Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 212/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-03-25 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 214 par. 1, art. 245 par. 2, art. 246 par. 1 pkt 1 i 2, art. 252, art. 255, art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] r. Z. J. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną. W ramach posiadanego majątku zadeklarował mieszkanie o pow. [...] m² wyjaśniając przy tym, że należy ono do wnuczka P. J. Dodał nadto, że jego żona jest współwłaścicielką w [...] działki niezabudowanej (las, łąka) o pow. [...] ha, objętej ochroną krajobrazową. Łączne dochody tego gospodarstwa oszacowano na kwotę [...] zł, w tym [...] zł tytułem świadczeń rodzinnych i pielęgnacyjnych.

W wyniku analizy ww. oświadczenia oraz akt tej sprawy, jak również na podstawie dokumentacji źródłowej zgromadzonej w aktach sprawy ze skargi Z. J. o sygn. akt III SA/Gl 213/08, pismem z dnia [...] r., referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez:

1) "wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektr., telefon; książeczki opłat czynszowych, itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; należy nadto wyjaśnić kto i w jakim stopniu przyczynia się do ponoszenia tych opłat,

2) nadesłanie wyciągów lub wykazów z ewentualnie posiadanych przez skarżącego oraz pozostałych domowników rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,

3) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] (w tych ramach należy wykazać, czy jest to: umowa najmu, użyczenia, służebność, własność, współwłasność itp.),

4) przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym,

5) nadesłanie kserokopii zeznania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007,

6) nadesłanie kserokopii decyzji, mocą której H. J. przyznano świadczenia "rodzinne i pielęgnacyjne",

7) nadesłanie aktualnego, tj. wystawionego po dacie odbioru niniejszego wezwania, zaświadczenia właściwego komornika wskazujące na podjęte wobec skarżącego czynności egzekucyjne. W tych ramach należy przede wszystkim wskazać na zastosowane wobec skarżącego środki egzekucyjne.

8) przedłożenie deklaracji podatkowej podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007 złożonej przez P. J.,

9) przedłożenie dokumentów obrazujących aktualną sytuację pracowniczą P. J. (np. świadectwa pracy, zaświadczenie o zarobkach, ewentualnie zaświadczenie o rejestracji jako osoby bezrobotnej),

10) nadesłanie tytułu prawnego, z którego wynikałoby, że skarżący nie pełni już funkcji Prezesa "A" Sp. z o.o. (np. aktualny wyciąg z KRS tej Spółki, uchwałę Spółki wraz z drukiem właściwego zgłoszenia do KRS),

11) nadesłanie dokumentacji księgowej "B" za okres ostatnich sześciu miesięcy, w tym: raport kasowy, ewidencję przychodów i rozchodów, wyciąg z rachunku bankowego firmy, aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych itp."

W cytowanym wyżej piśmie zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie do treści wezwania w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej także w skrócie: P.p.s.a.

Wezwanie powyższe, doręczone skarżącemu w dniu [...] r., pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego.

W tym stanie rzezy na potrzebę rozpoznania wniosku przyjęto nadto stan faktyczny przyjęty w innych postępowaniach z wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy.

I tak, w oparciu o dokumenty nadesłane w sprawie III SA/Gl 213/08 przyjęto, co następuje. Aktem założycielskim z dnia [...] r. ustanowiono Przedsiębiorstwo "A" Sp. z o.o., w której kapitał zakładowy ustalono na kwotę [...] zł, pokryty aportami w postaci działek o łącznej wartości [...] zł (numery geodezyjne [...] i [...] objęte księgą wieczystą nr [...]) i ruchomościami o wartości [...] zł. Jedynym wspólnikiem posiadającym [...] udziałów i jednocześnie Prezesem Spółki ustanowiono Z. J.

Umową z dnia [...] r. Z. J., wypełniając zobowiązania wypływające ze wskazanego wyżej aktu założycielskiego Spółki, przeniósł na rzecz Sp. z o.o. "A" w organizacji prawo własności ww. działek.

Na mocy umowy z dnia [...] r. Z. J. sprzedał osobie trzeciej [...] niepodzielnych udziałów w ww. Spółce wraz z wszystkimi przynależnymi im prawami. Przyjęto, że wartość nominalna tych udziałów stanowi kwotę [...] zł. Udziały sprzedano wówczas za kwotę [...] zł. Wykazana czynność cywilnoprawna znalazła odzwierciedlenie w KRS, gdzie na mocy postanowienia Referendarza sądowego Sądu Rejonowego w C., Wydziału [...] Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] r. wpisano J. E. F. jako wspólnika Sp. z o.o. "A" posiadającego [...] udziały tej spółki.

Z postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia [...] r. wynika, że w sprawie przeciwko dłużnikowi Z. J. podjęte zostało postępowanie egzekucyjne.

