Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2741/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 w związku z art. 157 § 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 10 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.), Sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski, Protokolant starszy asystent sędziego Kamil Buliński, po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 lipca 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 564/12 w sprawie ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] i decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] października 2009 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz B. M. kwotę 760 (siedemset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 18 lipca 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 564/12, po rozpoznaniu sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddalił skargę.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z [...] marca 2010 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: SKO lub Kolegium), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3, art. 157 § 1-3 i art. 158 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), po rozpoznaniu wniosku B. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy – utrzymało w mocy decyzję własną z [...] października 2009 r., nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Leżajsku z [...] marca 1997 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia podziału nieruchomości położonej w Leżajsku, stanowiącej własność S. i S. S. oznaczonej nr [...] o powierzchni4188 m², na nowe nieruchomości oznaczone nr [...] i [...].

W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Kolegium decyzją z [...] października 2009 r. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Leżajsku z [...] marca 1997 r., ponieważ wnioskodawcy B. M. nie przysługują prawa strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności wymienionej wyżej decyzji.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B. M. zarzucił naruszenie art. 28 k.p.a., przez przyjęcie, że wnioskodawca nie posiada interesu prawnego do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, art. 6 i 7 w związku z art. 156 § 2 k.p.a., a także naruszenie art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), przez wydanie decyzji sprzecznej z oceną prawną wyrażoną w wyr. WSA w Warszawie z 27 kwietnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 91/07 w którym przesądzono, że przysługuje mu status strony, bowiem podział działek może ingerować w prawa innych osób. W przedmiotowej sprawie dokonano podziału nieruchomości w taki sposób, że nie mają one dostępu do drogi publicznej. Wystąpienie właściciela jednej z wydzielonych działek o ustanowienie drogi koniecznej narusza interesy wnioskodawcy, po którego nieruchomości ta służebność ma przebiegać. Decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w Leżajsku, dokonująca podziału nieruchomości, jest rażąco sprzeczna z obowiązującym obecnie, jak i w dacie jej wydania, prawem. Nowo wydzielone działki nie mają dostępu do drogi publicznej, a zatem nie mogły zostać "wprowadzone do obrotu prawnego". B. M. podniósł, że organ winien z urzędu wszcząć postępowanie z uwagi na wydanie decyzji z [...] marca 1997 r. z rażącym naruszeniem prawa, tym bardziej "gdy podmiot którego dotyka naruszenie prawa nie może bronić się, ponieważ nie posiada przymiotu strony".

Po rozpatrzeniu tego wniosku Kolegium opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy własną decyzję z [...] października 2009 r. podtrzymując stanowisko, że B. M. nie posiada przymiotu strony w rozumieniu art. 157 § 2 w związku z art. 28 i art. 156 § 1 k.p.a. O tym czy określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony rozstrzygają przepisy prawa materialnego. Musi istnieć wyraźna norma prawa materialnego, z której podmiot wywodzi swoje prawa. B. M. swój interes prawny wywodzi z faktu, że właściciele działki będącej przedmiotem podziału żądają ustanowienia drogi koniecznej przez nieruchomość należącą do niego, a żądanie to podyktowane jest wadliwym podziałem nieruchomości. Powołując się na akta sprawy Kolegium podniosło, że decyzja podziałowa (z [...] marca 1997 r.) nie pozbawiła działek nr [...] i [...] dostępu do drogi publicznej. Nowo wydzielone działki, stanowiły przedmiot własności S. i S. S. i posiadały dostęp do drogi publicznej przez działkę 959/4, która w dacie wydawania decyzji z 1997 r. stanowiła drogę dojazdową, własności Gminy Miasta Leżajsk. Pozbawienie działki nr [...] odpowiedniego dostępu do drogi publicznej spowodowane było zawartą w formie aktu notarialnego umową zamiany z [...] kwietnia 1997 r., Rep. A Nr [...] działek nr [...], nr [...] z działką nr [...], pomiędzy S. i S. S. a W. i I. M. Umowa ta nie ustanawiała odpowiedniej służebności drogowej. Zdaniem organu powyższe okoliczności nie mogą przesądzać o uznaniu B. M. za stronę postępowania. Decyzja, której stwierdzenia nieważności domaga się wnioskodawca, nie kształtowała sytuacji prawnej B. M. – ani w dacie jej wydania, ani w chwili obecnej. Nie można także wskazać przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który dawałby podstawę do przyjęcia, że decyzja w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości wywołałaby zmiany w sferze prawnej wnioskodawcy. Toczące się przed sądem powszechnym postępowanie o ustanowienie drogi koniecznej, może świadczyć jedynie o istnieniu po stronie B. M. interesu faktycznego. Organ podkreślił, że w postępowaniu o podział nieruchomości nie przesądza się przeznaczenia nowo wydzielonych działek, sposobu ich zagospodarowania ani łączenia z innymi nieruchomościami.

