Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1116/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par.1 okt 1lit c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art 73 ust 1 , art 74 ust 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Joanna Skiba, po rozpoznaniu w dniu 19 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. Sp. z o.o. Spółki jawnej z siedzibą w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 lutego 2022 r., nr KOC/6652/Ar/21 w przedmiocie odmowy udostępnienia odpisu decyzji 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Zarządu [...] W. z dnia [...] września 2021 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz R. Sp. z o.o. Spółki jawnej z siedzibą w [...] 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 22 lutego 2022 r., nr KOC/6652/Ar/21, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium/organ) – utrzymało w mocy postanowienie Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy (dalej jako "Zarząd/organ I instancji") z [...] września 2021 r., nr [...], odmawiające udostępnienia odpisu decyzji Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z [...] maja 2021 r., nr [...].

Zaskarżone postanowienie Kolegium zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Pismem z 15 września 2021 r. R. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w [...] (dalej również jako "wnioskodawca") wniosła o udostępnienie decyzji Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z [...] maja 2021 r., nr [...], ustalającej lokalizację inwestycji celu publicznego polegającej na budowie żłobka na działce ewidencyjnej nr [...], w obrębie [...]. Wnioskodawca powołał się na na art. 49b § 1 k.p.a. oraz na okoliczność, że planowana inwestycja jest zlokalizowana na działce przylegającej bezpośrednio do działki, której wnioskodawca jest użytkownikiem wieczystym, tj. działki nr [...], która graniczy z działką nr [...] od południa.

Postanowieniem z 24 września 2021 r., organ I instancji odmówił udostępnienia odpisu decyzji Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z [...] maja 2021 r., nr [...] z dnia [...] maja 2021 r.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że decyzją Prezydenta m.st. Warszawy nr 16 z 11 maja 2011 r. został zatwierdzony projekt podziału ówczesnej działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], na działki nr: [...], [...] i [...] pod warunkiem, iż przy zbywaniu działek utworzonych w wyniku podziału zostanie ustanowiona służebność gruntowa pasem gruntu o szerokości 5 m, polegająca na prawie przejścia i przejazdu, tj. dostępu do drogi publicznej - ul. [...], przez działki nr [...] i [...] z obrębu [...], na rzecz każdoczesnego właściciela lub użytkownika wieczystego działek o nr: [...] i [...] oraz przez działkę nr [...] na rzecz każdoczesnego właściciela lub użytkownika wieczystego działki nr [...].

Organ I instancji wskazał następnie, że decyzją z 2 lutego 2012 r., nr 64/GK/DW/2012 (dalej jako "decyzja reprywatyzacyjna"), Prezydent m.st. Warszawy ustanowił na lat 99 prawo użytkowania wieczystego do niezabudowanego gruntu oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], położonego w W. przy ul. [...], na rzecz A. Sp. z o. o. z siedzibą w W. – poprzednika prawnego R. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w [...]. Następnie aktem notarialnym z [...] marca 2012 r., Rep. A nr [...] zawarto umowę o oddanie gruntu działki nr [...] w użytkowanie wieczyste i umowy o ustanowienie służebności drogowych. Z kolei, Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej jako "Komisja") decyzją z 13 kwietnia 2021 r., nr KR 11 R 44/19 stwierdziła w całości nieważność decyzji reprywatyzacyjnej. Organ I instancji wskazał, że decyzja Komisji jest ostateczna i wykonalna z mocy prawa z dniem jej wydania tj. z dniem 13 kwietnia 2021 r. W konsekwencji, w ocenie Zarządu, upadła również umowa o ustanowienie użytkowania wieczystego na gruncie działki nr [...] (w tym służebności), zawarta w formie aktu notarialnego. Zarząd wyjaśnił, że przepis art. 40 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 795) stanowi, że decyzja, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2, 3 lub 3a oraz ust. 3, stanowi podstawę wykreślenia w księdze wieczystej wpisu dokonanego na podstawie uchylonej decyzji reprywatyzacyjnej, decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, o której mowa w art. 29 ust. 3 lub zaświadczenia o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów, lub na podstawie aktu notarialnego z uwzględnieniem uchylonej decyzji reprywatyzacyjnej albo dokonanych po tym wpisie użytkowania wieczystego lub własności nieruchomości, oraz stanowi podstawę wpisania właściciela odpowiednio m.st. Warszawy albo Skarbu Państwa. Organ I instancji wskazał, że wpis do księgi wieczystej w oparciu o decyzje Komisji ma skutek deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Jak zauważył, wzmianka o decyzji Komisji znajduje się w księdze wieczystej prowadzonej dla działki nr [...] w związku z czym zachodzi utrata rękojmi wiary publicznej księgi wieczystej, o której mowa w art. 8 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2204 ze zm.).

