Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 11/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2019-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7; art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Andrzej Melezini, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 lutego 2019 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. na rzecz skarżącego M. S. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2014r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. stwierdził na podstawie art. 107, art. 108 § 1, art. 115 § 1 i 2 i art. 118 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), że P. S. i M. S. jako wspólnicy S. s.c. w B. odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką za nieopłacone składki na ubezpieczenia za okres: grudzień 2008 r. - kwiecień 2009 r., czerwiec 2009 r. – grudzień 2009 r, luty 2010, styczeń 2011 r., luty 2012 r. - czerwiec 2014 r., w łącznej kwocie 196.599,62 zł. Decyzja ta uprawomocniła się a Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wszczął postępowanie egzekucyjne wobec wspólników spółki S. s.c, z siedzibą w B. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] września 2016 r.

W dniu [...] października 2016 r. M. S.(dalej: "Skarżący") działając przez pełnomocnika, złożył wniosek o umorzenie w całości lub w części zaległości z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M. S. umorzenia należności z tytułu składek wobec FUS, FUZ oraz FP i FGŚP za okres: luty 2012r.-maj 2012 r., lipiec 2012 r.- czerwiec 2014 r. w łącznej wysokości 96.616,44 zł. W punkcie II decyzji umorzono postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych wobec FUS oraz FUZ w łącznej kwocie 80.673,16 zł. W decyzji z 16 czerwca 2017 r., nr 126/2017 ten sam organ umorzył postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres grudzień 2008 r., styczeń 2009 r. – marzec 2009 r., czerwiec 2009 r. – grudzień 2009 r., styczeń 2011 r., na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres czerwiec 2009 r., wrzesień 2009 r. - październik 2009 r., styczeń 2011 r. – kwiecień 2011 r. i na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń pracowniczych za okres styczeń 2011r. – kwiecień 2011 r. z uwagi na fakt przedawnienia tych należności.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Skarżący wskazał, że decyzja odmawiająca umorzenia należności została wydana nieprawidłowo, bowiem nie uwzględniała powołanych przez Skarżącego okoliczności, wskazujących na trudną sytuację materialną i rodzinną.

Po rozpoznaniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. utrzymał swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2017 r., Nr [...] w mocy. Organ uznał, że nie zaistniała żadna przesłanka dająca możliwość uznania, że w sprawie Skarżącego zachodzi tzw. całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 29 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Bk 60/18 uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] października 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie wobec FUS, FUZ oraz FP i FGŚP za okres od lutego 2012 r. do czerwca 2014 r. Przyczyną uchylenia decyzji było stwierdzenie, że materiał dowodowy został rozpoznany pobieżnie, bez uwzględnienia, że zaległości powstały bez udziału i winy Skarżącego. Ponadto Sąd zauważył, że organ nie odniósł się do zarzutu przedawnienia i nie podał podstawy prawnej świadczącej o niezaistnieniu przedawnienia lub przerwaniu jego biegu.

Zaskarżoną w sprawie decyzją z dnia [...] października 2018 r., Nr [...] Prezes ZUS orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z [...] października 2017 r., Nr [...]

W uzasadnieniu decyzji organ powołał treść przepisu art. 24 ust. 4, 5, 5a, i 5c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963, dalej: "u.s.u.s."), zauważył, że należności ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Organ zauważył też, że do należności nieprzedawnionych od dnia 1 stycznia 2012 r. ma zastosowanie 5 letni termin przedawnienia, z zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak wynika z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Ustawodawca przyjął, że należy stosować ustawę względniejszą w stosunku do biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, do zapłaty których zobowiązany jest określony podmiot.

Organ wskazał następnie, że kopie dokumentów potwierdzających czynności zmierzające do odzyskania należności podejmowane przez ZUS znajdują się w aktach sprawy. Na stronach 7-8 zaskarżonej decyzji organ wskazał, w jakim okresie doszło do przerwania biegu przedawnienia za poszczególne okresy składkowe a następnie stwierdził, że zadłużenie Skarżącego wobec ZUS jest nadal aktualne i wymagalne, a przepis art. 59 § 1 pkt 9 o.p. nie ma w sprawie zastosowania.

Następnie organ dokonał analizy sytuacji majątkowej Skarżącego i stwierdził, że nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ uznał, że brak jest podstaw do umorzenia Skarżącemu należności wobec ZUS. Organ rozważył też przesłanki umorzenia należności wynikające z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jednak uznał, że nie mają one zastosowania do sytuacji Skarżącego.

W skardze do Sądu na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] października 2018 r. Skarżący, wnosząc o jej uchylenie i o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucił naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, tj.

- art. 28 ust. 1-4 i art. 32 u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141 poz. 1365 – dalej: "Rozporządzenie") poprzez brak ich zastosowania w sytuacji, gdy zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu składek; błędnym ustaleniu, że nie zachodzą określone w art. 28 u.s.u.s. okoliczności uzasadniające umorzenie należności składkowych, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że w stosunku Skarżącego zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, albowiem Skarżący nie posiada majątku, z którego możnaby prowadzić egzekucję, a tym samym zachodzi okoliczność uzasadniająca umorzenie należności składkowych; ponadto nie wzięto pod uwagę, że postępowania egzekucyjne wobec Skarżącego zostały umorzone przez komornika z uwagi na bezskuteczność egzekucji;

