Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 40/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2015-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Szymańska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi J.N.-W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 listopada 2014 r. nr[...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną decyzją wydaną na podstawie art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 1-3, art. 28 ust. 3a i 3b i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.) dalej jako "u.s.u.s." w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - dalej "rozporządzenie wykonawcze", po rozpoznaniu wniosku J. N.-W., utrzymał w mocy decyzję pierwszej instancji w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od niezapłaconych w terminie składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, określając odsetki na kwotę 100.430,57 zł tj. kwotę niższą niż pierwsza instancja.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że pismem z dnia 20 czerwca 2014 r. J.N.-W. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie odsetek za zwłokę od należności głównej z tytułu zaległości w składkach ZUS wymagalnych na dzień złożenia wniosku z wyjątkiem odsetek podlagających restrukturyzacji. W uzasadnieniu złożonego wniosku wyjaśnia, że w wyniku trudności finansowych w okresie ostatnich kilku lat zaprzestał - nie z własnej winy - opłacania całości składek ZUS.

Trudności finansowe spowodowane zostały w głównej mierze tym, że w prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej załamał się rynek, powodując, że nie otrzymywał systematycznie kolejnych zleceń na roboty i usługi, nie otrzymywał w terminie lub wcale należności za wykonywane roboty i usługi. Dłużnikiem pozostają nawet organy Gminy, z którymi jest w sporze o zapłatę. W chwili obecnej sytuacja zaczyna ulegać poprawie. W związku z tym cała należność główna z tytułu nieopłaconych składek ZUS w wysokości 210.000,00 zł zostanie zapłacona w najbliższym czasie jeszcze przed wydaniem decyzji.

Ważny interes płatnika w umorzeniu odsetek wyraża się tym, że w latach 2009 - 2013 nastąpiło załamanie w segmencie usług budowalnych (przygotowanie konstrukcji metalowych), stanowiącym główne źródło przychodu wnioskodawcy z działalności. Pomimo tego nie zmniejszył stanu zatrudniania, chociaż siła robocza była wykorzystywana w 30%. W zakładzie ze względów ekonomicznych powinien był zredukować zatrudnienie o 70%, jednak nie zrobił tego, mając przede wszystkim na względzie dobro pracowników. Obroty w tym czasie malały, a koszty stałe rosły. Zapłata całej należności głównej nastręczała wiele trudności, jednakże rozumiejąc sens i istotę płacenia składek ZUS, udało się zebrać środki pieniężne. Suma zebranych środków wystarczy jedynie na spłatę należności głównej. Nie ma wnioskodawca możliwości zebrania środków pieniężnych również na zapłatę należnych odsetek za zwłokę. Negatywna decyzja o umorzeniu odsetek nie pozwoli na wyjście z kryzysu finansowego i odbudowanie pozycji na rynku, zapewniając możliwość utrzymania się na nim, stabilizacji i odzyskanie płynności finansowej. Zagrozi to również egzystencji wnioskodawcy.

Wskazuje w podsumowaniu, że ważny interes płatnika wyraża się w zapewnieniu mu wyjścia z kryzysu finansowego, odbudowanie i utrzymanie pozycji na rynku, stabilizacji i odzyskanie płynności finansowej, a także umożliwienie mu dalszej egzystencji.

Kolejno podnosi wnioskodawca, że ważny interes publiczny dotyczy zatrudnienia pracowników. W przypadku negatywnego rozpatrzenia wniosku będzie zmuszony do redukcji zatrudnienia. Redukcja zatrudnienia tym bardziej nie jest wskazana, że przez kilka ostatnich lat, w pewnym sensie, to wnioskodawca dotował budżet Państwa. Nie redukując zatrudnienia (pomimo ekonomicznego uzasadnienia) pracownicy ci nie stali się beneficjentami pomocy udzielanej przez państwo w zakresie, na przykład, pobierania zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku z pomocy społecznej lub innych świadczeń. Pracownicy są mieszkańcami powiatu k. Ich zatrudnienie powoduje, że mają pracę i są dodatkowo w stanie utrzymać swoje rodziny. Mają stałe źródło zatrudnienia, a wnioskodawca nie zalega z wypłatami wynagrodzeń.

