Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Ka 55/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 14 września 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Asesor WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr) Protokolant: referent Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2004 roku sprawy ze skargi W. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich: 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 21 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz o niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 1997 r. nr 142, poz. 950 z późna zmianami) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania W. G. uprawnień kombatanckich z tytułu [...] w okresie od [...] r. do [...] r. oraz z tytułu deportacji i pobytu w obozie na terenie ZSRR w okresie od [...] r. do [...] r. W uzasadnieniu decyzji wskazał jedynie, że W.G. nie spełnił warunków określonych w art. 21 tej ustawy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. G. zarzucił, że decyzja ta jest dla niego krzywdząca i niesprawiedliwa. Podniósł, że od roku [...] stara się o uzyskanie uprawnień kombatanckich. Załączył wówczas wszystkie posiadane dokumenty, ale później gdy zgłosił się po ich odbiór uzyskał informację, że dokumentacja ta została zniszczona przez spalenie w biurze Urzędu do Spraw Kombatantów w K., dlatego nie posiada dokumentów, które by potwierdzały jego działalność kombatancką i wnioskuje o ponowne rozpatrzenie wniosku, gdyż jego zdaniem spełnia on wymogi do przyznania uprawnień kombatanckich.

W odpowiedzi na wniosek W.G. otrzymał pismo Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...] uzasadniające podjęcie niekorzystnej dla niego decyzji. Stwierdzono w nim, że wniosek W. G. nie może być rozpatrzony pozytywnie w obecnym stanie udokumentowania, bowiem brak jest dowodów potwierdzających jego udział zarówno w organizacji niepodległościowej, jak też represji podczas jego pobytu w okresie powojennym na terenach b. ZSRR. Jednocześnie wskazano, że po uzupełnieniu akt sprawy o dowody uzyskane przez niego z Archiwum Państwowego w województwie , w którym przekraczał on granicę powracając do Polski oraz z Centralnego Archiwum MSWiA w Warszawie i Komisji [...] w M. wniosek jego zostanie rozpatrzony ponownie.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym rozpatrzeniu sprawy na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzje własną z dnia [...] r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich W.G.

W motywach uzasadnienia wskazano, że dowody przestawione przez W. G. nie były wystarczające do wydania pozytywnej decyzji, a Urząd w piśmie z dnia [...] r. wskazał instytucje, do których należy się zwrócić o uzupełnienie dokumentów. Ponadto w uzasadnieniu decyzji wskazano, że art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371) uznaje za działalność kombatancką pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939 – 1945, z wyjątkiem formacji NKWD. Jednakże pisemne oświadczenia świadków J. S. i S.R. przedstawione przez W. G. nie potwierdzają służby W.G. w [...], jedynie mówią o współpracy z [...] i udzielaniu mu doraźnej pomocy, a tym samym są sprzeczne z deklaracją W.G., że w [...] r. wstąpił do [...] i działał tam do [...] r. Zdaniem organu nawet sami świadkowie nie pełnili służby w [...] i dlatego ich oświadczenia zostały uznane za niewiarygodne, a za nieprawdopodobną uznano służbę dziecka, wówczas [...]- letniego W.G. w [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdzono, że W.G. nie przedstawił także żadnych dokumentów na potwierdzenie pobytu na deportacji i w obozie na terenie ZSRR, dlatego też nie istniała podstawa do zmiany decyzji.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego W.G. ponowił zarzuty podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Akcentował, że ryzykował życiem pomagając partyzantom razem z matką i ojcem, który został za to aresztowany i więziony, a sam skarżący przez jakiś czas był razem z ojcem w [...]. Ponadto załączył do skargi oświadczenie trzeciego świadka – C.H. z dnia [...] r., swój życiorys z dnia [...] r., legitymację członka [...] z dnia [...] r. i polecenie wyjazdu na delegację z dnia [...] r.( kserokopie dokumentów i ich tłumaczeń z języka [...]).

Odpowiadając na skargę organ orzekający postulował jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany wcześniej zajętego stanowiska.

Stwierdził ponadto, że przedłożone wraz ze skargą dokumenty nie były mu znane w momencie wydawania zaskarżonej decyzji i mogą stanowić podstawę ewentualnego wznowienia postępowania administracyjnego, o ile z takim wnioskiem wystąpi skarżący W. G.

