Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 115/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy: article: art. 45 pkt 1, 59 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska, Sędzia WSA Marta Semiczek, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 maja 2020 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. na rzecz skarżącego M. P. kwotę 597,00 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych ) tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. P. (dalej: strona, skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...], nr [...] którym działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 59 § 3 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: u.p.e.a.) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...] oraz [...] obejmujących zaległości z tytułu podatku dochodowego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za lata 2015-2016, odsetki za zwłokę oraz koszty egzekucyjne

Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne w oparciu o ww. tytuły wykonawcze obejmujące zaległości z tytułu podatku dochodowego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za lata 2015-2016. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny wezwaniem z dnia 19.06.2019 r. dokonał zajęcia należącej do strony nieruchomości Powyższe wezwanie wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych zostało doręczone pełnomocnikowi strony w dniu 26.05.2019 r.

Pismem z dnia 3.07.2019 r. pełnomocnik strony złożył zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne wraz z wnioskiem o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego do czasu wydania ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutów. Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z dnia [...], nr [...] uznał złożone zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne za niedopuszczalne oraz nie znalazł przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne.

W dniu 19.09.2019 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] wpłynęło pismo pełnomocnika strony z 17.09.2019 r. zatytułowane "wniosek o odstąpienie od podjętych czynności egzekucyjnych na podstawie art. 45 u.p.e.a.", w którym strona zwróciła się o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego podnosząc, iż dochodzone roszczenia wierzyciela zostały umorzone w związku z ogłoszoną przez zobowiązanego upadłością w W. Wskazano, że dniu [...] została ogłoszona (na podstawie prawa a. [...] 1986) upadłość zobowiązanego, obejmująca wszelkie jego zobowiązania powstała przed tą datą. W toku tego postępowania syndyk kontaktował się z każdym ze znanych wierzycieli, w tym również z Urzędem Skarbowym [...]. Każdy z wierzycieli miał możliwość zgłoszenia swoich wierzytelności do tego postępowania. Postępowanie prowadzone przez Urząd A zakończyło się umorzeniem zobowiązań Strony w dniu [...].

Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia [...], nr [...] na podstawie art. 59 § 2, § 3 i § 4 u.p.e.a. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec strony na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...], [...] oraz [...].

Organ I instancji stwierdził, że wprawdzie żądanie strony zostało nazwane wnioskiem o odstąpienie od czynności egzekucyjnych na podstawie art. 45 u.p.e.a., jednak z treści pismo wynika, iż pełnomocnik zobowiązanego opiera swoje twierdzenia na fakcie, iż należności objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi nie są wymagalne, gdyż uległy umorzeniu w związku z zakończonym postępowaniem upadłościowym w W. Okoliczności te podlegają więc rozpatrzeniu w oparciu do dyspozycję norm art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Organ egzekucyjny wskazał, iż odstąpienie od czynności egzekucyjnych opisane normami art. 45 u.p.e.a. polega na zaniechaniu przez organ egzekucyjny działań zmierzających do zastosowania czynności lub środków egzekucyjnych. Przepis stanowi, iż organ egzekucyjny i egzekutor mają obowiązek odstąpić od czynności egzekucyjnych, jeżeli zobowiązany okazał dowody stwierdzające wykonanie, umorzenie, wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku, odroczenie terminu wykonania obowiązku, rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnych albo gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego. Powyższe powoduje przerwanie toku egzekucji administracyjnej, ale jak wskazał "oznacza jej zawieszenia czy umorzenia". Organ zauważył, że wskazane w złożonym piśmie dowody są znane tutejszemu organowi podatkowego, gdyż zostały przedstawione zarówno we wniosku złożonym w dniu 14.02.2018 r. o umorzenie zaległości podatkowych, jak również w zarzutach na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Prowadzone z inicjatywy strony postępowanie o umorzenie zaległości oraz w przedmiocie złożonych zarzutów zostały zakończone poprzez wydanie formalnych orzeczeń, przewidzianych przepisami prawa. Strona nie skorzystała z prawa do złożenia środków zaskarżenia od wydanego przez organ podatkowy i organ egzekucyjny orzeczenia. Tymczasem, składając kolejny wniosek podobnej treści, pełnomocnik strony nie przedstawił nowych okoliczności, argumentów jak również dowodów, które przemawiałyby za odstąpieniem od czynności egzekucyjnych i w konsekwencji za umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

W związku z powyższym, organ egzekucyjny ponownie wskazał, iż postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie zaległości podatkowych zakończone zostało decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...], nr [...], w której to w związku z zakończonym przez A w W. postępowaniem upadłościowym prowadzonym wobec strony oraz wydaniem w dniu [...] zaświadczenia o umorzeniu zobowiązań wynikających z ogłoszonej upadłości, orzeczono o umorzeniu zaległości podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług z III kwartał 2015 r., z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT 4 R) za XII 2015 r., z tytułu odsetek od należnych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych PIT 36 za VI i XII 2015r. W uzasadnieniu tejże decyzji wskazano, że w myśl ustawy o niewypłacalności z 1986r. w W. oddłużeniu podlegają jedynie te należności, które były zgłoszone do postępowania upadłościowego, niezależnie od tego, kto dokonał zgłoszenia wierzyciel czy dłużnik - istotne jest, by były objęte postępowaniem upadłościowym. Wskazano, że organ podatkowy na mocy ww. decyzji umorzył część zaległości tj. te, które znane były organowi prowadzącemu postępowanie upadłościowe. W ocenie organu podatkowego pełnomocnik strony nie przedłożył nowych dowodów, które przemawiałyby za umorzeniem postępowania egzekucyjnego. W przedmiotowej sprawie istniejące zaległości dotyczą PIT 36L 2015 i 2016 r. (zatem ustawowy ich termin przedawnienia upływa z końcem 2021 i 2022 r.). Zaległości podatkowe są zatem aktualne i wymagalne, nie zostały umorzone, jak również nie nastąpiło ich wygaśnięcie.

