Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 493/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: Art. 7, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba Sędziowie: WSA Inga Gołowska WSA Waldemar Michaldo (spr.) Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2018 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne - uchyla zaskarżoną decyzję -


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 5 stycznia 2018 r. J. W. (zwany dalej także wnioskodawcą lub skarżącym) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. o umorzenie składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2012 r. do stycznia 2013 r., za okres od sierpnia 2013 r. do grudnia 2013 r., za okres od czerwca 2014 r. do listopada 2015 r. oraz za okres od marca 2016 r. do lutego 2017 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Uzasadniając swój wniosek J. W. podał, że jest emerytem, a w okresie od 1 czerwca 1991 r. do dnia 30 września 2017 r. prowadził działalność gospodarczą. Wnioskodawca jest osobą przewlekle chorą z powodu nawracających zespołów bólowych kręgosłupa oraz dyskopatii, w latach 2012- 2017 kilkukrotnie hospitalizowaną i poddawaną zabiegom operacyjnym. Ponadto cierpi na nadciśnienie tętnicze, jak również chorobę niedokrwienną serca i przez cały czas pozostaje pod opieką lekarską. Równocześnie J. W. jest opiekunem małoletniej córki P. W., wobec której w dniu 4 października 2016 r. wydano orzeczenie o niepełnosprawności, gdyż jest upośledzona umysłowo w stopniu znacznym i wymaga stałej opieki i pomocy w czynnościach życia codziennego. Córka wnioskodawcy cierpi na niepełnosprawność ruchową z afazją motoryczną. Żona wnioskodawcy jest aktywna zawodowo, a w związku z tym obowiązek opieki nad córką spoczywa na nim, co pozostaje w związku przyczynowo- skutkowym z niemożnością wypracowania przez niego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. J. W. wyjaśnił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną A. W. oraz córką P. W.. Na miesięczne koszty utrzymania rodziny składa się opłata czynszu za mieszkanie w wysokości ok. [...] zł, około [...] zł koszty eksploatacyjne, w tym opłata za energię elektryczną ok. [...] zł, leki ok. [...] zł, koszty wyżywienia około [...] zł, obiady córki w szkole [...] zł, środki czystości [...] zł, a nadto koszty zakupu paliwa celem dowiezienia córki do szkoły oraz dojazdu na wizyty lekarskie. Wnioskodawca oświadczył, że jest właścicielem samochodu osobowego marki [...], nr rej. [...], rok prod. 2003, który jest niezbędnym środkiem transportu dla rodziny. Ponadto wnioskodawca jest właścicielem lokalu mieszkalnego, znajdującego się w zasobach Spółdzielni Mieszkaniowej w S., dla którego Sąd Rejonowy w M., V Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w M. prowadzi księgę wieczystą nr [...] W dziale IV w/w księgi wieczystej ustanowiono hipotekę umowną na sumę [...] zł. Ponadto w stosunku do wnioskodawcy prowadzone jest przez [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. postępowanie egzekucyjne. J. W. podkreślił, że mieszkanie stanowi jego jedyny majątek nieruchomy i zabezpiecza potrzeby mieszkaniowe rodziny wnioskodawcy- żony i córki P. W., jak również jego córki K. G. zamieszkującej w tym lokalu wraz z małoletnią córką- M. G..

W odpowiedzi na pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 stycznia 2018 r. o możliwości uzupełnienia wniosku o dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie, J. W. nadesłał pismo z dnia 6 lutego 2018 r., do którego dołączył szereg dokumentów obrazujących jego sytuację materialną i rodzinną.

