Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1299/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 129 ust 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 97 par 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 365 par 1
journal: Dz.U. 2014 poz 101
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jednolity
article: art. 10
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 147
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.
article: art. 153 , art. 170 , art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie : WSA Aldona Gąsecka-Duda WSA Waldemar Michaldo (spr.) Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2014 r. sprawy ze skargi "L" SA z siedzibą w K. na uzasadnienie decyzji Wojewody [...] z dnia 2 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzją z 30 czerwca 2011 r. znak [...] Prezydent Miasta K. orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego prowadzonego na wniosek Fabryki Produktów Chemicznych "[...]" S.A. w likwidacji z siedzibą w K. (obecnie "[...]" S.A. w K. ) w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako parcele [...] , l. kat. [...] l. kat. [...] , b. gm. kat. J. oraz l. kat.[...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...] , l. kat. [...] , l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...]. kat. [...], l. kat. [...] l. kat. [...] , b. gm. kat. B. , objęte umową - aktem notarialnym z 16 grudnia 1949 r. Rep.[...]

Orzekając w ten sposób organ I instancji wskazał, iż ww. decyzja została wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy - na skutek prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 650/08, którym uchylono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 14 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 1070/07 jak również decyzję Wojewody [...] z 30 lipca 2007 r. znak [...], oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z 18 maja 2006 r. znak [...] , którą umorzono postępowanie w ww. sprawie ze względu na uznanie, iż roszczenia związane z brakiem ustalenia w ww. umowie sprzedaży ceny i w konsekwencji nieuiszczenia zapłaty za ww. nieruchomości należą do wyłącznej właściwości sądów powszechnych.

Jak wskazał organ I instancji, w toku ponownie prowadzonego postępowania uzyskano informację, iż wyrokiem z 16 czerwca 2006 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w K. , Wydział I Cywilny oddalił powództwa Fabryki Produktów Chemicznych "[...] " S.A. w likwidacji z siedzibą w K. przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Skarbu Państwa, Fabryce [...] S.A. w K. , [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. , Zakładowi [...] S.A. z siedzibą w K. i Laboratorium [...] sp. z o.o. w K. o dokonanie podziału, uzgodnienie treści ksiąg wieczystych i wydanie, ewentualnie o ustalenie i ewentualnie o zapłatę. Prezydent Miasta K. podniósł, iż w uzasadnieniu tego orzeczenia sąd stwierdził, iż umowa kupna-sprzedaży sporządzona w formie aktu notarialnego z 16 grudnia 1949 r. Rep. [...] , na podstawie której Skarb Państwa nabył nieruchomości stanowiące przedmiot omawianego postępowania administracyjnego jest nieważna i z tej przyczyny powód nie może skutecznie domagać się jej wykonania poprzez zapłatę ceny sprzedaży nieruchomości. Ponadto Prezydent Miasta K. zauważył, iż Sąd uznając zarzuty stron pozwanych, jednocześnie stwierdził, że Skarb Państwa stał się właścicielem ww. nieruchomości w drodze zasiedzenia.

Następnie wyrokiem z 27 lutego 2007 r., sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny w K. , Wydział I Cywilny oddalił apelację Fabryki [...] " S.A. w likwidacji z siedzibą w K. , podzielając ocenę sądu I instancji w zakresie nieważności ww. umowy kupna-sprzedaży sporządzonej w formie aktu notarialnego z 16 grudnia 1949 r. Rep. [...]\ potwierdzając również możliwość jednoczesnego badania ważności ww. umowy oraz możliwości stwierdzenia w tym postępowaniu nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości objętych tą umową w drodze zasiedzenia - bez konieczności uprzedniego rozstrzygania w tym zakresie przez właściwy sąd powszechny w trybie nieprocesowym (art. 609 i 610 k.p.c.).

Z kolei postanowieniem z 13 lutego 2008 r., sygn. akt III CSK 372/07 Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej Fabryki [...] S.A. w likwidacji w K. od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego w K.

W świetle powyższego organ I instancji wskazał, iż w jego ocenie brak jest podstaw normatywnych do tego, aby związanie organów administracji wykładnią prawa i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wydanym w tej sprawie prawomocnym wyroku NSA z 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 650/08, wykluczało możliwość uwzględnienia przez organ administracji wskazanych powyżej okoliczności faktycznych, które nie były przedmiotem wcześniejszych rozważań i oceny sądu administracyjnego w tej sprawie. W konsekwencji organ I instancji stwierdził, iż jego zdaniem powołany wyżej prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w K. z 16 czerwca 2006 r., sygn. akt [...] "wyeliminował z obrotu prawnego umowę z dnia 16.12.1949 r. poprzez uznanie ją za nieważną" i z uwagi na fakt, iż związanie wyrokiem sądu powszechnego, o którym mowa w art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, dotyczy także motywów rozstrzygnięcia zawartych w uzasadnieniu wyroku, to w ocenie Prezydenta Miasta K. zasadnym stało się umorzenie postępowania administracyjnego w omawianej sprawie, bowiem prawo własności nieruchomości, w stosunku do których wnioskodawca domaga się ustalenia i wypłaty odszkodowania, nie zostało odebrane w sposób władczy, lecz Skarb Państwa nabył to prawo w drodze zasiedzenia.

Odwołanie od ww. decyzji Prezydenta Miasta K. wniosła spółka "[...] " S.A. z siedzibą w K.

W odwołaniu podniesiono m.in., że, po pierwsze organ I instancji błędnie uznał, jakoby w warunkach omawianej sprawy ustało związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, zawartymi w wydanym w tej sprawie prawomocnym wyroku NSA w Warszawie z 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 650/08. Zdaniem strony odwołującej w przedmiotowej sprawie nie doszło bowiem do zmiany jej stanu faktycznego lub prawnego po wydaniu ww. orzeczenia, bowiem zarówno ww. wyrok Sądu Okręgowego w K. z 16 czerwca 2006 r., sygn. akt [...], jak też wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z 27 lutego 2007 r., sygn. akt [...] wydane zostały przed wydaniem powołanego wyroku NSA w Warszawie z 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 650/08, jak i przed poprzedzającym to orzeczenie wyrokiem WSA w Krakowie z 14 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 1070/07. Ponadto, zdaniem strony odwołującej się, powołane wyroki sądów powszechnych były znane organom administracji w toku postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, a zwłaszcza Wojewodzie [...]- nie później niż w toku innego postępowania dotyczącego przedmiotowych nieruchomości, dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody K. z 14 marca 1995 r. (znak [...] ) stwierdzającej nabycie przez [...] Zakłady [...] prawa wieczystego użytkowania tych nieruchomości.

