Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 974/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2013-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 5
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie NSA Maria Piórkowska WSA Ewa Partyka /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Sygn. II SA/Rz 974/12

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi P. W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO, Kolegium) z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w sprawie zatrzymania P. W. prawa jazdy kategorii B, nr [...].

W podstawie prawnej organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 ze zm., zwana dalej k.p.a.) w związku z art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm., aktualnie tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., poz. 1228, zwana dalej Ualim).

Z akt administracyjnych sprawy oraz decyzji wynika, że Miejsko Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej (dalej jako MGOPS) zwrócił się do Starosty Powiatu [...] z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy P. W. jako dłużnikowi alimentacyjnemu.

Starosta [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] zatrzymał P. W. prawo jazdy kategorii B, nr [...], nr druku [...] wydane dnia 12 czerwca 2002 r. W uzasadnieniu wskazano, że P. W. jest dłużnikiem alimentacyjnym i uporczywie uchyla się od ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego przez niełożenie na utrzymanie osób najbliższych, zaś prowadzona egzekucja jest bezskuteczna. Organ wskazując na przepisy art. 5 ust. 1, 2, i 3 Ualim oraz art. 76 k.p.a. i art. 19 k.p.a. naprowadził, że ma obowiązek zatrzymania prawa jazdy na podstawie wniosku organu właściwego dłużnika.

W odwołaniu od powyższej decyzji P. W. podniósł, że wniosek

o zatrzymanie prawa jazdy stanowi karę za brak realizacji obowiązku rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy. Wskazał, że nie mógł zadość uczynić "urzędniczemu szantażowi" ze względu na zły stan zdrowia, który nie pozwolił mu na szukanie zatrudnienia, a także z uwagi na sprawowaną opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Reasumując stwierdził, że nie uchyla się uporczywie od nałożonego obowiązku alimentacyjnego, a fundusz alimentacyjny złośliwie i uporczywie zmusza go do czynności, których nie jest w stanie zrealizować, zaś zatrzymanie prawa jazdy jest w jego sytuacji bezzasadne i bezsensowne.

SKO decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., opisaną na wstępie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdziło, że nie budzi wątpliwości zasadność orzeczenia organu I instancji o zatrzymaniu prawa jazdy. Z analizy akt sprawy wynika bowiem, że decyzja o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego jest ostateczna, w związku z czym wniosek inicjujący postępowanie o zatrzymaniu prawa jazdy jest prawidłowy, przy czym organ właściwy dłużnika był zobligowany do jego złożenia, stosownie do art. 5 ust. 3b Ualim. Kolegium naprowadziło, że zatrzymanie prawa jazdy następuje w formie decyzji administracyjnej i taka forma jest wprost przewidziana w przepisie. Zatrzymanie prawa jazdy jest obligatoryjne, gdyż ustawa używa znamienia czasownikowego "wydaje", co jest równoznaczne z obowiązkiem wydania decyzji. Mając na uwadze powyższe okoliczności Kolegium uznało, że zobowiązanie organu I instancji do wykonania tej czynności ma charakter ustawowy i pozbawione jest możliwości zastosowania odmiennego rozstrzygnięcia. Tego stanu rzeczy nie mogą też zmienić wyjaśnienia skarżącego.

W skardze P. W. podniósł, że nie mógł stawić się w MGOPS

celem przeprowadzenia wywiadu i odebrania oświadczenia majątkowego z powodu poważnych ograniczeń ruchowych, spowodowanych stanami zapalenia stawów. Zadość uczynił wezwaniu na początku kwietnia 2012 r. Analogicznie jak w odwołaniu powtórzył, że nie mógł zarejestrować się jako bezrobotny, z uwagi na chorobę i sprawowanie opieki nad ojcem. W jego ocenie wezwanie MGOPS do rejestracji było niemożliwe do spełnienia z powodów obiektywnych, co skutkuje nieważnością samego zobowiązania, oraz nieważnością decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego. Podniósł, że organ I instancji nie miał podstawy do zatrzymania prawa jazdy. Zasygnalizował, że zatrzymanie prawa jazdy skutkuje niemożliwością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem w zakresie kiedy istnieje konieczność dowożenia go na leczenie i rehabilitację.

SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie z uzasadnieniem jak w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdziło, że są one pozbawione zasadności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności

z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki

w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu, konsekwentnie stojąc na stanowisku wyrażonym w nieco innym stanie prawnym, najpierw w wyroku tut. Sądu z dnia 8 września 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 281/10, a następnie z dnia 7 września 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 374/11.

Podstawowym i zasadniczym elementem dla oceny legalności decyzji organu odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w przedmiocie zatrzymania skarżącemu prawa jazdy, w ocenie Sądu jest rozstrzygnięcie kwestii wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego (T.K.) z 22 września 2009 r., syn. akt P 46/07 na dopuszczalność zastosowania przez organy administracji publicznej normy art. 5 ust. 3 i 5 Ualim i zaaprobowania tego przez sąd administracyjny jako działania nie naruszającego prawa. W powyższym wyroku rozstrzygnięto o niezgodności z Konstytucją RP art. 5 poprzedniej Ualim z 2005. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 731 z późn. zm., zwana Walim z 2005 r.) "W przypadku bezskutecznej egzekucji świadczenia alimentacyjnego komornik sądowy prowadzący postępowanie jest obowiązany do poinformowania organu właściwego dłużnika o stanie egzekucji i przyczynach jej bezskuteczności". Art. 4 Ualim z 2005 stanowił, że "W przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 1, ośrodek pomocy społecznej, na wniosek organu właściwego dłużnika, przeprowadza wywiad środowiskowy u dłużnika alimentacyjnego", "W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny nie może wywiązać się ze swych zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika: 1) zwraca się do właściwego urzędu pracy o przedstawienie informacji o możliwościach aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego; 2) występuje, w razie braku możliwości aktywizacji zawodowej, z wnioskiem do starosty o skierowanie dłużnika do prac organizowanych na zasadach robót publicznych, określonych w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy" (ust. 2).

"W przypadku uniemożliwienia przez dłużnika alimentacyjnego przeprowadzenia wywiadu, o którym mowa w ust. 1, lub odmowy podjęcia prac, o których mowa w ust. 2, lub uchylania się od nich, organ właściwy dłużnika informuje podmiot uprawniony do złożenia wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (...)" (ust. 3). Z kolei art. 5 Ualim z 2005 stanowił, że "Organ właściwy dłużnika, w przypadku złożenia wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 3, kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego" (ust.1), "Na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 1, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy" (ust. 2), "Zwrot zatrzymanego prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika po stwierdzeniu ustania przyczyn zatrzymania" (ust. 3). W wyroku P 46/07 T.K. uznał, że art. 5 Ualim z 2005 jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP, poprzez naruszenie zasady sprawiedliwej procedury, w szczególności eksponując, iż ewentualna kontrola sądowoadministracyjna decyzji starosty o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego nie obejmuje zasadności merytorycznej wniosku kierowanego do starosty przez organy samorządowe miejsca zamieszkania dłużnika. T.K. uznał ponadto, że art. 5 Ualim z 2005 narusza konstytucyjną zasadę proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji RP.

Trybunał stanął na stanowisku, że zasada prawidłowej legislacji obejmuje nie tylko wymóg dostatecznej określoności przepisów prawa, ale także "podstawowy z punktu widzenia procesu prawotwórczego etap formułowania celów, które mają zostać osiągnięte przez ustanowienie określonej normy prawnej. Stanowią one podstawę do oceny, czy (...) przepisy prawne w sposób prawidłowy wyrażają wysławianą normę oraz czy nadają się do realizacji zakładanego celu" (tak T.K. w uzasadnieniu wyroku z 24 lutego 2003r., sygn. akt K 28/02, OTK ZU nr 2/A/2003, poz. 13). Kwestia ta pozostaje również istotna z punktu widzenia innego wzorca kontroli konstytucyjności tj. art. 31 ust. 3 Konstytucji i sformułowanego tam wymogu niezbędności ograniczeń w korzystaniu z konstytucyjnych praw i wolności jednostki. Pojawia się bowiem pytanie, czy przewidziane w art. 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zatrzymanie prawa jazdy (a więc ograniczenie uprawnień konkretnego dłużnika alimentacyjnego) służyć ma uzyskaniu ostatecznego celu tej ustawy tj. skuteczności w egzekwowaniu świadczeń alimentacyjnych, czy tylko realizacji celów instrumentalnych, takich jak ułatwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, aktywizacja zawodowa dłużników alimentacyjnych czy też nieuchylanie się od wskazanych prac zarobkowych.

Zdaniem Trybunału (punkt III, ust. 2 ppkt 3.5), kwestionowana regulacja naruszała w szczególności zasadę sprawiedliwej procedury. Brak stosownego trybu odwoławczego sprawia, że wniosek organu właściwego dłużnika (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) dotyczący zatrzymania prawa jazdy może mieć charakter nie dość zweryfikowany, a nawet - arbitralny. Ewentualna kontrola sądowoadministracyjna decyzji starosty o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego nie obejmuje zasadności merytorycznej wniosku kierowanego do starosty przez organy samorządowe miejsca zamieszkania dłużnika. Wobec związania starosty tym wnioskiem sąd administracyjny nie bada też – w podstawowym wymiarze - merytorycznej zasadności decyzji w sprawie zatrzymania prawa jazdy. Tymczasem zasada sprawiedliwej procedury wymaga, by odpowiedni organ mógł przedstawić motywy swego rozstrzygnięcia, a ponadto - by rozstrzygnięcie to było weryfikowane, a postępowania prowadzone w sposób jawny i z udziałem stron.

W dalszej części uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał także (punkt III, ust. 4 ppkt 4.3), że wszelkie ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych praw i wolności, muszą uwzględniać treść art. 31 ust. 3 Konstytucji. Przepis ten stanowi, że ograniczenia takie mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie i prawnym dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środowiska, zdrowia czy i moralności publicznej, wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty danego prawa lub wolności. Trybunał uznał, że zatrzymanie prawa jazdy przewidziane w ustawie o dłużnikach alimentacyjnych winno służyć realizacji podstawowego celu tej ustawy, jakim jest zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych. W ocenie Trybunału takiego celu – z zasady - nie można osiągnąć przez zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, którego aktywność zawodowa (potencjalna bądź realna) łączy się z posiadaniem prawa jazdy. O ile bezspornym pozostaje stosowanie środków aktywizacji zawodowej wobec dłużników alimentacyjnych (np. przez kierowanie dłużnika alimentacyjnego do prac organizowanych na zasadach robót publicznych), o tyle zatrzymanie prawa jazdy w wielu sytuacjach nie służy podstawowemu celowi ocenianej regulacji ustawowej.

Trybunał wskazał też, że zatrzymanie prawa jazdy ogranicza możliwości aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego poprzez ograniczenie ofert pracy, które można do niego skierować, utrudnia podjęcie pracy w małych miejscowościach, w których brak jest często środków komunikacji uniemożliwiając dojazd do pracy.

Aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w art. 3 ust. 1 stanowi, iż:

"W przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego". W ustępie 5 tego przepisu wskazano: "Organ właściwy wierzyciela występuje z wnioskiem do organu właściwego dłużnika o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego w przypadku:

1) otrzymania wniosku, o którym mowa w ust. 1;

2) przyznania osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego;

3) umieszczenia osoby uprawnionej w pieczy zastępczej".

Zgodnie z art. 4 Ualim:

1. Po otrzymaniu wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5, organ właściwy dłużnika przeprowadza wywiad alimentacyjny, w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej, odbiera od niego oświadczenie majątkowe oraz informuje dłużnika o przekazaniu do biura informacji gospodarczej informacji o zobowiązaniu lub zobowiązaniach dłużnika alimentacyjnego wynikających z tytułów, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2, w razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy.

2. Dłużnik alimentacyjny składa oświadczenie, o którym mowa w ust. 1, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, o czym należy składającego pouczyć przed złożeniem oświadczenia.

_@POCZ@__@KON@_3. (uchylony),

4. Organ właściwy dłużnika może wystąpić do kierownika ośrodka pomocy społecznej o udzielenie informacji, o których mowa w ust. 1, dotyczących dłużnika alimentacyjnego, jeżeli w posiadaniu kierownika ośrodka znajduje się rodzinny wywiad środowiskowy dotyczący tego dłużnika, przeprowadzony na podstawie przepisów o pomocy społecznej, nie wcześniej niż trzy miesiące od dnia wystąpienia o udzielenie informacji.