Decyzją Nr [...] z dnia 22 sierpnia 2014 r. odmówiono wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek w kwocie odsetek za zwłokę.

Wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca złożył w dniu 16 września 2014 r.

W uzasadnieniu wniosku zarzucono po pierwsze, że decyzja została wydana z wadliwą podstawą prawną i wadliwym prawnie uzasadnieniem. Kolejny zarzut, że decyzja została uzasadniona w taki sposób, że w żadnym przypadku Zakład nie powinien przyznać płatnikowi składek ulgi w postaci umorzenia odsetek od zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Według trzeciego zarzutu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zbadał sprawy wnikliwie, wziął pod uwagę dochody wynikające z ksiąg, nie będące tożsamym z faktycznymi dochodami i możliwościami spłaty zadłużenia przez wnioskodawcę, pomimo posiadania wiedzy w tej materii. Czwarty z zarzutów stanowi, że decyzja została wydana bez przeprowadzenia postępowania zgodnie z przepisami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Skarżący wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy i umorzenie odsetek za zwłokę.

Odnosząc się do wniosku o umorzenie z dnia 20 czerwca 2014 r. oraz do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że należy zaakcentować, iż należności uboczne, pochodne od należności głównych (składka) podlegają identycznym rygorom w zakresie ich umorzenia, co należności główne, a więc ich ewentualne umorzenie (tutaj: odsetki za zwłokę) uzależnione jest od potwierdzenia stanu całkowitej nieosiągalności. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Tym samym odsetki za zwłokę są należnościami z tytułu składek.

Należności uboczne, tutaj odsetki za zwłokę, pochodne od należności głównych (składka) oraz koszty upomnień podlegają identycznym rygorom w zakresie ich umorzenia, co wspomniane należności główne, a więc w omawianym przypadku ewentualne umorzenie odsetek za zwłokę pochodnych od składek osób ubezpieczonych niebędących płatnikami składek uzależnione jest od potwierdzenia faktu całkowitej nieosiągalności, której dotychczas nie stwierdzono.

Dodatkowo podniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych, iż odsetki za zwłokę finansuje w całości płatnik, zgodnie z postanowieniami art. 24 ust. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bowiem ustawodawca uznał, że to płatnik odpowiada za terminowe opłacanie składek, dlatego też na nim spoczywa obowiązek finansowania w całości odsetek za zwłokę.

Podkreślenia wymaga, iż w omawianej sprawie nie istnieje zasada tzw. luzu decyzyjnego (swobody decyzyjnej) w przypadku braku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek osób ubezpieczonych niebędących płatnikami składek.

Wyjaśniając kwestię w zakresie spełnienia warunków pozwalających na umorzenie przedmiotowego zadłużenia, należy stwierdzić, iż zasadniczym obowiązkiem wierzyciela, tutaj Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jest dogłębna analiza stanu majątkowego dłużnika oraz zbadanie, czy w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności zobowiązań, zgodnie z postanowieniami art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

W myśl art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych w ustawie, tj. gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z powyższego katalogu jednoznacznie wynika, iż w niniejszej sprawie nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż w sprawie, jak wskazano, prowadzone są postępowania egzekucyjne mające na celu realizację należności z tytułu składek, w tym przedmiotowych odsetek za zwłokę.

W omawianej sprawie ustalono majątek nieruchomy, który może zostać obciążony z tytułu istniejącego zadłużenia (hipoteki przymusowe), jak również majątek ruchomy (pojazdy mechaniczne), które obciążono zastawem skarbowym.

