Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1714/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 122, art. 187 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 338, art. 336
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 21
journal: Dz.U. 2000 nr 100 poz 1086
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 1 i ust. 3
journal: Dz.U. 2006 nr 121 poz 844
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Skwierzyńska Sędziowie NSA Gabriela Gorzan (spr.) As. sąd. WSA Roman Wiatrowski Protokolant sekr. sąd. Magdalena Rossa- Śliwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi A sp. z o. o. w G na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za m-ce październik, listopada i grudzień 2006 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...]z dnia [...]r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej spółki kwotę [...]zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. wstrzymuje wykonanie orzeczeń wymienionych w punkcie I do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/R. Wiatrowski /-/M. Skwierzyńska /-/G. Gorzan


UZASADNIENIE

I SA/Po 1714/07

U Z A S A D N I E N I E

A spółka z o.o. we wniosku złożonym dnia 30.01.2007r. do Burmistrza [...] wniosła o stwierdzenie nadpłaty podatku od nieruchomości za okres od października do grudnia 2006r. w wysokości [...] zł twierdząc, że zobowiązanie podatkowe za ten okres i w tej wysokości uiściła nienależnie, ponieważ nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości od gruntów stanowiących działki nr [...] i nr [...] zapisanych w księgach wieczystych Kw nr [...] i Kw nr [...] Sądu Rejonowego w O. – dalej określanych gruntami spornymi. Grunty te wraz z budynkami i budowlami stanowią własność spadkobierców J. P. i oni winni uiszczać podatek od nieruchomości od tych gruntów, ponieważ spółka A posiada te grunty w zarządzie na podstawie umowy cywilnoprawnej z dnia [...] 2006r. zawartej ze Spółką Akcyjną B z siedzibą w P., która m. innymi na tych gruntach prowadziła Oddział w G. w zakresie swej działalności gospodarczej produkcyjno-usługowej w branży drzewnej (A).

Skarżąca do akt dołączyła:

a/ korektę deklaracji dla podatku od nieruchomości za rok 2006, w której uwidoczniono, że działki [...] i nr [...] w G. będące we władaniu spółki z o.o. B mają powierzchnię łączną gruntów [...] m2, z czego z działalnością gospodarczą związana jest powierzchnia [...] m2, nadto znajduje się na nich budynek o pow. [...] m2, jako mieszkalny oraz o pow. [...] m2, jako związany z prowadzeniem działalności gospodarczej i o pow. [...]m2, jako "pozostały", także budowla o pow. [...] m2, za co wg obowiązujących stawek podatek od nieruchomości zapłaciła łącznie [...] zł;

b/ umowę o powierzenie zarządu przedsiębiorstwa zlokalizowanego w G. B z dnia [...] r. wraz z protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] 2006r., w którym spółka B SA określana zleceniodawcą przekazuje na rzecz spółki A z o.o. określanej zleceniobiorcą czynne przedsiębiorstwo produkcyjne przemysłu drzewnego znajdujące się w G. (k.54-59 akt adm.),

c/ kopię postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 2.11.2006r. sygn. akt I Ns. [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po J. P. zmarłej dnia [...] r. w [...] (k.61 akt adm.),

d/ kopię wezwania Komornika Sądowego w O. z dnia 1.03.2007r. nr KM [...] skierowanego do B SA o wydanie nieruchomości położonej w G. zapisanej w księgach wieczystych w Kw nr [...] i Kw nr [...]zgodnie z tytułami wykonawczymi – postanowieniem Sądu Rejonowego w O. sygn. I Ns. [...], nakazem zapłaty Sądu Okręgowego w K. z dnia 3.07.2006r. sygn. I Nc [...] z klauzulą wykonalności oraz wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 24.10.2000r. sygn. IC [...] z klauzulą wykonalności nakazującego B w P. wydanie powódce J. P. nieruchomości zapisanych w księgach wieczystych Kw nr [...] i Kw nr [...] położonych w G. (k.60 akt adm.).

W piśmie z dnia [...] r. skierowanym do Urzędu Miasta i Gminy w G. jedna ze spadkobierców J. P. – G. H. podała, że od chwili stwierdzenia prawomocnie przez Ministerstwo Przemysłu i Handlu nieważności decyzji nacjonalizacyjnej z dnia [...] 1950r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa spółki C sp. z o.o. w G., w skład którego wchodziło prawo dzierżawy gruntów stanowiących własność J. P., tj. od [...] 1993r. nie było sporne między J. P. oraz jej spadkobiercami i spółką B SA, iż ta spółka użytkuje sporne grunty bez tytułu prawnego. Znalazło to potwierdzenie w wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 22.12.1995r. sygn. I C [...] i ugodzie sądowej z dnia 17.12.1997r. sygn. IC [...] Sądu Rejonowego w O. dotyczących odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości należnego od spółki B, jako dłużnika. Adresatem i podmiotem decyzji podatkowych była spółka B tak w zakresie obowiązku podatkowego, jak i jego wysokości i taki stan rzeczy trwa do 19.04.2007r., tj. do momentu wydania nieruchomości właścicielom.

Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz G., powołując się na przepisy art.3 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 12.01.1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2006r. Nr 121, poz.844 ze zm.) – dalej określanej ustawą POL – i art.207 Ordynacji podatkowej odmówił stwierdzenia nadpłaty podatku od nieruchomości za okres od października do grudnia 2006r. uiszczonego przez A sp. z o.o. od spornych gruntów położonych w G..

W uzasadnieniu decyzji przyjęto, że posiadaczem samoistnym przedmiotowych gruntów od 24.11.1992r. była spółka B SA, zaś ich właścicielem J. P.. Oddając sporne grunty w zarząd na podstawie umowy cywilnoprawnej spółce z o.o. A spółka B SA nie utraciła ich posiadania samoistnego, gdyż zarząd ten oznacza posiadanie zależne (art.337 Kodeksu cywilnego). Jednak skoro w § 5 ust.1 umowy z dnia 14.09.2006r. między B SA, a spółką z o.o. A przejmująca w zarząd spółka A zobowiązała się do uiszczania m.innymi należności publicznoprawnych, uiszczony przez nią podatek jest należny, wobec czego nie zachodzą okoliczności zawarte w przepisie art.72 §1 pkt 1 Ordynacji podatkowej.

W odwołaniu od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie, zarzucono naruszenie art.122 i art.187 Ordynacji podatkowej i art.3 ust.1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, przez błędne przypisanie wnioskodawcy przymiotu podatnika od nieruchomości od spornych gruntów. W ocenie odwołującego się podmiotu zarówno D, jak i ich następca prawny SA B oraz spółka z o.o. [...] nie były posiadaczami samoistnymi gruntów J. P., lecz posiadaczami zależnymi od 1993r., tj. od powrotnego wpisu J. P. do ksiąg wieczystych, jako ich właściciela, za czym przemawia treść wyroku Sądu Okręgowego w K. sygn. IC [...], którego sentencję do odwołania załączono oraz okoliczność, iż D płacił za korzystanie bezumowne z nieruchomości jej właścicielom.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] 2007r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, powołując się na art.3 ust.1 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, że spółka A jest posiadaczem samoistnym spornych gruntów, bowiem korzysta z nich jak właściciel. Prowadzi bowiem "działalność gospodarczą na własny rachunek w szczególności w zakresie produkcji i handlu tarcicą iglastą i liściastą, wyrobami z drewna, stolarką budowlaną, odpadami produkcyjnymi oraz artykułami i materiałami służącymi do konserwacji drewna oraz w zakresie oznaczonym w przedmiocie działalności Spółki. Ponadto Spółka sporządza kwartalne plany ekonomiczno-finansowe, uwzględniające planowane koszty i przychody z chwilą podpisania protokołu przekazania nieruchomości tj. w dniu 14.09.2006r. Tartak odpowiada za mienie, podejmuje czynności na rzecz poprawy efektywności gospodarowania mieniem, przy wykonywaniu zadań wykorzystuje posiadaną wiedzę specjalistyczną dla prawidłowego i skutecznego zarządzania przedsiębiorstwem".

Także Spółka ponosiła koszty związane z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa, w szczególności wszelkie daniny publicznoprawne.

Wobec powyższego A Sp. z o.o. jest podatnikiem podatku od nieruchomości mimo, że właścicielem przedmiotowej nieruchomości była J. P., a następnie jej spadkobiercy, którym nie zwrócono przedmiotowej nieruchomości do końca roku podatkowego 2006.

Przedstawioną wyżej interpretację organ odwoławczy odniósł do uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6.09.1995r. W 20/94 stwierdzając, że znajduje ona w niej potwierdzenie. W myśl bowiem tej uchwały w sytuacji, gdy samoistny posiadacz nie jest właścicielem nieruchomości określony w przepisie art.2 pkt 1 ustawy o POL obowiązek podatkowy ciąży na samoistnym posiadaczu.

