Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 3693/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Skarżony organ: Wojewoda

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr) Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek WSA Barbara Koś Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Leśniarek po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2004r. sprawy ze skargi R.Z. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia czynności materialno-technicznej zameldowania. I. uchyla zaskarżoną decyzje i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...]. nr [...] II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej R.Z. [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sadowych, III. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane /-/ B. Koś /-/W. Zygmont /-/T.Geremek BD


UZASADNIENIE

Uwzględniając wniosek J.K.Z. z dnia 23.02. 1999r., który podniósł bezprawność dokonanego bez jego wiedzy i zgody zameldowania w dniu 12.11.1997r. R.Z. wraz z dziećmi na pobyt stały w P. w lokalu przy ul. [...] Prezydent Miasta P. wszczął na podstawie art. 61 § 4 k.p.a. postępowanie w sprawie uchylenia czynności materialno – technicznej polegającej na dokonaniu kwestionowanego zameldowania.

Po przeprowadzonym postępowaniu w dniu 16.09.1999r. Prezydent Miasta P. decyzją nr [...] wydaną na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych orzekł o uchyleniu powyższej czynności materialno – technicznej. W uzasadnieniu stwierdził, że nie legitymując się zgodą męża J. K.Z., nie mogła uważać, że posiada uprawnienia do pobytu w lokalu i zameldowania się w nim na pobyt stały.

W odwołaniu R. Z. domagała się uchylenia powyższej decyzji i umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. W uzasadnieniu stwierdziła, że jest współwłaścicielką nieruchomości i nie musi się legitymować potwierdzeniem prawa do przebywania w lokalu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 127 i 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu i instancji. W uzasadnieniu stwierdziło, że formularz meldunkowy wypełniony został przez jednego właściciela, a że czynność zameldowania przekracza zwykły zarząd, nie może być mowy o uznaniu zameldowania odwołującej się za prawidłowe.

Uwzględniając skargę R. Z. na powyższą decyzję, Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 26.10.2000r. sygn. akt II SA/Po 187/00 uchylił decyzje obu instancji, wskazując, że K. Z., na tle zasad wykonywania współwłasności łącznej i zasad działania zgodnego dobrem rodziny, wynikających z art. 36 § 1i 2 kr. i o.p., nie wykazał by zameldowanie nastąpiło z przekroczeniem zwykłego zarządu.

Po przeprowadzonym postępowaniu w dniu 3.07.2001r. Prezydent Miasta P. decyzją nr [...] na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych orzekł ponownie o uchyleniu powyższej czynności materialno – technicznej. W uzasadnieniu stwierdził, że nie legitymując się zgodą męża J.K.Z., nie mogła uważać, że posiada uprawnienia do pobytu w lokalu i zameldowania się w nim na pobyt stały. Zameldowanie należy do czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem i potrzebna jest w tym celu zgoda wszystkich współwłaścicieli, a takiej R. Z. nie posiadała.

W odwołaniu R. Z. domagała się uchylenia powyższej decyzji i umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. W uzasadnieniu stwierdziła, że jest współwłaścicielką nieruchomości i nie musi się legitymować potwierdzeniem prawa do przebywania w lokalu. Lokal objęła w posiadanie i stan ten trwa do chwili obecnej. K. Z. od wielu lat przebywa za granicą. Uznany został przez sąd za wyłącznie winnego rozkładu pożycia małżeńskiego.

Wojewoda decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu i instancji. W uzasadnieniu stwierdziło, że podziela ustaleni i wnioski organu I instancji. Wskazał, że przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy ponad dwa miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie, zaś uprawnienia te może potwierdzić właściciel (zarządca) budynku. Potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu stanowiącego współwłasność należy zaliczyć do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu współwłasnością, zaś związane z tym spory cywilno-prawne mogą być rozstrzygane przed sądem powszechnym. W dacie dokonania zameldowania R. Z nie posiadała zgody współwłaściciela posesji, K. Z. na zameldowanie (brak podpisu na formularzu meldunkowym), zatem zameldowanie nastąpiło z naruszeniem prawa.

W skardze R. Z. wniosła o uchylenie powyższych decyzji i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. W uzasadnieniu podniosła, że art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji mówi jedynie o tym, że w razie zaistnienia wątpliwości o dokonaniu zameldowania lub wymeldowania, rozstrzyga właściwy organ . Przepis ten nie daje podstaw do działania wstecz, tak jak ma to miejsce w moim przypadku Całkowicie pominięty został fakt, że od listopada 1997r. faktycznie zasiedla sporny budynek wraz z dziećmi. Budynek został doprowadzony do stanu nadającego się do zamieszkania wysiłkiem skarżącej przy pomocy jej rodziny. Organy obu instancji nie przeprowadziły żadnego postępowania dowodowego , w zakresie ustalenia gdzie skarżąca fizycznie zamieszkuję wraz z dziećmi. Skarżąca uważa, że będąc w s p ó ł w ł a ś c i c i e 1 e m nieruchomości, nie musiała uzyskiwać żadnego potwierdzenia faktu fizycznego zamieszkania , bo jako właściciel , składając stosowne oświadczenie wymóg ten spełniała.

Wojewoda wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchyla decyzję, jako niezgodną z prawem.

Powody.

