Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1137/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6092 Melioracje wodne, opłaty melioracyjne
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Protokolant st. sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2016 r. sprawy ze skargi K. M. i G. M. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku konserwacji rowu melioracyjnego - oddala skargę -


UZASADNIENIE

K. M. i G. M. (dalej jako: "skarżący") wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] z [...] marca 2016r. utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z [...] września 2015r., którą zobowiązano wyżej wymienionych skarżących jako współwłaścicieli działek o numerach [...], [...], [...], [...] i [...] położonych w miejscowości [...] do wykonania konserwacji urządzenia melioracji wodnej szczegółowej - rowu melioracyjnego [...] na odcinku od km 1+760 km do km 2+151 jego biegu, to jest na długości 391 m.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

Starosta [...] decyzją z [...] marca 2013 r. - działając na podstawie art. 77 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (wówczas: Dz. U. z 2012 r. poz. 145 ze zm.) - zobowiązał skarżących do wykonania konserwacji ww. urządzenia melioracji wodnej szczegółowej - rowu melioracyjnego [...].

Skarżący odwołali się od powyższej decyzji.

Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] decyzją z [...] sierpnia 2013 r. – wydaną w wyniku rozpatrzenia odwołania - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, za wyjątkiem części dotyczącej terminu wykonania nałożonych decyzją obowiązków, ustalając ten termin - do dnia 15 grudnia 2013 r.

Decyzję organu odwoławczego skarżący zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 5 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2429/13, uchylił decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] z [...] sierpnia 2013 r. i utrzymaną nią w mocy decyzję z [...] marca 2013 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że zaskarżona decyzja, jak również utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Sąd podkreślił, że decyzje wydane zostały na podstawie art. 77 ustawy Prawo wodne. Dalej, że w sprawie bezsporne jest, że rów melioracyjny [...] jest urządzeniem melioracji wodnej szczegółowej, natomiast spór sprowadza się do ustalenia, czy art. 77 ust. 2 ustawy winien mieć tak jak wskazują orzekające w sprawie organy zastosowanie w niniejszej sprawie, czy też rozstrzygnięcie winno być wydane w oparciu, jak podnoszą skarżący o art. 29 ustawy. Skarżący jako właściciele działek położonych w bezpośrednim sąsiedztwie z działką nr [...], na terenie której zlokalizowany jest rów melioracyjny, uważają że ponoszą szkody związane z jego niewłaściwym wykonaniem, na skutek nieprofesjonalnego działania spółki wodnej w latach ubiegłych, która materiał z dna rowu wyrzuciła na jego brzeg, tworząc skarpy przy rowie, które obecnie uniemożliwiają spływ wód z terenów ich działek, przez co rów nie spełnia swojej funkcji. Obecnie nie odnoszą oni więc żadnych korzyści z jego istnienia, a wręcz przeciwnie ponoszą straty, bowiem woda z okolicznych łąk nie spływa do rowu tylko gromadzi się na ich działkach. Tym samym aby mogli oni odnosić korzyści z istnienia spornego rowu jego właściciel winien przywrócić go do stanu poprzedniego. Rozpoznając sprawę Sąd uznał, iż na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można ustalić w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, czy zasadnie w sprawie nałożono na skarżących obowiązek wykonania konserwacji spornego rowu na odcinku przylegającym do ich działki we wskazanym w decyzji zakresie. Sąd wskazał, że po pierwsze zakres ww. obowiązku jest bardzo szeroki, bowiem obok bieżącej konserwacji, tj. wykoszenia ze skarp roślinności miękkiej, usunięcia z dna rowu zanieczyszczeń, organ nakazał skarżącym również odmulenie go oraz wycięcie 9 dużych drzew oraz krzewów. Pomimo nałożenia na strony skarżące tak szerokiego obowiązku organy w żaden sposób nie uprawdopodobniły nawet, czy ich wykonanie przełoży się bezpośrednio na właściwe funkcjonowanie rowu jako urządzenia liniowego, co już stanowi naruszenie ww. przepisów postępowania administracyjnego; po drugie, powyższy zarzut ma również bezpośredni związek z faktem niewyjaśnienia przez organy w sposób niebudzący wątpliwości przyczyny stanu jaki istnieje na gruncie skarżących. Organy nie odniosły się bowiem i nie zbadały podnoszonej przez skarżących od początku postępowania okoliczności, iż w ich ocenie zmiana kierunku odpływu wód z należących do nich działek wynika z niewłaściwego wykonania skarp rowu, przez " spółkę wodną". Bez wątpienia sporny rów zlokalizowany jest na terenie działki nr [...], której właścicielami z pewnością nie są skarżący. Z akt sprawy wynika, że posiadaczem jest Skarb Państwa - Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...]. Zasadne zatem w okolicznościach niniejszej sprawy wydaje się wyjaśnienie kwestii prawidłowości wykonania prac przez podmiot, który skarżący określają jako "Spółka wodna". W sytuacji bowiem uznania, że stan jaki istnieje na gruntach skarżących związany jest nie tak jak wywodzi organ z nienależytym utrzymaniem rowu przez podmioty z niego korzystające, ale z faktu jego niewłaściwego wykonania, sprawa w pierwszej kolejności powinna być rozstrzygnięta na gruncie art. 29 ustawy Prawo wodnego. Niezależnie od powyższego skarżący również winny mieć świadomość, iż ratio legis unormowania art. 77 ust. 2 ustawy Prawo wodne polega na tym, że jeżeli obowiązek utrzymania w należytym stanie danego urządzenia melioracji wodnej szczegółowej nie jest realizowany przez zainteresowanych właścicieli gruntów, to organ może nałożyć w formie decyzji stosowne obowiązki, które winny być ustalane proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntu z uwzględnieniem tego, że urządzenia melioracji wodnej szczegółowej są inwestycją o charakterze liniowym, które przebiegają na dłuższym odcinku niż tylko jedna nieruchomość, stąd wszelkie działania muszą być skoordynowane z utrzymaniem jego drożności na całej długości. Z kolei zagadnienie należytego utrzymania urządzenia wodnego statuuje norma art. 64b ustawy Prawo wodne stanowiąc, iż w przypadku nienależytego utrzymania urządzenia wodnego, powodującego zmianę jego funkcji lub szkodliwe oddziaływanie na grunty, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego może w drodze decyzji nakazać przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego lub likwidację szkód, określając warunki i termin wykonania tych czynności. Z przytoczonych wyżej przyczyn Sąd uwzględnił skargę i orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy - Starosta [...] decyzją z [...] września 2015 r., na podstawie art. 77 ust. 1 i 2 ustawy Prawo wodne, zobowiązał skarżących do wykonania konserwacji urządzenia melioracji wodnej szczegółowej - rowu melioracyjnego [...] położonego w miejscowości [...], gm. [...], na odcinku od km 1+760 do km 2+151, tj. na długości 391 m, polegającej na:

1) usunięciu następujących drzew gatunek olcha, rosnących na lewej skarpie rowu (od strony drogi gminnej), na działce nr ew. [...] w miejscowości [...] gm. [...]:

- 3 szt. drzew o obwodach pni: 35 cm, 35 cm, 40 cm, mierzonych na wysokości 130 cm,

- 2 szt. drzew o obwodach pni: 124 cm, 153 cm, mierzonych na wysokości 130 cm,

- 4 szt. drzew o obwodach pni: 34 cm, 85 cm, 118 cm, 123 cm, mierzonych na wysokości 130 cm,

- 2 szt. drzew o obwodach pni: 35 cm, 97 cm, mierzonych na wysokości 130 cm,

- 1 szt. drzewa o obwodzie pnia 110 cm, mierzonego na wysokości 130 cm,

- 3 szt. drzew o obwodzie pni: 110 cm, 157 cm, 17 cm, mierzonych na wysokości 130 cm,

