Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2543/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 1-7
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 maja 2021 r. sprawy ze skarg J. L. i A. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę A. T.; 2. ze skargi J. L. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2020 r., nr [...]; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. L. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] września 2020 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: Minister/organ) po rozpatrzeniu wniosków A. T. oraz J. L. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...].

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. decyzją z dnia [...] stycznia 1964 r. znak: [...] orzekło o przejęciu od I. O. na własność państwa nieruchomości rolnej składającej się z działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi [...] i [...] o łącznej pow. 4,44 ha, położonych w miejscowości B., gm. G. (obecnie województwo [...], powiat n.). Następnie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. decyzją z dnia [...] grudnia 1964 r. (znak nieczytelny) zmieniło (na wniosek I. O.) swą poprzednią decyzję z dnia [...] stycznia 1964 r. poprzez wykreślenie z niej informacji o pozostawieniu wnioskodawczyni do nieodpłatnego zamieszkania 1 pokoju z kuchnią oraz 0,20 ha ziemi położonej jak najbliżej miejsca zamieszkania i orzeczenie w tym miejscu o przydzieleniu I. O. mieszkania zastępczego w budynku Państwowego Funduszu Ziemi we wsi L. oraz działki o pow. 0,20 ha.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium z dnia [...] stycznia 1964 r. wystąpiła J. L. - będąca następczynią prawną I. O. (prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] czerwca 2017 r. sygn. akt [...]). Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (po rozpatrzeniu ww. wniosku) decyzją z [...] lutego 2020 r. znak: [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji PPRN w N. z dnia [...] stycznia 1964 r. zmienionej w dniu [...] grudnia 1964 r. A. T. oraz J. L. wystąpiły o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. Skarżące podniosły, że sporne grunty zostały nadane ich ojcu – P. O., zaś po jego śmierci stanowiły przedmiot współwłasności wszystkich spadkobierców. I. O. nie mogła zatem przekazać na własność państwa działek nr [...] i [...], ponieważ nie była ich wyłączną właścicielką.

Rozpatrując sprawę ponownie Minister wskazał, że z treści badanej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z [...] stycznia 1964 r. wynika, że podstawę prawną jej wydania stanowił art. 7 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 166). Dyspozycja zawarta w tym przepisie przewidywała możliwość przejęcia nieruchomości rolnej na własność Państwa, w przypadku gdy:

1) osoba chcąca przekazać nieruchomość była jej właścicielem;

2) właściciel ten złożył w tym zakresie stosowny wniosek;

3) przekazaniu podlegała cała nieruchomość rolna.