- art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 u.s.u.s. poprzez ich niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu zarzutu, że zobowiązanie wygasło wskutek przedawnienia; błędnym przyjęciu, że nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia poprzez samo zastosowanie środka egzekucyjnego, podczas gdy dla przerwania biegu przedawnienia wymagane jest zastosowanie środka egzekucyjnego oraz skuteczne zawiadomienie o jego zastosowaniu przed upływem terminu przedawnienia roszczenia;

- art. 7 w zw. z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30 poz.. 168 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wydanie decyzji opartej na okolicznościach, które nie zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że gdyby okoliczności sprawy zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, nie doszłoby do wydania zaskarżonej decyzji w takim kształcie;

- art. 77 § 1 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na niekompletnym materiale dowodowym i niedokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, podczas gdy z ustalonych faktów oraz zebranego materiału dowodowego wynika, że zebranie kompletnego materiału dowodowego oraz dokonanie prawidłowej oceny stanu faktycznego skutkowałoby niewydaniem zaskarżonej decyzji;

-. art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 104 k.p.a. i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez (-) nieuwzględnienie słusznego interesu Skarżącego, brak należytego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mających znaczenie w sprawie; niepogłębianiu prowadzonym postępowaniem zaufania do organu; brak wskazania przez organ w uzasadnieniu decyzji faktów, które uznał za udowodnione; przyczyn, z powodu których dowodom i zarzutom Skarżącego odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienia podstawy prawnej swojej decyzji, wyjaśnienia podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia [...].10.2017r. Nr [...]; w dniu [...].10.2014r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w B. nr [...] ustalił zobowiązania S. s.c. z tytułu niepłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz odsetkami w łącznej kwocie 196 599,62 zł, która nie została doręczona skarżącemu, który nie miał możliwości ustosunkowania się do niej; niewyczerpujące ustosunkowanie się przez organ do zarzutu przedawnienia; niezastosowanie się do wszystkich uchybień stwierdzonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 12 czerwca 2017r. (-) błędne przyjęcie, że w toku prowadzonego postępowania wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały rozstrzygnięte, podczas, gdy w sposób niezgodny z obowiązujący przepisami ustalono brak przesłanek zastosowania umorzenia należności tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 1-3 pkt 3, 5, 6, ust. 3a, ust. 3b i ust. 4 u.s.u.s., jak również, że organy w sposób szczegółowy odniosły się do wszystkich zarzutów formułowanych na etapie postępowań odwoławczych oraz zawartych w skardze; braku w uzasadnieniu decyzji ustosunkowania się w sposób merytoryczny do dowodów o bezskuteczności prowadzonych postępowań egzekucyjnych wierzytelności Skarżącego, w tym dwóch postanowień z dnia [...].10.2017r. Komornika D. W.; nie wzięto pod uwagę, że zaległości powstały w istocie bez udziału i winy Skarżącego, a przy znacznym udziale podmiotów trzecich np. spółki R.;

- art. 138 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpc poprzez utrzymanie w mocy nieistniejącej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2017r. Nr [...], która została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 12 czerwca 2017 r., co powoduje nieważność zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jako uzasadniona podlega uwzględnieniu.

Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowień, Sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania sytuacja taka niewątpliwie zachodzi.

Przeprowadzając postępowanie odwoławcze organ drugiej instancji niewątpliwie i ponownie naruszył przepisy art. 7, 77 i 107 K.p.a. Wskazuje na to pobieżność rozpoznania zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Dotyczy to ponownie zarzutu przedawnienia. Organ drugiej instancji co prawda wskazał w zaskarżonej decyzji okresy zawieszenia biegu terminu przedawnienia, lecz już nie wskazał z czego one wynikają i na jakiej podstawie organ je przyjmuje. Co więcej terminy te także nie wynikają z akt administracyjnych sprawy, co stanowi o naruszeniu podstawowych zasad postępowania, a w konsekwencji doprowadza do wniosku, iż organ w tym zakresie nie wypełnił zobowiązania Sądu z wyroku I SA/Bk 60/18. Sąd bowiem w zaleceniach tego orzeczenia wprost wskazał na konieczność zbadania terminów przedawnienia. Samo jednak wskazanie terminów zawieszenia biegu przedawnienia to zdaniem Sądu stanowczo za mało. Te okresy muszą bowiem z czegoś wynikać, co będzie namacalne i możliwe do skontrolowania. w tej sprawie tego zabrakło. Lakoniczność podejścia do sprawy przejawia się także w samej decyzji. W jej sentencji i końcówce uzasadnienia organ stwierdza, iż utrzymuje w mocy decyzję z dnia [...].10.2018 r., nr [...] a zatem własną, drugoinstancyjną decyzję, która nota bene została uchylona właśnie wyrokiem tutejszego Sądu. Jednakże Sąd rozpoznający sprawę uznał w tym zakresie, że jest to niedopatrzenie organu, które poza pomyłką w dacie i numerze decyzji nie ma wpływu na charakter i wynik sprawy. Nie mniej jednak do takich pomyłek dochodzić nie może w przyszłości, gdyż w stopniu znacznym podważa to zasadę zaufania do organów administracji publicznej. się nie ustosunkował w sposób wyczerpujący i całościowy. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę stanowisko Sądu w tej sprawie. Z tych powodów, wobec braku dokumentacji źródłowej w aktach sprawy i niedostatecznym wyjaśnieniu terminów przedawnienia, Sąd nie zajmował się aspektami merytorycznymi sprawy.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd postanowił jak w sentencji orzeczenia. O kosztach Sąd postanowił na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.