- 2 szt. drzew o obwodzie pni: 87 cm, 97 cm, mierzonych na wysokości 130 cm,

- 1 szt. drzewa o obwodzie pnia 35 cm, mierzonego na wysokości 130 cm,

- 1 szt. drzewa o obwodzie pnia 44 cm, mierzonego na wysokości 130 cm,

- 2 szt. drzew o obwodzie pni: 40 cm, 62 cm, mierzonych na wysokości 130 cm,

- 3 szt. drzew o obwodzie pni: 38 cm, 40 cm, 60 cm, mierzonych na wysokości 130 cm, - 5 szt. drzew o obwodach pni: 38 cm, 40 cm, 80 cm, 110 cm, 106 cm, mierzonych na wysokości 130 cm,

- 7 szt. drzew o obwodach pni: 22 cm, 32 cm, 53 cm, 55 cm, 40 cm, 50 cm, 160 cm, mierzonych na wysokości 130 cm;

2) usunięciu następujących drzew gatunek olcha, rosnących na prawej skarpie rowu (od strony drogi gminnej), na działce nr ew. [...] w miejscowości [...], gm. [...]:

- 1 szt. drzewa o dwóch pniach o obwodach: 100 cm i 70 cm, mierzonych na wysokości 130 cm,

- 1 szt. drzewa o obwodzie pnia 30 cm, mierzonego na wysokości 130 cm,

- 1 szt. drzewa o obwodzie pnia 98 cm, mierzonego na wysokości 130 cm,

- 1 szt. drzewa o obwodzie pnia 84 cm, mierzonego na wysokości 130 cm,

- 1 szt. drzewa o dwóch pniach o obwodach: 68 cm i 57 cm, mierzonych na wysokości 130 cm,

- 1 szt. drzewa o dwóch pniach o obwodach: 30 cm, 30 cm, mierzonych na wysokości 130 cm,1 szt. drzewa o obwodzie pnia 134 cm, mierzonego na wysokości 130 cm,

- 1 szt. drzewa o obwodzie pnia 134 cm, mierzonego na wysokości 130 cm,

- 1 szt. drzewa o obwodzie pnia 29 cm, mierzonego na wysokości 130 cm,

- 1 szt. drzewa o obwodzie pnia 15 cm, mierzonego na wysokości 130 cm;

3) wykoszeniu roślinności miękkiej (trawy i chwasty wszelkiego rodzaju) ze skarp i dna rowu;

4) usunięciu zakrzaczeń ze skarp i dna rowu;

5) usunięciu z dna rowu gałęzi, liści oraz innych zanieczyszczeń, powodujących zatory i przetamowania;

6) odmuleniu dna rowu z zachowaniem nachylenia skarp 1:1,5, z zagospodarowaniem urobku z odmulenia rowu.

Ustalono termin usunięcia drzew wymienionych w punktach 1.1. i 1.2. i wykonania czynności wymienionych w punktach I. 3 – 6 w terminie do dnia 15 października 2016r. oraz termin wykonywania czynności wymienionych w punktach I. 3 - 6 do dnia 15 października każdego roku.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że:

1) rów melioracyjny [...] w m. [...], gm. [...] nie jest objęty działalnością spółki wodnej z terenu powiatu [...] ani z terenu powiatu [...]. Rów wydzielony jest jako odrębna działka o nr ew. [...]. Działka ta ma nieuregulowany stan prawny - jako posiadacz wpisany jest Skarb Państwa. Rów ten ma długość 4935 m, w tym w obrębie powiatu [...] (na terenie [...]) 440 m (od km 1+760 do km 2+200), pozostała część rowu (górny i dolny odcinek) położona jest w powiecie [...]. Rów ten odprowadza wody do rzeki [...] w gminie [...], powiat [...];

2) w dniu 27 grudnia 2012 r. wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie nałożenia obowiązku wykonania konserwacji rowu melioracyjnego [...]. W wyniku przeprowadzonego postępowania [...] marca 2013 r. wydano trzy decyzje zobowiązujące do konserwacji rowu melioracyjnego [...] na całym odcinku położonym na terenie powiatu [...] (440 m):

- decyzję zobowiązującą skarżących do wykonania konserwacji rowu melioracyjnego [...] na długości 391 m (od km 1+760 do km 2+151) w terminie do dnia 15 października każdego roku (uchyloną wyżej powołanym wyrokiem z 5 lutego 2014 r.,

- decyzję z [...] marca 2013 r. zobowiązującą S. S. do wykonania konserwacji rowu melioracyjnego [...] na długości 46,5 m (od km 2+151 do km 2+197,5) w terminie do dnia 15 października każdego roku (ostateczną wywołującą skutki prawne),

- decyzję zobowiązującą K. i S. S. do wykonania konserwacji rowu melioracyjnego na długości 2,5 m (od km 2+197,5 do km 2+200) w terminie do dnia 15 października każdego roku (ostateczną wywołującą skutki prawne).

Konserwacja rowu na odcinku od km 2+151 do km 2+200, tj. na długości 49 m, została przeprowadzona w marcu 2014 r. zgodnie z ww. dwoma ostatecznymi decyzjami Starosty [...];

3) przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, w pierwszej kolejności przeprowadził w dniu [...] lipca 2014 r. ponowne oględziny rowu melioracyjnego [...] przy zapewnieniu udziału stron postępowania. W wyniku oględzin stwierdzono: "skarpy rowu porośnięte drzewami. Skarpy rowu i dno rowu porośnięte roślinnością wodną, wysoką trawą i chwastami. Dno rowu zamulone, rów miejscami wypłacony. Na potrzeby konserwacji rowu melioracyjnego drzewa ze skarp rowu należy usunąć";

4) w celu wyjaśnienia kwestii prawidłowości wykonania prac przez podmiot, który skarżący określają jako "spółka wodna" Starosta [...]:

- pismem z 21 sierpnia 2014 r. zwrócił się do Inspektoratu Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] z następującym zapytaniem: czy rów melioracyjny [...] w m. [...], gm. [...] był w latach ubiegłych objęty działalnością spółki wodnej, czy spółka ta prowadziła prace konserwacyjne rowu w m. [...], w którym roku oraz jaki był zakres wykonanych prac. W dniu 12 września 2014 r. Inspektorat WZMiUW w [...] odpowiedział, że nie posiada informacji czy rów melioracyjny [...] był w latach ubiegłych objęty działalnością spółki wodnej, jak też kiedy ostatni raz były prowadzone na rowie roboty utrzymaniowe, w jakim asortymencie i przez kogo zostały wykonane,

- pismem z 8 września 2014 r. Starosta [...] zwrócił się do Gminnej Spółki Wodnej w [...] oraz do Powiatowego Związku Spółek Wodnych w [...] z zapytaniem czy spółka wodna prowadziła prace konserwacyjne rowu melioracyjnego [...] w m. [...], w którym roku i jaki był zakres wykonanych prac. W dniach 18 września 2014 r. i 22 września 2014 r. do tutejszego Urzędu wpłynęły odpowiedzi Powiatowego Związku Spółek Wodnych w [...] oraz Gminnej Spółki Wodnej w [...], z których wynikało, że spółki te nie prowadziły prac na odcinku rowu melioracyjnego [...] m. [...], gm. [...],

- pismem z 7 października 2014 r. zwrócono się również z zapytaniem o prowadzenie prac na rowie melioracyjnym [...] w m. [...] do Gminnej Spółki Wodnej w [...], która pismem z dnia 30 października 2014 r. poinformowała, że rów [...] w m. [...] nie jest objęty działalnością GSW i na przedmiotowym rowie nie były prowadzone żadne prace konserwacyjne;