Na rozprawie skarżący oświadczył, że urodził się w [...] r., a nie w [...] r., ale nie informował o tym organu orzekającego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Z dniem 1 stycznia 2004 r. uległ zmianie stan prawny i w myśl postanowień art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153,poz.1270), zwanej dalej w skrócie : ustawa p.p.s.a.

Na wstępie należy jednak podnieść, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) sąd administracyjny jest powołany do kontroli decyzji, postanowień, czynności czy też innych aktów, w aspekcie ich zgodności z prawe i jest związany wolą ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.

W niniejszym postępowaniu sądowym kontroli podlegała wyłącznie zaskarżona decyzja, a Sąd nie posiada kompetencji przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. Bada zatem, czy nie doszło do naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego w zakresie, w jakim stosował go Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Mając na uwadze powyższe kryteria sądowej kontroli aktów administracyjnych należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa i dlatego skarga zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie tej nie zostały wyjaśnione w sposób wnikliwy i wszechstronny wszystkie okoliczności istotne do ostatecznego jej rozstrzygnięcia.

Dlatego też przyczyną uwzględnienia skargi jest stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, takich jak art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które prowadzi do konieczności wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a.

Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie sprawy wymagało najpierw dokładnego ustalenia stanu faktycznego, a następnie jego oceny stosownie do art. 80 k.p.a., a w dalszej kolejności dokonania pełnej oceny prawnej. Samo zaś uzasadnienie przyjętego w rozstrzygnięciu stanowiska powinno spełniać wymogi art. 107 § 3 k.p.a., a zaskarżona decyzja nie spełnia powyższych wymagań.

Na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. a i lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tj. Dz. U. z 2002 r. nr 42, poz. 371 z późna. zmianami), zwanej dalej w skrócie : ustawą o kombatantach represjami w rozumieniu tej ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR oraz na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR.

Z kolei do określenia miejsc odosobnienia oraz obozów, o których mowa w art. 3 pkt 2 i art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i lit. c oraz pkt 3 wyżej wymienionej ustawy uprawniony został Prezes Rady Ministrów ( art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej .... Dz. U. nr 38, poz. 360 – która w tym zakresie weszła w życie z dniem 29 października 1999 r.), który w wykonaniu tej delegacji ustawowej wydał rozporządzenie z dnia 20 września 2001 r. ( Dz. U. nr 106, poz. 1154).

W tym miejscu należy zauważyć, że czym innym są represje w rozumieniu ustawy o kombatantach, a czym innym są represje w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz. U. nr 87, poz. 398 z późn. zmianami), wśród których ustawa wyróżnia osadzenie w obozach pracy przymusowej oraz deportację ( wywiezienie) do pracy przymusowej.

W przypadku, gdy brak jest możliwości udokumentowania doznanej represji, dowodami takimi mogą być również oświadczenia wnioskodawcy lub protokół z jego przesłuchania.

Podkreślić należy, że wnioski osób, które mają orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności rozpatruje się poza kolejnością (z akt administracyjnych, a w szczególności życiorysu skarżącego z dnia [...] r. wynika, że w roku [...] skarżący przeszedł na [...]).

Z okoliczności sprawy wynika, że skarżący wywodził spełnienie warunków do uzyskania uprawnień kombatanckich także z faktu współpracy i działalności w oddziale [...] w okresie od [...] r. do [...] r. na terenie wsi Ż., [...], rejon [...], obwód [...] w województwie [...].

Prowadząc postępowanie weryfikacyjne Kierownik Urzędu pominął okoliczności faktyczne istotne w sprawie podniesione przez skarżącego i wynikające z akt sprawy m. in. złożone przez skarżącego w kwestionariuszu osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich z dnia [...] r., informacje dodatkowe o pobycie skarżącego od miesiąca [...] r. do [...] r w A. na terenie ZSSR. – o czym może zaświadczyć świadek J. S., którego oświadczenia nie ma w aktach administracyjnych niniejszej sprawy

Doprowadziło to do nie umotywowanego pomijania dowodów powołanych przez skarżącego.

Skarżący we wniosku z dnia [...] r. skierowanym do Urzędu w W. pisał o przekazaniu oryginałów stosownych dokumentów w roku [...] do P. Mimo to skarżący został zobowiązany do udokumentowania kwestionowanych przez organ orzekający okoliczności dotyczących potwierdzenia służby skarżącego w [...] w okresie od [...] r. do [...] r. oraz z tytułu deportacji i pobytu w obozie na terenie ZSRR w okresie od [...] r. do [...] r.

Nie sposób uznać, że ocena twierdzeń i dowodów powołanych przez skarżącego na tę okoliczność została przeprowadzona przez orzekający organ stosownie do przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz aby uzasadnienie zaskarżonej decyzji w tej części spełniło wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Jednakże organ orzekający nie dał wiary twierdzeniom skarżącego, bez wskazania, którym dowodom i dlaczego odmówił wiarygodności.

W tym stanie rzeczy obowiązkiem organu było wyczerpujące zebranie materiału dowodowego oraz dokonanie jego wnikliwej i wszechstronnej oceny dla ustalenia, czy istnieją przesłanki do przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia. Należało uwzględnić zgromadzone dokumenty źródłowe będące w dyspozycji innych organów, organizacji i związków, tym bardziej , że okoliczności te były podnoszone przez skarżącego zarówno w odwołaniu, jaki i w skardze.

Ocena, czy okoliczności faktyczne, istotne w świetle treści norm materialnych zawartych w przepisach ustaw zostały udowodnione, może być powzięta jedynie w zgodzie z art. 80 k.p.a. w związku z art. 4 ustawy o kombatantach.

W zaskarżonej decyzji takich działań nie podjęto, ponieważ nie znalazło to odzwierciedlenia w podstawie prawnej, jak i uzasadnieniu decyzji.

Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 kwietnia 2003 r. ( SK 4/02, OTK ZU nr 4/A/2003, poz. 31 ) uznał, że "administracja pełni wobec obywatela rolę służebną i w sytuacji, gdy zakończenie procesu weryfikacyjnego dokumentacji jest utrudnione z przyczyn niezależnych od zainteresowanego, to jej obowiązkiem jest fachowa i rzetelna pomoc. Brak takiej pomocy, skutkujący pozbawieniem możliwości dochodzenia uprawnień przez strony postępowania, jest wysoce naganny i nie może prowadzić do naruszenia konstytucyjnie chronionej godności człowieka, na której straży stoi także administracja publiczna" ( str.431 uzasadnienia wyroku).

Zatem organ orzekający ponownie rozpoznając sprawę nie może ograniczyć się tylko do kontroli wydanej decyzji, lecz jest zobowiązany ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę.

Oznacza to, że rozpoznaje on sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie, a więc ma obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. Organ ten rozpoznaje i rozstrzyga ponownie sprawę w oparciu o stan prawny i faktyczny obowiązujący w dniu wydania decyzji ostatecznej.

Ocena wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów pozwolić ma na ustalenie, czy i na jakiej podstawie skarżący spełnia przesłanki do nabycia uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 1 ust. 2 pkt 3 i pkt 4 ustawy o kombatantach przy uwzględnieniu treści art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, a także tytuł określony w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. a i lit. b tej ustawy.

Mając na uwadze powyższe stanowisko Sąd uznał, że nierozpoznanie zarzutów zgłoszonych przez skarżącego stanowiło naruszenie nie tylko art. 1 ust. 2 pkt 3 i pkt 4 ustawy o kombatantach, art.4 ust.1, 3 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym..., ale także art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracyjny usunie uchybienia które zostały wytknięte w powyższych rozważaniach.

Dopiero po wszechstronnym wyjaśnieniu istotnych okoliczności sprawy, a więc uzupełnieniu materiału dowodowego i poddaniu go właściwej ocenie i poczynieniu jednoznacznych ustaleń możliwe będzie rozważenie spełnienia przez skarżącą przesłanek do uzyskania uprawnień kombatanckich, jak i świadczenia pieniężnego.

Należy zauważyć, że dopiero w piśmie z dnia [...] r. znalazło się uzasadnienie do decyzji pierwszo instancyjnej, a w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ orzekający wskazał , że to na skarżącym ciąży obowiązek wznowienia postępowania wobec przedstawienia nowych dowodów, jako załączników do skargi na okoliczność posiadania przez skarżącego prawa do uprawnień kombatanckich. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. następuje z urzędu lub na żądanie strony.

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 152 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271 z późn. zm.) orzeczono jak w punkcie 1 i 2 sentencji mając na uwadze fakt, że niniejszy wyrok uwzględniający skargę jest nieprawomocny. Wobec treści art. 210 ustawy p.p.s.a. nie orzeczono o zwrocie kosztów postępowania, gdyż w ustawowym terminie nie został zgłoszony wniosek w tym zakresie.