Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1150/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 2, 134
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156  par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Zabłocka, Asesor WSA Danuta Dopierała (spr.), Sędzia NSA Piotr Piszczek, , Protokolant I.K., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2007 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 1 lutego 2007 r. (data nadania pocztowego) wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez pana A.K. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2006 r., znak [...] odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek i utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2006 r. znak [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z [...] czerwca 2006 r. (data nadania pocztowego), będącego przedmiotem rozpatrzenia w sprawie niniejszej, pan [...] zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z uwzględnieniem dokonanych wpłat oraz o wykreślenie z ksiąg wieczystych ustanowionego zabezpieczenia hipotecznego.

W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż prowadził działalność gospodarczą w zakresie małej gastronomii (bar) w okresie październik 1999 - grudzień 2000 r. Zaznaczył, iż [...] listopada 1999 r. miała miejsce kradzież z włamaniem do pomieszczenia, w którym prowadził działalność, w wyniku czego poniósł szkodę materialną w postaci utraty towaru oraz sprzętów stanowiących wyposażenie lokalu. Na skutek kradzieży i zniszczenia wynajmowanego lokalu nie mógł zorganizować sobie na nowo działalności gospodarczej, nie mógł też pokryć szkód ani zapłacić zobowiązań wobec ZUS.

Podkreślił, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej, ponieważ jedyny dochód Jego czteroosobowej rodziny (na utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci w wieku [...] lata) stanowi wynagrodzenie żony. Wskazał, że obecnie pozostaje bez pracy i nie otrzymuje żadnych świadczeń socjalnych. Stwierdził, że opłacenie składek pozbawiłoby jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego decyzją z [...] września 2006 r., znak [...], powołując w podstawie prawnej art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres marzec - grudzień 2000 w łącznej kwocie [...] zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres grudzień 1999 - grudzień 2000 w łącznej kwocie [...] zł oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podkreślił, iż zgodnie z art. 46 i 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, płatnik ma obowiązek regulować składki na ubezpieczenia społeczne w obowiązującym terminie i wysokości. Zgodnie natomiast z art. 23 cyt. ustawy, w przypadku nieterminowego opłacania składek, ZUS jest zobowiązany do pobierania odsetek za zwłokę na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60). Powołując treść art. 28 ust. 1 - 3 ww. ustawy stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Wskazał, iż Wnioskodawca posiada majątek nieruchomy, tj. działkę o pow. [...] ha położoną w miejscowości C., gmina Z., na której zabezpieczone zostały przedmiotowe należności. Ponadto, cytując § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stwierdził, iż w świetle okoliczności faktycznych sprawy brak jest podstaw do uznania, że opłacenie należności pozbawiłoby Zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zauważył, iż Zobowiązany nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, nie pobiera żadnych świadczeń. Żona Płatnika zatrudniona jest w firmie "M." Sp. z o.o. na stanowisku [...] osiągając wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł miesięcznie. Zobowiązanemu w utrzymaniu pomagają rodzice, którzy ponoszą część kosztów ze swoich świadczeń emerytalnych. Odnośnie podniesionej we wniosku o umorzenie należności kwestii strat materialnych spowodowanych włamaniem do lokalu zajmowanego w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz kradzieżą towaru organ zauważył, iż wydarzenie to z całą pewnością spowodowało utrudnienie, jednakże straty powstałe w jego wyniku, oszacowane na kwotę [...] zł, nie były tak duże, aby mogły spowodować niemożność prowadzenia działalności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z [...] października 2006 r. (data nadania pocztowego) pan A.K. zarzucił:

- przedawnienie roszczenia,

- nie wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych mających wpływ na treść wydanej decyzji, dotyczących Jego sytuacji majątkowej, źródeł dochodu oraz możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych rodziny,

- błędną ocenę kradzieży z włamaniem w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej oraz znaczenia straty materialnej i uszkodzenia lokalu, które to okoliczności uniemożliwiły dalsze prowadzenie działalności gospodarczej.