Ponadto na podstawie przedłożonych do akt sprawy o sygn. III SA/Gl 1211/07 kserokopii zeznań podatkowych PIT-36 za lata [...] i [...] ustalono, że dochód skarżącego z pobieranej emerytury w tych latach wyniósł odpowiednio [...] zł i [...] zł, natomiast strata z tytułu prowadzonej działalności kształtowała się w wysokości [...] zł i [...] zł Dodatkowo na podstawie ugody cywilnoprawnej zawartej z Bank "C" ciąży na wnioskodawcy spłata zadłużenia rozłożona na [...] miesięcznych rat nie mniejszych niż [...] zł począwszy od [...] r.

Z kolei do akt sprawy III SA/Gl 1535/07 skarżący nadesłał rachunek z apteki na kwotę [...] zł (zgodnie z oświadczeniem koszt nabycia leków za dwa miesiące), umowę o pracę wnuka, z której wynika, że zatrudnia go sam skarżący a wypłacane wynagrodzenie wynosi [...] zł wraz z premią uznaniową, deklaracje na podatek od towarów i usług za okresy od [...] do [...] r., rozliczenie salda czynszowego skierowanego do wnuka skarżącego, zaświadczenie lekarskie dotyczące stanu zdrowia skarżącego, wyciąg z rachunku bankowego z [...] r. (saldo ujemne wyniosło wówczas [...] zł).

Mając zaś na uwadze zawartość akt sprawy o sygn. III SA/Gl 144/08 należy odnotować, że w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 maja 2008 r. skarżący podniósł, że jego wnuk jedynie formalnie figuruje jako ponoszący opłaty za utrzymanie mieszkania, faktycznie obciążają one jednak skarżącego. Podkreślił, iż wnuk oprócz pomocy w opiece nad małżonką skarżącego zajmuje się również babką swojej żony a skarżący swoją siostrą. Ponadto zwrócił uwagę, że trudności finansowe zmusiły go do przekształcenia dotychczasowej działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "B" w spółkę "A" oraz do przekazania na rzecz tejże spółki nieruchomości będącej siedzibą "A".

Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje:

Intencją wnioskodawcy było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (patrz pkt 4 druku PPF z dnia [...] r.).

Zgodnie więc z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Z treści przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Zatem to na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Rola Sądu (referendarza sądowego) sprowadza się zaś do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., która – co trzeba podkreślić – ma charakter ekonomiczny. Przepis ten nakłada na Sąd (referendarza sądowego) obowiązek zbadania zasadności wniosku strony w dwóch aspektach: przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych spoczywających na stronie w ramach jej udziału w postępowaniu oraz jej (rzeczywistych) możliwości finansowych.

Z kolei w myśl art. 255 P.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. [druk PPF – ref.], okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Przepis ten, który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada zatem na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 [za:] postanowienie NSA z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II FZ 344/08, niepubl.).

Należy podkreślić, że wezwanie wystosowane do skarżącego w trybie art. 255 P.p.s.a. było nieodzowne. Analiza akt sądowych wymienionych w części opisującej stan faktyczny niniejszej sprawy ujawniła wiele wątpliwości dotyczących stanu majątkowego i dochodów Z. J. Tymczasem skarżący przyjął bierną postawę procesową, która musi znaleźć wyraz w ramach rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku.

W tym stanie rzeczy uznano, że skarżący nie wykazał, a nawet nie uprawdopodobnił, że w jego przypadku może być zastosowana instytucja przyznania prawa pomocy, która jest wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania przed sądem administracyjnym (patrz art. 199 i 214 § 1 P.p.s.a.). Wyjaśnienie tak przyjętej konstatacji wymaga poruszenia kilku wątków.