Po drugie, w odwołaniu zarzucono dokonanie przez organ I instancji błędnej oceny prawnej wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z 27 lutego 2007 r. podnosząc, iż brak jest znaczenia tego wyroku dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy oraz brak jest związania w niej tym orzeczeniem wobec innego przedmiotu orzekania przez Sąd Apelacyjny w K. oraz NSA w Warszawie.

W kontekście powyższego podniesiono m.in., iż: "sądy powszechne jeszcze w latach 60-tych i 70-tych ubiegłego wieku dwukrotnie zajmowały się sprawą roszczeń wynikających z tej umowy i jak wynika z wydanych w tych sprawach orzeczeń dwukrotnie - prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z 16 marca 1967 r. do sygnatury akt II C 279/64 (zaaprobowanym przez Sąd Najwyższy) oraz prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z 22 grudnia 1977 r. do sygnatury akt IC 384/77 sądy powszechne uznały, iż umowa z 6 grudnia 1949 r. była ważna.

Po trzecie, w odwołaniu wskazano, że wbrew stanowisku Prezydenta Miasta K. brak jest podstaw do uznania, by umowa z 16 grudnia 1949 r. była nieważna i również z tej przyczyny brak jest możliwości uznania, iż wyłączony może zostać obowiązek przewidziany w art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Strona odwołująca dokonała w tym zakresie samodzielnej analizy ważności ww. umowy z 16 grudnia 1949 r., stanowiącej w istocie polemikę z poglądem prawym wyrażonym w powołanym wcześniej wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z 27 lutego 2007 r.

Po czwarte, strona odwołująca zwróciła uwagę na konstytucyjne i wspólnotowe zasady gwarantujące uzyskanie słusznego odszkodowania z tytułu odebrania prawa własności przez państwo, wskazując przy tym na okoliczność, iż przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w Strasburgu toczyło się postępowanie ze skargi "[...] " S.A. w związku z wydaniem przez Sąd Apelacyjny w K. ww. wyroku z 27 lutego 2007 r., jednakże Trybunał nie wydał decyzji negatywnej dla Państwa Polskiego jedynie z uwagi na powzięcie informacji o wydaniu przez NSA w Warszawie powołanego wyżej wyroku z 27 kwietnia 2009 r.

Ponadto w rozpatrywanym odwołaniu podniesiono zarzut wydania zaskarżonej decyzji przez organ podlegający wyłączeniu, wskazując na stronnicze zachowanie Prezydenta Miasta K. w przedmiotowej sprawie.

W konsekwencji strona odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Rozpoznając przedmiotowe odwołanie Wojewoda [...] decyzją z dnia 2 lipca 2014 r. znak: [...] uchylił zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 30 czerwca 2011 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2014 r., poz. 518) oraz art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.).

W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja była przedwczesna, co skutkowało koniecznością jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Wojewoda [...] zwrócił uwagę, że w wyroku NSA z 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 650/08 Sąd nie wypowiedział się w kwestii ważności umowy sprzedaży z 16 grudnia 1949 r., co jest oczywiste w świetle ustrojowej zasady rozdziału sądownictwa administracyjnego i powszechnego.

W świetle powyższego powzięcie informacji przez organ I instancji o orzeczeniach sądów powszechnych w toku ponownie prowadzonego postępowania, tj. po wydaniu powołanego wyroku NSA z 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 650/08, nie oznacza, iż okoliczności te nie mogłyby zostać uwzględnione w obecnie prowadzonym postępowaniu administracyjnym - pomimo, iż powołane orzeczenia sądów powszechnych zapadły przed wydaniem w niniejszej sprawie prawomocnego wyroku sądu administracyjnego, co wynika z istoty kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne. Kontrola sądowo-administracyjna posiada bowiem charakter następczy względem kontrolowanego aktu, a zatem sprowadza się do zbadania zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia podjętego na gruncie stanu faktycznego i prawnego sprawy ustalonego w dacie jego wydania, znajdującego odzwierciedlenie w materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu poprzedzającym wydanie tego rozstrzygnięcia.

Wojewoda [...] wskazał, że na gruncie niniejszej sprawy na uwagę zasługuje pogląd prawny zaprezentowany w wyroku WSA w Bydgoszczy z 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt 11 SA/Bd 985/12, w którym wskazano, iż organy ponownie rozpoznając sprawę nie powinny ograniczać się jedynie do źródeł dowodowych wskazanych przez sąd, bowiem w razie ujawnienia w toku ponownie prowadzonego postępowania innych dowodów, należy je przeprowadzić, jeżeli przyczyni się to do wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Przeprowadzenie niepełnego postępowania dowodowego i niedostatecznie wnikliwe ocenienie jego wyników, jak również dokonanie ustaleń faktycznych bez odpowiedniego oparcia się na całokształcie okoliczności sprawy, stanowi naruszenie przepisów postępowania.

W kontekście powyższego Wojewoda [...] wskazał, że późniejsze (tj. po wydaniu prawomocnego orzeczenia przez sąd administracyjny) ustalenie istnienia w obrocie prawnym prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego (wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z 27 lutego 2007 r., sygn. akt [...]) powoduje, iż jakkolwiek ocena prawna wyrażona w wyroku NSA z 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 650/08 jest wiążąca w zakresie, w jakim przesądza o zasadności stosowania regulacji przewidzianej w art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2010 r Nr 102, poz 651 ze zm., dalej u.g.n.) w sytuacji nabycia przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości w drodze umowy sprzedaży zawartej w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych, to jednak wskazania Sądu co do dalszego postępowania zawarte w powołanym orzeczeniu stały się obecnie nieaktualne.