6) w związku z przedstawionymi przez pełnomocnika skarżącego kopiami dowodu wpłaty z [...] października 2005 r. nr [...] wystawionego na K. W. za składkę bieżącą na kwotę 8,20 zł i wezwania płatniczego nr [...] z [...] lutego 1997 r. skierowanego do K. W. zam. [...] do wpłacenia składki na konserwację urządzeń melioracyjnych, "wskazującymi na ponoszenie przez Państwa M. kosztów melioracji w latach ubiegłych" - pismem z 26 listopada 2014 r. Starosta [...] zwrócił się do Powiatowego Związku Spółek Wodnych w [...] o udzielenie informacji czy K. W. widnieje w wykazie członków spółki wodnej zrzeszonej w Powiatowym Związku Spółek Wodnych w [...] oraz o wyjaśnienie jakich gruntów (nr ew. działek, miejscowość, powierzchnia obszaru zmeliorowanego) dotyczyły dokumenty wystawione przez Powiatowy Związek Spółek Wodnych w [...]. W dniu 28 listopada 2014 r. pełnomocnik skarżącego przedłożył "kolejne dokumenty potwierdzające fakt działania na dz. nr [...] w [...] spółki wodnej i ponoszenia przez stronę kosztów tych działań - do czasu, aż strona w ich wyniku zaczęła ponosić straty". W związku z tym Starosta [...] pismem z 8 grudnia 2014 r., w nawiązaniu do własnego pisma z 26 listopada 2014 r. w sprawie wyjaśnienia jakich gruntów dotyczą dokumenty wystawione przez Powiatowy Związek Spółek Wodnych w [...], w załączeniu przesłał do Powiatowego Związku Spółek Wodnych w [...] kolejne dowody wpłaty i wezwania płatnicze, z prośbą o wyjaśnienie jakich gruntów dotyczą załączone dokumenty (dowody wpłaty za lata 2000, 2001, 2003, 2004 oraz wezwania płatnicze z 2000 i 2002 r.). W odpowiedzi (data wpływu 18 grudnia 2014 r.) Powiatowy Związek Spółek Wodnych w [...] poinformował, że K. W. był właścicielem działki nr [...] położonej we wsi [...], gm. [...], a powierzchnia zmeliorowana 0,39 ha w działce została ustalona w 1965 r. i z tej powierzchni zgodnie z uchwałami walnych zgromadzeń naliczana była składka na konserwację urządzeń melioracji szczegółowych do 2007r. Z kolei pismem z 11 grudnia 2014 r. Starosta [...] zwrócił się do Starosty [...] z prośbą o udzielenie informacji czy K. W. był w latach 1997 - 2005 właścicielem gruntów rolnych na terenie powiatu [...], oraz czy skarżący posiadają grunty rolne na terenie powiatu [...]. W dniu 14 stycznia 2015 r. Starosta [...] pismem z 12 stycznia 2015 r. poinformował, że zgodnie z zapisem w rejestrze gruntów z 1993 r. K. W. figurował jako właściciel na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej wraz z żoną T. W. nieruchomości położnej w obrębie [...], gm. [...], oznaczonej jako działka nr [...] i [...], które aktem notarialnym z [...] kwietnia 1988 r. zostały przekazane na rzecz córki K. M. oraz jej męża G. M. Poinformował również, że K. M. i G. M. w 2002 r. nabyli nieruchomość położną w obrębie [...], gm. [...], oznaczoną jak działka nr [...]. W dniu 23 grudnia 2014 r. pełnomocnik przedłożył kolejne kopie wezwań płatniczych z 2004 i 2008 roku do wpłacenia składki na konserwację urządzeń melioracyjnych. W związku z rozbieżnymi danymi na temat numeru ewidencyjnego działki, której właścicielem był K. W. (wg PZSW w [...] był właścicielem działki nr ew. [...] w obrębie [...], gm. [...], zaś wg Starosty [...] - nr ew. [...] i [...] w obrębie [...], gm. [...]), Starosta [...] pismem z 3 lutego 2015 r. zwrócił się do Starosty [...] z zapytaniem czy K. W. był właścicielem bądź użytkownikiem działki nr [...] położonej w obrębie [...], gm. [...]. W odpowiedzi Starosta [...] pismem z 9 lutego 2015 r. poinformował, że K. W. nie figurował od założenia ewidencji gruntów oraz nie figuruje zgodnie z zapisem w obecnej ewidencji gruntów i budynków jako właściciel, współwłaściciel, użytkownik wieczysty lub samoistny posiadacz nieruchomości położonej w obrębie [...], gm. [...], oznaczonej jak działka nr [...]. Ponadto Starosta [...] podtrzymał stanowisko, iż K. W. był właścicielem działek o nr ew. [...] i [...] położonych w obrębie [...], gm. [...].

W dniu 29 kwietnia 2015 r. A. K. pełnomocnik skarżącego przedłożył do Starosty pismo informujące: " że prace melioracyjne na dz. nr [...] w [...] ostatni raz były wykonywane ok. 2000 roku przez nieznanego wykonawcę. Byłem świadkiem wykonywania tych prac".

Po analizie zebranego materiału dowodowego Starosta ustalił, że przedłożone przez pełnomocnika skarżącego dowody wpłaty na składkę bieżącą i wezwania płatnicze, wystawione przez Powiatowy Związek Spółek Wodnych w [...], dotyczą obszaru zmeliorowanego o powierzchni 0,39 ha, położonego w obrębie [...], gm. [...], na terenie powiatu [...] i nie stanowią dowodu "potwierdzającego fakt działania na dz. nr [...] w [...] spółki wodnej", jak również nie potwierdzają ponoszenia kosztów konserwacji odcinka rowu melioracyjnego położnego w m. [...], gm. [...], powiat [...]. Z informacji Starosty [...] (pismo z 12 stycznia 2015 r.) wynika, że K. W. posiadał grunty rolne położone w obrębie [...], gm. [...], które zostały przekazane aktem notarialnym na rzecz córki K. M. oraz jej męża G. M. Rów na tym odcinku nie był objęty działalnością spółki wodnej zrzeszonej w Powiatowym Związku Spółek Wodnych w [...], a zatem spółka nie mogła naliczać składek na konserwację odcinka rowu melioracyjnego nieobjętego działalnością spółki wodnej. Jak wynika z informacji Inspektoratu Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] (pismo z 13 grudnia 2012 r.) obszar zmeliorowany w obrębie działek stanowiących własność skarżących na terenie wsi [...] wynosi 3,2 ha, co również potwierdza, iż ponoszone opłaty nie dotyczyły rowu melioracyjnego [...] w m. [...], gm. [...].

Jak wynika z powyższego, w celu wyjaśnienia kwestii prawidłowości wykonania prac przez "spółkę wodną" Starosta [...] zwrócił się do Inspektoratu Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...], jak również do Gminnej Spółki Wodnej w [...], Powiatowego Związku Spółek Wodnych w [...] oraz Gminnej Spółki Wodnej w [...] o udzielenie informacji o ewentualnym prowadzenie prac na odcinku rowu melioracyjnego [...] położnego w m. [...], gm. [...] i wskazanie zakresu wykonanych prac. Na podstawie zebranych informacji od ww. ustalono, że żadna ze spółek wodnych nie wykonywała prac na rowie melioracyjnym [...] w m. [...], gm. [...], gdyż żadna ze spółek nie obejmowała swym działaniem odcinka rowu położnego w m. [...] na terenie gminy [...]. W ocenie organu informacje te jednoznacznie wskazują, że prace na rowie nie były wykonywane. W związku z tym nie można wyjaśniać prawidłowości wykonania prac, które nie były prowadzone. Dokument urzędowy to dokument sporządzony w odpowiedniej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej w zakresie ich działania. To także dokument sporządzony w odpowiedniej formie przez organizacje zawodowe, samorządowe, spółdzielcze i inne organizacje społeczne w zakresie powierzonych im przez przepisy ustawy spraw z dziedziny administracji publicznej. Jeżeli dany dokument jest dokumentem urzędowym oznacza to, że to co zostało w nim zawarte jest zgodne z prawdą. Dokument taki korzysta z domniemania prawdziwości - autentyczności pochodzenia takiego dokumentu od jego wystawcy. Pisma skierowane do Starosty [...] przez spółki wodnych, jak i Inspektorat WZMiUW w [...] podpisane przez upoważnione osoby reprezentujące daną instytucję, stanowią dokument urzędowy. Należało przyjąć, iż zawarte w nich informacje, że nie były prowadzone prace na rowie w [...] są prawdziwe.

