Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 244/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art.28 ust.2 i 3, 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: §3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 lipca 2022 r. sprawy ze skargi S.I. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2021 r. S.I., działając przez pełnomocnika, zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu powołał się na fakt sprawowania od 2015 r. opieki nad ciężko chorą żoną. Ponadto wnioskodawca w 2017 r. trafił do szpitala z rozpoznaniem niewydolności serca, migotaniem przedsionków, nadciśnieniem tętniczym oraz cukrzycą. W 2010 r. przeszedł operację kręgosłupa, w 2008 r. operację zaćmy, w 1998 r. operację jaskry. Ma rozpoznanie zwyrodnienia barwnikowego siatkówki i pozostaje pod stałą kontrolą lekarza okulisty. Pogarsza mu się wzrok, przy czym istnieje możliwość całkowitej jego utraty. Aktualnie jest osobą niedowidzącą, wymagającą pomocy osób trzecich. W związku z problemami zdrowotnymi nie ma obecnie możliwości spłaty zaległości względem ZUS.

Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., dalej u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) odmówił S.I. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 189.630,70 zł.

W ocenie organu w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego, nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń ani że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Od powyższej S.I. złożył wniosek ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując m.in., iż w decyzji nie uwzględniono faktu, że nie prowadził działalności już od 2014 r. Nie mieszka w [...] od lipca 2015 r. tj. od czasu kiedy jego małżonka poddała się pierwszej operacji onkologicznej w [...]. Kancelarię w [...] prowadził do 2010 r., a po operacji kręgosłupa i innych poważnych problemach zdrowotnych kancelarii już nie otworzył. Nie uiszczał składek na ubezpieczenia społeczne, ponieważ księgowa udzieliła mu informacji, że są one potrącane z renty powypadkowej oraz dodał, że z błędnych powodów nie zawiesił działalności gospodarczej. Od 2008 r. do 2015 r. miał zniesioną wspólność majątkową małżeńską, ale z uwagi na chorobę onkologiczną żony, w połowie 2015 r. w małżeństwie ponownie zaczął obowiązywać ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej, jednak zniósł go w listopadzie 2020 r.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2022 r.

Organ dokonał ponownej analizy kwestii przedawnienia uznając, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wnioskodawcy wynika, że jest żonaty, nie pracuje zarobkowo, pobiera rentę przyznaną bezterminowo w wysokości 1.969,00 zł brutto, tj. 1.161,49 zł netto miesięcznie, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z małżonką, która uzyskuje dochód w wysokości 4.732,00 zł netto miesięcznie, ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych 600 zł, kosztów leczenia 450zł oraz innych kosztów 627 zł rocznie, nie posiada innych zobowiązań finansowych, jest współwłaścicielem w części 3/100 nieruchomości gruntowej zabudowanej w [...], objętej księgą wieczystą nr [...]. Ponadto ZUS ustalił z urzędu, iż [...] lipca 2019 r. wnioskodawca zakończył prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie działalności prawniczej; jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako rencista i otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 1.968,91 zł brutto, tj. 1.791,71 zł netto, ze świadczenia są dokonywane potrącenia egzekucyjne na rzecz ZUS w wysokości 492,22 zł miesięcznie, zatem do wypłaty pozostaje kwota 1.299,49 zł miesięcznie; małżonka wnioskodawcy pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 5.979,02 zł brutto, tj. 4.931,91 zł miesięcznie, wnioskodawca jest współwłaścicielem w 3/100 części wskazanej wyżej nieruchomości, na której organ dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek; był właścicielem samochodu osobowego marki [...] z 2007 r., na którym [...] czerwca 2018 r. ZUS dokonał zastawu skarbowego w wysokości 15.841,80 zł (obecnie dłużnikiem rzeczowym jest M.I.).