W skardze na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, skarżąca zarzuciła naruszenie art.122 i art.187 Ordynacji podatkowej oraz art.3 ust.1 ustawy POL poprzez błędne przypisanie skarżącej przymiotu podatnika od nieruchomości. Przytaczając argumenty podniesione w odwołaniu skarżąca nadto zakwestionowała ustalenia organu odwoławczego, jakoby była samoistnym posiadaczem spornych gruntów i budynków, a nie posiadaczem zależnym – jak to ustalił organ I instancji. Nie zgodziła się również z ustaleniem, że spółka B była posiadaczem samoistnym spornej nieruchomości. W ocenie skarżącej przez wpis J. P. do ksiąg wieczystych D lub B SA "utraciła faktyczne włądztwo nad rzeczą", stając się posiadaczem zależnym i organ odwoławczy błędnie utożsamia posiadanie samoistne nieruchomości z możliwością prowadzenia na tej nieruchomości działalności gospodarczej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, nie ustosunkowując się do jej zarzutów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Istotę sporu w rozpoznawanej sprawie stanowi zagadnienie, czy skarżąca spółka jest podatnikiem podatku od nieruchomości od gruntów z zabudowaniami, położonych w G. stanowiących działki nr [...] i nr [...], zapisanych w Kw nr [...] i Kw nr [...] Sądu Rejonowego w O. za okres od października do grudnia 2006r., skoro zapłacony przez siebie za ten okres podatek od nieruchomości w oparciu o złożoną deklarację podatkową uznaje za nienależnie uiszczony, wnosząc o stwierdzenie nadpłaty i zwrot zapłaconego podatku.

O tym kto jest podatnikiem podatku od nieruchomości decyduje ustawa podatkowa. W drodze czynności cywilnoprawnej obowiązek podatkowy nie może być kształtowany. Dlatego błędnie organ podatkowy I instancji z treści §5 ust.1 umowy o powierzenie zarządu z dnia [...] 2006r. zawartej między B SA z siedzibą w P. i spółką z o.o. A z siedzibą w G. wywiódł istnienie po stronie tej ostatniej spółki obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości co do spornych gruntów, ze względu na określenie przez strony tej umowy w wymienionym paragrafie umowy, że wszelkie daniny publicznoprawne pokrywa zleceniobiorca, czyli skarżąca. Takie postanowienie umowne ma znaczenie w rozliczeniach między stronami umowy, nie zaś dla określenia przymiotu zobowiązanego do wykonania publicznoprawnego zobowiązania podatkowego na rzecz Skarbu Państwa bądź budżetu jednostki samorządu terytorialnego wynikającego z obowiązku podatkowego.

Zgodnie z art.3 ust.1 pkt 1 ustawy POL w brzmieniu obowiązującym w 2006r. podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust.3. Zgodnie zaś z art. 3 ust.3 tej ustawy jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Z przepisów powyższych wynika, że w sytuacji gdy samoistny posiadacz nieruchomości nie jest jej właścicielem lub też właściciel nie jest jej posiadaczem, organ podatkowy nie ma prawa wyboru podatnika między właścicielem, a posiadaczem samoistnym, ponieważ ustawodawca w sposób jednoznaczny w stanie prawnym obowiązującym od 1.01.2003r. określił, iż w takim przypadku obowiązek podatkowy spoczywa na posiadaczu samoistnym.

W rozpoznawanej sprawie organy podatkowe obu instancji błędnie przyjęły za postawę swoich rozważań przepis art.3 ust.1 pkt 2 ustawy POL, nie uwzględniając przytoczonych wyżej przepisów art.3 ust.1 pkt 1 i ust.3 ustawy, skoro uznały za dowiedzione, że właścicielem spornych gruntów po prawomocnym stwierdzeniu w roku 1993 nieważności decyzji nacjonalizacyjnej była w roku 2006 J. P. zmarła [...] r., a po jej śmierci ujawnieni spadkobiercy w postanowieniu Sądu Rejonowego w O.. z dnia 2.11.2006r. sygn. I Ns [...]. Jakkolwiek organy podatkowe obu instancji nie zbadały dla potwierdzenia powyższego ustalenia kto jest zapisanym w ewidencji gruntów właścicielem spornych gruntów (także kto jest ich posiadaczem samoistnym) i w ten sposób uchybiły obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy wynikającemu z art.122 i art.187 §1 Ordynacji podatkowej w zw. z art.21 ustawy z dnia 17.05.1989r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. z 2000r. Dz.U. Nr 100, poz.1086 ze zm.) (w aktach sprawy oraz uzasadnieniach decyzji obu instancji brak informacji w zakresie wyżej podanym), co będzie wymagało uzupełnienia w postępowaniu dowodowym przed organem I instancji w dalszym postępowaniu, jednak wątpliwości co do prawidłowości ustalenia, że J. P. i jej spadkobiercy są właścicielami spornych gruntów w 2006r. w ocenie Sądu zdaje się usuwać treść sentencji wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 24.10.2000r. sygn. IC [...] uwzględniającego powództwo windykacyjne J. P. obejmujące sporne grunty. Także wyjaśnienia spadkobierczyni J. P. – G. H. (k.36-37 akt adm.) zdają się powyższe potwierdzać, skoro wynika z nich, że B SA z tytułu swego samoistnego posiadania bez tytułu prawnego płaciła J. P., a następnie jej spadkobiercom jako właścicielom odszkodowanie za bezumowne korzystanie ze spornych gruntów na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 22.12.1995r. sygn. IC [...], a następnie ugód sądowych i pozasądowych.

W świetle przedstawionych wyżej przepisów i rozważań wymaga oceny, czy prawidłowo organ odwoławczy, odmiennie jak organ I instancji uznał, że skarżąca spółka ma przymiot samoistnego posiadacza spornych gruntów.

Z akt sprawy wynika i nie jest w sprawie kwestionowane, że objęcie we władanie przez skarżącą spółkę spornych gruntów nastąpiło dnia [...] 2006r. na podstawie umowy z tej daty "o powierzenie zarządu" zawartej z B SA. Z treści tej umowy wynika, że B SA, który prowadził działalność gospodarczą także w G. na gruntach J. P., przekazuje w zarząd skarżącej spółce prowadzenie będącego w ruchu przedsiębiorstwa w G., będącego tartakiem przystosowanym do wytwarzania tarcicy w celu utrzymania zakładu w ruchu w stanie nie pogorszonym, aż do momentu ustanowienia dozorcy przez Sąd w odrębnym postępowaniu. Umowa obejmuje zespół składników materialnych i niematerialnych tworzących przedsiębiorstwo, a skarżąca spółka, określona jako zleceniobiorca, uprawniona jest do działania gospodarczego na własny rachunek, choć z obowiązkiem składania spółce B SA, jako zleceniodawcy, miesięcznych raportów z przedmiotu swojej działalności (k.54-59 akt adm.).

Oceniając treść tej umowy błędnie organ odwoławczy wywiódł, co słusznie częściowo zauważa skarżący, że zawarcie tej treści umowy oznacza przekazanie przez posiadacza samoistnego – spółkę B SA spornych gruntów w posiadanie samoistne skarżącej spółce, na co ma wskazywać szeroki zakres jej samodzielności w prowadzeniu działalności gospodarczej na przejętym majątku. Jakkolwiek umowa ta zawiera wiele różnego rodzaju postanowień, to jednak nie budzi wątpliwości, że jest umową cywilnoprawną nienazwaną w Kodeksie cywilnym, na podstawie której skarżąca spółka świadczy usługi na rzecz spółki B SA w postaci zarządzania częścią jej przedsiębiorstwa. Będąc usługodawcą obligacyjnie zobowiązanym, jako przyjmujący zlecenie skarżąca spółka nie jest posiadaczem samoistnym wchodzących w skład przedsiębiorstwa nieruchomości, gdyż włada nimi na podstawie umowy o zarządzanie przedsiębiorstwem za kogo innego. Z art.338 k.c. wynika, że kto włada rzeczą za kogo innego jest dzierżycielem, a nie posiadaczem. Taki sposób zaś władania nieruchomością nie uzasadnia istnienia obowiązku podatkowego skarżącej spółki w świetle art.3 ustawy POL. Posiadacz samoistny włada rzeczą faktycznie "jak właściciel", tzn. w granicach treści prawa własności, w sposób niezawisły od dyspozycji innej osoby (art. 336 k.c.). Takiego charakteru posiadania, wbrew stanowisku organu odwoławczego, nie można przypisać skarżącej, gdyż władztwo przez nią wykonywane było w granicach zawartej umowy o zarządzanie, mającej charakter cywilnoprawnej umowy zlecenia. Także posiadanie zależne, jak określa swój status skarżąca nie uzasadniałoby w okolicznościach danej sprawy przymiotu skarżącej, jako podatnika podatku od nieruchomości na podstawie powyższego przepisu.

Skoro w aktach sprawy brak innego tytułu władania spornymi gruntami w okresie IV kwartału 2006r. przez skarżącą, mając na uwadze powyższe rozważania należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, tj. art.3 ust.1 pkt 1 i ust.3 ustawy POL, które miało wpływ na wynik sprawy, a nadto bez należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co dotyczy konieczności ustalenia, kto figuruje w ewidencji gruntów, jako właściciel gruntów spornych oraz ich posiadacz samoistny. Uzasadnia to na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit. "a" i "c", art.134 §1 (brak związania zarzutami i wnioskami skargi), art.135 i art.152 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzeczenie, jak w punkcie I i III sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącej zawartym w skardze, uzasadnia art.200 powołanej wyżej ustawy.

Rzeczą organu w dalszym postępowaniu, będzie nadto zwrócenie uwagi, że spadkobiercy J. P. wykazali swoje zainteresowanie wynikiem sprawy i uczestniczyli w postępowaniu przed organem I instancji (k.36-46 akt adm.), będąc uznanymi za stronę, wobec czego decyzja, która w tej sprawie zostanie wydana, winna im być doręczona.

/-/ R.Wiatrowski /-/ M.Skwierzyńska /-/ G.Gorzan

L.Sz.