W ocenie organu I instancji brak jest zatem podstaw do zastosowanie norm art. 45 u.p.e.a., jak też do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie norm art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik strony wniósł o jego uchylenie i odstąpienie od czynności egzekucyjnych prowadzonych wobec strony zarzucając naruszenie art. 45 § 1 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię tego przepisu. W uzasadnieniu wskazał, że działania organu są wadliwie z następujących powodów. W ocenionym przez organ wniosku zobowiązany wnosił o odstąpienie od czynności egzekucyjnych w związku z okazaniem przez niego dowodu świadczącego o umorzeniu zaległości podatkowych objętych postępowaniem egzekucyjnym. Spór w niniejszej sprawie odnosi się do zakresu zobowiązań strony, które zostały umorzone w b. postępowaniu upadłościowym. Zobowiązany w dalszym ciągu wskazuje, że dochodzone przez organ roszczenia zostały umorzone w wyniku upadłości przeprowadzonej przez zobowiązanego na terenie W., bowiem powstały przed dniem ogłoszenia upadłości zobowiązanego. Organ wiedział o postępowaniu upadłościowym i w oparciu o tę wiedzę winien odstąpić od czynności egzekucyjnych wobec zobowiązanego. W dniu [...] została ogłoszona (na podstawie prawa a.: [...] 1986) upadłość zobowiązanego, obejmująca wszelkie jego zobowiązania powstałe przed tą datą. W toku tego postępowania, syndyk kontaktował się z każdym ze znanych wierzycieli upadłego, w tym również Urzędem Skarbowym [...]. Każdy z wierzycieli miał możliwość zgłoszenia swoich wierzytelności do tego postępowania. Postępowanie upadłościowe prowadzone przez a. Urząd A (a. A) i zakończyło, się umorzeniem zobowiązań strony w dniu [...]. Zgodnie z treścią art 17 mającego zastosowanie w tym wypadku Rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.U. UE L z dnia 30 czerwca 2000 r.): "wszczęcie postępowania określonego w art. 3 ust 1 wywołuje w każdym innym Państwie członkowskim, bez potrzeby- dopełnienia jakichkolwiek formalności, skutki, które wynikają z prawa Państwa wszczęcia postępowania, o ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej". Automatyczny skutek ogłoszenia upadłości, które miało miejsce w innym Państwie Członkowskim na terenie Polski potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku SN z dnia 16 lutego 2011 r., sygn. akt II CSK 425/10. Podkreślił, że w [...] 1986 nie ma zapisu, który warunkowałby objęcie zadłużenia, faktem wykazania go we wniosku o upadłość złożonym w sądzie przez dłużnika. Zgodnie z powyższym upadłość konsumencka ogłoszona w A. i W. obejmuje całość zadłużenia bankruta powstałego przed rozpoczęciem postępowania upadłościowego oraz zadłużenia powstałego po rozpoczęciu, a nawet zakończeniu postępowania, jeżeli przyczyny powstania zadłużenia bankruta miały miejsce przed datą rozpoczęcia postępowania upadłościowego. Tak więc, zgodnie z prawem a., w momencie zakończenia postępowania upadłościowego zobowiązanego w dniu [...] umorzeniu uległy wszystkie zobowiązania upadłego (z wyłączeniem zobowiązań alimentacyjnych) powstałe do dnia ogłoszenia upadłości (jak również odsetki od nich), niezależnie od tego czy zostały one zgłoszone w toku tego postępowaniu czy nie. Zakończenie, w dniu [...], postępowania upadłościowego strony połączone z umorzeniem zobowiązań (a. discharge}, potwierdzone zaświadczeniem o umorzeniu zobowiązań (a. Discharge Certificate) z dnia [...] jest w tej sytuacji aktem konstytutywnym, a ewentualne późniejsze decyzje polskich organów podatkowych orzekające o umorzeniu moich zaległości podatkowych mają jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdzają ten stan prawny w oparciu o przepisy polskiego prawa podatkowego. Skoro więc, zgodnie z prawem a., zaległości podatkowe zobowiązanego powstałe do dnia [...] uległy umorzeniu, prowadzenie przedmiotowej egzekucji jest bezpodstawne a organ winien był odstąpić od prowadzenia czynności egzekucyjnych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. zaskarżonym postanowieniem z dnia [...], po rozpoznaniu zażalenia strony, utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [..].

Uzasadniając swoje stanowisko w części zatytułowanej "Uzasadnienie prawne" przytoczył treść art. 59 § 1 u.p.e.a., art. 59 § 2 u.p.e.a., art. 59 § 3 u.p.e.a. oraz w części nazwanej "Uzasadnienie faktyczne" zauważył, że żądanie strony pomimo nazwy sugerującej, że jest to wniosek o odstąpienie od czynności egzekucyjnych na podstawie norm art. 45 u.p.e.a., prawidłowo zostało przez organ egzekucyjny zaklasyfikowane jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z art. 59 u.p.e.a. W treści pisma strona wskazała, że jej zdaniem należności objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi nie są wymagalne, gdyż uległy umorzeniu w związku z zakończonym postępowaniem upadłościowym w W. Zdaniem organu odwoławczego "powyższe okoliczności podlegają więc rozpatrzeniu w oparciu o dyspozycję norm art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.". Ponadto zauważył, że odstąpienie od czynności egzekucyjnych na podstawie art. 45 u.p.e.a. polega na zaniechaniu przez organ egzekucyjny działań zmierzających do zastosowania czynności lub środków egzekucyjnych i nie powoduje zawieszenia czy umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Organ egzekucyjny umarza postępowanie z urzędu, gdy w jakikolwiek sposób uzyska informacje o przyczynach uzasadniających umorzenie. Wystąpienie przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania obliguje zawsze do takiego zakończenia postępowania egzekucyjnego, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, bądź też w inny sposób zostaną zakomunikowane organowi egzekucyjnemu.

