Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1231/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt  1 lit. a i  c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1 b, ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit.a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2021 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] maja 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1231/21

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi R.K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] czerwca 2021 r. nr [...] dotycząca odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z jej uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy, decyzją z [...] maja 2021 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił R.K. ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem J.C.

Wskazał, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] marca 2021 r. J.C. został uznany za osobę ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie wydano do [...] marca 2022 r. ze wskazaniem, iż stan ten istnieje od 67 roku życia. Z akt sprawy wynika również, że ojciec wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim ze S.C. (ur. [...] marca 1950 r.) legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [....] z [...] września 2016 r. o zaliczeniu jej na stałe do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Okoliczności te przesądzają o niezasadności żądania z uwagi na to, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe z powodu wieku w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.) oraz z uwagi na fakt pozostawiania J.C. w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.).

W odwołaniu od powyższej decyzji R.K. wskazała, iż nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem. Zapewniła, iż jest w stanie zająć się ojcem. Jest bezrobotna, nie sprawuje opieki na dziećmi, posiada samochód, więc odległość nie stanowi problemu, jest dyspozycyjna. Matka nie jest zdolna do opieki nad mężem z uwagi na stan zdrowia i wiek, co potwierdza dokumentacja medyczna.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Kolegium opisaną na wstępie decyzją z [...] czerwca 2021 r. - działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1, ust. 1a i 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 32 ust. 2 u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję Wójta z [...] maja 2021 r.

W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło przepisy zawierające regulacje określające krąg osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b tej ustawy przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Dodatkowo stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że opierając odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia na okoliczności, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w terminach określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ I instancji dokonał błędnej interpretacji tego przepisu. Niewłaściwe stanowisko organu w tej kwestii wynika z nieuwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443), którym Trybunał uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Wyrok wszedł w życie w dniu ogłoszenia, tj. [...] października 2014 r. i nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, a jedynie wskazał na konieczność zmian ustawodawczych. Jednakże w razie braku reakcji ustawodawcy należy odkodować podstawę prawną rozpoznania sprawy z tych przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją. Takie działanie znajduje oparcie w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają więc obowiązek orzekać na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., który został ostatecznie uznany za niekonstytucyjny. Konsekwencją więc orzeczenia TK jest to, że strona może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne bez względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Wbrew zatem stanowisku organu I instancji okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po upływie terminów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Stosownie jednak do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem obowiązek małżonka względem drugiego małżonka w zakresie alimentacji, wyprzedza obowiązek innych zobligowanych do tego członków rodziny. Na tle wskazanego wyżej przepisu w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się dwie przeciwstawne linie orzecznicze. Pierwsza z nich dopuszcza sytuacje, gdy wbrew literalnemu brzmieniu powołanego wyżej przepisu możliwe jest przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, mimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. W najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przeważa odmienna linia orzecznicza, zgodnie z którą pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym.

Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: K.r.o.) wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny którą przez swój związek założyli. Dopóki więc w sprawie nie zostanie wykazane, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nawet ewentualny brak utrzymywania stosownych relacji czy realnego wypełniania obowiązków małżeńskich pomiędzy tymi osobami, nie stanowi wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego i to zarówno pierwszego stopnia jak i stopnia dalszego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Ani organ, ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy.

Z uwagi na powyższe, w rozpatrywanym przypadku nie mogą być skuteczne argumenty, iż matka wnioskodawczyni, a żona osoby wymagającej opieki, jest osobą z racji schorzeń i wieku niezdolną do niesienia pomocy mężowi i sama potrzebuje opieki. Akta sprawy zawierają liczne kopie dokumentacji medycznej S.C. (m.in. wyniki badań, zaświadczenia lekarskie, karty informacyjne). Kolegium nie neguje tego stanu, lecz decydującą okolicznością jest niekwestionowany fakt, że matka wnioskodawczyni nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub innym równoważnym. W ocenie Kolegium nic nie stoi na przeszkodzie, aby w przypadku uzyskania przez matkę wnioskodawczyni orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, złożyła ona ponowny wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pominięcie osób zobowiązanych do alimentacji z powodów niewskazanych wprost w ustawie nie jest działaniem właściwym i nie stanowi o dokonaniu wykładni celowościowej lub funkcjonalnej przepisów u.ś.r. Organy nie są natomiast władne do oceny stanu zdrowia stron i dokonywania własnej oceny w przedmiocie tego, czy stan zdrowia osób zobowiązanych do alimentacji wypełnia hipotezę do uznania ich za osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności (tak WSA w Rzeszowie w wyroku z 23 września 2020 r. II SA/Rz 706/20, LEX nr 3075603). W rezultacie SKO stwierdziło, że wnioskodawczyni nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ osoba wymagająca opieki (jej ojciec) pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Kolegium z [...] czerwca 2021 r. R.K. zarzuciła naruszenie:

1) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. poprzez błędną wykładnię językową pomijającą względy celowościowe jakimi kierował się ustawodawca przyznając prawo do świadczenia pielęgnacyjnego także innym niż małżonek członkom rodziny osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

2) art. 77 - art. 80 k.p.a. poprzez brak dokonania ustaleń w przedmiocie rzeczywistej sytuacji rodzinnej osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym J.C. przez S.C. pomimo przedłożenia przez skarżącą szerokiej dokumentacji medycznej.

W ocenie skarżącej, organ wydając decyzję dokonał błędnej wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a) u.ś.r. opierając się wyłącznie na literalnym brzmieniu tego przepisu, nie zaś na celu jaki przyświecał ustawodawcy podczas jego formułowania. Ustawodawca rozszerzając grono osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez wskazanie, że przysługuje ono także innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zagwarantował w większym stopniu realizację zasady równości i sprawiedliwości społecznej, ochrony i opieki nad rodziną oraz pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 18 i art. 71 Konstytucji). Pomimo powyższego, wprowadzona nowelizacja nadal nie urzeczywistnia w pełni norm, zasad i wartości konstytucyjnych w zakresie w jakim nie różnicuje sytuacji poszczególnych rodzin, ustanawiając jako jedyne kryterium dopuszczalności sprawowania opieki przez osoby inne niż małżonek fakt legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie skarżącej, nadmiernym rygoryzmem prawnym jest wskazanie, że stan zdrowia małżonka osoby niepełnosprawnej i przedłożona przez niego dokumentacja medyczna nie ma znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy, bowiem decydującym jest fakt, czy osoba ta legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. U jego podstaw leży nieuprawnione i arbitralne założenie, że skoro osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym jest zamężna i współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to nie zachodzi potrzeba pomocy i opieki ze strony innych osób. Takie twierdzenie oparte na literalnym brzmieniu przepisy w wielu przypadkach pozostaje niesłuszne, krzywdzące i niesprawiedliwe. Z tego względu zachodzi konieczność celowościowej wykładni brzmienia ustawy każdorazowo odzwierciedlającej indywidualną sytuację danej osoby niepełnosprawnej. Godzi się bowiem zauważyć, że powodem niemożności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez współmałżonka mogą być powody obiektywne zgoła odmienne niż stan zdrowia. W zakresie zaś ustalenia, iż powodem braku możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka jest stan jego zdrowia, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie może być jedynym wyznacznikiem zdolności współmałżonka do opieki nad osobą niepełnosprawną. Orzecznictwo organów powołanych do orzekania o niepełnosprawności cechują znaczące rozbieżności pomiędzy poszczególnymi ośrodkami, nadto sama ocena stanu zdrowia niekiedy nie jest jednoznaczna. W każdym przypadku zatem istotne znaczenie mają okoliczności faktyczne dotyczące danej rodziny. Na słuszność indywidualnego podejścia do sytuacji każdego obywatela wskazał WSA w Rzeszowie w uzasadnieniu wyroku z 7 września 2017 r. II SA/Rz 728/1, wywodząc, że wykładnia systemowa i celowościowa uwzględnia konstytucyjne zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) i ochrony rodziny (art. 18), a także nakazy zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71) oraz pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji (art. 69), a także zasadniczy cel świadczenia pielęgnacyjnego jakim jest rekompensata ze strony państwa faktu niemożności wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnymi członkami rodziny i tym samym wyręczenie państwa z obowiązku opieki nad swoim obywatelem. Przyjęcie wskazanych wyżej metod wykładni prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem zależy od jednoznacznego ustalenia czy przedmiotową opiekę jest zdolna sprawować jego współmałżonka, a nie wyłącznie od ustalenia, że ojciec skarżącego pozostaje w związku małżeńskim.

