Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 166/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 18 art. 33 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 39 art. 42 par. 1 pkt 3 art. 43 art. 44 par. 1 pkt 1 par. 2 par. 3 art. 58 par. 1 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 135 art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 02 lipca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 lipca 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi Z. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie z dnia [...] listopada 2018r. nr [...] Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 5 listopada 2018r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W. odmówił Z. M. przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne.

W toku postępowania ustalono następujący stan faktyczny. W dniu 30 maja 2018 roku do Zakładu wpłynął wniosek Z. M. o umorzenie postepowania egzekucyjnego z uwagi na jego przedawnienie. Decyzją z dnia 16 lipca 2018 roku organ odmówił umorzenia postepowania wskazując w uzasadnieniu, że do należności za okres od 03.2007 do 12.2007, 04.2011, 07.2011 stosuje się 10 letni okres przedawnienia tzn. składka za 03.2007 przedawniłaby się 10 kwietnia 2017 roku. Natomiast od 22 marca 2016 roku ,czyli od odebrania przez stronę upomnienia został przerwany bieg przedawnienia i należności objęte tym upomnieniem są wymagalne. W uzasadnieniu wskazano też, że upomnienia za okres od 03.2007 do 12.2007, 05.2011, 07.2011 zostały doręczone stronie właśnie 22 marca 2016 roku, a 31 marca 2016 roku skierowano do Dyrektora ZUS Oddział w [...]. tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...] obejmujące wskazane wyżej należności.

Po otrzymaniu decyzji Z. M. zwrócił się do organu o odpis dokumentów: upomnienia oraz dokumentu potwierdzającego jego otrzymanie, tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...]. Po ich otrzymaniu, w dniu 29 września 2018r. skierował do organu egzekucyjnego tj. ZUS Oddział w [...] zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do ich wniesienia. W uzasadnieniu wskazał, że dopiero w dniu 07 września 2018r. na skutek złożonego wniosku otrzymał odpisy tytułów wykonawczych, które organ uznał za doręczone w trybie doręczenia zastępczego. Strona kwestionuje jednak taki tryb doręczenia, bowiem dokumentów tych nie otrzymała, gdyż nie zamieszkuje pod wskazanym adresem. Załączając wydruk z księgi wieczystej Z. M. wskazał, że sprzedał nieruchomość w N. Skalmierzycach w dniu 12 kwietnia 2011 roku, więc adres widniejący na zwrotnym potwierdzeniu odbioru tj. N. Skalmierzyce ul. [...]/24 był w dacie tego doręczenia nieaktualny. O istnieniu zobowiązania dowiedział się od [...] Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. wiosną 2018 roku w trakcie czynności poboru środków pieniężnych, dlatego wystąpił w dniu 29 maja 2018 roku o umorzenie tej zaległości z uwagi na przedawnienie. Dopiero z postanowienia o odmowie umorzenia należności dowiedział się o istnieniu tytułów wykonawczych, które w jego ocenie są wadliwe, więc skorzystał z prawa do zgłoszenia zarzutów przeciwko tym czynnościom z jednoczesnym złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do ich wniesienia.

Postanowieniem z dnia 5 listopada 2018r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...]. odmówił Z. M. przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. W uzasadnieniu wskazano, że o istnieniu zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dowiedział się wiosną 2018 roku od poborcy skarbowego I Urzędu Skarbowego w K.. Wobec powyższego organ uznał, że datą uzyskania informacji o zadłużeniu jest dzień 16 marca 2018 roku, a w konsekwencji z tą datą rozpoczął bieg 7-dniowy termin na złożenie wniosku.

Strona złożyła zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie. Ponownie podkreśliła, że złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu tj. otrzymania odpisów tytułów wykonawczych tj. od dnia 27 września 2018 roku, dlatego w terminie, bo 29 września 2018 roku zwróciła do organu z wnioskiem o przywrócenie terminu.

Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2018 roku Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu podtrzymano stanowisko organu I instancji odnośnie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, a ponadto odniesiono się do kwestii przyczyn jego niedotrzymania i uprawdopodobnienia ich przez stronę .W tym zakresie organ przyjął, że odpisy tytułów wykonawczych zostały skutecznie doręczone Z. M. w dniu 18 kwietnia 2016r. w trybie art. 44 § 1 Kpa pod adresem: [...] [...] Przesyłka zawierająca odpisy tytułów wykonawczych z dnia 31 marca 2016 roku od nr [...] do nr [...] została nadana 1 kwietnia 2016 roku za pośrednictwem operatora pocztowego na adres [...] [...]. Według adnotacji umieszczonych na zwrotnym potwierdzeniu odbioru korespondencji, z powodu niemożności doręczenia pisma wskazanego w sposób wskazany w pkt 1 formularza, w dniu 4 kwietnia 2016r. pismo zostało na 14 dni pozostawione do dyspozycji adresata w Urzędzie Pocztowym [...]. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie 7 dni umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata. Następnie pismo w dniu 19 kwietnia 2016r. zwrócono nadawcy, gdyż adresat nie podjął awizowanego pisma. Stąd, zdaniem organu, termin do wniesienia zarzutów upłynął 25 kwietnia 2016 roku, natomiast zostały one wniesione dopiero w dniu 29 września 2018 roku. Organ za niezasadne uznał też stanowisko strony, iż w dniu 18 kwietnia 2016 roku nie mieszkał już pod wyżej wskazanym adresem i podkreślił, że w dniu 22 marca 2016r., a więc już po sprzedaży nieruchomości znajdującej się pod tym adresem strona odebrała upomnienia z dnia 8 marca 2016 roku. Skoro więc pod adresem, na który została przesłana przesyłka zawierająca tytuły wykonawcze strona przebywała jeszcze 22 marca 2016 roku, to nieodebranie dwukrotnie awizowanej korespondencji nosi cechy braku dopełnienia przez stronę należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw i nie uprawdopodabnia braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia zarzutów.

Strona skorzystała z prawa skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze zarzuciła organom naruszenie art. 7, 77 § 1 i 78 § 1, 80 i 84 § 1 Kpa poprzez niepodjęcie wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy, w tym ustaleń co do okoliczności doręczenia przesyłki zawierającej tytuły wykonawcze; naruszenie art. 42 § 1 kpa poprzez przyjęcie, że skuteczne doręczenie tytułów może nastąpić poza miejscem zamieszkania zobowiązanego; art. 58 § 2 Kpa poprzez przyjęcie, że ustanie przyczyny uchybienia terminu do wniesienia zarzutów następuje po powzięciu jakiejkolwiek informacji o piśmie, a nie po jego skutecznym doręczeniu.

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2018, poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami prawa.

Po zbadaniu przedłożonych akt sprawy, treści zaskarżonego postanowienia oraz skargi i odpowiedzi na skargę Sąd uznał, że rozstrzygnięcia organów administracji publicznej zapadły przedwcześnie, z naruszeniem przepisów postępowania i bez ustalenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, wobec czego musiały zostać wyeliminowane z obrotu prawnego.

Skarżący wniósł zarzuty wobec postępowania egzekucyjnego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do ich złożenia.

Stosownie do art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Jak wynika z art. 58 § 2 k.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin.

Skuteczność prośby o przywrócenie terminu zależy od wykazania, że strona uchybiła terminowi bez własnej winy. Zasadniczo przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 lutego 2019 r., II OSK 618/17; z dnia 20 września 2018 r., II OSK 2369/16; z dnia 5 lipca 2017 r., I OSK 894/17). Gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, przywrócenie terminu nie jest możliwe (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 września 2018 r., II OSK 2369/16 i z dnia 15 listopada 2017 r., II OSK 94/17). Jak wskazuje się w orzecznictwie, ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminowi spoczywa na stronie postępowania, która występuje z prośbą o jego przywrócenie. Organ winien jedynie ocenić przedstawione przez nią okoliczności w świetle przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a. oraz termin do złożenia wniosku. Trudno wymagać od organu, by prowadził postępowanie wyjaśniające przyczyny uchybienia terminowi przez stronę (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 stycznia 2018 r., I OSK 553/16).

W pierwszej kolejności badaniu podlega fakt zachowania terminu do wniesienia wniosku o jego przywrócenie. Organ zobowiązany jest do zbadania w sposób nie budzący wątpliwości, kiedy ustała przeszkoda do dokonania czynności, przy czym mieć na uwadze trzeba rodzaj dokonywanej czynności. W niniejszej sprawie czynnością tą było wniesienie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Ani z akt sprawy , ani z treści zaskarżonej decyzji nie wynika, z czym zapoznał się skarżący w trakcie czynności poborcy skarbowego, nie może być bowiem wystarczającą przesłanką dla uznania, że skarżący uzyskując informację o istnieniu zaległości uzyskał jednocześnie informacje o podstawach do wniesienia zarzutów. Skarżący podniósł przecież zarzuty w oparciu o art. 33 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. – O postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2017, poz.933 ze zm. - zwaną dalej upea), które to zarzuty nie mogły znaleźć oparcia jedynie w uzyskaniu informacji o istnieniu zaległości. Nawet, gdyby strona podniosła zarzut nieistnienia obowiązku (pkt 1 § 1 art. 33 upea) opartego na nie doręczeniu tytułu wykonawczego, również fakt istnienia zaległości nie byłby wystarczając podstawą dla uznania, że ustała przeszkoda dla wniesienia zarzutów. Dowodem na brak świadomości co do treści i istnienia tytułów wykonawczych jest fakt, iż skarżący najpierw złożył wniosek o umorzenie należności, w następstwie poinformowania go przez poborcę o zaległościach wobec ZUS, a dopiero po uzyskaniu tytułów skierował p-ko nim zarzuty. Strona nie kwestionowała przecież, że otrzymała upomnienia informujące o zadłużeniu, tylko, że nie otrzymała tytułów wykonawczych.

W konsekwencji uznać należy, że datą od której liczyć należało 7 dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu jest dzień doręczenia Z. M. żądanych tytułów wykonawczych, bowiem z tym dniem ustala przeszkoda do złożenia zarzutów terminie. Wiedza o prowadzonej egzekucji i złożenie wniosku o umorzenie postępowania nie zwalnia organu od doręczenia stronie tytułów wykonawczych, tak aby mogła się z nimi zapoznać i skorzystać z przysługującego p-ko nim środka. Z ta kwestią wiąże się kolejny podnoszony przez stronę zarzut nieskutecznego doręczenia przedmiotowych tytułów, a które sąd w składzie orzekającym uznaje za zasadny.

Zgodnie z art. 39 k.p.a. organ administracji publicznej doręcza pisma za pokwitowaniem przez operatora pocztowego, swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy. Powołany przepis wprowadza zasadę oficjalności doręczeń. Ustawowy obowiązek dokonywania wszelkich doręczeń z urzędu spoczywa na organie prowadzącym postępowanie administracyjne. Zasada ta znajduje zastosowanie w każdym postępowaniu, niezależnie od jego struktury podmiotowej. Zapewnia organowi administracyjnemu stanowczy wpływ na sam tok postępowania, służy także zrównaniu w tym zakresie pozycji prawnej podmiotów uczestniczących w postępowaniu. Strony i inni uczestnicy postępowania ani nie muszą składać osobnych wniosków lub żądań co do doręczania im pism, ani nie muszą dowiadywać się w siedzibie organu, czy jest jakieś pismo do odebrania w ich sprawie.

Z kolei zgodnie z art. 44 § 1 pkt 1 k.p.a. w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego, w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 k.p.a. (bezpośrednio adresatowi albo innym wymienionym w tym przepisie osobom) operator przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej.

W myśl art. 44 § 2 k.p.a. zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Art. 44 § 3 k.p.a. stanowi wreszcie, że w przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie siedmiu dni, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. Realizacja powyższego trybu powoduje, że doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia 14 dniowego okresu określonego art. 44 § 1 k.p.a., a pismo pozostawia się w aktach sprawy.

W sprawie zastosowano instytucję doręczenia zastępczego przedmiotowych tytułów wykonawczych w sposób nieuprawniony. Fakt, iż strona osobiście odebrała korespondencję przesłaną na nieaktualny adres, bo akurat tam przebywała, nie oznacza, że kolejna korespondencja tam kierowana może być uznana za skutecznie doręczoną. Z akt sprawy wynika, że już w 2013 roku organy dysponowały wiedzą o aktualnym miejscu zamieszkania Z. M.. Z zawiadomienia z dnia 19 grudnia 2016r. skierowanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]. do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. wynika, że w bazie Poltax widnieje informacja, że skarżący z dniem 19 lutego 2015 roku został wyrejestrowany z tej bazy i jego aktualny adres to K., ul. [...]. Także z danych identyfikacyjnych i adresowych osoby fizycznej wynika, że od 21 sierpnia 2014 roku jego adresem korespondencyjnym jest K. ,ul W.. Co więcej – w dniu 17 grudnia 2013 roku Z. M. zgłosił zmianę danych do ZUS, w którym podał adres zamieszkania i korespondencji jako K. ul. [...], podobnie 17 lutego 2014 roku, a 16 lipca 2015 roku, czyli rok przed datą spornych doręczeń jedynym widniejącym adresem w zgłoszeniu danych był adres w K.. Organ niezasadnie więc kierował korespondencje w roku 2016 na adres w [...]. W konsekwencji należy uznać, że adnotacje na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, że "adresat nie podjął awizowanej przesyłki" są błędne, bowiem pod tym adresem w dniu 19 kwietnia 2016 roku nie mieszkał. Prawidłowym zapisem doręczyciela powinno więc być "adresat wyprowadził się". Zakwestionowanie z kolei prawdziwości danych dokumentu urzędowego, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru skutkuje przyjęciem, że nie można było uznać tego doręczenia za skuteczne. W związku z powyższym nie znajduje też uzasadnienia twierdzenie organu o braku uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi, bowiem fakt ,iż skarżący w dniu 22 marca 2016 roku przebywał w [...] nie oznacza , że dopuścił się niedbalstwa w prowadzeniu swoich spraw odbierając tam korespondencję. Zgodnie bowiem z art. 42 § 1 pkt 3 Kpa pismo doręczono skarżącemu osobiście w tym miejscu , bowiem tam stronę zastano, ale nie oznacza to jednocześnie, że skutek doręczenia w trybie art. 42 § 1 pkt 3 Kpa należy traktować jako przesłankę niezachowania należytej staranności przy prowadzeniu swoich spraw, bo strona nie miała obowiązku informować doręczyciela o tym, że przebywa pod starym adresem tylko chwilowo. Miała natomiast obowiązek poinformować organ o zmianie adresu, co też jak wyżej wskazano konsekwentnie czyniła przedkładając stosowne druki zgłoszenia zmiany danych w ZUS i w tym zakresie dopełniła staranności. Powyższe tj. odebranie korespondencji przez skarżącego osobiście w innym miejscu niż adres dla korespondencji nie może też uzasadniać przyjęcia fikcji doręczenia dla innych pism wysyłanych na ten adres. Jest to działanie wbrew dyspozycji art. 44 Kpa i w konsekwencji należy uznać, że tytuły wykonawcze nie zostały skutecznie doręczone skarżącemu w dacie wskazanej przez organ. To z kolei nakazuje przyjąć, że termin na wniesienie zarzutów rozpoczął bieg w dniu 27 września 2018 roku, a więc strona wniosła zarzuty w terminie i w ponownie prowadzonym postępowaniu powinny zostać przez organy merytorycznie rozpoznane.

W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonych powyżej naruszeń przepisów, należało uchylić zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018r. poz. 1302 ze zm.).