Przechodząc do zarzutów zażalenia organ nadzoru zauważył, że wskazane przez stronę okoliczności zostały już przez stronę przedstawione zarówno we wniosku z dnia 14.02.2018 r. o umorzenie zaległości podatkowych, jak również w zarzutach na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zaznaczył organ, że zarówno postępowanie o umorzenie zaległości podatkowych, jak i postępowanie w przedmiocie złożonych zarzutów zostały zakończone poprzez wydanie orzeczeń przez organ nie zostały przez stronę zaskarżone. We wniosku z dnia 17.09.2019 r. strona nie przedstawiła nowych okoliczności, argumentów czy dowodów, które przemawiałyby za umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

Organ nadzoru wskazał, że postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie zaległości podatkowych zostało zakończone decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...], nr [...]. Powyższą decyzją organ egzekucyjny, w związku z zakończonym przez A w W. postępowaniem upadłościowym prowadzonym wobec strony oraz wydaniem w dniu [...] zaświadczenia o umorzeniu zobowiązań wynikających z ogłoszonej upadłości, orzekł o umorzeniu zaległości podatkowych strony z tytułu podatku od towarów i usług za III kw. 2015 r., z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT4R) za XII 2015 r. oraz z tytułu odsetek od należnych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych PIT-36 za VI i XII 2015 r. W decyzji z dnia [...] organ egzekucyjny wskazał, że pozostałe zaległości obejmujące podatek dochodowy z pozarolniczej działalności gospodarczej PIT36L za 2015 i 2016 r. oraz odsetki stałe od należnej zaliczki za IX 2016 r. nie podlegają umorzeniu, gdyż nie zostały ujęte przez stronę we wniosku o upadłość, a w myśl ustawy o niewypłacalności z 1986 r. w W. oddłużeniu podlegają jedynie te należności, które były zgłoszone do postępowania upadłościowego.

W przedmiotowej sprawie zaległości dotyczą PIT 36L za lata 2015 i 2016, zatem ustawowy termin ich przedawnienia upływa z końcem 2021 i 2022 r. Biorąc pod uwagę powyższe, zaległości podatkowe należy znać za aktualne i wymagalne.

Biorąc powyższe pod uwagę oraz mając na względzie treść powołanych na wstępie przepisów prawa, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. stwierdził, iż działanie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w przedmiotowej sprawie było prawidłowe, a wydane rozstrzygnięcie jest spójne z obowiązującymi przepisami prawa.

W skardze na powyższe postanowienie strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...], nr [...] oraz o zasądzenie na jej rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 34 § 1a u.p.e.a.;

- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. ,poz. 267, dalej: k.p.a.).

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że jego ocenie zaskarżona decyzja jest wadliwa z następujących powodów. Zdaniem skarżącego organ dokonał wadliwej wykładni przepisu prawa materialnego art. 45 § 1 u.p.e.a. Dochodzone przez organ I instancji roszczenia zostały umorzone w związku z ogłoszoną przez zobowiązanego upadłością na terenie W. W dniu [...] została ogłoszona (na podstawie prawa a.: [...] 1986) upadłość zobowiązanego, obejmująca wszelkie jego zobowiązania powstałe przed tą datą. W toku tego postępowania, syndyk kontaktował się z każdym ze znanych wierzycieli upadłego, w tym również Urzędem Skarbowym [...]. Każdy z wierzycieli miał możliwość zgłoszenia swoich wierzytelności do tego postępowania. Postępowanie upadłościowe prowadzone przez a. Urząd A (a. A) zakończyło się umorzeniem zobowiązań M. P. w dniu [...]. Zgodnie z treścią art. 17 mającego zastosowanie w tym wypadku Rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.U. UE L z dnia 30 czerwca 2000 r.): "wszczęcie postępowania określonego w art 3 ust 1 wywołuje w każdym innym Państwie członkowskim, bez potrzeby dopełnienia jakichkolwiek formalności, skutki, które wynikają z prawa Państwa wszczęcia postępowania; o ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej. Automatyczny skutek ogłoszenia upadłości, które miało miejsce w innym Państwie Członkowskim na terenie Polski potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku SN z dnia 16 lutego 2011 r., sygn. akt II CSK 425/10. W dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] orzekł z urzędu o umorzeniu części zaległości podatkowych zobowiązanego na łączną kwotę 47 056,66 zł w związku z zakończonym postępowaniem upadłościowym. Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji, organ orzekł w nim o umorzeniu jedynie tych zaległości, które wymienione zostały explicite we wniosku o upadłość. Zgodnie z art. 4 pkt. 2 przywołanego wcześniej Rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000: Prawo Państwa wszczęcia postępowania określa przesłanki wszczęcia postępowania upadłościowego, sposób jego prowadzenia i ukończenia. W szczególności określa ono: (...) h) zasady zgłoszenia, sprawdzenia i ustalenia wierzytelności; (...) j) przesłanki oraz skutki ukończenia postępowania upadłościowego, w szczególności w drodze układu; k) prawa wierzycieli po ukończeniu postępowania upadłościowego; (...). Wskazał skarżący, że w [...] 1986 nie ma zapisu, który warunkowałby objęcie zadłużenia faktem wykazania go we wniosku o upadłość złożonym w sądzie przez dłużnika. Zakres czasowy powstania zadłużenia bankruta, które wchodzi w zakres upadłości został wyraźnie określony w: Section 382: Bankruptcy debt (a) any debt or liabiiity to which he is subject at the commencement of the bankruptcy, (b) any debt or liabiiity to which he may become subject after the commencement of the bankruptcy (including after his discharge from bankruptcy) by reason of any obligation incurred before the commencement of the bankruptcy.

