Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 21/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-08-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) asesor sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant: sekretarz sąd. Marcin Kubiak po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego M. K. kwotę 100 /sto/ złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/I.Kucznerowicz /-/B.Popowska /-/D.Rzyminiak-Owczarczak KP


UZASADNIENIE

Składając w dniu [...] r. wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich M. K. wskazał, że miesiącu sierpniu 1940 roku wraz z rodzicami oraz bratem został przez władze okupacyjne wysiedlony z domu rodzinnego do Generalnej Guberni, a deportacja miała miejsce przez obóz przesiedleńczy w Łodzi, ul. Żeligowskiego 41. Do wniosku M. K. załączył pozytywną rekomendację Związku Kombatantów RP i b. Więźniów Politycznych - Zarządu Wojewódzkiego w P., własnoręcznie spisany życiorys, w którym opisał swoje wojenne losy, światłokopie korespondencji otrzymanej z Archiwum Państwowego w Ł. oraz Instytutu Pamięci Narodowej o nie figurowaniu jego nazwiska na listach osób wysiedlonych, ankietę Nr [...] wypełnioną do Biura Dowodów Osobistych celem otrzymania tego dokumentu oraz oświadczenia dwóch świadków - F. P. oraz A. K., posiadających uprawnienia kombatanckie, którzy potwierdzili pobyt wnioskodawcy w przedmiotowym obozie.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwany dalej Kierownikiem Urzędu) działając na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371 ze zm.) odmówił przyznania M. K. uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu osadzenia w obozie przesiedleńczym. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów na okoliczność występowania w sprawie przesłanek wskazanych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) przedmiotowej ustawy. Organ wskazał, iż w szczególności nie uznano za wiarygodne oświadczeń świadków wysiedlonych z innej niż strona miejscowości, gdy przeciętny stan osobowy w obozach przesiedleńczych wynosił od kilkuset do kilku tysięcy osób, pobyt w tych obozach trwał od kilku dni do kilku tygodni, stąd nie sposób przyjąć, by świadkowie ci mogli stronę zapamiętać - osobę wtedy sobie nie znaną. Kierownik Urzędu zauważył ponadto, iż nie jest znanym fakt pobytu w obozach przesiedleńczych w Łodzi osób pochodzących z miejscowości P..

Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy M. K. zakwestionował podważenie wiarygodności wskazanych przez siebie świadków wyjaśniając, iż ich rodzice oraz oni sami znali się, chodzili do jednego kościoła w D., a jako 10 letnie dzieci wydarzenia te zapamiętali, tak jak i okres wysiedlenia i pobytu w obozie w Łodzi. Odnosząc się do zarzutu braku dowodów na okoliczność wysiedlenia mieszkańców P. strona wskazała, iż z zasoby archiwalne są szczątkowe, a takim represjom wojennym poddani zostali także mieszkańcy innych miejscowości na terenie gminy D..

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu, działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) powołanej ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu w uzasadnieniu swojej ponownej decyzji powtórzył swoją dotychczasową argumentację, dodatkowo wyjaśniając, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wskazani przez stronę świadkowie nie przedstawili żadnych dowodów potwierdzających ich wspólny pobyt w obozie przesiedleńczym, natomiast strona nie przedłożyła żadnych dowodów na okoliczność wspólnego zamieszkiwania podczas okupacji w miejscowości P., a z ankiety kierowanej do Biura Dowodów Osobistych w rubryce pobyt w czasie okupacji odnotowano miejscowość B. pow. Ch.. Kierownik Urzędu wyjaśnił ponadto, iż z informacji uzyskanych w ramach przeprowadzonego postępowania z Archiwum Państwowego w Ł. i w L. oraz Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Ł. i P. wynika, iż w zasobach archiwalnych IPN - Oddział w Ł. brak jest materiałów, na podstawie których możliwe byłoby potwierdzenie wysiedlenia miejscowości P. pow. Sz., a co za tym idzie także potwierdzenia pobytu strony obozie przesiedleńczym w Łodzi, jak również pobytu strony na wysiedleniu w miejscowości B.. Jednocześnie z treści zaświadczenia uzyskanego z Archiwum Państwowego w Ł. wynika, iż miało miejsce wysiedlenie z tej miejscowości z okresu okupacji S., która to nazwa figuruje na wykazie osób wysiedlonych do obozu przesiedleńczego w Łodzi ul. Żeligowskiego z dnia 25.09.1940 r. Organ wyjaśnił, iż nazwiska strony oraz jej rodziny nie odnaleziono także w przesłanych przez IPN- Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w P. ankietach dotyczących wysiedlenia miejscowości P. w okresie okupacji, przy czym poza odnotowaniem wywiezienia 29 osób, w tym 9 dzieci do Generalnej Guberni brak jest zapisów o ich pobycie w obozie przesiedleńczym w Łodzi.

