Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 95/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2006-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 4, art. 3; art. 33
journal: Dz.U. 2001 nr 125 poz 1371
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA - Henryk Ożóg Sędziowie: Sędzia WSA - Małgorzata Masternak-Kubiak (sprawozdawca) Asesor WSA - Alojzy Wyszkowski Protokolant: Anna Rudzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2006 r. sprawy ze skargi Specjalistycznego Szpitala Zespolonego im. S. B. w W. na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie rozpoznania zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...]r. I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonego postanowienia.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej we W., powołując się na przepisy art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. nr 98 poz. 1071 z 2000 r. z późń. zm. ), art. 33 ust.1, art. 42 ust.1, art. 87 ust.1, 1a i 2, art. 92 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. nr 204, poz. 2088), pkt. 1.4.1. i pkt. 1.1. 7. załącznika do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym oraz § 3 i 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001 r. w sprawie uiszczenia przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. nr 150, poz. 1684 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w W. nr [...]z dnia [...]r. o nałożeniu na K. K. kary pieniężnej za wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez uiszczania opłaty.

Dyrektor Izby Celnej oceniając zasadność i wysokość nałożonej kary podzielił stanowisko organu I instancji zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Tym samym nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego umożliwiającego uchylenie zaskarżonej decyzji.

Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z przepisem art. 87 ust. 1 i ust.2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, kierowca pojazdu samochodowego podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli m.in. wypis z zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej oraz dowód uiszczenia należnej opłaty za korzystanie z dróg krajowych. Zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym: "kto wykonuje transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne naruszając obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy lub przepisów wskazanych w art. 92 ust. 1 pkt. 1-6 podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 zł do 15 000 zł". Stosowne zaś do postanowień pkt. 1.4.1. załącznika do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych podlega karze pieniężnej w wysokości 3000 zł. Natomiast zgodnie z pkt. 1. 1. 7. załącznika wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia podlega karze pieniężnej w wysokości 2000zł.

W świetle postanowień art. 33 ust.1 ustawy z dnia 6 września 2001 r o transporcie drogowym przewozy na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności.

Organ odwoławczy uznał, iż strona, wykonując w dniu [...]r. przewóz drogowy zespołem pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej [...]tony, nie posiadała w trakcie wykonywania czynności kontroli - karty opłaty drogowej, jak również nie posiadała stosownego wypisu z zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej.

Odnosząc się do stwierdzenia strony, że dopuszczalna masa całkowita zestawu pojazdów została przekroczona jedynie o [...] kg ponad normę ustaloną w przepisach o transporcie drogowym, Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, iż w przedmiotowej sprawie nie ma znaczenia ilość kg, o które przekroczona została norma. Wystarczy sam fakt przekroczenie górnej dopuszczalnej normy, która ustalona została na 3,5 tony. Zatem zarzuty strony dotyczące wysokości kary oraz nieumyślnego działania nie mają wpływu ani na wymiar kary, ani też na odstąpienie od jej wymierzenia, albowiem wymiar kary jest obligatoryjny. Ustawodawca nie przewidział w tym zakresie żadnych wyjątków.

W skardze na powyższą decyzję K.K. domaga się jej uchylenia. Skarżący podnosi, że kara nałożona przez Naczelnika Urzędu Celnego w W. jest niewspółmiernie wysoka w stosunku do Jego miesięcznych dochodów. Utrzymuje, że masa zestawu pojazdów została przekroczona o tylko [...]kg.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej we W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP i art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Uwzględnienie skargi następuje m. in. w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późń. zm).

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Niezwiązanie wojewódzkiego sądu administracyjnego granicami skargi oznacza, iż granice zaskarżenia nie pokrywają się z granicami rozpoznania tego sądu. Te ostatnie zawsze będą szersze od zakresu zaskarżenia. Dyspozycja zawarta w art. 134 § 1 ustawy nie oznacza bowiem tylko zezwolenia i uprawnienia sądu do wkroczenia poza granice zaskarżenia, ale także wskazuje na jego obowiązek (Por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. T. Wosia, Warszawa 2005 r., s. 434).

Analizując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powołanych wyżej kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo materialne w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Podstawę matrialnoprawną decyzji stanowi art. 33 ust.1, art. 42 ust.1, art. 87 ust.1, 1a i 2, art. 92 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym ( tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. nr 204, poz. 2088).

Na gruncie ustawy o transporcie drogowym, w tym również w stanie prawnym na dzień spornego przewozu, przedsiębiorców korzystających z dróg publicznych można podzielić na dwie zasadnicze kategorie. Pierwsza z nich odnosi się do przedsiębiorców wykonujących tę działalność zarobkowo. Są to, w rozumieniu art. 4 pkt 15 ustawy, przewoźnicy drogowi, przez których rozumie się przedsiębiorców uprawnionych do wykonywania działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego. Druga kategoria to przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą w innych branżach niż transport drogowy, zaś wykonywane przez nich przewozy służą jedynie realizacji tej innej działalności, a czynność przewozu, chociaż z reguły stanowiąca składnik kosztów działalności, nie jest jednak odpłatna (niezarobkowa).

