Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 542/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 1907/16 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 lipca 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 1907/16 oddalił skargę [...]na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARMiR) decyzją z 22 października 2010 r. ustalił [...] (dalej: skarżącemu lub stronie) kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości [...] zł oraz kwotę nadmiernie przyznanych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości [...]zł.

Decyzja ta została doręczona skarżącemu 25 października 2010 r.

Prezes ARiMR upomnieniem z 14 września 2012 r. wezwał skarżącego do zapłaty [...] zł wraz z odsetkami.

Następnie 20 marca 2013 r. wystawił na ww. kwotę tytuł wykonawczy i skierował go do egzekucji administracyjnej.

Skarżący pismem z 11 stycznia 2016 r. złożył wniosek o umorzenie nienależnie pobranych płatności.

W uzasadnieniu podniósł, że pomimo działania niezgodnego z procedurami nie doszło do wyłudzenia dopłat, ponieważ te zostały przekazane osobie faktycznie korzystającej z gruntów. Strona powołała się ponadto na trudną sytuację życiową i majątkową podając, że utrzymuje się wraz z żoną z renty w wysokości [...] zł miesięcznie. Przy tym nie ma majątku, który mógłby spieniężyć, choruje na arytmię serca i brakuje mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb.

Prezes ARMiR decyzją z 27 stycznia 2016 r. odmówił umorzenia należności.

W uzasadnieniu wskazano, że w trakcie postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko skarżącemu odzyskano należności z tytułu nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości [...] zł.

Orzekając na skutek odwołania skarżącego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 11 maja 2016 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w stosunku do strony nie znalazły również zastosowania przesłanki umorzenia wskazane w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. z 2010 r. Nr 258, poz. 1747 z późn. zm.; dalej: rozporządzenie). Skarżący bowiem utrzymuje się wspólnie ze współmałżonkiem z renty, z której ¼ zajęto w postępowaniu egzekucyjnym, przez co strona otrzymuje miesięcznie 630 zł netto. Mimo, że skarżący znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej, nie można było stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności. W związku tym w sprawie brak jest możliwości zastosowania § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia.

Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności głównej oraz odsetek za zwłokę. Zgodnie z § 7 rozporządzenia w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi prezes agencji płatniczej na wniosek dłużnika może odroczyć termin spłaty całości lub części należności albo rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika.

Uzasadniając oddalenie skargi strony na powyższą decyzję WSA w Warszawie podkreślił, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek o których mowa w § 3 i 4 rozporządzenia do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności. Względem skarżącego nie znajdują zastosowania przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Nie mogą być zastosowane również przesłanki umorzenia należności dotyczące racjonalizacji ponoszenia kosztów na ich egzekucję.

Sąd I instancji zauważył, że kwota należności przypadającej do zwrotu wynosi 4 648,63 zł (kwota główna) wraz z odsetkami, które na dzień wydania decyzji przez organ I instancji tj. na 27 stycznia 2016 r. wyniosły [...] zł. Skarżący uzyskuje stałe dochody miesięczne z tytułu renty w wysokości [...] zł brutto, które pozwalają na skuteczne egzekwowanie należności ARiMR. Świadczy o tym również przebieg dotychczasowych postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko skarżącemu. Organ egzekucyjny zajął w tych postępowaniach wierzytelności skarżącego z tytułu renty, z której pobiera ¼ na spłatę zobowiązań.

Sąd podniósł, że na dzień wydania decyzji organu I instancji ARiMR udało się odzyskać od skarżącego należności z tytułu nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości [...] zł. Wysokość kosztów upomnienia wynosi [...] zł. Kwota należności przekracza więc koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co wyklucza możliwość umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia.

Zdaniem WSA w dacie wystawienia tytułu wykonawczego kwota należności głównej wynosiła [...] zł, zaś kwota odsetek [...] zł. Opłata manipulacyjna 1% od egzekwowanej należności wyniosła [...] zł zaś opłata za czynność egzekucyjną zajęcia świadczeń z ubezpieczenia społecznego - 4% kwoty egzekwowanej należności, czyli [...] zł. Przewidywane koszty postępowania egzekucyjnego w sprawie wynoszą więc [...] zł, wobec czego nie można stwierdzić, że przewidywane koszty dochodzenia i egzekucji należności będą wyższe od kwoty możliwej do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym, co mogłoby stanowić przesłankę umorzenia w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia.