W skardze B. M. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Leżajsku z [...] marca 1997 r., względnie o uchylenie decyzji Kolegium i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Decyzji zarzucił naruszenie art. 28 k.p.a., przez przyjęcie, że po stronie wnioskodawcy brak interesu prawnego do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji oraz naruszenie art. 7 w związku z art. 156 § 2 k.p.a., przez nierozpoznanie zarzutu dotyczącego zaniechania wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego, pomimo rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu decyzji zatwierdzającej projekt podziału.

W uzasadnieniu skarżący powtórzył zarzuty sformułowane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i podkreślił, że pominięto stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Warszawie z 27 kwietnia 2007 r., sygn. I SA/Wa 91/07, w kwestii posiadania przez skarżącego statusu strony. Wskazał, że art. 285 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej jako kc), (dotyczący służebności gruntowej) w związku z art. 145 kc (tj. służebność drogi koniecznej), stanowi konkretny przepis prawa materialnego, którego naruszenie powoduje, że posiada przymiot strony w postępowaniu. Decyzja podziałowa miała i ma realny wpływ na prawa skarżącego. Powołując się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2009 r., sygn. akt I OSK 91/09 wskazał, że właściciele i użytkownicy wieczyści sąsiadujący z nieruchomością, która podlega podziałowi, nie są pozbawieni możliwości ochrony swych praw właścicielskich, a które podlegają ochronie konstytucyjnej. Podział nieruchomości nie jest dopuszczalny, jeżeli projektowane do wydzielenia działki gruntu nie mają dostępu do drogi publicznej.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się zaś do zarzutów skargi Kolegium podniosło, że WSA w Warszawie w wyroku zobowiązał organ do uzupełnienia materiału dowodowego, dopiero wówczas możliwym będzie ustalenie czy B. M. przysługuje status strony. Decyzja będąca przedmiotem oceny w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności nie kształtowała w dacie jej wydania, jak również w chwili orzekania przez organ nadzoru sytuacji prawnej B. M.

Wyrokiem z 8 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 648/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpatrzeniu skargi B. M., stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z [...] marca 2010 r. nr [...] i poprzedzającej ją decyzji z [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej podziału nieruchomości, z powodu naruszenia przez Kolegium przepisów o właściwości.

Na skutek skargi kasacyjnej Kolegium, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 17 maja 2012 r. sygn. I OSK 755/11, uchylił opisany wyżej wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. W uzasadnieniu naprowadził, że ocena sądu jest dla organu wiążąca tylko wtedy, gdy dana kwestia była przedmiotem rozważań sądu orzekającego w sprawie i gdy okoliczność ta znalazła wyraz w uzasadnieniu orzeczenia. W wyroku z 27 kwietnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 91/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie wypowiedział się w kwestii właściwości organu do rozpoznania wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej. Z tego względu postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody Podkarpackiego z [...] kwietnia 2009 r. o przekazaniu sprawy według właściwości Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Rzeszowie było zasadne, bowiem kompetencje w zakresie podziału nieruchomości uprzednio należące do kierowników urzędów rejonowych powierzone zostały wójtom, burmistrzom i prezydentom miast, na podstawie art. 95 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102. 651 ze zm.). Natomiast kolegium, jako organ wyższego stopnia wobec wójta, burmistrza, prezydenta miasta w sprawach dotyczących podziału nieruchomości jest organem, do którego kompetencji należy rozpatrywanie odwołań czy zażaleń jak i sprawowanie funkcji organu właściwego do weryfikacji decyzji w trybach nadzwyczajnych.

Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, co następuje:

I. Stan faktyczny jest bezsporny, o ile dotyczy podziału dgr [...] o powierzchni 4188 m², stanowiącej własność S. i S. S., dokonanego decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w Leżajsku z [...] marca 1997 r., nr [...], na działki nr [...] i nr [...]. W postępowaniu tym, prowadzonym na podstawie art. 10 ust. 1 i 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. nr 30, poz. 127 ze zm.), stronami byli wyłącznie właściciele nieruchomości podlegającej podziałowi. Wniosek o stwierdzenie nieważności tej decyzji złożył B. M. w dniu 26 czerwca 2006 r. (k. 18 akt administracyjnych – T. I.). Nie jest kwestionowane również, że aktem notarialnym z [...] kwietnia 1997 r. S. S. i S. S. dokonali zamiany działki powstałej w wyniku podziału oznaczonej numerem [...], na działki nr [...] i [...] (akt notarialny - k. 13 akt administracyjnych dot. Podziału). Z kolei decyzją Burmistrza Miasta Leżajska z [...] sierpnia 2003 r., [...], dokonano podziału, między innymi, działki nr [...], na działki nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] (k. 24-27 akt jw.). Bezsporne jest także, że B. M. jest współwłaścicielem dgr [...] oraz właścicielem, między innymi, dgr [...] i dgr [...] (k. 29-30 akt jw.). Działki te w dacie dokonywania podziału w 1997 r. nie graniczyły z dgr [...], ani nie graniczą obecnie z żadną z działek powstałych z podziału dgr [...] z działką będącą własnością wnioskodawcy (vide: mapy k. 8 oraz k. 28 akt administracyjnych jak wyżej oraz oświadczenie B. M. złożone do protokołu rozprawy, k. 111 akt sądowych).

II. Podział działki dokonany decyzją objętą wnioskiem o stwierdzenie nieważności, miał oparcie w art. 10 ust. 1 i 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Zgodnie z tą regulacją, podział nieruchomości może nastąpić, jeżeli jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego (ust. 1); podział nieruchomości następuje na podstawie decyzji rejonowego organu rządowej administracji ogólnej, zatwierdzającej projekt podziału (ust.3). Na gruncie tego przepisu w orzecznictwie ukształtował się jednolity pogląd, wedle którego prawo o wystąpienie z wnioskiem o podział nieruchomości służy tylko podmiotom dysponującym tytułem prawnym do tej nieruchomości, bowiem tylko takie podmioty mają wyraźny interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., a właściciele nieruchomości przylegającej bezpośrednio do innej nieruchomości, w odniesieniu do której na wniosek jej właściciela wszczęte zostało postępowanie administracyjne o podział na podstawie art. 10 ust. 1 i 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nie są stronami tego postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 25 maja 1995 r. sygn. II ARN 16/95 – OSNCP 1995/21/258 i z 25 listopada 1993 r. sygn. III ARN 58/93 – LEX 179276, oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 stycznia 1998 r. sygn. SA/Gd 3467/95, ONSA 1997/4/180).