Wojewoda [...] podzielił także stanowisko, zgodnie z którym stwierdzenie, że art. 365 § 1 k.p.c. przypisuje prawomocnemu orzeczeniu sądu moc wiążącą nie tylko wobec stron i sądu, który je wydał, lecz również innych sądów, organów państwowych oraz organów administracji publicznej, a w wypadkach prawem przewidzianych także innych osób, oznacza jedynie tyle, że żaden z wymienionych podmiotów nie może negować faktu istnienia prawomocnego orzeczenia i jego treści, niezależnie od tego, czy był, czy nie był stroną tego postępowania. Jednakże mocy wiążącej prawomocnego wyroku w rozumieniu art. 365 § 1 k.p.c. nie można rozpatrywać w oderwaniu od art. 366 k.p.c., który przymiot powagi rzeczy osądzonej odnosi tylko do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. (Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt III AUa 1935/12).

Wojewoda [...] podkreślił, że w omawianym orzeczeniu Sądu Apelacyjnego w K. z 27 lutego 2007 r. Sąd ten rzeczywiście uznał, iż umowa sprzedaży z 16 grudnia 1949 r. jest nieważna, jednakże formalnie nie wyeliminował jej z obrotu prawnego, bowiem uznając zasadność zarzutu procesowego zgłoszonego przez pozwany Skarb Państwa o nabyciu przez ten podmiot publicznoprawny prawa własności przedmiotowych nieruchomości w drodze zasiedzenia, umożliwił stronie pozwanej wykazanie własności w trybie postępowania o zasiedzenie (vide str. 17 powołanego wyroku). Nadto ustalenie przez Sąd nieważności ww. umowy sprzedaży zostało dokonane w ramach powództwa opartego o przepis art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm. dalej u.k.w.h.), w ramach którego Sąd mógł samodzielnie badać kwestie zarówno ważności przedmiotowej umowy sprzedaży jak i zasiedzenia przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowych nieruchomości. Natomiast odrębne powództwo o ustalenie ważności ww. umowy sprzedaży (na podstawie art. 189 k.p.c.) zostało przez ten Sąd oddalone z uwagi na brak legitymacji procesowej strony powodowej ("[...] " S.A.), będącej konsekwencją przyjęcia do rozpoznania powództwa w trybie wieczystoksięgowym i jego "ograniczającego" charakteru względem powództwa o ustalenie.

Organ zaznaczył przy tym, iż powołane wyroki sądów powszechnych są wyrokami oddalającymi żądania pozwu (roszczenia) wniesione przez "[...] " S.A., a nie przez Skarb Państwa, a zatem nie są wyrokami, które orzekałyby o roszczeniach Skarbu Państwa. W ramach ww. postępowania zgłoszone zostały jedynie zarzuty przez pozwany Skarb Państwa, w tym zarzut zasiedzenia, którego zasadność została przez Sądy podzielona ale niemniej, nie w sposób zastępujący orzeczenie o stwierdzeniu zasiedzenia.

Dalej Wojewoda [...] wskazał, że niezgodność spowodowana nabyciem własności przez Skarb Państwa nieruchomości przez zasiedzenie nie jest objęta aktualnym wpisem w księdze wieczystej, jak również brak jest w obrocie prawnym orzeczenia właściwego sądu stwierdzającego ten fakt. Wynika to także z art. 365 k.p.c., zgodnie z którym orzeczenia prawomocne wiążą nie tylko strony i sąd który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy. Dopóki zatem podstawa wpisu do księgi wieczystej nie zostanie zmieniona, dopóty stan prawny ujawniony w księdze wieczystej uznać należy za zgodny z rzeczywistym stanem prawnym.

Z uwagi na wskazane powyżej, istotne wątpliwości w zakresie zgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, zasadnym jest w ocenie Wojewody [...] , wystąpienie przez właściwy organ reprezentujący Skarb Państwa z wnioskiem o stwierdzenie nabycia przez ten podmiot publicznoprawny prawa własności przedmiotowych nieruchomości w drodze zasiedzenia, które to orzeczenie stanowiłoby równocześnie podstawę ujawnienia tego sposobu nabycia omawianego prawa przez Skarb Państwa w księgach wieczystych.

Zdaniem organu odwoławczego wystąpienie ze stosownym powództwem w ww. zakresie winno być poprzedzone ujawnieniem w formie ostrzeżenia w księgach wieczystych prowadzonych dla przedmiotowych nieruchomości prawa Skarbu Państwa, co z kolei stanowiłoby podstawę dla zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie w oparciu o regulację przewidzianą w przepisie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, a jak wskazano w wyroku NSA z 6 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 2161/11 "W sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wyrok w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym stanowi zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a."

Natomiast w sytuacji, gdy w wyniku podjętych działań nie zostanie stwierdzone przez właściwy sąd powszechny nabycie przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowych nieruchomości w drodze zasiedzenia oraz następnie nie dojdzie do zmiany podstawy wpisów tego prawa we właściwych księgach wieczystych, wówczas aktualnymi będą wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku NSA z 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 650/08.

Odnosząc się w tym miejscu do kolejnego z zarzutów odwołania, sprowadzającego się do zakwestionowania ustaleń organu I instancji w zakresie skutków, jakie w omawianym postępowaniu administracyjnym wywierają powołane na wstępie orzeczenia Sądu Okręgowego w K. z 16 czerwca 2006 r., sygn. akt [...] oraz Sądu Apelacyjnego w K. z 27 lutego 2007 r., sygn. akt [...] , Wojewoda uznał go za częściowo zasadny. Nie jest bowiem tak, iż w powołanym orzeczeniu przesądzono prawomocnie o wyeliminowaniu z obrotu prawnego umowy sprzedaży sporządzonej w formie aktu notarialnego z 16 grudnia 1949 r. Rep.[...] oraz o nabyciu przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowych nieruchomości w drodze zasiedzenia, co czyniłoby omawiane postępowanie bezprzedmiotowym.