Minister podał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że grunty, które zostały przejęte na własność państwa decyzją z dnia [...] stycznia 1964 r., stanowiły pierwotnie własność P. O.. Potwierdza to w szczególności znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w N. z dnia [...] listopada 1947 r. nr [...] o wyznaczeniu nabywcy działek, które w świetle art. 25 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279) było tożsame z wydaniem aktu nadania ziemi. Minister zwrócił uwagę na dwie kwestie dotyczące nabycia prawa własności. Pierwsza, że P. O. zmarł przed formalnym zakończeniem procesu uwłaszczeniowego (orzeczenie o wykonaniu aktu nadania zostało bowiem wydane dopiero [...] grudnia 1961 r., tymczasem P. O. zmarł w dniu [...] maja 1954 r.). Okoliczność ta, zdaniem Ministra, nie ma jednak istotniejszego znaczenia w sprawie, ponieważ przed śmiercią P. O. weszły w życie przepisy dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340), które (w art. 2 ust. 1) wskazywały, że osoby, które posiadają gospodarstwo rolne, a do dnia wejścia w życie tego dekretu nie nabyły jego własności, stają się z mocy prawa jego właścicielami. Minister podniósł, że druga kwestia to fakt, że w momencie składania wniosku o przyznanie prawa własności P. O. pozostawał w związku małżeńskim z I. O., która od czasu przybycia do B., tj. od ok. 1945 r., pracowała nieprzerwanie w tym gospodarstwie (por. informacje zawarte w uzasadnieniu postanowienia Sądu Powiatowego w N. z dnia [...] grudnia 1965 r. w sprawie nabycia spadku po P. O.), a równocześnie obydwoje małżonkowie byli uprzednio współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o pow. 3,5 morgi, położonego we wsi L., które pozostawili z uwagi na repatriację do Polski (gospodarstwo położone w miejscowości B. stanowiło ekwiwalent zamienny za grunty pozostawione poza granicami Polski). Wskazane okoliczności, zdaniem Ministra, mają zasadnicze znaczenie w kontekście nabycia prawa do spornych gruntów, ponieważ jeśli nabycie tych praw nastąpiło w czasie trwania związku małżeńskiego, a zarazem I. O. uprawiała sporne grunty od dnia objęcia ich w posiadanie, to oznaczało, że zgodnie z obowiązującym ówcześnie art. 21 § 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny (Dz. U. 35, poz. 308) sporne grunty weszły w skład majątku wspólnego P. i I. małż. O., stając się przedmiotem współwłasności. Pomimo zatem, że w orzeczeniu z dnia [...] listopada 1947 r. o wyznaczeniu nabywcy figurował sam P. O., to prawo do gruntu (na podstawie ww. art. 21 § 1) przysługiwało obydwojgu małżonkom. P. O. (jak już wcześniej wspomniano) zmarł [...] maja 1954 r., zaś jego udział w gospodarstwie rolnym odziedziczyły dzieci J. O. i E. O. (co wynika z postanowienia spadkowego z dnia [...] grudnia 1965 r.). Działki nr [...] i [...] w dacie przejęcia ich na własność państwa stanowiły zatem współwłasność I. O. oraz jej zstępnych. Minister zwrócił uwagę, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. w decyzji z dnia [...] stycznia 1964 r. nie wskazało, że przejmowana nieruchomość stanowi przedmiot współwłasności, tylko wszczęło postępowanie na wniosek I. O. i skierowało do niej decyzję o przejęciu. Przyczyną takiego postępowania był najprawdopodobniej fakt, że w sprawie nie zostało jeszcze wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po P. O. Prezydium wiedziało jednak, że sporne grunty są uprawiane wyłącznie przez I. O., jak również, że dwójka jej dzieci jest małoletnia, zaś trzecie pracuje poza rolnictwem. Nie jest jednak pewne, od którego momentu organ dysponował taką wiedzą, tj. czy dowiedział się o tym przed wydaniem decyzji o przejęciu (co oznaczałoby, że mógł on ustalać, czy zstępni wyrażają na to przejęcie zgodę), czy też dopiero po jej wydaniu (co z kolei wskazywałoby, że Prezydium nie podejmowało kroków, aby zgodę taką pozyskać). Wątpliwość w tym zakresie spowodowana jest faktem, że w decyzji z dnia [...] stycznia 1964 r. nie określono wprost właściciela przejmowanych gruntów, a zarazem z wniosku Prezydium z dnia [...] listopada 1965 r. skierowanego do Sądu Powiatowego w N. (o stwierdzenie nabycia spadku po P. O.) wynika, że dane dotyczące użytkowania przedmiotowej nieruchomości i potencjalnych spadkobierców P. O. były temu organowi znane. Weryfikacja powyższej kwestii nie jest jednak możliwa, ponieważ pomimo poszukiwań nie udało się odnaleźć większości akt z prowadzonego ówcześnie postępowania (por. pisma Starostwa Powiatowego w N. z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak: [...] i [...] maja 2018 r. znak: [...], Burmistrza N. z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak: [...] i [...] marca 2018 r. znak: [...], Wojewody O. z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak: [...], Archiwum Państwowego w O. z dnia [...] marca 2018 r. znak: [...], Sądu Rejonowego w N. z dnia [...] lutego 2018 r. [...], Urzędu Miejskiego w G. z dnia [...] kwietnia 2018 r. znak: [...]). Jedynym zachowanym dokumentem jest egzemplarz decyzji z dnia [...] stycznia 1964 r. oraz część dokumentacji uwłaszczeniowej. Minister wyjaśnił, że brak zachowania dokumentów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym nie w każdym przypadku dowodzi, że dokumenty takie nie istniały. Gdy ocenie pod względem kwalifikowanej wadliwości podlegają decyzje wydane w latach sześćdziesiątych, tj. ponad pięćdziesiąt lat temu, bardzo często zdarza się, że dokumentacja, którą udało się odnaleźć, dotycząca spraw zakończonych tymi decyzjami, nie jest kompletna, z racji tego, że upłynął już ustawowy okres przechowywania akt z prowadzonych ówcześnie postępowań. Na skutek zdarzeń losowych, przenoszenia czy rozkompletowywania dokumentacja ta mogła również ulec zniszczeniu. Niezachowanie stosownych dokumentów w aktach sprawy (w takich sytuacjach) nie może zostać utożsamione z ich nieistnieniem - tym samym nie może stanowić przesłanki do stwierdzenia, że decyzja wydana na podstawie takiego "niezachowanego" dokumentu w sposób rażący narusza prawo. Rażącego naruszenia prawa nie można bowiem domniemywać. W tej sytuacji brak jest dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. wadliwie oceniło kwestię własności i dopuściło się rażącego naruszenia prawa w zakresie przesłanki nr 1. Przechodząc do zbadania kwestii złożenia przez właściciela wniosku o przejęcie, Minister zwrócił uwagę na treść art. 7 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. Przepis ten stanowił w sposób ogólny, że przejęcie nieruchomości na własność państwa może nastąpić na wniosek jej właściciela, nie określał on natomiast (podobnie jak inne przepisy tej ustawy) zasad postępowania w przypadku istnienia współwłasności. W tej sytuacji uzasadnione staje się stwierdzenie, że wniosek o przejęcie mógł zostać złożony przez jednego z współwłaścicieli, jednak pozostali współwłaściciele powinni wyrazić na to przejęcie zgodę (taka wykładnia, zdaniem Ministra, wydaje się być zgodna z intencją ustawodawcy, który w późniejszej ustawach dotyczących przejmowania gospodarstw rolnych za