Zgodnie z postanowieniami art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

W zaistniałej sytuacji nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2012 r. (II GSK 266/11), wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Wprawdzie przedmiotowe postępowanie dotyczy odsetek za zwłokę, jednak w treści uzasadnienia decyzji Nr [...] z dnia 22 sierpnia 2014 r. oraz w uzasadnieniu niniejszej decyzji przedstawiono też należności główne oraz koszty upomnienia, co ma na celu przedstawiania Zobowiązanemu całościowego obrazu zadłużenia z tytułu składek.

Jak już wskazano powyżej, należności odsetkowe pochodne od składek pracowniczych mogłyby zostać umorzone jedynie w przypadku całkowitej nieściągalności, która jest obecnie wyłączona w związku z prowadzoną egzekucją.

Jednocześnie należy przypomnieć, iż do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, nie stosuje się art. 28 i 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co wynika wprost z postanowień art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Przywołane powyżej postanowienia ustawowe wskazują, iż jest wnioskodawca zobowiązany do wpłacenia składek, które na dzień 30 czerwca 2014 r. wynosiły w kwocie należności głównych 90.711,98 zł (Fundusz Ubezpieczeń Społecznych) i 48.769,35 zł (ubezpieczenie zdrowotne).

Powyższe składki (należności główne) finansują ubezpieczeni niebędący płatnikami składek, a wnioskodawca jako płatnik nie przekazał ich do Zakładu w terminach i wysokości wskazanej w przywoływanej ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Zobowiązany - jako płatnik - nie finansuje tych składek i jego obowiązkiem jest zawsze bezzwłoczne i bezwarunkowe przekazanie ich do Zakładu w celu zasilenia kont osób ubezpieczonych.

Kolejno, należności z tytułu składek finansowane przez wnioskodawcę, jako płatnika za osoby ubezpieczone niebędące płatnikami składek wynosiły na dzień 30 czerwca 2014 r. - 30.540,91 zł (FUS) i 15.103,26 zł (ubezpieczenie zdrowotne) - z tytułu odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek (powyższe odsetki finansuje jednak płatnik zgodnie z postanowieniami art. 24 ust. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bowiem ustawodawca uznał, że to płatnik odpowiada za terminowe opłacanie składek, dlatego też na nim spoczywa obowiązek opłacenia całości odsetek za zwłokę), 107.820,60 zł z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i 14.565,93 zł z tytułu składek na FP i FGSP oraz należności z tytułu odsetek od wskazanych powyżej składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych oraz FP i FGSP finansowanych przez wnioskodawcę za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, tj. odpowiednio 36.292,52 zł (odsetki za zwłokę pochodne od składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych) i 4.692,84 zł (odsetki za zwłokę pochodne od składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych). Koszty upomnienia wynoszą 1.420,38 zł.

Tak więc, wskazane powyżej odsetki za zwłokę, stanowiące należności uboczne od składek ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, w kwotach 30.540,91 zł (FUS) i 15.103,26 zł (ubezpieczenie zdrowotne) oraz 36.292,52 zł (FUS) i 4.692,84 zł (FP i FGŚP) mogłyby (ewentualnie) zostać umorzone po spełnieniu przesłanki stanu całkowitej nieściągalności.

Podkreślić należy, że prowadzone postępowanie egzekucyjne może pozwolić na stopniowe pokrywanie składek ubezpieczonych niebędących płatnikami składek wraz z należnościami ubocznymi. Zgodnie z postanowieniami § 6.3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczenia składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2008 r, Nr 78, poz. 465 z późn. zm.), wpłaty składek na ubezpieczenia społeczne, na Fundusz Emerytur Pomostowych, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych dokonane przez płatnika składek po terminie określonym w ustawie powinny obejmować również odsetki za zwłokę. W przypadku gdy wpłata, o której mowa w ust. 3, nie uwzględnia odsetek za zwłokę, mimo jej dokonania po terminie określonym w ustawie, Zakład rozlicza dokonaną wpłatę proporcjonalnie na pokrycie kwoty zaległych składek oraz kwoty odsetek za zwłokę w stosunku, w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota zaległości z tytułu składek do kwoty odsetek za zwłokę.