Odnośnie podniesionego w odwołaniu zagadnienia związanego z wzajemnymi relacjami pomiędzy prawomocnymi wyrokami Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z 16 marca 1967 r., sygn. akt II C 279/64 (zaaprobowanego przez Sąd Najwyższy) oraz Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z 22 grudnia 1977 r., sygn. akt [...] (w których stwierdzono przedwczesność powództw o zapłatę - co zdaniem strony odwołującej świadczyć ma o uznaniu ważności ww. umowy sprzedaży) a wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 27 lutego 2007 r., sygn. akt [...], Wojewoda wskazał, iż kwestia ta została wyjaśniona w tym ostatnim orzeczeniu, w którym Sąd ten zajął stanowisko, iż: "Brak jest podstaw by przyjąć, że problem ważności umowy z dnia 16 grudnia 1949 r. objęty jest powagą rzeczy osądzonej. Zdaniem apelującego, stan res iudicata wynika z przyjęcia przez Sądy prawomocnie oddalające powództwo spółki [...] o zapłatę, konstrukcji przedwczesności żądania zapłaty ceny - w co wkalkulowane jest założenie ważności umowy sprzedaży. Rację ma apelujący, iż w razie oddalenia powództwa powagą rzeczy osądzonej objęte są również niezbędne motywy orzeczenia. Oznacza to, iż w niniejszej sprawie można by rozważyć problem res iudicata w odniesieniu do oceny przedmiotowo istotnych elementów umowy z dnia 16 grudnia 1949 r. Jeśli bowiem Sąd przyjął, że powództwo o zapłatę ceny jest przedwczesne, to jednocześnie założył, że cena ta została ważnie pomiędzy stronami uzgodniona. Ze zgromadzonego w sprawie materiału (...) nie wynika natomiast, by Sądy badały ważność umowy w relacji do reprezentacji spółki czy też szczególnych wymogów, które dla ważności czynności prawnej dokonywanej imieniem spółki musiał spełniać jej kurator. Dlatego brak jest przeszkód dla rozważania tych problemów w niniejszym postępowaniu i do dokonania autonomicznej oceny ważności umowy, w zależności od wyników tych rozważań."

W kontekście powołanych regulacji zdaniem Wojewody obowiązkiem organów administracji publicznej w niniejszej sprawie jest dokładne i rzetelne wyjaśnienie sprawy w jej całokształcie, a następnie wydanie w oparciu o zebrany w sposób pełny i niebudzący wątpliwości materiał dowodowy rozstrzygnięcia stanowiącego indywidualizację konkretnej normy prawa materialnego, czego niezbędnym elementem jest ustalenie, iż istnieje w systemie prawnym norma, która w danym stanie faktycznym winna znaleźć zastosowanie. Jeżeli zatem dodatkowe postępowanie wyjaśniające (przeprowadzone przez organ I instancji we wskazanym wcześniej zakresie) wykaże, iż w niniejszej sprawie winna znaleźć zastosowanie - stosownie do oceny prawnej zawartej w powoływanym wcześniej wyroku NSA z 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 650/08 - norma wyrażona w art. 129 ust. 3 pkt 5 u.g.n., wówczas organy orzekające będą uprawnione i jednocześnie zobligowane do jej zastosowania. Natomiast w sytuacji, gdy zostanie ustalone, iż powołany przepis nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, to nie można czynić organom zarzutu naruszenia powołanych w odwołaniu gwarancji konstytucyjnych i wspólnotowych, skoro okaże się, iż w systemie prawa brak jest jakiejkolwiek regulacji upoważniającej organy administracji publicznej do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie zgłoszonego roszczenia.

W ocenie organu odwoławczego nie jest również zasadny zarzut odwołania kwestionujący bezstronność organu I instancji w niniejszej sprawie. Instytucja wyłączenia organu (w tym również osoby piastującej tę funkcję) -jako wyjątek od zasady - winna być interpretowana ściśle, tj. może dotyczyć sytuacji jednoznacznie określonych w przepisach art. 24-25 k.p.a. W niniejszej sprawie strona nie wykazała, aby organ I instancji czy też osoba piastująca ten urząd pozostawały w jakimkolwiek zakresie w tzw. "bliskości" wobec rozpatrywanej sprawy (tj. w warunkach określonych w art. 24 §1 pkt. 1-7 i § 3 oraz art. 25 § 1 pkt 1 i 3 k.p.a.).

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, spółka "[...]" S.A. z siedzibą w K. zakwestionowała uzasadnienie decyzji Wojewody [...] z dnia 2 lipca 2014 r., zarzucając:

1) naruszenie art. 170 i 171 w związku z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez kwestionowanie przez Wojewodę [...] prawidłowości prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2009 r. wydanego do sygnatury akt [...] wiążącego Wojewodę [...] i mającego powagę rzeczy osądzonej oraz poprzez prawnie niedopuszczalną polemikę z ustaleniami i oceną prawną dokonanymi przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku,

2) naruszenie art. 153 w związku z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez odmowę zastosowania się w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją do oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2009 r. wydanym do sygnatury akt I OSK 650/08, pomimo, że w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją nie wystąpiły okoliczności zwalniające organy administracyjne od konieczności respektowania tej oceny i wskazań, w szczególności nie doszło do żadnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, tym bardziej zaś nie doszło do takiej zmiany, która czyniłaby możliwym uznanie, iż wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2009 r. wydanym do sygnatury akt I OSK 650/08 nie wiążą organu administracyjnego w niniejszej sprawie,

3) naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. poprzez błędne i dowolne, nie poparte żadnym dowodem ustalenie, iż organy administracyjne " ustaliły istnienie w obrocie prawnym" wyroku Sądu Okręgowego w K. z 16 czerwca 2006 r. oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z 27 lutego 2007 r. rzekomo dopiero po wydaniu wyroku z 27 kwietnia 2009 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny, podczas gdy jak wykazano w niniejszej sprawie wiedzę o tych wyrokach zarówno Wojewoda [...] jak i Prezydent Miasta K. mieli przed wydaniem wspomnianego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny,

