Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 608/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 13i ust. 3-4b, art.13k ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 260
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity
article: par. 2 pkt 9, par. 3 ust. 3 pkt 2
journal: Dz.U. 2011 nr 133 poz 773
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2011 r. w sprawie trybu, sposobu i zakresu kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty  elektronicznej
article: art. 7, 77 par. 1, 80, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 268 poz 11 art. 2 lit e, f, art. 4 ust. 6, qrt. 7 ust. 3
law: Decyzja Komisji z dnia 6 października 2009 r. w sprawie definicji europejskiej usługi opłaty elektronicznej oraz jej elementów technicznych (notyfikowana jako dokument nr C(2009) 7547) (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2009/750/WE) (Dz.U.UE L z dnia 13 października 2009 r.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant ref. staż. Małgorzata Ciach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2015 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję w całości oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2014 r. nr [...], 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego E. S. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Główny Inspektor Transportu Drogowego, na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – dalej jako udp., oraz załącznika nr 1 pkt 9 lit. c) do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokość stawek opłaty elektronicznej (j. t. Dz. U. z 2013, poz. 1263 ze zm.) - dalej jako rozporządzenie, art. 50 pkt 1 lit. j), art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (j. t. Dz. U. z 2013 r. poz. 1414 ze zm. ), dalej utd., decyzją z [...] grudnia 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] października 2014 r., o nałożeniu na E. S. (dalej także jako strona) kary pieniężnej w wysokości 3000 zł.

Decyzję wydano w następujących ustaleniach;

W dniu [...] września 2014 r., podczas monitorowania ruchu na odcinku drogi ekspresowej S3 (węzeł Międzyrzec Południe - węzeł Nowa Sól Zachód) inspektor Inspekcji Transportu Drogowego skontrolował za pośrednictwem urządzenia DSRC (skanera) zespół pojazdów, składający się z samochodu o nr rej. [...] oraz naczepy o nr rej. [...]. Pojazdem samochodowym kierował E.S. Urządzeniem DSRC o godzinie [...] zeskanowano pojazd, zatrzymując go o godz. [...] celem przeprowadzenia kontroli stacjonarnej. Stwierdzono, że w kontrolowanym pojeździe zainstalowane było urządzenie do elektronicznego poboru opłat (ViaBox). Ustalono, iż kontrolowany zespół pojazdów w dniach od [...] sierpnia do [...] września 2014 r., poruszał się po drodze ekspresowej S3 na odcinku węzeł Międzyrzec Południe - węzeł Nowa Sól Zachód bez uiszczenia opłaty elektronicznej, co zostało potwierdzone zapisami ewidencyjnymi ER z bramownic nr S03_0291,3PEF_0 (1120), S03_0291,3_PEF_0(120) oraz S03_0273,7_TF_0. Z kontroli sporządzono protokół podpisany przez kierującego pojazdem bez wnoszenia uwag do kontroli, w którym ujęto dziewięć incydentów przejazdu pod wymienionymi bramownicami bez uiszczenia opłat: z [...] sierpnia 2014 r. o godz. [...] i o godz. [...]; z [...] sierpnia 2014 r. o godz. [...] i o godz. [...]; z [...] sierpnia 2014 r. o godz. [...] i o godz. [...]; z [...] sierpnia 2014 r. o godz. [...] i o godz. [...]; z [...] września 2014 r. o godz. [...].

Incydenty zostały potwierdzone podczas przeprowadzonej rozmowy telefonicznej z pracownikiem firmy KAPSCH, który stwierdził, iż ww. przejazdy odbyły się bez uiszczenia opłaty elektronicznej i poinformował, iż ostatnie doładowanie na konto PRE-PAY, miało miejsce [...] lipca 2014 r. Ustalono na podstawie zapisów tachografu, że kontrolowany pojazd był kierowany w okresie stwierdzonych naruszeń przez E. S.

Po zawiadomieniu o wszczęciu postępowania, E. S. pismem z 10 września 2014 r. złożył wyjaśnienia oświadczając, że w chwili nabycia ViaBoxa został poinstruowany o jego obsłudze. Podniósł, iż w miesiącu sierpniu wykonywał na rzecz swego pracodawcy M. L. transport tłucznia. Oświadczył, że podczas przejeżdżania przez bramownice, urządzenie zawsze wysyłało jeden sygnał, zatem nie informował swego pracodawcy o potrzebie doładowania ViaBoxa. Strona wskazała, iż dużym zaskoczeniem było stwierdzenie kontrolujących, iż doszło do nieopłacenia 9 przejazdów. Dodatkowo pismem z 15 września 2014 r., strona wyjaśniła, iż podczas kontroli ViaBoxa przy pierwszej próbie urządzenie nie zadziałało, dopiero po wstrząśnięciu przez inspektora w drugiej próbie zaświeciła się czerwona kontrolka. Dodatkowo oświadczył, iż po czterech kolejnych nieudanych próbach sprawdzenia urządzenia, dopiero piąta próba, także po wstrząśnięciu urządzenia, uaktywniła go. Kierowca oświadczył, iż zgłaszał inspektorom, iż urządzenie prawdopodobnie nie działa prawidłowo, jednakże kontrolujący stwierdził, że wynika to ze złej jego obsługi. E. S. podkreślał złą sytuację materialną rodziny wskazując na bardzo niskie zarobki prosząc o niekaranie tak wysokimi karami, gdyż "unicestwią" one byt jego rodziny.

Główny Inspektor Transportu Drogowego zwrócił się do Kapsch Telematic Services sp. z o.o. (firmy obsługującej system naliczania opłat za pomocą bramownic) o podanie, czy przejazdy kontrolowanego pojazdu były opłacane.

W toku czynności ustalono, że stan salda w dniu kontroli wynosił 0 złotych, zaś środki na koncie użytkownika wyczerpały się [...] sierpnia 2014 r., o godzinie [...] Doładowanie konta nastąpiło o godz. [...] w dniu [...] września 2014 r. o godz. [...] w kwocie 300 złotych, uiszczonej gotówką w punkcie dystrybucji.

Decyzją z [...] października 2014 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 3.000zł za wykonywanie przejazdu po drodze krajowej, bez uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp. W uzasadnieniu organ wskazał, iż odcinek drogi ekspresowej S3, po którym poruszał się kontrolowany zespół pojazdów [...] sierpnia 2014 r., został wyszczególniony, jako odcinek drogi płatnej, w załączniku pod pozycją 9c (odcinek węzeł Międzyrzec Południe - węzeł Nowa Sól Zachód) do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej.

Ustalono, że [...] sierpnia 2014 r. o godz. [...], został wygenerowany zapis ewidencyjny ER z bramownicy S03_0291,3_PEF_0(120), potwierdzający przejazd kontrolowanego zespołu pojazdów z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Konsekwencją niewniesienia opłaty było nałożenie na kierującego pojazdem kary pieniężnej w wysokości 3.000 zł stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 udp.

E. S. złożył odwołanie, w którym wniósł o zmianę decyzji poprzez ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu podniósł, że podczas kontroli z [...] września 2014 r., stwierdzono 9 naruszeń, co skutkowało nałożeniem na niego 9 kar pieniężnych w łącznej kwocie łącznej 27000 złotych, co przekracza jego możliwości finansowe, jako że zarabia 1680zł miesięcznie. Oświadczył, iż na etapie postępowania wyjaśniającego zgłaszał, iż urządzenie nie działało prawidłowo. W czasie kontroli kontrolujący testując ViaBoxa stwierdzili jego niesprawność, uznając jednak (w ocenie odwołującego) całkowicie niezasadnie, iż było ono nieprawidłowo obsługiwane, gdyż odwołujący został poinformowany podczas przekazywania mu ViaBoxa o jego prawidłowej obsłudze i do tych zaleceń się stosował. W czasie testowania urządzenia kontrolujący musiał kilkakrotnie włączać go, bez efektu, dopiero potrząsanie ViaBoxem umożliwiło dokonanie odczytu. E. S. podkreślał, że w samochodzie nie ma radia ani CB, ViaBox nie posiadał śladów ingerencji w jego konstrukcję, zatem niemożliwe, by nie usłyszał jakie sygnały urządzenie generowało. Nadto E. S. prosił o wyjaśnienie dlaczego został obciążony za brak opłaty za 9 przejazdów, a nota obciążeniowa wystawiona pracodawcy (M. L.) traktuje o braku opłaty za 4 przejazdy.