Odnosząc się do informacji pełnomocnika przedłożonej 29 kwietnia 2015 r., z której wynika, że prace na rowie były prowadzone ok. 2000 r. przez nieznanego wykonawcę organ wskazał, że informacja ta zaprzecza wcześniejszym twierdzeniom strony podtrzymywanym od początku toczącego się postępowania, iż to spółka wodna wykonywała prace na rowie. Informacja ta w kontekście zebranego materiału dowodowego potwierdzającego, że żadna ze spółek wodnych takich prac nie prowadziła oraz braku informacji ze strony zobowiązanych do konserwacji małżonków M., że takie prace wykonywali lub zlecali, nie jest wiarygodna. Brak jakichkolwiek danych aby uznać, że nieznany wykonawca bez zlecenia od uprawnionych osób dokonał konserwacji rowu melioracyjnego na własny koszt. W przypadku gdyby nawet takie prace były faktycznie wykonane przez nieznanego wykonawcę, to po kilkunastu latach nie ma możliwości oceny prawidłowości wykonania jakichkolwiek prac na rowie melioracyjnym. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że zgodnie z zasadami prowadzenia robót konserwacyjnych wynikających z dobrych praktyk i instrukcji eksploatacyjnych urządzeń melioracyjnych dla właściwego funkcjonowania urządzeń melioracji wodnych, w tym rowów melioracyjnych zalecane są coroczne zabiegi konserwacyjne. A zatem ewentualne jednorazowe wykonanie prac kilkanaście lat temu nie może przekładać się na obecny stan techniczny rowu. Rów ten nie był objęty działalnością spółki wodnej i obowiązek konserwacji rowu spoczywał zawsze na zainteresowanych właścicielach gruntów rolnych. O braku prowadzania konserwacji rowu świadczą występujące na skarpach rowu liczne drzewa i zakrzaczenia, a także to, że sami właściciele zobowiązani do konserwacji nie twierdzą, że jej dokonali lub zlecali jej wykonanie. Twierdzą też, że nigdy takiego obowiązku nie mieli i nie mają. Tymczasem do zakresu robót konserwacyjnych rowów melioracyjnych należy konserwacja gruntowna i bieżąca. Konserwacja bieżąca polega na minimum dwukrotnym w ciągu roku obkaszaniu skarp, usunięciu roślinności pływających w rowach i oczyszczaniu dna, odmulaniu dna rowów przeciętnie co dwa lata, a w razie potrzeby częściej.

Dalej organ podkreślił, że skarżący jak i pełnomocnik nie mogą być świadkami w sprawie, w której jeden jest stroną, a drugi jej pełnomocnikiem. W postępowaniu administracyjnym świadkiem może być jedynie osoba fizyczna, nie będąca stroną w toczącej się sprawie administracyjnej. Przesłuchanie stron stanowi inny środek dowodowy zgodnie z art. 86 Kodeksu postępowania administracyjnego, który można zastosować, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych pozostały nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Jest to jednak tylko środek dowodowy posiłkowy. W tej sprawie nie był stosowany, gdyż inne dowody wyjaśniły fakty istotne dla sprawy. Ponadto strony uczestniczyły w każdym stadium postępowania i mogły składać stosowne wyjaśnienia mające ich zdaniem znaczenie w sprawie.

Organ zdecydował natomiast o przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania w charakterze świadków w sprawie prowadzenia prac konserwacyjnych na odcinku rowu melioracyjnego [...] osób, które podpisały oświadczenie złożone przez stronę. W dniu 28 lipca 2015 r. przeprowadzono przedmiotowe przesłuchanie. Na podstawie zeznań świadków ustalono, że wszyscy oni jednolicie zeznali, że prace konserwacyjne na rowie melioracyjnym w m. [...], gm. [...] wykonała "Spółka Wodna [...]". Natomiast rozbieżności w zeznaniach świadków dotyczyły następujących kwestii: określenia systemu wykonywania prac konserwacyjnych (prace ręczne - prace mechaniczne), rodzaju użytego sprzętu mechanicznego (koparka samojezdna - koparka z ciągnikiem) oraz terminu wykonania prac (11 lat temu - 18-20 lat temu). Biorąc pod uwagę rozbieżności w zeznaniach świadków, oraz fakt, że twierdzili, iż prace konserwacyjne na rowie melioracyjnym w m. [...], gm. [...] wykonywane były przez podmiot określany w zeznaniach świadków jako "Spółka Wodna [...]", ich zeznania uznano za niewiarygodne. Z informacji Powiatowego Związku Spółek Wodnych w [...], wynika, iż żadna ze spółek wodnych zrzeszonych w Związku (więc również wskazywana przez świadków "Spółka Wodna [...]") nie wykonywała prac na odcinku rowu melioracyjnego [...] w m. [...], gm. [...].

Organ dodatkowo uznał, że istotne znaczenie dla wyjaśnienia spornych kwestii mogą mieć zapisy dotyczące terenu działalności Spółki, zwarte w statucie Spółki. W związku z tym skierował pismo do Gminnej Spółki Wodnej w [...] (pismo z 31 lipca 2015 r.) z prośbą o przedłożenie statutu Spółki, obowiązującego w latach 1995 - 2005 (zgodnie z przedziałem czasowym wskazanym przez świadków w ich zeznaniach). W dniu 20 sierpnia 2015 r. Gminna Spółka Wodna w [...] przesłała kserokopie następujących dokumentów: Statutu Gminnej Spółki Wodnej [...] z 1978 r. wraz z decyzją nr [...] Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z dnia [...] lipca 1978 r., zatwierdzającą statut Gminnej Spółki Wodnej [...] oraz Statut Gminnej Spółki Wodnej [...] z 2003 r. wraz z decyzją Starosty [...] znak [...] z dnia [...] lipca 2003 r., zatwierdzającą zaktualizowany statut Spółki. Z treści ww. dokumentów jednoznacznie wynika, że terenem działania Gminnej Spółki Wodnej [...] jest tylko i wyłącznie teren Gminy [...]. W związku z tym odcinek rowu melioracyjnego [...] w m. [...], na terenie gminy [...] nie był i nie jest objęty działalnością tej Spółki. W ocenie organu informacje te jednoznacznie wskazują, że prace konserwacyjne na rowie nie były wykonywane przez Gminną Spółkę Wodną [...]. Powyższe wnioski są zgodne z wcześniejszą informacją Powiatowego Związku Spółek Wodnych w [...], z której wynikało, że spółki wodne zrzeszone w Związku (więc również Spółka [...]) nie prowadziły prac konserwacyjnych na odcinku rowu melioracyjnego [...] w m. [...], gm. [...]. Brak jest również jakichkolwiek danych aby uznać, że Spółka bez zlecenia uprawnionych osób dokonała konserwacji przedmiotowego rowu.