4) naruszenie art. 365 § 1 k.p.c. poprzez błędne odczytanie znaczenia i zakresu mocy wiążącej wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z 27 lutego 2007 r., wydanego w sprawie do sygnatury akt [...] i uznanie na jego podstawie, iż należy rzekomo podjąć w odpowiednim trybie działania celem zweryfikowania czy spółce [...] S.A. należne jest odszkodowanie za przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa oraz błędne nieuwzględnienie mocy wiążącej orzeczeń sądów powszechnych i administracyjnych, w tym prawomocnego postanowienia sądu wieczystoksięgowego Sądu Grodzkiego w K. z 15 maja 1950 r. wydanego w sprawie do sygnatury [...] prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z 16 marca 1967 r. wydanego w sprawie do sygnatury akt [...] , prawomocnego wyroku Sądu Najwyższego z 29 listopada 1967 r., wydanego w sprawie do sygnatury II CR 305/67, prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w K z 22 grudnia 1977 r. wydanego w sprawie do sygnatury akt [...] i prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. w z 23 czerwca 2009 r. wydanego w sprawie do sygnatury akt [...] - potwierdzających, że umowa z 16 grudnia 1949 r. jest ważna oraz, że na podstawie tej umowy pozbawiono [...] S.A. własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa,

5) naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. poprzez wybiórcze odwoływanie się przez Wojewodę [...] na użytek rozstrzygnięcia wyłącznie do jednej z autonomicznych i wyrażonych w ramach konkretnego postępowania ocen zawartych we fragmencie uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z 27 lutego 2007 r. z pominięciem konsekwencji i ocen wynikających z innych prawomocnych orzeczeń sądów powszechnych i administracyjnych, potwierdzających, że umowa z 16 grudnia 1949 r. jest ważna oraz, że na podstawie tej umowy pozbawiono [...] S.A. własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa,

6) naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez kwestionowanie ważności umowy z 16 grudnia 1949 r. pomimo, że umowa ta ujawniona jest jako podstawa wpisu własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości objętej powołaną umową a wpis ten (będącym orzeczeniem sądu) objęty jest domniemaniem prawdziwości z art. 3 ust. 1 powołanej ustawy, w związku z czym Wojewoda [...] winien respektować stan prawny, jaki wynika z powołanego wpisu, a zatem winien uznać, że umowa z 16 grudnia 1949 r. jest ważna oraz, że na podstawie tej umowy pozbawiono [...] S.A. własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa,

7) naruszenie art. 6 k.p.a. i wynikającej z tego przepisu zasady aktualności postępowania administracyjnego poprzez odwoływanie się nie do stanu istniejącego, który jest dokładnie taki sam jak w chwili orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 27 kwietnia 2009 r. wydanym do sygnatury akt [...], lecz do stanu nie istniejącego (odwoływanie się do zmiany okoliczności jaka rzekomo może nastąpić w przyszłości wskutek wszczęcia postępowań wskazywanych przez Wojewodę [...] ) i uznanie, iż powołany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego rzekomo obecnie jest nieaktualny i wskazania w nim zawarte nie wiążą organów administracyjnych, bowiem stan faktyczny i prawny sprawy wprawdzie się nie zmienił, lecz rzekomo może się w przyszłości zmienić wskutek wszczęcia postępowań wskazywanych przez Wojewodę [...],

8) naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż kwestia ewentualnego nabycia przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia prawa własności nieruchomości będącej przedmiotem umowy przedwywłaszczeniowej z 16 grudnia 1949 r. stanowi zagadnienie wstępne mające rzekomo uzasadniać zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie, podczas gdy orzeczenie wydane przez sąd powszechny po rozpoznaniu sprawy o nabycie nieruchomości w drodze zasiedzenia nie może rozstrzygnąć i nie rozstrzygnie kwestii wskazywanej przez organ, jako prejudycjalna i umożliwiająca rzekomo pominięcie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2009 r. wydanym do sygnatury akt [...] a mianowicie kwestii ważności powołanej umowy przedwywłaszczeniowej z 16 grudnia 1949 r.

W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej części tj. w części obejmującej uzasadnienie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2002.153.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące przy tym są przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) - tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszym rzędzie wskazać należy, że dopuszczalne jest kwestionowanie w skardze tylko motywów zaskarżonego orzeczenia zawartych w jego uzasadnieniu. Należy mieć bowiem na uwadze, że decyzja administracyjna obejmuje zarówno rozstrzygnięcie, jak i jego uzasadnienie. Wniesiona zatem skarga na uzasadnienie decyzji stanowi zatem w istocie skargę na decyzję, albowiem na skutek skargi sąd rozpoznaje sprawę, której przedmiotem jest ocena decyzji pod względem zgodności z prawem, a nie tylko jej fragmentu obejmującego uzasadnienie (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt II OSK 1457/11- powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych pod adresem:cbois.nsa.gov.pl).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do wniosku, iż wbrew zarzutom skargi, decyzja nie budzi zastrzeżeń z punktu widzenia jej legalności.

Tytułem wstępu wyjaśnić należy, że w dniu 16 grudnia 1949 r. aktem notarialnym Nr Rep [...] została zawarta w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. R.P Nr 27, poz. 197) umowa sprzedaży nieruchomości wskazanych we wniosku, stanowiących własność Fabryki [...]" S.A. w K.

Nabywcą ww. parcel była [...] Fabryka [...] Przedsiębiorstwo Państwowe [...] która działała w imieniu Skarbu Państwa.

W § 3 ww. umowy postanowiono, iż cenę nabycia za cały przedmiot kupna-sprzedaży oznaczy, w myśl art. 28 dekretu z 26 października 1949 r. o zmianie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.,[...] Fabryka [...] jako wykonawca narodowego planu gospodarczego, a zatwierdzi i ustali szczegółowe warunki spłaty Władza Naczelna wykonawcy w myśl art. 7 i 28 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.

Wskazać także trzeba, że sprawa niniejsza była już przedmiotem orzekania zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie jak i Naczelny Sąd Administracyjny.