Na tej podstawie organ I instancji przyjął, że wnioskodawca nie posiada ani tytułu prawnego (użytkowanie wieczyste) do działki nr [...] w obrębie [...], ani nie przysługuje mu służebność przejścia i przejazdu przez działkę nr [...]. W konsekwencji, zdaniem Zarządu, nie posiada on interesu prawnego w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z [...] maja 2021 r., nr [...], a zatem nie posiada przymiotu strony w tamtej sprawie, co oznacza, że nie może obecnie żądać odpisu wspomnianej decyzji z [...] maja 2021 r.

Na powyższe postanowienie Zarządu zażalenie złożyła R. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w [...].

Zaskarżonym postanowieniem z 22 lutego 2022 r., nr KOC/6652/Ar/21, Kolegium utrzymało w mocy postanowienie Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z [...] września 2021 r., nr [...], odmawiające udostępnienia odpisu decyzji Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z [...] maja 2021 r., nr [...].

W uzasadnieniu swojego postanowienia Kolegium wyjaśniło, że decyzja konstytutywna wymieniona w art. 40 ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa, w przypadku niemożliwości uwzględnienia wniosku wieczystoksięgowego Komisji z przyczyny istnienia przeszkody do wpisu, stanowi podstawę do ujawnienia wpisu w dziale III księgi wieczystej ostrzeżenia o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Przez stan prawny nieruchomości należy natomiast rozumieć, zdaniem Kolegium, prawa i roszczenia wpisane w działach II-IV księgi wieczystej. Natomiast zgodnie z art. 62613 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., sąd z urzędu dokona wpisu ostrzeżenia, jeżeli dostrzeże niezgodność stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Kolegium wskazało także na przepis artykuł 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece który stanowi, że domniemywa się, iż prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Organ podkreślił także znaczenie wynikającej z art. 8 u.k.w.h. zasady rękojmii wiary publicznej ksiąg wieczystych, którą wyłącza wzmianka o wniosku, o skardze na orzeczenie referendarza sądowego, o apelacji lub kasacji oraz ostrzeżenie dotyczące niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości. Wobec powyższego organ uznał, że jeśli ma miejsce taka sytuacja, wówczas stanowi ona wskazówkę, że treść księgi wieczystej może nie obejmować wiarygodnych wiadomości o stanie prawnym nieruchomości.

Organ wskazał zatem na wzmiankę w księdze wieczystej prowadzonej dla działki nr 12/7, o wydanej decyzji Komisji stwierdzającej nieważność decyzji reprywatyzacyjnej. Na tej podstawie przyjął więc, że organ I instancji prawidłowo stwierdził, iż zachodzi utrata rękojmi wiary publicznej księgi wieczystej, a zatem wnioskodawca nie posiada przymiotu strony. Organ wytłumaczył, że z treści art. 73 § 1 k.p.a. wynika natomiast prawo domagania się spełnienia przez właściwy organ administracji obowiązków określonych w art. 73 § 1 i § 2 k.p.a., w tym do udostępnienia odpisu decyzji, co przysługuje jedynie podmiotowi, który ma przymiot strony w postępowaniu głównym w rozumieniu art. 28 k.p.a. W ocenie organu wnioskodawca nie spełnia tego wymogu, dlatego utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Skargę na postanowienie Kolegium z 22 lutego 2022 r. wywiodła R. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka jawna (dawniej R. sp. z o.o. sp.k.) z siedzibą w [...] (dalej również jako Skarżąca"), zaskarżając je w całości oraz zarzucając naruszenie następujących przepisów prawa, tj.:

1) art. 3 ust. 3, art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2021 r. poz. 795) oraz art. 27 i art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899), poprzez błędne uznanie, że decyzja Komisji spowodowała utratę przez Skarżącą prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] oraz uprawnienia wynikającego z ustanowionej służebności przebiegającej przez działkę nr [...], co doprowadziło do błędnego uznania, że Skarżąca utraciła przymiot strony w postępowaniu, w którym zapadła decyzja, której doręczenia żądała Skarżąca;

2) naruszeniu art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r. poz. 2204) w zw. z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805) poprzez błędne uznanie, że dokonany nieprawomocny wpis i wzmianka wiąże orzekający organ administracyjny i przez to pozbawia skutecznie Skarżącą prawa użytkowania wieczystego działki nr [...], a zatem pozbawia Skarżącą przymiotu strony w postępowaniu, w którym zapadła decyzja, której doręczenia żądała Skarżąca;

3) art. 124 § 2 k.p.a. poprzez zaniechanie sporządzenia właściwego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia;

4) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z [...] września 2021 r., odmawiające udostępnienie odpisu decyzji Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z [...] maja 2021 r., nr [...], które jest obarczone wadami w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego.

Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, oraz o uchylenie postanowienia Zarządu z [...] września 2021 odmawiającego udostępnienia odpisu decyzji Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z [...] maja 2021 r., nr [...]. Skarżąca wniosła również o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, na rzecz Skarżącej.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca przedstawiła szczegółowe argumenty na poparcie postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 73 § 2 k.p.a., strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Uprawnienia wymienione w art. 73 k.p.a. przysługują stronie i uczestnikom postępowania na prawach strony. Stosowanie zaś do art. 74 § 2 k.p.a., odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Przepis art. 74 § 2 k.p.a. odnosi się do wszystkich przypadków odmowy realizacji żądań strony przewidzianych w art. 73 k.p.a. Postanowienie wydane na podstawie art. 74 § 2 k.p.a. jako podlegające zaskarżeniu wymaga uzasadnienia faktycznego i prawnego. Do wydania postanowienia na podstawie k.p.a. uprawniony jest ten organ, który na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. zobowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy, sporządzanie z nich notatek, odpisów lub kopii.

W realiach niniejszej sprawy organy obu instancji uznały, że Skarżąca nie posiada przymiotu strony postępowania zakończonego wydaniem przez Zarząd Dzielnicy [...] m.st. Warszawy decyzji z [...] maja 2021 r., nr [...], ustalającej lokalizację inwestycji celu publicznego polegającej na budowie żłobka na działce ewidencyjnej nr [...]. Swoje stanowisko uzasadniły tym, że decyzja Komisji z 13 kwietnia 2021 r. stwierdzająca nieważność decyzji reprywatyzacyjnej stanowi podstawę wykreślenia w księdze wieczystej wpisu prawa użytkowania wieczystego oraz służebności gruntowej dokonanego na podstawie decyzji reprywatyzacyjnej. Oznacza to, zdaniem organów, że Skarżąca nie posiada aktualnie żadnego tytułu prawnego do gruntu działki nr [...], jak też nie przysługuje jej służebność przejścia i przejazdu przez działkę nr [...]. Natomiast wzmianka o decyzji Komisji w księdze wieczystej prowadzonej dla działki nr [...] powoduje utratę rękojmi wiary publicznej księgi wieczystej. Powyższe ma ten skutek, że Skarżąca nie może zostać uznana za stronę wspomnianego postępowania w sprawie lokalizacji inwestycji celu publicznego i z tego powodu nie można jej wydać odpisu decyzji wydanej w tym postępowaniu.