Decyzją z dnia 12 marca 2018 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, zwanej dalej u.s.u.s.), oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek za okres od października 2012 r. do stycznia 2013 r., od października 2013 r. do grudnia 2013 r., od czerwca 2014 r. do listopada 2015 r., od marca 2016 r. do lutego 2017 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek liczonych na dzień 16 stycznia 2018 r. - [...] zł. Na podstawie przedłożonych do wniosku dokumentów organ ustalił, że żona J. W. uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w kwocie brutto [...] zł. Na utrzymaniu mają niepełnosprawną córkę P. , która jest zaliczona do osób niepełnosprawnych i zgodnie z orzeczeniem z dnia 4 października 2016 r. wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, natomiast nie wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ wskazał, że wnioskodawca posiada majątek nieruchomy w postaci mieszkania w S., na którym Zakład dokonał zabezpieczenia należności w postaci wpisu hipoteki, na hipotece zabezpieczone są również wierzytelności wynikające z umowy pożyczki na kwotę [...]zł (hipoteka umowna zwykła B. K. - C. i Z. C.). Mieszkanie to zabezpiecza potrzeby mieszkaniowe rodziny wnioskodawcy, tj. żony, córki P. oraz córki [...] i jej córki M. . Ponadto wnioskodawca ma inne wierzytelności, które dochodzone są przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. w drodze postępowania egzekucyjnego ze świadczenia emerytalnego.

Uzasadniając swoją decyzję organ przytoczył treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i stwierdził, że w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, nie ma do nich zastosowania zastrzeżenie zawarte w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Składki te mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W zakresie tych należności organ bada zatem zasadność umorzenia jedynie w kontekście spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, której sytuacje zostały zdefiniowane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że w stosunku do działalności wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą w stosunku do jego zadłużenia. Nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., gdyż zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Zdaniem organu, oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również w sytuacji wnioskodawcy nie ma zastosowania.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że zadłużenie będące przedmiotem postępowania zostało objęte przymusowym dochodzeniem i jest ono aktualne. W ocenie organu, na obecnym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, że w trakcie prowadzonej egzekucji nie uzyskałoby się kwot wystarczających nie tylko na pokrycie powstałych kosztów egzekucyjnych, ale również wpływających na obniżenie zaległości z tytułu składek. Zakres odpowiedzialności płatnika został bowiem określony w przepisie art. 26 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z których wynika, że płatnik odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem, nie tylko teraźniejszym, ale również przyszłym. Z tych powodów nie zachodzą, w ocenie ZUS, wobec wnioskodawcy przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to więc pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie decyzji o umorzeniu należności na tej podstawie.

W dalszej części swojej decyzji organ wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

ZUS wyjaśnił, że na podstawie posiadanych informacji rozważył możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez wnioskodawcę zadłużenia pozbawiałaby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. W ocenie Zakładu, sytuacja finansowa i materialna w jakiej aktualnie się znajduje wnioskodawca nie daje wystarczających podstaw, aby uznać, że spłata przez niego zobowiązania z tytułu należności mogłaby pociągnąć negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej. Zdaniem ZUS, wnioskodawca nie udowodnił, że prowadzone postępowanie egzekucyjne zagraża jego egzystencji, gdyż w toku postępowania wyjaśniającego nie można jednoznacznie stwierdzić, aby jego podstawowe potrzeby życiowe były niezaspokojone. Ponadto w opinii organu wnioskodawca nie postrzega swojej sytuacji tragicznie skoro nie korzysta z pomocy społecznej. Analizując sytuację finansową i materialną wnioskodawcy Zakład wziął również pod uwagę, że oprócz zadłużenia w ZUS ma on do uregulowania inne zobowiązania pieniężne. Okoliczność ta, w opinii organu, nie stanowi w świetle obowiązujących przepisów podstawy do uwzględnienia wniosku o umorzenie, gdyż nieopłacone należności ZUS, jako zobowiązanie publicznoprawne, podlegają z mocy prawa szczególnej ochronie. Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych uważa, że umorzenie należności z tytułu składek byłoby zbyt dużym uprzywilejowaniem w stosunku do płatników, którzy mimo kłopotów finansowych wywiązują się z obowiązku opłacania składek. Zakład stwierdził, że nie kwestionuje tego, że jednorazowa wpłata na poczet należności nie jest możliwa, natomiast nic nie stoi na przeszkodzie, aby przystąpić do dobrowolnego i sukcesywnego regulowania zaległych składek w ramach dostosowanej do możliwości płatniczych wnioskodawcy umowy o rozłożeniu zadłużenia na raty.

W ocenie organu, w stosunku do wnioskodawcy nie ma również zastosowania przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdyż nie wykazał on, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie przedstawiono bowiem żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia w/w zdarzeń.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że nie neguje trudnej sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy, jednak jego problemy zdrowotne nie wpływają na wysokość uzyskiwanego przez niego dochodu, którym jest świadczenie emerytalne, charakteryzujące się regularnością wypłat niezależnie od stanu zdrowia. Organ powołał się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2444/06, zgodnie z którym przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności. W ocenie organu sytuacja taka nie ma miejsca w przedmiotowej sprawie.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał również, że w stosunku do wnioskodawcy nie będzie miał zastosowania § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdyż ww. przesłanka ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych J. W. wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, a to art. 28 ust. 3a, 32 ustawy z dnia 13 października 998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) przez błędną interpretację, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie;

2. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, 77, 107 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego;

3. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, a to art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi J. W. stwierdził, że organ dokonał jedynie pobieżnej i wybiórczej analizy jego dokumentacji zdrowotnej, finansowej i rodzinnej. Przede wszystkim w jego ocenie organ w swoich rozważaniach nie ustosunkował się do faktu nie tylko posiadania przez niego "innych zobowiązań pieniężnych", ale również ich charakteru, w tym faktu posiadania zadłużenia zabezpieczonego hipoteką umowną na sumę [...] zł. Zdaniem autora skargi, organ nie rozważył również, że sytuacja wnioskodawcy powoduje dalsze powiększanie się jego zadłużenia- w tym niemożność regulowania czynszu do spółdzielni mieszkaniowej- na okoliczność tę przedłożono zaświadczenie Spółdzielni Mieszkaniowej w S. z dnia 17 listopada 2017 r.

Odnosząc się do argumentu organu, że wnioskodawca "nie postrzega swojej sytuacji tragicznie bowiem nie korzysta z pomocy społecznej" Skarżący wskazał, że prawodawca formułując przesłanki dopuszczalności umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne definiuje je jako okoliczności obiektywne, których istnienie winien zbadać, a nie jako kwestię subiektywnej oceny sytuacji przez wnioskodawcę. Skarżący powołał się przy tym na wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których stwierdzono, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, wyrok NSA z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 2145/17). Skarżący stwierdził przy tym, że wbrew dyspozycji art. 7 k.p.a. in fine organ w swoich rozważaniach zupełnie pomija słuszny interes obywatela, koncentrując się wyłącznie na tym, że ZUS jako dysponent środków publicznoprawnych "ma obowiązek wykorzystania wszelkich dostępnych środków zmierzających do wyegzekwowania należności składkowych".

J. W. podkreślił, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności "w uzasadnionych wypadkach", a zatem organ, odmawiając zastosowania tej instytucji, winien, zgodnie z treścią art. 107 k.p.a., należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Tymczasem zaskarżona decyzja jedynie marginalnie traktuje o stanie zdrowia wnioskodawcy oraz jego córki, które to okoliczności mają kluczowe znaczenie z punktu widzenia przyczyn powstania zadłużenia wnioskodawcy wobec ZUS, jak również z uwagi na niemożność podjęcia przez skarżącego dodatkowego zatrudnienia umożliwiającego mu uregulowanie chociażby w ratach, istniejącego zadłużenia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ akcentuje natomiast wyłącznie interes publiczny pomimo, że uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia składek nakłada na niego uwzględnienie słusznego interesu obywatela, czego odzwierciedleniem jest treść art. 7 k.p.a. in fine. Zdaniem skarżącego, powyższe uzasadnia twierdzenie, że decyzja organu rentowego wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, albowiem jest ona decyzja dowolną, zapadłą pomimo braku dogłębnego przeanalizowana materiału dowodowego, jak również nierozważenia czy kontynuowanie czynności egzekucyjnych wobec wnioskodawcy nie doprowadzi do utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Skarżący podniósł również, że w dniu 6 lutego 2018 r. załączył do akt postępowania faktury za leki, paragony żywnościowe, za środki czystości i środki higieny osobistej oraz za paliwo, faktury za internet i telefon. Jednak organ rentowy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, na podstawie okoliczności udowodnionych przez wnioskodawcę nie dokonał oceny jego sytuacji majątkowej pod kątem zaistnienia przesłanek uprawniających do umorzenia należności. W szczególności niezbędne wydatki i koszty utrzymania rodziny wnioskodawcy nie zostały odniesione do minimum socjalnego oraz minimum egzystencji określonych na dzień rozpatrzenia wniosku. W ocenie skarżącego, organ w żaden sposób nie uzasadnił swoich twierdzeń, że sytuacja socjalno-bytowa wnioskodawcy nie daje wystarczających podstaw do uznania, że spłata zobowiązania wobec ZUS mogłaby pociągnąć negatywne skutki dla jego egzystencji. Organ nie powołał nawet danych dotyczących wysokości minimum socjalnego, ani minimum egzystencji, jak również nie skonfrontował wysokości osiąganych przez wnioskodawcę i jego małżonkę dochodów z kosztami ich utrzymania. Autor skargi zarzucił, że organ rentowy z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego - art. 7, 77 i 80 k.p.a. nie przeanalizował sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy czego wyrazem jest sformułowanie "Pełnomocnik Pana oświadcza, że jest Pan osobą przewlekle chorą", podczas gdy okoliczność ta została udowodniona dokumentacją medyczną, wskazującą zarówno rodzaj schorzenia, jak i sposób jego leczenia, jak również dokumentującą sytuację zdrowotną małoletniej córki wnioskodawcy. Nie zostało również wskazane na czym organ opiera konstatację, że wnioskodawca ma możliwość regulowania w ratach istniejącego zadłużenia. Zdaniem skarżącego, ustalenie, że wnioskodawca dysponuje świadczeniem emerytalnym, z którego dokonywane są potrącenia na poczet prowadzonego przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego, nie daje podstaw do uznania, że posiada on realne i faktyczne możliwości spłaty zadłużenia bez zagrożenia dla egzystencji swojej rodziny. Skarżący stwierdził, że organ nie przeanalizował okoliczności związanych z prowadzonym przeciwko wnioskodawcy postępowaniem egzekucyjnym, zabezpieczeniem hipotecznym ustanowionym na nieruchomości oraz wysokością dochodu wnioskodawcy i jego możliwościami zarobkowymi. Autor skargi podkreślił, że celem uregulowań umożliwiających umorzenie istniejących należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne jest ochrona interesów jednostki i rodziny, a nie finansów ZUS, czego organ zdaje się nie dostrzegać. Skarżący nie zgodził się również ze stwierdzeniem, że § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. Zdaniem autora skargi, twierdzenie takie sprzeczne jest z literalnym brzmieniem przepisu, a nadto zauważyć należy, że w trakcie prowadzenia przez wnioskodawcę działalności gospodarczej zarówno jego przewlekła choroba, jak i choroba córki determinowały wymiar czasu pracy, a co za tym idzie wpływały również na wysokość osiąganych przychodów, które nie pozwalały na opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne. Podsumowując Skarżący stwierdził, że przeprowadzona przez organ ocena materiału dowodowego jest pobieżna, a wyprowadzone z niej wnioski nie uzasadniają podjętego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do brzmienia art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2017 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) – dalej p.p.s.a., sprawowana jest przez sądy administracyjne na podstawie kryterium zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. W związku z tym, w celu wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ustalenie, że akt taki dotknięty jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Ponadto wskazać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm., zwanej dalej u.s.u.s.). Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6. Wobec treści wniosku skarżącego, zastosowanie w sprawie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem MGPiPS). Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7, art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., zwanej dalej K.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 K.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 K.p.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, w oparciu o wyżej wymienione zasady, Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona wskazane powyżej przepisy postępowania w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego, dlatego też skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zdaniem Sądu, oś sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy skarżący spełnia przesłankę umorzenia należności z tytułu składek, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Zgodnie z treścią tego przepisu ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W ocenie Sądu, badając spełnienie tej przesłanki organ nie dokonał prawidłowego ustalenia sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Na podstawie treści wniosku i przedłożonych do wniosku dokumentów organ ustalił, że skarżący uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego i jest osobą przewlekle chorą, żona skarżącego uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w kwocie brutto [...] zł. Na utrzymaniu mają niepełnosprawną córkę P. , która jest zaliczona do osób niepełnosprawnych i wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, natomiast nie wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ wskazał, że wnioskodawca posiada majątek nieruchomy w postaci mieszkania w S., na którym Zakład dokonał zabezpieczenia należności w postaci wpisu hipoteki, na hipotece zabezpieczone są również wierzytelności wynikające z umowy pożyczki na kwotę [...]zł. Mieszkanie to zabezpiecza potrzeby mieszkaniowe rodziny skarżącego, tj. żony, córki P. oraz córki [...] i jej córki M. . Ponadto wnioskodawca ma inne wierzytelności, które dochodzone są przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. w drodze postępowania egzekucyjnego ze świadczenia emerytalnego. W świetle tych ustaleń organ uznał zatem, że skarżący nie udowodnił, że prowadzone postępowanie egzekucyjne zagraża jego egzystencji, gdyż w toku postępowania wyjaśniającego nie można jednoznacznie stwierdzić, aby jego podstawowe potrzeby życiowe były niezaspokojone. Ponadto w opinii organu skarżący nie postrzega swojej sytuacji tragicznie skoro nie korzysta z pomocy społecznej. Zakład wziął również pod uwagę, że oprócz zadłużenia w ZUS ma on do uregulowania inne zobowiązania pieniężne, jednak okoliczność ta, zdaniem organu, nie stanowi w świetle obowiązujących przepisów podstawy do uwzględnienia wniosku o umorzenie, gdyż nieopłacone należności ZUS, jako zobowiązanie publicznoprawne, podlegają z mocy prawa szczególnej ochronie.

W związku z powyższym należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że organ nie ustalił prawidłowo wysokości dochodu skarżącego i członków jego rodziny tworzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Organ wprawdzie wskazał, że skarżący uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, a jego żona uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w kwocie brutto [...] zł. Nie wskazano jednak jaka jest wysokość netto pobieranego przez skarżącego świadczenia emerytalnego. Poza tym ustalając dochód organ powinien był wziąć pod uwagę dochód netto a nie brutto żony skarżącego. Tylko bowiem ustalenie jakimi środkami finansowymi w rzeczywistości skarżący i jego żona faktycznie dysponuje (z uwagi na konieczność potrącenia z kwoty wynagrodzenia obowiązkowych składek na ubezpieczenie oraz zaliczki na poczet podatku dochodowego) pozwoli stwierdzić jakie są jego realne możliwości finansowe.

Z treści skargi oraz z akt sprawy wynika, że skarżący posiada zadłużenie czynszowe, które na dzień 16 listopada 2017 r. wynosiło [...] zł (por. zaświadczenie Spółdzielni Mieszkaniowej w S. z dnia 17 listopada 2017 r. k. 49 akt administracyjnych). Organ nie podał również jaka część świadczenia emerytalnego skarżącego została zajęta w trakcie postepowania egzekucyjnego, brak informacji co do wyników sposobu dochodzenia zaległych składek przez ZUS. Brak jest również informacji o tym, czy skarżący reguluje na bieżąco wymagalne zobowiązania pieniężne o charakterze prywatnoprawnym. Organ nie dokonał też oceny w jaki sposób wysokość zadłużenia i prowadzone w tym przedmiocie postępowanie egzekucyjne wpływa na sytuację finansową skarżącego i jego rodziny.

Co istotne organ nie odniósł się również do kwestii liczby osób wchodzących w skład rodziny skarżącego zamieszkującej wraz z nim. Jak wynika z akt sprawy w mieszkaniu skarżącego, poza nim samym, mieszka również jego żona, córka P. oraz córka [...] i jej córka M. . W tym zakresie brak jest jednak w aktach sprawy ustalenia, czy druga córka skarżącego – [...] tworzy wraz nim wspólne gospodarstwo domowe, a jeśli tak czy uzyskuje dochód i partycypuje w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego.

Równocześnie ZUS nie przeanalizował wielkości łącznych stałych wydatków skarżącego jakie deklaruje on we wniosku oraz wykazuje w przedłożonych w sprawie dowodach. Jak zaznaczono powyżej aby ocenić realnie sytuację materialną skarżącego organ po pierwsze winien ustalić realną wielkość netto jego dochodów i osób wchodzących w skład wspólnego gospodarstwa domowego. W dalszej jednak kolejności zadaniem organu jest ustalenie uśrednionej wielkości stałych wydatków gospodarstwa domowego skarżącego związanych z niezbędnym utrzymaniem rodziny i porównanie ich z wielkością osiąganego dochodu netto. Do wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem rodziny należy zaliczyć przede wszystkim: wydatki związane z utrzymaniem mieszkania tj. czynsz, opłaty za media ( w tym ogrzewanie), koszt zakupu: żywności, odzieży, środków czystości i higieny osobistej, paliwa, a także koszty leczenia: w tym zakupu leków czy też ewentualnej rehabilitacji.

Do przedmiotowych kosztów należy zaliczyć także koszty związane z pokryciem wydatków na edukację córki P. W..

Dokumenty obrazujące częściowo te wydatki, tj. faktury i paragony skarżący dołączył do pisma z dnia 6 lutego 2018 r. Do wskazanego materiału dowodowego organ się nie odniósł, pozostawiając go poza swoimi rozważaniami.

Ustalając zatem sytuację materialną skarżącego organ powinien był ustalić dochód netto jego rodziny, pomniejszyć go o sumę comiesięcznych wydatków oraz zobowiązań, a następnie ocenić, czy kwota jaka skarżącemu pozostaje pozwala mu na chociażby częściowe uregulowanie zaległych zobowiązań względem ZUS, bez pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W zaskarżonej decyzji brak jest takiej oceny.

W kontekście powyższego Sąd wskazuje, że uzasadnienie decyzji Zakładu powinno odpowiadać wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a., a to oznacza, że powinno wskazywać na bardzo wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu obecnej sytuacji życiowej i niezbędnych wydatków. Tymczasem organ ograniczył się do stwierdzenia, że sytuacja finansowa i materialna w jakiej aktualnie się znajduje skarżący nie daje wystarczających podstaw, aby uznać, że spłata przez niego zobowiązania z tytułu należności mogłaby pociągnąć negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej. Organ nie wyjaśnił jednak, w jaki sposób doszedł do tej oceny. Wbrew jednak stanowisku organu to, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej nie przesądza o jego dobrej sytuacji finansowej, jak również o tym, że nie występuje przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS .

Reasumując, Sąd stwierdza, że organ w zaskarżonej decyzji naruszył art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., a naruszenia te miały wpływ na wynik sprawy.

Należy również podkreślić, że niniejszy wyrok nie przesądza kwestii umorzenia zaległości składkowych.

Na podstawie art. 153 p.p.s.a., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ jest zobowiązany do uwzględnienia przedstawionej powyżej oceny prawnej. Rozpatrując ponownie sprawę organ powinien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd nieprawidłowości, a w szczególności ustalić sytuację materialną skarżącego i czy w związku z nią zachodzą przesłanki umorzenia zawarte w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Dokonując ustaleń i ocen organ powinien odnieś się do aktualnej sytuacji skarżącego, na którą składa się jego sytuacja zdrowotna i majątkowa (finansowa) i w tym kontekście dokonać realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Końcowo należy nadmienić, iż wobec faktu nie zamieszczenia w wyroku rozstrzygnięcia w przedmiocie zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, stronie skarżącej przysługuje zgodnie z treścią art. 157 §1 p.p.s.a. prawo złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku w tym zakresie. Zgodnie z treścią przywołanego przepisu strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu - a gdy wyroku nie doręcza się stronie od dnia ogłoszenia - zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu.