Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1304/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 39 pkt 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 38 § 1. art. 44
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 44, art. 105, art. 138 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 842
journal: Dz.U. 2014 poz 101
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Anna Dumas, Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Protokolant Marta Wyszkowska, po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 lutego 2012 r. sygn. akt III SA/Łd 1074/11 w sprawie ze skargi I. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 17 sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego 1) uchyla zaskarżony wyrok w części, w której oddalono skargę i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi na rzecz I. K. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 1074/11 po rozpoznaniu skargi I. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 17 sierpnia 2011 r. w przedmiocie uchylenia postanowienia organu I instancji o odmowie wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego i umorzenia postępowania I instancji oraz uznania skargi z dnia 8 lutego 2011 r. nr [...] za nieuzasadnioną: 1. uchylił zaskarżone postanowienie w części uznającej skargę z dnia 8 lutego 2011 r. nr [...] za nieuzasadnioną; 2. oddalił skargę w pozostałej części; 3. zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi na rzecz I. K. 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sąd I instancji przedstawił następujący stan sprawy.

I. K. pismem z dnia 16 grudnia 2010 r. wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z wnioskiem o wyłączenie spod egzekucji kwoty 864,00 zł stanowiącej zwrot kosztów postępowania sądowego. Wyjaśnił, że wyrokami z dnia 27 kwietnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżone przez jego mandantkę – W. W. postanowienia i zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi na rzecz strony skarżącej kwotę 340 zł w każdej z jedenastu spraw tytułem zwrotu kosztów postępowania. I. K. podał, że na podstawie zawiadomienia z dnia 30 listopada 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. dokonał u Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi zajęcia kwoty z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego; zasądzony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zwrot kosztów postępowania nie jest jednak w ocenie wnioskodawcy wierzytelnością W. W. podlegającą zajęciu. Powołując się na brzmienie art. 39 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wskazał, iż przepis ten uprawnia go jako pełnomocnika W. W. do odbioru przyznanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi kosztów postępowania.

Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. na podstawie art. 38 ustawy z dnia ustawy 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – dalej jako "u.p.e.a" odmówił wyłączenia spod egzekucji wierzytelności w kwocie 864,00 zł, zajętej na podstawie zawiadomienia z dnia 30 listopada 2010 r. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wskazał, że zwrot kosztów postępowania sądowego przysługuje skarżącemu. Podkreślił także, iż "sposób ewentualnych rozliczeń, które mają miejsce między stroną, a pełnomocnikiem, a które wynikają z łączącego ich podstawowego stosunku prawnego np. umowy zlecenia, umowy o pracę itp. nie jest sferą ingerencji ustawodawcy. Jest to sfera pozostawiona do regulacji ww. osobom." Przepis art. 39 pkt 4 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który upoważnia pełnomocnika do odbioru kosztów postępowania nie zmienia zasady, że to skarżącemu przysługuje zwrot kosztów, ma on charakter wyłącznie techniczny i nie czyni pełnomocnika uprawnionym do żądania wyłączenia tego prawa majątkowego spod egzekucji w trybie art. 38 § 1 u.p.e.a.

Na powyższe postanowienie I. K. złożył zażalenie, w którym powtórzył zarzuty podniesione we wniosku z dnia 16 grudnia 2010 r. wskazując ponadto, że W. W. dokonała przelewu w trybie art. 509 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego należnych jej wierzytelności przyszłych z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego w postaci cesji na jego rzecz.

Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2011 r. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Dodatkowo uznał skargę z dnia 8 lutego 2011 r. nr [...] za nieuzasadnioną.

Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi przedstawił i wyjaśnił, że wniosek o wyłączenie spod egzekucji wierzytelności jest bezprzedmiotowy w części dotyczącej kwoty 524 zł, stanowiącej różnicę między wskazaną przez wnioskodawcę kwotą 864,00 zł a faktycznie zajętą przez organ egzekucyjny kwotą wierzytelności w wysokości 340 zł. Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że w dniu 7 grudnia 2010 r. przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w R. kwotę 340 zł stanowiącą wierzytelność W. W. z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego. Natomiast wniosek o wyłączenie spod egzekucji wierzytelności z tytułu zwrotu kosztów sądowych złożono w dniu 16 grudnia 2010r. Bezspornym zatem jest, iż powyższe żądanie zostało zgłoszone po zrealizowaniu przez dłużnika zajętej wierzytelności, egzekucji z prawa majątkowego. Jak stanowi art. 44 u.p.e.a. żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego. Organ odwoławczy stwierdził, że za bezprzedmiotowe należy uznać żądanie, o którym mowa w art. 38 § 1 ww. ustawy wniesione w sytuacji, gdy z prawa majątkowego została przeprowadzona egzekucja poprzez jego wykonanie. W związku z powyższym w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi, nie było podstaw do wydania postanowienia o odmowie wyłączenia spod egzekucji wierzytelności z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego, zajętej na podstawie zawiadomienia z dnia 30 listopada 2010 r.

Odnosząc się do złożonej w dniu 8 lutego 2011 r. skargi na działanie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. polegającej na zajęciu kwot z tytułu zwrotu kosztów postępowań sądowych, prowadzonych w sprawach ze skargi W. W. i M. W., organ odwoławczy wskazał, że istotą pełnomocnictwa jest działanie w imieniu strony. Pełnomocnik reprezentuje stronę, sam nie zyskując przymiotu strony w postępowaniu, w którym występuje w roli pełnomocnika.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zarzucił naruszenie art. 38 § 1 i 3 oraz art. 44 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne pozbawienie przysługującego mu prawa na podstawie art. 38 § 1 poprzez wskazanie, że z uwagi na to, że w dniu 7 grudnia 2010 r. dłużnik tj. Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi przekazał organowi egzekucyjnemu zajętą wierzytelność to nie było uzasadnionych podstaw do merytorycznego rozpoznania wniosku zgłoszonego na podstawie art. 38 ww ustawy w dniu 16 grudnia 2010r., który to wniosek był złożony w ustawowym terminie. Wskazał również na naruszenie art. 200 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię, że zwrot kosztów postępowania należy się tylko i wyłącznie skarżącemu, wykluczając całkowicie możliwość odbioru kosztów przez pełnomocnika.

Odnosząc się do stanowiska organu w przedmiocie złożonej w dniu 8 lutego 2011 r. skargi podkreślił, że organ pominął fakt, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. zajął jego wierzytelności, a nie W. W. Zajmowanie takich środków nie powinno mieć miejsca. Bez znaczenia jest bowiem to, czy między skarżącym, a jego pełnomocnikiem zawarta została umowa zlecenia, cesji, czy jeszcze inna umowa. Chodzi bowiem o zwrot kosztów, które nie powinny podlegać egzekucji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uzasadniając wyrok z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 1074/11 w zakresie w jakim uchylił zaskarżone postanowienie stwierdził, że nieuprawnione było zarówno ze względów podmiotowych jak i przedmiotowych rozpoznanie pisma – skargi z dnia 8 lutego 2011 r. w toku postępowania toczącego się z wniosku I. K. w trybie art. 38 u.p.e.a. Powyższa skarga została wniesiona przez I. K. ale jako pełnomocnika W. W. i M. W. Tymczasem w niniejszym postępowaniu Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi rozpoznawał sprawę, w której wnioskodawca I. K. występował we własnym imieniu - jako strona postępowania w trybie art. 38 § 1 u.p.e.a., z żądaniem wyłączenia spod egzekucji zajętych kosztów postępowania sądowego. Tym samym skarga W. W. i M. W. została rozpoznana przez Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi w postępowaniu prowadzonym w stosunku do zupełnie innego podmiotu tj. I. K.

Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił zaś skargę w części dotyczącej uchylenia w całości postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia 14 stycznia 2011 r. o odmowie wyłączenia spod egzekucji wierzytelności z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego, zajętej na podstawie zawiadomienia z dnia 30 listopada 2010 r. i umorzeniu postępowania pierwszej instancji.

Sąd akceptując ustalenia faktyczne przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wywiódł, że w sprawie tej przedmiotem analizy jest prawidłowość uznania przez Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi wystąpienia przesłanek bezprzedmiotowości postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego z uwagi na zaistnienie okoliczności przewidzianych w art. 44 u.p.e.a.

Zauważono, że w przedmiotowej sprawie egzekwowane należności zostały przekazane na rachunek bankowy wierzyciela w dniu 7 grudnia 2010 r., a więc przed złożeniem wniosku I. K. o wyłączenie spod egzekucji zajętych wierzytelności, co miało miejsce 16 grudnia 2010r., a zatem nastąpiło zdarzenie, które spowodowało, że postępowanie w sprawie złożonego wniosku o wyłączeniu spod egzekucji zajętych wierzytelności stało się bezprzedmiotowe. W świetle art. 44 u.p.e.a. żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego. Jak wynika z akt administracyjnych przekazana Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w R. kwota 340 zł zasądzona na podstawie wyroku WSA w Łodzi w sprawie I SA/Łd 108/10 została w dniu 7 grudnia 2010 r., rozliczona na zaległości podatkowe W. W. dochodzone w trybie postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuł wykonawczy w kwocie: 323,20 zł na należność główną i 16,80 zł na odsetki.

W ocenie Sądu, zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym w doktrynie, ponieważ sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa rodzi nieodwracalne skutki prawne, zgłoszenie żądania o wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa po ich zbyciu byłoby bezskuteczne. Dlatego też osoba roszcząca prawa do takiej rzeczy lub prawa może dochodzić jedynie odszkodowania za wyrządzoną w ten sposób szkodę od zobowiązanego na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, o czym stanowi art. 168a u.p.e.a. (Cezary Kulesza, Komentarz do art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX 2010) . Również w wyroku z dnia 30 marca 1999 r. Naczelny Sąd Administracyjny, w sprawie III SA 5466/98 stwierdził, że o ile zajęte przedmioty zostały już sprzedane, to żądanie ich wyłączenia spod zajęcia lub uchylenia czynności ich dotyczących stałoby się bezprzedmiotowe. Uzasadniałoby to umorzenie postępowania (art. 105 § 1 k.p.a.). W takim wypadku skarżącemu przysługiwałoby prawo wystąpienia o odszkodowanie w drodze procesu cywilnego.(LEX nr 44825).

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi I. K. zaskarżył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w części, w której oddalono skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 17 sierpnia 2011 r., i zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi i pominięcie przez Sąd naruszenia przepisów postępowania jakiego dopuściły się organy w niniejszej sprawie, tj.:

a) art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 Kpa stosowanego na podstawie art. 17 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne umorzenie postępowania I instancji i stwierdzenie, że wniosek o wyłączenie spod egzekucji był bezprzedmiotowy w dniu jego złożenia, które to rozstrzygnięcie doprowadziło do tego, że nie wydano w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji postanowienia w świetle art. 38 § 2 lub art. 40 § 2 u.p.e.a., co z kolei pozbawiło skarżącego prawa złożenia pozwu w tej sprawie na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, o czym stanowi art. 40 § 2 tej ustawy;

b) art. 38 § 1 w zw. z art. 44 u.p.e.a. poprzez stwierdzenie, że nie w niniejszej sprawie nie jest możliwe wyłączenie spod egzekucji kwoty stanowiącej zwrot kosztów postępowania sądowego, gdyż wniosek z dnia 16 grudnia 2010 r. o to wyłączenie został złożony po wykonaniu prawa majątkowego mającego miejsce w dniu 7 grudnia 2012 r.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o:

- uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części,

- zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Z przedstawionego przez Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi i zaakceptowanego przez Sąd I instancji stanu faktycznego sprawy wynika, że I. K. pismem z dnia 16 grudnia 2010 r. wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z wnioskiem o wyłączenie spod egzekucji kwoty 864,00 zł stanowiącej zwrot kosztów postępowania sądowego. Wyrokami z dnia 27 kwietnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżone przez mocodawczynię I. K. – W. W. postanowienia i zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi na rzecz strony skarżącej kwotę 340 zł w każdej z jedenastu spraw tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Na podstawie zawiadomienia z dnia 30 listopada 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. dokonał u Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi zajęcia kwoty z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego, zasądzonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zwrot kosztów postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi 7 grudnia 2010 r. przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w R. kwotę 340 zł stanowiącą wierzytelność W. W. z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego. I. K. wyjaśnił, że informację o zajęciu ww. prawa majątkowego otrzymał w dniu 6 grudnia 2012 r.

Na wstępie należy odnotować, iż zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma żadnych prawnych przeszkód aby organ egzekucyjny prowadził egzekucję z wierzytelności – zasądzonych od Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi na rzecz zobowiązanej kosztów postępowania sądowego. Zawarta w art. 39 pkt 4 p.p.s.a. regulacja, zgodnie z którą pełnomocnictwo ogólne lub do prowadzenia poszczególnych spraw obejmuje z samego prawa umocowanie do odbioru kosztów postępowania określa zakres uprawnień pełnomocnika wynikających z pełnomocnictwa ogólnego. Przepis ten nie może być jednak utożsamiany ze źródłem uprawnień (praw) samego pełnomocnika.

Zdaniem Sądu I instancji złożenie przez osobę trzecią wniosku o wyłączenie spod egzekucji administracyjnej rzeczy lub prawa majątkowego w sytuacji, gdy z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż lub wykonanie prawa majątkowego oznacza, że wniosek ten nie będzie wywierał skutku prawnego w postaci jego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Oceny tej nie zmienia zachowanie terminu, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a. Sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego zamyka osobie trzeciej drogę ochrony jej praw co do tych rzeczy lub praw majątkowych przed organem egzekucyjnym. Przy czym w ocenie Sądu I instancji tak opisana sytuacja oznacza bezprzedmiotowość postępowania, co słusznie dostrzegł Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 Kpa stosowanego w sprawie niniejszej na podstawie art. 17 u.p.e.a. Uchybienie miało polegać w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną na błędnym zaakceptowaniu przez Sąd I instancji bezpodstawnego umorzeniu postępowania I instancji i stwierdzeniu, że wniosek o wyłączeniu spod egzekucji był bezprzedmiotowy w dniu jego złożenia. Przytoczony zarzut skargi kasacyjnej jest w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadny.

Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 Kpa organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części; Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi w oparciu o wyżej wskazany przepis uchylił zaskarżone postanowienie organu I instancji i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

Przepis art. 138 § 1 pkt 2 Kpa w zw. z art. 144 Kpa nie określa przesłanek wydania postanowienia o uchyleniu zaskarżonego postanowienia i umorzeniu postępowania w pierwszej instancji. Należy zatem uznać, że kwestia umorzenia przez organ odwoławczy postępowania przed organem pierwszej instancji nie została uregulowana w powołanym przepisie, i przyjąć, że w tym zakresie mają zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organem pierwszej instancji (art. 140), czyli przepis art. 105. W tym kierunku zmierzają piśmiennictwo i orzecznictwo, które zgodnie przyjmują, że organ odwoławczy może wydać taką decyzję (postanowienie) tylko wówczas, gdy postępowanie pierwszoinstancyjne stało się bezprzedmiotowe (W. Dawidowicz, Zarys procesu, 1989, s. 167; B. Adamiak (w:) Komentarz, 1996, s. 590), przy czym chodzi tu o tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania pierwszoinstancyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 (wyrok NSA w Warszawie z dnia 9 stycznia 1985 r., III SA 1105/84, RNGA 1986, nr 2, s. 37; GAP 1987, nr 5, s. 43, w którym stwierdzono, że: "1. Art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. nie precyzuje wyraźnie przyczyn umorzenia w postępowaniu odwoławczym postępowania pierwszej instancji. Wydaje się jednak oczywiste, że umarzając postępowanie organu I instancji, organ odwoławczy kieruje się przesłankami określonymi w art. 105 § 1 k.p.a., czyli spowodowaną jakimikolwiek przyczynami - bezprzedmiotowością postępowania.