Starosta [...] prowadząc postępowanie administracyjne w trybie art. 77 ustawy Prawo wodne zobowiązał wszystkich właścicieli gruntów znajdujących się w zasięgu oddziaływania odcinka rowu długości 440 m położonego na terenie powiatu [...], proporcjonalnie do odnoszonych korzyści. W wyniku tego postępowania wydane zostały trzy decyzje zobowiązujące do wykonania konserwacji rowu melioracyjnego [...] na całej długości rowu 440 m (od km 1+760 do km 2+200) w terminie do dnia 15 października każdego roku. Konserwacja rowu w m. [...] na odcinku 49 m (od km 2+151 do km 2+200) została wykonana marcu 2014 r., a kolejne powinny zostać wykonywane do 15 października każdego rowu. Górny i dolny odcinek rowu znajduje się na terenie powiatu [...]. Rów melioracyjny aby mógł spełniać swoją funkcję jako urządzenie liniowe - przeprowadzać wody do odbiornika, musi być drożny, a szczególnie Istotnym odcinkiem do sprawnego przeprowadzenia wód z terenu położonego powyżej, a więc m.in. z odcinka rowu zbierającego wody z gruntów stanowiących własność stron, tj. skarżących, jest dolny odcinek rowu, przebiegający przez teren powiatu [...]. Z informacji Starosty [...] z 22 sierpnia 2014 r. i 15 maja 2015 r. wynika, że odcinek rowu od km 0+000 do km 0+965 jest drożny oraz na bieżąco konserwowany, a na odcinku rowu w obrębie [...], gm. [...] prace konserwacyjne polegające na odkrzaczeniu skarp rowu miały zostać wykonane przez zainteresowanych właścicieli gruntów w terminie do 31 maja 2015 r., a odmulenie i wyrównanie skarp bezpośrednio po żniwach. Jednocześnie Starosta [...] zapewnił, że wykonanie prac konserwacyjnych przez właścicieli i dzierżawców będzie na bieżąco monitorował, a w przypadku, gdyby nie zostały wykonane w ustalonym terminie zostaną wszczęte postępowania administracyjne w celu wydania decyzji nakazującej konserwację. Wykonywanie zabiegów konserwacyjnych w zakresie określonym niniejszą decyzją, jak również prace na odcinku poniżej, na terenie powiatu [...], pozwolą na sprawne przeprowadzenie wód do odbiornika - rzeki [...], a zatem przełoży się na prawidłowe funkcjonowanie rowu. Sytuacja na gruntach przyległych do rowu ulegnie poprawie, gdy zostanie wykonana konserwacja rowu. Udrożnienie rowu stworzy odpowiednie warunki do odwodnienia terenów przyległych. Zakres prac konserwacyjnych określonych w decyzji stanowi konserwację bieżącą zalecaną przy utrzymaniu urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, w tym rowów melioracyjnych. Konserwacja bieżąca polega na minimum dwukrotnym obkaszaniu skarp (przynajmniej dwa razy w sezonie wegetacyjnym), usunięciu roślin pływających w rowach oczyszczaniu dna i odmulaniu dna rowu. W przypadku rowu melioracyjnego [...] w m. [...], z uwagi na długoletni brak konserwacji rowu skarpy rowu porośnięte są drzewami, które na potrzeby konserwacji należy usunąć. Organ prowadząc ponowne oględziny stwierdził, że drzewa na skarpach rowu należy usunąć. Drzewa te zagrażają funkcjonowaniu rowu, ale również uniemożliwiają jego prawidłową konserwację. Do właściwego odmulenia rowu z zachowaniem odpowiedniego nachylenia skarp musi być zapewniony dostęp sprzętu. Rosnące po obu stronach w korycie rowu drzewa uniemożliwiają ten dostęp. Wykaszanie roślinności zapobiega zmniejszaniu przepustowości przepływu wody i podnoszeniu się jej poziomu, co niekorzystnie wpływa na nadmierne nawilgotnienie terenu. Nadmierne zamulenie sprawia, że rowy nie są w stanie spełniać swojej funkcji odbioru i odprowadzenia wody lub jej doprowadzenia.

Obowiązek konserwacji rowu melioracyjnego [...] w miejscowości [...], gm. [...] wygasa z chwilą, gdy rów zostanie objęty działalnością spółki wodnej.

Skarżący odwołali się od powyższej decyzji.

Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] decyzją z [...] marca 2016 r. – wydaną w wyniku rozpoznania środka zaskarżenia wniesionego przez skarżących - utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z [...] września 2015 r. Organ podał, że zgodnie z art. 9 ust 1 pkt. 19 ustawy Prawo wodne każdy rów jest urządzeniem wodnym, które powinno być przez jego właściciela utrzymywane w należytym stanie w celu zachowania jego funkcji. W myśl przepisu art. 64 ust. 1 Prawa wodnego, utrzymywanie urządzeń wodnych polega na ich eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji. Funkcją każdego rowu jest odprowadzanie wód, zarówno z działki na której jest zlokalizowany jak i z terenów położonych powyżej. Dalej organ odwoławczy podkreślił, że sugerowany przez strony odwołujące się art. 29 ustawy Prawo wodne stanowi, że właściciel gruntu, jeśli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich (pkt 1), a także odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (pkt 2). Natomiast, jeśli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (art. 29 ust. 3 Prawa wodnego). Z kolei o kwestii wykonania przez zainteresowanych właścicieli gruntów konserwacji urządzeń melioracji wodnych szczegółowych proporcjonalnie do odnoszonych korzyści stanowi art. 77 ustawy Prawo wodne. Odmienne podstawy materialnoprawne rozstrzygnięć spraw administracyjnych powodują, że przedmiotowe kwestie rozstrzygane są w ramach odrębnych postępowań administracyjnych. Afirmacją powyższego jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 marca 2012r., sygn. akt II SA/Gd 948/11.

W świetle powyższego Starosta [...] prowadząc postępowanie tylko w trybie art. 77 ustawy Prawo wodne działał prawidłowo. Zaś w myśl art. 77 ustawy Prawo wodne utrzymanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należy (przy braku spółki wodnej, z którym to przypadkiem mamy do czynienia w niniejszej sprawie) do ustawowych obowiązków zainteresowanych właścicieli gruntów. Jeżeli ww. obowiązek nie jest realizowany starosta ustala, proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntu, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonania. Zainteresowanym właścicielem, jest każdy rolnik, który objęty jest oddziaływaniem szczegółowego rowu melioracyjnego w ramach tzw. obszaru konkurencyjnego. W rozpatrywanym przypadku mamy do czynienia z figurującym w ewidencji Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] urządzeniem melioracji wodnych szczegółowych - rowem melioracyjnym [...], pełniącym funkcję określoną przepisami art. 70 ustawy Prawo wodne i nie objętym działalnością Gminnej Spółki Wodnej. Realizując zapisy art. 77 ust. 2 Starosta [...] na podstawie powierzchni poszczególnych działek znajdujących się (wg ewidencji) w obszarze oddziaływania systemu melioracyjnego ustalił proporcjonalnie, wielkość odnoszonych z systemu melioracyjnego korzyści dla działek zlokalizowanych w odwadnianym obszarze, które stanowiły udział poszczególnych właścicieli w konserwacji odcinka rowu melioracyjnego, odniesionego do jego długości. Oddzielnymi decyzjami wydanymi na podstawie art. 77 ustawy Prawo wodne zobowiązał wszystkich właścicieli gruntów znajdujących się w zasięgu oddziaływania przedmiotowego odcinka rowu melioracyjnego [...] na całej długości rowu tj. 440 m proporcjonalnie do odnoszonych korzyści.