Organ Odwoławczy zwrócił się do firmy Kapsch o podanie stanu konta ViaBoxa znajdującego się w kontrolowanym pojeździe; o podanie, czy bramownica S03_0291,3_PEF_0 (120), w dniu [...] sierpnia 2014 r. o godz. [...] była sprawna oraz czy przewoźnik zgłaszał niesprawność ViaBoxa.

W odpowiedzi Kapsch pismami z dnia 14 października 2014 r. i z 15 grudnia 2014 r. poinformował, że na dzień [...] sierpnia 2014 r. o godz. [...] stan konta wynosił 0, przedmiotowa bramownica była sprawna, a przewoźnik nie zgłaszał uszkodzenia ViaBoxa.

Decyzją wymienioną na wstępie Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podniósł, iż obowiązek ponoszenia powyższej opłaty spoczywa na korzystającym z dróg krajowych lub ich odcinków, natomiast sankcja za naruszenie tego obowiązku nakładana jest na kierującego pojazdem, na co wskazuje wykładnia normy prawnej zawartej w przepisie art. 13k ustawy o drogach publicznych.

Zdaniem organu, zgromadzony materiał dowodowy w sposób pełny odzwierciedlał ustalony w rozpatrywanej sprawie stan faktyczny, z którego w sposób niebudzący wątpliwości wynikało, że kontrolowany pojazd samochodowy poruszał się po drodze wymienionej w rozporządzeniu i za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp.

Organ wskazał, iż działając zgodnie z regulacją wynikającą z art. 136 k.p.a., przeprowadził dodatkowe ustalenia, dotyczące oznakowania drogi ekspresowej S3 na odcinku węzeł Międzyrzec Południe - węzeł Nowa Sól Zachód. Jako dowód z dokumentu dopuszczono pismo Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddziału w Katowicach z 30 czerwca 2014 r., dotyczące oznakowania drogi ekspresowej S3 węzeł Międzyrzec Południe - węzeł Nowa Sól Zachód tabliczkami informacyjnymi T-34.

Analizując ponownie sprawę, organ odwoławczy stwierdził naruszenie przez kierującego art. 13 ust. 1 pkt 3 udp., wobec czego na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 1 udp. był obowiązany wymierzyć za to naruszenie karę pieniężną w wysokości 3.000 zł. Zdaniem organu nie zaistniały takie okoliczności, w świetle których wymierzenie kary byłoby nieuzasadnione, bezpodstawne czy niesłuszne.

Główny Inspektor Transportu Drogowego ponownie rozpoznając sprawę, mając na względzie treść art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. stwierdził, że z całokształtu materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynikało po pierwsze, że kontrolowany pojazd samochodowy poruszał się [...] sierpnia 2014 r. o godz. [...] po odcinku drogi ekspresowej S3 wymienionej w załączniku nr 1 pkt 9 lit. c do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej, a po drugie, że za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp., a strona postępowania administracyjnego została ustalona prawidłowo.

Organ w oparciu o informacje przedstawione przez Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. z 14 października 2014 r. oraz z 15 grudnia 2014 r. ustalił, że za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata. Powodem tego był brak środków na koncie użytkownika. Użytkownik ww. pojazdu zawarł umowę z operatorem systemu elektronicznego poboru opłat, a umowa nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po przejeździe. Środki na koncie użytkownika wyczerpały się [...] sierpnia 2014 r. o godzinie [...]. Użytkownik ponownie doładował konto kwotą 300 zł [...] września 2014 r. o godzinie [...], a więc po kontroli. Użytkownik ww. pojazdu nie składał reklamacji w związku z działaniem systemu elektronicznego poboru opłat. Ponadto spółka poinformowała, że [...] sierpnia 2014 r., nie odnotowano nieprawidłowości w funkcjonowaniu systemu elektronicznego poboru opłat.

Strona twierdziła, że podczas kontroli drogowej inspektor Inspekcji Transportu Drogowego musiał kilkakrotnie potrząsnąć urządzeniem ViaBox, aby dokonać odczytu, co wskazywało na niesprawność tego urządzenia.