Instytucję umorzenia postępowania wiąże się w piśmiennictwie z powstaniem trwałej i nieusuwalnej przeszkody w kontynuacji postępowania (A. Wiktorowska, Postępowanie administracyjne, 1996, s. 160), zastojem trwałym i ostatecznym postępowania (J. Borkowski (w:) Komentarz, 1996, s. 459), co różni tę instytucję od zawieszenia postępowania, w której przeszkoda w prawidłowym prowadzeniu postępowania ma charakter przeszkody przemijającej i usuwalnej.

Przepis art. 105 Kpa kładzie jednak akcent nie na przeszkodę w prowadzeniu postępowania, lecz na bezprzedmiotowość, czyli brak przedmiotu postępowania administracyjnego. Poglądy na istotę umorzenia postępowania administracyjnego są zatem uwarunkowane przez stanowisko wobec samego przedmiotu postępowania administracyjnego. W piśmiennictwie na ogół przyjmuje się, że przedmiotem ogólnego postępowania administracyjnego jest sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 Prowadzi to do wniosku, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji, albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. W pierwszym wypadku postępowanie stało się bezprzedmiotowe, bowiem przyczyna bezprzedmiotowości została wykryta w toku postępowania, w drugim natomiast dlatego, że przyczyna bezprzedmiotowości pojawiła się po wszczęciu postępowania, a przed jego zakończeniem.

Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1. Przyczyny, dla których sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego utraciła charakter sprawy administracyjnej lub nie miała takiego charakteru jeszcze przed wszczęciem postępowania, mogą być różnorodnej natury. Z bezprzedmiotowością postępowania (art. 105 k.p.a.) mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne.

Rozważając kwestię bezprzedmiotowości postępowania w niniejszej sprawie należy zauważyć, że zgodnie art. 38 § 1 u.p.e.a. kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania.

Zgodnie z art. 40 § 1 u.p.e.a. na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego przysługuje zażalenie osobie, o której mowa w art. 38 § 1. Na ostateczne postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Osobie, której żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa nie zostało uwzględnione, przysługuje natomiast prawo żądania zwolnienia ich od zabezpieczenia lub egzekucji administracyjnej w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Osoba ta odpis pozwu o zwolnienie kieruje równocześnie do organu egzekucyjnego. (art. 40 § 2 Kpa).

Stosownie zaś do treści art. 44 Kpa żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przytoczone wyżej przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie dają podstaw aby przyjąć, że w sytuacji, gdy z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego nastąpiła bezprzedmiotowość postępowania.

Należy bowiem stwierdzić, że żądanie osoby, nie będącej zobowiązanym, która rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną znajduje podstawę w przepisie prawa pozytywnego (art. 38 § 1 u.p.e.a.); istnieje zatem podstawa prawna do rozstrzygnięcia w przedmiocie tego żądania.