Zgodnie z powyższym upadłość konsumencka ogłoszona w A. i W. obejmuje całość zadłużenia bankruta powstałego przed rozpoczęciem postępowania upadłościowego oraz zadłużenia powstałego po rozpoczęciu, a nawet zakończeniu postępowania, jeżeli przyczyny powstania zadłużenia bankruta miały miejsce przed datą rozpoczęcia postępowania upadłościowego. Tak więc, zgodnie z prawem a., w momencie zakończenia postępowania upadłościowego zobowiązanego w dniu [...], umorzeniu uległy wszystkie zobowiązania upadłego (z wyłączeniem zobowiązań alimentacyjnych) powstałe do dnia ogłoszenia upadłości (jak również odsetki od nich), niezależnie od tego czy zostały one zgłoszone w toku tego postępowaniu czy nie. Przytoczył skarżący uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2011 r., sygn. akt II CSK 425/10 oraz pracę Marek Porzycki - Podstawa jurysdykcji krajowej w głównym postępowaniu upadłościowym (KPP.2008.1.219).

Podkreślił skarżący, że zakończenie w dniu [...] postępowania upadłościowego strony połączone z umorzeniem zobowiązań (a. discharge), potwierdzone zaświadczeniem o umorzeniu zobowiązań (a. Discharge Certificate) z dnia [...] jest w tej sytuacji aktem konstytutywnym, a ewentualne późniejsze decyzje polskich organów podatkowych orzekające o umorzeniu moich zaległości podatkowych mają jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdzają ten stan prawny w oparciu o przepisy polskiego prawa podatkowego.

Skoro więc, zgodnie z prawem a., zaległości podatkowe zobowiązanego powstałe do dnia [...] uległy umorzeniu, prowadzenie przedmiotowej egzekucji jest bezpodstawne i winno zostać umorzone.

Zatem postanowienia organu I i lI stopnia uznać należy na wadliwe, organ na podstawie art. 34 § 1a u.p.e.a. winien odstąpić od egzekucji i postępowanie umorzyć.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) w związku z art. 1 i 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę organów administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem.

W świetle art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Nadto, w myśl przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym zastosowania w sprawie).

Wyjaśnić także należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu - w zakresie i według kryteriów określonych powołanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

W niniejszej sprawie skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wnioskiem z dnia 17 września 2019 r. wystąpił o odstąpienie od czynności egzekucyjnych na zasadzie art. 45 § 1 u.p.e.a. i umorzenie postępowania egzekucyjnego wskazując, że "dochodzone przez organ roszczenia zostały umorzone w związku z ogłoszoną przez zobowiązanego upadłością na terenie W.".

Organy obu instancji przedmiotowy wniosek zaklasyfikowały jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z art. 59 u.p.e.a. Uznały, że skoro w treści przedmiotowego pisma strona wskazała, że jej zdaniem należności objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi nie są wymagalne, gdyż uległy umorzeniu w związku z zakończonym postępowaniem upadłościowym w W. to powyższe okoliczności podlegają rozpatrzeniu w oparciu o dyspozycję norm art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Zauważyły, że odstąpienie od czynności egzekucyjnych na podstawie art. 45 u.p.e.a. polega na zaniechaniu przez organ egzekucyjny działań zmierzających do zastosowania czynności lub środków egzekucyjnych i nie powoduje zawieszenia czy umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego została uregulowana w art. 59 u.p.e.a. Stosownie do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych w ustawie okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania, w drugim zaś, zaistnienie przesłanek wskazanych w ustawie, jedynie uprawnia organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się (obligatoryjnie) w przypadkach w nim wskazanych m.in. jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał (pkt 2). Z powyższego wynika, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne (Dariusz Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - komentarz 2008, Wyd. Unimex s. 500-501).

Odnosząc się do instytucji z art. 45 u.p.e.a. to na podstawie tego przepisu organ egzekucyjny i egzekutor są obowiązani odstąpić od czynności egzekucyjnych, jeśli zobowiązany okazał dowody stwierdzające wykonanie, umorzenie, wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku, odroczenie terminu wykonania obowiązku, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych, albo gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego. Organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o odstąpieniu od czynności egzekucyjnych. W doktrynie podnoszone jest, że odstąpienie od czynności egzekucyjnych polega na zaniechaniu przez organ egzekucyjny i egzekutora działań zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (zob. D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - komentarz 2008, Wyd. UNIMEX, s. 433).

Następstwem odstąpienia od czynności egzekucyjnych może być zawieszenie lub umorzenie postępowania egzekucyjnego, jeżeli okoliczności wymienione w art. 45 u.p.e.a. pokrywają się z przyczynami zawieszenia lub umorzenia postępowania egzekucyjnego przewidzianego w art. 56 czy art. 59 u.p.e.a. Są to też okoliczności uzasadniające zgłoszenie zarzutów (art. 33) (zob. R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas "Postępowanie egzekucyjne w administracji - komentarz", Wyd. C. H. BECK W-wa 2005, s. 134). W zależności od okoliczności uzasadniających odstąpienie od czynności egzekucyjnych, organ egzekucyjny, w postanowieniu w sprawie odstąpienia od czynności egzekucyjnych, wydanym na żądanie wierzyciela, umorzy lub zawiesi postępowanie. Jeżeli jednak wierzyciel nie wystąpi do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w tej sprawie, to należy przyjąć, że zobowiązany, przedstawiając dowody, o których mowa w tym przepisie, zgłasza stosowne zarzuty. Oznacza to konieczność wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w sprawie zarzutów. Jeżeli zaś przyjąć, że zobowiązany przedstawia dowody na potwierdzenie okoliczności, w trybie w art. 33 i 34 u.p.e.a. nie zgłaszając przy tym w sposób formalny stosownych zarzutów, to organ egzekucyjny powinien wydać z urzędu postanowienie o umorzeniu lub zawieszeniu postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 u.p.e.a. (zob. D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - komentarz 2008, Wyd. UNIMEX, s. 432).

W świetle powyższego wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu, organy prawidłowo zakwalifikowały charakter prawny skierowanego do organu wniosku skarżącego z dnia 17 września 2019 r.

Wobec treści uzasadnień postanowień organów obydwu instancji w rozpoznawanej sprawie w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, koniecznym jest podkreślenie jak ustawodawca określił zasadnicze obowiązki organów administracji publicznej rozstrzygających indywidualną sprawę obywatela w postępowaniu administracyjnym, które mają zastosowanie w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym (art. 18 u.p.e.a.). Wynikają one wprost z przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 9 k.p.a., są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy w toku postępowania administracyjnego jest natomiast tym organem, który zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania wyrażoną w art. 15 k.p.a. winien rozpoznać środek odwoławczy (odwołanie, zażalenie) tak jakby nie było postępowania przed organem I instancji. Z zasady dwuinstancyjności postępowania wynika prawo strony do dwukrotnego merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy inicjowanej swoim wnioskiem. Istota administracyjnego toku instancji nie sprowadza się do apriorycznego potwierdzenia, bądź nie, prawidłowości rozstrzygnięcia, od którego strona postępowania wniosła zażalenie, podobnie jak nie polega jedynie na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, lecz do merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ wyższej instancji, w jej całokształcie. Dla zrealizowania zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego konieczne jest, aby przeprowadzono dwukrotnie merytoryczne postępowanie, by dwukrotnie oceniono dowody, w sposób rzeczowy i dogłębny przeanalizowano wszelkie argumenty i w konsekwencji dokonano prawidłowej subsumcji przepisu prawa do stanu faktycznego zaistniałego w sprawie, ustalonego na podstawie wszystkich istotnych okoliczności. Obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy tak, jak gdyby nie było rozstrzygnięcia organu I instancji. W judykaturze nie budzi wątpliwości też wątpliwości, że motywy postanowienia, zarówno organu I, jak i II instancji powinny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia postanowienia odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi zaś realizację - w prowadzonym postępowaniu - zasady przekonywania. Prawidłowe uzasadnienie składa się natomiast z uzasadnienia faktycznego, zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej oraz uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów, które zadecydowały o treści decyzji.

Zaskarżonym rozstrzygnięciem organ II instancji utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji w przedmiocie odmowy umorzenia postepowania egzekucyjnego z uwagi na nie zaistnienie przesłanki określonej w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., w myśl której postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał.

W ocenie Sądu w postanowieniu organu II instancji w istocie nie zawarto w sposób zgodny ze wskazanymi powyżej wymogami art. 107 § 3 k.p.a. składnika postanowienia w postaci uzasadnienia zarówno faktycznego, jak również uzasadnienia prawnego. Brak jest tam wskazania faktów, które organ uznaje za udowodnione, dowodów, na których się oparł wydając rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, ograniczono się w istocie do rekapitulacji przebiegu postępowania egzekucyjnego oraz przywołania zapadających w granicach sprawy rozstrzygnięć administracyjnych. Brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia pod względem prawnym. Jak wynika z lektury tejże decyzji – po przytoczeniu stanu faktycznego sprawy i zapadających w jej granicach orzeczeń, zauważył organ, że wskazane przez stronę okoliczności zostały już przez stronę przedstawione zarówno we wniosku z dnia 14.02.2018 r. o umorzenie zaległości podatkowych, jak również w zarzutach na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zaznaczył, że zarówno postępowanie o umorzenie zaległości podatkowych, jak i postępowanie w przedmiocie złożonych zarzutów zostały zakończone poprzez wydanie orzeczeń przez organ nie zostały przez stronę zaskarżone. We wniosku z dnia 17.09.2019 r. strona nie przedstawiła nowych okoliczności, argumentów czy dowodów, które przemawiałyby za umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Następnie odniósł się do decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] nr [...] kończącej postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie zaległości podatkowych. Wskazał, że w przedmiotowej decyzji wskazano, że pozostałe zaległości obejmujące podatek dochodowy z pozarolniczej działalności gospodarczej PIT36L za 2015 i 2016 r. oraz odsetki stałe od należnej zaliczki za IX 2016 r. nie podlegają umorzeniu, gdyż nie zostały ujęte przez stronę we wniosku o upadłość, a w myśl ustawy o niewypłacalności z 1986 r. w W. oddłużeniu podlegają jedynie te należności, które były zgłoszone do postępowania upadłościowego. W konkluzji zaskarżonego postanowienia stwierdzono, że "W przedmiotowej sprawie zaległości dotyczą PIT 36L za lata 2015 i 2016, zatem ustawowy termin ich przedawnienia upływa z końcem 2021 i 2022 r. Biorąc pod uwagę powyższe, zaległości podatkowe należy uznać za aktualne i wymagalne".

