Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1389/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska – Jaroszewicz Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Marta Kołtun - Kulik Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2013 r. sprawy ze skargi O. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. N., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] maja 2012 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] o odmowie udzielenia O. P. pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup żywności, leków, środków czystości oraz energii elektrycznej, utrzymało zaskarżoną decyzję.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 12 marca 2012 r. O. P. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem w sprawie przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup żywności, środków higieny osobistej oraz potrzeb zgłoszonych podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu 28 marca 2012 r. na opłacenie energii elektrycznej za bieżący miesiąc w wysokości [...] zł. i zaległej należności w wysokości [...] zł., zwrot kosztów za zakupione leki na łączną kwotę [...] zł.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Prezydent Miasta W. odmówił wnioskodawczyni przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup żywności, leków, środków czystości oraz energii elektrycznej, z uwagi na niewywiązywnie się przez nią z zawartego kontraktu socjalnego.

Od powyższej decyzji O. P. wniosła odwołanie, podnosząc, że nie mogła stawić się na spotkanie w [...], gdyż jej syn był chory. Wskazała również, iż przygotowała wniosek w sprawie alimentów na dziecko i zamierza w najbliższych dniach złożyć go w sądzie.

Decyzją z dnia [...] maja 2012 r. Nr [...] SKO w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2012 roku. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Z materiału dowodowego wynika, że wnioskodawczyni mieszka i gospodaruje wspólnie z synem M. P. (lat [...]). Syn uczęszcza do kl. "[...]" szkoły podstawowej. OPS w całości pokrywa koszty wyżywienia syna w oddziale przedszkolnym. Strona przebywa w budynku przy ul. [...], gdzie korzysta z pomocy Kancelarii Sprawiedliwości Społecznej, która m. in. zapewnia żywność. Jedyne koszty pobytu w placówce jakie ponosi O. P. to opłata za energię elektryczną, która za ostatni miesiąc wyniosła [...] zł. za osobę. Innych kosztów związanych z pobytem w powyższym miejscu strona nie ponosi. Wnioskodawczyni jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jedynym źródłem utrzymania rodziny są - zgodnie z oświadczeniem skarżącej, dochody z pracy dorywczej przy sprzątaniu. Ojciec dziecka nie świadczy żadnej pomocy na rzecz syna.

Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, że należało odmówić skarżącej przyznania zasiłku celowego na wnioskowane potrzeby, z uwagi na brak jej współpracy z organem w zakresie poprawy swojej sytuacji bytowej. Strona pomimo, iż zobowiązała się do przestrzegania postanowień zawartego z nią kontraktu socjalnego nie wykazuje należytego zaangażowania w jego realizację, co potwierdza opinia pracownika socjalnego. W ciągu 2,5 miesiąca od zawarcia kontraktu socjalnego wnioskodawczyni zgłosiła się do Klubu pracy jedynie raz. Skarżąca oświadczyła, że załatwia różnego rodzaju sprawy związane z wyjaśnieniem sytuacji zdrowotnej syna, dlatego nie jest w stanie wygospodarować 2 godzin dziennie. Prowadzono rozmowy ze stroną, aby starała się umawiać wizyty lekarskie w godzinach popołudniowych, tak aby miała szansę wywiązać się z określonego czasu pracy, a dziecko nie musiało opuszczać zajęć w szkole. W dniu 11 kwietnia 2012r. strona miała potwierdzić złożenie do sądu wniosku o alimenty na syna. W wyznaczonym terminie nie zgłosiła się jednak do OPS.

Od powyższej decyzji O. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie.

W treści skargi O. P. opisała swoją ciężką sytuację życiową, problemy finansowe oraz zdrowotne syna ([...]).

Skarżąca wskazała, że informowała OPS, iż nie uczestniczyła w spotkaniach w Klubie [...] z powodu choroby dziecka. Jest bowiem samotną matką i nie ma go z kim zostawić. Jedynymi wolnymi dla niej godzinami jest czas kiedy dziecko jest w szkole, chyba że dziecko jest chore wtedy musi się nim opiekować całą dobę.

W ocenie skarżącej zrobiła ona bardzo wiele i nadal robi w kierunku tym, aby poprawić byt swojej rodziny. jak chociażby to, że uzyskała pobyt tolerowany, przydział lokalu socjalnego na realizację którego czeka i wiele innych drobnych działań .

Pozwu o alimenty dla syna nie złożyła w Sądzie rodzinnym, gdyż na dzień [...] maja była wyznaczona rozprawa między innymi o pozbawienie praw rodzicielskich ojca dziecka. Wyrok ten skarżąca już uzyskała, ale pozew o alimenty złoży dopiero [...] lipca 2012 r. tj. po otrzymaniu darmowej pomocy prawnej z Kancelarii Sprawiedliwości Społecznej.