rentę, tj. w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) wyraził ją nawet w formie normy prawnej - por. art. 3 tej ustawy). W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Ministra, nie budzi większych wątpliwości to, że wniosek o przejęcie złożyła I. O.. Pomimo tego, że wniosek ten nie zachował się w zasobach archiwalnych, to jednak jego istnienie potwierdzają zarówno informacje zawarte w samej decyzji z dnia [...] stycznia 1964 r. (por. wzmiankę "po rozpatrzeniu wniosku Obyw. O. I. z dnia 10 listopada 1963 r."), jak również ustalenia Sądu Powiatowego w N. zawarte w postanowieniu z dnia [...] grudnia 1965 r. wskazujące, że I. O. w 1964 r. "zrzekła się tegoż gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa" (ustaleń dotyczących złożenia wniosku przez I. O. nie kwestionują równocześnie sami skarżący). Kwestią sporną pozostaje natomiast, czy zgodę na przejęcie wyrazili jej zstępni. Należy jednak zwrócić uwagę, że zstępni I. O. w dniu [...] stycznia 1964 r. byli osobami małoletnimi – J. O. urodziła się [...] maja 1948 r., zaś jej brat E. O. urodził się [...] października 1956 r., co oznacza, że w dniu przejęcia mieli ukończone odpowiednio [...] i [...] lat. Zgodę na przejęcie należącego do nich udziału w nieruchomości mógł zatem wyrazić ich opiekun prawny, tj. matka. Zbycie w imieniu dzieci należącego do nich udziału w spornych działkach na rzecz Skarbu Państwa stanowiło jednak czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu i poprzedzone być musiało (zgodnie z obowiązującym ówcześnie art. 58 § 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r.) uzyskaniem zgody władzy opiekuńczej (sądu opiekuńczego). Minister wskazał, że w toku postępowania nieważnościowego podjęte zostały próby odszukania dokumentacji umożliwiającej ustalenie, czy zgoda na przekazanie państwu udziału J. O. i E. O. w działkach nr [...] i [...] została przez sąd wyrażona. Minister wystąpił w tym zakresie m.in. do Sądu Rejonowego w P. oraz Sądu Rejonowego w N. (por. pisma z dnia [...] sierpnia 2019 r. i [...] listopada 2019 r.). Sąd Rejonowy w P. w piśmie z dnia [...] sierpnia 2019 r. poinformował jednak, że w latach 1963 - 1964 nie toczyły się postępowania o zezwolenie władzy opiekuńczej na dokonanie czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu nad majątkiem należącym do E. O. i J. O.. Z kolei Sąd Rejonowy w N. (w pismach z dnia [...] października 2019 r. i [...] czerwca 2020 r.) poinformował, że w tamtejszym sądzie oraz w Sądzie Powiatowym w O. toczyły się sprawy, w których stronami byli I. O. i E. O., ale z uwagi na upływ czasu ich akta zostały wybrakowane, zaś spisy tych akt zostały najprawdopodobniej zniszczone podczas powodzi w 1997 r. Mając na względzie ww. informacje, nie można stwierdzić w sposób jednoznaczny, że stosowna zgoda z całą pewnością nie została przez władzę opiekuńczą wyrażona, a tym samym przyjąć, że ewentualne naruszenie (w tym zakresie) prawa rzeczywiście miało miejsce. Tym samym (wbrew podniesionemu zarzutowi) nie można uznać z całą pewnością, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. przejmując na własność państwa nieruchomość należącą do I. O. i jej zstępnych, rażąco naruszyło prawo w zakresie przesłanki nr 2 - ewentualna wadliwość, która mogła mieć miejsce przy przejęciu udziału J. O. i E. O., nie jest tutaj bowiem oczywista. Badając, czy w sprawie została spełniona ostatnia z przesłanek przejęcia dotycząca przekazania państwu całej nieruchomości rolnej, Minister w pierwszej kolejności zwrócił uwagę na dane dotyczące powierzchni nadanych gruntów zawarte w orzeczeniu Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w N. z dnia [...] listopada 1947 r. (nr [...]). Z danych tych wynika, że P. O. otrzymał w drodze nadania działki nr [...], [...] i [...] o łącznej pow. 7,35 ha. Tymczasem decyzją z dnia[...] stycznia 1964 r. przejęte zostały działki nr [...] i [...] o łącznej pow. 4,44 ha. Okoliczność ta nie świadczy jednak o tym, że przy przejęciu doszło do rażącego naruszenia prawa, ponieważ z orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] grudnia 1961 r. znak: [...] (o wykonaniu aktu nadania) wynika, że uwłaszczenie ostatecznie objęło jedynie działki nr [...], [...] o łącznej pow. 4,44 ha, tj. te, które podlegały przejęciu. Potwierdzają to również dane zawarte w znajdującym się w aktach sprawy rejestrze gruntów. W tej sytuacji uzasadnione staje się stwierdzenie, że przejęciu podlegała cała nieruchomość rolna, tym bardziej, że nieprawidłowości w tym zakresie nie zgłaszają także same skarżące. Minister wyjaśnił, że do stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa niezbędne jest stwierdzenie oczywistego charakteru naruszenia normy prawa materialnego przez organ orzekający w sprawie lub dokonanie przez ten organ oceny materiału dowodowego w sposób oczywiście sprzeczny ze zgromadzoną w aktach dokumentacją sprawy lub innymi oczywistymi, znanymi temu organowi faktami. Pewność obrotu prawnego wymaga bowiem, aby ostateczne decyzje administracyjne były stabilne i aby można je było wzruszyć tylko w nadzwyczajnych sytuacjach i z ważnych powodów. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy takiej oczywistej sprzeczności nie potwierdza. Brak jest zatem podstaw, zdaniem Ministra, do uznania, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] stycznia 1964 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Przeprowadzona analiza nie wskazuje również, aby decyzja ta zawierała inne wady określone w pozostałych przepisach art. 156 § 1 Kpa. Badana decyzja została bowiem wydana przez organ właściwy w sprawie (tj. właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej), posiada podstawę prawną (art. 7 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r.), nie dotyczy sprawy uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, została skierowana do osoby będącej stroną w sprawie, jest wykonalna, zaś jej wykonanie nie wywołuje czynu zagrożonego karą, nie ma również przepisu szczególnego, który określałby w tego typu sprawach inną przyczynę nieważności. Odnosząc się do żądań A. T., która domagała się przeprowadzenia dowodu z zeznań stron w celu wyjaśnienia wątpliwości i wykazania, że sporna nieruchomość została przejęta bez zgody wszystkich współwłaścicieli – Minister wskazał, że nie mogły zostać one uwzględnione. Minister podniósł, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest bowiem postępowaniem całkowicie odmiennym od postępowania prowadzonego w trybie zwykłym, gdyż celem dokonywanej w postępowaniu nadzorczym weryfikacji nie jest ustalenie, czy konkretna nieruchomość powinna zostać przejęta na własność Państwa i w konsekwencji gromadzenie na tę okoliczność dowodów (w tym przesłuchanie na tę okoliczność stron lub świadków) jak w postępowaniu pierwotnym, tylko ocena, czy wydana w powyższym zakresie decyzja dotknięta jest kwalifikowaną wadą. Istotą tego postępowania jest zatem poszukiwanie tylko takich wadliwości, które mają charakter kwalifikowany, są widoczne gołym okiem i można je stwierdzić ponad wszelką wątpliwość.

Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły J. L. i A. T. (dalej skarżące) zaskarżając ją w całości.

J. L. zaskarżonej decyzji zarzuciła:

I. Naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez niewłaściwą wykładnie i przyjęcie, że decyzja o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego została wydana bez rażącego naruszenia art. 7 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tej nieruchomości i ich rodzin;

- art. 138 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego niezastosowanie pomimo ewidentnie zasadnego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy a tym samym zasadności żądania stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji PPRN w N.,

- art. 7 i art. 77 § 1 kpa poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia zgromadzonego materiału dowodowego, w tym w szczególności tylko pobieżne zapoznanie się z dokumentacją postępowania, w ramach którego nastąpiło przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa, przez co organ błędnie uznał, iż I. O. była uprawniona do przekazania nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa;

- art. 107 § 3 kpa poprzez nieprecyzyjne, niepełne ustosunkowanie się do zebranego materiału dowodowego sprawy, co w konsekwencji miało wpływ na błędne ustalenia stanu faktycznego i nieprawidłową ocenę dowodów i skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji Ministra odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] stycznia 1964 roku, zmienionej decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] grudnia 1964 roku.

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r., o przejmowaniu nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin, poprzez rażąco sprzeczne z w/w normą prawną wadliwe przyjęcie, że I. O., nie będąca właścicielem lub będąc jedynie współwłaścicielem nieruchomości skutecznie dokonała przekazania nieruchomości gruntowych na rzecz Państwa, pomimo braku zgody na tę czynność ze strony pozostałych współwłaścicieli.

A. T. zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie normy art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego błędną wykładnię polegającą na oczywiście błędnej w stanie faktycznym i prawnym sprawy wykładni pojęcia "rażącego naruszenia prawa", poprzez przyjęcie utrzymania domniemania legalności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z [...] stycznia 1964 r. zmienionej decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z [...] grudnia 1964 r. pomimo rażącego i oczywistego naruszenia poprzez wymienione wyżej decyzje podstawowych zasad (standardów) praworządności, jak również oczywistego i rażącego naruszenia przez organ wydający ww. decyzje prawa ochrony własności i prawa ochrony dziedziczenia tj. praw podstawowych człowieka i obywatela istniejących i chronionych prawnie tak w dniu wydania decyzji PPRN w N., jak i w dniu wydania zaskarżonej decyzji Ministra;

- naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy tj. normy art. 7 ustawy z 28 czerwca 1962 r. o przejmowanie nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Skarbu Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin poprzez rażąco wadliwe przyjęcie możności wydania decyzji o przejęciu nieruchomości rolnej przez Skarb Państwa pomimo, że przedmiotem przejęcia była nieruchomość stanowiąca ewidentnie współwłasność w dniu wydania decyzji, a wnioskodawczynią w zakresie wniosku o przejęcie była wyłącznie jedna ze współwłaścicieli nieruchomości rolnej I. O., a organ wydając decyzję o przejęciu nieruchomości rolnej przez Skarb Państwa dokonał rażącego naruszenia prawa własności i prawa do dziedziczenia wskutek pominięcia w przedmiotowej decyzji "wywłaszczeniowej" spadkobierców właściciela nieruchomości przejmowanych w osobach J. L., E. O. oraz A. T..