Z kolei art. 5 stanowi:

1. Organ właściwy dłużnika przekazuje komornikowi sądowemu informacje mające wpływ na skuteczność prowadzonej egzekucji, w szczególności zawarte w wywiadzie alimentacyjnym oraz oświadczeniu majątkowym dłużnika alimentacyjnego.

_@POCZ@__@KON@_2. W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny nie może wywiązać się ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika:

1) zobowiązuje dłużnika alimentacyjnego do zarejestrowania się jako bezrobotny albo jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny;

2) informuje właściwy powiatowy urząd pracy o potrzebie aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego.

_@POCZ@__@KON@_3. W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:

1) złożenia oświadczenia majątkowego,

2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy,

3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych

- organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

3a. Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.

3b. Jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.).

4. W przypadkach, o których mowa w ust. 3 pkt 2 i 3, starosta jest obowiązany do informowania o tym organu właściwego dłużnika.

4a. Organ właściwy dłużnika alimentacyjnego przekazuje powiatowemu urzędowi pracy informacje o utracie statusu dłużnika alimentacyjnego lub ustaniu potrzeby aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego.

_@POCZ@__@KON@_5. Na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy.

_@POCZ@__@KON@_6. Uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy:

1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub

2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego.

Biorąc pod uwagę przytaczane wyżej z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt K 46/07 podstawy stwierdzenia niezgodności z ustawą zasadniczą art. 5 wcześniej obowiązującej Ualim z 2005 r. stwierdzić wypada, że w aktualnym na dzień orzekania przez organy stanie prawnym ustawodawca uwzględnił część zarzutów sformułowanych przez Trybunał. Przewidziano bowiem uprzednie – przed wydaniem decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy – procedury umożliwiające na tym etapie także sądowi administracyjnemu zbadanie co do zasady decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Dopiero bowiem ostateczna decyzja (przewidziana przez przepisy ustawy dopiero od jej zmiany, która nastąpiła na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej – Dz.U. Nr 149, poz. 887 z późn. zm., t.j. od dnia 1 stycznia 2012 r.) wydana w tym przedmiocie, uprawnia do skierowania przez organ właściwy dłużnika wniosku do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Na kanwie aktualnych rozwiązań ustawowych wskazać wypada, że zarzuty skarżącego wiążące się z okolicznościami wydania przez Burmistrza [...] decyzji z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wykraczają poza granice niniejszej sprawy, co sprawia, iż Sąd nie może dokonać kontroli legalności tamtej ostatecznej decyzji, a w dalszej konsekwencji Sąd nie może odnieść się do takich zarzutów skargi, które dotyczą tamtego odrębnego postępowania administracyjnego. Zarzuty dotyczące tej kwestii mogły być podnoszone w ewentualnym odwołaniu od tamtej decyzji oraz w skardze na decyzję organu II instancji, która byłaby wydana po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego.

Jednakże dokonując kontroli w granicach niniejszej sprawy Sąd doszedł do przekonania, iż mimo pewnych modyfikacji, rozwiązania przewidziane w przepisach art. 5 ust. 3 b Ualim w zakresie odnoszącym się do skierowania do Starosty o zatrzymanie prawa jazdy oraz w przepisie art. 5 ust. 5 Ualim mieszczą w sobie rozwiązania analogiczne do zawartych w zakwestionowanym przez Trybunał Konstytucyjny art. 5 Ualim z 2005 r. Pogląd taki – chociaż w nieco innym stanie prawnym – wyraził sam T.K. w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt P 46/07. W ocenie Sądu oznacza to, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z tzw. wtórną niekonstytucyjnością, polegającą na powtórzeniu przez parlament rozwiązania prawnego, już uznanego przez T.K. za sprzeczny z ustawą zasadniczą. Poglądu powyższego nie zmienia fakt, że w aktualnym stanie prawnym przepisy przewidują możliwość wydania i kontroli decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Nadal bowiem rozwiązania przewidziane w art. 5 ust. 3b i ust. 5 Ualim naruszają konstytucyjną zasadę proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Odnosząc zasadę proporcjonalności do kwestionowanej regulacji zauważyć trzeba, że cel, jakim jest zapewnienie osobom uprawnionym do alimentów skuteczności w egzekwowaniu tego świadczenia, nie pozostaje w adekwatnym związku ze stosowaniem nakazu zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Prawo jazdy jest dokumentem m.in. potwierdzającym umiejętność prowadzenia pojazdów, co może mieć niekiedy istotne znaczenie przy poszukiwaniu lub wykonywaniu określonej pracy. Tym samym zatrzymanie prawa jazdy może wręcz wpłynąć na brak możliwości zarobkowych osoby zobowiązanej do alimentacji, co znajdzie bezpośrednie przełożenie na możliwość wywiązywania się przez nią z obowiązku alimentacyjnego. Trudno też uznać, że zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu jest środkiem niezbędnym do zapewnienia świadczenia osobom uprawnionym do alimentów, skoro środek ten, ze względów oczywistych, nie znajduje zastosowania wobec tych dłużników, którzy takim dokumentem się nie legitymują. Takie też argumenty zostały przytoczone we wniosku z dnia 19 listopada 2010 r. Prokuratora Generalnego do T.K. o stwierdzenie niezgodności z konstytucją art. 5 ust. 3, 5 i 6 Ualim i Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela te zastrzeżenia, mimo pewnej modyfikacji w/w wniosku, która nastąpiła w związku ze zmianami legislacyjnymi. Na gruncie tej konkretnej sprawy dodać wypada, iż zatrzymanie prawa jazdy ma jeszcze dodatkowy skutek, że dodatkowo utrudnia skarżącemu sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, uniemożliwiając dowiezienie ojca choćby do lekarza, co także nie pozostaje bez wpływu na ocenę konstytucyjności tych rozwiązań.

W związku z powyższym należało z kolei rozstrzygnąć, czy sąd administracyjny może odmówić zastosowania przepisu ustawy w razie stwierdzenia tzw. jej wtórnej niekonstytucyjności. Z mocy art. 178 ust. 1 Konstytucji RP sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Pogląd o dopuszczalności odmowy przez sąd administracyjny zastosowania przepisu ustawy ad casum został zaprezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 października 2000 r. V SA 613/00, z glosą aprobującą L. Leszczyńskiego (Orzecznictwo Sądów Polskich nr 5 z 2001, poz. 82) – "Kognicja Naczelnego Sądu Administracyjnego obejmuje w ramach bezpośredniego stosowania Konstytucji (art. 8 ust. 2) także możliwość niezastosowania in concreto przepisu ustawy. W takim wypadku istnieje powinność zastosowania bezpośrednio normy konstytucyjnej (art. 46) na wypadek konfliktu między treścią normy konstytucyjnej i ustawowej. Decyduje o tym zasada zobowiązująca sąd do podległości normie hierarchicznie wyższej". Pogląd ten skład orzekający Sądu aprobuje. Takie stanowisko prezentowane jest także w doktrynie. Odmowa zastosowania przepisu ustawy dopuszczalna jest np. gdy Trybunał stwierdził niekonstytucyjność przepisu tej samej treści, co zakwestionowany przez sąd, lecz w innym stanie prawnym (por. J. Wegner, O stosowaniu Konstytucji przez sądy administracyjne, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego, nr 4(19)/2008, s. 60). Skoro zatem decyzja starosty wydana w I instancji w podstawie prawnej zawierała wskazanie art. 5 ust. 5 Ualim, który w ocenie Sądu dotknięty jest wtórną niekonstytucyjnością, to uznać należy, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, a to norm Konstytucji RP (art. 2 – "Rzeczpospolita jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej", art. 31 ust. 3 – "Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw"), oraz że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.). Utrzymując w mocy taką decyzję SKO także dopuściło się naruszenia przepisów prawa materialnego, mimo że organy administracyjne nie mogły odstąpić od zastosowania ustawy, albowiem z mocy art. 21 ust. 1 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. Nr 79 z 2001 r., poz. 856 ze zm.) przy orzekaniu członkowie zespołów orzekający są związani wyłącznie przepisami prawa powszechnie obowiązującego.

W tych okolicznościach bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostawały pozostałe zarzuty skarżącego wyeksponowane w skardze.

Z powyższych względów orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Orzekając w tej sprawie ponownie starosta będzie związany stanowiskiem wyrażonym w niniejszym wyroku.

W razie uprawomocnienia się niniejszego wyroku organy będą związane poglądem wyrażonym w niniejszym wyroku.