Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 538/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 38 par. 1, art. 40 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2012 r. sprawy ze skargi I. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji kwoty dotyczącej zwrotu kosztów postępowania sądowego oddala skargę


UZASADNIENIE

W toku prowadzonego wobec G. O. postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. zawiadomieniem z dnia 28 kwietnia 2011 r. dokonał u Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. zajęcia wierzytelności z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 29 kwietnia 2011 r., natomiast zobowiązanemu w dniu 18 maja 2011 r.

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. – działając jako dłużnik zajętej wierzytelności - w dniu 4 maja 2011 r. przekazał organowi egzekucyjnemu kwotę 2700 złotych.

W piśmie z dnia 29 lutego 2012 r. I. K. wniósł o wyłączenie spod egzekucji, zasądzonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I FSK 303/10, kwoty dotyczącej zwrotu kosztów postępowania sądowego należnych mu jako pełnomocnikowi G. O. Podniósł, iż zasądzone koszty nie zostały mu zwrócone do dnia 2 lutego 2012 r., wobec czego wystąpił o udzielenie informacji i dowiedział się, że kwota ta została zajęta w dniu 4 maja 2011 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. Dodał jednocześnie, że nie został zawiadomiony o ww. zajęciu (nie zostało mu przesłane), pomimo, iż jest pełnomocnikiem G. O. w prowadzonych wobec niego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. postępowaniach egzekucyjnych. I. K. zaznaczył, że na podstawie umowy zlecenia zawartej z G. O. jest upoważniony do odbioru tych kosztów w trybie art. 39 pkt 4 u.p.e.a. Wskazał, że powyższe kwoty nie są wierzytelnością zobowiązanego, którą można zająć.

Postanowieniem z dnia 13 marca 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 17 § 1, art. 18, art. 38 i art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, umorzył postępowanie w sprawie wniosku I. K. z dnia 29 lutego 2012 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec G. O. dokonano zajęcia przedmiotowej wierzytelności u Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., który w ramach realizacji przekazał organowi egzekucyjnemu w dniu 4 maja 2011 r. kwotę 2700,00zł. Organ podniósł, że skarżący złożył wniosek o wyłączenie spod egzekucji w dniu 29 lutego 2012 r., czyli po zrealizowaniu przez dłużnika zajętej wierzytelności egzekucji z tego prawa majątkowego.

W zażaleniu I. K. zarzucił naruszenie przepisu art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 44 u.p.e.a., poprzez bezpodstawne uznanie, że postępowanie w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji stało się bezprzedmiotowe, gdyż żądanie złożone zostało po wykonaniu prawa majątkowego oraz art. 8 i 9 k.p.a. w związku z art. 124 § 1 i § 2, poprzez niewskazanie w rozstrzygnięciu ani uzasadnieniu, w jakim postępowaniu dokonano zajęcia kwot, których dotyczył wniosek, co powoduje że strona nie może się ustosunkować do twierdzenia organu, że nie była pełnomocnikiem zobowiązanego.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 38 § 1 i art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu podniósł, iż zgodnie z art. 38 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Właściwym do rozpatrzenia żądania osoby trzeciej wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego, do których rości ona prawo jest organ egzekucyjny. Z brzmienia cytowanego przepisu wynika zatem, że osoba trzecia może w terminie 14 dni od uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej dotyczącej jej prawa wystąpić z żądaniem wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub innego prawa majątkowego.

Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie wniosku zgłoszonego przez I. K. zasadnym było umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, bowiem żądanie osoby trzeciej wyłączenia spod egzekucji tego prawa złożone zostało po wykonaniu prawa majątkowego – co miało miejsce w dniu 29 lutego 2012 r. – nie mogło zatem podlegać merytorycznej ocenie organu egzekucyjnego. W dniu 4 maja 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w R. kwotę 2700 zł., stanowiącą wierzytelność G. O. z tytułu zwrotu kosztów postępowania.

Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że bezprzedmiotowe jest żądanie, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a., wniesione w sytuacji, gdy z prawa majątkowego została przeprowadzona egzekucja poprzez jego wykonanie. Złożenie wniosku o wyłączenie spod egzekucji wierzytelności - wobec wykonania prawa przed tą datą - uzasadnia umorzenie postępowania administracyjnego. W ocenie organu nie było zatem podstaw do merytorycznego badania zasadności zgłoszonego przez stronę żądania.

Odnosząc się do zarzutu polegającego na doręczeniu zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego G. O., a nie skarżącemu – jako pełnomocnikowi, co spowodowało złożenie wniosku po upływie blisko roku od dokonania zajęć, organ wskazał, że zarzut ten nie może być badany przy rozpoznawaniu zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego. Bez znaczenia, zdaniem organu odwoławczego, pozostaje także fakt, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. nie wskazał na podstawie jakiego tytułu wykonawczego dokonano zajęcia kwoty 2700 zł., albowiem przedmiotem tego postępowania było jedynie zbadanie możliwości wyłączenia spod egzekucji kwoty dotyczącej zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W skardze z dnia 25 maja 2012 r. I. K. zarzucił naruszenie przepisu art. 105 § 1 k.p.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że postępowanie w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji stało się bezprzedmiotowe, gdyż żądanie zostało złożone po wykonaniu prawa majątkowego. Strona zarzuciła również naruszenia art. 44 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie oraz art. 7, 8 i 9 k.p.a. w związku z art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stronie w jakim postępowaniu dokonano zajęcia kwoty, o której wyłączenie spod egzekucji wniosła, co powoduje, ze skarżący nie może ustosunkować się do twierdzenia organu, że nie był pełnomocnikiem w postępowaniach egzekucyjnych, w których wydano zawiadomienia o zajęciu zwrotu kosztów postępowania, należnych skarżącemu jako pełnomocnikowi G. O. na podstawie zawartej z nią umowy zlecenia i cesji. I. K. podkreślił ponownie, iż swój wniosek o wyłączenie spod egzekucji złożył w terminie określonym w art. 38 § 1 u.p.e.a i gdyby organ zawiadomienia o zajęciach przesłał do niego a nie do G. O., który przebywał wówczas w areszcie, to wniosek ten byłby złożony rok temu i zarzut jaki stawia organ nie miałby miejsca. Strona wniosła o uchylenie postanowienia i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację wyrażoną w postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga I. K. nie jest zasadna.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stawią inaczej. Taki zakres jurysdykcji sądów administracyjnych określony został w przepisie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.). Sprawujący tak zdefiniowany wymiar sprawiedliwości, sąd rozpoznając sprawę orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j.) i w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem, że nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 1 i 2 tej ustawy).

Powyższe uregulowania oznaczają, że rozpoznając sprawę sąd administracyjny jest uprawniony i zobligowany do zbadania, czy postępowanie poprzedzające wydanie aktu bądź dokonanie czynności, przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami je regulującymi.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd uznał, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] i postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] nie naruszają przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego – art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 t.j. – dalej u.p.e.a.). Stosownie do treści art. 38 § 1 u.p.e.a., kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Z kolei według § 2 tego artykułu, organ egzekucyjny rozpozna żądanie i wyda postanowienie w sprawie wyłączenia w terminie czternastu dni od dnia złożenia żądania. Termin ten może być przedłużony o dalsze czternaście dni, gdy zbadanie dowodów w tym terminie nie było możliwe. Uprawnienie zatem do zainicjowania postępowania przysługuje osobie, która w swoim przekonaniu posiada prawo do rzeczy. Odpowiednio do tego, przedmiotem prowadzonego przez organ postępowania będzie ocena, czy w rzeczywistości wskazane prawo wnioskodawcy przysługuje. Wynikiem tej oceny winno być merytoryczne rozstrzygnięcie żądania. Jeżeli organ stwierdzi brak uprawnień - odmówi wyłączenia rzeczy spod egzekucji, właśnie z uwagi na tę przesłankę. Ponadto, art. 40 § 1 ustawy stanowi, że na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego przysługuje zażalenie osobie, o której mowa w art. 38 § 1. W świetle zaś § 2 tego artykułu na ostateczne postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Osobie, której żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa nie zostało uwzględnione, przysługuje natomiast prawo żądania zwolnienia ich od zabezpieczenia lub egzekucji administracyjnej w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Osoba ta odpis pozwu o zwolnienie kieruje równocześnie do organu egzekucyjnego. Z przytoczonej regulacji wynika, iż organ egzekucyjny nie ma kompetencji do definitywnego rozstrzygania w przedmiocie prawa do rzeczy, skoro jego negatywna ocena w tej kwestii otwiera drogę do wytoczenia powództwa przeciwegzekucyjnego przed sądem powszechnym. Jednocześnie warunkiem tego, jest uprzednie wyczerpanie (przynajmniej w I instancji - art. 842 § 2 k.p.c.) trybu przewidzianego w ustawie egzekucyjnej.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 40 § 2 u.p.e.a., dlatego Sąd uznał się właściwym do rozpoznania zaskarżonego postanowienia.

Przedmiotem analizy Sądu jest prawidłowość uznania przez organ egzekucyjny wystąpienia przesłanek bezprzedmiotowości postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego z uwagi na zaistnienie okoliczności przewidzianych w art. 44 u.p.e.a.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w R., powołując się na treść art. 38 § 1 i art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyjaśnił, że zajęta wierzytelność, która zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt I FSK 303/10 stanowiła kwotę 2700zł, zasądzoną od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz G. O. z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego, została przekazana w dniu 4 maja 2011 r. przez Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. wierzycielowi, tj. Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w R. Przekazanie nastąpiło zgodnie z treścią zawiadomienia z dnia [...] nr [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną od dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, iż egzekwowana należność została przekazana na rachunek bankowy wierzyciela w dniu 4 maja 2011 r., a więc przed złożeniem wniosku przez I. K. o wyłączenie spod egzekucji zajętej wierzytelności, co miało miejsce 29 lutego 2012 r. Nastąpiło zatem zdarzenie, które spowodowało, że postępowanie w sprawie złożonego wniosku o wyłączeniu spod egzekucji zajętych wierzytelności stało się bezprzedmiotowe.