W rozpatrywanej sprawie organ nie dopatrzył się zaistnienia ustawowych przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nie dopatrzył się również przesłanek do umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w oparciu o treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Jednocześnie podkreślił, iż okoliczności dotyczące genezy powstania zaległości w opłacaniu składek pozostają bez znaczenia dla sprawy. Przy badaniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek istotna jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy tez subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia należności. W postępowaniu o umorzenie należności nie jest też dopuszczalne kwestionowanie obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu ani tez wysokości składek. Decyzje w sprawie istnienia należności wydawane są w odrębnym postępowaniu i podlegają kontroli sądu powszechnego.

Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W ocenie ZUS fakt istnienia przewlekłej choroby został udowodniony. Jednak w rozpatrywanym przypadku przesłanka zdrowotna nie zachodzi, ponieważ wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu świadczenia rentowego przyznanego na stałe. Ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawcy nie mogły być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Wnioskodawca natomiast otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 1.968,91 zł brutto ( 1.791,71 zł netto) z którego dokonywane są potrącenia egzekucyjne na rzecz ZUS w wysokości 492,22 zł miesięcznie, zatem do wypłaty pozostaje kwota 1.299,49 zł miesięcznie. Egzekucja jest prowadzona zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku osoby zobowiązanej tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa.

Ponadto wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką E.I., która według ustaleń organu pobiera emeryturę w wysokości 5.979,02 zł brutto (4.931,91 zł netto) miesięcznie. W małżeństwie wnioskodawcy od listopada 2020 r. obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, który zabezpiecza jedynie jedną ze stron przed odpowiedzialnością za długi współmałżonka w przypadku prowadzonych postępowań egzekucyjnych do majątku dłużnika. Jednak bezspornie dochody małżonki wnioskodawcy mają znaczenie dla ustalenia aktualnej sytuacji materialnej. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Przepisy prawa rodzinnego nakładają bowiem na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej

Miesięczny budżet gospodarstwa domowego wnioskodawcy (po potrąceniach egzekucyjnych) wynosi 6.231,40 zł i jest on znacznie wyższy niż poziom minimum socjalnego w III kwartale 2021 r. Zatem nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po wsparcie z pomocy społecznej. Wnioskodawca ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 1.102,25 zł. Budżet gospodarstwa domowego pozwala na ich sfinansowanie w całości. Na jego sytuację majątkową składają się także posiadane składniki majątkowe – udział w części 3/100 własności nieruchomości, na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności, ponadto był on właścicielem samochodu osobowego, na którym ZUS dokonał zastawu skarbowego i aktualny właściciel jest dłużnikiem rzeczowym.

W ocenie ZUS, w sytuacji gdy organ prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne, a dochody gospodarstwa domowego wnioskodawcy są znaczenie powyżej minimum socjalnego, umorzenie zobowiązań publicznoprawnych byłoby działaniem przedwczesnym oraz sprzecznym z interesem publicznym.

Na powyższą decyzję S.I. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Wyjaśnił, iż nie zgadza się ze stanowiskiem organu na temat braku przesłanek z art. 28 ust. 2 pkt 1-6 u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

W okresie od 2010 r., a szczególnie od lipca 2015 r. do [...] lipca 2019 r. działalność gospodarcza skarżącego nie została formalne wyrejestrowana, jakkolwiek nie była ona prowadzona z powodu na występujące okoliczności jego poważnych chorób w tym wzroku i przewlekłej choroby jego członka rodziny. Skarżący był zobowiązany całodziennie opiekować się chorą żoną. W tym okresie był pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodów umożliwiających opłacanie wymaganych należności. Od lipca 2015 r. skarżący zamieszkuje na stałe poza województwem [...]. Stanowiskiem skarżącego, chociażby za ten okres w tej części zaistniały przesłanki wynikające z w/w paragrafu mające stanowić podstawę rozważania możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Ponadto wątpliwości budzi lakoniczne stwierdzenie organów, iż należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika nie uległy przedawnieniu, a bieg terminu przedawnienia został zawieszony od czerwca 2016 r. w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Odmową umorzenia należności z tytułu składek przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek objęto okres od [...] listopada 2008 r., co zdaniem skarżącego stanowi należności już przedawnione.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji, przy czym w aktach sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające zawieszenie biegu przedawnienia z tytułu składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. W myśl cytowanego art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, natomiast skarżący terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o tym fakcie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu, iż będące przedmiotem postępowania należności z tytułu składek uległy już przedawnieniu wskazać należy, iż zagadnienie przedawnienia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia ustalenia dopuszczalności i zakresu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych składek oraz stosowania przepisów określających warunki tego umorzenia. Umorzeniu może bowiem podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do którego uiszczenia płatnik jest zobowiązany (por. wyroki WSA w Łodzi z 29 listopada 2019 r., III SA/Łd 848/19, z 20 grudnia 2019 r., III SA/Łd 714/19, z 18 lutego 2020 r., III SA/Łd 1035/19, z 20 lutego 2020 r., I SA/Ke 487/19, orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednakże w okolicznościach niniejszej sprawy brak przedawnienia należności z tytułu składek objętych zaskarżoną decyzją nie budzi wątpliwości.