W pierwszej kolejności, mając na uwadze przytoczone wyżej stanowisko doktryny, należy wskazać na mankamenty dowodowe, które zaistniały w tej sprawie wskutek biernej postawy skarżącego w stosunku do wezwania referendarza sądowego. Otóż skarżący pomimo precyzyjnego wezwania nie zastosował się do jego treści w kilku aspektach. Po pierwsze nie przedstawił aktualnych dokumentów obrazujących wydatki ponoszone w jego gospodarstwie domowym. Po wtóre nie ujawnił dokumentacji wskazującej na wysokość osiągniętego przez niego dochodu w roku [...], a także aktualnie pobieranych świadczeń. Wypada w tym miejscu zaakcentować, że już taki stan rzeczy skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Należy podkreślić, że w toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy bardzo istotną rolę odgrywają trzy wartości liczbowe określające: wysokość koszów sądowych, do których wnioskujący jest zobowiązany, jego możliwości zarobkowe oraz wysokość stałych niezbędnych kosztów utrzymania. Brak któregokolwiek z tych czynników może uniemożliwić dokonanie wszechstronnej i rzetelnej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Z kolei oświadczenia skarżącego w tym zakresie, złożone do akt sprawy o sygn. III SA/Gl 213/08, budzą uzasadnione wątpliwości, zarówno co do osiąganego dochodu, jak i ponoszonych wydatków. Deklaracje co do wysokości dochodów skarżącego złożone w druku PPF "rozmijają" się z jego późniejszymi oświadczeniami. Otóż we wspomnianym formularzu zeznał, że jego jedynym źródłem dochodu jest "emerytura ZUS". Z kolei analiza pisma skarżącego z dnia [...] r. (pkt 6) pozwoliła przyjąć, że działalność w formie "B" nie została zlikwidowana i przynosi dochody. W tych ramach oświadczył: "zlecenia na tą działalność są sporadyczne i nie przynoszące wysokich dochodów." Za wystarczające do analizy wniosku nie można było uznać oświadczenia skarżącego, że dokumenty obrazujące wysokość ponoszonych miesięcznie kosztów z tytułu utrzymania znajdują się w aktach jego spraw, tym bardziej, że oświadczenie takowe zostało złożone do akt sprawy o sygn. III SA/Gl 213/08. W istocie część takowych dokumentów znajduje się np. w aktach sprawy o sygn. akt III SA/Gl 1535/07. Nie mniej jednak adresatem dokumentów wskazujących na osobę odpowiedzialną za ponoszenie opłat za mieszkanie, w którym skarżący stale przebywa jest jego wnuk. Trzeba zatem w tym miejscu stwierdzić, że to właśnie wnuk skarżącego, na gruncie właściwych przepisów Kodeksu cywilnego, jest zobowiązany do regulowania stosownych należności. W tym miejscu godzi się ponownie zaakcentować, że w ramach niniejszego postępowania skarżący nie ujawnił w tym względzie stosownych materiałów źródłowych. Wypada podkreślić, że kwestii dochodów skarżącego i ewentualnie ponoszonych przez niego wydatków oraz dochodów jego wnuka szczególnie poświecone było wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r. (sygn. akt III SA/Gl 213/08). Działanie takie po części wynikało z respektowania zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w postanowieniu z dnia 21 października 2008 r. sygn. akt I FZ 362/08, wydanego wskutek zażalenia Z. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt III SA/Gl 144/08 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na marginesie należy zaakcentować, że przyjęta wyżej część argumentacji doznaje wzmocnienia właśnie na skutek analizy akt sądowych sprawy o sygn. III SA/Gl 144/08, w której zarządzeniem z dnia [...] r. Sąd wezwał Z. J. dodatkowo m.in. do nadesłania deklaracji podatkowych podatku dochodowego do osób fizycznych P. J. (wnuk skarżącego) oraz dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację pracowniczą (wezwanie Sądu z dnia [...] r.). Wezwanie w tej części pozostało bez odpowiedzi, podobnie jak i w tej sprawie.

Kolejnym wątkiem, który musi być poruszony w ramach niniejszego postanowienia i który uzasadnia podjęte w tej sprawie rozstrzygnięcie jest kwestia dotycząca powiązań skarżącego z "A" Sp. z o.o. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że postępowanie sądowe zostało w tej sprawie wszczęte na skutek skargi Z. J., która wpłynęła do organu odwoławczego w dniu [...] r. (data z prezentaty Izby Celnej w K.). Trzy miesiące po tym zdarzeniu, a więc już w czasokresie, w którym toczyło się postępowanie przed sądem administracyjnym, skarżący sprzedał udziały w ww. Spółce o wartości nominalnej [...] zł za kwotę [...] zł. Takie działanie nie znajduje aprobaty przez pryzmat celu, dla którego z dniem [...] r. wprowadzono do postępowania przed sądami administracyjnymi instytucję prawa pomocy. W tej części rozważań trzeba uwypuklić, że wartość przedmiotu sporu określona w tej sprawie przez organ odwoławczy stanowi zaledwie [...] % kwoty sprzedaży [podkreślenie własne; odpowiednio [...] % wartości nominalnej] udziałów w Sp. z o.o. "A". Dobrowolne wyzbywanie się środków, które mogłyby być przeznaczone na partycypację w kosztach sądowych musiało znaleźć wyraz w zapadłym obecnie rozstrzygnięciu.

W kolejnym aspekcie uzasadnienia niniejszego orzeczenia należy odnotować, że rozpoznający wniosek nie neguje faktu, iż skarżący i jego żona są osobami w podeszłym wieku a ich ciężki stan zdrowia wiąże się z wydatkami na lekarstwa. Jednakże wbrew kolejnemu twierdzeniu skarżącego jego wnuk objęty jest ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym, co znalazło potwierdzenie także w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FZ 97/08, wydane na skutek wniesienia przez skarżącego zażalenia w sprawie III SA/Gl 1215/07). Co prawda skarżący wskazuje w kolejnych pismach procesowych również na trudną sytuację majątkową wnuka, w tym także w piśmie z dnia [...] r. (sygn. akt III SA/Gl 213/08), nie poparł jednak tych twierdzeń żadnymi dokumentami pomimo stosownego wezwania, o czym pisano już wyżej.

Należy jeszcze w tym miejscu zaakcentować, że na podstawie przedłożonych przez skarżącego dokumentów nie sposób ustalić w jakim zakresie i czy w ogóle podjęte zostały w stosunku do niego czynności egzekucyjne.

Mając na uwadze całość poczynionych wyżej spostrzeżeń, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia.