

Skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Z. K. w imieniu własnym, jako jedyna spadkobierczyni J. B. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) -przedmiotową skargę rozpoznał w I instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

W uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że ustalenia dokonane przez organ naczelny są prawidłowe. Zdaniem sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie, pomimo tego, że organ nie rozważył kwestii legitymacji J. B. do wystąpienia z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej. Z uwagi na to, że z ustaleń organu wynika, iż F. B. nie była właścicielką przedmiotowej nieruchomości - jej syn J. B., i w związku z tym również jego żona Z. K., nie mają tytułu prawnego do skomunalizowanej nieruchomości. Dlatego stronami postępowania komunalizacyjnego zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1993 r. był Skarb Państwa i Gmina W. Z tego względu organ prowadzący postępowanie nadzorcze powinien odmówić wszczęcia postępowania, a nie odmówić stwierdzenia nieważności decyzji. Nie miało to jednak - zdaniem sądu - istotnego wpływu na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył pełnomocnik Z. K., zarzucając: rażące naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32. poz. 191 z późn. zm.), polegające na przyjęciu, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, pomimo, że jako ostatni ujawniony właściciel spornej nieruchomości w Zbiorze Dokumentów nr [...] figuruje F. B. a nie Skarb Państwa - oraz naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na tym, że nie zostały rozpoznane zarzuty, na których oparto skargę, a Sąd Wojewódzki nie odniósł się do nich w uzasadnieniu wyroku .W związku z tym skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. W skardze kasacyjnej podniesiono również, że decyzja komunalizacyjna wydana została z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ orzekała o uwłaszczeniu Gminy W. na nieruchomości będącej prywatną własnością.

Zdaniem skarżącej w Sądzie Rejonowym w W., w Wydziale [...] prowadzony był - w miejsce zaginionej w czasie wojny księgi wieczystej-zbiór Dokumentów [...], w którym znajdowało się postanowienie Sądu Powiatowego w W. z dnia [...] lipca 1963 r., ujawniające jako właściciela spornej nieruchomości F. B., w miejsce przedwojennego właściciela S. H., "względnie w miejsce Skarbu Państwa". Podstawę orzeczenia stanowiła ugoda sądowa zawarta przed Sądem Wojewódzkim w K. w dniu [...] kwietnia 1958 r., zawarta pomiędzy Skarbem Państwa a F. B., w której Skarb Państwa zobowiązał się wydać sporne parcele. Powołując się na tę ugodę Skarb Państwa, działający przez Wydział [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., wystąpił w lipcu 1963 r. do Sądu Powiatowego w W. z wnioskiem o wykreślenie wpisu ujawniającego Skarb Państwa jako właściciela nieruchomości, a "wpisanie w miejsce Skarbu Państwa F. B., jako właścicielki". Wniosek ten został w całości uwzględniony przez sąd. Dlatego, poczynając od lipca 1963 r. Zbiór Dokumentów Nr [...] ujawniał własność spornej nieruchomości na rzecz F. B. Skarżąca podkreśliła, że opisana zmiana stanu prawnego nieruchomości nastąpiła z inicjatywy Skarbu Państwa.

Ponadto Skarb Państwa również w następnych latach uznawał tę sytuację za prawnie wiążącą, o czym świadczy - zdaniem skarżącej - obciążenie nieruchomości hipotekami na rzecz Skarbu Państwa w roku 1963 - na wniosek Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. i w 1968 r. - na wniosek Prezydium Miejskiej Rady Narodowej - Referat Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w W. Z tych względów oparcie decyzji komunalizacyjnej jedynie na postanowieniu Sądu Powiatowego w W. z dnia [...] października 1958 r., którym orzeczono o przejęciu spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa i które było podstawą założenia Zbioru Dokumentów Nr [...], bez uwzględnienia późniejszych wniosków i postanowień objętych tym zbiorem, doprowadziło zdaniem skarżącej, do "rażąco błędnego ustalenia stanu prawnego przedmiotowych nieruchomości".

Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2006 roku Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznał zarzuty co do naruszenia w postępowaniu zakończonym zaskarżonym wyrokiem, przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Nie podzielił stanowiska Sądu I instancji, że kwestia własności spornej nieruchomości jest oczywista i że to Skarbowi Państwa ponad wszelką wątpliwość, w dacie komunalizacji przysługiwało prawo własności. Sąd I instancji nie ustalił, czy ważność ugody z dnia [...] kwietnia 1958 roku zawartej w sprawie [....] przed Sądem Wojewódzkim w K. z powództwa F. B. przeciwko Skarbowi Państwa o wydanie przedmiotowej nieruchomości została zatwierdzona, przyjął jedynie, że nie ma ona skutków prawnych. WSA nie rozważył także tego, że to właśnie Wydział [...] Prezydium WRN w K. przesłał odpis tej ugody do Sądu Powiatowego w W. wraz z wnioskiem o zmianę wpisu - w Zbiorze Dokumentów nr [...], ujawniającego Skarb Państwa jako właściciela tej nieruchomości - na rzecz F. B.

Podkreślił w uzasadnieniu, że sąd administracyjny nie może dokonać kontroli treści wpisów własności w księdze wieczystej (por. wyrok NSA z 06.04.1999 r., sygn. IV SA 2338/98, Lex nr 47173), jak również w zbiorach ją zastępujących. Z tego względu konieczne jest wnikliwe ustalenie wszystkich spornych okoliczności sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, w tym prawidłowości postępowania i ustaleń dokonanych przez organ administracyjny. Ponieważ ustalenia organów dokonane zostały z naruszeniem przepisów art. 7 Kpa, art. 77 § 1 Kpa Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż Sąd I instancji wydał wyrok z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) (dalej określona u. p.p.s.a.).

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 190 ustawy prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz wówczas, gdy po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny (zob. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz, wyd. Lexis Nexis 2004, str. 268).

Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego oraz analizy stanu prawnego stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie zaszły okoliczności wskazane wyżej., w związku z powyższym Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ ocena legalności zaskarżonego aktu, dokonana stosownie do postanowień , art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1, art. 133 § 1 zdanie pierwsze u.p.p.s.a., doprowadziła Sąd do wniosku, że zaskarżone decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2003 roku oraz poprzedzająca ją decyzja tego samego organu z dnia [...] kwietnia 2003 roku zostały wydane z naruszeniem prawa, uzasadniającym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.

Przede wszystkim należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny przesądził o naruszeniu przez organy administracji przepisów art. 7 , art. 77 kpa przez nieustalenie kto rzeczywiście na dzień uwłaszczenia prawa własności spornej nieruchomości, w świetle orzeczeń Sądu Powiatowego w W. z dnia [...] października 1958 roku stwierdzającegonabycie przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach poniemieckich i opuszczonych oraz ugody zawartej przed Sądem Wojewódzkim w K. z dnia z dnia [...] kwietnia 1958 roku o oddanie przedmiotowej nieruchomości w posiadanie F. B. - był właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Następnie uznał również, że organów administracji ani też Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie wiąże wyrok sądu cywilnego z dnia [...] marca 1995 r. a tym bardziej treść jego uzasadnienia.

Z uwagi na powyższe konieczne jest stwierdzenie, że Minister Spraw Wewnętrznych wydając zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 roku naruszył prawo.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ odwoławczy dokona oceny - w zgodzie ze stanowiskiem NSA zawartym w wyroku z dnia 23 czerwca 2006 r. oraz stanowiskiem Sądu zaprezentowanym powyżej - decyzji wydanej przez Wojewodę [...] z dnia [...] stycznia 1993 roku stwierdzającej nabycie przez Gminę W. z mocy prawa nieruchomość położonej w W. pod kątem wystąpienia przesłanek określonych w art. 156 kpa , mając na względzie dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny ocenę wniosku złożonego przez Wydział [...] Prezydium WRN w K. odnośnie zmiany wpisu w zbiorze dokumentów nr [...] ,ujawniającego Skarb Państwa jako właściciela tej nieruchomości na rzecz F. B.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" u.p.p.s.a. oraz art. 152 i art. 190 zdanie pierwsze u.p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w oparciu art. 200 w związku z art. 205 § 2 i § 3 u.p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.).