Zdaniem organu odwoławczego, na podstawie pisma Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. z 14 października 2014 r. oraz z 15 grudnia 2014 r. należało stwierdzić, że urządzenie ViaBox było sprawne. Użytkownik pojazdu nie składał reklamacji w związku z niesprawnym działaniem ViaBoxa, ponadto urządzenie to nie było wymieniane.

Strona w toku postępowania nie przedstawiła dowodów świadczących o tym, iż opłatę uiściła, zatem za wiarygodne uznano informacje pochodzące bezpośrednio od podmiotu obsługującego elektroniczny system poboru opłat. Zdaniem organu zaistniały, więc przesłanki do wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej w wysokości 3.000 zł za kwestionowany przejazd na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 1 udp., bowiem opłata za przejazd po płatnym odcinku drogi w powyższym stanie faktycznym nie została uiszczona. Organ odnosząc się do uwag strony w zakresie nieprawidłowości działania urządzenia, stwierdził, że podczas wykonywanego przejazdu po płatnym odcinku drogi ekspresowej S3 kierowca miał dostateczną możliwość sprawdzenia, czy posiada środki na koncie. Tym samym kierujący pojazdem nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku i nie zjechał z drogi płatnej, w sytuacji gdy na koncie w systemie viaToll brak było wystarczających środków pieniężnych na uiszczenie opłaty za cały planowany przejazd. Strona zarówno na podstawie wskaźnika świetlnego znajdującego się na urządzeniu ViaBox, jak również na podstawie sygnałów dźwiękowych, jakie urządzenie to wydaje podczas przejazdu pod bramownicami, była w stanie stwierdzić, czy na koncie znajdują się środki pieniężne.

W niniejszej sprawie strona powinna albo uzupełnić konto w systemie viaToll o środki pieniężne wystarczające na przejazd po płatnej drodze krajowej albo powinien skorzystać z drogi alternatywnej nieobjętej systemem elektronicznego poboru opłat. Organ wyjaśnił, że uzupełnienie środków na koncie w dniu [...] września 2014 r. o godzinie [...], nie mogło pokryć (konwalidować) braku opłaty za przejazd. Organ wyjaśnił, że użytkownik powinien przed wjazdem na płatny odcinek drogi sprawdzić saldo na koncie i uzupełnić je o środki pieniężne tak, by wystarczyły one na uiszczenie opłaty za dalszą jazdę.

Z protokołu kontroli z [...] września 2014 r., na podstawie którego została wydana zaskarżona decyzja w sposób niebudzący wątpliwości wynikało, iż kierujący ww. zespołem pojazdów dziewięciokrotnie nie uiścił opłaty elektronicznej w podanych dniach. Każdy zaś nieopłacony przejazd stanowił odrębne naruszenie i odrębną sprawę administracyjną.

Organ wyjaśnił, iż wina i stopień ewentualnego zawinienia nie stanowią przesłanek odpowiedzialności administracyjnej, gdyż przesłanką odpowiedzialności jest jedynie stwierdzenie nieprzestrzegania przez określony podmiot nałożonych prawem obowiązków. Stwierdził, iż okoliczności podniesione przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie mogły stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego i uchylenia decyzji w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Bez znaczenia dla organu, były okoliczności, skutkiem których kierujący dopuścił się nieprawidłowości, albowiem organy administracji nie są upoważnione do ustalania i oceny przyczyn powstałych naruszeń prawa, lecz mają za zadanie jedynie stwierdzenie zaistniałych skutków. Z tych względów przyczyny z powodu, których opłata nie została wniesiona, nie były okolicznościami istotnymi dla rozpoznawanej sprawy administracyjnej.

Ponadto organ wskazał, iż ustawodawca nie przewidział możliwości nakładania kary pieniężnej za przejazd po drodze płatnej bez uiszczenia wymaganej opłaty w zależności od sytuacji rodzinnej, czy majątkowej kierującego.

Na powyższą decyzję E. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o uchylenie obu decyzji.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w szczególności: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 6, art. 107 § 3 i § 4, a także art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. - poprzez nierozpatrzenie zarzutów skarżącego, z czym wiązało się niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego stanowiącego podstawę dla podjęcia rozstrzygnięcia.