W aktualnym stanie prawnym podział nieruchomości regulują przepisy art. 93 i następne ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, ze zm.). Nie cytując tych przepisów wskazać jednak należy, że w obowiązującym stanie prawnym stanowisko orzecznictwa dotyczące stron takiego postępowania nie uległo zmianie. Stroną postępowania jest właściciel nieruchomości, względnie użytkownik wieczysty tej nieruchomości, jak również osoby, którym przysługuje ograniczone prawo rzeczowe, o ile wykażą swój interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Powszechnie przyjmuję się również, że przymiotu strony w postępowaniu podziałowym nie mają właściciele lub użytkownicy wieczyści nieruchomości sąsiednich (tak na przykład wyrok NSA z 13 kwietnia 2007 r. sygn. akt I OSK 753/06, niepubl, wyrok NSA z 26 kwietnia 2007 r. sygn. akt I OSK 853/06, LEX 320094). Pogląd taki prezentowany jest również w piśmiennictwie (zob. Komentarz do ustawy o gospodarce nieruchomościami pod redakcją G. Bieńka, Wydawnictwo LexisNexis Warszawa 2007, wyd. 2, s. 368-369). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę poglądy wyżej przedstawione w całości podziela.

III. Przedmiotem skargi jest decyzja Kolegium o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Leżajsku z [...] marca 1997 r., w sprawie zatwierdzenia podziału nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], ponieważ zdaniem organu B. M. nie jest stroną w rozumieniu art. 28 w związku z art. 157 § 2 k.p.a. a więc nie jest uprawniony do wystąpienia z takim wnioskiem. Konkluzja ta jest prawidłowa.

Jak już wyżej wskazano, wnioskodawca nie był i niej jest właścicielem działki nr [...] objętej decyzją z [...] marca 1997 r. Nie legitymował się też ograniczonym prawem rzeczowym do tej nieruchomości co w sposób nie budzący wątpliwości oznacza, że nie ma interesu prawnego w kwestionowaniu powyższej decyzji w trybie stwierdzenia nieważności. B. M. nie był też sąsiadem nieruchomości podlegającej podziałowi a sam podział dgr [...] w żaden sposób nie dotyczył interesu prawnego lub uprawnienia skarżącego, co wynika z ustalonego stanu faktycznego. W tym stanie faktycznym powoływanie się na pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2009 r., sygn. akt I OSK 91/09, nie może odnieść zamierzonego skutku, ponieważ stan faktyczny, który legł u podstaw tego rozstrzygnięcia, w żadnym wypadku nie jest porównywalny ze stanem faktycznym rozpoznawanej sprawy. Również wadliwe jest stanowisko skarżącego, o ile przymiot strony postępowania upatruje w wiążącym w tej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 kwietnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 91/07, gdzie kwestia ta miała być przesądzona. Otóż lektura tego wyroku nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przyczyną uwzględnienia skargi B. M. było naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 i art. 77 k.p.a., polegające właśnie na niewyjaśnieniu kwestii własnościowych dotyczących nieruchomości objętej decyzją z 1997 r. i dalszej historii własnościowej działek powstałych w wyniku tego podziału.

Jak już w punkcie I. uzasadnienia wskazano, zagadnienia te zostały wyjaśnione przez Kolegium, co pozwoliło temu organowi trafnie ustalić, że B. M. nie był (i nie jest) właścicielem dgr [...] ani żadnej działki powstałej w wyniku jej podziału z 1997 r. oraz dalszych podziałów; nie przysługiwało mu również ograniczone prawo rzeczowe do tych nieruchomości, wreszcie nie był nawet bezpośrednim sąsiadem działki podlegającej podziałowi, a więc nie ma interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. w związku z art. 157 § 2 k.p.a. w z złożeniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Leżajsku z [...] marca 1997 r., nr [...]. Zaznaczyć też należy, że konkluzja ta stanowi kontynuację aktualnej linii orzecznictwa. W wyr. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 marca 2011 r. sygn. I OSK 669/10 stwierdzono bowiem, że osoba nieposiadająca żadnego tytułu prawnego do nieruchomości będącej przedmiotem podziału nie ma interesu prawnego do występowania w tym postępowaniu w charakterze strony, w konsekwencji nie jest również legitymowana do domagania się wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej (LEX nr 824454).

Skarżący ma natomiast interes faktyczny, ponieważ w wyniku czynności cywilnoprawnej, dokonanej już po podziale dgr [...] (umowy zamiany nieruchomości z [...] kwietnia 1997 r.), oraz na skutek dalszych podziałów dgr [...], dokonanych decyzją z [...] sierpnia 2003 r., zaistniała sytuacja, w której w postępowaniu o ustanowienie drogi koniecznej, między innymi, dla działki [...], jeden z wariantów służebności przebiega przez działki skarżącego. Tego typu "interes" nie czyni jednak B. M. stroną, w rozumieniu art. 28 k.p.a., w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Leżajsku z [...] marca 1997 r.

Z tych przyczyn, skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd oddalił skargę, w oparciu o art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270).

B. M. wniósł od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparł na zarzutach:

1) naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 28 i art. 157 § 2 k.p.a. przez uznanie, że nie ma interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Leżajsku z [...] marca 1997 r. nr [...];

2) naruszenia prawa materialnego, a to art. 10 ust. 1 i 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że zaakceptowanie podziału nieruchomości pomimo braku zapewnienia im dostępu do drogi publicznej, a co najmniej zobowiązania właściciela działek ulegających podziałowi do zapewnienia takiego dostępu, nie zagraża interesowi prawnemu właścicieli działek sąsiednich.

Na tych podstawach wnosił o:

– uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy o ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie;

– zasądzenie kosztów postępowania podług norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego jest zasadny. Art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ reguluje podstawy zastosowania środka przez sąd administracyjny – uchylenia decyzji jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 157 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Przyznając jednostce prawo do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w Kodeksie postępowania administracyjnego ograniczono to prawo do jednostki, której przysługuje prawo strony. Podstawą do ustalenia prawa strony jest art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, który stanowi, że "Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek". Interes prawny to interes, któremu przypisy prawa przyznają ochronę prawną. Źródłem regulacji prawnej tej ochrony są przepisy materialnego prawa administracyjnego, ale nie wyłącznie. Źródłem tego interesu, nadając mu rangę interesu prawnego mogą być przepisy prawa cywilnego pozostające w związku z regulacją materialnego prawa administracyjnego. Nie do zaakceptowania jest formalistyczna wykładnia nieuwzgledniająca regulacji przyjętej w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a zwłaszcza regulacji konstytucyjnej w art. 64 ust. 2 "Własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlega równej dla wszystkich ochronie prawnej". Narusza Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej wykładnia formalistyczna odmawiająca przyznania jednostce ochrony prawnej przez klasyfikację interesu jednostki do interesu faktycznego, wywodzonej z wykładni językowej art. 10 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn. Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.). Należy podkreślić różnicę materialnoprawną ukształtowania interesu prawnego w zakresie wystąpienia z wnioskiem o podział nieruchomości, ograniczając do podmiotów mających tytuł prawny do nieruchomości od interesu prawnego do obrony w sprawie przyjętego podziału nieruchomości, który może mieć następstwa prawne dla chronionego Konstytucją prawa własności. Następstwa prawne podziału nieruchomości nie mogą obciążać właścicieli sąsiednich nieruchomości.

Rozważanie czy skarżącemu przysługuje chroniony interes prawny poza postępowaniem administracyjnym narusza prawo jednostki do ochrony na drodze regulowanej prawem. Decyzja o odmowie wszczęcia postępowania takiego prawa skarżącego pozbawiła. Tym samym zasadny jest zarzut naruszenia art. 3 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez brak pełnej oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Należy też wskazać, że prawidłowo powołane orzecznictwo sądowe pozwoliłoby ocenić stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie jako nieznajdującego oparcia w przyjętej linii orzecznictwa (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2009 r. sygn. akt I OSK 91/09, wyrok NSA z 16 lipca 2010 r. I OSK 1288/09).

Przedwczesny jest zarzut naruszenia art. 10 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, który nie został rozpoznany w postępowaniu administracyjnym i przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Przedmiotem rozpatrzenia była wyłącznie kwestia interesu prawnego skarżącego w żądaniu wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności.

W tym, stanie rzeczy, skoro zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego jest zasadny, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 200 i art. 203 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.