W oparciu o wskazane zarzuty skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w całości i o uchylenie w całości decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenie na rzecz skarżących od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Postanowieniem z 16 kwietnia 2021 r. na podstawie art. 111 § 1 ppsa Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi powyższe połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego obowiązującymi w dacie jego wydania.

Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji, przede wszystkim zaznaczyć trzeba, iż wydana ona została w postępowaniu nadzorczym prowadzonym w trybie stwierdzenia nieważności.

Tego rodzaju postępowanie ma charakter nadzwyczajny i jest postępowaniem odrębnym od innych postępowań, albowiem ukierunkowanym wyłącznie na kontrolę decyzji w aspekcie wystąpienia przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Oznacza to, że organ rozpatrując sprawę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nie rozstrzyga jej ponownie merytorycznie, lecz orzeka tylko w kwestii wadliwości kontrolowanego aktu administracyjnego. Działa więc jako organ kasacyjny i w oparciu o zamknięty materiał dowodowy (tj. ten materiał, który posłużył do wydania badanego orzeczenia), weryfikuje kwestionowany akt administracyjny. Warto w tym miejscu wskazać na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 stycznia 2007 r. (sygn. akt II SA/Wa 2095/06, Lex Nr 299851), w którym Sąd przyjął, iż "Działanie organu w trybie wniosku o stwierdzenie nieważności wymaga zupełnie innego podejścia do sprawy i zasadniczo się różni od postępowania zwykłego. Obowiązkiem organu, jest zajęcie się kwestiami ściśle prawnymi. W ich efekcie może co najwyżej dojść do wydania decyzji kasatoryjnej. Oznacza to, że w postępowaniu zmierzającym do ewentualnego wydania tego rodzaju decyzji nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy. Tym samym nie wchodzi w grę również poczynienie dodatkowych (uzupełniających) ustaleń faktycznych. W omawianym postępowaniu organ orzekający ogranicza się jedynie do poszukiwania uchybień i wadliwości, tak proceduralnych, jak i dotyczących prawa materialnego". Zatem, organ administracji publicznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzorczym posiada jedynie uprawnienia kasacyjne, gdyż rozstrzyga tylko i wyłącznie w kwestii istnienia bądź braku - w dacie wydania kontrolowanej w trybie stwierdzenia nieważności decyzji - przesłanek z art. 156 § 1 kpa, nie rozstrzyga natomiast o istocie sprawy będącej przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie zwykłym.

Minister po dokonaniu analizy całokształtu materiału dowodowego odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z [...] stycznia 1964 r. znak: [...],, którą orzekło o przejęciu od I. O. na własność państwa nieruchomości rolnej składającej się z działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi [...] i [...] o łącznej pow. 4,44 ha, położonych w miejscowości B., gm. G. (obecnie województwo o., powiat n.). Decyzję tę następnie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. decyzją z dnia [...] grudnia 1964 r. (znak nieczytelny) zmieniło (na wniosek I. O.) w ten sposób, że wykreślono z niej informacje o pozostawieniu wnioskodawczyni do nieodpłatnego zamieszkania 1 pokoju z kuchnią oraz 0,20 ha ziemi położonej jak najbliżej miejsca zamieszkania i orzeczenie w tym miejscu o przydzieleniu I. O. mieszkania zastępczego w budynku Państwowego Funduszu Ziemi we wsi L. oraz działki o pow. 0,20 ha.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia we wskazanej wyżej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] stycznia 1964 r. był przepis art. 7 ust. 1 ustawy z 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 166). Zgodnie z treścią tego przepisu na wniosek właściciela nieruchomość rolna może być przejęta na własność Państwa w całości. Przepisy art. 1 ust. 2-4 i art. 2 stosuje się odpowiednio. Przepis zaś art. 1 stanowi: "Na wniosek właściciela nieruchomość rolna może być przejęta przez Państwo w zagospodarowanie w całości. (ust. 1). Właściciel nieruchomości może wyłączyć spod przejęcia budynki mieszkalne i gospodarskie, w rozmiarze niezbędnym do zaspokojenia potrzeb jego i zamieszkałej z nim rodziny, oraz działkę gruntu o obszarze do 0,2 ha. (ust. 2). Państwo może uzależnić przejęcie nieruchomości rolnej od wyłączenia przez właściciela spod przejęcia budynków, które nie są potrzebne do zagospodarowania gruntów. (ust. 3). Jeżeli na nieruchomości rolnej ciąży dożywocie, wniosek o przejęcie jej w zagospodarowanie może być uwzględniony tylko za zgodą dożywotnika. (ust. 4)." Zgodnie zaś z art. 2 ww. ustawy: "W razie przejęcia w zagospodarowanie całej nieruchomości rolnej wraz z budynkami właściciel nieruchomości zachowuje prawo do dalszego nieodpłatnego zajmowania lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich w rozmiarze niezbędnym do zaspokojenia potrzeb jego i zamieszkałej z nim rodziny, a także prawo do użytkowania działki gruntu o obszarze do 0,2 ha. Jeżeli jednak przejęcie całości budynków znajdujących się na nieruchomości byłoby potrzebne do należytego zagospodarowania nieruchomości, właścicielowi nieruchomości przydziela się nieodpłatnie odpowiedni zastępczy lokal mieszkalny, pomieszczenia gospodarskie i działkę gruntu o obszarze do 0,2 ha. (ust. 1). W razie śmierci właściciela nieruchomości, uprawnienia określone w ust. 1 przechodzą na współmałżonka, a także na innych członków rodziny zmarłego, jeżeli należą do grona osób uprawnionych do renty rodzinnej. (ust. 2)."

Pierwszą kwestią było zatem ustalenie kto był właścicielem gospodarstwa rolnego składającego się z działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi [...] i [...] o łącznej pow. 4,44 ha, położonych w miejscowości B., gm. G. w dacie złożenia przez I. O. wniosku na podstawie art. 7 powołanej ustawy. Z akt administracyjnych wynika, że na podstawie protokołu z dnia [...] października 1947 r. po rozpoznaniu wniosku P. O. z 8 listopada 1946 r. o przyznanie prawa własności gospodarstwa rolnego o pow. 7 ha, P. O. jako repatriantowi na podstawie dekretu PKWN z 7 października 1944 r. zostało przekazane do użytkowania gospodarstwo rolne we wsi B. gm. G. pow. N.. Nie wskazano w tym protokole powierzchni nieruchomości, jednak z wniosku wynikało, że jest to powierzchnia 7 ha. Protokół został podpisany przez I. O.. W tej samej dacie wydano potwierdzenia złożenia wniosku o przyznanie prawa własności tej nieruchomości. Następnie orzeczeniem Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w N. z dnia [...] listopada 1947 r. nr [...] o wyznaczeniu nabywcy działek oraz orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania z [...] grudnia 1961 r., potwierdzono, że właścicielem tej nieruchomości został P. O.. W orzeczeniu z [...] grudnia 1961 r. wskazano, ze dotyczy ono nieruchomości położonej we wsi B. [...] a o powierzchni 4,44 ha nadanego na własność aktem nadania z [...] czerwca 1955 r. Nr [...]. W orzeczeniu tym zawarto również informacje, że granice działek zostały ustalone i obejmują nr [...] i [...] po pow. 4,44 oraz dom, stajnie, stodołę, ½ stodoły, inwentarz żywy i martwy. Dokument ten stanowił podstawę wpisu do księgi wieczystej [...] maja 1964 r. W księdze wieczystej wskazano, że P. O. jest właścicielem nieruchomości o powierzchni 4,44, ha. P. O. zmarł [...] maja 1954 r. Akt nadania i wpis do księgi wieczystej został zatem dokonany po jego śmierci. Dokumenty opisane wyżej wskazują także, że prawo własności przedmiotowego gospodarstwa zostało przyznane P. O. jako repatriantowi. Z akt administracyjnych wynika także, że małżonkowie P. O. i I. O. byli uprzednio współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o pow. 3,5 morgi, położonego we wsi L., które pozostawili z uwagi na repatriację do Polski. W aktach znajduje się oświadczenie złożone przez dwóch świadków z [...] marca 1959 r. potwierdzające te okoliczności oraz wskazujące, że był to majątek wspólny P. i I. O.. Zgodnie z art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340 dalej; dekret z 1951 r.), osoby, które posiadają gospodarstwo rolne, a do dnia wejścia w życie tego dekretu nie nabyły jego własności, stają się z mocy prawa jego właścicielami. Skoro majątek pozostawiony przez P. i I. O. poza granicami RP stanowił ich majątek wspólny to na podstawie powołanego art. 2 ust 1 dekretu z 1951 r. w zw. z art. 21 § 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny (Dz. U. 35, poz. 308 dalej: Kodeks rodzinny z 1950 r.) sporne grunty stanowiły majątek wspólny P. i I. małż. O.. Do dnia śmierci P.O. majątek ten stanowił wspólność majątkową małżeńską. Pomimo zatem, że w orzeczeniu z dnia [...] listopada 1947 r. o wyznaczeniu nabywcy figurował sam P. O., a następnie tylko on został ujawniony zarówno w akcie nadania ziemi jak i w orzeczeniu potwierdzającym nadanie a w konsekwencji także w treści księgi wieczystej, to prawo do gruntu na podstawie powołanych przepisów przysługiwało obydwojgu małżonkom. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że działka nadana jednemu z małżonków w wykonaniu reformy rolnej w czasie trwania małżeństwa stanowi w zasadzie majątek dorobkowy w rozumieniu art. 21 § 1 kodeksu rodzinnego z 1950 r. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu przedmioty majątkowe, nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowiące jego dorobek, są wspólnym majątkiem obojga małżonków (wspólność ustawowa). W wypadku gdy organ administracyjny, w drodze nadania przewidzianego w przepisach o reformie rolnej, przyznał jednemu z małżonków nieruchomość jako ekwiwalent za mienie pozostawione na terenach odstąpionych Związkowi Radzieckiemu, ma zastosowanie przewidziana w art. 21 k.r. zasada surogacji, w myśl której majątek nabyty przez jednego z małżonków w zamian za jego majątek odrębny stanowi przedmiot majątku odrębnego. W niniejszej sprawie jednak majątek pozostawiony na terenach byłej Rzeczypospolitej zgodnie z oświadczeniem znajdującym się w aktach sprawy stanowił przedmiot wspólności majątkowej małżeńskiej wobec czego zasada surogacji nie miała do niego zastosowania. Jak już wskazano P. O. zmarł [...] maja 1954 r., i od tej daty ustała wspólność majątkowa małżeńska, a udział w gospodarstwie rolnym przypadający P. O. przypadł w drodze dziedziczenia ustawowego małoletnim dzieciom J. O. (L.) i E. O. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w N. z [...] grudnia 1965 r. Postanowienie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku zapadło po wydaniu decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej na wniosek Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z [...] listopada 1965 r.. Działki nr [...] i [...] w dacie przejęcia ich na własność państwa stanowiły zatem współwłasność I. O. oraz jej zstępnych J. I E. bowiem A. T. nie dziedziczyła gospodarstwa rolnego po ojcu. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. wydając decyzję z [...] stycznia 1964 r. w wyniku rozpoznania wniosku I. O. nie przeprowadziło postępowania w zakresie ustalenia przesłanki z art. 7 ust 1 tj. właścicieli nieruchomości. Argumentacja Ministra, że "Przyczyną takiego postępowania był najprawdopodobniej fakt, że w sprawie nie zostało jeszcze wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po P. O. oraz, że Prezydium wiedziało, że sporne grunty są uprawiane wyłącznie przez I. O., jak również, że dwójka jej dzieci jest małoletnia, zaś trzecie pracuje poza rolnictwem. Nie jest jednak pewne, od którego momentu organ dysponował taką wiedzą, tj. czy dowiedział się o tym przed wydaniem decyzji o przejęciu (co oznaczałoby, że mógł on ustalać, czy zstępni wyrażają na to przejęcie zgodę), czy też dopiero po jej wydaniu (co z kolei wskazywałoby, że Prezydium nie podejmowało kroków, aby zgodę taką pozyskać) (...)" jest nieuzasadniona i pozbawiona logiki. Wnioski wysnute przez organ są dowolne. Obowiązkiem PPRN przed rozpoznaniem wniosku I. O. było bowiem ustalenie właściciela gospodarstwa rolnego a w przypadku gdy było ono przedmiotem współwłasności wraz z małoletnim dziećmi to poprzedzenie decyzji zarówno przeprowadzeniem postępowania spadkowego, które pozwoli ustalić następstwo prawne po zmarłym, jak i uzyskaniem zgodny sądu rodzinnego na dokonanie czynności przez matkę w imieniu małoletnich dzieci. I. O. nie mogła bowiem samodzielnie dysponować mieniem, w tym wypadku gospodarstwem rolnym, w imieniu swoich wówczas małoletnich dzieci. Jak słusznie wskazał Minister czynność ta przekraczała czynność zwykłego zarządu i dla jej skuteczności wymagana była zgoda sądu rodzinnego. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie brak jest w aktach dowodu świadczącego o tym, że taką zgodą organ- PPRN – w dacie orzeczenia dysponował skoro nie dysponował nawet postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku. Minister zatem błędnie ocenił materiał dowodowy w tej sprawie Z informacji uzyskanej z Sądu Rejonowego w N. wynika, że postępowanie o uzyskanie zgody na dokonanie czynności przekraczającej zwykły zarząd nie toczyło się w okresie 1963- 1964. Nie ma tutaj żadnych wątpliwości. Organ także nie zwrócił uwagi, ze E. O. przebywał w domu Dziecka zatem postępowania, na które powołuje się organ dotyczące I. O. i E. O. mogły dotyczyć kwestii władzy rodzicielskiej i być może jej ograniczenia. Organ przede wszystkim pominął fakt, że zarówno wniosek I. O. jak i decyzja Prezydium została wydana przed wszczęciem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po P. O.. Do daty postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku organ nie miał wiedzy kto będzie dziedziczył gospodarstwo rolne a w konsekwencji nie mógł wystąpić czy zobowiązać I. O. do wystąpienia o wyrażenie zgody na dokonanie tej czynności. Co organ mógł wiedzieć nie ma znaczenia, nie mógł bowiem samodzielnie ustalić kto jest spadkobiercą ani zastąpić zgody Sądu na dokonanie czynności przekraczającej zwykły zarząd. Istotne jest czy dysponował dokumentami, które pozwalały mu na rozpatrzenie wniosku I. O. zgodnie z dyspozycją art. 7 ust 1. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach, a w szczególności chronologia dokonanych czynności świadczy o tym, że organ nie miał wiedzy kto jest właścicielem nieruchomości gdyż nie dysponował postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, co stanowi naruszenie przepisu art. 7 ust 1 powołanej ustawy. Podkreślić także należy, że postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku zostało wszczęte z wniosku organu, co wskazuje, że organ miał świadomość błędu i chciał konwalidować dokonane przez siebie czynności. Nie budzi przy tym wątpliwości, że współwłaścicielem nieruchomości była I. O., niemniej nie przysługiwało jej prawo do samodzielnego dysponowania i rozporządzania tą nieruchomością w imieniu swoich dzieci. Zgodnie bowiem z treścią art. 58 kodeksu rodzinnego z 1950 r. rodzice powinni sprawować zarząd majątku dziecka z należytą starannością. Bez zezwolenia władzy opiekuńczej nie mogą dokonywać czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Reasumując w ocenie Sądu, wbrew stanowisku organu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej nie dysponowało zgodą sądu na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu w imieniu małoletnich dzieci J. i E. przez I. O.. Z treści tego art. 7 ust 1 powołanej ustawy, wynika że przesłanką materialnoprawną przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej w trybie tego przepisu było złożenie wniosku przez właściciela. Skoro I. O. była wyłącznie współwłaścicielem tej nieruchomości a organ nie ustalił pozostałych współwłaścicieli oraz nie dysponował zgodą sądu na dokonanie przez I. O. czynności w imieniu jej małoletnich dzieci to wniosek złożony bez zachowania tych wymogów był wadliwy i nie mógł stanowić podstawy rozstrzygnięcia na podstawie art. 7 powołanych przepisów. Tym samym brak spełnienia tej materialnoprawnej przesłanki powoduje skutek prawny nieważności decyzji administracyjnej, jeżeli przepis prawa tego rodzaju przesłankę ustanawia. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 1 lutego, sygn. akt IV SA 2436/98 (lex nr 55759) oraz przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I CSK 168/12 (lex nr 1293669). Na marginesie Sąd zauważa, że fakt dziedziczenia przez E. O. po P. O. zmarłym [...] maja 1954 również budzi wątpliwości zważywszy, że E. O. urodził się [...] października 1956 r. ([...] miesięcy po śmierci P. O.), jednak postanowienie Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku jest skuteczne i wiąże Sąd oraz organy do czasu jego prawomocnego wzruszenia przed sądem powszechnym.

Odnosząc się z kolei do skargi A. T. sąd uznał, że nie posiada ona interesu prawnego w rozumieniu art. 28 kpa. Zgodnie z treścią art. 28 k.p.a. stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

W orzecznictwie wskazuje się, że interes prawny w postępowaniu dotyczącym nabycia nieruchomości rolnych w trybie powołanej ustawy może mieć nie tylko podmiot legitymujący się tytułem prawnym do tej nieruchomości (przekreślającym tytuł Skarbu Państwa), lecz także podmiot, który ma roszczenie do Skarbu Państwa o nabycie prawa własności lub użytkowania wieczystego tej nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 16 października 2015 r., II OSK 324/14, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjmuje się więc, że prawo strony służy także innym podmiotom, które wykażą taki przymiot, w szczególności tym, które roszczą sobie prawo do gruntu objętego dotychczasową decyzją (przykładowo komunalizacyjną - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1716/10, publ. jw.). Interes prawny może być realizowany na podstawie określonego przepisu, bezpośrednio wiążącym się z indywidualnie i prawnie chronioną sytuacją strony. Istnieje on więc wówczas, gdy istnieje związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu na gruncie administracyjnoprawnym (p.m.in. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1957/11, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 74/12, i cytowane tam orzecznictwo, dostępne jw.). Dlatego zagadnienie interesu prawnego, którego legitymacja procesowa jest pochodną, powszechnie w doktrynie i orzecznictwie uważane jest za zagadnienie o charakterze materialnoprawnym, bowiem warunkujący przymiot strony w postępowaniu administracyjnym interes prawny, zależny jest od istnienia przepisu materialnoprawnego, z którego można go wywieść (p. przykładowo wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 1220/11 i z dnia 17 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 176/11, publ. jw.

W niniejszej sprawie o braku interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji Prezydium jest okoliczność, że A. T. w dacie śmierci swojego ojca tj. [...] maja 1954 r. była osobą pełnoletnią i pracowała poza gospodarstwem rolnym. Z tych przyczyn nie dziedziczyła po ojcu gospodarstwa rolnego będącego przedmiotem orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. Prawo do spadku w tym zakresie zgodnie z powołanym wyżej postanowieniem Sądu Rejonowego w N. mieli wyłącznie J. L. i E. O. a nie A. T., która wówczas była pełnoletnia i nie spełniała przesłanek do nabycia gospodarstwa rolnego w drodze dziedziczenia. Z tego powodu skarga A. T. podlegała oddaleniu.

W niniejszej sprawie organ nadzoru błędnie uznał, że naruszenie przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej przepisu art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin w zakresie zbadania osób uprawnionych do złożenia wniosku, (postępowanie spadkowe, zgody sądu rodzinnego), nie stanowiło rażącego naruszenia prawa o którym mowa art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w konsekwencji czego sam naruszył art. 7 ust 1 powołanej ustawy, art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez brak wszechstronnej oceny dowodów.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni poczynione przez Sąd ustalenia oraz powyższą ocenę prawną Sądu i wyda stosowne rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ppsa (odnośnie skargi A. T. pkt 1) oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt a i c (odnośnie skargi J. L. pkt 2) oraz orzekł jak w sentencji. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ppsa (pkt 3).

Dodatkowo należy wyjaśnić, że wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875).