Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 60/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 36
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 145
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś - Rosińska Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi K. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna Nr 2 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą we W. uchwałą z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...], działając na podstawie art. 366 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t. j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 233 ze zm.), stwierdziła, że K. K. uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu uchwały Komisja wyjaśniła, że po dokonaniu oceny każdego z zadań, zainteresowana otrzymała: z zakresu prawa karnego - ocenę dostateczną, z zakresu prawa cywilnego - ocenę dostateczną, z zakresu prawa gospodarczego - ocenę niedostateczną, z zakresu prawa administracyjnego - ocenę dostateczną, z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki – ocenę niedostateczną.

Organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 366 ust. 1 ww. ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części tego egzaminu otrzymał ocenę pozytywną. Mając na uwadze uzyskane przez zdającą oceny, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że uzyskała ona negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Od powyższej uchwały odwołała się K. K..

Uchwale zarzuciła:

Naruszenie przepisów proceduralnych, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania, tj.:

1) art. 7 i 8 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak wnikliwego rozpatrzenia całości materiału dowodowego i nieuwzględnienie przy ocenie pracy z zakresu prawa gospodarczego oraz z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki wszystkich pozytywnych aspektów tej pracy, pomimo braku jakichkolwiek przepisów prawa, wskazujących kryteria oceny, które stałyby na przeszkodzie ustaleniu oceny pozytywnej, w wyniku czego nie uwzględniono słusznego interesu obywatela, o którym mowa w przepisie art. 7 k.p.a., a w tym wypadku interesu Zdającej, polegającego na ustaleniu pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego, a tym samym, umożliwieniu Jej jak najszybszego rozpoczęcia wykonywania zawodu zaufania publicznego;

2) przepisów art. 7, art. 77 ust, 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez jednostronne i nieobiektywne rozpoznanie sprawy, nieuwzględniające słusznego interesu Zdającej, polegające na zastosowaniu przez Komisję I stopnia kryteriów arbitralnych, dopuszczających za prawidłowe tylko takie rozwiązanie zadania z trzeciej oraz czwartej części egzaminu, które w pełni pokrywa się z opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa gospodarczego oraz zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki i uznanie za prawidłowe tylko takich prac, w których znajdą się wszystkie wskazane w treści zadania obligatoryjne założenia i to dokładnie tak opisane jak w wytycznych, pomimo, iż w zadaniu egzaminacyjnym z prawa gospodarczego oraz z zakresu zasad wykonywania zawodu tub zasad etyki właściwe było również takie rozwiązania zadania, w którym nie muszą się znaleźć wszystkie założenia zgodne z kluczem zawartym we wskazanym opisie i nie muszą być dokładnie tak opisane jak w wytycznych. Odwołująca wskazała, że w istocie rozwiązała przedmiotowe zadanie w, sporządzając ważną i skuteczną umowę, poprawną pod względem formalnym i uwzględniającą interes reprezentowanej w zadaniu strony oraz sporządzając opinię z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki wskazującą na główne naruszenia Kodeksu Etyki;

3) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe uzasadnienie rozstrzygnięcia, tj. opinii niedostatecznej oceny cząstkowej z prawa gospodarczego oraz z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, stanowiącej integralną część uchwały w przedmiocie oceny z egzaminu radcowskiego, polegające na twierdzeniu Egzaminatora J.M., że Zdająca słabo zna zasady etyki zawodu lub - co gorsze na przyjmowanie w ocenie zachowań niskich standardów - wbrew zasadom i standardom, jakie muszą obowiązywać osoby wykonujące zawód zaufania publicznego, w sytuacji gdy Zdająca trafnie wskazała na najważniejsze naruszenie oraz inne naruszenia Kodeksu Etyki. Nie zauważyła wszystkich przewidzianych w wytycznych ministerialnych naruszeń, jednak ich większość i prawidłowo argumentowała swoje stanowisko;

4) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe uzasadnienie rozstrzygnięcia, tj. opinii niedostatecznej oceny cząstkowej z prawa gospodarczego oraz z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, stanowiącej integralną część uchwały o ustaleniu oceny z egzaminu radcowskiego, polegające na bezzasadnym sformułowaniu w uzasadnieniu oceny pracy przez Egzaminatora J. S., że Zdająca potrzebuje uzupełnienia wiedzy w zakresie zadania z zakresie zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, w sytuacji gdy Zdająca prawidłowo sporządziła opinię i zwróciła uwagę na najważniejsze naruszenie Kodeksu Etyki, zatem posiada wiedzę w ww., materii;

5) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe uzasadnienie rozstrzygnięcia, tj. opinii niedostatecznej oceny cząstkowej z prawa gospodarczego oraz z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, stanowiącej integralną część uchwały w przedmiocie oceny z egzaminu radcowskiego, polegające na twierdzeniu Egzaminatora D. Ł., że Zdająca nie wypełniła obligatoryjnych założeń umowy, w sytuacji gdy Zdająca zawarła w swojej pracy wszystkie obligatoryjne założenia umowy;

6) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe uzasadnienie rozstrzygnięcia, tj. opinii niedostatecznej oceny cząstkowej z prawa gospodarczego oraz z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, stanowiącej integralną część uchwały o ustaleniu oceny z egzaminu radcowskiego, polegające na bezzasadnym sformułowaniu w uzasadnieniu oceny pracy przez Egzaminatora SSA D. K.. że Zdająca nie posiada znajomości instytucji prawa materialnego i procedury cywilnej w zakresie regulującym przymusowe dochodzenie roszczeń, w sytuacji gdy Zdająca zabezpieczyła interes Strony, którą reprezentowała poprzez poddanie się egzekucji oraz weksel in blanco.

Odwołująca wskazała także na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) naruszenie art. 36 ust. 1 ustawy o radcach prawnych - poprzez bezpodstawne i arbitralne przyjęcie, iż analiza sporządzonej przez Zdającą umowy z zakresu prawa gospodarczego upoważnia do wniosku, iż, wiedza Zdającej i wykazana przez Nią znajomość przepisów prawa nie jest wystarczająca, by mogła samodzielnie wykonywać zawód radcy prawnego; podczas gdy prawidłowy sposób rozwiązania zadania z prawa gospodarczego, świadczy o tym, iż Zdająca jest przygotowana do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego;

2) naruszenie art 36 ust. 10 ustawy o radcach prawnych - poprzez Jego niezastosowanie przez obydwu Egzaminatorów, polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie zadania z zakresu prawa gospodarczego oraz z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki pełnej skali ocen i ustalenie oceny niedostatecznej, pomimo, iż w świetle wymienionej w tym przepisie skali ocen, stwierdzone w umowie uchybienia nie dawały podstaw do wystawienia oceny niedostatecznej. Praca Zdającej z zakresu prawa gospodarczego prezentuje poprawny sposób rozwiązania zadania oraz uwzględnia interes strony, którą reprezentowała, a praca z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki zawiera najważniejsze naruszenia Kodeksu Etyki;

3) naruszenie art. 36 ust. I ustawy o radcach prawnych - poprzez bezpodstawne i arbitralne przyjęcie, iż analiza sporządzonej przez Zdającą opinii z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki upoważnia do wniosku, iż, wiedza Zdającej i wykazana przez Nią znajomość przepisów prawa nie jest wystarczająca, by mogła samodzielnie wykonywać zawód radcy prawnego; podczas gdy prawidłowy sposób rozwiązania zadania z prawa zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, świadczy o tym, iż Zdająca jest przygotowana do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego;

4) naruszenie art. 36 ust. 10 ustawy o radcach prawnych - poprzez jego niezastosowanie przez obydwu Egzaminatorów, polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki pełnej skali ocen i ustalenie oceny niedostatecznej, pomimo, iż w świetle wymienionej w tym przepisie skali ocen, stwierdzone w umowie uchybienia nie dawały podstaw do wystawienia oceny niedostatecznej. Praca Zdającej prezentuje poprawny sposób rozwiązania zadania.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o:

1) pozytywne rozpatrzenie odwołania poprzez uchylenie zaskarżonej uchwały;

2) zmianę oceny cząstkowej z zadania z trzeciej części egzaminu radcowskiego z zakresu prawa gospodarczego na ocenę pozytywną;

3) zmianę oceny cząstkowej z zadania z czwartej części egzaminu radcowskiego z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki na ocenę pozytywną;

4) podjęcie uchwały stwierdzającej pozytywny wyniku egzaminu radcowskiego, złożonego w 2017 roku przez Zdającą.

Po rozpoznaniu ww. odwołania Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, uchwałą z dnia [...] października 2017 r. nr [...], na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1870) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ), utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę, nie znajdując przesłanek do uwzględnienia odwołania.

W uzasadnieniu swojej uchwały Komisja II stopnia wskazała, że

W oparciu o delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2016 r. poz. 100). Z przepisu § 5 ust. 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia wynika, że przewodniczący komisji odwoławczej wskazuje osobę odpowiedzialną za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania, doświadczenie i wiedzę członków komisji odwoławczej z zakresu prawa objętego odwołaniem. Zgodnie natomiast z § 5 ust. 3 rozporządzenia, przewodniczący lub członek komisji sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. W myśl § 5 ust. 4 rozporządzenia, komisja w pierwszej kolejności glosuje nad ostateczną oceną z pracy pisemnej zawierającej rozwiązanie zadania z tej części egzaminu radcowskiego, której dotyczy odwołanie, a następnie głosuje w sprawie zaskarżonej uchwały.

Z powołanych uregulowań wynika, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugo instancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11).

Jak wskazano w uzasadnieniu uchwały obowiązek Komisji Egzaminacyjnej II stopnia ponownego rozpatrzenia polega zatem na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11 oraz z dnia 19 marca 2013 r. w sprawie II GSK 2333/11).

Organ podał także, że zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zgodnie z art. 365 ust. 2 wskazanej ustawy, oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego.

Ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony (w przypadku zadań z części od pierwszej do czwartej) lub interesu publicznego (w przypadku zadania z części piątej). Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku (por, Małgorzata Jaśkowska. Uznanie administracyjne a inne formy władzy dyskrecjonalnej administracji publiczne j. System Prawa administracyjnego, Tom 1, Warszawa 2010, s. 256). W pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości (zob. Z. Cieślak, w: Z. Cieślak, I. Lipowicz, Z. Niewiadomski, Prawo administracyjne, s. 83¬87), którą na gruncie regulacji egzaminu radcowskiego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych).

Określone w przytoczonym przepisie art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 921/11, z dnia 8 sierpnia 2012 r, w sprawie II GSK 1037/12, z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie ¡1 GSK 1854/11). Taka regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nic może budzić wątpliwości (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2013 r. w sprawie II GSK 2333/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 195/12). Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego należy kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy.

Ponadto za w pełni trafne należy uznać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 kwietnia 2013 r., II GSK 108/12), że opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie o radcach prawnych.

Odnosząc powyższe stwierdzenia do wniesionego odwołania organ stwierdził, że skarżąca kwestionuje ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa gospodarczego oraz z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki.

W tym właśnie zakresie koniecznym było odniesienie się do podniesionych zarzutów, także przez pryzmat argumentów zawartych w uzasadnieniu odwołania.

Ustosunkowując się do odwołania w zakresie zadania z prawa gospodarczego stwierdzono, że pierwszy z egzaminatorów oceniając zachowanie wymogów formalnych stwierdził, że zdająca wskazała datę i miejsce zawarcia umowy pożyczki, pod umową podpisały się właściwe osoby.

Błędnie jednak uznała spółkę cywilną za przedsiębiorcę, powołując jej wpis do CEIDG.

Oceniając prawidłowość zastosowania przepisów prawa i umiejętność jego interpretacji, egzaminator podniósł, że zdająca prawidłowo zastosowała art. 720 k,c., art. 864 k.c., art. 205 k.s.h., art. 41 § 1 k.r.io. Art. 230 k.s.h. wymaga uchwały wspólników. Zdająca powołała uchwałę zgromadzenia wspólników. Nie zastosowano art. 184 § 1 k.s.h., art. 777 § I pkt 5, art. 483 § 1 kc.

W treści zadania nie zostały jednak zawarte zapisy pozwalające na potwierdzenie znajomości innych przepisów prawa materialnego i procedury cywilnej w zakresie niezbędnym dla realizacji założeń umowy. Oceniając poprawność zastosowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, egzaminujący wskazał, że zdająca zgodnie z założeniami zadania określiła termin spłaty pożyczki, jednak nie podała terminów zapłaty odsetek kapitałowych poprzestając na określeniu, że będą spłacane "regularnie".

Brak uzasadnienia dla zastrzeżonej dla stron możliwości odstąpienia od umowy.

Zdająca zastrzegła termin zwrotu pożyczki na korzyść Pożyczkodawcy, nie wskazała jednak prawidłowo skutków tego zapisu, W umowie nie podano stopy odsetek kapitałowych ani umownych odsetek za opóźnienie. Niedopuszczalne w/g art. 483 kc zapisy zobowiązujące do zapłaty kary umownej za opóźnienie w przekazaniu pożyczki, za opóźnienie w jej zapłacie oraz za wcześniejszą spłatę pożyczki

Jako zabezpieczenie spłaty wierzytelności wynikającej z umowy zdająca przewidziała weksel własny in blanco, nie podała jednak z czyjego wystawienia. Takie zabezpieczenie nie jest zgodne z założeniami zadania określającymi możliwość zaspokojenia się w zakresie zwrotu pożyczki bez konieczności posiadania tytułu egzekucyjnego uzyskanego w toku sądowego postępowania rozpoznawczego. Oświadczenia zawarte w § 6 ust. 5 i ust. 6 powielają zapisy założeń zadania. Nie zawierają elementów opisanych w art. 777 § 1 k.p.c., nie można ich uznać za spełniające założenia zadania.

Wobec powyższych uchybień egzaminator uznał, że zdająca nie wypełniła obligatoryjnych założeń umowy, nie zabezpieczyła interesu pożyczkodawcy, którego reprezentowała, nie dobrała też rozwiązań, które realizuje się w rzeczywistym obrocie gospodarczym. Nie sformułowała dodatkowych elementów stanu faktycznego.

Egzaminator stwierdził, że sporządzona praca nie prezentuje umiejętności formułowania postanowień umownych wymaganej od profesjonalnego pełnomocnika. Zapisy mogą w przyszłości powodować spory interpretacyjne.

W innych uwagach podniesiono, że postanowienia są usystematyzowane, praca niezbyt staranna, błędy literowe, język prawniczy wymaga wielu ćwiczeń.

Drugi z egzaminujących oceniając zachowanie wymogów formalnych, stwierdził że umowa została opatrzona datą i miejscem jej zawarcia, jej strony zostały właściwie określone, zawiera podpisy stron, wymienione zostały jej załączniki.

Zastrzeżenia budzi wskazanie, że do umowy miał być załączony m.in. wydruk z CEiDG spółki cywilnej - fakt prowadzenia działalności gospodarczej w ramach umowy spółki cywilnej nie podlega rejestracji.

Oceniając prawidłowość zastosowania przepisów prawa i umiejętność jego interpretacji, egzaminator podniósł, że zdająca w sposób prawidłowy:

a) uwzględniła zasadę reprezentacji pożyczkodawcy wynikającą z art. 205 k.s.h., aczkolwiek z treści umowy nie można wywnioskować, czy wiązało się to z faktem wskazaniu obu reprezentantów spółki w treści zadania, czy też wynikało to ze znajomości powyższej regulacji,

b) powołała się w umowie na wymaganą w świetle art. 230 k.s.h. uchwałę wspólników spółki wyrażającej zgodę na udzielenie pożyczki w kwocie 200.000 zł, przy czym zastrzeżenie budzi to. że warunki na jakich miała być ona zawarta (czyli również te, które definiowały ją jako formę inwestycji kapitałowej) miały być ustalone "według uznania zarządu",

c) uwzględniła, że zaciągnięcie pożyczki przez A. W. i S. R. następuje w ramach zawartej między nimi umowy spółki cywilnej, wskazując ich obu jako podpisujących umowę pożyczki, przy czym powrołanie się w niej na podjętą przez nich uchwałę w przedmiocie wyrażenia zgody na jej zawarcie, świadczy o błędnej interpretacji art. 865 k.c. - skoro obaj podpisali umowę to podjęcie takiej uchwały było zbędne,

d) zapewniła dającej pożyczkę możliwość dochodzenia roszczenia o zwrot pożyczki także z przedmiotów należących do majątku dorobkowego małżonków Rak, poprzez uzyskanie, wymaganej zgodnie z art. 41 §1 k.r.i.o. w zw. z art. 787 k.p.c., pisemnej zgody Z. R., jednakże została ona ograniczona do zaciągnięcia zobowiązania do kwoty 200.000 zł, a zatem brak jest wymaganej zgody na zaciągnięcie zobowiązania w zakresie odsetek kapitałowych.

Zdaniem egzaminatora z treści pracy nie wynikało jednakże, aby zdająca:

- posiadała znajomość instytucji prawa materialnego i procedury cywilnej w zakresie regulującym przymusowe dochodzenie roszczeń, a także ich praktycznego zastosowania dla ukształtowania elementów podmiotowych i przedmiotowych stosunku prawnego kreowanego w wyniku zawarcia umowy,

- opanowała w stopniu dostatecznym terminologię prawniczą

- posiadła umiejętność doboru rozwiązań, które mogłyby zostać zrealizowane wr rzeczywistym obrocie gospodarczym, a nie tylko stanowić formalne wypełnienie poleceń zawartych w zadaniu.

Oceniając poprawność zastosowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, egzaminator stwierdził, że umowa została sporządzona nieprofesjonalnie i brak jest w niej zapisów, które realnie zabezpieczałyby interes pożyczkodawcy, którego zgodnie z zadaniem zdająca miała wspierać, udzielając mu fachowej obsługi prawną.

Większość poleceń zawartych w treści zadania nie zostało zrealizowanych, a te które zostały w niej zawarte stanowią jedynie formalne ich wypełnienie, stanowiące powielenie założeń umowy oraz elementów stanu faktycznego.

Odnosząc się do poszczególnych elementów obligatoryjnych założeń umowy

wskazano, że zdająca:

a) przewidziała spłatę zaciągniętej pożyczki w okresie dwóch lat od dnia przekazania pożyczki (§ 4 ust. 1), wykluczając przy tym możliwość jej wcześniejszego zwrotu (§ 4 ust. 3). jednakże lakoniczna treść tych zapisów, ograniczająca się w istocie do powielenia założeń umowy pkt. III ust. 2 oraz treść § 6 ust. 1 umowy, wskazują na to, że nie posiada znajomości regulacji wynikających z art, 457 k,c. oraz art. 486 k.c.,

b) zastrzegła na rzecz pożyczkodawcy kary umowne w kwocie 10 tys. zł za zwrot pożyczki przed uzgodnionym terminem jej spłaty, jak i za jej zwrot z opóźnieniem (§ 6 ust, 1,2 3) oraz karę umowną w kwocie 10 tys. zł na rzecz pożyczkobiorców' w przypadku nie przekazania przedmiotu umowy w uzgodnionym terminie (§ 6 ust.7), co stanowi naruszenie art. 483 k.c.,

c) ustalając wysokość umownych odsetek za opóźnienie ograniczyła się do powielenia założenia umowy pkt. III ust. 5 (§ 2 ust. 2), co nie stanowi wypełnienia zawartego w nim zadania, a tym samym nie pozwala na uznanie, że znana jest jej treść regulacji wynikającej z art. 481 §2 k.c. Zwrócić przy tym należy uwagę na błędne zastrzeżenie, że za okres opóźnienia miały być naliczone maksymalne odsetki za opóźnienie obowiązujące na dzień zwrotu pożyczki, a nie w dacie, kiedy to opóźnienie faktycznie miało miejsce,

d) ustalając wysokość odsetek kapitałowych ograniczyła się do powielenia pkt. III ust. 3 założeń umowy (§ 2 ust.2), co nie stanowi wypełnienia zawartego w niin zadania, a tym samym nie pozwala na uznanie, że znana jest jej treść regulacji wynikającej z art. 359 §2' k.c.,

e) nie wypełniła pkt. IIII ust. 4 założeń umowy, bowiem również w tym przypadku zdająca ograniczyła się do powielenia zawartej w nim treści (§ 4 ust. 4), nie wskazując, w jakich terminach i w jakiej wysokości miałaby nastąpić zapłata należnych pożyczkodawcy odsetek kapitałowych.

f) przewidziała, że zabezpieczeniem roszczenia pożyczkodawcy o zwrot pożyczki i należnych odsetek będzie poddanie się przez pożyczkobiorców oraz małżeństwo Rak dobrowolnej egzekucji (§ 6 ust. 1), przy czym w uwagach do umowy wskazała, że z tego powodu winna być ona zawarta w formie aktu notarialnego. Abstrahując od tego, że treść umowy bynajmniej nie wskazuje, aby miała być ona sporządzona w formie aktu notarialnego, to należy uznać, że zapis ten nie odpowiada wymogom, jakie zostały przewidziane dla tytułu egzekucyjnego, o którym mowa w art. Ill § 1 ust. 4, 5 i 6 k.p.c., a tym samym nie został wypełniony pkt III ust.6 założeń umowy.

Za sprzeczny z interesem pożyczkodawcy, a zarazem za niezrozumiały wobec braku wyjaśnienia celu, jakiemu miał on służyć, należy uznać zapis § 3, który daje stronom niczym nieograniczoną możliwość odstąpienia od umowy w ciągu 3 dni od dnia jej zawarcia.

W uwagach wskazano, że język i styl pracy odbiegają od poziomu, jakiego należałoby oczekiwać od profesjonalnego pełnomocnika.

Rozważając, czy wskazane przez egzaminujących uchybienia dyskredytują pracę, czy też winny mieć jedynie wpływ na ocenę w granicach ocen pozytywnych oraz analizując pracę na wstępie nieodzownym jest przytoczenie treści zadania egzaminacyjnego, zgodnie z którą obowiązkiem zdających było sporządzenie jako radca prawny J. N., świadczący pomoc prawną na rzecz I. sp. z o.o. z siedzibą w W., umowy pożyczki pieniędzy pomiędzy I. sp. z o.o. z siedzibą w W. jako dającą pożyczkę oraz A. W. i S. R. jako biorącymi pożyczkę. I. Elementy podmiotowe umowy:

1. I. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością używająca w obrocie skrótu I.sp. z o.o. z siedzibą w W. ul. M. 25, wpisana do rejestru przedsiębiorców, prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod nr [...], NIP [...] z kapitałem zakładowym wynoszącym 50.000 zł. W rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego wpisany jest dwuosobowy Zarząd - L. J. -Prezes Zarządu oraz T. W. - Członek Zarządu. Umowa spółki nie zawiera regulacji w zakresie reprezentacji spółki. Umowa spółki nie zawiera także zapisów, modyfikujących dyspozytywne przepisy kodeksu spółek handlowych. I. sp. z o.o. nie jest instytucją kredytową.

Wspólnikami spółki są:

T. W., kawaler, (PESEL [...]), zamieszkały: [...] P., ul. K. 12, który ma 50% udziałów w spółce.

L. J., kawaler, (PESEL [...]), zamieszkały: [...] P., ul. L. 1/12, oraz jego siostra K. J., panna, (PESEL [...] ), zamieszkała: [...] W., ul. M. 100, mający wspólnie 50% udziałów w spółce, we wspólności w częściach ułamkowych po V2 każdy udział.

B. S.A. prowadzi rachunek bankowy dla I. sp. z o.o. nr [...].

2. A. W., kawaler, (PESEL [...]), zamieszkały: [...] [...] , ul. P. 13.

3. S. R. (PESEL [...]), zamieszkały: [...] [...] , ul. P. 103, pozostający w związku małżeńskim z Z. R. z d. K. (PESEL [...]), zamieszkałą wraz z nim, w którym to związku małżeńskim obowiązuje ustawowy ustrój majątkowy - wspólność majątkowa. Wartość aktywów małżeńskiego majątku wspólnego małżonków R. wynosi 100.000 zł. S. R. nie posiada innego majątku osobistego, niż ten objęty wspólnością łączną A. W. i S. R. jako wspólników spółki cywilnej wskazanej niżej.

A. W. i S. R.są przedsiębiorcami, w ramach stosunku prawnego spółki cywilnej prowadzą wspólnie przedsiębiorstwo handlowe pod firmą A. W. S. R. H. s.c. (NIP [...]), z siedzibą zakładu: [...] W., ul. P. Umowa spółki cywilnej nie zawiera regulacji dotyczących prowadzenia spraw spółki przez wspólników i jej reprezentacji. Udziały wspólników w zyskach i stratach są równe. Wartość aktywów majątku wspólnego objętego wspólnością łączną wspólników cywilnych wynosi 50.000 zł. Roczny obrót przedsiębiorstwa wspólników cywilnych zamyka się kwotą 200.000 zł, a roczny dochód netto (po opodatkowaniu) przypadający na każdego ze wspólników osiągany z prowadzenia tego przedsiębiorstwa wynosi po 20.000 z!. B. S.A. prowadzi wspólny rachunek bankowy dla wspólników spółki cywilnej A. W. S. R. H. s.c., nr [...]. II. Przedmiot umowy:

Pieniądze w kwocie 200.000 zł zdeponowane na rachunku bankowym Invest sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, prowadzonym w banku P. S.A., nr [...].

Zgodnie z oczekiwaniem dającego pożyczkę, na rzecz którego radca prawny świadczy pomoc prawną, umowa winna niezbędnie zawierać postanowienia regulujące: 1. Pożyczka stanowić ma dla dającej pożyczkę formę inwestycji kapitałowej na okres dwóch lat z gwarancją ustalonej umownie stopy zwrotu zainwestowanego kapitału w formie oprocentowania kwoty pożyczki.

2. Zwrot kwoty pożyczki ma nastąpić w teminie dwóch lat od dnia wydania biorącym przedmiotu pożyczki. Dająca pożyczkę wyklucza możliwość jej wcześniejszego zwrotu.

3. Kwota pożyczki będzie oprocentowana. Wysokość odsetek kapitałowych powinna zostać oznaczona w umowie w wysokości równej % najwyższych możliwych do skutecznego zastrzeżenia umownego odsetek kapitałowych z chwili zawarcia umowy.

4. Dająca pożyczkę oczekuje zapłaty odsetek kapitałowych w formie regularnych dochodów kapitałowych.

5. Dająca pożyczkę wymaga zastrzeżenia na jej rzecz maksymalnych, prawnie dopuszczalnych korzyści ekonomicznych stanowiących konsekwencję zwrotu kwoty pożyczki z opóźnieniem.

6. Biorący pożyczkę winni zagwarantować dającej pożyczkę możliwość zaspokojenia się w zakresie zwrotu kwoty pożyczki i zapłaty odsetek bez konieczności posiadania tytułu egzekucyjnego uzyskanego w toku sądowego postępowania rozpoznawczego, z możliwością zaspokojenia się ze wszystkich przedmiotów majątkowych biorących pożyczkę, w tym z ich majątków objętych wspólnością łączną.

7. Biorący pożyczkę zawierają umową w ramach stosunku prawnego spółki cywilnej.

8. Wydanie przedmiotu pożyczki, jego zwrot i zapłata odsetek winny następować w formie bezgotówkowej.

Ponadto: 1. Wszystkie elementy podmiotowe i przedmiotowe umowy winny zostać uregulowane bezpośrednio w treści umowy z uwzględnieniem wszelkich wymaganych do jej ważności i skuteczności instytucji prawnych, w sposób eliminujący (a co najmniej minimalizujący) w przyszłości spory między stronami.

2. Powołane w umowie dokumenty lub załączniki winny zostać opisane w jej treści w taki sposób, aby można było ustalić ich formę oraz treść, a przez to ważność i skuteczność objętych umową czynności prawnych.

3. W umowie należy powołać dokumenty identyfikujące strony i wykazujące należyte umocowanie ich reprezentantów przy jej zawieraniu.

4. Umowa powinna uwzględniać przyjęte samodzielnie przez zdającego brakujące elementy stanu faktycznego, przy czym nie mogą one pozostawać w sprzeczności z elementami stanu faktycznego wskazanymi wyraźnie w zadaniu.

5. Umowa może zawierać dodatkowe postanowienia regulujące kwestie nieobjęte założeniami wynikającymi z zadania, przy czym ich wprowadzenie do treści umowy nic może w jakikolwiek sposób uchybiać tym założeniom.

6. W miejscu przeznaczonym na złożenie podpisów niezbędnych do zawarcia umowy należy wpisać słowo "podpis" ze wskazaniem osoby go składającej zgodnie z założeniami zadania.

7. Umowa jest zawierana w dacie zdawania egzaminu.

8. Należy przyjąć, że umowa pożyczki nie jest transakcją handlową, w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 684).

9. Należy założyć, że wysokość stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego na dzień zawarcia umowy pożyczki wynosi 1,5 punktu procentowego.

Skarżąca zarzuciła uchwale naruszenie wskazanych w komparacji odwołania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów ustawy o radcach prawnych.

Zdaniem organu, analiza tych zarzutów: prowadzi do wniosku, że sprowadzają się one do wyrażenia niezadowolenia z oceny negatywnej za zadanie z prawa gospodarczego.

Organ nie podzielił zarzutu co do sposobu oceny zadania przez egzaminatorów. W myśl art. 364 ust. 10. ustawy o radcach prawnych, egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu radcowskiego z zastosowaniem następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Natomiast zgodnie z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, oceny rozwiązania każdego z zadań z części pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Zgodnie z ust. 3 przywołanego przepisu, każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej.

Egzaminatorzy wbrew twierdzeniom odwołania zastosowali 5-stopniową skalę ocen. Wystawione oceny zawierają obszerne uzasadnienie oraz opierają się na analizie uwzględniającej przepisy prawne.

Zdaniem Komisji II Stopnia, wbrew twierdzeniom odwołania egzaminatorzy dokonali wszechstronnej i wnikliwej analizy pracy, a tym samym materiału dowodowego, co przejawia się również w tym, że w uzasadnieniu ocen cząstkowych zauważono pozytywne aspekty pracy. Wskazano też, że niektóre postanowienia umowy stanowiły powielenie założeń umowy oraz elementów stanu faktycznego, zatem nietrafnie podnosi skarżąca, iż " ....doszło do naruszenia art. 107 § 3 kpa. poprzez wadliwe uzasadnienie rozstrzygnięcia, polegające na twierdzeniu Egzaminatora D. L., że zdająca nie wypełniła obligatoryjnych założeń umowy, w sytuacji gdy zdająca zawarła w swojej pracy wszystkie obligatoryjne założenia umowy." Nie stanowi bowiem prawidłowego rozwiązania zagadnień sformułowanych w zadaniu egzaminacyjnym ich formalne wypełnienie, stanowiące powielenie założeń umowy oraz elementów stanu faktycznego.

Egzaminatorzy trafnie zauważyli, że lakoniczność niektórych postanowień umownych uniemożliwiła sprawdzenie wiedzy prawniczej egzaminowanej.

Rozwiązanie zadania egzaminacyjnego podlegało ocenie dwu niezależnych egzaminatorów i zdaniem organu nie sposób w ocenach dopatrzyć się braku obiektywizmu, czy stronniczości.

Podkreślono, że ocena zadania jest sprawdzeniem wiedzy prawniczej egzaminowanych wg kryteriów ustawowych, a odbywa się to poprzez ocenę rozwiązania zadania egzaminacyjnego na tle założeń zadania, które hipotetycznie odzwierciedlają oczekiwania konkretnego klienta. Komisja stwierdziła, że zadanie egzaminacyjne z tej części egzaminu nie było nadmiernie skomplikowane i zawierało więcej informacji przekazanych językiem prawniczym, aniżeli uzyskuje je radca prawny od klienta świadcząc realną pomoc prawną.

W świetle powyższego, wbrew twierdzeniom odwołania, obaj egzaminatorzy wykazali jakie konkretne uchybienia zostały popełnione i został opisany ich ciężar jakościowy.

Analiza pracy egzaminacyjnej i uzasadnień ocen cząstkowych potwierdziła podniesione przez egzaminatorów zastrzeżenia.

Praca została oceniona całościowo i wbrew argumentom odwołania, nie można się dopatrzyć, by ocena zadania egzaminacyjnego nie została dokonana według kryteriów ustawowych

Trudno usprawiedliwiać stwierdzone przez egzaminatorów niedostatki umowy sporządzonej przez zdającą czasem przeznaczonym na jej opracowanie, czy też stresem egzaminacyjnym.

Czas trwania każdej z części egzaminu był zgodny z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu radcowskiego dla wszystkich osób przystępujących do niego z wyjątkiem osób o których mowa w § 9 ust 3 rozporządzenia. Zatem każda z osób, która przystąpiła do egzaminu radcowskiego a nie jest osobą niepełnosprawną miała na rozwiązanie każdego z zadań egzaminacyjnych taki sam czas.

Organ zwrócił uwagę na fakt, że celem egzaminu radcowskiego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Radca prawny bardzo często pracuje w ograniczonym czasie, często w stresie, co nie zwalnia go z obowiązku profesjonalnego świadczenia pomocy prawnej, przez co należy rozumieć m.in. znajomość przepisów prawa i umiejętność ich zastosowania, skrupulatność, poszanowanie oczekiwań klienta, w tym zagwarantowanie jego interesów. W ramach trzeciej części egzaminu radcowskiego sprawdzeniu podlegała wiedza prawnicza zdających, ale także umiejętności warsztatowe egzaminowanych pod kątem sporządzania umów.

Wystawienie oceny niedostatecznej stanowiło wypadkową wszystkich stwierdzonych uchybień w pracy K. K.. związanych z nieprawidłowym wypełnieniem niektórych założeń objętych zadaniem, brakiem rozwiązań realnie chroniących interesy strony, na rzecz której zdająca miała działać oraz zastosowaniem przepisów prawa w sposób uniemożliwiający sprawdzenie wiedzy prawniczej zdającej, a także zastrzeżenia co do znajomości instytucji prawa materialnego.

Komisja II stopnia podała, że zasadniczym uchybieniem, które legło u podstaw wystawienia oceny niedostatecznej w świetle uzasadnienia ocen niedostatecznych wystawionych przez egzaminatorów, było zastrzeżenie na rzecz pożyczkodawcy kary umownej w kwocie 10 tys. zł za zwrot pożyczki przed uzgodnionym terminem jej spłaty, jak i za jej zwrot z opóźnieniem (§ 6 ust. 1, 2, 3) oraz kary umownej w kwocie 10 tys. zł na rzecz pożyczkobiorców w przypadku nie przekazania przedmiotu umowy w uzgodnionym terminie (§ 6 ust,7). Przyjęte rozwiązanie jest rażącym naruszeniem art. 483 k.c.. który określa możliwość zastrzeżenia kary umownej jako naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego.

Dlatego zdaniem organu, nietrafny jest zarzut odwołania o "...bezzasadnym sformułowaniu w uzasadnieniu oceny pracy przez Egzaminatora SSA D. K., że zdająca nie posiada znajomości instytucji prawa materialnego.... ".

Równie poważnym błędem popełnionym przez egzaminowaną było nieprecyzyjne opisanie zarówno w komparacji umowy, jak i powtórnie w jej § 1 ust. 4 strony umowy poprzez powołanie się na odpis z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej spółki cywilnej.

Fakt ten może świadczyć o tym. że zdająca upatrywała strony umowy w spółce cywilnej, która nie ma podmiotowości prawnej. Stanowczych wniosków z takiego oznaczenia strony biorącej pożyczkę wyciągnąć wprawdzie nie można, ale zastosowany sposób oznaczenia strony umowy jest nieprecyzyjny ("Biorącymi") i może stanowić źródło sporów pomiędzy stronami umowy, zagrażające mocodawcy na rzecz którego zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym zdająca miała działać.

Wbrew argumentom odwołania błąd ten należy również uznać za istotny.

Zgodnie z oczekiwaniem klienta pożyczka stanowić miała dla dającej pożyczkę formę inwestycji kapitałowej na okres dwóch lat z gwarancją ustalonej umownie stopy zwrotu zainwestowanego kapitału w formie oprocentowania kwoty pożyczki.

Klient oczekiwał ponadto, że osoba udzielająca mu fachowej pomocy pranej, a w takiej roli występowała egzaminowana, dopilnuje określenia wysokości odsetek kapitałowych w wysokości równej % najwyższych możliwych do skutecznego zastrzeżenia umownego odsetek kapitałowych z chwili zawarcia umowy.

Organ podkreślił, że ustawą o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw z dnia 9 października 2015 r. znowelizowano m.in. art. 359 i 481 kc. Nowelizacja ta dokonała dość znaczących zmian w zakresie naliczania odsetek. Obecnie, na podstawie znowelizowanego art. 359 kc odsetki ustawowe wynoszą sumę stopy referencyjnej NBP powiększoną o 3,5 pkt procentowego. Aktualna stopa referencyjna NBP od dnia 5 marca 2015 r. wynosi 1,5%, (o czym zdający zostali powiadomieni w treści zadania egzaminacyjnego), zatem odsetki ustawowe wynoszą 5%.

Zgodnie z art. 359 § 21 kc, wysokość odsetek maksymalnych nie może przekroczyć dwukrotności odsetek ustawowych, a więc biorąc pod uwagę wysokość odsetek ustawowych, na dzień zawarcia umowy odsetki maksymalne wynosiły 10%. Tak więc maksymalna wysokość odsetek kapitałowych, które wynikają z czynności prawnej nie może przekroczyć 10% w skali rocznej.

Ustalając w § 2 ust. 2 umowy wysokość odsetek kapitałowych egzaminowana ograniczyła się do powielenia pkt. III ust. 3 założeń umowy, a ponadto określiła wysokość tych odsetek jako 3/4 odsetek maksymalnych, co nie jest działaniem w interesie klienta.

Opisując sposób zapłaty odsetek zdająca w rzeczywistości przytoczyła założenie zadania bowiem w § 4 ust. 4 wskazała jedynie, że spłata nastąpi w formie regularnych dochodów kapitałowych. Nie określiła jednak, w jakich okresach te regularne dochody kapitałowe mają następować, np. miesięcznych, kwartalnych, z doprecyzowaniem terminów zapłaty. Dla strony, której zdająca świadczyła pomoc prawną konkretne określenie okresów i terminów miało znaczenie, gdyż pożyczka stanowić miała dla pożyczkodawcy formę inwestycji kapitałowej, a ponadto umożliwiało mu weryfikację należytego wykonania zobowiązania przez pożyczkobiorcę.

Zastosowany przez zdającą lakoniczny zapis nie stanowi o działaniu w interesie klienta, a także nie przemawia za prawidłowym wypełnieniem pkt. III ust. 4 założeń zadania egzaminacyjnego.

Ustalając wysokość umownych odsetek za opóźnienie (§ 6 ust. 2) zdająca ponownie ograniczyła się do powielenia założenia umowy pkt. III ust. 5, co nie pozwoliło na ocenę znajomości regulacji objętej art. 481 § k.c. oraz art. 481 § 21 kc.

Równie lakonicznie opisano (przytoczono założenie zadania III. 2) termin spłaty pożyczki (§ 4 ust. 1 i 3). Brzmienie tych postanowień umownych także nie pozwala na ocenę znajomości regulacji objętej art. 457 k.c. oraz art. 486 k.c. tj. by zmierzało do wyłączenia zasady wynikającej z pierwszego z tych przepisów i miało na celu uzyskanie przez dającego pożyczkę uprawnienia do odmowy przyjęcia świadczenia z tytułu zwrotu pożyczki przed upływem terminu jej zwrotu, bez skutku popadnięcia w stan zwłoki.

Wbrew założeniom zadania, a także argumentom odwołania, zdająca nie przewidziała w umowie instrumentu gwarantującego dającemu pożyczkę możliwości zaspokojenia się z tytułu zwrotu kwoty pożyczki i zapłaty odsetek bez konieczności posiadania tytułu egzekucyjnego uzyskanego w toku sądowego postępowania rozpoznawczego. W § 6 ust. 4 jako zabezpieczenie wskazano weksel in blanco, wręczony wraz z deklaracją wekslową przez "Biorącego", jednakże bez określenia z czyjego wystawienia. Takie brzmienie poddaje w wątpliwość ocenę wiedzy egzaminowanej co do braku zdolności wekslowej spółki cywilnej.

Zawarte w § 6 ust. 5 i 6 oświadczenia również nie stanowią o poprawnym wypełnieniu założenia, o którym mowa w p-kcie III ust.6 zadania egzaminacyjnego, jak również nie świadczą o znajomości instytucji procedury cywilnej.

Zdający egzamin radcowski obowiązani byli opisać powołane w umowie dokumenty lub załączniki w taki sposób, aby można było ustalić ich formę oraz treść, czego egzaminowana nie uczyniła.

Za sprzeczny z interesem pożyczkodawcy, a zarazem za niezrozumiały wobec braku wyjaśnienia celu, jakiemu miał służyć, należy uznać zapis § 3, który daje stronom niczym nieograniczoną możliwość odstąpienia od umowy w ciągu 3 dni od dnia jej zawarcia.

Przewidziane prawo odstąpienia od umowy, także biorącemu pożyczkę, nie jest ponadto działaniem w interesie osoby, której zdająca świadczyła pomoc prawną.

Wprawdzie zdająca powołała się w opracowanej umowie na wymaganą w świetle art. 230 k.s.h. uchwałę wspólników' wyrażającą zgodę na udzielenie pożyczki w kwocie 200.000 zł, to jednak wątpliwość budzi oddanie zarządowi spółki określenia warunków na jakich miała być umowa zawarta (według uznania zarządu). Wprowadzenie do Kodeksu spółek handlowych normy zawartej w art. 230 k.s.h. miało na celu ochronę majątku spółki oraz jej wspólników przed ryzykownymi zachowaniami członków zarządu. Zgodnie z oczekiwaniem klienta - spółki z o.o. pożyczka miała cel inwestycji kapitałowej na konkretnych warunkach., dlatego oddanie zarządowi spółki określenia warunków na jakich miała być umowa zawarta nie odpowiada celowi wprowadzenia do k.s.h. omawianej normy.

Powyższe błędy i niedociągnięcia występujące przy kreowaniu stosunku zobowiązaniowego, w oczywisty sposób godzą w interesy mocodawcy, na rzecz którego zdająca działała i świadczą o niewystarczającym opanowaniu przez egzaminowaną materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce. Fakt sporządzenia ważnej umowy, która jednak nie w pełni realizuje założenia objęte zadaniem i nie zabezpiecza w odpowiedni sposób interesów klienta, którego zgodnie z zadaniem egzaminowana miała i nie zabezpiecza w odpowiedni sposób interesów klienta, którego zgodnie z zadaniem egzaminowana miała reprezentować, nie może być uznane za wystarczającą przesłankę do zmiany oceny z negatywnej na pozytywną. Z treści zadania w sposób jednoznaczny wynikało, jakie elementy miała zawierać umowa i jakimi kryteriami miał się kierować zdający podczas jej sporządzania, tak, aby uczynić zadość oczekiwaniom mocodawcy. Egzamin radcowski ma zweryfikować zarówno wiedzę zdającego, jak i umiejętność jej praktycznego zastosowania, dlatego też uzyskanie z niego pozytywnej oceny wymagało sporządzenia prac, w tym umowy, których poziom dawałby podstawę do uznania, że zostały one sporządzone przez osobę potrafiącą udzielić fachowej pomocy prawnej. W tych okolicznościach Komisja II Stopnia stwierdziła, iż nawet przy dostrzeżeniu pozytywnych elementów pracy, na które zwracali uwagę egzaminatorzy, przy tak istotnych mankamentach, mających negatywny wpływ na zabezpieczenie interesów strony, na rzecz której zdająca zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym działała, nie można przyjąć, że odwołująca jest odpowiednio przygotowana do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej w sposób przewidziany ustawą o radcach prawnych.

Stwierdzone uchybienia świadczą o niewystarczającym opanowaniu przez egzaminowaną materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce.

Ustosunkowując się do odwołania w zakresie zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki Komisja Egzaminacyjna II Stopnia podała, że: Egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającą rozwiązanie z zakresu etyki, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust, 2 ustawy o radcach prawnych, na ocenę niedostateczną.

Pierwszy z egzaminatorów D. M. uznała, że egzaminowany przedstawił opinię prawną, której przedmiotem była ocena zachowania radcy prawnego - A. P. - z punktu widzenia naruszenia zasad wykonywania zawodu radcy prawnego i zasad etyki z uwzględnieniem interesu publicznego. Praca jest czytelna w treści, wskazuje cel opinii i mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa (ustawę z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (RPU) i Kodeks Etyki Radcy Prawnego (KERP), zawiera opis stanu faktycznego, rozważania prawne oraz konkluzje i wnioski. Została podpisana przez sporządzającego opinię. Zdający na wstępie analizy prawnej przytacza treść art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych (RPU) oraz art. 5 KERP - nie wskazuje jednak na czym polegało ich naruszenie i jaki jest ich związek z zachowaniem radcy prawnego. Dalej wskazuje, że opiniowana (w domyśle A. P.) naruszyła tajemnicę zawodową z art, 15 KERP, ponieważ na spotkaniu towarzyskim opowiadała o prowadzonych przez siebie sprawach sądowych. Nie wskazuje jednak konkretnie, które z wypowiedzi RP naruszały tajemnicę zawodową, zaś tak lakoniczne stwierdzenie nie pozwala na ocenę zasadności tego zarzutu. Publiczne opowiadanie o prowadzonych przez radcę sprawach sądowych naraża niewątpliwie na szwank godność zawodu, co stanowi naruszenie art. 11 ust. 1 i ust. 2 KERP, jednak bez wskazania konkretnych wypowiedzi radcy prawnego, nie można jej zarzucić naruszenia tajemnicy zawodowej (art. 15 KERP).

Egzaminator wskazała, że w pracy nie wskazano jednak na naruszenie art. 11 ust. 1 i ust. 2 KERP. Podkreślić przy tym należy, że jakkolwiek słuszny jest zarzut, że Anna Piękna nie powinna podjąć się prowadzenia sprawy rozwodowej z pełnomocnictwa A. K. podczas, gdy poprzednio udzieliła porady w tej sprawie jego żonie E.K. oraz uzyskała od niej wiedzę o zdradzie małżeńskiej oraz że nie powinna reprezentować A. K. na rozprawie rozwodowej, to nie wskazano - jakie przepisy w związku z tym naruszyła radca prawny A. P.. Stawiając taki zarzut należało wskazać art. 26 ust. 1 i art. 27 pkt 5 KERP - a naruszenie tych przepisów nie zostało podniesione w żadnym miejscu pracy. Niezrozumiałe jest przy tym stwierdzenie opiniującego, że radca prawny (A. P.) podjęła się dalszego prowadzenia sprawy rozwodowej E. K., bowiem taka okoliczność nie wynika ze stanu faktycznego sprawy opisanego w zadaniu. Jako zupełnie niezasadny należy ocenić kolejny zarzut - odnoszący się do stwierdzenia, że "opiniowana nie powinna rozmawiać z żoną swojego klienta na tematy związane bezpośrednio z osobą dla której prowadzi obsługę prawną". Nie ma bowiem nic nagannego w rozmowie z zaprzyjaźnioną żoną klienta, któremu od wielu lat świadczy pomoc prawną. Wadliwie jest zatem zakwalifikowane - jako naruszenie zasad etyki z art. 28 łub art. 29 KERP - rozmawianie lub nawet udzielenie wyjaśnień E. K. w zakresie sprawy rozwodowej, bowiem na tym etapie (rozmowy obu pań o kwestiach rozwodowych i dotyczących obsługi prawnej męża E. K.) interesy małżonków nie były jeszcze sprzeczne (nie trwała sprawa rozwodowa), nie było zatem konfliktu interesów. Konflikt ten nie wynikał też z zakresu spraw jakimi radca zajmowała się w ramach wieloletniej obsługi A. K. Również całkowicie bezzasadny jest podnoszony we wskazanym wyżej zakresie (rozmowy z E. K. oraz rzekomego "podjęcia się prowadzenia w przyszłości jej sprawy rozwodowej") - zarzut naruszenia art. 43 KERP - z argumentacją jw. Wskazano też na naruszenie art. 38 KERP - dot. wolności słowa i pisma i nie przekraczania granic określonych przepisami prawa i rzeczową potrzebą oraz zachowania w wystąpieniach umiar i takt. Zarzut naruszenia tego przepisu odniesiono do wypowiedzi na spotkaniu towarzyskim dot. słów "mąż zazwyczaj ostatni dowiaduje się o zdradzie Zgodzić należy się z autorem opinii, że taka wypowiedź była niestosowna oraz, że narusza godność zawodu radcy prawnego. Wątpliwe jest jednak stawianie zarzutu naruszenia wolności słowa (art. 38 KERP) w odniesieniu do wypowiedzi na spotkaniu towarzyskim, nie związanych z wykonywaniem zawodu. Podnosząc zarzut niestosowności wypowiedzi i naruszenia godności zawodu - należało raczej w tym kontekście wskazać na naruszenie art. 11 ust. 1 i ust. 2 KERP (dot. godności zawodu) lub art. 6 KERP (odnoszącego się do dobrych obyczajów). Ewentualnie uznając, że radca wykorzystując informacje uzyskane w trakcie udzielania porady prawnej E. K. w sprawie rozwodowej (działała w ramach wykonywania zawodu) - naruszyła tajemnicę zawodową, czym uchybiła przepisom art. 15 ust. 1 i ust. 3 KERP. Jednak takiej kwalifikacji tego naruszenia w pracy nie wskazano. Wymienione na końcu pracy: "art. 45, art. 8, art. 9 i art. 11...." nie zostały przypisane do żadnego naruszenia - nie poddają się zatem jakiejkolwiek ocenie.

Egzaminator podkreśliła przy tym, że zdająca poza wadliwą (w większości) kwalifikacją wskazanych naruszeń, nie zauważyła też naruszeń przepisów KERP i związanych z nimi zachowań opiniowanego radcy prawnego polegających między innymi na:

• ujawnieniu danych klienta, jego przeciwnika procesowego (lotniska) i kwoty roszczenia w prowadzonej sprawie o odszkodowanie od Portu Lotniczego w W.;

• złożenia obietnicy wycofania się ze sprawy i braku jej realizacji.

W konkluzji i wnioskach autor opinii stwierdza po analizie zachowania A. P., że naruszyła ona zasady etyki i regulaminu, co przełożyć się może na ewentualną odpowiedzialność dyscyplinarną. Przytaczając (na początku analizy prawnej) przepisy, opiniujący wskazuje wprawdzie art. 16 ust. I ustawy o radcach prawnych- odnoszący się do odpowiedzialności dyscyplinarnej RP za postępowanie sprzeczne z prawem, zasadami etyki, godności i naruszenie obowiązków zawodowych, nie wywodzi jednak z opisanych w zadaniu zachowań radcy prawnego żadnych wniosków odnoszących się do jego odpowiedzialności dyscyplinarnej w tej sprawie. Konkluzji tej nie można zatem uznać za trafną nie tylko z uwagi na brak powiązania jej z art. 16 ustawy o radcach prawnych, ale głównie z uwagi na brak prawidłowo sformułowanych zarzutów i właściwego uzasadnienia naruszeń.

Drugi z egzaminatorów J. S. wskazała, że egzaminowana przedstawiła opinię prawną, której przedmiotem była ocena zachowania radcy prawnego - A. P. - z punktu widzenia naruszenia zasad wykonywania zawodu radcy prawnego i zasad etyki z uwzględnieniem interesu publicznego. Praca wskazuje cel opinii i mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa (ustawę z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (RPU) i Kodeks Etyki Radcy Prawnego (KERP), zawiera opis stanu faktycznego, rozważania prawne oraz konkluzje i wnioski. Została podpisana przez sporządzającego opinię.

Zadaniem zdających było dostrzeżenie naruszenia zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki radcy prawnego i zaprezentowanie tego w opinii prawnej stanowiącej rozwiązanie zadania V części egzaminu radcowskiego. Opisane w stanie faktycznym zachowania radcy prawnego A. P. naruszały następujące zasady wykonywania zawodu lub zasady etyki radcy prawnego:

a) zasadę zachowania tajemnicy zawodowej przewidzianą w art. 3 ust. 3 ustawy o radcach prawnych oraz w art. 9 i w art. 15 ust, I i 3 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, poprzez ujawnienie przez radcę prawnego, wobec osób trzecich, w trakcie przyjęcia towarzyskiego zorganizowanego przez przedsiębiorcę, któremu świadczyła pomoc prawną faktu wytoczenia w jego imieniu pozwu o odszkodowanie w kwocie 500.000,- złotych przeciwko lotnisku w Warszawie. Podobną ocenę powinno spotkać zachowanie radcy prawnego polegające na wypowiedzi, skierowanej do klienta, ze mąż ostatni dowiaduje się o zdradzie, i powinien zainteresować się co się dzieje pod jego własnym nosem". Było to nie tylko niezachowanie tajemnicy służbowej ale także niezgodne z zasadą godnego i uczciwego wykonywania zawodu, ale także po prostu po ludzku nieprzyzwoite, biorąc pod uwagę okoliczności, w których radca oprawny A. P. dowiedziała się o zdradzie małżeńskiej swojej przyjaciółki. Podstawą do takiej oceny jest przyjęcie, że część rozmowy E. K. i A. P., zwłaszcza omówienie prawne A. P., dotycząca szans w ewentualnej sprawie na uzyskanie rozwodu z wyłącznej winy męża lub z winy obu stron i wpływem takich orzeczeń na roszczenia alimentacyjne, miała charakter świadczenia pomocy prawnej przez A. P., co ją zobowiązywało do zachowania tajemnicy zawodowej w myśl art, 15 ust. 3 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego,

b) zasadę powstrzymania się od prowadzenia sprawy przewidzianą w art. 25 ust. 1 oraz w art. 26 ust. 1 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, poprzez przyjęcie pełnomocnictwa od A. K. i wniesienie na tej podstawie pozwu o rozwód, albowiem groziło to naruszeniem tajemnicy zawodowej a nadto od pozwanej dowiedziała się o jej zdradzie małżeńskiej, i udzielała jej w związku z tym zwierzeniem pomocy prawnej, wyjaśniając prawne aspekty podstaw orzeczenia rozwodu z wyłącznej winy męża lub z winy obu stron i wpływu takich orzeczeń na roszczenia alimentacyjne, a jednocześnie pozostawała z żoną jej mocodawcy A, K, w bliskich stosunkach w rozumieniu art. 27 pkt. 5 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego,

c) zasadę godnego, rzetelnego i uczciwego wykonywania czynności zawodowych

wyrażoną w art. 6 i art. 11 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego poprzez niedotrzymanie słowa danego E. K. i niespełnienie danej jej obietnicy zrezygnowania z prowadzenia sprawy rozwodowej jako pełnomocnik jej męża, oraz naruszyło obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej przewidziany w art. 15 ust. 1 i 3 oraz art. 16 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego poprzez prowadzenie w tym dniu sprawy rozwodowej jako pełnomocnik A. K. i zadawanie w czasie tej rozprawy pozwanej pytań co do okoliczności, o których dowiedziała się w czasie rozmowy z nią która miała charakter świadczenia pomocy prawnej.

W ocenie Komisji II stopnia opinia prawna, jako prawidłowe rozwiązanie zadania egzaminacyjnego, zasługujące na ocenę pozytywną powinna zawierać, co najmniej, łącznie prawidłową ocenę dwóch zachowań radcy prawrnego A. P., czyli: 1) zachowania w dniu 15 grudnia 2016 r. polegającego na przyjęciu od A. K. pełnomocnictwa w sprawie rozwodowej i wniesienie, w jego imieniu, pozwu o rozwód oraz w dniu 10 lutego 2017 r, tj. zachowania polegającego na niedotrzymaniu obietnicy złożonej E. K. w dniu 16 stycznia 2017 r. wycofania się z prowadzenia sprawy rozwodowej jako pełnomocnik jej męża oraz na występowaniu w czasie tej rozprawy jako jego pełnomocnik oraz 2) na zadawaniu E. K. pytań, co do okoliczności, o których, mogła wiedzieć wyłącznie z rozmowy z nią w dniu 4 maja 2016 r. Ocena taka powinna wskazywać naruszony przepis zasad wykonywania zawodu albo zasad etyki, oraz powinna wskazywać na czym polega to naruszenie.

Drugi egzaminator odnosząc się do pracy zdającej wskazał, że:

Z uwagi na brak normatywnych wytycznych, co do formalnej strony opinii prawnej, wpływ kryterium zachowania wymogów formalnych ma mniejsze znaczenie na ocenę pracy, niż w wypadku pism procesowych przewidzianych przez kodeks postępowania cywilnego. Niemniej jednak zdający winni wykazać się umiejętnością opracowania konstrukcyjnie poprawnej oraz wewnętrznie spójnej opinii prawnej, ze szczególnym uwzględnieniem zastosowania właściwych przepisów prawnych przy postawieniu odpowiedniej tezy oraz wyciągnięciu prawidłowych wniosków końcowych.

W wypadku opinii sporządzonej przez zdającą na uwagę zasługuje jej skrótowa konstrukcja oraz pobieżna analiza przestawionego w sprawie stanu faktycznego. Opinia podzielona została co prawda na kilka części, jednakże ich zawartość jest minimalistyczna. Znaczna część pracy stanowi nadto opis stanu faktycznego sprawy, co jedynie pozornie wydłuża opinię mając za zadanie stwarzać wrażenie jej rozbudowania pod względem merytorycznym.

Po drugie. Zdająca, po analizie stanu faktycznego sprawy, wprawdzie wysnuła prawidłowe wnioski, lecz nie wykazała się w stopniu dostatecznym umiejętnością zastosowania przepisów prawa i ich interpretacji. Najistotniejsza część pracy, wr której zdająca winna się wykazać umiejętnością zastosowania w sprawie właściwych przepisów prawa materialnego, została w sposób znaczący ograniczona.

Komisja II Stopnia stwierdziła, że zdająca nie ustosunkowała się do zachowania radcy prawnego podczas prywatnego przyjęcia, i to zarówno gdy chodzi o okoliczność opowiadania o prowadzonych przez nią sprawach sądowych, jak też prowadzonej w imieniu klienta sprawie oraz aluzji zawierającej informację uzyskaną podczas udzielania porady prawnej. Zdająca nie poddała nadto analizie faktu złożenia przez radcę prawnego telefonicznie obietnicy Pani A. P. rezygnacji z prowadzenia przeciwko niej sprawy rozwodowej, a następnie występując na rozprawie jako pełnomocnik jej męża. Nie dokonano ponadto oceny zachowana radcy, który na rozprawie rozwodowej w dniu 10 lutego 2017r. w trakcie wyjaśnień informacyjnych stron zadawała pozwanej pytania dotyczące okoliczności, o których wiedzę mogła posiąść wyłącznie w trakcie rozmowy, jaką odbyła z E. K. w dniu 4 maja 2016r" gdy udzieliła jej porady w sprawie rozwodowej. Istotnym uchybieniem zdającej było zatem niedostrzeżenie nagannego zachowania radcy prawnego A. P. w niedotrzymaniu obietnicy zrezygnowania z reprezentowania jej męża w tym procesie. Niedotrzymanie obietnicy jest niegodne i nieuczciwe nawet według normalnych standardów postępowania. Zdająca wydaje się również pomijać, że powinność A. P. wycofania się z procesu wynikała nie tylko z jej zobowiązania, ale przede wszystkim z nakazu powstrzymania się od czynności. Zdająca zupełnie błędnie upatruje w postawie radcy prawnego A. P. lojalności wobec klienta, skoro najpierw pojawiał się zakaz przyjęcia pełnomocnictwa od niego. Skoro w tej sprawie nie mógł być jej klientem, to nie zaistniała kwestia lojalności wobec niego.

Uszło również uwadze zdającej, iż do naruszenia zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki radcowskiej doszło podczas zadawania przez radcę prawnego A. P. pytań co do okoliczności, o których wiedzę mogła mieć wyłącznie z rozmowy w dniu 4 maja 2016 roku. Zdaniem organu należało podzielić stanowisko egzaminatorów, że opinia sporządzona przez zdającą nie zasługiwała na ocenę pozytywną.

Reasumując, organ stwierdził, że skarżąca otrzymała oceny niedostateczne z zadania z zakresu prawa gospodarczego oraz z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego nie stwierdzono podstaw do uwzględnienia odwołania.

W ocenie Komisji skala błędów i braków w kazusach z obu przedmiotów egzaminacyjnych (ocenionych na niedostateczny) prowadzi do wniosku, że odwołanie nie może zasługiwać na uwzględnienie. Wskazane braki w pracach zdającej wykluczają możliwość przyjęcia, iż K. K. posiada w wiedzę uprawniającą go do wykonywania zawodu radcy prawnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą uchwałę K. K. (działająca przez profesjonalnego pełnomocnika) zarzuciła uchwale:

1. na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit, c p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a. art. 365 ust. 2 u.r.p. polegające na dokonaniu przez egzaminatorów oceny piątej części egzaminu radcowskiego Skarżącej wspólnie i w porozumieniu, a nie niezależnie jak wymaga tego przepis, co mogło mieć istotny w pływ na wynik sprawy w zakresie rzetelności oceny pracy Skarżącej,

b. art. 77 ust. I i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 368 ust. 12 i art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez błędną (nicwszechstronną) ocenę dowodu (pracy egzaminacyjnej Skarżącej z części trzeciej egzaminu radcowskiego) przejawiającą się w uznaniu, że Skarżąca:

- nie Sformułowała skutecznie w pracy oświadczenia o poddaniu się egzekucji w trybie art. 777 k.p.c.. podczas gdy zrobiła to skutecznie, a organ nie ocenił uwag do pracy:

- wskazała spółkę cywilną jako stronę sporządzonej umowy, podczas gdy Skarżąca wprost i w sposób niepozostawiający wątpliwości wskazała, że stroną umowy są przedsiębiorcy - wspólnicy spółki cywilnej, a kwestia przywołania odpisu z CEIDG dla spółki cywilnej nie ma wpływu na jednoznaczną treść sporządzonej przez Skarżącą umowy w tej części;

- wskazała spółkę cywilną jako wystawcę weksla in blanco oraz, że Skarżąca nie sformułowała skutecznie klauzuli umownej dotyczącej weksla, podczas gdy oczywistym jest. że skoro stroną umowy byli przedsiębiorcy - wspólnicy spółki cywilnej, również i weksel wystawiony miał być przez wspólników:

- nie wypełniła założeń zadania egzaminacyjnego (sposobu rozstrzygnięcia problemu) w zakresie zapewnienia udzielającemu pożyczkę prawa do dochodzenia swoich roszczeń bez konieczności uzyskania tytułu egzekucyjnego poprzez sformułowanie przez nią postanowienia umownego dotyczącego weksla in blanco, podczas gdy weksel stanowi podstawę do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, który (nieprawomocny) stanowi tytuł zabezpieczenia i jest naty chmiast wykonalny po upływie terminu do zaspokojenia roszczenia:

- nie wypełniła założeń zadania egzaminacyjnego (sposobu rozstrzygnięcia problemu) i nie zabezpieczyła interesu udzielającego pożyczkę, określając w umowie wysokość odsetek kapitałowych na poziomie 3/4 odsetek maksymalnych, podczas gdy postanowienie to jest zgodne z założeniami, które nie przy widują jako poprawnego rozstrzygnięcia wyłącznie zastrzeżenia odsetek maksymalny ch i stanowi racjonalną realizację interesów klienta:

- błędnie zrealizowała założenia zadania egzaminacyjnego (sposób rozstrzygnięcia problemu), formułując wyciąg z uchwały wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością udzielającej pożyczkę w ten sposób, że zastrzegła w niej prawo zarządu do ustalenia warunków udzielenie pożyczki w kwocie 200,000.00 PLN co w opinii Organu nie spełnia wymogów wskazanych w art. 230 Kodeksu spółek handlowych, podczas gdy przepis ten nie przewiduje obligatoryjnej treści uchwały wspólników a jedynie wskazuje, by uchwałą objęty był taki zaciągnięcia zobowiązania o wysokości przekraczającej dwukrotnie wysokość kapitału zakładowego i nie wyklucza dopuszczalności udzielenia zarządowi upoważnienia do ustalenia pozostałej treści zobowiązania według własnego uznania.

co mogło mieć wpływ na wynik postępowania w zakresie oceny, że praca egzaminacyjna Skarżącej z zakresu części trzeciej egzaminu radcowskiego nie spełniła kryteriów uzyskania pozytywnej oceny.

c. art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez:

- bezpodstawne zawężenie kryteriów ustawowych oceny rozwiązania zadania egzaminacyjnego z części trzeciej i piątej egzaminu radcowskiego, podczas gdy kryteria wynikające z naruszonego przepisu są jasne i nie podlegają dookreśleniu bądź modyfikacji przez Organ stosujący, a nie tworzący prawo.

- dokonanie oceny prac egzaminacyjnych Skarżącej z pominięciem wszystkich ustawowych kryteriów oceny, u szczególności bez uwzględnienia faktu poprawnego wypełnienia przez skarżącą całości założeń egzaminacyjnych (poprawność sposobu rozwiązania problemu) w przypadku prac egzaminacyjnych z części trzeciej i piątej.

- uznanie, że błąd w zakresie sformułowania kary umownej od świadczenia pieniężnego dyskredytuje pracę egzaminacyjną Skarżącej z części trzeciej egzaminu w całości, podczas gdy Skarżąca zaproponowała poprawne rozwiązanie wszystkich poleceń i problemów w ramach zadania egzaminacyjnego i tym samym winna była otrzymać ocenę pozytywną z tej części egzaminu.

d. art. 364 ust, 1 u.r.p. w zw. z art. 365 ust, 2 u.r.p. poprzez przyjęcie przez Organ, że przepis art. 364 ust. 1 u.r.p. statuuje kryteria oceny prac egzaminacyjnych Skarżącej, podczas gdy przepis ten określa kryteria dla formułowania kazusów egzaminacyjnych, organizację i strukturę egzaminu tj. cele jakim mają one służyć, co w konsekwencji spowodowało dokonywanie przez Organ oceny prac egzaminacyjnych Skarżącej poprzez pryzmat kryteriów pozaustawowych.

Wszystkie powyższe uchybienia przepisom prawa w konsekwencji doprowadziły Organ do naruszenia normy przepisu prawa procesowego istotnie wpływającego na wynik całej sprawy, a to art. 138 ust. 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i utrzymanie w mocy uchwały Organu I instancji, podczas gdyby zastosowany winien byt być art. 138 ust. I pkt 2 k.p.a., a odwołanie uwzględnione, (błędne rozstrzygnięcie)

W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości oraz o uchylenie uchwały Organu I instancji.

Skarżąca wniosła o przychylenie się do merytorycznego stanowiska Skarżącej przez Sąd i wyrażenie zapatrywań, że:

a) klauzule dotyczące weksla i oświadczenia o poddaniu się egzekucji w trybie art. 777 k.p.c. zawarte w pracy egzaminacyjnej z trzeciej części egzaminu radcowskiego Skarżące] są sformułowane poprawnie i nie powinny być ocenione negatywnie; oraz że

b) oceny cząstkowe piątej części egzaminu Skarżącej nie zostały dokonane niezależnie i jako takie nie mogą być podstawą wystawienia oceny z części piątej egzaminu i podjęcia uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego, w związku z czy m niezbędne jest powtórne dokonanie tych ocen:

c) Skarżąca poprawnie wypełniła w części trzeciej egzaminu zadanie w zakresie określenia odsetek kapitałowych i za opóźnienie, w zakresie określenia stron umowy i w zakresie powołania uchwały wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, o której mowa w art. 230 k.s.h.:

d) popełnienie jednego, nawet rażącego błędu, przez zdającego nie może automatycznie dyskredytować pracy egzaminacyjnej i skutkować oceną niedostateczną:

które to zapatrywania będą wiążące dla organów obu instancji w przedmiotowej sprawie na podstawie normy przepisu art. 153 p.p.s.a.;

Skarżąca wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyniku egzaminu radcowskiego wniosła o jej oddalenie, powołując się w uzasadnieniu swego stanowiska na argumenty przedstawione w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Na wstępie należy pokreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 36(9) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2017 poz.1870 ze zm.).

Zgodnie art. 36⁴ ust. 1 urp, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 36⁵. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego.

Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania

z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. (art. 36⁶ ).

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 36⁶ ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36⁸ ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 36 ⁸ ust. 11 ustawy o radcach prawnych).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 36⁸ ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał Rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2016 poz. 100 ze zm.)

Zgodnie z § 5 pkt 3 tegoż rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. Sąd nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się w sposób pełny do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą we W. u, uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Skarżąca otrzymała dwie oceny niedostateczne z części II i V egzaminu. Podkreślenia wymaga, że oceny niedostateczne wystawili niezależnie od siebie obaj egzaminatorzy (w obu częściach egzaminu).

Komisja II Stopnia dokładnie opisała prace skarżącej, wskazując na uchybienia, które w jej ocenie nie kwalifikowały tych prac na ocenę pozytywną.

Zdaniem Sądu materiał dowodowy sprawy – praca pisemna skarżącego z części egzaminu radcowskiego obejmującej zadanie z zakresu prawa gospodarczego oraz praca pisemna z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki – został dokładnie i prawidłowo oceniony, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym rozstrzygnięcie podjęte w zaskarżonej uchwale.

Z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że o przyznaniu ocen niedostatecznych z egzaminu z zakresu prawa gospodarczego oraz z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki - przesądziła skala błędów i braków w pracach skarżącej, które szczegółowo zostały przedstawione w zaskarżonej uchwale.

W tej sytuacji nie można mówić o prawidłowym wykonaniu zadania egzaminacyjnego.

Zdaniem Sądu wymaga ponownego podkreślenia, że celem egzaminu radcowskiego jest przede wszystkim sprawdzenie umiejętności stosowania przepisów prawa w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego, stanowiącego zadanie egzaminacyjne.

Skarżąca wykazując się wiedzą prawniczą, powinna także wykazać się właściwym przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Należy w tym miejscu odnotować, że wiedza w zakresie prawidłowego i zupełnego zastosowania odpowiednich przepisów prawa jest gwarantem właściwego wykonywania zawodu. Egzamin radcowski jest dla predestynującego do zawodu radcy prawnego ostatnim sprawdzianem jego umiejętności. Zdaniem Sądu, skoro więc zdanie egzaminu ma uprawniać do wykonywania zawodu radcy prawnego, to sporządzane podczas tego egzaminu projekty winny odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mogły funkcjonować w obrocie prawnym, jako środki skuteczne oraz należycie chroniące interesy strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika.

Tym samym osoba zdająca powinna w toku egzaminu wykazać się zdobytą wiedzą i nabytymi umiejętnościami w zakresie poprawnego formułowania pism procesowych i stosowania poszczególnych instytucji prawnych. Ocenie egzaminatorów muszą zatem podlegać wszystkie elementy projektu pisma procesowego sporządzanego przez zdającego na pisemnym egzaminie radcowskim, a stwierdzone uchybienia i błędy stanowią podstawę do obniżenia oceny w tym również do poziomu oceny negatywnej.

W ocenie Sądu, sposób sprawdzenia wiedzy skarżącej został dokonany prawidłowo zgodnie z obowiązującymi przepisami, ocenę rozwiązania każdego

z zadań dokonało dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, których dotyczyły prace. Egzaminatorzy działali niezależnie od siebie, a wynik egzaminu radcowskiego ustalony został na podstawie uzyskanych wyników cząstkowych.

Sąd nie dopatrzył się w sprawie naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania przed organami administracji w sposób, który mógłby zaważyć w ostatecznym rachunku na wyniku tej sprawy; w szczególności nie zostały naruszone przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., gdyż organ odwoławczy prawidłowo zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w sprawie, czemu dał wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, które odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

W tej sytuacji zarzuty skargi należało uznać za chybione.

Z tych wszystkich powodów Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.