Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 403/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 1b, at. 17b ust. 1-2
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 7 ust. 1, art. 2 pkt 14
journal: Dz.U. 2021 poz 2114
law: Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), po rozpoznaniu w dniu 21 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 23 czerwca 2022 r. znak: SKO.PS/80/2829/1350/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 czerwca 2022 r., znak: SKO.PS/80/2829/1350/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania B. K., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Szydłów decyzję z dnia 5 kwietnia 2022 r., znak: MGOPS.520.POPŚ.SP.000012.2022 \\1538.2021/2022, o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką S. S .

W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

S. S. jest osobą zamężną i na podstawie orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 24 czerwca 2021 r. została zaliczona do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji od dnia 31 maja 2021 r. Zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. e ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ("uśr") niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczona na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników oznacza znaczny stopień niepełnosprawności. Spełniona więc została pierwsza z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 uśr. Mąż niepełnosprawnej J. S. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Opatowie z dnia 3 marca 2022 r. zaliczającym go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe.

Organ I instancji odmowę przyznania świadczenia oparł na treści art. 17 ust. 1b uśr, tj. na okoliczności, że niepełnosprawność S. S. powstała po 25 roku życia. Organ odwoławczy powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, oraz stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych, wyjaśnił, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia na tej podstawie, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia, tj. w wieku określonym w art. 17 ust. 1b uśr. Mimo to, zdaniem Kolegium, zaistniała przesłanka negatywna przyznania wnioskowanego świadczenia. Mianowicie, w dniu 11 marca 2022 r. B. K. oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, a w dniu 19 maja 2022 r., że nie prowadzi gospodarstwa rolnego, nie podejmuje w nim żadnych czynności, gospodarstwo prowadzi jej mąż, część została wydzierżawiona na rzecz syna. Oświadczyła, że pobiera dopłaty na gospodarstwo rolne, ponieważ jej mąż pracuje zawodowo, jest ubezpieczony w ZUS i z tego powodu nie może pobierać dopłat.

Dalej organ powołał się na uchwałę NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12, w której wskazano, że prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać tylko na zarządzaniu nim. Wówczas, przy właściwej organizacji pracy, rolnik może równocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną i nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne. Na mocy art. 17b uśr rolnikom przysługuje to świadczenie w przypadku zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, co należy wykazać oświadczeniem pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Zdaniem organu pobieranie przez wnioskodawczynię dotacji na gospodarstwo rolne świadczy o tym, że nie zaprzestała ona prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wnioskodawczyni zarządza tym gospodarstwem i uzyskuje z niego dochód. W konsekwencji., świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane.

W skardze do tut. Sądu B. K. podniosła, że posiada 1,71 ha fiz. pola. Nie była świadoma, że sam fakt dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest tak istotny. W związku z powyższym, w dniu 4 lipca 2022 r. złożyła wniosek do ARiMR o wykreślenie z ewidencji producentów. Tym samym jej zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego stało się faktem. Podniosła, że zajmuje się rodzicami całodobowo, nie może podjąć żadnej pracy zarobkowej, a niewielkie gospodarstwo rolne nie jest przez nią uprawiane i zarządzane.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyraziło zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

W piśmie z dnia 22 sierpnia 2022 r. skarżąca zawarła wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Dodatkowo wyjaśniła, że w toku postępowania administracyjnego pobierała dotacje na gospodarstwo rolne, ponieważ jej mąż pracuje zawodowo i nie pobierał na siebie dotacji. Po otrzymaniu zaskarżonej decyzji udała się do ARiMR celem wykreślenia z ewidencji producentów. Podniosła, że jej rozkład zajęć w ciągu dnia w całości dostosowany jest do sprawowania opieki nad rodzicami. Załączyła decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Staszowie z dnia 6 lipca 2022 r. o wykreśleniu skarżącej z ewidencji producentów i uchyleniu numeru identyfikacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615), dalej "uśr", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17b ust. 1 uśr, w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Jak stanowi art. 17b ust. 2 cyt. ustawy, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy trafnie przyjął, że dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b uśr nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b uśr należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. np. wyroki NSA: z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19; z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19).

Przedmiotem sporu między skarżącą a organem odwoławczym jest natomiast kwestia, czy skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 uśr stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej.

W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z ustaleń Kolegium (pisemnego oświadczenia skarżącej z dnia 19 maja 2022 r. – k. 22 akt adm.) skarżąca pobiera dopłaty na gospodarstwo rolne z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Na dzień wydania decyzji przez organ odwoławczy nie dokonała zmiany w ewidencji producentów rolnych. Jak wyjaśniła sama skarżąca, dopłaty nie mogą być pobierane na jej męża, który faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne, ponieważ pracuje on zawodowo i jest ubezpieczony w ZUS. W tym miejscu należy więc wyjaśnić, że prawne przesłanki pobierania płatności z ARiMR są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2021 r. poz. 2114 ze zm.) płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności (pkt 1), oraz łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha (pkt 2). Według art. 2 pkt 14 tej ustawy użyte w niej określenia "rolnik" oznacza rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza oznacza zaś: produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013)

W świetle powyższego, niemożliwe jest pobieranie płatności bezpośrednich, jeśli nie prowadzi się gospodarstwa rolnego. Na dzień wydania decyzji przez organ odwoławczy skarżąca, pobierając płatności bezpośrednie, była więc rolnikiem, nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad matką, co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dni 11 grudnia 2012 r. sygn. I OPS 5/12 wyjaśnił, że rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. W niniejszej sprawie skarżąca powierzyła bezpośrednie prowadzenie gospodarstwa rolnego mężowi, ale sama pobierając płatności bezpośrednie prawnie prowadziła to gospodarstwo, reprezentowała je na zewnątrz (np. w stosunku do ARiMR).

Okoliczność, że decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Staszowie z dnia 6 lipca 2022 r. nr 0246-00000029833/22 skarżąca została wykreślona z ewidencji producentów nie ma wpływu na legalność zaskarżonej decyzji Kolegium, która zapadła wcześniej tj. 23 czerwca 2022 r. Jest to bowiem okoliczność nowa, nieznana organowi na etapie wydawania decyzji w sprawie. Sąd administracyjny natomiast kontroluje legalność objętej skargą decyzji na datę jej wydania, co oznacza że bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny z daty orzekania przez organ w danej sprawie. Skoro zatem wykreślenie z ewidencji producentów nastąpiło po wydaniu rozstrzygnięcia przez oba orzekające w sprawie organy, to brak było podstaw do uznania, że skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo należy podnieść, że jak wynika z treści decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Staszowie z dnia 6 lipca 2022 r., wniosek o wykreślenie z ewidencji producentów B. K. złożyła w dniu 4 lipca 2022 r., a więc również po dacie wydania decyzji przez organ II instancji. W tej sytuacji, zdarzenie dotyczące wykreślenia skarżącej z ewidencji producentów będzie mogło zostać uwzględnione w razie ponownego złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia.

Z podniesionych wyżej względów, Kolegium prawidłowo odmówiło skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na niespełnienie przesłanki – zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą przesłanki uzasadniające jej uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny i wyczerpujący.

W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.