W skardze na powyższą decyzję M. K. wniósł o jej uchylenie, podtrzymując żądanie przyznania uprawnień kombatanckich. W ocenie skarżącego w sposób wystarczający udokumentował on złożony wniosek, a organ bezpodstawnie uznał za niewiarygodne oświadczenia złożone przez wskazanych przez niego świadków. Odnosząc się do wskazanego przez organ braku jego nazwiska w wykazach osób przesiedlonych z miejscowości P. skarżący wyjaśnił, ich wykazy te dotyczą wysiedlenia w dniu 25.09.1940 r. podczas gdy wysiedlenie jego rodziny nastąpiło w miesiącu sierpniu 1940 r. Wskazując na niekompletność zasobów archiwalnych skarżący podniósł, iż w tych okolicznościach szczególnej mocy dowodowej nabierają zeznania świadków, którzy w jego przypadku posiadają uprawnienia kombatanckie uzyskane z tytułu pobytu w przedmiotowym obozie i doskonale pamiętają zdarzenia z czasów okupacji oraz wspólne ich losy. Zdaniem skarżącego podważanie zeznań tych osób jest bezpodstawne i krzywdzące. Na rozprawie przeprowadzonej przed tut. Sądem w dniu 24 sierpnia 2006 r. skarżący dodatkowo podniósł, iż jego dom rodzinny znajdował się przy drodze na obrzeżu P., wskazani świadkowie zamieszkiwali w miejscowości W., a obie miejscowości są w granicach gminy D.. Wyjaśnił także, iż z obozu w Łodzi wspólnie z rodzinami świadków trafili do miejscowości P., skąd dopiero przed końcem wojny uciekli przed UPA do B., stąd właśnie tę miejscowość podał w ankiecie kierowanej do Biura Dowodów Osobistych.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu w całości podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż nie kwestionuje wysiedlenia strony do Generalnej Guberni, lecz z samego wysiedlenia wsi nie można automatycznie domniemywać, że osoby wysiedlone osadzono w obozach przesiedleńczych. W ocenie organu okoliczność, że wskazani przez skarżącego świadkowie wysiedleni zostali z innej miejscowości nie pozwala uznać, iż mogli oni zapamiętać jego pobyt w obozie przesiedleńczym w Łodzi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 3 §1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej. Jednocześnie, w myśl art. 135 wyżej powołanej ustawy sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do wszystkich aktów lub czynności wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, w tym poprzedzającego rozstrzygnięcia wydanego w I instancji. W przedmiotowej sprawie zaskarżone decyzje Kierownika Urzędu są wadliwe, bowiem wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania - art. 7 oraz art. 77 §1 oraz art. 107 §3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późniejszymi zmianami - w skrócie k.p.a.), co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Pierwszy z powołanych przepisów formułuje jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, a mianowicie ciążący na organach administracji obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Natomiast zgodnie z art. 77 §1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a staranną ocenę dowodów zawrzeć w uzasadnieniu wydanej decyzji, sporządzonym z uwzględnieniem art. 107 §3 k.p.a.

O spełnieniu warunków do uzyskania uprawnień kombatanckich Kierownik Urzędu orzeka, zgodnie z dyspozycją art. 22 wyżej powołanej ustawy o kombatantach (...), na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju represji. W niniejszej sprawie skarżący do wniosku o przyznanie przedmiotowych uprawnień załączył pozytywną rekomendację Związku Kombatantów RP i b. Więźniów Politycznych - Zarządu Wojewódzkiego w P. oraz oświadczenia dwóch świadków - A. K. oraz F. P. spisane na okoliczność udokumentowania jego pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi, ul. Żeligowskiego 41. W świetle stanowiska Kierownika Urzędu, treści wypełnionej przez stronę skarżącą ankiety do Biura Dowodów Osobistych oraz spisanego i załączonego do wniosku życiorysu, poza sporem pozostaje jej pobyt na wysiedleniu w Generalnej Guberni - w miejscowości P. oraz B.. Spornym jest natomiast pobyt skarżącego w obozie przesiedleńczym w Łodzi, ul. Żeligowskiego 41, w miesiącu sierpniu 1940 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż z zaświadczeń uzyskanych z Archiwów Państwowych oraz Instytutu Pamięci Narodowej wynika, że nazwiska skarżącego i jego rodziny nie odnaleziono w wykazach osób umieszczonych w przedmiotowym obozie, a w dokumentach związanych z represjami, jakim podlegała w okresie okupacji hitlerowskiej ludność zamieszkująca powiat Sz. również nie odnotowano nazwiska strony. W ocenie Sądu brak adnotacji o pobycie strony w obozie przesiedleńczym oraz treść zapisów w dokumentach znajdujących się w archiwach IPN-u oraz Archiwum Państwowego w Ł. i P., a dotyczących wspomnianych represji wojennych ludności narodowości polskiej na tym terenie, nie wyklucza możliwości przebywania skarżącego we wskazywanym przez niego obozie. Zgodnie z art. 75 §1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co nie jest sprzeczne z prawem, w szczególności dowodem mogą być dokumenty oraz zeznania świadków. Uwzględniając obiektywną przeszkodę w udokumentowaniu lub wykluczeniu pobytu strony w obozie przesiedleńczym w postaci niekompletnych zasobów archiwalnych Archiwum Państwowego oraz Instytutu Pamięci Narodowej, w sprawach tego rodzaju szczególnego znaczenia nabywają zeznania wskazanych przez stronę postępowania osób, które w świetle posiadanych uprawnień kombatanckich dotknięte zostały represjami ze strony okupanta w postaci wysiedlenia oraz pobytu w obozie przesiedleńczym. Zadaniem organu administracji publicznej jest przeprowadzenie w tym względzie wszechstronnego postępowania wyjaśniającego, w szczególności, gdy strona podnosi, że nie ma możliwości uzyskania żadnych dowodów, z uwagi na brak jakiejkolwiek dokumentacji własnej. Postępowania takiego zabrakło w niniejszej sprawie. Zważyć należy, iż wskazani przez stronę świadkowie uzyskali uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi ul. Żeligowskiego 41, w miesiącu sierpniu 1940 roku. Tym samym Kierownik Urzędu dysponuje aktami spraw prowadzonych z wniosku tych osób, stąd w celu ustalenia, dokąd osoby te zostały w Generalnej Guberni wysiedlone i czy w czasie okupacji hitlerowskiej skarżący mógł podlegać takiej samej represji (wysiedlenie w tej samej dacie, transport do Generalnej Guberni przez obóz przejściowy, dalszy wspólny pobyt na wysiedleniu), w pierwszej kolejności należało przeprowadzić dowód z tych akt. W sytuacji, gdyby okazało się, iż osoby te przebywały w miejscowości P. lub B., to okoliczność ta wymagałaby omówienia, przy czym należałoby uznać, iż przemawiałaby na korzyść strony skarżącej w aspekcie jej znajomości ze świadkami w tamtych czasach. W ocenie Sądu nie ma również znaczenia dla oceny wiarygodności zeznań świadków wskazywana przez Kierownika Urzędu okoliczność zamieszkiwania świadków oraz strony skarżącej w innej miejscowości. Zarówno P. jak i D.-W. znajdują się na terenie gminy D. pow. Sz., w odległości kilku kilometrów od siebie, tym samym nie można wykluczyć, że skarżący oraz świadkowie uczęszczali do tej samej szkoły powszechnej, należeli do jednego kościoła parafialnego, a ich rodziny znały się. Wnioskowani świadkowie w 1940 r. mieli przy tym odpowiednio osiem i jedenaście lat, strona skarżąca odpowiednio dziesięć lat, osoby te mogły więc pamiętać ówczesne zdarzenia. Zważyć także należy, iż zarówno skarżący jak i wskazani przez niego świadkowie dowodzą, że wysiedlenie i pobyt w obozie przesiedleńczym miały miejsce w miesiącu sierpniu 1940 r., ich zeznania były wiec zgodne w swojej treści. Z akt administracyjnych sprawy wynika także, iż świadkowie urodzili się w W.-D.. Uwzględniając wzajemne położenie D. i P. nie można wykluczyć, iż do wysiedlenia rodziny skarżącego mogło dojść przy okazji wysiedlenia mieszkańców D., a to oznacza konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego odnośnie represji, jakim w tym okresie podlegała ludność tej miejscowości. W rozpatrywanej sprawie postępowanie administracyjne dotyczyło wyłącznie represji, jakim podlegali mieszkańcy P.. Wskazać także należy, iż w sytuacji, gdy Kierownik Urzędu miał wątpliwości, co do wiarygodności tych zeznań, zobligowany był zażądać złożenia przez te osoby dodatkowych oświadczeń, precyzując pytania na które odpowiedzi oczekuje. Takie dodatkowe wyjaśnienia organ może uzyskać w formie pisemnej lub ustnej, na przeprowadzonej rozprawie administracyjnej. Dopiero uzyskanie takich wyjaśnień pozwoliłoby uznać, iż wniosek strony rozpatrzono z uwzględnieniem zasad zawartych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego.

Z wymienionych przyczyn, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) w zw. z 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Sąd uwzględnił skargę uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r. nr [...]. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 tej ustawy. Przepisu art. 152 ustawy przy tym nie zastosowano, mając na uwadze negatywny charakter rozstrzygnięcia Kierownika Urzędu, które ze swej istoty nie podlega wykonaniu.

Rozpatrując ponownie sprawę Kierownik Urzędu przeprowadzi postępowanie dowodowe, w ramach którego przeprowadzony zostanie dowód z akt administracyjnych spraw o przyznanie uprawnień kombatanckich wnioskowanym przez stronę świadków, na okoliczność ustalenia daty ich wysiedlenia oraz miejscowości pobytu w Generalnej Guberni, dowód z zeznań świadków oraz strony skarżącej na okoliczność ustalenia szczegółów znajomości sprzed 1939 roku oraz pobytu w Generalnej Guberni. Wskazana przez skarżącego na rozprawie okoliczność położenia domu rodzinnego na obrzeżach P. przy drodze może ponadto wskazywać, iż jego rodzina i on sam mogli zostać wysiedleni wraz z mieszkańcami D.-W., a nie P., stąd rozważenia wymaga konieczność poczynienia ustaleń na okoliczność represji, jakim w sierpniu 1940 roku podlegali mieszkańcy D. i czy wysiedlając mieszkańców W. przy okazji doszło do wysiedlenia mieszkańców domu, w którym skarżący wówczas mieszkał. W rozpatrywanej sprawie postępowanie dowodowe dotyczyło miejscowości P.. Zważywszy, iż skarżący już w życiorysie podał, iż w Generalnej Guberni mieszkał w P. gmina S., a później w B., celowym jest także uzyskanie informacji z zasobów archiwalnych właściwych instytucji, dotyczących wysiedlenia ludności z terenów W. do miejscowości P., na okoliczność wspólnego w niej pobytu skarżącego oraz wskazanych przez niego świadków.

/-/ I. Kucznerowicz /-/ B. Popowska /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak za nieobecnego Sędziego(urlop)

/-/D.Rzyminiak-Owczarczak

KP