Sąd I instancji podniósł, że wskazywane przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej w świetle przepisów rozporządzenia nie mają żadnego znaczenia dla objęcia strony ulgą w postaci umorzenia należności. Organ może umorzyć należności tylko w przypadkach ściśle określonych w § 3 i 4 rozporządzenia, a sytuacja skarżącego nie odpowiada żadnej z hipotez wynikających z tych przepisów. Wykazywane przez skarżącego okoliczności mogłyby mieć istotne znaczenie tyko w przypadku skorzystania przez niego z możliwości złożenia wniosku o rozłożenie na raty pozostającej do spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności.

[...] wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia w całości i przekazana sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji co do istoty sprawy. Autor skargi kasacyjnej wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu. Skarżący kasacyjnie wniósł o rozpoznanie skargi na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

1. art. 3 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), art.145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 oraz 107 § 3 k.p.a. polegające na tym, że WSA w Warszawie dokonując kontroli legalności działań organu administracji publicznej, nie zastosował środka określonego w ustawie i nie uchylił w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skarżonej decyzji, lecz skargę oddalił, mimo iż skarżona Decyzja została wydana z naruszeniem wskazanych przepisów postępowania administracyjnego poprzez wydanie skarżonej decyzji pomimo niewystarczającego ustalenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi okoliczności faktycznych sprawy tj. pomimo niedokonania przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi ustaleń w zakresie istnienia bądź nieistnienia przesłanki umorzenia należności, tj. przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji naruszającej prawo.

2. art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a., 145 § 1 pkt lit. c) p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 107 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, polegające na tym, że Sąd I instancji, dokonując kontroli legalności działań organu administracji publicznej, nie zastosował środka określonego w ustawie i nie uchylił w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skarżonej decyzji, lecz skargę oddalił, przyjmując błędnie, że organy obu instancji, a więc także Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w sposób wystarczający ustaliły okoliczności sprawy, podczas gdy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie dokonał ustaleń własnych ustaleń w zakresie istnienia bądź nieistnienia przesłanki umorzenia należności, tj. przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji naruszającej prawo.

3. art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 138 § 1 pkt 1, art. 15 oraz 107 § 3 k.p.a. polegające na tym, że Sąd I instancji, dokonując kontroli legalności działań organu administracji publicznej, nie zastosował środka określonego w ustawie i nie uchylił w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skarżonej decyzji, lecz skargę oddalił, mimo iż skarżona decyzja została wydana z naruszeniem wskazanych przepisów postępowania administracyjnego, które polegało na niedokonaniu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi własnych ustaleń faktycznych w zakresie istnienia bądź nieistnienia przesłanki umorzenia należności wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, a jedynie poprzestaniu na ocenie ustaleń dokonanych przez Prezesa ARMiR, naruszając w ten sposób zasadę dwuinstancyjności, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji naruszającej prawo.

4. art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 138 § 1 pkt 1, art. 11 oraz 107 § 3 k.p.a., polegające na tym, że Sąd I instancji, dokonując kontroli legalności działań organu administracji publicznej, nie zastosował środka określonego w ustawie i nie uchylił w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Skarżonej Decyzji, lecz skargę oddalił, mimo iż Skarżona Decyzja została wydana z naruszeniem wskazanych przepisów postępowania administracyjnego polegającym na niewyjaśnieniu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przyjętej przez niego oceny, co do tego, że organ pierwszej instancji zasadnie uznał, że nie została spełniona przesiana umorzenia należności wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji naruszającej prawo.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842) oraz zarządzenia Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA z dnia 7 stycznia 2021 r. Sąd w obecnym składzie podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwał składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r. sygn. II OPS 6/19 i II OPS 1/20 zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami COVID-19 jest m. in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której działa Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Skarga kasacyjna oparta została na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu przepisów postępowania.

Przechodząc do oceny zarzutów, wskazać należy, że zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymująca w mocy, wydaną na podstawie § 3 ust. 1 pkt 5, § 4 ust. 1 oraz § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, decyzję odmawiającą skarżącemu umorzenia nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, nie narusza prawa.

Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił WSA w Warszawie, że niezasadnie zaakceptował postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organy administracji z naruszeniem art. 7, art. 15 art. 77 § 1 k.p.a.. W ocenie skarżącego zostały naruszone także przepisy art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Podstawowy zarzut dotyczy niewystarczającego ustalenia przez organ II instancji okoliczności faktycznych sprawy tj. niedokonania ustaleń w zakresie istnienia bądź nieistnienia przesłanki umorzenia należności wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że organy obu instancji nie dokonały ustaleń czy wyegzekwowana kwota [...] zł stanowi kwotę pobraną na poczet należności wynikających z dwu decyzji wydanych w stosunku do skarżącego w przedmiocie ustalających kwoty nienależnie pobrane z tytułu wspierania działalności rolniczej, czy jedynie na poczet należności wynikających z decyzji objętej niniejszym postępowaniem. Dalej skarżący podniósł, że uniemożliwia to jednoznaczne stwierdzenie jaka kwota pobrana została od niego na poczet decyzji Prezesa ARiMR z dnia 22 października 2010 r., objętej niniejszym postępowaniem. Organ I instancji ograniczył się jedynie do ustalenia, że skoro egzekucje prowadzone przeciwko skarżącemu są co do zasady skuteczne, to w stosunku do należności wynikających z decyzji objętej sporem, nie zachodzi przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia. Niezależnie od tego, ustalenie, że na dzień wydania decyzji przez Prezesa ARiMR udało się uzyskać od skarżącego należności z tytułu nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości [...] zł, znajduje się jedynie w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Brak wskazanego ustalenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji prowadzi w ocenie autora skargi kasacyjnej do wniosku, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie dokonał własnych ustaleń w zakresie istnienia bądź nieistnienia przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, co narusza zasadę dwuinstancyjności. Organ II instancji ograniczył się bowiem do kontroli ustalenia dokonanego przez organ I instancji wskazując, że "organ I instancji zasadnie uznał, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia". Wobec tego należy przyjąć, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie dokonał żadnych ustaleń, a w rezultacie dokonał niewystarczającego ustalenia okoliczności faktycznych sprawy.

Zarzuty skargi kasacyjnej mają komplementarny charakter, co upoważnia i pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ich łączne rozpoznanie. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania sformułowane w sposób przedstawiony wyżej nie mają nie usprawiedliwionych podstaw.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej WSA w Warszawie prawidłowo oddalił skargę uznając, że organy nie dopuściły się żadnych uchybień w postępowaniu, które miałyby istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Ocenę tę Naczelny Sąd Administracyjny aprobuje, bowiem postępowanie wyjaśniające przeprowadzono z zachowaniem wymogów określonych art. 7 i 77 § 1 k.p.a., co znalazło prawidłowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji i nie doprowadziło do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Organy wyczerpująco ustaliły na podstawie całego zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego, poddanego wszechstronnej ocenie, że sytuacja majątkowa skarżącego umożliwia mu spłatę należności przypadających agencjom płatniczym w ramach WPR na podstawie decyzji Prezesa ARiMR z 22 października 2010 r. A to z tego względu, że skarżący posiada stały dochód z tytułu renty w wysokości [...] zł brutto, który pozwala na skuteczne egzekwowanie należności ARiMR. Świadczy o tym również przebieg dotychczasowych postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko skarżącemu. Organ egzekucyjny zajął wierzytelności skarżącego z tytułu renty, z której pobiera ¼ na spłatę zobowiązań. Wykazanie tych okoliczności WSA w Warszawie zasadnie ocenił jako wystarczające dla odmowy umorzenia należności.

Zasadnie WSA argumentował, że skarżący nie udowodnił by jego sytuacja materialna przemawiała za umorzeniem nienależnie pobranych płatności, w szczególności z uwagi na przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia.