Ponadto zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 13i ust. 4b, art. 13k ust. 1 pkt 1 udp. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe ich zastosowanie.

Skarżący powtórzył argumenty przedstawione na etapie postępowania administracyjnego. Dodatkowo odnosząc się do treści zaskarżonej decyzji podkreślił, iż organ odwoławczy nie zweryfikował twierdzenia strony w przedmiocie poprawności działania urządzenia ViaBox.

Skarżący wyjaśnił ponadto, iż w grudniu 2014 r., przy próbie zdania nieprawidłowo działającego ViaBoxa został poinformowany, iż urządzenie to miało w systemie firmy Kapsch status "zablokowane", od marca 2014 r., kiedy to poprzedni użytkownik zdał go do punktu obsługi. Skarżący oświadczył, że okoliczność ta wskazuje, iż firma Kapsch udzieliła nieprawdziwych informacji organowi, odnośnie sprawności tego urządzenia. Ponadto skarżący podkreślał, iż obowiązki związane z uiszczaniem opłaty elektronicznej nałożone były na przedsiębiorcę, a nie na kierowcę przez niego zatrudnianego.

Dodatkowo podniósł, iż 2 stycznia 2015 r., weszły w życie nowe przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r., o zmianie ustawy o drogach publicznych, ustawy o autostradach płatnych i Krajowym Funduszu Drogowym oraz ustawy o transporcie drogowym (Dz. U. z 2014 r., poz. 1310), w której jedną z zasadniczych zmian jest przeniesienie odpowiedzialności administracyjnej za większość naruszeń obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej z kierującego pojazdem na właściciela pojazdu. Nowelizacja ta jednocześnie przewiduje znaczne ograniczenie wysokości nakładanych kar, jak i ograniczenie możliwej liczby kar.

W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają w pierwszej instancji wojewódzkie sądy administracyjne – art. 3 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647).

Zgodnie z art. 1 § 1 wymienionej ustawy, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej nie jest sprawowana przez sąd według kryteriów słuszności, lecz dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż skarga ma uzasadnione podstawy dla jej uwzględnienia.

Zaskarżona decyzja w przedstawionych motywach zasadniczo odnosi się i uzasadnia obowiązek wniesienia przez skarżącego opłaty za przejazd drogą płatną. Główny Inspektor Transportu Drogowego jednocześnie stwierdził, że powody niewniesienia tej opłaty nie miały znaczenia w sprawie. Według skarżącego tym powodem była wadliwość działania urządzenia rejestrującego wnoszenie opłaty (ViaBoxa) zainstalowanego w pojeździe. Urządzenie to (jak twierdził skarżący) przez cały czas sygnalizowało istnienie na koncie wystarczającą ilość środków do pokrycia należności za przejazd. W trakcie kontroli, czego nie podważał organ administracji, kontrolerzy sprawdzali ViaBox. Kontrolerzy przystąpili do sprawdzania ViaBoxa z tego powodu, iż skarżący twierdził, że w czasie przejazdów pod bramownicami urządzenie zawsze sygnalizowało jednym zielonym sygnałem stan naładowania, natomiast w wyniku sprawdzenia tych przejazdów na podstawie danych z bramownic, kontrolerzy otrzymali informację o braku środków. W wyniku tych kilkukrotnych sprawdzeń okazało się, że urządzenie się nie włączało i dopiero po potrząśnięciu wyświetlało wynik.

Zdaniem organu Inspekcji Drogowej sprawność działania ViaBoxa potwierdziła firma Kapsch w pismach z dnia 14 października i z 15 grudnia 2014 r. W obu wymienionych przez organ administracji pismach Kapsch, w stosunku do zainstalowanego w pojeździe ViaBoxa, informował jedynie, że przewoźnik nie składał przed dniem kontroli ([...] września 2014 r.) reklamacji przedmiotowego urządzenia oraz, że urządzenia tego nie wymieniał przed tą datą. Zatem firma Kapsch nie stwierdzała, że ViaBox działał prawidłowo. To, że przedsiębiorca nie reklamował ViaBoxa wyjaśniał skarżący podając, iż nie miał podstaw do uznania nieprawidłowości jego działania, skoro zawsze sygnalizowało obecność na koncie wystarczających środków na pokrycie należności za przejazd. Nigdy, bowiem nie było tak, by sygnały wysyłane przez to urządzenie raz informowały o braku środków, a następnie o ich wystarczającej ilości, co mogłoby wzbudzić podejrzenie kierowcy o niesprawności działania ViaBoxa. Należy także zauważyć, że skarżący nie mógł mieć wiedzy, czy pracodawca doładowuje konto, a ponieważ urządzenie przez cały czas sygnalizowało obecność środków na koncie, był przekonany, iż jest to zgodne z prawdą.