Podniósł w szczególności bezpodstawność powoływania się Zakładu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na możliwość prowadzenia egzekucji z posiadanej nieruchomości, gdyż - zważywszy na jej małą powierzchnię oraz położenie poza granicami miasta - koszty podziału geodezyjnego, postępowanie sądowe i egzekucyjne przekroczą wartość zabezpieczonych wierzytelności. Jednocześnie zaznaczył, iż organ w sposób rażący naruszył przepisy art. 28 ust. 3a ustawy systemowej błędnie przyjmując, że umorzenie należności składkowych w rozpatrywanej sprawie nie jest uzasadnione interesem strony zobowiązanej. Organ odmówił bowiem przyjęcia za uzasadniony fakt niezwykle trudnej sytuacji materialnej Wnioskodawcy spowodowanej brakiem zatrudnienia twierdząc bezpodstawnie, że z dochodów - w wysokości [...] zł - otrzymywanych przez Jego żonę, istnieje możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych czteroosobowej rodziny. Nadto zaznaczył, iż z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że z przyczyn losowych - kradzież z włamaniem - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Podniósł również, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził bezskuteczność egzekucji.

Ponadto Zobowiązany zakwestionował ustalenia Zakładu odnośnie okresu zaległości, tytułu oraz kwoty zadłużenia wskazując, iż organ określając przedmiot postępowania nie uwzględnił wpłat w wysokości [...] zł wymienionych w załączonym do wniosku piśmie z 26 sierpnia 2005 r.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentujący Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] grudnia 2006 r., znak [...], powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 9, poz. 26 ze zm.) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.) odmówił umorzenia należności z tytułu składek i utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2006 r. znak [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji odnośnie braku podstaw do umorzenia przedmiotowych należności wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalności. Wyjaśnił, iż w przypadku wszczęcia egzekucji z nieruchomości, w pierwszej kolejności zostaną zaspokojone koszty egzekucyjne, a w dalszej kolejności kwota uzyskana ze sprzedaży przedmiotowej nieruchomości zostanie przekazana na rzecz wierzyciela hipotecznego, tj. ZUS Oddział w B. Podkreślił, iż z posiadanego przez dłużnika majątku nieruchomego można egzekwować należności w sposób pozwalający na przypuszczenie, że kwoty uzyskane zaspokoją nie tylko koszty postępowania, ale przynajmniej część nieopłaconych należności.

Odnośnie możliwości umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Prezes Zakładu stwierdził, iż możliwości płatnicze Wnioskodawcy, prawidłowo przeanalizowane i ocenione przez organ I instancji, nie wskazują na brak możliwości spłaty zadłużenia. W szczególności zauważył, iż kradzież z włamaniem, jaka miała miejsce w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej oraz skala strat materialnych spowodowanych tym wydarzeniem, nie uniemożliwiły Zobowiązanemu kontynuowania działalności. Podkreślił, iż Płatnik rozpoczął prowadzenie działalności [...] grudnia 1999 r., a jej wyrejestrowanie nastąpiło [...] grudnia 2000 r.

Ponadto za nieuzasadniony uznał zarzut przedawnienia roszczeń z okresu 1999 - 2000. Zgodnie bowiem z treścią art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat licząc od dnia w którym stały się wymagalne. Zgodnie natomiast z ust. 5 powołanego artykułu, nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem. Jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Dodatkowo wskazał, iż za odmową umorzenia przemawia również okres, jaki ZUS ma na dochodzenie swoich roszczeń.