W ocenie Sądu z treści zaskarżonego postanowienia jednoznacznie wynika, że część określona jako jego uzasadnienie, nie spełnia w żadnym razie wymogów, jakie stawiają przepisy k.p.a. dla uzasadnienia faktycznego i prawnego postanowienia, jak również zrealizowania zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Nie oceniono dowodów, nie przeanalizowano argumentów strony i w konsekwencji nie można stwierdzić, iż organ dokonał prawidłowej subsumcji przepisu prawa do stanu faktycznego zaistniałego w sprawie. Zdaje się, że argumentem organu dla odmowy umorzenia postepowania egzekucyjnego jest to, że skarżący swoich wierzytelności objętych tytułami wykonawczymi nie zgłosił do postępowania upadłościowego, co oznacza, że organ może ich w dalszym ciągu dochodzić w trybie egzekucji, na co wskazuje ostatni fragment zaskarżonego postanowienia – powiązanie treści decyzji z dnia [...] z jego konkluzją. Twierdzenia tego jednakże w żaden sposób nie umotywował. Nie omówił kwestii możliwości egzekucji spornych należności w przypadku niezgłoszenia tychże wierzytelności do postępowania upadłościowego. W tych okolicznościach raz jeszcze dojść należy do wniosku, że zaskarżone postanowienie nie posiada uzasadnienia prawnego, a dopatrywanie się motywów odmowny umorzenia postępowania egzekucyjnego przez sąd wojewódzki nie ma uzasadnionych podstaw.

Strona podnosiła, że w dniu [...] została ogłoszona jej upadłość w W., obejmująca wszelkie jej zobowiązania powstała przed tą datą. W toku tego postępowania syndyk kontaktował się z każdym ze znanych wierzycieli, w tym również z Urzędem Skarbowym [...]. Każdy z wierzycieli miał możliwość zgłoszenia swoich wierzytelności do tego postępowania. Postępowanie prowadzone przez Urząd A zakończyło się umorzeniem zobowiązań strony w dniu [...].

Nie budzi zatem wątpliwości, że w sprawie należało odnieść się do przepisów rozporządzenia Rady (WE) 1364/2000 w sprawie postępowania upadłościowego oraz przepisy prawa państwa, w którym wszczęto postępowanie główne, w tym przypadku W. Kwestią do której należy się również odnieść jest to czy w Polsce zostało wszczęte lub nie postępowanie wtórne, oraz czy postępowanie egzekucyjne wszczęto po dacie ogłoszenia upadłości. Organ nadzoru w ogóle nie odniósł się i nie omówił wskazanej regulacji prawnej.

Rozporządzenie Rady nr 1364/2000 dotyczące transgranicznych postępowań upadłościowych reguluje bowiem kwestię jurysdykcji, uznawania orzeczeń oraz prawa właściwego i obejmuje swym zakresem także upadłości konsumenckie (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 22 listopada 2012 r. (sygn. C-116/11). Preambuła tego aktu w pkt 12 i 21 stanowi, że rozporządzenie pozwala na wszczęcie głównego postępowania upadłościowego w państwie członkowskim, w którym dłużnik posiada główny ośrodek swojej podstawowej działalności (COMI). Postępowanie to ma zakres uniwersalny, jego celem jest objęcie całego majątku dłużnika. W celu ochrony różnych interesów rozporządzenie pozwala na wszczęcie równolegle z postępowaniem głównym wtórnych postępowań upadłościowych. Ponadto każdy wierzyciel mający miejsce zamieszkania, miejsce zwykłego pobytu albo siedzibę na obszarze Wspólnoty powinien być uprawniony do zgłoszenia swojej wierzytelności w każdym z toczących się na obszarze Wspólnoty postępowań upadłościowych dotyczących majątku dłużnika. Powinno to również dotyczyć organów podatkowych oraz instytucji ubezpieczenia społecznego. Jednakże w celu zapewnienia równego traktowania wierzycieli podział funduszów masy musi być skoordynowany (21).

Zgodnie z art. 3 rozporządzenia (zatytułowanym "Jurysdykcja") sądy państwa członkowskiego, na terytorium którego znajduje się główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika, są właściwe dla wszczęcia postępowania upadłościowego. Z art. 4 rozporządzenia wynika zaś, że - o ile nie stanowi ono inaczej - dla postępowania upadłościowego i jego skutków właściwe jest prawo państwa członkowskiego, w którym zostaje wszczęte postępowanie upadłościowe (lex fori concursus). Prawo państwa wszczęcia postępowania określa przesłanki wszczęcia postępowania upadłościowego, sposób jego prowadzenia i ukończenia. W szczególności określa ono skutki (wpływ) wszczęcia tego postępowania na środki dochodzenia praw przez poszczególnych wierzycieli; z wyłączeniem toczących się postępowań (art. 4 ust. 2 pkt f). W myśl art. 15 rozporządzenia wpływ postępowania upadłościowego na toczące się postępowanie dotyczące przedmiotu albo prawa wchodzącego w skład masy podlega wyłącznie prawu państwa członkowskiego, w którym toczy się to postępowanie. Art. 20 tego aktu (zatytułowany: "Obowiązek zwrotu zaspokojenia i zaliczenie otrzymanego zaspokojenia") przewiduje natomiast, że wierzyciel, który po wszczęciu postępowania upadłościowego, określonego w art. 3 ust. 1 w jakikolwiek sposób, w szczególności w drodze postępowania egzekucyjnego, zostaje zaspokojony całkowicie lub częściowo z przedmiotu należącego do masy znajdującego się w innym państwie członkowskim, jest zobowiązany, z zastrzeżeniem art. 5 i 7, do zwrotu zarządcy otrzymanego zaspokojenia. Dla zapewnienia równego traktowania wierzycieli wierzyciel, którego wierzytelność została częściowo zaspokojona w postępowaniu upadłościowym, może wziąć udział w podziale w ramach innego postępowania dopiero wówczas, gdy wierzyciele tej samej kategorii lub należący do tej samej grupy zostaną w tym postępowaniu zaspokojeni w takiej samej części. I wreszcie, art. 39 rozporządzenia brzmi: "Każdy wierzyciel, którego miejsce zwykłego pobytu, miejsce zamieszkania lub siedziba znajdują się w innym państwie członkowskim niż państwo wszczęcia postępowania, włącznie z organami podatkowymi i instytucjami ubezpieczenia społecznego państw członkowskich, może pisemnie zgłosić swoje wierzytelności w postępowaniu upadłościowym".