Na mocy art. 11 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 11 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378) zmianie uległ termin przedawnienia należności z tytułu składek, uregulowany w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Termin ten uległ skróceniu z lat 10 do lat 5, przy czym zgodnie z art. 27 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy nowelizującej, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa m.in. w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jak wynika z akt sprawy, najwcześniej wymagalne od skarżącego należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, objęte zaskarżoną decyzją, dotyczyły listopada 2008 r. Do momentu wejścia w życie powyższej ustawy nowelizującej zobowiązania te nie uległy zatem przedawnieniu, zaś na skutek omawianej nowelizacji 5-letni termin przedawnienia tych należności rozpoczął bieg od 1 stycznia 2012 r., przy czym w odniesieniu do należności objętych zaskarżoną decyzją nie znajduje zastosowania art. 27 ust. 2 ustawy nowelizującej.

Ponadto należy mieć na uwadze, iż w myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych (por. np. wyrok NSA z 9 lutego 2022 r., I GSK 1210/21, wyrok WSA w Gorzowie z 21 października 2021 r., II SA/Go 813/21, orzeczenia.nsa.gov.pl). W aktach administracyjnych sprawy znajdują się zaś tytuły wykonawcze wystawione przez ZUS dnia [...] czerwca 2016 r. oraz w datach późniejszych, na podstawie decyzji stwierdzających, że skarżący jest dłużnikiem ZUS z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, a obejmujące m.in. okresy objęte zaskarżoną decyzją o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Z akt sprawy wynika zatem, iż ZUS podjął czynności egzekucyjne celem wyegzekwowania należności objętych zaskarżoną decyzją, również tych najdawniejszych z 2008 r., przed upływem ustawowego terminu ich przedawnienia. W konsekwencji bieg terminu przedawnienia tych należności, m.in. również tych z 2008 r., pozostaje zawieszony w myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. od 2016 r.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2, 3 i 3a, art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 wskazanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. przewiduje kompetencję ZUS do umarzania należności z tytułu składek w przypadkach określonych ust. 2-4 tego przepisu dotyczącej "całkowitej nieściągalności". Zdaniem sądu organ miał podstawy uznać, że w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 1-4b oraz 5. Nadto, ze względu na wysokość dochodu skarżącego oraz prowadzącej z nim gospodarstwo domowe małżonki, nie było podstaw do stwierdzenia, iż w postępowaniu tym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Oznacza to, że w sprawie nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Wskazane powyżej przepisy art. 28 ust. 3 u.s.u.s. dotyczą umorzenia należności wobec ZUS z powodu całkowitej nieściągalności zobowiązanego, co jak wyżej wskazano, w niniejszej sprawie nie ma miejsca.

Niezależnie od przesłanek wynikających z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a). W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z w § 3 ust. 1 pkt 1 do 3 wskazanego wyżej rozporządzenia i możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dotyczą takiej sytuacji, w której indywidualny stan majątkowy, sytuacja rodzinna lub zdrowotna zobowiązanego jest taka, że nie jest on w stanie spłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego lub jego rodziny. Rozstrzygnięcie organu następuje tu w warunkach tzw. uznania administracyjnego, w ramach którego organ bada ważny interes osoby zobowiązanej i podnoszone przez stronę przesłanki osobiste, a z drugiej interes publiczny, w tym przypadku systemu ubezpieczeń społecznych. Rozstrzyganie w ramach uznania oznacza, że organ może, ale nie musi uwzględnić wniosku jeśli stwierdzi i wykaże to, że w danym stanie faktycznym zobowiązany nie zasługuje na umorzenie składek.

Ze względu na charakter decyzji uznaniowej jej sądowa kontrola jest ograniczona i sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., SA/Sz 2548/00, CBOSA). Kontrola sądu dotyczy więc przede wszystkim prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i w szczególności polega na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Jeśli chodzi o rozstrzygnięcie w tym zakresie, skargę również należało uznać za niezasadną. Organ prawidłowo ustalił, że żadna z tych sytuacji nie zachodzi w przypadku skarżącego, albowiem analiza sytuacji osobistej, rodzinnej, materialnej oraz zdrowotnej skarżącego, przeprowadzona w oparciu o przedłożone przez stronę oświadczenia oraz zgromadzony przez organ materiał dowodowy potwierdza, że w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności, w tym również wynikające z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

W małżeństwie wnioskodawcy od listopada 2020 r. obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, jednakże dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym mają wpływ na ogólną sytuację materialną rodziny i winny być brane pod uwagę przy określaniu podstawy umorzenia należności składkowych z tytułu trudnej sytuacji finansowej zobowiązanego (por. wyrok WSA w Lublinie z 25 lutego 2020 r., III SA/Lu 553/19). Skarżący otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 1.968,91 zł brutto (1.791,71 zł netto) z którego dokonywane są potrącenia egzekucyjne na rzecz ZUS w wysokości 492,22 zł miesięcznie, zatem do wypłaty pozostaje kwota 1.299,49 zł miesięcznie. Jego małżonka pobiera emeryturę w wysokości 5.979,02 zł brutto (4.931,91 zł netto) miesięcznie. Miesięczny budżet gospodarstwa domowego wnioskodawcy (po potrąceniach egzekucyjnych) wynosi zatem 6.231,40 zł. Miesięczne stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości wynoszą natomiast 1.102,25 zł, w tym koszty leczenia 450 zł. W tej sytuacji należy się zgodzić z organem, iż dochody gospodarstwa domowego skarżącego znacznie przekraczają poziom minimum socjalnego. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 wskazanego wyżej rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. nie została zatem spełniona. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje na trudną sytuację zdrowotną skarżącego i jego małżonki z uwagi na ciężkie i przewlekłe schorzenia, jakimi zostali dotknięci. Jednakże z uwagi na pobieranie przez skarżącego świadczenia rentowego w sprawie nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdyż organ potrąca z tego świadczenia egzekwowane należności, wypłacając kwotę wolną od zajęcia. Okoliczności sprawy nie wskazują również na wystąpienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Ponadto objęte zaskarżoną decyzją należności zostały zabezpieczone hipoteką na udziale skarżącego we własności nieruchomości oraz zastawem skarbowym obejmującym samochód osobowy, stanowiący w przeszłości jego własność.

W konsekwencji w niniejszej sprawie brak jest podstaw do umorzenia zobowiązań publicznoprawnych, jakimi są należności z tytułu składek, przy czym argumentacja organu w przedstawionym wyżej zakresie znajduje oparcie w aktach sprawy i jej dokumentach, nie jest dowolna, co oznacza, że w sprawie nie naruszono granic uznania administracyjnego.

Podniesiona w skardze argumentacja dotycząca okoliczności powstania należności objętych zaskarżoną decyzją nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne badaniu podlega ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie prawidłowość wydania przez ZUS decyzji stwierdzających że skarżący jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek (kontrola zgodności z prawem tych decyzji należy do zakresu właściwości sądu powszechnego), czy też przyczyny powstania zaległości.

Z uwagi na fakt, że organ przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i rzetelny, dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie przekraczając granic uznania administracyjnego, skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało oddalić.