Zgodnie z definicją zakresową zawartą w art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym, określona działalność przedsiębiorcy stanowi przewóz na potrzeby własne (niezarobkowy przewóz drogowy), jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

a) rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione przez przedsiębiorcę,

b) celem przejazdu jest przewiezienie rzeczy lub osób z lub do przedsiębiorstwa, lub przeniesienie ich, wewnątrz przedsiębiorstwa lub poza przedsiębiorstwem, na jego własne potrzeby, czyli przewóz ten jest wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej,

c) pojazdy samochodowe używane do przewozu muszą być prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników,

d) pojazdy samochodowe przewożące rzeczy lub osoby znajdują się w prawnej dyspozycji przedsiębiorcy, tzn. przedsiębiorca powinien się legitymować tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi,

f) nie jest to przewóz osób w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.

Konstytucyjna zasada wolności gospodarczej wyrażona w art. 22, należąc do fundamentów ustrojowych państwa przyjmuje, że zasada ta wymaga interpretacji prawa in dubio pro libertate. Z przepisów Konstytucji i ugruntowanego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wynika, że "ustawodawca nie może ustanawiać ograniczeń przekraczających pewien stopień uciążliwości, a zwłaszcza zapoznających proporcje pomiędzy stopniem naruszenia uprawnień jednostki a rangą interesu publicznego, który ma w ten sposób podlegać ochronie" (orzeczenie z 26 kwietnia 1995 r., K. 11/94, OTK w 1995 r., cz. I, poz. 12). Ponadto Trybunał Konstytucyjny wskazał na konieczność "uwzględnienia przy ograniczaniu praw jednostki zasady wymagającej odpowiedniego wyważenia wagi interesu publicznego, któremu służy ograniczenie danego prawa i wagi interesów naruszonych przez takie ograniczenie" (wyrok z 26 kwietnia 1999 r., K. 33/98, OTK ZU nr 4/1999, poz. 71).

Ustawa o transporcie drogowym stanowi, iż wykonywanie przewozu drogowego na potrzeby własne (zwanego również niezarobkowym przewozem drogowym) wymaga uzyskania zaświadczenia, potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej (art. 33 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym). Obowiązek posiadania zaświadczenia odnosi się jedynie do przedsiębiorców niebędących zawodowymi przewoźnikami (por. wyrok WSA w Warszawie z 6 października 2004 r., II SA/3212/03, Lex nr 160773). Zaświadczenie takie powinno zawierać: oznaczenie przedsiębiorcy, jego siedzibę i adres, numer w rejestrze przedsiębiorców, rodzaj i zakres wykonywania przewozów drogowych na potrzeby własne oraz rodzaj i liczbę pojazdów samochodowych (art. 33 ust. 3).

Zgodnie z dyspozycją art. 3 pkt 2, przepisów ustawy nie stosuje się do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony w transporcie drogowym rzeczy oraz niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy. Przepis ten zawiera wyłączenie przedmiotowe wskazując, do jakiego rodzaju spraw nie stosuje się przepisów ustawy o transporcie drogowym.

Istotne znaczenie dla ustalenia obowiązku posiadania zaświadczenia przez wykonującego transport drogowy na potrzeby własne, oprócz przesłanek określonych w art. 4 pkt 4 ustawy, ma kwestia masy całkowitej pojazdów samochodowych używanych do tego przewozu.

Ustawodawca zarówno w art. 4 pkt 4, jak i w art. 33 ust. 3 ustawy o transporcie drogowym posługuje się pojęciem "pojazd samochodowy". Pojazdem samochodowym, zgodnie z przepisem definicyjnym art. 2 pkt 2 ustawy prawo o ruchu drogowym, jest pojazd silnikowy, którego konstrukcja umożliwia jazdę z prędkością przekraczającą 25 km/h (określenie to nie obejmuje ciągnika rolniczego). Także Konwencja o ruchu drogowym podpisana w Genewie 19 września 1949 r., a ratyfikowana przez Polskę w 1959 r. (Dz. U. z 29 września 1959 r., nr 54, poz. 321), w art. 4 ust. 1 definiuje pojazd samochodowy jako "każdy pojazd poruszający się po drogach o własnym napędzie przy pomocy urządzenia mechanicznego, przeznaczony zazwyczaj do transportu osób lub towarów, a nie będący pojazdem poruszającym się po szynach, lub połączonym z przewodami elektrycznymi". Konwencja, jako umowa międzynarodowa ratyfikowana i opublikowana w Dzienniku Ustaw stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana (art. 91 ust. 1 Konstytucji RP z 1997 r.).

W doktrynie i w orzecznictwie sądowym powszechne jest stanowisko, że wśród możliwych reguł interpretacyjnych tekstów prawnych pierwszeństwo ma wykładnia językowa (zob. M. Zieliński, Wyznaczniki reguł wykładni prawa, "Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny" 1998 r., nr 3-4), która powinna uwzględniać reguły znaczeniowe języka powszechnego, prawnego i prawniczego. Z założeń językowej racjonalności prawodawcy wynika reguła, iż jeżeli przepis jednoznacznie w danym języku formułuje normę postępowania, to tak właśnie należy dany przepis rozumieć.