Przepis art. 44 u.p.e.a. stanowi prawem określoną konsekwencję okoliczności faktycznej polegającej na egzekucyjnej sprzedaży rzeczy lub wykonania prawa majątkowego. Ponieważ sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa rodzi nieodwracalne skutki prawne, zgłoszenie żądania o wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa po ich zbyciu byłoby bezskuteczne co jednak nie powinno być utożsamiane z bezprzedmiotowością postępowania. Dlatego też osoba roszcząca prawa do takiej rzeczy lub prawa może dochodzić wówczas jedynie odszkodowania za wyrządzoną w ten sposób szkodę od zobowiązanego na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, o czym stanowi art. 168a u.p.e.a.

Zatem zaistnienie przesłanki wynikającej z art. 44 Kpa stanowi podstawę odmowy uwzględniania wniosku a nie stwierdzenia jego bezprzedmiotowości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zwrócić także uwagę na treść art. 44 Kpa, który stanowi, że "żądanie nie może być zgłoszone" co należy rozumieć jako formalną przeszkodę uwzględnienia wniosku. Czym innym jest jednak formalna przeszkoda uwzględnienia wniosku, czym innym zaś bezprzedmiotowość rozumiana jako brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Przedmiot postępowania administracyjnego nie może być utożsamiany z istnieniem konkretnej rzeczy lub prawa, co do zasady bowiem okoliczność ta nie przesądza o istnieniu sprawy administracyjnej.

Rozpoznając zatem skargę I. K. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że postanowienie o bezprzedmiotowości postępowania podlegało zaskarżeniu do sądu administracyjnego i w konsekwencji zasadnie sprawę rozpoznał. Sąd I instancji nieprawidłowo jednak ocenił, że w sprawie nastąpiła bezprzedmiotowość postępowania.

W rozpoznawanej sprawie należy także zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 842 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego dopuszczalne jest również powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji administracyjnej. Do pozwu należy dołączyć postanowienie administracyjnego organu egzekucyjnego odmawiające żądaniu wyłączenia przedmiotu spod egzekucji. Niezależnie od wyniku sprawy sąd nałoży koszty procesu na osobę trzecią, powołującą w powództwie o zwolnienie przedmiotu od egzekucji administracyjnej nowe dowody istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, których nie przedstawiła w postępowaniu administracyjnym, mimo że mogła je powołać w tym postępowaniu. Powództwo można wnieść w ciągu dni czternastu od doręczenia postanowienia administracyjnego organu egzekucyjnego, a jeżeli zainteresowany wniósł zażalenie na to postanowienie - w ciągu dni czternastu od doręczenia postanowienia wydanego na skutek zażalenia (§ 2).

Warunkiem koniecznym skutecznego wniesienia powództwa z art. 842 k.p.c. jest uprzednie wystąpienie osoby trzeciej z żądaniem do organu administracji o wyłączenie przedmiotu od egzekucji i zakończenie tego postępowania. W wypadku niedołączenia postanowienia organu administracji o odmowie wyłączenia przedmiotu od egzekucji i nieuzupełnienia tego braku w terminie 7 dni, nastąpi zwrot pozwu. Zwrócony w ten sposób pozew nie wywoła żadnych skutków związanych z jego wniesieniem (Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. Z. Resich, W. Siedlecki, Warszawa 1969, s. 1160). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis art. 44 u.p.e.a. nie może być traktowany jako wyłączenie spod kontroli sądowej rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego w przedmiocie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji. Strona trzecia ma prawo żądania sądowej kontroli zasadności odmowy wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji. Właśnie zaistnienie okoliczności, o której mowa w art. 44 u.p.e.a. w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy będzie przedmiotem oceny sądu powszechnego. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że wypowiedź organu egzekucyjnego w oparciu o przepis art. 44 u.p.e.a. stanowi mimo wszystko odmowę uwzględnienia wniosku a nie stwierdzenie jego bezprzedmiotowości.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w obecnym stanie sprawy rozpoznanie zarzutu naruszenia art. 38 § 1 w zw. z art. 44 u.p.e.a. jest niecelowe.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w części, w której oddalono skargę i przekazał sprawę w tej części do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.