W sprawie lex fori concursus jest prawo b. a w szczególności [...] 1986 (Ustawa o niewypłacalności z 1986 r.) i [...] 2016, które zastąpiły z dniem 6 kwietnia 2017 r. [...] 1986. Przepisy te określają zatem jakie wierzytelności muszą być zgłoszone w postępowaniu upadłościowym, sposób postępowania z wierzytelnościami powstałymi po ogłoszeniu upadłości oraz zasady zgłoszenia, sprawdzania i ustalania wierzytelności. Będą także określały skutki ukończenia postępowania upadłościowego i jego wpływ na prawa wierzycieli, którzy nie brali udziału w postępowaniu. Innymi słowy, lex fori concursus określa wszystkie procesowe i materialne skutki postępowania upadłościowego w odniesieniu do dotkniętych nim osób i stosunków prawnych (por. też pkt 23 Preambuły).

Podkreślenia także wymaga, że na podstawie rozporządzenia państwa członkowskie są zobowiązane do wzajemnego uznawania postępowań wszczętych w jednym z nich oraz, że wszczęcie postępowania upadłościowego wywołuje w nich skutki, które wynikają z lex fori concursus (art. 16 i 17 rozporządzenia). W judykaturze i piśmiennictwie podkreśla się przy tym, że uznanie następuje w innym państwie członkowskim zarówno bez kontrolowania orzeczenia pod względem merytorycznym, jak i bez możliwości weryfikacji jurysdykcji państwa, w którym wydano orzeczenie o wszczęciu postępowania upadłościowego (lub wydano inne orzeczenie w tym postępowaniu). Jest to związane m.in. z założeniem prawodawcy europejskiego, że systemy prawne i wymiar sprawiedliwości wszystkich państw członkowskich urzeczywistniają podobne wartości i oparte są na takich samych fundamentach (por. wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z 2 maja 2006 r. w sprawie C-341/04, ZOTSiSPI, 2006/5A/I-03813). Automatyczny skutek ogłoszenia upadłości, które miało miejsce w innym państwie członkowskim na terenie Polski potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 lutego 2011 r., sygn. akt II CSK 425/10.

W tym miejscu warto odwołać się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. C-212/15, który zapadł w bardzo zbliżonym stanie faktycznym. TSUE rozstrzygnął spór pomiędzy spółką ENEFI Energiahatekonysagi Nyrt (dalej: ENEFI) a Finanțelor Publice Brașov (DGRFP) (Regionalną Dyrekcją Generalną ds. finansów publicznych w Braszowie, Rumunia dalej: DGRFP) w przedmiocie postępowania egzekucyjnego wszczętego na wniosek DGRFP w odniesieniu do wierzytelności podatkowej. Jak wyjaśnił Trybunał, wobec ENEFI wszczęto postępowanie upadłościowe na Węgrzech. W trakcie trwania tego postępowania DGRFP w Braszowie wydała decyzję podatkową i wszczęła postępowanie egzekucyjne, nie zgłaszając żadnej wynikającej z tej decyzji wierzytelności w ramach postępowania upadłościowego. Tymczasem zgodnie z prawem węgierskim, które na podstawie art. 4 rozporządzenia miałoby być prawem właściwym - wierzytelności, które nie zostały zgłoszone w ramach postępowania upadłościowego, co do zasady, wygasają. Rozstrzygając tę sprawę TSUE uznał, że przepis prawa wewnętrznego państwa wszczęcia postępowania, który w stosunku do wierzyciela nie biorącego udziału w postępowaniu głównym przewiduje wygaśnięcie prawa dochodzenia jego wierzytelności, jest objęty zakresem stosowania art. 4 rozporządzenia nr 1346/2000. Uznał nadto, że lex fori concursus może również przewidywać zawieszenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności, która nie została zgłoszona w wyznaczonym terminie. Jak bowiem stwierdził w pkt 46 i 47 swojej opinii rzecznik generalny, skoro wygaśnięcie wierzytelności niezgłoszonych jest co do zasady dopuszczalne, rozporządzenie musi a fortiori dopuszczać także uregulowanie lex fori concursus, które powoduje jedynie zawieszenie prowadzonego względem tychże wierzytelności postępowania egzekucyjnego. TSUE dodał, że wobec faktu, iż rozporządzenie nie dokonuje harmonizacji terminów na zgłaszanie wierzytelności w ramach postępowań upadłościowych objętych jego zakresem stosowania, ustanowienie owych terminów należy do wewnętrznego porządku prawnego państw członkowskich na mocy zasady autonomii proceduralnej tych państw, jednak pod warunkiem, że przepisy te nie są mniej korzystne niż przepisy w przypadku podobnych spraw o charakterze krajowym (zasada równoważności) oraz że praktycznie nie uniemożliwiają lub nie czynią nadmiernie uciążliwym wykonywania praw przyznanych przez prawo Unii (zasada skuteczności). Stwierdził także, iż postępowania egzekucyjne nie są objęte zakresem stosowania art. 15 rozporządzenia, który należy interpretować w związku z jego art. 4 ust. 2 lit. f) rozróżniającym pomiędzy "toczącymi się postępowaniami" a pozostałymi środkami dochodzenia praw przez poszczególnych wierzycieli. Jak podkreślił, rozporządzenie jest oparte na zasadzie, w myśl której wymóg równego traktowania wierzycieli, stanowiący myśl przewodnią konstrukcji całego postępowania upadłościowego, stoi co do zasady na przeszkodzie dochodzeniu praw przez poszczególnych wierzycieli za pośrednictwem postępowań egzekucyjnych, wszczynanych i prowadzonych równolegle do toczącego się postępowania upadłościowego. Zaakcentował, że lex fori concursus określa wpływ postępowania upadłościowego na prawa także tych wierzycieli, którzy nie brali udziału w tym postępowaniu. W przeciwnym razie wierzyciele ci mogliby - po jego ukończeniu - żądać zaspokojenia przysługującej ich wierzytelności w pełnej wysokości, co powodowałoby nierówność traktowania wierzycieli. TSUE również przesądził w komentowanym wyroku, że rozporządzenie nie dokonuje żadnego rozróżnienia pomiędzy wierzytelnościami prywatno i publicznoprawnymi.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć przyjdzie, że organ w ogóle nie odniósł się do treści art. 281 ust. 1 ustawy o niewypłacalności, zgodnie z którym po zakończeniu postępowania upadły jest zwolniony ze wszystkich długów zgłoszonych do postępowania upadłościowego (a. Effect of discharge).