W świetle bowiem art. 44 u.p.e.a., żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego. Jak wynika z akt administracyjnych, przekazana Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w R. kwota 2700zł., zasądzona na podstawie wyroku NSA w sprawie I FSK 303/10 została w dniu 4 maja 2011 r. rozliczona na zaległości podatkowe G. O., dochodzone w trybie postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuły wykonawcze o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]/ [...].

Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym w doktrynie, ponieważ sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa rodzi nieodwracalne skutki prawne, zgłoszenie żądania o wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa po ich zbyciu jest bezskuteczne. Dlatego też osoba roszcząca prawa do takiej rzeczy lub prawa może dochodzić jedynie od zobowiązanego odszkodowania za wyrządzoną w ten sposób szkodę - na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, o czym stanowi art. 168a u.p.e.a. (Cezary Kulesza, Komentarz do art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX 2010). Również w wyroku z dnia 30 marca 1999 r. Naczelny Sąd Administracyjny, w sprawie III SA 5466/98 stwierdził, że o ile zajęte przedmioty zostały już sprzedane, to żądanie ich wyłączenia spod zajęcia lub uchylenia czynności ich dotyczących stałoby się bezprzedmiotowe. Uzasadniałoby to umorzenie postępowania (art. 105 § 1 k.p.a.). W takim wypadku skarżącemu przysługiwałoby prawo wystąpienia o odszkodowanie w drodze procesu cywilnego (publ. LEX nr 44825).

Sąd podziela prezentowane powyżej poglądy. Jeżeli więc dokonanie przez osobę trzecią czynności złożenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji administracyjnej rzeczy lub prawa majątkowego nastąpi w sytuacji, gdy z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż lub wykonanie prawa majątkowego, to mimo zachowania terminu, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a., a więc terminu czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do rzeczy lub prawa majątkowego, nie będzie ona wywierała skutku prawnego w postaci rozpoznania i rozstrzygnięcia wniosku o wyłączenie rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji. Sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego zamyka osobie trzeciej drogę ochrony jej praw przed organem egzekucyjnym, co do tych rzeczy lub praw majątkowych. Osoba trzecia ma w takim wypadku możliwość dochodzenia od zobowiązanego odszkodowania na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze stwierdzić należy, że nie zasługują one na uwzględnienie. W sytuacji bowiem stwierdzenia, że wniosek o wyłączenie przedmiotów spod egzekucji złożony został już po wykonaniu prawa majątkowego, sprawa nie może podlegać merytorycznemu rozpoznaniu. Organ ma jedynie możliwość wydania postanowienia o umorzeniu postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, a zatem brak jest podstaw prawnych do merytorycznego badania przedmiotowej sprawy.

Sąd nie podzielił argumentu strony skarżącej, że istotne znaczenie dla sprawy ma fakt, iż nie wskazano w jakim postępowaniu egzekucyjnym dokonano zajęcia kwoty, o której wyłączenie spod egzekucji wniesiono. Z uzasadnienia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] wynika bowiem, że podstawę przedmiotowego zajęcia stanowiły tytuły wykonawcze o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], wystawione na G. O. z tytułu zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za poszczególne miesiące od marca 2006 do maja 2009. Wskazać również należy, że z zawiadomienia z dnia 28 kwietnia 2011 r., doręczonego G. O. w dniu 18 maja 2011 r. wynika, że podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego są właśnie ww. tytuły wykonawcze (k. 30 i 31 akt administracyjnych). Ponadto, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, fakt niepodania przez organ egzekucyjny na podstawie jakiego tytułu wykonawczego dokonano zajęcia kwoty 2700zł jest bez znaczenia dla analizowanej spawy. Przedmiotem postępowania prowadzonego przez Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. było bowiem zbadanie możliwości wyłączenia spod egzekucji kwoty zasądzonej na rzecz G. O. tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego przed NSA, a nie prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej. Z uwagi na wydanie w niniejszej sprawie przez organ egzekucyjny postanowienia o umorzeniu postępowanie w sprawie wniosku I. K. z dnia 29 lutego 2012 r. o wyłączenie spod egzekucji zasądzonej na rzecz G. O. kwoty 2700 zł., decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia miała okoliczność przekazania tej kwoty w dniu 4 maja 2011 r. przez Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w R., a powyższa okoliczność nie była przedmiotem sporu.

Również pozostałe zarzuty skarżącego nie mają wpływu na ocenę legalności zaskarżonego postanowienia i dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.

ds