Natomiast w sprawie odsetek pochodnych od składek za osoby ubezpieczone niebędące płatnikami składek n i e znajdują zastosowania przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), gdyż przedmiotowe należności składkowe n i e dotyczą ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek.

Procedowaniu na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne podlegają wyłącznie odsetki za zwłokę w opłacaniu składek na ubezpieczenia własne (tj. na koncie osobistym płatnika) wynoszące na dzień 30 czerwca 2014 r.: (1) 9.046,80 zł (odsetki za zwłokę od składek na FUS, które w kwocie należności głównych wynoszą na powyższy dzień 29.643,42 zł), (2) 3.917,24 zł (odsetki za zwłokę od składek na NFZ, które w kwocie należności głównych wynoszą na powyższy dzień 12.807,23 zł), (3) 837,00 zł (odsetki za zwłokę od składek na FP, które w kwocie należności głównych wynoszą na powyższy dzień 2.626,65 zł).

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1 - 3, wydanego na podstawie art. 3 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższe oznacza, że zadaniem Zakładu, jest określenie, czy zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa powyżej. Jednak nawet stwierdzenie zaistnienia określonych w powyższym rozporządzeniu sytuacji nie obliguje Zakładu do umarzania swoich należności, lecz stanowi zawsze jego uprawnienie. W sprawie nie udowodniono okoliczności wynikających z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. przemawiających za umorzeniem ze względów społecznych (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Po dokonaniu analizy sytuacji finansowej, Zakład stwierdza, że nie udowodnił wnioskodawca, że jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności z tytułu składek. Tym samym brak jest w opinii wierzyciela przesłanek do umorzenia odsetek za zwłokę w opłacaniu składek na ubezpieczenia własne (FUS, NFZ i FP).

W złożonym oświadczeniu majątkowym wskazał wnioskodawca, jako składniki mienia ruchomego (punkt f - maszyny, urządzenia, środki transportu): (1) samochód Mercedes z 1987 roku, (2) Mercedes z 1998 r., (3) Ursus z 1985 r. (4) ciągnik z 1982 r. Ponadto wskazał na zestaw komputerowy o wartości 500 zł oraz telewizor 500 zł. Wskazuje majątek nieruchomy położony w K., objęty księgami wieczystymi o numerach: [...]. W rubryce członkowie rodziny wskazuje syna T. (ur. 1992 r.) - dochód netto - 0 zł. Stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz, itp.) wynoszą 1.500 zł. W prognozach poprawy sytuacji materialnej wskazuje na zwiększenie zamówień w bieżącym roku poprzez zwiększenie produkcji. W rubryce proponowany sposób uregulowania należności przywołuje wniosek z dnia 30 czerwca 2014 r. Pole przeznaczone dla opisu sytuacji zdrowotnej nie zostało wypełnione. W dodatkowych informacjach mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie wniosku informuje, że w roku 2012 w jego gospodarstwie miał miejsce pożar, że na dzień dzisiejszy (data oświadczenia 23 lipca 2014 r.) dokumenty od pożaru są w Sądzie.