Sprawa została rozpatrzona przez organy administracyjne na podstawie przepisu, który następnie uznany został za niekonstytucyjny. W obecnym stanie prawnym przesłanka "prawa do przebywania" w lokalu nie jest istotna dla rozstrzygnięcia. Mianowicie na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.05.2002r., K 20/ 01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716) z dniem 19.06.2002r. przepis art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych utracił moc, wobec niezgodności tego przepisu z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Niezbędna okazała się zatem w osądzanej sprawie restytucja stanu zgodnego z Konstytucją, co nakazuje art. 190 ust. 4 Konstytucji wskazujący na wyraźną wolę ustawodawcy, aby sprawa już rozstrzygnięta na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją, była załatwiona, i to bez niekonstytucyjnego przepisu. Autonomiczne i reglamentowane wypadki wznowienia postępowania wymienione w Konstytucji, nie mogą być uznane za wyczerpujące możliwości dokonania takiej restytucji. Sądy mogą bowiem wykorzystywać w tym celu wszelkie nadzwyczajne instrumenty proceduralne, stojące w dyspozycji organów stosujących prawo (art. 8 § 2 Konstytucji).

Realizując przeto powyższy obowiązek, i nie wdając się w zawiłości formalno-prawne będące skutkiem powyższego wyroku, sąd stwierdził, że po tym wyroku do wydania decyzji o wymeldowaniu określonej osoby z pobytu stałego w trybie pierwszej części art. 15 ust. 2 ustawy, wystarczające jest spełnienie wyłącznie jednej z dwóch przesłanek określonych w tym artykule, a mianowicie przesłanki faktycznego opuszczenia miejsca stałego pobytu bez wymeldowania się. Obowiązek meldunkowy ma wyłącznie charakter ewidencyjny w związku z tym w postępowaniu o wymeldowanie określonej osoby z miejsca pobytu stałego w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji nie ma obowiązku oceniania utraty uprawnień do przebywania w lokalu przez osobę, która przeniosła swoje centrum życiowe i faktycznie zamieszkuje (przebywa stale) pod innym adresem.

Wyłączenie przesłanki "prawa do przebywania" nie oznacza jednak, iż podstawą zameldowania jest wyłącznie fizyczna obecność w lokalu. Jest rzeczą oczywistą, że uprawniać do zameldowania może jedynie przebywanie na zasadach zgodnych z prawem. Wyłączone są sytuacje będące następstwem naruszenia posiadania, czy też wręcz przestępstwa polegającego na naruszeniu miru domowego. Nie można bowiem czerpać uprawnień z zachowań sprzecznych z prawem, a samowoli nie może sankcjonować instytucja czasowego zameldowania. Podstawą zameldowania jest więc tylko pobyt legalny, którego to pojęcia czego nie wyczerpuje tylko pobyt "za wiedzą i zgodą" osoby uprawnionej do dysponowania lokalem. W osądzanej sprawie jest niesporne, że w dniu 16.09.1999r., kiedy to Prezydent Miasta wydał decyzję nr [...], skarżąca R. Z. pozostawała w ustawowej wspólności majątkowej z K. Z., że nieruchomość została oddana w wieczyste użytkowanie obu małżonkom na prawach wspólności ustawowej, oraz że współwłasność nieruchomości ma charakter współwłasności łącznej, która służy zaspokojeniu potrzeb rodziny. Według przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie obowiązani są do współdziałania dla dobra rodziny, z którym to obowiązkiem wiąże się obowiązek współdziałania w zarządzaniu majątkiem wspólnym, a do dokonania czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda drugiego małżonka wyrażona w formie wymaganej dla danej czynności prawnej (m.in. art. 23, art. 36 k.r. i o.p.). Jeżeli zaś małżonkowie w czasie trwania wspólności ustawowej nabyli prawo użytkowania wieczystego działki w celu jej zabudowy domem mieszkalnym na potrzeby ich rodziny, to zamieszkanie jednego z małżonków wraz ze wspólnymi dziećmi w wybudowanym domu, w sytuacji gdy drugi małżonek przez okres dłuższy, trwający kilka lat przebywa poza granicami kraju, należy uznać za działanie zgodne z dobrem rodziny, podjęte w granicach zwykłego zarządu, które może wykonywać każdy z małżonków samodzielnie bez udziału drugiego (art. 36 § 1 i § 2 k.r. i op.) i tym samym uznać ich pobyt w nieruchomości za legalny.

Rzeczą organów administracyjnych będzie obecnie dokonanie ustalenia, czy osoby ubiegające się o zameldowanie na pobyt stały spełniają przesłankę faktycznego przebywania w spornym lokalu. Sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych (art. 106 § 3 ustawy o p.s.a.). Organy administracyjne ustalenia takiego nie poczyniły zgonie z założeniem, że brak potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu przez współwłaściciela jest okolicznością wystarczającą do uchylenia czynności materialno-technicznej (zameldowania) i w takim przypadku nie zachodzi potrzeba badania faktu pobytu osób w lokalu w którym ma nastąpić ich zameldowanie.

Rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji powinien zwrócić uwagę także na fakt, że w dalszym postępowaniu tylko małoletni P. Z. ur. 9.05.1990r. może być reprezentowana przez skarżącą, natomiast wymeldowane dzieci: J. Z., J. Z., jako pełnoletnie, będą samodzielnie decydować, czy biorą udział w postępowaniu i o stanowisku w sprawie.

Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "a" i "c" i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzekł Sąd jak w sentencji wyroku. W kwestii wykonalności zaskarżonych aktów orzekł Sąd na podstawie art. 152, a o kosztach - na podstawie art. 200 powyższej ustawy.

/-/ B. Koś /-/ W. Zygmont /-/ T.M. Geremek

( za nieobecnego Sędziego

/-/ W. Zygmont )