Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 149/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca), Ewa Kamieniecka, , Protokolant Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 18 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi G. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. (dalej powoływany jako organ rentowy, Zakład lub ZUS) decyzją z dnia [...] października 2015 r., Nr [...], I. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 121, dalej u.s.u.s.) odmówił G. T. (dalej zwanemu stroną lub skarżącym) umorzenia:

1. Składek w części finansowanej przez płatnika:

a) na jego własne ubezpieczenia, w tym na:

- ubezpieczenia społeczne za okres: od 03.2005r. do 08.2006r. w kwocie 5.659,93 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres: od 03.2005r. do 05.2005r., od 10.2005r do 03.2007r., od 04.2007r. do 11.2008r., w kwocie 6.926,18 zł,

- Fundusz Pracy za okres: od 01.2005r., od 03.2005r. do 08.2005r., od 10.2005r. do 08.2006r., od 11. 2007r. do 01.2008r., w kwocie 443,30 zł,

b) na ubezpieczenia zgłoszonych ubezpieczonych, w tym na:

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres: od 01.2005r. od 03.2005 r. do 08.2005r., od 10.2005r. do 08.2006r., od 11.2007r. do 01.2008r., w kwocie 44,79 zł;

Odsetek od składek w części finansowanej przez płatnika i przez ubezpieczonych naliczonych nadzień 26.08.2015r. w łącznej kwocie 16.195,00 zł;

Kosztów upomnienia w kwocie 116,00 zł;

Dodatkowej opłaty w kwocie 1.140,00 zł

II. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3a oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił stronie umorzenia:

1. składek w części finansowanej przez płatnika na jego własne ubezpieczenia, w tym na:

- ubezpieczenia społeczne za okres: od 03.2005 r. do 08.2006 r. w kwocie 5.659,93 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres: od 03.2005 r. do 05.2005 r., od 10.2005 r. do 03.2007r., od 04.2007r. do 11.2008r., w kwocie 6.926,18 zł,

- Fundusz Pracy za okres: od 01.2005 r., od 03.2005r. do 08.2005r., od 10.2005 r. do 08.2006, od 11.2007 r. do 01.2008 r., w kwocie 443,30 zł;

2. odsetek od ww. składek naliczonych na dzień 26.08.2015r. w kwocie 13.352,00 zł;

3. Kosztów upomnienia w kwocie 104,40 zł;

4. Dodatkowej opłaty w kwocie 969,00 zł.

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, iż skarżący wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2015 r. zwrócił się o umorzenie zaległych należności z tytułu składek powołując się na utratę całego dobytku, w tym dokumentację firmy, w wyniku dwóch pożarów, które miały miejsce w 2010 r., zajęcie świadczenia emerytalnego przez komornika sądowego, zły stan zdrowia oraz brak majątku oraz oszczędności.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. Zakład poinformował o warunkach umarzania należności z tytułu składek oraz wskazał, że udowodnienie okoliczności uzasadniających umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. spoczywa na zobowiązanym. Nadto wskazał, że w toku postępowania zgromadzono materiał dowodowy w postaci: akt skarżącego jako płatnika składek, dokumentację zgłoszeniowo-rozliczeniową oraz informację z Centralnego Rejestru Ubezpieczonych. Otrzymano również oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej.

W oparciu o powyższe dokumenty organ rentowy stwierdził, iż skarżący prowadząc działalność gospodarczą zobowiązany był odprowadzać do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składki na własne ubezpieczenia społeczne oraz za zatrudnionych pracowników. Wskutek niedopełnienia ustawowego obowiązku opłacania składek, na koncie rozliczeniowym powstało zadłużenie, które według stanu na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. na [...] sierpnia 2015r., wraz z odsetkami za zwłokę, dodatkową opłatą i kosztami upomnienia wynosi 33.190,33 zł. Podniesiono również, iż w związku z prowadzonym przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postępowaniem egzekucyjnym naliczone zostały koszty egzekucyjne w kwocie 594,40 zł. Podkreślono ponadto, że w związku z wystąpieniem przez skarżącego w dniu [...] stycznia 2015 r. z wnioskiem o umorzenie zaległości na podstawie przepisów ustawy z dnia [...] listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność w dniu [...] czerwca 2015 r. wydana została decyzja określająca warunki umorzenia należności w kwocie 17.198,56 zł.

Odnośnie sytuacji osobistej i materialnej ZUS ustalił, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zaś jego źródłem utrzymania jest pobierane świadczenie emerytalne w wysokości 2.715 zł brutto miesięcznie, z którego po potrąceniach egzekucyjnych do wypłaty pozostaje 1.560 zł netto. Strona uzyskuje także dochody z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia w kwocie 100 zł brutto, tj. 66 zł netto. Zadeklarowane stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 1.560 zł, w tym miesięczne opłaty czynszowe - 200 zł, opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, itp.) - 400 zł, koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) - 500 zł, inne wydatki (jedzenie, ubiór) - 460 zł. Organ rentowy zwrócił przy tym uwagę, że nie przedłożono jednakże żadnych dokumentów, które by potwierdzały ponoszone wydatki, a jedynie poinformowano o braku możliwości ustalenia zobowiązań pieniężnych z uwagi na utratę wszystkich dokumentów w dwóch pożarach lokalu mieszkalnego, które miały miejsce w 2010 r.

W trakcie przeprowadzonego postępowania Zakład nie ustalił występowania majątku nieruchomego, ruchomości, środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym oraz wierzytelności. Dyrektor Oddziału ZUS we W. w dniu [...] lipca 2014 r. dokonał zajęcia pobieranego świadczenia emerytalnego, przy czym zajęcie to zbiegło się z zajęciem dokonanym przez komornika sądowego.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ rentowy wskazał, iż wyżej ustalony stan faktyczny przeanalizował i ocenił w oparciu o przesłanki, warunkujące umorzenie należności, wynikające z art. 28 ust. 1- 3 i ust. 3a u.s.u.s.

Zdaniem organu w sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 2 i pkt 4 u.s.u.s. gdyż okoliczności z nich wynikające nie wystąpiły. Skarżący nie prowadzi bowiem już działalności gospodarczej, a otrzymuje dochody z tytułu pobierania świadczenia emerytalnego i z tytułu umowy zlecenia. Nadto organ wskazał, iż z dokonanego rozliczenia wynika, że zaległe składki przekraczają wartość kosztów upomnienia, które aktualnie wynoszą 11,60 zł, co też wyklucza zastosowanie art. 28 ust. 3 pkt 4a.

Odnosząc się do przesłanki całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 organ wskazał, że aktualnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS we W. oraz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. Ś. Dopiero jednak po przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego możliwe będzie określenie sposobu jego zakończenia, tj. poprzez wyegzekwowanie zobowiązania lub stwierdzenie braku majątku, z którego możliwe jest wyegzekwowanie należności.

Uwzględniając osiągane dochody oraz skuteczne postępowanie egzekucyjne organ uznał, że nie można uznać za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, co oznacza, że niespełnione są także warunki określone w art. 28 ust. 3 pkt 6.

Dalej organ rentowy przeanalizował możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami, nawet pomimo braku całkowitej nieściągalności, odnosząc je do przypadków określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365, dalej jako rozporządzenie).

W tym kontekście ZUS wskazał, iż w realiach badanej sprawy nie znajduje zastosowania pierwsza z przesłanek, wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż dochód skarżącego jest wyższy od minimum socjalnego, które w 1-osobowym gospodarstwie emeryckim ustalono na kwotę 1.070,65 zł. Uwzględniając wysokość zadłużenia ZUS uznał, iż skarżący nie dysponuje środkami pozwalającymi na jednorazową spłatę zadłużenia wobec Zakładu, jednakże biorąc pod uwagę, że w gospodarstwie domowym pozostają w dyspozycji środki przekraczające minimum socjalne, stwierdził, że nie wykazano, że zapłacenie należności czy to w drodze układu ratalnego czy też egzekucyjnie, pozbawi możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ rentowy stwierdził także, iż w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione warunki określone w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z uwagi na fakt, iż wprawdzie powołano się na dwa pożary lokalu mieszkalnego, które miały miejsce w 2010 r., jednak działalność gospodarcza została zlikwidowana w dniu [...] grudnia 2008r. Zdaniem Zakładu nie wykazano zatem, że zaistniało nadzwyczajne zdarzenie powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Odnosząc się zaś do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ rentowy zauważył, że jakkolwiek skarżący powołał się na problemy zdrowotne to jednak do akt sprawy nie dołączono żadnych dokumentów medycznych. ZUS wskazał ponadto, że skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia, natomiast niniejsza przesłanka ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia uzyskiwanie dochodu.