Organ nie wypowiedział się w ogóle czy organ podatkowy został prawidłowo zawiadomiony przez syndyka o możliwości i terminach zgłoszenia wierzytelności do postępowania upadłościowego wszczętego wobec zobowiązanego, stosownie do art. 40 ust. 2 rozporządzenia czy też nie. Sam natomiast fakt niezgłoszenia wierzytelności do masy upadłości przez stronę nie przesądza, że należności te mogą być egzekwowane w Polsce po zakończeniu postępowania upadłościowego. Jak już zostało bowiem wskazane, kwestię tę rozstrzyga w badanym przypadku prawo b. jako lex fori concursus.

Mając powyższe na uwadze, twierdzenie organu co do możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego uznać trzeba za gołosłowne, nie zostało bowiem ono poparte żadną argumentacją. W ocenie Sądu organ w istocie pominął okoliczność przeprowadzonego w A. postępowania upadłościowego i istniejące w tym zakresie regulacje prawne. Zaniechał ustalenia w sposób jednoznaczny istotnych dla sprawy okoliczności, a mianowicie kwestii związanych z ujawnieniem zobowiązania wobec organu podatkowego w prowadzonym wobec skarżącego postępowaniu upadłościowym, kwestii związanych z zawiadomieniem wierzyciela o możliwości zgłaszania wierzytelności do tego postępowania, naruszając tym samym art. 7 i 77 i 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materiał dowodowy nie został bowiem przez organ zgromadzony i rozpatrzony w sposób wyczerpujący. Organ egzekucyjny - będący jednocześnie wierzycielem - powinien dysponować stosownymi dokumentami, względnie winien był zwrócić się do sądu prowadzącego postępowanie upadłościowe (bądź do syndyka) o udzielenie informacji w ww. zakresie. Nie można natomiast uznać, że dla uzasadnienia odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego wystarczające było przywołanie przepisów krajowych w postaci ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz odwołanie się do treści decyzji z dnia [...]. Odnośnie stwierdzeń organu, że strona nie skorzystała z prawa do złożenia środków zaskarżenia od wydanego przez organ podatkowy (decyzja z dnia [...]) i organ egzekucyjny orzeczenia (zarzuty strony), jak też, że składając kolejny wniosek podobnej treści, pełnomocnik strony nie przedstawił nowych okoliczności, argumentów jak również dowodów, które przemawiałyby za odstąpieniem od czynności egzekucyjnych i w konsekwencji za umorzeniem postępowania egzekucyjnego, są one niezrozumiałe. Umknęło bowiem organowi, że art. 34 u.p.e.a. oraz art. 59 u.p.e.a. wprowadzają dwie odrębne instytucje (dwa odrębne środki ochrony prawnej - zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oraz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, rozpoznawane w odrębnych postępowaniach). Skutkiem powyższego, w toku postępowania, prowadzonego na podstawie przepisu art. 34 § 4 u.p.e.a., oceniane może być jedynie wystąpienie przesłanek z art. 33 § 1 u.p.e.a. Ocena zaś wystąpienia przesłanek z art. 59 § 1 u.p.e.a. może natomiast nastąpić wyłącznie w ramach postępowania prowadzonego na podstawie przepisu art. 59 § 1 u.p.e.a. To samo odnieść należy do postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych.

Rozpoznając ponownie sprawę organ winien odnieść się szczegółowo do kwestii skutków prawnych przeprowadzenia przez skarżącego procedury upadłościowej w A., mając przede wszystkim na uwadze wiążące organy polskie przepisy prawa unijnego, a wnioski przedstawić w uzasadnieniu rozstrzygnięcia spełniającym wymogi art. 107 § 3 k.p.a., pamiętając o poszanowaniu zasady dwuinstancyjności.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2018 r., poz. 1800) zasądzając na rzecz strony kwotę 597,00 zł, na którą składa się równowartość uiszczonego wpisu od skargi (100,00 zł), opłata od pełnomocnictwa (17,00 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł).