Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 4477/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6147 Archiwa
Skarżony organ: Dyrektor Archiwum Państwowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 388/20 w sprawie ze skargi P. S.A. [...] na akt administracyjny Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych w Warszawie z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie obowiązku utworzenia i prowadzenia archiwum zakładowego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych w Warszawie na rzecz P. S.A. z siedzibą w W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 listopada 2020 r. II SA/Wa 388/20, po rozpoznaniu skargi P. S.A. C. na akt administracyjny Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych w Warszawie z [...] grudnia 2019 r. nr [...], w przedmiocie obowiązku utworzenia i prowadzenia archiwum zakładowego: (1) uchylił zaskarżony akt; (2) zasądził koszty postępowania sądowego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie prawa materialnego – art. 33 ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2020 r. poz. 164 ze zm.; dalej: ustawa archiwalna), poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że P. S.A. C. nie jest państwową jednostką organizacyjną w rozumieniu ustawy archiwalnej, zobowiązaną do utworzenia i prowadzenia archiwum zakładowego, podczas gdy prawidłowo zastosowana wykładnia językowa przy ustalaniu treści ww. przepisu uzasadnia wniosek, że P. S.A. C. jest jednostką, która została wymieniona w tym przepisie – co miało wpływ na wynik sprawy i skutkowało uchyleniem zaskarżonego aktu administracyjnego Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

W oparciu o powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi na akt administracyjny Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. Zrzekł się także rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną P. S.A. C. wniosło o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.

Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.

Przedmiotem sporu w tej sprawie jest tylko jedno zagadnienie: prawidłowa wykładnia art. 33 ust. 1 ustawy archiwalnej. Zgodnie z tym przepisem "Archiwa zakładowe tworzy się w państwowych jednostkach organizacyjnych oraz w jednostkach samorządu terytorialnego i innych samorządowych jednostkach organizacyjnych, w których powstają materiały archiwalne. W razie potrzeby w jednostkach tych można utworzyć więcej niż jedno archiwum zakładowe."

W tej sprawie Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych nakazał, w trybie art. 33 ust. 1 ustawy archiwalnej, prowadzenie archiwum zakładowego przez wewnętrzną jednostkę organizacyjną P. S.A., jaką jest C. ([...]). Sąd I instancji uchylił zaskarżony akt uznając, że jednostka wewnętrzna ([...]) państwowej jednostki organizacyjnej, jaką jest spółka P. S.A. z siedzibą w W., nie może być podmiotem obowiązków z ustawy, bo C. nie jest samodzielne w obrocie, a osobowość prawną ma spółka.

W uzasadnieniu skagi kasacyjnej Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych twierdzi natomiast, że C. na podstawie regulaminu wewnętrznego spółki ma na tyle dużą samodzielność i klarowne wyodrębnienie w strukturze spółki (jak też inne jednostki wewnętrzne spółki), że może być uznane za państwową jednostkę organizacyjną, w rozumieniu art. 33 ust. 1 ustawy archiwalnej, mimo, że nie posiada osobowości prawnej, czego nie wymaga wskazany przepis. C. wytwarza dokumenty archiwalne, co jest bezsporne, w związku z tym powinny być one archiwizowane tam, gdzie są wytwarzane. Skarżący kasacyjnie powołuje się przy tym na stanowisko doktryny, z którego ma wynikać, że dopuszczalne jest odnoszenie określenia "jednostka organizacyjna" do części osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, która jest w dostatecznym stopniu wyodrębniona pod względem administrowania dokumentacją i archiwaliami narastającymi w toku jej funkcjonowania. Potwierdzać ma to także orzecznictwo, w tym między innymi wyroki NSA: z 10 maja 2011 r. I OSK 233/11 oraz z 24 lutego 2015 r. I OSK 2288/14.

Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie nie podziela stanowiska skarżącego kasacyjnie organu. Przepis art. 33 ust. 1 ustawy archiwalnej rzeczywiście nie definiuje pojęcia "jednostki organizacyjnej", wskazując jedynie, że chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne. Nawet jeśli szeroko rozumieć to pojęcie, jak chciałby skarżący kasacyjnie, to przyjąć jednak należy, że chodzi co najmniej o takie jednostki organizacyjne, które – nawet jeśli nie mają odrębnej osobowości prawnej – to ich samodzielne funkcjonowanie jest regulowane ustawowo. Istnienie obowiązku prowadzenia archiwum nie może być bowiem uzależnione od niczym nieskrępowanej woli podmiotu tworzącego strukturę wewnętrzną, gdyż wówczas ustawowy obowiązek archiwizacji mógłby być unicestwiony poprzez zmianę struktury wewnętrznej. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie wyrok NSA z 10 maja 2011 r. I OSK 233/11 odnosił się do jednostek organizacyjnych zdefiniowanych ustawowo jako samorządowe osoby prawne (wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej), a nie do struktur wewnętrznych jednostki organizacyjnej, jak w tym wypadku. Natomiast istnienie oddziałów terenowych T. S.A. (i nałożenie na nie obowiązku z art. 33 ust. 1, o czym traktuje wyrok NSA z 24 lutego 2015 r. I OSK 2288/14) ma umocowanie w art. 26 ust. 2a ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2020 r., poz. 805), co nie pozwala na swobodną zmianę wewnętrznej struktury organizacyjnej spółki i np. likwidację jednostki organizacyjnej obciążonej obowiązkiem archiwizacji, przez podmiot ją tworzący. W takiej sytuacji istnienie obowiązku archiwizacji spoczywającego na strukturach terenowych spółki nie jest uzależnione od woli podmiotu tworzącego te struktury (jednostki) organizacyjne.

W okolicznościach niniejszej sprawy C., jako jednostka wewnętrzna P. S.A., której funkcjonowanie nie ma umocowania ustawowego, nie może być podmiotem obowiązku z art. 33 ust. 1 ustawy archiwalnej, z powodów wskazanych wyżej. Za państwową jednostkę organizacyjną może być w takiej sytuacji uznana P. S.A., co jednocześnie nie wyklucza, że zastosowanie może mieć w takim przypadku zdanie drugie ust. 1 art. 33 ustawy archiwalnej. Należy jednak wykazać potrzebę utworzenia więcej niż jednego archiwum zakładowego.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w oparciu o art. 182 § 2 p.p.s.a.