Organ odparł też stanowisko stron odwołujących w kwestii korzyści odnoszonych z przedmiotowego rowu. Zgodnie z art. 70 ust. 1 ustawy Prawo wodne melioracje wodne polegają na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby, ułatwienia jej uprawy oraz na ochronie użytków rolnych przed powodziami. Z dokumentów sprawy, wynika że skarżący posiadają grunty zlokalizowane w obszarze konkurencyjnym, a tym samym korzystają z funkcjonowania przedmiotowego rowu. Ponoszą odpowiedzialność za jego stan techniczny i brak drożności, w wyniku zaniedbania wykonywania spoczywającego na nich obowiązku utrzymania urządzenia wodnego. Skoro grunty rolne skarżących wyposażone są w zasięgu urządzenia melioracji wodnej szczegółowej w postaci rowu, tym samym niezależnie od swojej woli lub własnego działania korzystają oni z ich funkcjonowania. Według organu nie można więc stwierdzić, że nie odnoszą żadnych korzyści z rowu melioracyjnego tylko dlatego, że przedmiotowy rów jest w złym stanie technicznym. W prawie wodnym, co prawda nie występuje definicja pojęcia "korzyści". Jednak według powszechnego rozumienia znaczy to samo co pożytek, zysk uzyskany nie zależnie od swojej woli lub własnego działania. W przypadku terenów rolnych wyposażonych w urządzenia melioracji wodnych szczegółowych korzyść polega na samej możliwości korzystania z gruntów, a nie z osiągania dochodów np. z upraw prowadzonych na tym terenie. Wykonanie konserwacji przez wszystkich zainteresowanych i udrożnienie rowu melioracyjnego [...] przebiegającego przez grunty miejscowości [...] oraz przez grunty powiatu [...], spowoduje odpływ stagnujących w rowie wód, co będzie miało wpływ na zmniejszenie stanu uwilgotnienia gruntów w ich rejonie.

Organ nie podzielił stanowiska skarżących, że Gminna Spółka Wodna "[...]" wykonała na spornym rowie prace konserwacyjne. Dołączone do akt sprawy wezwanie do zapłaty składki członkowskiej z 1997 r., 2000 r. i 2002 r. oraz dowody opłaty z 2000 r. - 2005 r. na rzecz przedmiotowej Spółki nie są dowodem, że Spółka Wodna wykonała konserwację urządzeń melioracji wodnych szczegółowych położonych na terenie objętym postępowaniem. Z załączonego do akt sprawy Statutu Gminnej Spółki Wodnej "[...]" wynika, że Spółka została założona w 1976 r. i terenem jej działania jest obszar całej gminy [...], co oznacza że sporny odcinek nigdy nie był i nie jest objęty obszarem działania przedmiotowej Spółki, a strony skarżące nie są jej członkami. Stąd tut. organ nie dał wiary zeznaniom świadków w sprawie prac Gminnej Spółki Wodnej "[...]" na spornym odcinku rowu melioracyjnego [...].

K. M. i G. M. w skardze na decyzję [...] marca 2016 r. zarzucili:

naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

1) art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez zaniechanie uwzględnienia w toku postępowania oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 5 lutego 2014 r. wydanego w sprawie o sygnaturze IV SA/Wa 2429/13, w szczególności w zakresie konieczności ustalenia czy stan jaki istnieje na gruntach skarżących związany jest z nienależytym utrzymaniem rowu przez podmioty z niego korzystające czy z faktu jego niewłaściwego wykonania;

2) art. 7, art. 77 § 1, art. 78 oraz art. 80 K.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na:

- bezpodstawnej odmowie dania wiary zeznaniom świadków, z których jednoznacznie wynikało, iż obszar rowu melioracyjnego [...] był w latach ubiegłych przedmiotem prac porządkowych przeprowadzanych ze szkodą dla skarżących,

- błędnej ocenie materiału dowodowego w postaci pism Inspektoratu Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...], jak również przez Zarządu Spółek Wodnych w [...] polegającej na bezpodstawnym uznaniu, iż podmioty te wskazały, że nie wykonywały prac na terenie rowu melioracyjnego [...] w miejscowości [...], podczas gdy wskazały one jedynie, iż nie są w stanie ustalić tychże okoliczności,

- błędnej ocenie materiału dowodowego w postaci dowodów wpłat za konserwację urządzeń melioracyjnych oraz wezwań do zapłaty tychże należności poprzez przyjęcie, iż dotyczyły one obszaru zmeliorowanego w miejscowości [...], podczas gdy brak było podstaw do przyjęcia takiego stanowiska, zwłaszcza, iż przeczyły mu twierdzenia skarżących oraz zeznania świadków;

naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 29 ust. 2 ustawy Prawo wodne przez jego niezastosowanie, a w konsekwencji zaniechanie umorzenia postępowania w sprawie, pomimo, iż zaistniały podstawy do ustalenia, iż teren rowu melioracyjnego [...]uległ uszkodzeniu na skutek działania osób trzecich bądź przypadku ze szkodą dla skarżących, co stanowi podstawę dla obciążenia obowiązkiem usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody właściciela gruntu nie zaś skarżących;

2) art. 77 ust. 1 i 2 ustawy Prawo wodne przez jego bezzasadne zastosowanie pomimo, iż nie zaistniały przesłanki do nałożenia na skarżących obowiązku wykonania konserwacji rowu melioracyjnego [...], albowiem zastosowanie znajduje w niniejszej sprawie art. 29 ustawy Prawo wodne, a ponadto skarżący nie osiągają korzyści z funkcjonowania urządzenia melioracji wodnej. Opierając się na przedstawionych zarzutach skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] z [...] marca 2016 r. i poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z [...] września 2015 r.

Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] – w odpowiedzi na skargę – wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. z 2016r., poz. 718) - dalej w skrócie: P.p.s.a.], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, że decyzja Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki [...] w [...] z [...] marca 2016 r. i utrzymana nią w mocy decyzja Starosty [...] z [...] września 2015 r. nie naruszają prawa w stopniu dającym podstawy do wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Tym samym nie stwierdzono przywołanych w zarzutach skargi naruszeń przepisów postępowania, tj. 153 P.p.s.a. i art. 7, art. 77 § 1, art. 78 i art. 80 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i prawa materialnego, tj. art. 77 ust. 1 i 2 oraz art. 29 ust. 2 ustawy Prawo wodne, które miało wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dopatrzył się także innych naruszeń, które byłby zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu.

Zauważyć należy, że zaskarżona decyzja i utrzymaną nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji są wynikiem ponownego rozpatrzenia sprawy po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2429/13. Wyrokiem tym Sąd uchylił uprzednio wydane w sprawie decyzje organów obu instancji. Okoliczność ta oznacza, że organy administracji rozpoznające sprawę po wyroku uchylającym ww decyzje - stosownie do art. 153 P.p.s.a. – były związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w tymże orzeczeniu Sądu Administracyjnego. Związanie to odnosi się także do Sądu orzekającego obecnie w sprawie.