Odnosząc się do argumentu trudnej sytuacji finansowej organ rentowy wskazał, że okoliczność ta nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia, które jest rozwiązaniem o charakterze wyjątkowym, uzasadnionym szczególnymi okolicznościami, podczas gdy ocena przedmiotowego wniosku doprowadziła do ustaleń o niespełnieniu przesłanek, które wymagałyby rozważenia przez Zakład zastosowania instytucji umorzenia.

Dodatkowo wskazano, iż spłata należności może zostać rozłożona w czasie, w układzie ratalnym, którego na podstawie art. 29 u.s.u.s., może udzielić Zakład.

Nie godząc się z podjętym rozstrzygnięciem skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy powołując się na trudną sytuację materialną oraz fakt, iż z powodu dwóch pożarów stracił jakiekolwiek szanse na poprawę sytuacji finansowej. Podkreślono, że z uwagi na skuteczną egzekucję komorniczą ze świadczenia emerytalnego skarżącemu pozostaje kwota, która z trudnością umożliwia egzystencję. W treści przedmiotowego pisma wniesiono jednocześnie o rozłożenie przedmiotowego zadłużenia na raty, dzięki czemu Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sposób bezpośredni będzie mógł pobierać środki na poczet zadłużenia.

ZUS decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. i w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy w oparciu o zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy stwierdził, iż organ I instancji, rozpatrując stan faktyczny sprawy, zastosował właściwą podstawę prawną, a w sprawie nie zaistniały nowe okoliczności, gdyż do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie załączono nowej dokumentacji.

W kontekście powyższego organ wskazał, iż art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Aby jednak Zakład pozytywnie rozpatrzył taki wniosek muszą być spełnione określone warunki. Podstawową zasadą jest, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zaś art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazuje przesłanki, zgodnie z którymi zachodzi całkowita nieściągalność, a które to zostały wskazane w decyzji z dnia [...] października 2015 r. nr [...].

Dalej organ wskazał, iż wyjątkowy charakter umorzenia należności wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacania należnych składek ma charakter obligatoryjny, a wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie.

Zdaniem organu analiza zgromadzonej dokumentacji wykazała, iż w przypadku skarżącego taka sytuacja nie zachodzi. W tym kontekście organ podniósł, iż wprawdzie działalność gospodarcza została wyrejestrowana, jednak z przedłożonego materiału dowodowego wynika, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne, które podlega skutecznej egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego. Tym samym brak jest podstaw zarówno formalnych, jak i merytorycznych dla podjęcia decyzji o umorzeniu ww. należności w oparciu o wyżej wspomnianą podstawę prawną. Słusznie zatem stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności.

Nadto rozpoznając ponownie sprawę organ uznał, iż w realiach badanej sprawy nie znajdują zastosowania przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, określone w § 3 rozporządzenia. Zgodnie bowiem z nimi umorzenie jest zasadne w stosunku do tych dłużników, których stan majątkowy i sytuacja rodzinna nie pozwala na egzekucję, ponieważ powoduje ciężkie, negatywne skutki dla jego rodziny. Oznacza to stan, w którym spłacanie zadłużenia z tytułu składek na własne ubezpieczenie pozbawia rodzinę dłużnika niezbędnych środków utrzymania i nie pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto, powodem do umorzenia niezapłaconych składek są poniesione przez dłużnika straty spowodowane klęską żywiołową, a także koszty ponoszone na skutek przewlekłej choroby wnioskującego o umorzenie lub członka jego rodziny.

Organ przywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 243/12, w świetle którego przyjmuje się, że decyzja umorzeniowa, choć jest decyzją uznaniową, nie może być decyzją dowolną. Jeśli organ podejmuje decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, to zasadniczym jego zadaniem jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego. Dotyczy to przede wszystkim dokonania ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej strony. Zakład zobowiązany jest dokonać ustaleń w zakresie sytuacji wnioskodawcy pod kątem przesłanek umorzenia, o których mowa w art. 28 ust 3 u.s.u.s. oraz przesłanek zamieszczonych w § 3 rozporządzenia według stanu na dzień wydania przez organ decyzji. Zobligowany jest zatem uwzględnić na dzień podejmowania decyzji w II instancji sytuację majątkową dłużnika.

Odnosząc się do przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia organ ponownie stwierdził, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego sumaryczny dochód kształtuje się na poziomie 1.626,00 zł i jest wyższy od minimum socjalnego określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 1-os., zaś łączna suma wydatków w miesiącu wynosi ok. 1.560,00 zł. Zdaniem organu gruntowna analiza sytuacji finansowej prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa domowego nie dała podstaw do stwierdzenia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, dlatego też za słusznie należy uznać stanowisko, że w przedmiotowej sprawie nie spełniona została przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

W ocenie organu, z uwagi na fakt, iż działalność gospodarcza została zamknięta, również okoliczności zawarte w pkt 2 ww. rozporządzenia nie znajdują w niniejszej sprawie zastosowania. Bez znaczenia dla sprawy pozostają zatem wskazane przez skarżącego pożary lokalu mieszkalnego, które miały miejsce w 2010 r., skoro działalność została zlikwidowana w dniu [...] grudnia 2008 r.

Mając na względzie okoliczności określone w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ uznał, iż nie wykazano, by ewentualne trudności zdrowotne skarżącego w istotny sposób utrudniały, bądź uniemożliwiały osiąganie dochodu, a tym samym spłatę przedmiotowego zadłużenia. Gwoli ścisłości, organ zauważył, iż pomimo tego że skarżący powołuje się na liczne schorzenia, podjął zatrudnienie w ramach umowy cywilnoprawnej, co wskazywałoby, że stan zdrowia nie stanowi przeszkody w dodatkowym zarobkowaniu. Nadto świadczenie emerytalne przyznane skarżącemu, wypłacane jest niezależnie od stanu zdrowia.

Dokonując oceny całości zgromadzonego materiału dowodowego organ stwierdził, iż skarżący aktualnie nie posiada możliwości finansowych, aby jednorazowo uregulować zadłużenie, co jednak nie wyklucza możliwości jego spłaty w trybie układu ratalnego. Ustosunkowując się do podniesionych przez niego argumentów podkreślił, że wskazanie na okoliczność ciężkiej sytuacji materialnej nie może stanowić podstawy do umorzenia należności składkowych, ponieważ zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

Opisane wyżej rozstrzygnięcie skarżący zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarzucając, iż opiera się ono na błędnych przesłankach.

W treści skargi skarżący wyjaśnił, iż prowadzoną działalność gospodarczą wyrejestrował w grudniu 2008 r. z powodu złego stanu zdrowia i "dekoniunktury na rynku". W kwietniu i grudniu 2010 r. dotknęły go pożary, w wyniku których wszystko utracił. Nadto podniósł, iż organ pomija okoliczność, iż istnieje związek między jego trudną sytuacją finansową a pożarami. Wskazał, iż w podeszłym wieku "zaczyna od zera", brakuje ma na leki, żyje w nędzy. Za kuriozalny uznał zarzut podjęcia przez niego dodatkowej pracy.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację i wywody prawne zawarte w kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Należy przede wszystkim wyjaśnić, że w przepisie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej), formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sądy administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji, postanowienia (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb ich wydania lub tryb podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Jego uchylenie albo stwierdzenie nieważności następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych nie znalazł podstaw dla stwierdzenia naruszenia prawa w rozpoznawanej sprawie, mimo rozważenia w toku dokonywanych czynności przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako u.p.p.s.a.), z którego wynika, że Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontroli tut. Sądu podlegała decyzja ZUS z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na jego własne ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Pracy oraz na ubezpieczenia zgłoszonych ubezpieczonych wraz z odsetkami, kosztami upomnienia oraz dodatkowymi opłatami, które to zostały w sposób szczegółowy określone w sentencji decyzji z dnia [...] października 2015 r.

Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowił art. 28 u.s.u.s., który w ust. 1 i ust. 2 stanowi, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, który zaś stanowi o prawie umorzenia takich należności także w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności. Tym samym ustawodawca przyznał ZUS możność umorzenia w całości lub części należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w dwóch sytuacjach, tj.: a) w przypadku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) oraz b) w uzasadnionych przypadkach - mimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Doprecyzowując niniejsze przesłanki umorzenia należności prawodawca w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazał, iż całkowita nieściągalność zachodzi wówczas, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei możliwość umorzenia należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje ust. 3a stanowiąc, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W sposób szczegółowy zasady umarzania tych należności regulują przepisy § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którymi Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zauważyć trzeba także, że umorzenie należności składkowych, na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., ustawodawca oparł na konstrukcji swobodnego aktu administracyjnego tzw. uznania administracyjnego. Taka forma działania organu administracji oznacza, że organ ten nie jest obowiązany do wydania jednoznacznej w treści decyzji w razie spełnienia czy zaistnienia ściśle określonych warunków (por. J. Boć, T. Kuta, Prawo administracyjne, PWN, Warszawa 1984). Podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne (dyspozycja przepisu stanowiącego podstawę aktu swobodnego skonstruowana m.in. poprzez użycie zwrotu "organ może") stanowi skorzystanie z uprawnienia administracji do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisami prawa materialnego. Innymi słowy, działając w ramach swobodnego uznania, organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Przy wydawaniu jednakże decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 762/16).