Zdaniem skarżącej są to powody, które pracownicy OPS powinni brać to pod uwagę. Tymczasem ona i dziecko żyją w niedostatku z powodu czyjegoś nieprofesjonalnego podejścia i braku wyczucia społecznego. W ocenie skarżącej zawarty z nią kontrakt socjalny działa jedynie na szkodę jej i jej rodziny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, ze sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W., który odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego dla O. P. na zakup żywności, leków, środków czystości oraz energii elektrycznej. Rozstrzygnięcie to znalazło oparcie w stanowisku organu, że wnioskodawczyni nie zrealizowała postanowień kontraktu socjalnego, nie współdziałała z pracownikiem socjalnym w wypracowaniu drogi do rozwiązania swojej trudnej sytuacji życiowej. W następstwie takiego stwierdzenia organy - powołując się na przepis art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2008 r. nr 115, poz. 728 ze zm. ) - odmówiły przyznania wnioskowanej pomocy.

Analiza ustalonego w sprawie, a nie kwestionowanego przez strony, stanu faktycznego sprawy, prowadzi generalnie do uznania stanowiska organów administracji za odpowiadające obowiązującym przepisom prawa. W konsekwencji Sąd stwierdził, że przy wydaniu kontrolowanego rozstrzygnięcia nie doszło do naruszenia przepisów, które w myśl przepisu art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skutkować winno uchyleniem tegoż rozstrzygnięcia.

Na wstępie wyjaśnić warto, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.).

Możliwość korzystania z pomocy społecznej uzależniona jest od spełnienia przez konkretną osobę bądź rodzinę określonych w ustawie przesłanek. Jedną z fundamentalnych przesłanek warunkujących możliwość korzystania z pomocy społecznej jest współdziałanie osoby bądź rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej z organem pomocowym. (art. 4 u.p.s.). Brak owego współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić jedną z podstaw do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Dalsze podstawy odmowy przyznania takiego świadczenia to: odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. (art. 11 ust. 2 u.p.s.).

Analizując przyczyny, dla których wydana została zaskarżona decyzja należy wskazać, iż - z grupy wskazanych powyżej podstaw odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej - organy oparły się na niedotrzymaniu przez skarżącą postanowień zawartego kontraktu socjalnego.

Stosownie do treści art. 108 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej pracownik socjalny może zawrzeć kontrakt socjalny z tą osobą lub rodziną. Za kontrakt socjalny - zgodnie z przepisem art. 6 pkt 6 u.p.s. - uważa się pisemną umowę zawartą z osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy, w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny. Celem kontraktu jest wzmocnienie osoby ubiegającej się o pomoc w zakresie aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu. Tak więc należy wskazać, iż ustawa o pomocy społecznej określa kontrakt socjalny jako umowę zawartą z osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy mające na celu przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej strony tejże umowy; przy czym ustawa o pomocy społecznej nie odsyła do uregulowań Kodeksu cywilnego i nie przewiduje równości kontrahentów, w tym także w określaniu treści kontraktu, który nie może pomijać zasad wynikających z ustawy o pomocy społecznej, ani warunków na jakich ustala się poszczególne świadczenia.

W realiach niniejszej sprawy okolicznością niekwestionowaną jest zawarcie przez skarżącą z pracownikiem socjalnym w dniu 13 stycznia 2012 r. kontraktu socjalnego w ramach podpisanego w tym samym dniu indywidualnego programu wychodzenia z bezdomności. Celem programu było wyjście z bezdomności poprzez zamieszkanie w lokalu mieszkalnym oraz zwiększenie środków finansowych na utrzymanie. W ramach kontraktu skarżąca zobowiązała się m.in. do zwiększenia aktywności zawodowej poprzez systematyczne korzystanie z pomocy Klubu [...] przy ul. [...] oraz podjęcie działań zmierzających do uzyskania alimentów na dziecko. Termin realizacji postanowień kontraktu ustalono na okres od stycznia do marca 2012 r.

Niekwestionowane w toku postępowania było ustalenie organów, iż skarżąca w zakreślonym przez kontrakt socjalny terminie nie złożyła pozwu o alimenty przeciwko ojcu dziecka, rezygnując z pomocy prawnika z OPS w tym przedmiocie. Co więcej nie podjęła systematycznej współpracy z Klubem [...]. Powyższe ustalenie determinuje ocenę legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Jeśli bowiem niewykonanie postanowień kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 u.p.s.), to zachowanie skarżącej - która przez wiele miesięcy po upływie terminu wykonania obowiązku wynikającego z kontraktu nie wystąpiła z powództwem o alimenty i odrzucała składane jej propozycje skorzystania z bezpłatnych usług prawnika w tym zakresie - stanowi jaskrawe i świadome pogwałcenie postanowień kontraktu społecznego. Tym samym należy uznać, iż w powyższej kwestii organy administracji w sposób prawidłowy dokonały oceny zachowania skarżącej i w sposób niewadliwy zastosowały przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej odmawiając przyznania skarżącej świadczeń z pomocy społecznej. Słusznie też wskazały, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nakładają na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Brak zaś współdziałania oraz bierna i jednocześnie roszczeniowa postawa wnioskodawców może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Dodatkowo należy zauważyć, że jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie skarżąca nie jest pozbawiona pomocy ze strony organów pomocy społecznej, gdyż OPS pokrywa koszty wyżywienia jej syna w oddziale przedszkolnym.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał zarzuty skargi za chybione i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 250 tej ustawy.