W konkluzji, uwzględniwszy okoliczności faktyczne i prawne rozpatrywanej sprawy, uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności oraz zadania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako dysponenta środków publicznoprawnych, organ stwierdził brak podstaw do uwzględnienia wniosku i umorzenia przedmiotowego zadłużenia. Podkreślił nadto, że należności mogą być spłacane stopniowo w dłuższej perspektywie czasowej, co umożliwia instytucja układu ratalnego przewidziana w art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rozwiązanie to gwarantuje osobie zobowiązanej wstrzymanie biegu odsetek za zwłokę począwszy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi. Dodatkowo zaznaczył, iż kwestia dotycząca okresu zaległości składkowych, wysokości zadłużenia oraz rozliczenia dokonanych przez Dłużnika wpłat została wyjaśniona w piśmie ZUS z 6 listopada 2006 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 lutego 2007 r. (data nadania pocztowego) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2006 r., pan A.K. wniósł o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi orzekającemu z uwzględnieniem przedstawionych dowodów, wyjaśnień i wniosków oraz zaleceniem szczegółowej analizy stanu faktycznego oraz

- zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący zarzucił dokonanie istotnych ustaleń bez szczegółowej analizy istniejącego stanu faktycznego zarówno w kwestii samej wysokości zobowiązania finansowego wobec ZUS, jak również w zakresie możliwości i zasadności egzekucji z nieruchomości. W szczególności zarzucił wydanie zaskarżonej decyzji w sprzeczności z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy oraz wydawanie kolejnych sprzecznych ze sobą decyzji z pominięciem obowiązku wszczęcia postępowania z udziałem zobowiązanego i jednoznacznego wyjaśnienia istoty sprawy.

Rozwijając zarzuty skargi pan A.K. podkreślił, iż okoliczności udokumentowane w toku postępowania administracyjnego wypełniają przesłanki, o których mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w przepisach rozporządzenia wykonawczego. Ponownie wskazał, iż z przyczyn losowych (kradzież z włamaniem) nastąpiło zaprzestanie działalności gospodarczej. Zaznaczył, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a ponadto nieuzasadniona jest egzekucja z nieruchomości bowiem jest to niewielka działka warzywna położona poza miastem, której wartość nie przekracza [...] zł.

Jednocześnie, kwestionując zakres oraz wysokość należności zaznaczył, iż ZUS nie dokonał jednoznacznego wyliczenia zadłużenia z podziałem na należność główną i jej pochodne.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071) lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 134 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do § 2 ww. przepisu, sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W takim przypadku sąd uwzględnia skargę, mimo że wydane orzeczenie pogorszy sytuację skarżącego.

Sąd, kierując się wskazanymi powyżej przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania o konieczności uwzględnienia skargi z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści, i stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu prawnego w związku z wydaniem go z rażącym naruszeniem prawa. Przyczyną stwierdzenia nieważności decyzji było rażące naruszenie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., mającego zastosowanie w sprawie zgodnie z treścią art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., wobec czego należało zastosować art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z występującą w sprawie przesłanką z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z [...] czerwca 2006 r. (data nadania pocztowego), pan A.K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wobec treści wniosku Skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, sprawę należało rozpoznać w oparciu o przepis art. 28, w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek, przy uprzednim określeniu przedmiotu postępowania - biorąc pod uwagę zakres żądania Strony oraz w oparciu o ustalenia dokonane przez organ rentowy na podstawie stosownych dokumentów rozliczeniowych - co do okresu zaległości płatnika, tytułu oraz kwoty należności.

Sąd zważył, iż decyzją z [...] września 2006 r., powołując w podstawie prawnej art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3a oraz art. 32 u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres marzec - grudzień 2000 w łącznej kwocie [...] zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres grudzień 1999 - grudzień 2000 w łącznej kwocie [...] zł oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł.

Następnie, na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ odwoławczy decyzją z [...] grudnia 2006 r., powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 83 ust. 4 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek i utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2006 r. o odmowie umorzenia należności w kwocie ogółem [...] zł, w tym z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres marzec - grudzień 2000 w łącznej kwocie [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres grudzień 1999 - grudzień 2000 w łącznej kwocie [...] zł, natomiast w części dotyczącej dodatkowych opłat wniosek pozostawił bez rozpoznania jako bezprzedmiotowy stwierdzając, iż decyzją ZUS z [...] grudnia 2006 r. decyzja o wymierzeniu opłaty dodatkowej z [...] grudnia 2000 r. została uchylona.