Sąd w składzie orzekającym stwierdził, iż w realiach badanej sprawy zasadnie organ rentowy uznał, iż nie zachodzą przesłanki umorzenia należności, określone w przywołanych wyżej regulacjach. Przede wszystkim należy wskazać, iż poza sporem jest to, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 2 i pkt 4 u.s.u.s., gdyż – jak zauważył organ – okoliczności z nich wynikające nie wystąpiły. Z kolei względem przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 5 u.s.u.s. trzeba wskazać, iż jakkolwiek w niniejszej sprawie nastąpiło 2008 r. zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, którą to okoliczność skarżący przyznał również w skardze, to jednak ustalono, iż skarżący uzyskuje świadczenie emerytalne oraz dochód z tytułu umowy zlecenia, który w łącznej kwocie po potrąceniach wynosi 1.626 zł. Tym samym nie można przyjąć, iż w realiach badanej sprawy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Przeciwnie z przedstawionych przez organ okoliczności sprawy, a nie zakwestionowanych przez skarżącego wynika, iż aktualnie względem skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego.

Z osnowy decyzji wydanej w pierwszej instancji wynika też, że oczywistym jest, iż w niniejszej sprawie wysokość nieopłaconej składki przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, które wynosi 11,60 zł.

Nadto organ zasadnie uznał, iż na etapie rozstrzygania niniejszego wniosku, przy informacji o posiadanym stałym dochodzie w postaci świadczenia emerytalnego nie można uznać za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Mając na względzie powyższe, trafnie organ rentowy uznał, iż w sprawie nie mamy do czynienia ze stanem całkowitej nieściągalności, co wykluczało umorzenie zaległości na podstawie art. 28 u.s.u.s.

Ponadto Zakład rozważył także istnienie braku przesłanek umorzenia zaległych należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., stosownie do rozporządzenia z 2003 r. Tu zdaniem Sądu trafnie ZUS ocenił brak przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przedstawiona przez Zakład sytuacja materialno-bytowa strony, również zresztą na podstawie przedstawionych przez nią samą okoliczności, nie pozwalała bowiem przyjąć, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Łączna bowiem kwota dochodu przekracza minimum socjalne dla 1-osobowego gospodarstwa domowego. Zadeklarowane zaś stałe wydatki z tytułu miesięcznych opłat wynoszą 200zł czynszu, 400 zł opłat eksploatacyjnych, 500 zł kosztów związanych z leczeniem oraz 460 zł przeznaczanych na jedzenie i odzież. Wskazuje to, że zapłata zaległości chociażby w ramach układu ratalnego, nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Nie można też kwestionować oceny organu rentowego, że nie została spełniona sytuacja opisana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, w sytuacji gdy strona skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej w 2008 r. Stąd podnoszona przez skarżącego okoliczność pożaru, który miał miejsce w kwietniu i grudniu 2010 r. nie może być postrzegana jako wyartykułowany w tym przepisie stan klęski żywiołowej czy też nadzwyczajne zdarzenie, skutkujące uniemożliwieniem dalszego prowadzenia działalności. Stąd przyjąć należało, iż strona nie wykazała poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalność. Skoro bowiem działalność gospodarcza w chwili złożenia wniosku o umorzenie należności nie była już przez skarżącego prowadzona, to nie można mówić o zagrożeniu dla prowadzenia tej działalności.

Wreszcie zasadnie organ rentowy uznał, iż nie występuje także w sprawie przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, w postaci przewlekłej choroby skarżącego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej stronę możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenia należności. Jakkolwiek skarżący w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wskazał problemy zdrowotne oraz konieczność wydatkowania kwoty 500 zł na leczenie, to jednak okoliczność ta nie stanowi tego rodzaju, że uniemożliwiałaby opłacenie należności, w sytuacji gdy skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne, które jest niezależne od stanu zdrowia.

Reasumując powyższe wywody uznać należy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych poddał ocenie materiał dowodowy sprawy, wyjaśnił także – w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie – stan faktyczny, wypełniając normę art. 7 k.p.a. oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ odmawiając umorzenia zaległych składek. Nadto podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Skarżący podejmując działalność gospodarczą powinien bowiem liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne, a prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Należy także podkreślić, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 u.p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu w całości.