Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 175/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2009-08-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2, art. 7, art. 77 par. 1, art. 75, art. 78
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 1951 nr 46 poz 340
law: Dekret z dnia 6 września 1951 r. o  ochronie  i  uregulowaniu  własności  osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Antończyk (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Sędzia WSA Irena Wesołowska Protokolant Starszy Referent Alicja Landowska po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2009 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 stycznia 2009 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wykonaniu aktu nadania ziemi oddala skargę.


UZASADNIENIE

W decyzji z dnia 14 listopada 2008 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia o wykonaniu aktu nadania Prezydium Rady Powiatowej z dnia 16 czerwca 1958 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z 5 czerwca 1954 r., nr [...]. Decyzja ta wydana została w związku ze złożeniem w dniu 20 lutego 2008 r. przez M. M. wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia o wykonaniu aktu nadania ziemi z dnia 16 czerwca 1958 r. W ocenie strony, zmniejszenie powierzchni gospodarstwa rolnego było niezgodne z prawem i powinno skutkować zwrotem części nieruchomości bądź wypłatą odszkodowania.

Następnie, zaskarżoną decyzją z dnia 30 stycznia 2009 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, utrzymało w mocy w/w, własną decyzję w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności powyższego orzeczenia o wykonaniu aktu nadania ziemi Prezydium Rady Narodowej z dnia 16 czerwca 1958 r. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że aktem nadania nr [...] z dnia 20 lipca 1954 r. Powiatowa Komisja Ziemska przyznała B. M. – ojcu skarżącego M. M. – prawo własności gospodarstwa rolnego położonego w gromadzie B., gmina C., powiat l., o powierzchni 14,22 ha. Jednocześnie w orzeczeniu dotyczącym ustalenia ceny gospodarstwa nr [...] z dnia 5 czerwca 1954 r. oszacowano wartość nadawanego gospodarstwa na 320,04 q żyta. Następnie, Powiatowa Komisja Ziemska w dniu 5 maja 1958 r. dokonała nowego pomiaru gospodarstwa należącego do B. M. Z orzeczenia Komisji wydanego w następstwie dokonanych pomiarów wynika, że powierzchnia gospodarstwa określona w akcie nadania z 1954 r. jest niegodna ze stanem faktycznym, ponieważ gospodarstwo liczy 12,06 ha, a nie jak ustalono wcześniej – 14,22 ha.

W tej sytuacji, w dniu 24 maja 1958 r. aktem nadania nr [...] ustalono, że B. M. przysługuje prawo własności przedmiotowego gospodarstwa o powierzchni 12,06 ha, a następnie w dniu 16 czerwca 1958 r. orzeczeniem o wykonaniu tegoż aktu, nr [...] Prezydium Rady Narodowej uchyliło poprzednie orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z dnia 5 czerwca 1954 r., ustalając odmienny szacunek powierzchni gospodarstwa. Jednocześnie oszacowano gospodarstwo na 263,13 q żyta. Orzeczenie to stało się podstawą wpisu – w postanowieniu z dnia 2 grudnia 1958 r. - powierzchni gospodarstwa w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Powiatowy w L. dla przedmiotowej nieruchomości. W dziale I księgi wieczystej wpisano zmianę w zakresie powierzchni gospodarstwa – w miejsce 14,22 ha wpisano 12,06 ha.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Kolegium wskazało na treść art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., omawiając jednocześnie przesłankę rażącego naruszenia prawa jako podstawy stwierdzenia nieważności decyzji. Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie zmiana w zakresie powierzchni gospodarstwa nie prowadziła fizycznie do zmniejszenia jego powierzchni, lecz aktualizacji jego wielkości. Jednocześnie, w ślad za zmianą w zakresie wielkości gospodarstwa proporcjonalnie zmniejszono ciężar należności z tytułu spłaty nadanego gospodarstwa. Powyższe okoliczności nie potwierdzają twierdzeń strony co do odebrania ziemi. Jednocześnie Kolegium wskazało, że objęte wnioskiem strony orzeczenie z 16 czerwca 1958 r. wydano w związku z wykonaniem aktu nadania ziemi z dnia 24 maja 1958 r. nr [...], mocą którego przyznano B. M. własność przedmiotowego gospodarstwa o powierzchni 12,06 ha. Organ prawidłowo ustalił zatem na podstawie aktu nadania ziemi wielkość gospodarstwa, co oznacza że pod względem faktycznym nie doszło do naruszenia przepisów prawa, gdy chodzi o wydanie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania ziemi. Powyższe w ocenie Kolegium przemawiało za pominięciem zgłoszonych wniosków dowodowych, jako zbędnych do prawidłowego rozpatrzenia sprawy. W ocenie Kolegium, w takiej sytuacji nie sposób przyjąć, aby wydane orzeczenie rażąco naruszało przepisy prawa. Jednocześnie pouczono skarżącego o trybie dochodzenia roszczeń w związku ze sporem o przebieg granic nieruchomości.