Sąd ówcześnie orzekający w sprawie stwierdził, że decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W swoich rozważaniach Sąd po pierwsze podkreślił, że rów melioracyjny [...] jest urządzeniem melioracji wodnej szczegółowej i zlokalizowany jest na działce ewidencyjnej o numerze [...], a jego posiadaczem jest Skarb Państwa – Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...]; po drugie, że skarżący winni mieć świadomość, iż unormowanie art. 77 ust. 2 ustawy Prawo wodne wiąże się z obowiązkiem utrzymania w należytym stanie danego urządzenia melioracji wodnej szczegółowej i jeżeli obowiązek ten nie jest realizowany przez zainteresowanych właścicieli gruntów, to organ może nałożyć w formie decyzji stosowne obowiązki, które winny być ustalane proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntu z uwzględnieniem tego, że urządzenia melioracji wodnej szczegółowej są inwestycją o charakterze liniowym, które przebiegają na dłuższym odcinku niż tylko jedna nieruchomość, stąd wszelkie działania muszą być skoordynowane z utrzymaniem jego drożności na całej długości. Z kolei zagadnienie należytego utrzymania urządzenia wodnego statuuje norma art. 64b ustawy Prawo wodne, stanowiąc iż w przypadku nienależytego utrzymania urządzenia wodnego, powodującego zmianę jego funkcji lub szkodliwe oddziaływanie na grunty, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego może w drodze decyzji nakazać przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego lub likwidację szkód, określając warunki i termin wykonania tych czynności. W kontekście takich założeń i zauważonych naruszeń przepisów postępowania Sąd uznał, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można ustalić w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, czy zasadnie w sprawie nałożono na skarżących obowiązek wykonania konserwacji spornego rowu na odcinku przylegającym do ich działek we wskazanym w decyzji z [...] marca 2013 zakresie. I tak Sąd wytknął organom:

- po pierwsze, że nałożenie na skarżących tak szerokiego zakresu obowiązków należytego utrzymania spornej części rowu jakie wynikały z decyzji z [...] marca 2013 r. wymagało uprawdopodobnienia - czy ich wykonanie przełoży się bezpośrednio na właściwe funkcjonowanie rowu jako urządzenia liniowego;

- po drugie, że powyższe ma bezpośredni związek z faktem niewyjaśnienia przez organy w sposób niebudzący wątpliwości przyczyny stanu jaki istnieje na gruncie skarżących. Organy nie odniosły się i nie zbadały bowiem podnoszonej przez skarżących w całym toku postępowania okoliczności, jakoby zmiana kierunku odpływu wód z należących do skarżących działek wynikała z działalności spółki wodnej związanej z niewłaściwym wykonaniem skarp rowu. W sytuacji uznania, że stan jaki istnieje na gruntach skarżących nie jest związany z nienależytym utrzymaniem rowu przez podmioty z niego korzystające, ale z niewłaściwym jego wykonaniem, sprawa w pierwszej kolejności powinna być rozstrzygnięta na gruncie art. 29 ustawy Prawo wodnego.

W ocenie Sądu organy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, dokonywanego przy uwzględnieniu oceny prawnej i wskazań uprzednio orzekającego w sprawie Sądu administracyjnego, prawidłowo zastosowały, tak normy postępowania administracyjnego, w tym zasady ogólne i zasady postępowania dowodowego wyrażone w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 11 K.p.a., jak i przepisy prawa materialnego, w szczególności art. 77 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (obecnie: Dz. U. z 2015 r., poz. 469, ze zm.) będący podstawą materialną nałożenia na skarżących szeregu obowiązków z zakresu utrzymania urządzeń melioracji wodnych szczegółowych w wydanych w sprawie decyzjach.

I tak Sąd stwierdza, że organy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy - stosując się do przedstawionych wyżej wytycznych Sądu orzekającego w sprawie zarejestrowanej pod sygn. IV SA/Wa 2429/13 - zgromadziły dodatkowy materiał dowodowy, który w aspekcie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, pozwolił na jednoznaczne ustalenie zasadności zastosowania względem skarżących art. 77 ustawy Prawo wodne, tym samym i na zadośćuczynienie wymogom postępowania określonym w art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a.

Stosownie do art. 77 ustawy Prawo wodne, utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej – do tej spółki (ust. 1); jeżeli obowiązek, o którym mowa wyżej, nie jest wykonywany, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego ustala, w drodze decyzji, proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntu, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonywania (ust. 2).

Według ustaleń organów poczynionych w sprawie, sporny rów melioracyjny, figuruje w ewidencji Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] jako urządzenie melioracji wodnej szczegółowej i pełni funkcję określoną przepisami art. 70 ustawy Prawo wodne. Na terenie powiatu [...] oznaczony jest symbolem [...]. W ogóle rozciąga się na długości 4935 m, w tym w obrębie powiatu [...], na terenie [...] gm. [...], długość ta wynosi 440 m (od km 1+760 do km 2+200), pozostała część rowu położona jest w powiecie [...]. Rów ten odprowadza wody do rzeki [...] w gminie [...], powiat [...]. Na odcinku od km 0+000 do km 0+965 objęty jest działalnością Gminnej Spółki Wodnej w [...], zaś na terenie miejscowości [...], gm. [...], od km 2+200 do km 4+170, objęty jest działalnością Gminnej Spółki Wodnej "[...]". Z kolei w m. [...], gm. [...] nie jest objęty działalnością żadnej spółki wodnej. Działalnością taką na ostatnim z wymienionych odcinków nie był również objęty w przeszłości. Innymi słowy żadna ze spółek wodnych nie wykonywała prac na rowie melioracyjnym [...] w m. [...], gm. [...], gdyż żadna ze spółek nie obejmowała swym działaniem odcinka rowu położonego w m. [...] na terenie gminy [...].

Okoliczności te organy ustaliły (po uprzednim zwróceniu się ze stosownymi zapytaniami) na podstawie informacji wynikających z odpowiedzi jakie zostały udzielone przez: Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] Oddział w [...] Inspektorat [...] (pisma z 12 września 2014 r. i 13 grudnia 2012 r.), Powiatowy Związek Spółek Wodnych w [...] (pisma z 12 września 2014 r. i (18 grudnia 2014 r. oraz 17 grudnia 2012 r.), Gminną Spółkę Wodną w [...] (pismo z 18 września 2014 r.) i Gminną Spółkę Wodną w [...] (pismo z 30 października 2014 r.) oraz Starostę [...] (pisma z 12 stycznia 2015 r. i 9 lutego 2015 r.).

Przeprowadzono również dowód z zeznań świadków wskazanych przez skarżących (protokół z przesłuchania świadków z 28 lipca 2015 r.). Niemniej zeznaniom tym z dwóch powodów odmówiono wiarygodności. Po pierwsze z powodu szeregu pojawiających się w zeznaniach rozbieżności, które dotyczyły określenia systemu wykonywania prac konserwacyjnych, rodzaju użytego sprzętu mechanicznego oraz terminu wykonania (11 lat – 18,20 lat temu). Po drugie z powodu twierdzeń, że prace konserwacyjne na spornym odcinku rowu wykonywała Spółka Wodna [...] podczas, gdy z:

- informacji Powiatowego Związku Spółek Wodnych w [...] wynika, że żadna ze spółek wodnych zrzeszonych w Związku nie wykonywała prac na odcinku rowu w m. [...],

- analizy dokumentacji statutowej Gminnej Spółki Wodnej w [...] przeprowadzonej przez organ pierwszej instancji wynika, że terenem działania Gminnej Spółki Wodnej w [...] jest tylko i wyłącznie teren Gminy [...], dlatego odcinek rowu zlokalizowany na terenie Gminy [...] nie mógł być objęty działalnością tej Spółki.

Dodatkowo także słusznie zauważono, że nawet skarżący w toku postępowania podawali sprzeczne informacje co do ewentualnego podmiotu, który byłby odpowiedzialny za obecny stan spornego odcinka rowu. Najpierw bowiem twierdzili, że to spółka wodna wykonywała prace na rowie, które przyczyniły się do wadliwego funkcjonowania rowu, a następnie, że prace na rowie były prowadzone przez nieznanego wykonawcę. Żadnej z tych okoliczności nie potwierdziło przeprowadzone przez organy postępowanie. Nadto dołączone do akt sprawy wezwanie do zapłaty składki członkowskiej z 1997 r., 2000 r. i 2002 r. oraz dowody opłaty z 2000 r. - 2005 r. na rzecz Gminnej Spółki Wodnej "[...]" nie są dowodem, że spółka ta wykonała konserwację urządzeń melioracji wodnych szczegółowych położonych na terenie objętym postępowaniem. Sporny odcinek rowu nigdy nie był i nie jest objęty obszarem działania przedmiotowej spółki, a skarżący nie są jej członkami.

Dalej z akt sprawy i decyzji organu pierwszej instancji wynika, że Starosta [...] prowadząc postępowania administracyjne w trybie art. 77 ustawy Prawo wodne zobowiązał wszystkich właścicieli gruntów znajdujących się w zasięgu oddziaływania odcinka rowu długości 440 m położonego na terenie powiatu [...], w m. [...], gm. [...], proporcjonalnie do odnoszonych korzyści. W wyniku tych postępowań wydane zostały trzy decyzje zobowiązujące do wykonania konserwacji rowu melioracyjnego [...] na całej długości rowu 440 m (od km 1+760 do km 2+200). Decyzje, którymi objęto odcinki rowu od km 2+151 do km 2+197,5 i od km 2+197,5 do km 2+200, tj. na długości 49 m, uzyskały przymiot ostateczności i wywołały skutki prawne. Konserwacja rowu na ww. odcinku została przeprowadzona. Z kolei decyzją z [...] września 2015 r., utrzymaną decyzją z [...] marca 2016 r. (kontrolowanymi przez Sąd), zobowiązano skarżących do wykonania konserwacji pozostałej części rowu, tj. od km 1+760 do km 2+151, czyli na długości 391 m. Jednocześnie, stosownie do wytycznych Sądu, zostało uprawdopodobnione, że wykonywanie zabiegów konserwacyjnych w zakresie określonym decyzją Starosty [...] z [...] września 2015 r., w powiązaniu z pracami na odcinku rowu zlokalizowanym na terenie powiatu [...], pozwoli na sprawne przeprowadzenie wód do odbiornika - rzeki [...], a zatem przełoży się na prawidłowe funkcjonowanie rowu. Z informacji Starosty [...] z 22 sierpnia 2014 r. i 15 maja 2015 r. wynika bowiem, że odcinek rowu od km 0+000 do km 0+965 jest drożny oraz na bieżąco konserwowany, a na odcinku rowu w obrębie [...], gm. [...] prace konserwacyjne polegające na odkrzaczeniu skarp rowu miały zostać wykonane przez zainteresowanych właścicieli gruntów w terminie do 31 maja 2015 r., a odmulenie i wyrównanie skarp bezpośrednio po żniwach. Jednocześnie Starosta [...] zapewnił, że wykonanie prac konserwacyjnych przez właścicieli i dzierżawców będzie na bieżąco monitorował, a w przypadku, gdyby nie zostały wykonane w ustalonym terminie zostaną wszczęte postępowania administracyjne w celu wydania decyzji nakazującej konserwację. Z kolei w decyzji zobowiązującej skarżących do wykonania czynności konserwacyjnych rowu [...] wykazano, że "sytuacja na gruntach przyległych do rowu ulegnie poprawie, gdy zostanie wykonana konserwacja rowu. Udrożnienie rowu stworzy odpowiednie warunki do odwodnienia terenów przyległych. Zakres prac konserwacyjnych określonych w decyzji stanowi konserwację bieżącą zalecaną przy utrzymaniu urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, w tym rowów melioracyjnych. Konserwacja bieżąca polega na minimum dwukrotnym obkaszaniu skarp (przynajmniej dwa razy w sezonie wegetacyjnym), usunięciu roślin pływających w rowach oczyszczaniu dna i odmulaniu dna rowu. W przypadku rowu melioracyjnego [...] w m. [...], z uwagi na długoletni brak konserwacji rowu skarpy rowu porośnięte są drzewami, które na potrzeby konserwacji należy usunąć. Drzewa te zagrażają funkcjonowaniu rowu, ale również uniemożliwiają jego prawidłową konserwację. Do właściwego odmulenia rowu z zachowaniem odpowiedniego nachylenia skarp musi być zapewniony dostęp sprzętu. Rosnące po obu stronach w korycie rowu drzewa uniemożliwiają ten dostęp. Wykaszanie roślinności zapobiega zmniejszaniu przepustowości przepływu wody i podnoszeniu się jej poziomu, co niekorzystnie wpływa na nadmierne nawilgotnienie terenu. Nadmierne zamulenie sprawia, że rów nie jest w stanie spełniać swojej funkcji odbioru i odprowadzenia wody lub jej doprowadzenia". Organ pierwszej instancji zauważył, że do zakresu robót konserwacyjnych rowów melioracyjnych należy konserwacja gruntowna i bieżąca. Konserwacja ta polega na minimum dwukrotnym w ciągu roku obkaszaniu skarp, usuwaniu roślinności pływającej w rowach i oczyszczaniu dna, odmulaniu rowów przeciętnie co dwa lata, a częściej w razie potrzeby. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że rów nie był objęty działalnością spółki wodnej, zatem obowiązek utrzymania rowu (zachowanie funkcji odprowadzania wód, zarówno z działki, na której jest zlokalizowany, jak i z terenów położonych powyżej i nieszkodliwego oddziaływania na grunty), jako urządzenia melioracji wodnej szczegółowej, spoczywał na zainteresowanych właścicielach gruntów. Do grona zainteresowanych bez wątpienia należy zaliczyć skarżących. Zainteresowanym właścicielem jest bowiem każdy rolnik, który objęty jest oddziaływaniem szczegółowego rowu melioracyjnego w ramach tzw. obszaru konkurencyjnego. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że rów [...] zlokalizowany na działce nr [...] przebiega w granicy działek skarżących o numerach [...], [...], [...], [...] i [...] w m. [...], co oznacza że skarżący posiadają grunty zlokalizowane w obszarze konkurencyjnym, a tym samym niezależnie od woli czy własnego działania korzystają z funkcjonowania przedmiotowego rowu, tym samym ponoszą odpowiedzialność za jego stan techniczny i brak drożności, w wyniku zaniedbania wykonywania spoczywającego na nich obowiązku utrzymania urządzenia wodnego. Stosownie do art. 70 ust. 1 ustawy Prawo wodne melioracje wodne polegają na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby, ułatwienia jej uprawy oraz na ochronie użytków rolnych przed powodziami. W związku z powyższym, zasadne jest stanowisko organu odwoławczego, że nie można stwierdzić, iż skarżący nie odnoszą żadnych korzyści, pożytków z rowu melioracyjnego tylko dlatego, że przedmiotowy rów jest w złym stanie technicznym. W przypadku terenów rolnych wyposażonych w urządzenia melioracji wodnych szczegółowych korzyść polega na samej możliwości korzystania z gruntów, a nie z osiągania dochodów np. z upraw prowadzonych na tym terenie.

Starosta [...] - realizując zapisy art. 77 ust. 2 ustawy Prawo wodne - na podstawie powierzchni poszczególnych działek znajdujących się (wg ewidencji) w obszarze oddziaływania systemu melioracyjnego ustalił proporcjonalnie wielkość odnoszonych z systemu melioracyjnego korzyści dla działek zlokalizowanych w odwadnianym obszarze, które stanowiły udział poszczególnych właścicieli w konserwacji odcinka rowu melioracyjnego, odniesionego do jego długości. Tym samym zastosował zasadę proporcjonalności polegającą na solidarnym zobowiązaniu właścicieli gruntów, znajdujących się w obszarze konkurencyjnym przedmiotowego urządzenia, do jego konserwacji, zobowiązując wszystkich właścicieli gruntów znajdujących się w zasięgu oddziaływania przedmiotowego odcinka rowu melioracyjnego [...] na całej długości rowu, tj. 440 m proporcjonalnie do odnoszonych korzyści.

Wszystko to pozwoliło także na odparcie Sądowi zarzutu naruszenia art. 153 P.p.s.a.

Wobec wykazanej zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji Sąd – na mocy art. 151 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji wyroku.