Otóż wyrokiem z dnia 14 lutego 2008 r. sygn. akt II SA/Kr 1070/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Fabryki [...]" S.A. w likwidacji w K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 30 lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie dotyczącej ustalenia odszkodowania, uznając, że roszczenie związane z brakiem ustalenia w ww. umowie sprzedaży z dnia 16 grudnia 1949 r. ceny i w konsekwencji nieuiszczenia zapłaty za przejęte nieruchomości należą do wyłącznej właściwości sądów powszechnych.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2009 r. sygn. akt I OSK 650/08 uchylił ww. wyrok sądu I instancji oraz decyzję Wojewody [...] z dnia 30 lipca 2007 r. znak: [...] jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia 18 maja 2006 r.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym, że przy zawieraniu umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 16 grudnia 1949 r. sprzedający pozbawiony był jakiegokolwiek wpływu na ustalenie wysokości ceny sprzedaży. Ustalenie wysokości ceny zostało bowiem przypisane nabywcy, natomiast ustalenie szczegółowych warunków zapłaty tej ceny przypisane zostało władzy naczelnej nabywcy. W takich okolicznościach, umowę sprzedaży nieruchomości zawartą w rozpatrywanej sprawie w dniu 16 grudnia 1949 r., należy uznać za formę władczego odebrania prawa własności do działek gruntu wymienionych w tej umowie, skoro sprzedający nie miał zagwarantowanego prawem jakiegokolwiek wpływu na ustalenie ceny sprzedaży, która będąc świadczeniem wzajemnym, miała stanowić w jego przekonaniu motyw wyrażenia woli zbycia nieruchomości. Jakkolwiek bowiem wysokość ceny sprzedaży nieruchomości jest z natury rzeczy zależna od subiektywnej oceny stron umowy o adekwatności tej ceny do wartości nieruchomości będącej przedmiotem umowy, to jednak sama wola zawarcia umowy sprzedaży jest wynikiem oczekiwania przez sprzedającego na uzyskanie jakiejkolwiek ceny mającej rekompensować wyzbycie się prawa własności do nieruchomości w drodze sprzedaży.

Sąd zauważył, że w chwili zawierania umowy z dnia 16 grudnia 1949 r., jedynym elementem woli sprzedającego było przystąpienie do tej umowy, co nie wystarcza do uznania tej umowy za cywilnoprawną czynność sprzedaży, skoro umowa ta nie zawierała koniecznego elementu ceny, jako świadczenia wzajemnego, ustalanego w sposób cywilnoprawny, tj. w ramach zgodnej woli stron.

Błędnie więc, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznano w wyroku Sądu pierwszej instancji, iż umowa z dnia 16 grudnia 1949 r. zawarta w warunkach określonych w art. 7 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. miała charakter czynności cywilnoprawnej wykluczającej dopuszczalność zastosowania wobec nieruchomości w niej ujętych art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Równocześnie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wbrew ocenie Sądu pierwszej instancji, administracyjne postępowanie odszkodowawcze w rozpatrywanej sprawie nie jest bezprzedmiotowe, lecz powinno być rozstrzygnięte na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ze względu na władczy charakter pozbawienia praw do nieruchomości umową z dnia 16 grudnia 1949 r., które to pozbawienie praw mogło nastąpić jedynie za wynagrodzeniem określonym w przepisach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. mianem ceny, która nie posiadała jednak waloru ceny sprzedaży o charakterze cywilnoprawnym ustalanej w ramach stosunku cywilnoprawnego, lecz miała charakter jednostronnie ustalanego przez nabywcę nieruchomości wynagrodzenia na podstawie kryteriów sparametryzowanych w rozporządzeniu wykonawczym do omawianego dekretu.

Zdaniem NSA wbrew ocenie Sądu pierwszej instancji, administracyjne postępowanie odszkodowawcze w rozpatrywanej sprawie nie jest bezprzedmiotowe, lecz powinno być rozstrzygnięte na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ze względu na władczy charakter pozbawienia praw do nieruchomości umową z dnia 16 grudnia 1949 r., które to pozbawienie praw mogło nastąpić jedynie za wynagrodzeniem określonym w przepisach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. mianem ceny, która nie posiadała jednak waloru ceny sprzedaży o charakterze cywilnoprawnym ustalanej w ramach stosunku cywilnoprawnego, lecz miała charakter jednostronnie ustalanego przez nabywcę nieruchomości wynagrodzenia na podstawie kryteriów sparametryzowanych w rozporządzeniu wykonawczym do omawianego dekretu. Cena ta miała więc co najwyżej walor odszkodowawczy, będąc ustalaną arbitralnie przez nabywcę nieruchomości przy udziale jego władzy naczelnej.

Równocześnie rozpoznając przedmiotową sprawę zaznaczyć należy, że jak wynika z akt sprawy, w dniu 16 czerwca 2006 r. zapadł wyrok Sądu Okręgowego w K. sygn. akt [...], którym Sąd ten oddalił powództwo Fabryki [...]" S.A. w likwidacji z siedzibą w K. przeciwko Skarbowi Państwa o dokonanie podziału, uzgodnienie treści ksiąg wieczystych i wydanie, ewentualnie o ustalenie i ewentualnie o zapłatę, stwierdzając w uzasadnieniu wydanego orzeczenia, że umowa kupna-sprzedaży sporządzona w formie aktu notarialnego z 16 grudnia 1949 r. Rep. [...], na podstawie której Skarb Państwa nabył nieruchomości stanowiące przedmiot omawianego postępowania administracyjnego jest nieważna i z tej przyczyny powód nie może skutecznie domagać się jej wykonania poprzez zapłatę ceny sprzedaży nieruchomości.

Stanowisko Sądu Okręgowego odnośnie nieważności umowy z dnia 16 grudnia 1949 r. zostało podzielone przez Sąd Apelacyjny w K. , który w wyrokiem z dnia 27 lutego 2007 r. sygn. akt. [...]oddalił apelację "[...]" S.A.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że stwierdzenie przez Sąd Apelacyjny nieważności umowy nastąpiło w ramach powództwa wniesionego przez spółkę "[...]" na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece tj. powództwa o usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości. Podkreślić przy tym należy również, że w omawianym wyroku Sąd Apelacyjny co prawda uznał w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia umowę za nieważną, jednakże formalnie nie wyeliminował jej z obrotu prawnego. Sąd Apelacyjny w K. uznał także za zasadny podniesiony przez Skarb Państwa zarzut zasiedzenia nieruchomości, stwierdzając że samoistność posiadania Skarbu Państwa w niniejszej sprawie nie budzi żadnych wątpliwości. Bez znaczenia, w ocenie tego Sądu, jest przy tym fakt zawarcia umowy z dnia 16 grudnia 1949 r. w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Niezależnie od reżimu w jakim umowa została zawarta obie strony były bowiem zainteresowane spełnieniem wszelkich warunków koniecznych do jej sfinalizowania. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w K. , Skarb Państwa objął nieruchomość we władanie z oczywistym zamiarem zachowania jej wyłącznie dla siebie. Z uzasadnienia omawianego wyroku wynika, iż nie budziło też żadnych wątpliwości Sądu Apelacyjnego, iż przez następne kilkadziesiąt lat obie strony przekonane były o ważności umowy z dnia 16 grudnia 1949 r. Dlatego też posiadanie Skarbu Państwa w tym konkretnym wypadku uznał za wykonywane w dobrej wierze, przez cały okres konieczny do upływu terminu zasiedzenia.

Wskazać w tym miejscu należy, że moc wiążącą na podstawie art. 365 § 1 ustawy z dnia z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2014 r., poz. 101, dalej k.p.c.) ma wprawdzie jedynie sentencja orzeczenia, niemniej jednak w niektórych przypadkach - jak np. w razie oddalenia powództwa - ze względu na ogólność rozstrzygnięcia, doniosłość przy ustalaniu zakresu mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia, czyli granic prawomocności materialnej orzeczenia, mogą mieć także zawarte w uzasadnieniu orzeczenia motywy rozstrzygnięcia (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 września 2011 r. sygn. akt IV CSK 652/10).

Związanie treścią prawomocnego orzeczenia oznacza nakaz przyjmowania przez podmioty wymienione w art. 365 § 1 k.p.c., że w objętej orzeczeniem sytuacji faktycznej, stan prawny przedstawia się tak, jak to wynika z sentencji wiążącego orzeczenia. W konkretnym przypadku związanie to rozciąga się na motywy wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu, w jakim indywidualizują one sentencję - jako rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu. Wyrazem wykreowanej tym przepisem prawomocności materialnej orzeczenia, jest konieczność brania jej pod uwagę w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, która nie może podlegać już ponownemu badaniu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt I ACa 1388/12, LEX nr 1362751, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 stycznia 2013 r., sygn. akt I ACa 995/12, LEX nr 1289521).

Mając na uwadze dotychczasowe rozważania, należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, iż uznanie przez Sąd Okręgowy, a także Sąd Apelacyjny w K. w uzasadnieniach powołanych wyżej wyroków, umowy z dnia 16 grudnia 1949 r. na podstawie której Skarb Państwa stał się właścicielem spornych nieruchomości za nieważną nie stanowi jeszcze podstawy do stwierdzenia o bezprzedmiotowości postępowania w przedmiocie żądania odszkodowania. Podstawę taką stanowić będzie dopiero wyrok uwzględniający powództwo złożone przez powoda w trybie art.189 kpc w zw. z art. 58 kc. Tylko bowiem ewentualne prawomocne wyeliminowanie przedmiotowej umowy z obrotu prawnego w sentencji orzeczenia sądu powszechnego ustalającej nieważność wskazanej czynności prawnej może doprowadzić do bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie art.129 u.g.n.. Mając na uwadze powyższe należy także zgodzić się z Wojewodą [...], że stanowisko wyrażone w uzasadnieniach tych wyroków, iż Skarb Państwa nabył prawo do spornych nieruchomości w drodze zasiedzenia nie zastępuje właściwego orzeczenia potwierdzającego tę okoliczność, jak również nie zastępuje wpisu do księgi wieczystej.

W związku z powyższym trafnie, w ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę, Wojewoda [...] stwierdził, że postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania powinno zostać zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie definiują wprawdzie pojęcia zagadnienia wstępnego, ale w myśl utrwalonego stanowiska orzecznictwa pojęcie to oznacza sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, którego ocena może być przedmiotem odrębnego postępowania. Istotne jest przy tym, aby istniał związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, a wspomnianym zagadnieniem wstępnym. Związek ten winien zaś charakteryzować się tego rodzaju zależnością, że bez rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego nie jest możliwe rozstrzyganie w sprawie administracyjnej.

Mając na uwadze powyższe należy zauważyć, iż kluczową, a zarazem prejudycjalną kwestią dla istnienia podstawy ustalenia w sprawie odszkodowania ma okoliczność ważności umowy kupna-sprzedaży sporządzonej w formie aktu notarialnego z 16 grudnia 1949 r. Rep.[...]. Ewentualne ustalenie nieważności tej umowy może nadto aktualizować wystąpienie przez Skarb Państwa z wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości.

Pomimo tego, iż w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy w K. jak i Sąd Apelacyjny w K. zakwestionował ważności przedmiotowej umowy w ramach rozważań objętych uzasadnieniem zapadłych wyroków to obok przedmiotowej okoliczności nie mogą przejść obojętnie orzekające w niniejszej sprawie w przedmiocie odszkodowania organy administracyjne.

Z mocy przepisu art. 365 § 1 k.p.c., prawomocny wyrok wydany w sprawie z powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym korzysta z tzw. prawomocności rozszerzonej, realizując funkcję ustrojową ksiąg wieczystych, której celem jest zapewnienie bezpieczeństwa obrotu. Wyrok taki wiąże zatem nie tylko strony, które brały udział w tej sprawie i sądy oraz organy wymienione w art. 365 k.p.c., lecz także inne podmioty (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2010 r., sygn. akt III CSK 204/09, LEX nr 602716).

Biorąc zatem pod uwagę skutki prawomocnego rozstrzygnięcia w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym dla przesądzenia kwestii własności nieruchomości objętych sporem w przedmiotowym postępowaniu oraz związanie organów administracji prawomocnym wyrokiem wydanym w procesie wieczystoksięgowym, nie ulega żadnej wątpliwości, zdaniem Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę, że istnieje bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy postępowaniem prowadzonym w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w przedmiocie uzgodnienia treści księgi wieczystej, a postępowaniem odszkodowawczym.

Odnosząc się w tym miejscu do kwestii mocy wiążącej orzeczeń sądów powszechnych zapadłych we wcześniej prowadzonych postępowaniach tj. wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 16 marca 1967 r. sygn. akt [...]oraz Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 22 grudnia 1977 r. sygn. akt [...], wskazać należy, że w wyrokach tych stwierdzono przedwczesność powództw o zapłatę ze względu na brak decyzji o zatwierdzeniu ceny sprzedaży, która to decyzja była istotnym elementem skuteczności umowy. Podobnie Sąd Apelacyjny w K. w wyroku z dnia 27 lutego 2007 r., odnosząc się do kwestii powagi rzeczy osądzonej w tym zakresie stwierdził, że brak jest podstaw by przyjąć, że problem ważności umowy z dnia 16 grudnia 1949 r. objęty jest powagą rzeczy osądzonej. Sąd wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału nie wynika, by Sądy badały ważność umowy w relacji do reprezentacji spółki czy też szczególnych wymogów, które dla ważności czynności prawnej dokonywanej imieniem spółki musiał spełniać jej kurator. Dlatego brak jest przeszkód dla rozważania tych problemów w niniejszym postępowaniu i do dokonania autonomicznej oceny ważności umowy, w zależności od wyników tych rozważań.

Jeśli natomiast chodzi o problem związania organów oraz Sądu stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 kwietnia 2009 r. sygn. akt I OSK 650/08 wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Z kolei w myśl art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis ten gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok NSA z dnia 19 maja 1999 r., sygn. IV SA 2543/98, Lex nr 48643).

Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu, o której mowa w art. 170 p.p.s.a., wyraża się w tym, że nie tylko sąd wydający rozstrzygnięcie, ale także inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Dla prawidłowego odczytania treści sentencji orzeczenia należy kierować się jego uzasadnieniem, w którym przedstawiono motywy takiego, a nie innego rozstrzygnięcia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Łd 735/11).

Równocześnie w orzecznictwie i literaturze podkreśla się, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na sądzie rozpoznającym ponownie daną sprawę, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Oznacza to możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa tylko wówczas, gdy stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy zmienił się tak istotnie, że nie mają do niego zastosowania przepisy interpretowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, a ponadto w przypadku zmiany stanu prawnego po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 191).

Przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie sygn. akt. I OSK 650/08 było postępowanie zakończone decyzją o umorzeniu postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za przejęte na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

W wyroku tym NSA przesądził, iż postępowanie odszkodowawcze w rozpatrywanej sprawie nie jest bezprzedmiotowe, lecz powinno być rozstrzygnięte na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ze względu na władczy charakter pozbawienia praw do nieruchomości przedmiotową umową. Równocześnie, w ww. wyroku Sąd nie zajął stanowiska odnośnie kwestii ważności umowy notarialnej z dnia 16 grudnia 1949 r. nie odnosił się także do zapadłych wyroków Sądu Okręgowego w K. z 16 czerwca 2006 r., sygn. akt [...]oraz Sądu Apelacyjnego w K. z 27 lutego 2007 r., sygn. akt [...]. W świetle treści uzasadnienia wyroku z 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt [...]oraz zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji należy przyjąć iż, wydając w tym dniu przedmiotowy wyrok NSA nie dysponował wiedzą odnośnie treści w/w orzeczeń.

W świetle powyższego należy przyjąć, iż zapadłe orzeczenia sądów powszechnych w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym stanowią istotną zmianę stanu prawno - faktycznego sprawy, która uprawnia prowadzące go organy administracyjne do ponownej oceny podstawy wywłaszczenia. Jak wskazano powyżej w aktualnych realiach niniejszej sprawy wynik tej oceny implikuje zawieszenie postępowania administracyjnego na zasadzie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Równocześnie takie postępowanie organów nie narusza dyspozycji art.153 p.p.s.a. i art.170 p.p.s.a.

Zawarcie przedmiotowej umowy w trybie "wywłaszczeniowym" przewidzianym w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych nie pozbawia jej bowiem charakteru umowy cywilnoprawnej. Ocena charakteru i treść umowy cywilnoprawnej należy natomiast wyłącznie do kompetencji sądów powszechnych. Kwestie te pozostają zaś poza kognicją sądów administracyjnych i poza zakresem kontrolowanej przez te sądy działalności organów administracji publicznej. Dokonanie tej oceny przez sąd administracyjny byłoby więc niedopuszczalne, bowiem wkraczałoby w sferę która należy do kompetencji sądu powszechnego.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że stanowiska zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz sądy powszechne nie tyle się wykluczają, co uzupełniają. Orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje wiążące w zakresie stosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w sytuacji nabycia przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości na mocy przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Z kolei jeśli chodzi o kwestię ważności umowy notarialnej z dnia 16 grudnia 1949 r. wiążące dla organów oraz sądów pozostaje stanowisko wyrażone w uzasadnieniach omówionych wyżej wyroków sądów powszechnych.

W sytuacji zatem kiedy nie doszłoby do stwierdzenia we właściwym postępowaniu cywilnym nieważności umowy z dnia 16 grudnia 1949 r. (a co z tym związane, w dalszej kolejności, nabycia spornych nieruchomości przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia), wówczas zastosowanie znajdzie tryb wskazany przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 kwietnia 2009 r.

Podsumowując, w ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę, wobec stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu prawomocnego orzeczenia Sądu Apelacyjnego z dnia 27 lutego 2007 r., które nie może zostać pominięte przez organy prowadzące postępowanie, a które z drugiej strony nie zastępuje właściwego orzeczenia w przedmiocie stwierdzenie nieważności umowy z dnia 16 grudnia 1949 r., skuteczne ustalenie, iż sporne nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa możliwe jest wyłącznie w trybie odrębnego postępowania cywilnego przed właściwym sądem powszechnym. Wyjaśnienie tej kwestii ma z kolei zasadnicze znaczenie dla ustalenia i wypłaty odszkodowania za przejęte na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości. Mając na uwadze powyższe zawieszając postępowanie w sprawie organ powinien zakreślić stronom postępowania termin do podjęcia czynności procesowych przed sądem powszechnych, których celem będzie rozstrzygniecie powstałego zagadnienia wstępnego.

Z omówionych powyżej przyczyn, Sąd uznając za trafne stanowisko zajęte przez Wojewodę [...], orzekł o oddaleniu skargi wniesionej na uzasadnienie zaskarżonej decyzji, za podstawę przyjmując art. 151 p.p.s.a.