Dyrektywy wykładni gramatycznej mają prymat na innymi metodami wykładni, ponieważ najpełniej uzewnętrzniają wolę ustawodawcy. Szczególnie wtedy, gdy przepis jest jednoznaczny (clara non sunt interpretanda).

Rozumienie treści przepisu prawnego jest wyznaczone nie tylko przez jego brzmienie, lecz także przez treść innych przepisów prawnych mających wpływ na rozumienie interpretowanego przepisu.

Ustawodawca w art. 3 ust. 1 pkt 2 posługuje się pojęciem "przewóz drogowy". Pojęcie to nie zostało jednak zdefiniowane wyraźnie w ustawie o transporcie drogowym. Zatem należy je definiować kontekstowo, zestawiając kilka różnych przepisów, z których każdy może służyć do rekonstrukcji znaczenia definiowanego wyrażenia.

Sąd podziela w tym zakresie stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. wyrażone w postanowieniu z dnia [...]r. ([...]), że przedsiębiorca wykonujący przewóz drogowy na potrzeby własne pojazdami samochodowymi o dopuszczalnej masie całkowitej (a więc sumie masy własnej pojazdu i dopuszczalnej ładowności - art. 2 pkt 54 ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym) nieprzekraczającej 3,5 ton, zgodnie z dyspozycją art. 3 pkt 2 ustawy o transporcie drogowym, nie ma obowiązku uzyskania zaświadczenia, o którym mowa w art. 33 ust. 1 tej ustawy.

W przypadku podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej w zakresie przewozu osób lub rzeczy ustawodawca dokonał rozszerzenia definicji pojazdu samochodowego, przyjmując, że za pojazd samochodowy uważa się również zespoły pojazdów, składające się z pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy (art. 4 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 4 pkt 3 ustawy). Natomiast w definicji przewozu na potrzeby własne (powołany art. 4 pkt 4), czy w przepisie art. 33 ustawy z rozszerzenia tego zrezygnował posługując się pojęciem pojazdu samochodowego. Pojęcie: "zespół pojazdów" zostało także zdefiniowane w ustawie Prawo o ruchu drogowym. Ustawodawca wskazał, że są to "pojazdy złączone ze sobą w celu poruszania się po drodze jako całość; nie dotyczy to pojazdów złączonych w celu holowania".

Również w załączniku nr 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 29 listopada 2001 r. w sprawie wzoru zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne oraz wypisu z tego zaświadczenia (Dz. U. nr 145, poz. 1631), stanowiącym wzór zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne, w części obejmującej rodzaj i liczbę pojazdów samochodowych wskazał jedynie: autobus, samochód ciężarowy powyżej 3,5 ton dopuszczalnej masy całkowitej oraz ciągnik siodłowy. Także aktualnie obowiązujące rozporządzanie Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 5 stycznia 2006 r. w sprawie wzoru zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne oraz wypisu z tego zaświadczenia (Dz. U. nr 6, poz. 41) w załączniku nr 1 wskazuje wyraźnie na pojazdy samochodowe przewożące rzeczy o d.m.c. powyżej 3,5 ton.

Zdaniem Sądu nie można powołując się na ratio legis zmieniać treści jasno wyrażonej przez ustawodawcę w interpretowanym przepisie. Nie jest zresztą ważne, co ustawodawca chciał powiedzieć formułując daną normę, lecz to, co wyraził w owym przepisie, zwłaszcza, gdy przepis ten ma treść wyraźnie określoną, gdyż użyto w nim sformułowań o jednoznacznym językowo (w języku prawnym) wydźwięku. Jeżeli prawodawca nadał określonym wyrażeniom swoiste znaczenie prawne to należy je rozumieć właśnie w ten sposób. W świetle postanowień art. 4 pkt 4 i 33 ust. 1 wyrażenie: "pojazd samochodowy" należy rozumieć jako pojazd silnikowy, którego konstrukcja umożliwia jazdę z prędkością przekraczającą 25 km/h, a nie jako zespół pojazdów (pojazd samochodowy i przyczepę).

Zatem w świetle obowiązujących przepisów prawa nie jest wymagane zaświadczenie dla przedsiębiorcy wykonującego przewóz pojazdami samochodowymi na potrzeby własne (niezarobkowy przewóz drogowy) o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 ton, nawet jeżeli masa całkowita takiego pojazdu samochodowego wraz z przyczepą, czyli zespołu pojazdów, przekracza 3,5 tony.

W tym stanie rzeczy – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późń. zm.) – orzeczono jak w sentencji.

W myśl art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny jest zobowiązany orzec, w jakim zakresie zaskarżony akt może być wykonany przed uprawomocnieniem się wyroku. W rozpatrywanej sprawie zachodziła potrzeba orzekania w tym przedmiocie