Zobowiązany nie udowodnił okoliczności wynikających z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. przemawiających za umorzeniem ze względów społecznych (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Po dokonaniu analizy wniosku dłużnika ZUS stwierdza, że płatnik nie udowodnił, że jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności. Nie wykazano, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wnioskodawca nie wskazał na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2, wydanego na podstawie art. 3 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, rozporządzenia). Należy też stwierdzić, że nie udowodnił stanu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Ponadto w prognozie wyjścia z kryzysu finansowego wskazuje na zwiększenie zamówień w bieżącym roku poprzez zwiększenie produkcji, a we wniosku z dnia 20 czerwca 2014 r. pisze, że w chwili obecnej sytuacja finansowa zaczyna ulegać poprawie. Przesłanki umorzenia w myśl § 3 ust. 1 pkt 3, wydanego na podstawie art. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. W omawianej sytuacji nie wskazał na stan choroby. Należy zauważyć, iż zgodnie ze złożonym dokumentem PIT-36 za 2013 r., dochód po odliczeniu dochodu zwolnionego, strat i składek na ubezpieczenia społeczne (punkt 149) wyniósł 11.695,00 zł, majątek prywatny za 2013 r. oszacował na 62.707 zł. Zaznaczyć też trzeba, że zgodnie ze złożonym dokumentem PIT-36 za 2012 r., dochód po odliczeniu dochodu zwolnionego, strat i składek na ubezpieczenia społeczne (punkt 141) - wyniósł 127.068,81 zł, a przedmiotowe zaległości w opłacaniu składek dotyczą również okresów wcześniejszych, tj. od października 2004 r. Należności z tytułu składek objęte są postępowaniami egzekucyjnymi, a dodatkowo Zakład posiada stosowne zabezpieczenia majątkowe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. N.-W. zaskarżył powyższą decyzję z dnia 4 listopada 2014 r. w części dotyczącej orzeczenia o braku przesłanek pozwalających na umorzenie przedmiotowych odsetek za zwłokę w wysokości 100.430,57 zł skarżący wniósł o:

- uchylenie zaskarżonej ostatecznej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i poprzedzającej ją decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w pierwszej instancji,

- nakazanie przeprowadzenia postępowania w sprawie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy Ordynacja podatkowa, ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i ustawy kodeks postępowania administracyjnego,

- zasądzenie zwrotów kosztów postępowania w wysokości 2000 zł (opłata za wpis od skargi),

- nieograniczenie się przy rozpatrywaniu skargi wyłącznie do zarzutów podniesionych w skardze, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie innych przepisów mogących mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym akcie.

Zaskarżonej decyzji zarzucił, że strona została wydana z naruszeniem przepisów art. 4, art. 23 ust. 1, art. 28 ust. 1 i art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 67a i następnych ustawy Ordynacja podatkowa.

Ponadto w przypadku, jeżeli Sąd nie zgodzi się z argumentacją podniesioną w skardze, zaskarżonej decyzji zarzucił również, że została wydana niezgodnie z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i art. 7, 8, 9, 50 § 1, art. 75 i art. 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżący J. N. - W. podniósł, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych zarówno w wydanej decyzji w pierwszej instancji jak i wydanej decyzji w wyniku złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (odwołania), opiera swoje rozstrzygnięcie w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisach wykonawczych do tej ustawy, utożsamiając pojęcie odsetek za zwłokę od nieuiszczonych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne ze składkami na ubezpieczenie społeczne. Pojęć tych, zdaniem wnioskodawcy, nie można utożsamiać. Zgodnie z art. 4 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez pojęcie składki należy rozumieć składki na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z art. 23. ust. 1 od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.). Zgodnie z art. 28. ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład (...). Zgodnie z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio przepisy (...) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek. Biorąc pod uwagę brzmienie przytoczonych przepisów, w tym definicji ustawowej "składki", w ocenie skarżącego bezspornym jest, że ustawodawca rozróżnia pojęcie składek na ubezpieczenie społeczne i odsetek od niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu (obu) decyzji tego nie uczyniono, utożsamiając pojęcie odsetek za zwłokę od niezapłaconych w terminie składek ze składkami. Jest to rażące naruszenie prawa, ponieważ decyzja ZUS w uzasadnieniu rozstrzygnięcia błędnie wskazuje przepisy, na podstawie których można umorzyć należności z tytułu składek, powołując je w odmowie umorzenia należności z tytułu odsetek. Skoro ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych milczy w sprawie umarzania odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek, a jednocześnie w art. 23 ust. 1 wskazuje odesłanie do (wszystkich) przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, regulujących zasady i wysokość należnych od płatnika odsetek za zwłokę, należało wydać rozstrzygnięcie opierające się o przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, regulujące te zagadnienia. Kwestie te są szczegółowo uregulowane w art. 67a i następnych ustawy Ordynacja podatkowa.

Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może w całości lub w części umorzyć zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Przy wydawaniu zaskarżonych decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien kierować się przesłankami ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, z uwzględnieniem art. 67b i następnych ustawy Ordynacja podatkowa, a nie przesłankami wynikającymi z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i przepisów wykonawczych do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W złożonym wniosku z dnia 20 czerwca 2014 r. skarżący wykazał istnienie zarówno ważnego interesu podatnika, jak i interesu publicznego. Ważny interes płatnika w umorzeniu odsetek od niezapłaconych w terminie składek wyraża się tym, że w latach 2009 - 2013 nastąpiło załamanie w segmencie usług budowlanych (przygotowanie konstrukcji metalowych), stanowiących główne źródło przychodu z działalności skarżącego. Pomimo tego skarżący nie zmniejszył stanu zatrudnienia, chociaż siła robocza była wykorzystywana w 30%. W zakładzie skarżącego ze względów ekonomicznych powinien był zredukować zatrudnienie o 70%, nie zrobił tego mając na względzie przede wszystkim dobro pracowników. Obroty w tym czasie malały, a koszty stale rosły. Zapłata całej należności głównej nastręczała skarżącemu wiele trudności, jednakże rozumiejąc sens i istotę płacenia składek ZUS, udało się zebrać środki pieniężne. Suma zebranych środków pieniężnych wystarczy jedynie na spłatę należności głównej. Skarżący nie ma możliwości zebrania środków pieniężnych na zapłatę należnych odsetek za zwłokę. Negatywna decyzja o umorzeniu odsetek nie pozwoli na wyjście z kryzysu finansowego i odbudowanie pozycji na rynku, zapewniając możliwość utrzymania się na nim, stabilizacji i odzyskanie płynności finansowej. Zagrozi to również egzystencji skarżącego. Podsumowując istnienie ważnego interesu, ważny interes płatnika wyraża się w zapewnieniu mu wyjścia z kryzysu finansowego, odbudowania i utrzymania pozycji na rynku, stabilizacji i odzyskania płynności finansowej, a także umożliwienie skarżącemu dalszej egzystencji. Ważny interes publiczny dotyczy zatrudnienia pracowników. Skarżący utrzymuje, że w przypadku negatywnego rozpatrzenia wniosku będzie zmuszony do redukcji zatrudnienia.

Redukcja zatrudnienia tym bardziej nie jest wskazana, że przez kilka ostatnich lat w pewnym sensie skarżący dotował budżet Państwa. Nie redukując zatrudnienia (pomimo ekonomicznego uzasadnienia) pracownicy ci nie stali się beneficjentami pomocy udzielanej przez Państwo, na przykład w zakresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku z pomocy społecznej lub innych świadczeń. Pracownicy są mieszkańcami powiatu k. Ich zatrudnienie powoduje, że mają pracę i dodatkowo mogą utrzymać swoje rodziny. Mają stałe źródło zatrudnienia a skarżący nie zalega z wypłatami wynagrodzeń. W przypadku odmowy udzielenia ulgi, sytuacja ta ulegnie pogorszeniu z powodu zmniejszenia stanu zatrudnienia. Skarżący nie chce dopuścić do takiej sytuacji.

Przy poprawie sytuacji na rynku, co jest wysoce prawdopodobne z uwagi na rozpoczęcie budowy obwodnicy w K., skarżący będzie mógł nawet zwiększyć stan zatrudnienia. Należności z tytułu składek Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych będą płacone w terminie, czego dowodem jest terminowe płacenie bieżących składek.