Zdaniem Skarżącej, decyzja Komisji pozostaje bez wpływu na umowę ustanawiającą użytkowanie wieczyste oraz służebność gruntową zawartą w formie aktu notarialnego. Decyzja Komisji nie spowodowała bowiem automatycznego rozwiązania takiej umowy, która nadal funkcjonuję w obrocie prawnym i nie została wyeliminowana przez właściwy sąd powszechny. Skarżąca wskazała także na okoliczności dotyczące wykreślenia prawa użytkowania wieczystego oraz służebności gruntownej z księgi wieczystej. Wyjaśniła, że z aktualnego stanu księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla działki o nr [...] wynika, że w dniu [...] października 2021 r. dokonano wpisu poprzez wykreślenie powyższych praw, w odpowiedzi na co Skarżąca wniosła skargę na orzeczenie referendarza sądowego. Po rozpoznaniu skargi na orzeczenie referendarza sądowego, sąd wieczystoksięgowy wydał postanowienie, od którego Skarżąca wniosła apelację do sądu II instancji, która do chwili złożenia skargi do sądu administracyjnego nie została rozpoznana. Powyższe, zdaniem Skarżącej, oznacza że wpis (wykreślenie) w księdze wieczystej jest nieprawomocne. Skarżąca pozostaje zatem stroną ważnej i niepodważonej umowy, na podstawie której ustanowiono użytkowanie wieczyste do działki nr [...] oraz ustanowiono nieodpłatną służebność gruntową polegającą na prawie przejazdu i przechodu celem dostępu do drogi publicznej (ulicy [...]), obciążającą działki o nr: [...] (teren inwestycji celu publicznego objętej decyzją z [...] maja 2021 r., nr [...]) i [...]. Skarżąca posiada więc prawo do nieruchomości (działki nr [...]) sąsiadujące z terenem inwestycji oraz prawo do służebności przebiegające przez ten teren (działka nr [...]).

Mając na uwadze tak zakreślony krąg zagadnień istotnych niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że nie sposób odmówić racji Skarżącej, że na chwilę obecną posiada tytuł prawny do działki nr [...] w postaci użytkowania wieczystego, jak też ma prawo do nieodpłatnej służebności gruntowej obciążającej działkę nr [...], czyli teren przyszłej inwestycji publicznej w postaci budowy żłobka.

W takiej sytuacji organy obu instancji błędnie uznały, że Skarżącej nie przysługuje przymiot strony, a co za tym idzie także prawo do uzyskania odpisu decyzji Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z [...] maja 2021 r., nr [...], ustalającej lokalizację inwestycji celu publicznego polegającej na budowie żłobka na działce nr [...]. Błąd organów w tej sprawie bierze swoje źródło, zdaniem Sądu, w nieprawidłowej ocenie skutków decyzji Komisji z 13 kwietnia 2021 r., na podstawie której stwierdzono nieważność decyzji reprywatyzacyjnej dotyczącej działki nr [...].

Na wstępnie wskazać wypada, że ustanowienie prawa użytkowania wieczystego w trybie przepisów dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej jako "dekret") przebiega dwuetapowo. W pierwszym etapie (administracyjnym) organ bada materialnoprawne przesłanki ustanowienia tego prawa, a więc czy wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego został wniesiony przez osobę uprawnioną, w terminie przewidzianym art. 7 ust. 1 dekretu oraz czy wykorzystywanie nieruchomości przez dawnego właściciela (jego następcę prawnego) da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu przewidzianym w obowiązującym miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego (art. 7 ust. 2 dekretu). W przypadku zaś spełnienia tych warunków wydaje decyzję administracyjną o ustanowieniu tego prawa na rzecz oznaczonych w decyzji osób i określeniu należnej z tego tytułu stawki czynszu symbolicznego. Kolejny etap prowadzony jest już na gruncie cywilnoprawnym i kończy się zawarciem stosownej umowy pomiędzy gminą a osobą uprawnioną z decyzji w formie aktu notarialnego. Przepisy dekretu, nie zawierają przy tym jakichkolwiek regulacji pozwalających na kształtowanie na etapie postępowania administracyjnego obowiązków przyszłego użytkownika wieczystego. Nie stanowi takiej regulacji zwłaszcza art. 7 ust. 3 in fine dekretu, który wprawdzie przewiduje, że w razie uwzględnienia wniosku gmina określi warunki, pod którymi umowa może zostać zawarta. Jednakże określenie tych "warunków" - uregulowanych obecnie w przepisach k.c. - odnosić należy do etapu postępowania cywilnego, które prowadzone jest po wydaniu ww. decyzji.

Co istotne, nie mają racji orzekające w sprawie organy twierdząc, że bezpośrednim skutkiem decyzji Komisji z 13 kwietnia 2021 r. była również utrata mocy aktu notarialnego z [...] marca 2012 r., Rep. A nr [...], w którym zawarto umowę o oddanie gruntu działki nr [...] w użytkowanie wieczyste i umowy o ustanowienie służebności drogowych. Poddawanie tego rodzaju okoliczności (ważność aktu notarialnego) ocenie organu administracji nie mieści się w ramach sprawy administracyjnej, jest to bowiem w istocie sprawa cywilna. Uszło bowiem uwadze organów, że zagadnienie oceny skutków prawnych wynikających z umów ustanowienia użytkowania wieczystego (ustanowienia służebności) jest materią prawa cywilnego, a nie administracyjnego. Zatem, prawa takiej oceny nie ma Zarząd czy Kolegium jako organy administracji. Nie ma jej także sąd administracyjny, co z kolei potwierdza treść art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. Należy bowiem mieć tu na względzie konieczność rozróżnienia pomiędzy drogą cywilną a drogą administracyjną (sprawą cywilną i sprawą administracyjną). Ocena ważności umowy notarialnej zastrzeżona jest dla sądu powszechnego, a nie organu czy sądu administracyjnego, gdyż stanowi domenę prawa cywilnego. Organ administracji nie ma żadnych kompetencji do badania kwestii ważności umów cywilnoprawnych.

Wskazać należy także, że warunkiem powstania prawa służebności gruntowej nie jest wpisanie tego prawa do księgi wieczystej. Służebności gruntowe tak, jak wszystkie inne ograniczone prawa rzeczowe powstają przede wszystkim w drodze umowy, a takowa (akt notarialny z [...] marca 2012 r., Rep. A nr [...]), dotycząca obciążenia służebnością działki nr [...], jest w dalszym ciągu prawnie skuteczna. Organy nie wykazały bowiem aby na skutek wyroku sądu powszechnego została stwierdzona nieważność wspomnianego aktu.

Przechodząc dalej, wskazać należy również na samą istotę prawa użytkowania wieczystego. Prawo do użytkowania wieczystego powstaje wskutek zawarcia umowy w formie aktu notarialnego oraz odpowiednio wpisu do księgi wieczystej nieruchomości, który ma charakter konstytutywny. Oznacza to, że wpis do księgi wieczystej jest niezbędny do powstania prawa użytkowania wieczystego (art. 27 u.g.n.), zatem sama umowa nie jest wystarczająca, jak to ma miejsce w przypadku własności. W wyroku z 4 marca 2011 r., sygn. akt I CSK 340/10 (LEX nr 785271), Sąd Najwyższy wskazał, że: "Do powstania prawa objętego wpisem konstytutywnym konieczna jest [...] zarówno podstawa materialnoprawna (np. umowa), jak i sam wpis w księdze wieczystej. Różnica ta nie może pozostać bez wpływu na sposób, w jaki ma dojść do obalenia domniemania prawdziwości wpisu prawa jawnego z księgi wieczystej. Jeśli bowiem do powstania prawa potrzebny jest wpis, to i do jego wygaśnięcia niezbędne jest wykreślenie wpisu".

Oczywiście użytkowanie wieczyste co do zasady wygasa z upływem okresu ustalonego w umowie albo przez rozwiązanie umowy przed upływem tego okresu (art. 29 ust. 1 u.g.n.). Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w realiach niniejszej sprawy. Mamy za to sytuację, o której stanowi przepis art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa, czyli taką gdzie decyzja Komisji, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2, 3 lub 3a oraz ust. 3, stanowi podstawę wykreślenia w księdze wieczystej wpisu dokonanego na podstawie uchylonej decyzji reprywatyzacyjnej, lub na podstawie aktu notarialnego sporządzonego z uwzględnieniem uchylonej decyzji reprywatyzacyjnej, oraz stanowi podstawę wpisania jako właściciela odpowiednio m.st. Warszawy albo Skarbu Państwa.

Mając powyższe na uwadze, należy zatem dojść do wniosku, iż kwestia złożenia wniosku o dokonanie stosownych wpisów do księgi wieczystej (w tym przypadku wniosku o wykreślenie użytkowania wieczystego w związku z wydaniem decyzji Komisji z 13 kwietnia 2021 r.) oraz zamieszczenie wzmianki o wnioskach w księdze wieczystej jest bez znaczenia dla niniejszej sprawy, gdyż w tej konkretnej sytuacji wygaśniecie prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] wiązać należy dopiero z prawomocnym wykreśleniem tegoż prawa z księgi wieczystej, co w realiach niniejszej sprawy jeszcze nie nastąpiło.

Z kolei podnoszony przez organy argument dotyczący utraty rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych nie może wpłynąć na inny sposób oceny tej sprawy. Zważyć bowiem należy, że istotą rękojmi, o której mowa w art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, jest to, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe. W realiach tej sprawy nie mamy do czynienia z czynnością prawną nabycia własności lub innego prawa rzeczowego. Przedmiotem tej konkretnej sprawy administracyjnej jest kwestia udostępnienia odpisu decyzji administracyjnej. Argumenty organów w tym zakresie uznać należy zatem na nietrafione.

Warto w tym miejscu przywołać również stanowisko Sadu Najwyższego odnośnie stosowania relacji art. 40 ust. 1 wspomnianej ustawy o Komisji z 9 marca 2017 r. względem praktyki orzeczniczej sadów powszechnych (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z 25 stycznia 2022 r., sygn. akt III CZP 72/22, LEX nr 3303512). Sad Najwyższy stwierdził bowiem, że: "Związanie sądu cywilnego decyzją administracyjną dotyczy jednak wyłącznie zawartego w decyzji (jej osnowie, sentencji) rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa lub stosunku prawnego, z uwzględnieniem granic podmiotowych i przedmiotowych tego rozstrzygnięcia, zatem okoliczność, że sąd musi respektować wynikający z decyzji administracyjnej stan prawny, w niczym nie przeszkadza w ustaleniu ważności albo nieważności umowy zawartej na podstawie decyzji administracyjnej (wyrok Sądu Najwyższego z 16 listopada 2016 r., I CSK 754/15). Związanie sądu decyzją administracyjną nie obejmuje bowiem skutków prawnych zdarzeń cywilnoprawnych wprawdzie powiązanych z decyzją, ale uregulowanych innymi ustawami (wyrok Sądu Najwyższego z 27 września 2012 r., III CSK 149/12). Mimo zatem związania decyzją administracyjną sąd jest uprawniony do samodzielnej oceny skutków cywilnoprawnych danej decyzji, które nie wynikają wprost z jej sentencji. Dotyczy to także skutków uchylenia albo stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. (...) W odniesieniu do wpisów w księdze wieczystej dokonywanych na podstawie decyzji Komisji w postanowieniu Sądu Najwyższego z 30 września 2020 r., I CSK 662/18 (OSNC 2021, Nr 3, poz. 21) podkreślono, że wyrażona w art. 1 ust. 1 u.k.w.h. funkcja ksiąg wieczystych ustalenia stanu prawnego nieruchomości, związane z tym domniemanie zgodności ze stanem rzeczywistym (art. 3 ust. 1 u.k.w.h.) oraz ochrona bezpieczeństwa obrotu (art. 5 i art. 6 u.k.w.h.) sprawiają, iż co do zasady niepożądana jest sytuacja, w której skutkiem dokonania wpisu byłaby niezgodność stanu prawnego ujawnionego w księgach wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym. Dlatego też istnienie możliwości usunięcia niezgodności stanu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w drodze powództwa przewidzianego w art. 10 u.k.w.h. nie wyłącza obowiązku sądu wieczystoksięgowego przeciwdziałania dokonywaniu wpisów niezgodnych z rzeczywistym stanem prawnym wtedy, gdy sąd dysponuje stosowną wiedzą w tym zakresie. Rola sądu wieczystoksięgowego nie ogranicza się zatem do realizacji wyłącznie funkcji rejestracyjno-ewidencyjnych. W rezultacie sąd ten bada podstawę wpisu nie tylko pod względem formalnym, lecz także pod kątem jego materialnoprawnej skuteczności. W odniesieniu do decyzji administracyjnych oznacza to, że niezależnie od przypadków tzw. bezwzględnej nieważności decyzji administracyjnej sąd wieczystoksięgowy ma obowiązek oceny skutków cywilnoprawnych decyzji administracyjnej, innych niż te, dla których przewidziane zostało orzekanie na drodze administracyjnej i objętych osnową decyzji. Co więcej, Sąd Najwyższy wskazał również, że treść ustawy z 2017 r., ani jej uzasadnienie nie wskazuje, że zamiarem ustawodawcy było całkowite zerwanie z przedstawionymi regułami."

Uwzględniając wszystkie powyższe argumenty Sąd doszedł do wniosku, że to sąd wieczystoksięgowy, a nie organ administracji, jest jedynie władny i zobowiązany wyciągnąć konsekwencje cywilnoprawne z uchylenia (stwierdzenia nieważności) przez Komisję decyzji reprywatyzacyjnej dla zgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i - wobec stwierdzenia tej niezgodności - usunąć ją przez wykreślenie nieistniejącego prawa użytkowania wieczystego lub służebności gruntowej.

A zatem, skoro jak podnosi Skarżąca w skardze, na chwilę obecną wpis o wykreśleniu prawa użytkowania wieczystego oraz służebności gruntowej z księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla działki nr [...], nie jest prawomocny, to nie można wyciągać z tego takich wniosków jak organy, a mianowicie, że prawa te przestały istnieć i nie mogą w związku z tym świadczyć o istnieniu przymiotu strony w przypadku Skarżącej wnioskującej o wydanie odpisu decyzji z Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z [...] maja 2021 r., nr [...], ustalającej lokalizację inwestycji celu publicznego polegającej na budowie żłobka na działce ewidencyjnej nr [...]. Dopóty więc przedmiotowy wpis nie uprawomocni się, dopóki Skarżąca ma prawo skutecznie domagać się wydania jej odpisu żądanej decyzji.

Tym samym organy naruszyły w niniejszej sprawie dyspozycję przepisów 73 ust. 1 k.p.a. oraz art. 74 ust. 2 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji będzie zobowiązany uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszej wyroku.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 wyroku. O kosztach postępowania sądowego w kwocie 580 zł (100 zł – wpis od skargi oraz 480 zł – koszty zastępstwa procesowego), orzeczono w pkt 2 wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a.