W skardze na powyższą decyzję M. M. wniósł o jej uchylenie, zarzucając wydanie decyzji z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 75 § 1 i 78 § 1 k.p.a. W ocenie skarżącego przedmiotowe postępowanie przeprowadzono w celu realizacji z góry przyjętego założenia, by nie uznać racji strony skarżącej. Dowodzi temu fakt, że decyzję w I instancji wydano po 5 miesiącach od daty złożenia wniosku, zaś w II instancji – raptem po 21 dniach. Jednocześnie skarżący wskazał, że organ nie przesłuchał świadków przez niego wnioskowanych i zaniechał dokonania ustaleń co do rzeczywistej wielkości gospodarstwa. Jest to sprzeczne z podstawowymi zasadami k.p.a., co sprawia, że jego skarga jest zasadna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone orzeczenie wydane zostało zgodnie z obowiązującym wówczas prawem.

Na wstępie wskazać należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest swoistą konstrukcją procedury administracyjnej, która znajduje zastosowanie do aktów obarczonych wadami wymienionymi w art. 156 § 1 k.p.a. oraz wadami nieważności ustanowionymi w odrębnych przepisach. Występowanie tych wad sprawia, że z mocy decyzji powstaje albo stosunek prawny ułomny albo w ogóle się on nie nawiązuje. Wady tkwią w samej decyzji i godzą w elementy stosunku prawnego podmiotowe, w jego przedmiot lub też w podstawę prawną, w wyniku czego albo dochodzi do nieprawidłowych skutków prawnych albo do prawnej bezskuteczności decyzji administracyjnej. W toku postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, które podlega tym samym regułom proceduralnym co postępowanie toczące się w trybie zwykłym, ocenie podlega sama decyzja i jej skutki prawne, a poprzedzające ją postępowanie bywać może tylko elementem prowadzącym do tej oceny. Podkreślić w tym miejscu należy, że w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności znajdują zastosowanie również te same prawne zasady postępowania administracyjnego, co w postępowaniu zwykłym.

W przedmiotowym postępowaniu organ miał obowiązek ocenić prawidłowość orzeczenia o wykonaniu aktu nadania Prezydium Rady Powiatowej z dnia 16 czerwca 1958 r., nr [...], w przedmiocie uchylenia orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z 5 czerwca 1954 r., nr [...] pod kątem wadliwości polegającej na jego wydaniu z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Zauważyć należy, że przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jak zresztą słusznie wskazało Kolegium, polega na oczywistym naruszeniu jednoznacznego przepisu prawa, które równocześnie narusza zasadę praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej" (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 1997 r., III SA 422-427/96, Glosa 1998, nr 10, s. 29). Co szczególnie istotne przy ocenie istnienia tej wadliwości - rozstrzygający, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, jest stan prawa w dniu wydania tej decyzji. Na taką ocenę nie może mieć wpływu ani późniejsza zmiana prawa, ani tym bardziej zmiana interpretacji tego prawa (zob. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2006 r., I FSK 439/05, OSP 2007 r. nr 9, poz. 100).

Przedmiotowe orzeczenie wydane zostało w oparciu o dekret z dnia 6 września 1951 o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. nr 46, poz. 240 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 2 tegoż dekretu osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Wraz z gospodarstwem rolnym przechodzą na własność posiadaczy gospodarstw: inwentarz żywy oraz zabudowania i inwentarz martwy, stanowiące przynależność gospodarstwa i potrzebne do jego prowadzenia. Zgodnie z art. 5 ust. 1 dekretu w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności powiatowa komisja ziemska wydaje z urzędu akty nadania, które zawierają określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego. Powyższa regulacja oznacza, że akt nadania miał charakter deklaratoryjny, potwierdzał jedynie stan, zaistniały na gruncie art. 2 dekretu, tj. fakt nabycia prawa własności gospodarstwa z mocy prawa. Zgodnie zaś z art. 6 ust. 1 dekretu, granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek ustala orzeczenie o wykonaniu aktu nadania. Orzeczenie to wydaje z urzędu prezydium powiatowej rady narodowej. Zatem, orzeczenie o wykonaniu aktu nadania jest ściśle związane z tym aktem, ma charakter wykonawczy w stosunku do niego, jednocześnie dając podstawę do dokonania wpisu prawa własności w księdze wieczystej.

Zauważyć należy, że kwestionowane przez skarżącego orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa z 16 czerwca 1958 r. jest aktem wydanym w następstwie aktu nadania nr [...] z dnia 24 maja 1958 r., w którym powierzchnię gruntów oszacowano na 12,06 ha. Prawidłowo zatem w kwestionowanym orzeczeniu określono wielkość gospodarstwa na 12,06 ha. W tym zakresie zatem nie można mówić o jakimkolwiek naruszeniu prawa, tym bardziej o rażącym. Brak też jest podstaw, by uznać, iż organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, w tym dyspozycji art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 75 i 78 § 1 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutów zmierzających do ustalania granic gospodarstwa rolnego w postępowaniu administracyjnym, a także przed sądem administracyjnym wskazać należy, że słusznie organ odwoławczy pouczył skarżącego o trybie realizacji tego typu roszczeń w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2005 r., nr 240, poz. 2027 ze zm.) oraz przepisy k.c. Sąd administracyjny, jak zresztą wskazano na wstępie, dokonuje oceny rozstrzygnięć administracyjnych z punktu widzenia ich zgodności z prawem. Nie ma zatem kompetencji do przeprowadzania dowodów z przesłuchania świadków, oceniając sprawę na podstawie przedłożonych dowodów z dokumentów.

Mając na uwadze powyższe i fakt, że zarzuty skarżącego nie znalazły uzasadnienia w niniejszej sprawie, Sąd, na mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami), oddalił skargę.