Tymczasem jak wskazano wyżej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych opierając się na błędnej podstawie prawnej, przyjęły inne - błędne kryteria, uzasadniające odmowę przyznania ulgi w zakresie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek.

Jeżeli Sąd nie podziela argumentacji skarżącego, skarżący podniósł również, co następuje:

Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne Zakład może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. W ocenie skarżącego, istnienie również i tej przesłanki zostało wykazane. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że pod koniec grudnia 2011 roku w miejscu zamieszkania wnioskodawcy miało miejsce zdarzenie losowe - pożar obiektu stajni - wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego. W wyniku pożaru uszkodzeniu uległ cały obiekt w stopniu nienadającym się do użytku oraz spłonęły wszystkie zapasy paszy i ściółki dla zwierząt. Skarżący musiał podjąć wysiłki aby wymieniać niezbędne i uszkodzone elementy konstrukcji budynku oraz inne elementy wymagające natychmiastowej wymiany, a także zakupić paszę, ściółkę i siano dla zwierząt. Nie udało się wymienić konstrukcji dachu, ponieważ skarżący nie miał na to żadnych środków finansowych, a podwykonawcy odmówili przeprowadzenia naprawy wiedząc, że skarżący nie jest w stanie za nie zapłacić. Dach cieknie nadal, siano i ściółka gniją, przez co zwierzęta nie pozostają w dobrostanie. Ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania, na dzień dzisiejszy sprawa odszkodowania zawisła przed sądem. Poniesione z tego tytułu straty spowodowały, że zapłata odsetek za zwłokę od składek mogłaby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdza, że skarżący nie udowodnił przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1-3 powołanego wyżej rozporządzenia. Skarżący wykazał istnienie przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 pkt 2 wymienionego rozporządzenia (przesłanki z pkt 1 i 3 nie zachodzą). Jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdza, że po dokonaniu analizy sytuacji finansowej skarżącego, skarżący nie udowodnił, że jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności z tytułu składek (str. 11 drugi akapit zaskarżonej decyzji), to stwierdzenie to z oczywistych względów pozostaje w sprzeczności z § 3 ust. 1 pkt 1-3. W przepisie tym brak jest przesłanek całkowitego i trwałego uniemożliwienia spłaty zaległych należności z tytułu składek. Jest przesłanka poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Przesłanka całkowitego i trwałego uniemożliwienia spłaty zaległych należności z tytułu składek została chyba skonstruowana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na potrzeby odmowy umorzenia części odsetek od należności z tytułu składek. Jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych miał jakiekolwiek wątpliwości co do istnienia tej przesłanki, miał obowiązek w toku prowadzonego postępowania wywiązać się z nałożonego nań obowiązku wynikającego z art. 77 § ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W razie wątpliwości powinien najpierw wyczerpująco zebrać, następnie rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero potem wydać rozstrzygnięcie. Nie uczynił tego, bo nie wezwał skarżącego do wskazania rozmiaru strat materialnych spowodowanych pożarem lub przesłuchania skarżącego na tę okoliczność albo przedstawienia opinii biegłych szacujących straty powstałej w wyniku pożaru. Nie mógł w takim razie dokonać analizy sytuacji materialnej, gdyż nie posiadał żadnej wiedzy w zakresie rozmiaru strat spowodowanych pożarem. Nie mógł nie mając zgromadzonego w sprawie pełnego materiału dowodowego podjąć prawidłowego rozstrzygnięcia. Tym samym naruszył również zasady ogólne prowadzonego postępowania, wyrażone w art. 7, 8 i 9 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Zatem sąd administracyjny wykonując funkcję kontrolną administracji publicznej czyni to z uwzględnieniem jednego tylko kryterium, kryterium zgodności z prawem. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej.

W świetle powyższych przepisów skarga nie jest zasadna, zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przy czym Sąd uznał za prawidłowe ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego (znajdujące potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym), który determinuje zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest zasadność odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od niezapłaconych w terminie składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 100.430,57 zł (liczone na dzień 30 czerwca 2014 r.).