Zgodnie z art. 13i ust. 4a udp. (aktualnym na dzień kontroli i w dacie wydawania decyzji) kierujący pojazdem samochodowym wyposażonym w urządzenie, o którym mowa w ust. 3, był obowiązany do: 1) włączenia urządzenia podczas przejazdu po drodze, na której pobiera się opłatę; 2) wprowadzenia do urządzenia prawidłowych danych o rodzaju pojazdu oraz do 3) używania urządzenia zgodnie z przeznaczeniem. W świetle sposobu badania urządzenia przez kontrolujących, brak jest podstaw do zarzucenia skarżącemu naruszenie wymienionych obowiązków, co również podkreślał sam skarżący stwierdzając, że stosował się do instrukcji używania ViaBoxa i do podanym mu zaleceń, które nie nakazywały wielokrotnego włączania i wyłączania ViaBoxa oraz potrząsania nim, jak czynili to kontrolujący.

Stosownie do art. 13i ust. 4b udp. kierujący pojazdem samochodowym wyposażonym w urządzenie, o którym mowa w ust. 3, w przypadku stwierdzenia niesprawności tego urządzenia, jest obowiązany do niezwłocznego zjechania z drogi objętej obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej. Skarżący podkreślał, że ViaBox zawsze sygnalizował doładowanie konta, dopiero w czasie kontroli, która dokonała sprawdzenia na bramownicach oraz sprawdzenia urządzenia w sposób opisany wcześniej, dowiedział się o nieopłaceniu przejazdu. Nie miał zatem powodu, dla którego powinien zachować się zgodnie ze wskazaniem podanym w cytowanym przepisie.

Oba przepisy w swojej treści odwołują się do ust. 3 art. 13i udp., zgodnie z którym podmioty pobierające opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru opłat powinny oferować urządzenia na potrzeby pobierania tych opłat do instalacji w pojazdach samochodowych (...). Urządzenie (ViaBox) zostało zaoferowane do nabycia pracodawcy skarżącego, który urządzenie to zainstalował w pojeździe. Niemniej jednak, zgodnie z art. 13i ust. 4 udp. urządzenie to powinno być interoperacyjne i zdolne do komunikowania się między systemami elektronicznego poboru opłat na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wszystkimi systemami używanymi na terytorium pozostałych państw członkowskich Unii Europejskiej, a co do tego warunku są w sprawie zasadnicze wątpliwości.

Komisja Europejska w art. 2 lit. e) decyzji z dnia 6 października 2009 r. w sprawie definicji europejskiej usługi opłaty elektronicznej oraz jej elementów technicznych (Dz. U.UE..L 2009.268.11, notyfikowana jako dokument nr C(2009)7547), zdefiniowała pojęcie urządzenia pokładowego (ViaBox), jako pełny zestaw elementów sprzętu i oprogramowania niezbędnych dla usługi EETS, instalowany w pojeździe w celu gromadzenia, przechowywania, przetwarzania oraz zdalnego otrzymywania/przekazywania danych, określając przydatność tego urządzenia do stosowania jako zdolność składnika interoperacyjności do osiągnięcia i utrzymania określonej wydajności w czasie jego użytkowania po zintegrowaniu go w sposób reprezentatywny z usługą EETS w powiązaniu z systemem podmiotu pobierającego opłaty (art. 2 lit. f). W omawianej decyzji Komisji Europejskiej zawarto obowiązek dla dostawców urządzeń rejestrujących (ViaBoxów) prowadzenia wykazu urządzeń, które utraciły ważność (art. 4 ust. 6), nakładając obowiązek informowania podmiotu właściwego do pobierania opłat o takich urządzeniach (art. 7 ust. 3). W decyzji tej zawarto więc obowiązki dla dostawcy urządzeń rejestrujących (Viabox), jak i dla podmiotu pobierającego i naliczającego opłaty za przejazd drogą płatną.