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja rażąco narusza art. 138 k.p.a. w związku z art. 83. ust. 4 u.s.u.s. W tym zakresie zważyć należało, że prowadzenie postępowania poprzedzającego wydanie przez Prezesa Zakładu decyzji w przedmiocie umorzenia należności, jak i wydanie takiej decyzji, następuje w oparciu o przepisy k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Postępowanie wszczęte takim wnioskiem kończy się rozstrzygnięciem - sposobem załatwienia sprawy - przewidzianym w art. 138 k.p.a.

Powyższe oznacza, że Prezes Zakładu wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 83 ust. 4 u.s.u.s.) stosuje tylko i wyłącznie takie rozstrzygnięcia, które zostały przewidziane w art. 138 k.p.a. Wskazany przepis zawiera wyczerpujące wyliczenie rozstrzygnięć, jakie mogą być wydane przez organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Według dyspozycji tego przepisu w przypadku rozstrzygnięć merytorycznych organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy albo utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (art. 138 § 1 pkt 1) - gdy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy uznaje w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 ab initio) - gdy widzi potrzebę skorygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji, wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, tudzież w toku postępowania nastąpiła zmiana okoliczności sprawy. Organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w ramach art. 138 § 1 k.p.a. może także uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (§ 1 pkt 2 in fine) albo umorzyć postępowanie odwoławcze (§ 1 pkt 3). Ponadto, w myśl § 2 art. 138 organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Wskazany art. 138 § 1 k.p.a. jest jasny w swej treści co do sposobów zakończenia odwoławczego postępowania administracyjnego i w tym zakresie nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie organu rozpatrującego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nieprzewidziane w katalogu ujętym w art. 138 k.p.a., w sposób rażący narusza prawo.

Przenosząc wskazane uwagi ogólne na grunt sprawy niniejszej należy podkreślić, iż zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu z [...] grudnia 2006 r. stanowi oczywiste i wyraźne zaprzeczenie niebudzących wątpliwości interpretacyjnych - w zakresie mającym w sprawie zastosowanie (z uwagi na brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s.) - przepisów art. 138 § 1 k.p.a.

Jak wskazano powyżej, organ odwoławczy w osnowie decyzji z [...] grudnia 2006 r. stwierdził: "W związku z wnioskiem z dnia 17 sierpnia 2006 r. (data wpływu 4 października 2006 r.) o ponowne rozpoznanie sprawy złożonym przez Pana A.K. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy (...) Kodeks postępowania administracyjnego (...) oraz art. 83 ust. 4 ustawy (...) o systemie ubezpieczeń społecznych (...) postanawiam odmówić umorzenia należności z tytułu składek i utrzymać w mocy decyzję z dnia [...] września 2006 r. znak [...] o odmowie umorzenia należności (...)" i tu nastąpiło wskazanie należności (różnych co do tytułu i wysokości w stosunku do wielkości powołanych w rozstrzygnięciu I instancji) z podziałem na kwotę główną i jej pochodne.

W takim stanie rzeczy charakter zaskarżonej decyzji, jako wydanej z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc w warunkach odwoławczych, nie może budzić wątpliwości. Jednakże treść sentencji ww. decyzji prowadzi do wniosku, że jest to rozstrzygnięcie nieprzewidziane w katalogu zamieszczonym w art. 138 § 1 k.p.a. Bowiem organ odwoławczy w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji powołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., jednakże wbrew jego dyspozycji - oprócz utrzymania w mocy decyzji z [...] września 2006 r. - orzekł również co do istoty sprawy. Takiego rozstrzygnięcia nie mógł wydać bez uchylenia decyzji z [...] września 2006 r. Podkreślić należy, że w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jedynie uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości lub w części daje możliwość orzekania merytorycznego w uchylonym zakresie. Bez takiego uchylenia organ odwoławczy nie może orzekać bezpośrednio co do istoty sprawy, tak jak czyni to organ pierwszej instancji. Omawiany przepis nie przewiduje bowiem takiej możliwości (por. teza pierwsza wyroku NSA OZ we Wrocławiu z 31 października 1995 r., sygn. akt SA/Wr 586/95, Lex nr 27031).