Ogólna sytuacja bytowa i rodzinna osoby niepełnosprawnej i jej małżonka, w tym możliwość sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem przez współmałżonka, powinna być przedmiotem oceny w ramach pogłębionego postępowania dowodowego, czego w niniejszej sprawie zabrakło. Organy w swoich decyzjach nie poczyniły żadnych ustaleń co do tego, jak osoba niepełnosprawna i jej współmałżonek funkcjonują na co dzień, czy małżonek osoby niepełnosprawnej jest w stanie zatroszczyć się o swoje potrzeby oraz przyjąć ciężar opieki nad osobą niepełnosprawną, a jeśli nie, to kto i w jakim stopniu wspomaga ich codzienną egzystencję i czy z tego tytułu napotyka na ograniczenia w podjęciu zatrudnienia. Na tę okoliczność skarżąca podawała, że jest jedynym opiekunem dla niepełnosprawnego ojca a także matki, która nie tylko nie może przejąć opieki nad ojcem, ale nie może nawet zaspokoić swoich podstawowych potrzeb. S.C. jest osobą starszą i schorowaną, po przebytym przeszczepie nerki, lecz mimo tego nadal cierpi na schyłkową niewydolność nerek. Stale leczy się immunopresyjnie, jak również na nadciśnienie tętnicze. Zalecenia lekarskie wskazują na potrzebę unikania wysiłku, prowadzenia oszczędnego trybu życia i nie rokują wyleczenia. W ocenie specjalisty nefrologa u którego leczy się pacjentka, wymaga ona stałej pomocy i opieki osoby trzeciej. Celem wykazania stanu zdrowia S.C. skarżąca przedstawiła dokumentację medyczną oraz załącza nowopowstałe dowody dalszego przebiegu leczenia. Powyższe wyklucza możliwość sprawowania przez nią opieki nad J.C., w szczególności dźwigania niezbędnego do wykonania czynności higienicznych i pielęgnacyjnych przy osobie niepełnosprawnej i wskazuje na konieczność opieki osoby trzeciej nad niepełnosprawnym J.C.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.); stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a. sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji jest odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał dwie przyczyny odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego: 1) powstanie niepełnosprawności u osoby nad którą jest sprawowana opieka po 18 (25) roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.); 2) brak legitymowania się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Tę pierwszą przyczynę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok TK z 21 października 2014 r. K 38/13, prawidłowo wywodząc, że wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje on wprost skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Powoduje on jednak konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją RP, przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa tak, aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując więc taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis ten – jako zgodny z Konstytucją – po winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd stanowisko Kolegium organu odwoławczego w tej mierze w pełni podziela. W niniejszej sprawie wskazana przez organ I instancji pierwsza przyczyna odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w istocie nie zachodzi, co trafnie stwierdziło SKO.

Druga z negatywnych przesłanek przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wynika z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Przesłanka ta nie pozwala pozytywnie rozpoznać wniosku innej osoby o przyznanie świadczenia, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dopiero stwierdzony odpowiednim orzeczeniem u współmałżonka osoby wymagającej opieki znaczny stopień niepełnosprawności uprawnia właściwy organ do przyznania wnioskowanego świadczenia, oczywiście jeżeli jednocześnie wnioskodawca spełnia wszystkie pozostałe warunki ustawowe.

Znaczny stopnień niepełnosprawności do którego odwołuje się negatywna przesłanka świadczeniowa, został zdefiniowany dla potrzeb wykładni i stosowania przepisów u.ś.r. w art. 3 pkt 21 tej ustawy; należy przez niego rozumieć niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. obliguje zatem w pierwszej kolejności do zbadania, czy współmałżonek osoby wymagającej opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (bądź jedno z orzeczeń równoznacznych o jakich mowa w art. 3 pkt 21 tej ustawy).

Zdaniem Sądu, formalne nielegitymowanie się żadnym ze wskazanych wyżej orzeczeń przez współmałżonka osoby wymagającej opieki nie wyklucza jednak automatycznie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie sprawującej faktyczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, która jest obciążona względem niej obowiązkiem alimentacyjnym, w tym zwłaszcza jej dziecku. Sąd w pełni akceptuje stanowisko, że przyznanie tego świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam wprawdzie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie – w sposób nie budzący wątpliwości - nie jest w stanie z tego obowiązku się wywiązać i opiekę tę - niejako w zastępstwie tego małżonka - sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć. Taki pogląd wyrażono m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 stycznia 2021 r. I OSK 2103/20, z 11 stycznia 2017 r. I OSK 1113/15, z 18 listopada 2015 r. I OSK 1200/14, z 13 listopada 2015 r. I OSK 1230/14, z 6 listopada 2014 r. I OSK 251/14, z 20 września 2013 r. I OSK 46/13 i z 13 lutego 2013 r. I OSK 1526/12 (wszystkie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Zgodnie z powyższym, w odniesieniu do skarżącej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności jej wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy lub jej niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolna faktycznie sprawować jego żona, a nie wyłącznie od ustalenia, czy legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym niemożność sprawowania opieki nad współmałżonkiem może być wykazana również innymi dowodami dopuszczonymi w postępowaniu administracyjnym.

Z przesłanych do Sądu akt administracyjnych wynika, że opiekę tak nad J.C. (ojcem) jak i nad S.C. (matką) sprawuje skarżąca. S.C. ze względu na stan swojego zdrowia nie jest w stanie opiekować się mężem, gdyż sama nie może samodzielnie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb oraz wymaga opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Jest osobą schorowaną, po przebytym przeszczepie nerki, leczy się stale immunosupresyjnie i na nadciśnienie tętnicze. Zalecenia lekarskie wskazują na potrzebę unikania wysiłku, prowadzenia oszczędnego trybu życia i wg zaświadczenia specjalisty nefrologa z [...] kwietnia 2021 r. nie rokują wyleczenia. Także z zaświadczenia lekarskiego wystawionego [...] kwietnia 2021 r. przez lekarza chorób wewnętrznych wynika, że z uwagi na opisany wyżej stan zdrowia nie może samodzielnie opiekować się mężem. Celem wykazania stanu zdrowia S.C. skarżąca oprócz wskazanych zaświadczeń przedstawiła inną dokumentację medyczną (karty leczenia szpitalnego, wyniki badań).

Zdaniem Sądu, w opisanych okolicznościach faktycznych i prawnych rozstrzygnięcie sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stronie skarżącej należało uzależnić od wyjaśnienia, czy przedmiotową opiekę nad J.C. obiektywnie zdolna jest sprawować jego żona. W tej kwestii nie wypowiadają się poddane kontroli decyzje Wójta i Kolegium, wspominając jedynie o przedłożeniu dokumentacji medycznej, a nie dokonując jej oceny jako dowodów w sprawie, na podstawie których należało poczynić ustalenia co do faktycznej zdolności sprawowania przez nią opieki nad mężem.

W świetle tych ustaleń poprzestanie jedynie na wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. naruszyło przepisy k.p.a. o postępowaniu wyjaśniającym, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w związku z przepisami prawa materialnego (art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Obligowało to Sąd do uwzględnienia skargi oraz uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a.

Ponownie rozpoznając wniosek skarżącej organy administracji zobligowane będą do kierowania się wykładnią przepisów u.ś.r. dokonaną w niniejszym wyroku, co powinno prowadzić do poczynienia ustaleń, czy S.C. ze względu na stan zdrowia jest w stanie sprawować opiekę nad swym mężem. Wynik tych ustaleń powinien zaś przekładać się na prawo skarżącej do wnioskowanego świadczenia, jeżeli w sposób niebudzący wątpliwości pozwolą one obiektywnie stwierdzić, że z uwagi na wiek i stan zdrowia nie jest ona w stanie sprawować opieki nad mężem (konieczne do tego nie będzie więc legitymowanie się przez nią orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności).

Ubocznie Sąd potwierdza stanowisko Kolegium nt. wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., który to przepis z przyczyn wyłożonych w uzasadnieniu decyzji tego organu (i dodatkowo wynikających z niniejszego uzasadnienia) nie może stanowić podstawy dla wydania decyzji odmownej.