W skardze podkreślano, że w połowie grudnia 2014 r. (po kontroli) przy zdawaniu ViaBoxa jego użytkownik został poinformowany, że urządzenie to od miesiąca marca 2014 r. (kiedy zostało zdane przez poprzedniego użytkownika) miało status urządzenia zablokowanego w systemie prowadzonym przez firmę Kapsch. W takiej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, by Kapsch mógł podać organowi Inspekcji Transportu Drogowego informację stwierdzającą sprawność tego urządzenia.

W ocenie organu administracji dla nałożenia na skarżącego kary pieniężnej wystarczającym było ustalenie, że wymagana opłata nie została uiszczona. Stosownie zatem do art. 2 pkt 9 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2011 r. w sprawie trybu, sposobu i zakresu kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty są przypadki, o których mowa w art. 13i ust. 4a i 4b ustawy, lub jedna z okoliczności wymienionych w art. 13k ust. 1 ustawy (prd.), uzasadniająca nałożenie kary pieniężnej. Przypadki wskazane w przepisach art. 13i ust. 4a i 4b udp., na co zwrócono wcześniej uwagę, nie wystąpiły i w tym zakresie kontrola prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej nie stwierdziła odmiennych okoliczności. Także zgodnie z § 3 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia kontrola dokonała sprawdzenia, czy ViaBox był włączony i czy był prawidłowo używany, nie stwierdzając, by urządzenie było wyłączone. Natomiast co do prawidłowości jego obsługi skarżący podkreślał, że włączał urządzenie tak jak to czynili kontrolujący, jedynie nim nie potrząsał, gdyż co do takiej konieczności używania ViaBoxa sprzedawca go nie instruował.

W sytuacji zatem, jak w niniejszej sprawie, kiedy już podczas kontroli testowanie urządzenia wykazywało nieprawidłowość jego działania, a dodatkowo skarga wskazuje, iż urządzenie to miało status urządzenia zablokowanego, koniecznym było bezsporne ustalenie tych okoliczności. W systemie elektronicznej kontroli pobierania opłat funkcjonują dwa urządzenia – bramownice rejestrujące przejazd i pobierające opłaty oraz urządzenia pokładowe zamontowane w pojazdach (ViaBoxy), które powinny prawidłowo komunikować się z bramownicami, by odprowadzać właściwe opłaty za przejazdy. Organy Inspekcji Transportu Drogowego zasadnie w każdej sprawie dotyczącej opłaty elektronicznej zwracają się do firmy Kapsch z pytaniami, czy konkretne bramownice działały właściwie, pobierając należne opłaty. Jeżeli zatem, jak w rozpoznawanej sprawie, powstała uzasadniona wątpliwość, co do prawidłowości działania drugiego z urządzeń (ViaBoxa), niezrozumiałym staje się stwierdzenie o braku potrzeby wyjaśnienia tej istotnej w sprawie okoliczności. Organ administracji ograniczając się wyłącznie do stwierdzenia o niewniesieniu opłaty za przejazd, nie dokonując tych ustaleń, naruszył zasady wskazane w art. 7, art. 77 § 1 i w art. 107 § 3 k.p.a., co w konsekwencji doprowadziło także do naruszenia art. 80 k.p.a., które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracji powinien dokonać ustaleń uzupełniających w zakresie podanym wcześniej, także na przykład przez przesłuchanie kontrolujących na okoliczność testowania (sprawdzania) podczas kontroli urządzenia rejestrującego zamontowanego w kontrolowanym pojeździe. Zgodnie natomiast z powołaną decyzją Komisji Europejskiej koniecznym będzie także ustalenie, czy urządzenie zamontowane w pojeździe kierowanym przez skarżącego faktycznie od samego początku (od marca 2014 r., kiedy zostało zdane przez poprzedniego użytkownika), miało status urządzenia zablokowanego.

W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 p.p.s.a.