Uwzględniwszy powyższe, rozpatrując sprawę ponownie organ odwoławczy - w pierwszej kolejności powinien jednoznacznie określić przedmiot postępowania (zakres, tytuł i wysokość należności), a następnie w przypadku stwierdzenia zmiany przedmiotu postępowania spowodowanej częściową spłatą zobowiązań przez Skarżącego i ponownym rozliczeniem Jego konta - organ odwoławczy winien rozważyć potrzebę skorygowania rozstrzygnięcia podjętego przez organ I instancji i, w konsekwencji, stosując normę z art. 138 § 1 pkt 2 ab initio uchylić zaskarżoną decyzję w całości albo w części i orzec co do istoty sprawy. Natomiast w przypadku stwierdzenia, że - wobec uchylenia decyzji z [...] grudnia 2000 r. o wymierzeniu opłaty dodatkowej - postępowanie w przedmiocie umorzenia tych należności stało się bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.), organ winien rozważyć zasadność zastosowania normy z art. 138 § 1 pkt 2 in fine i, uchylając zaskarżoną decyzję w części, umorzyć postępowanie I instancji w odnośnym zakresie.

Na marginesie już tylko Sąd zaznacza, iż niedopuszczalne jest wzywanie strony do dołączenia dokumentów wykazujących okoliczności uzasadniające wniosek o umorzenie należności pod rygorem pozostawienia pisma zawierającego wniosek bez rozpoznania - na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. Wymieniony przepis służy jedynie usuwaniu braków formalnych podania - wniosku, do których - stosownie do treści art. 63 § 2 i 3 k.p.a. - należą: określenie żądania, podpis strony, jeżeli działa przez pełnomocnika - dołączenie pełnomocnictwa, oraz wymagania wskazane w przepisach szczególnych. Nie dotyczy natomiast okoliczności, które organ uznaje za istotne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Nieusunięcie braków formalnych skutkuje tym, iż podanie nie jest rozpatrywane, nieprzedłożenie dowodów przez stronę prowadzi zaś do podjęcia rozstrzygnięcia przez organ w oparciu o materiał dowodowy dotychczas zebrany. Dlatego też w skierowanym do Strony piśmie Zakładu z 14 czerwca 2006 r. (k. 40 akt admin.), wzywającym do uzupełnienia wniosku o dokumenty uzasadniające okoliczności dotyczące umorzenia należności, organ błędnie wskazał rygor wynikający z ww. art. 64 § 2 k.p.a. Chcąc objąć jednym wezwaniem zarówno dokumenty niezbędne dla usunięcia braków formalnych wniosku, jak i inne - powinien wezwanie to sformułować tak, aby wynikało z niego, które z dokumentów mają być dostarczone pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

W konkluzji stwierdzić należy, iż oczywiste i rażące naruszenie wskazanych reguł orzekania w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wykazana wada kwalifikowana zaskarżonej decyzji sprawia, że przedwczesnym byłoby rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze. Uchylenie zaskarżonej decyzji nie oznacza przy tym, że wniosek Skarżącego o umorzenie powyższych należności uznano za zasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Prezesa Zakładu z pełnym poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego, przy jednoczesnym uwzględnieniu interesu społecznego oraz słusznego interesu Strony.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Skarżący był zwolniony z kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., brak było zatem podstaw do orzekania w tym przedmiocie.