W związku ze stanowiskiem skarżącego należy wskazać, że umorzenie należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia jest fakultatywne, o czym świadczy użycie przez prawodawcę zwrotu "mogą z urzędu umarzać w całości lub w części należności" Dotyczy to przypadków całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi jedna z przesłanek wymienionych w tym przepisie. W rozpoznawanej sprawie rozważenia wymagało zaistnienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, tj. czy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Dodać trzeba, że decyzja o umorzeniu należności w całości lub w części ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy właściwy organ stwierdzi całkowitą nieściągalność należności nie ma obowiązku jej umorzenia w całości lub w części. W takim przypadku podjęcie decyzji odmownej wymaga wyczerpującego wyjaśnienia z jakich przyczyn organ uznał, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają udzielenia wnioskodawcy pomocy w spłacie należności. Jeżeli natomiast w konkretnej sprawie nie zaistnieje przesłanka całkowitej nieściągalności nie ma podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności. W takim przypadku decyzja organu nie jest podejmowana w ramach uznania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie udzielenie ulgi w spłacie należności poprzez jej umorzenie mogło być rozważane w przypadku, gdyby okazało się, że zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tych należności.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że w realiach rozpoznawanej sprawy wymieniona przesłanka umorzenia należności nie została spełniona, a Sąd I instancji trafnie ocenił to stanowisko jako prawidłowe. W zakresie uzasadnienia niespełnienia przesłanki umorzenia zadłużenia skarżącego, wystarczające było przyjęcie uzasadnionego założenia, że biorąc pod uwagę uzyskane od strony informacje na temat jej stanu majątkowego (strona utrzymuje się wspólnie ze współmałżonkiem z renty, z której komornik zajął w postępowaniu egzekucyjnym 1/4 i strona otrzymuje miesięcznie 630 zł netto), a także mając na uwadze wysokość należności i koszty postępowania egzekucyjnego, nie jest uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Nadto w decyzji organu II instancji wskazano, że koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodowej należności określone zostały w formie procentowej (tj. oplata manipulacyjna w wysokości 1% oraz oplata za czynności egzekucyjne pobierana w wysokości od 4% do 8% w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia) w stosunku do egzekwowanej należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez egzekutora.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ II instancji odniósł się wszystkich okoliczności, które w świetle § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, nie naruszając tym samym zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

Należy także wskazać, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnił skarżącemu, iż w dacie wystawienia tytułu wykonawczego kwota należności głównej wynosiła [...] zł, zaś kwota odsetek naliczona na dzień wystawienia tytułu wykonawczego wynosiła [...] zł. Opłata manipulacyjna 1% od egzekwowanej należności wynosiła więc [...] zł, zaś oplata za czynność egzekucyjną zajęcia świadczeń z ubezpieczenia społecznego – 4% kwoty egzekwowanej należności, czyli [...] zł. Przewidywane koszty postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie wynoszą [...] zł. Wobec tego nie można stwierdzić, że przewidywane koszty dochodzenia i egzekucji nalewności będą wyższe od kwoty możliwej do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym, co mogłoby stanowić przesłankę umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia. Sąd wskazał, że wobec ustalenia przez organ I instancji, że na dzień wydania decyzji przez ten organ, ARiMR udało się wyegzekwować od skarżącego należności z tytułu nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości [...] zł, nie można też stwierdzić istnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, tj. bezskuteczności postępowania egzekucyjnego.

Sąd I instancji odniósł się również do trudnej sytuacji skarżącego trafnie wskazując, że fakt pogorszenia sytuacji życiowej strony oraz brak majątku, niskie dochody i zły stan zdrowia nie stanowią – w świetle przepisów rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r. – samodzielnych przesłanek umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Względnie wykazywane przez skarżącego okoliczności mogłyby mieć istotne znaczenie tyko w przypadku skorzystania przez niego z możliwości złożenia wniosku o rozłożenie na raty pozostającej do spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności.

W takiej sytuacji nie można Sądowi I instancji zarzucić, że dopuścił się naruszenia przepisów postępowania wymienionych w punktach 1-4 osnowy skargi kasacyjnej. Jak już wspomniano, w tej sprawie udzielenie skarżącemu ulgi w spłacie należności poprzez jej umorzenie mogło być rozważane w przypadku, gdyby okazało się, że zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Wyegzekwowana kwota łącznie [...] zł świadczy jednoznacznie, że postępowanie egzekucyjne jest skutecznie prowadzone i kwoty uzyskane są wyższe od kosztów dochodzenia i egzekucji należności. Brak wyrażanego wskazania w zaskarżonej decyzji, iż kwota ta obejmuje należności wyegzekwowane na podstawie dwóch decyzji nie wpływa na trafność rozstrzygnięcia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego chybiony jest również zarzut naruszenia art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. Przepisy te stanowią, że Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie oraz to, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty i czynności wymienione w tym przepisie. W rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia ww. przepisów bowiem Sąd, zgodnie z właściwością, rozpoznał skargę na decyzję (art. 3 § 2 pkt 1 k.p.a.), stosując kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 p.u.s.a.).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.