Na wstępie podnieść należy, że wbrew wywodom skargi, w sprawie nie mają zastosowania przepisy art. 67a i nast. Ordynacji podatkowej albowiem, jak wynika z treści tego przepisu - znajdującego się w Dziale III zobowiązania podatkowe, rozdział 7 a ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, reguluje on ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych. Natomiast kwestia umorzenia "należności z tytułu składek na ubezpieczenie uregulowana jest w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W ustawie tej w art. 24 ust. 1 ustawodawca zawarł definicję pojęcia "należności z tytułu składek", które to należności stanowią składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, nieopłacone w terminie.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że organ zastosował w sprawie prawidłowe przepisy prawa tj. ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Przechodząc do dalszej oceny zaskarżonej decyzji należy podnieść, że materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Powołana ustawa w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 cytowanej ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile regulacja powyższa, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (także odsetek za zwłokę, jako należności pochodnej), co dokonać się winno na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie o ubezpieczeń społecznych powierzyła, jak to wynika nie tylko z powołanego wyżej przepisu art. 28 ust. 1, ale także z przepisu art. 83 ust. 1, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.

W przypadku obu ww. rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanki w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia tych należności, której wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ rentowy ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający to umorzenie. Ulga w postaci umorzenia zaległości składkowych czy odsetek stanowi niewątpliwie odstępstwo od reguły, jaką jest płacenie składek ubezpieczeniowych, zatem musi ona mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ rentowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

Mając na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia zasadnym czyniłby bowiem wniosek, iż rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen.

Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż analiza akt sprawy pozwala uznać, że organ w sposób wyczerpujący zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał wszechstronnej jego oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, iż mimo niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawcy brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości.

Należy w tym miejscu jeszcze raz podkreślić, że konstrukcja unormowania zawartego w art. 28 u.s.u.s. daje organowi administracyjnemu prawo do umorzenia zaległości w przypadku zaistnienia stanu całkowitej nieściągalności, nie obligując jednak Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania takiego rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Natomiast zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia, a to oznacza, że ich brak zawsze skutkować będzie odmową umorzenia zaległości, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie.

Podzielić także należy stanowisko organu, że okoliczności niniejszej sprawy nie wskazują na taki ważny interes zobowiązanego, który w świetle art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia wykonawczego, przy uwzględnieniu jego możliwości płatniczych oraz stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego uzasadniałby konieczność umorzenia narosłych zaległości składkowych.

Zważyć należy, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w niniejszej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie, niemożliwe jest wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Końcowo ponownie należy zwrócić uwagę na to, o czym była już mowa, że nawet w razie stwierdzenia zajścia jednej z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, organ rentowy w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego, może odmówić uwzględnienia wniosku. Uznanie takie nie może jednak być dowolne, winno być w sposób logiczny i przekonywujący uzasadnione. Na tym właśnie etapie organ może uwzględnić ewentualne okoliczności, które w jego ocenie, mimo spełnienia ustawowych przesłanek, przesądzają o odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek. Innymi słowy organ powinien wówczas rozważyć, czy respektowanie jednej z powszechnie akceptowanych wartości nie jest możliwe z uwagi na naruszenie innej z nich w sposób, który nie może być zaakceptowany.

Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Organ zgromadził kompletny materiał dowodowy niezbędny do analizy sytuacji materialnej wnioskodawcy, a zebrany materiał dowodowy ocenił w sposób wyczerpujący. Na tej podstawie organ, w ramach przysługującego mu uprawnienia doszedł do przekonania, że jakkolwiek sytuacja materialnobytowa skarżącego jest trudna, to jednak nie uniemożliwia ona spłaty zobowiązań, dodatkowo też w sprawie nie może mieć zastosowania § 3 Rozporządzenia wykonawczego.

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.

DSz