Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 105/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 36(4) ust. 1, ust. 6, ust. 10, art. 36(5) ust. 2, art. 36(6)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 184, art. 204 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Sędzia del. WSA Marek Sachajko Protokolant starszy asystent sędziego Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 19 października 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2014 r. sygn. akt VIII SA/Wa 219/14 w sprawie ze skargi P. C. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 5 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. C. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 5 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, objętym skargą kasacyjną wyrokiem z 10 września 2014 r., oddalił skargę P. C. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 5 przy Ministrze Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...], ustalającą negatywny wynik egzaminu radcowskiego.

I

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013 r. z siedzibą w K., stwierdziła, że

P. C. (dalej: zdająca lub skarżąca) uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego, gdyż z części III – obejmującej prawo cywilne – otrzymała ocenę niedostateczną.

Orzekając na skutek odwołania skarżącej Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, zaskarżoną uchwałą z dnia [...] grudnia 2013 r., działając na podstawie art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) dalej: ustawa o radcach prawnych w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267) w skrócie: k.p.a., utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że projekt apelacji w zadaniu z prawa cywilnego został oceniony przez dwóch niezależnych od siebie egzaminatorów: sędziego i radcę prawnego, z których każdy ocenił pracę na ocenę niedostateczną. Analiza obu tych ocen cząstkowych wskazuje, że napisana przez skarżącą apelacja nie spełnia wymogów formalnych – zgodnie

z kryterium staranności profesjonalnego pełnomocnika. Język, styl i staranność pracy oceniono na poziomie niedostatecznym. W ocenie egzaminatorów "sporządzona apelacja nie daje podstaw do przyjęcia, że zdająca w ocenianym zakresie posiada wiedzę prawniczą pozwalającą na ochronę prawną interesów podmiotów, na rzecz których mogłaby być świadczona pomoc prawna przewidziana przez ustawę o radcach prawnych".

Organ drugiej instancji podniósł, że wprawdzie zasadnie skarżąca sporządziła apelację, a nie opinię prawną o niezasadności jej wnoszenia, co wskazuje na prawidłowy kierunek działania zdającej (tj. w interesie reprezentowanej strony), jednak apelacja nie spełnia wymogów formalnych z art. 368 k.p.c. W tym zakresie organ odwoławczy wskazał m.in., że zakres zaskarżenia jest niespójny z wnioskiem apelacji

i wartością przedmiotu zaskarżenia. W warunkach opisanych w kazusie korzystne

i leżące w interesie strony jest reformatoryjne rozstrzygnięcie sądu drugiej instancji. Zatem wniosek w części dotyczącej zmiany zaskarżonego wyroku jest prawidłowy, natomiast w części, w której zdająca wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku, całkowicie bezzasadny. Wbrew stanowisku skarżącej tej niespójności zakresu zaskarżenia i wniosku apelacji oraz wartości przedmiotu zaskarżenia nie sposób uznać za oczywistą niedokładność. Zdająca nie wyliczyła także prawidłowej kwoty zachowku

i nie zakwestionowała rozstrzygnięcia o kosztach. Nie odniosła się do kwoty 30 000 zł oszczędności, ani też do kwoty 12 000 zł wręczonej przez matkę pozwanego powodowi na poczet zachowku. Tych braków pracy nie sposób usprawiedliwić działaniem sądu, który zarzuty prawa materialnego bierze pod uwagę z urzędu. Wyliczenie w pracy wysokości należnego zachowku pokazywałoby, czy zdająca rozumie zadanie.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego zdająca wniosła skargę, w której domagała się uchylenia zaskarżonej uchwały. Zarzuciła m.in. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego oraz art. 368 ust. 12 ustawy

o radcach prawnych poprzez nieodniesienie się do wszystkich zarzutów, co oznacza brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału sprawy, przekroczenie przez Komisję II stopnia granicy tzw. luzu decyzyjnego oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust. 3 oraz art. 36 ust. 1 i 6 ustawy o radcach prawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) w skrócie: p.p.s.a., oddalił skargę.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zaskarżona uchwała zawiera merytoryczną ocenę pracy egzaminacyjnej skarżącej, bazującą na opiniach dwóch egzaminatorów, którzy wystawili oceny cząstkowe niedostateczne z egzaminu z prawa cywilnego.

W uchwale zostały wskazane prawidłowe elementy pracy skarżącej, jak również zostały wymienione błędy w niej zawarte. Uchybienia zawarte w pracy z zakresu prawa cywilnego uzasadniały stanowisko, że sporządzone opracowanie wskazywało na brak wystarczającej znajomości przepisów prawa, co uzasadniało utrzymanie oceny niedostatecznej. Skarżąca wadliwie sformułowała zakres zaskarżenia przez brak właściwego i wyczerpującego wskazania zakresu zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji (wynika on dopiero z wniosku apelacji i uzasadnienia zarzutów, które jednak nie uwzględniają interesu strony). W pracy skarżącej brak jest prawidłowo sformułowanego wniosku apelacji przy uwzględnieniu treści zarzutu apelacji dotyczącego naruszenia przez sąd art. 320 k.p.c. Skarżąca nie przedstawiła też wyliczeń rachunkowych należnego zachowku i nie podniosła zarzutu naruszenia art. 98 i art. 100 k.p.c. oraz art. 481 § 1 i art. 455 k.c.

Zdaniem WSA, Komisja Egzaminacyjna II stopnia dokonała trafnej oceny pracy skarżącej oraz w wystarczający sposób odniosła się do wszystkich istotnych w sprawie kwestii, podniesionych w skardze. Przytoczone przez Komisję kryteria oceny zawarte

w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, zawierają sformułowania nieostre, pozostawiając w związku z tym egzaminatorom, jak i Komisji Egzaminacyjnej, pewien ograniczony luz decyzyjny. W ocenie Sądu, organ oparł swoje rozstrzygnięcie na przepisach prawa i w wystarczający sposób je uzasadnił.

Sąd podkreślił, że z analizy pracy egzaminacyjnej skarżącej wynika, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia miała podstawy do przyjęcia, że zdająca nie wykazała się przygotowaniem prawniczym do wykonywania zawodu w sposób należyty i samodzielny. W konsekwencji prawidłowo uznano, że rozwiązanie zadania egzaminacyjnego zaproponowane przez skarżącą nie spełnia oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi.

WSA nie dopatrzył się naruszenia art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Sąd pierwszej instancji podniósł, że nawet gdyby Komisja odwoławcza nie odniosła się do wszystkich zarzutów skarżącej, naruszając tym samym obowiązek wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek, którymi kierowała się, podejmując określone rozstrzygnięcie, to nie byłby naruszony art. 107 § 3 k.p.a. – jeżeli wskazane i objaśnione przez ten organ w uzasadnieniu okoliczności przesądzają o trafności podjętej uchwały.

II

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła P. C., zaskarżając wyrok w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucając mu:

I. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 1, art. 3 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej zarzutów podniesionych w skardze, to jest art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez:

- pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały rozpatrzenia wszystkich zarzutów, polegające na całkowitym braku odniesienia się w uzasadnieniu do przeważającej części podniesionych zarzutów, co oznacza brak wszechstronnego

i wyczerpującego rozpatrzenia materiału sprawy, podczas gdy uchwała Komisji II stopnia powinna być wydana po rozważeniu i uzewnętrznieniu tego faktu w jej uzasadnieniu wszystkich twierdzeń i zarzutów podniesionych w odwołaniu i może utrzymywać zaskarżoną uchwałę w mocy jedynie w sytuacji uznania i szczegółowego uzasadnienia stanowiska, że żaden z zarzutów podniesionych w odwołaniu nie może prowadzić do podważenia zaskarżonej decyzji,

- nieprawidłowe rozpatrzenie odwołania polegające na odniesieniu się w uzasadnieniu uchwały do pozostałych zarzutów w sposób powierzchowny i ogólnikowy, co świadczy o braku wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, a przejawia się w pominięciu szczegółowego, a w pozostałym zakresie - jakiegokolwiek stanowiska organu odwoławczego w zakresie tych zarzutów, podczas gdy rozstrzygnięcie to powinno zawierać szczegółowe uzasadnienie stanowiska Komisji II stopnia, a w szczególności uzasadnienie prawne,

- wadliwe ustalenia faktyczne dotyczące rozwiązania, a w konsekwencji oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej, a także brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy polegający na niedostatecznej analizie stanu prawnego oraz orzecznictwa dotyczącego materii spornego zadania egzaminacyjnego, co w konsekwencji doprowadziło do zajęcia przez organ odwoławczy stanowiska rozbieżnego z bogatym orzecznictwem sądów administracyjnych,

- próbę sanowania uchybień organu pierwszej instancji w postępowaniu odwoławczym, polegającą na wskazaniu (identyfikacji) uchybienia pracy egzaminacyjnej (braku formalnego) dopiero postępowaniu odwoławczym;

2. art. 151 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 k.p.a., polegające na nieprzedstawieniu w uzasadnieniu wyroku takich ustaleń i dowodów, jakie mogłyby przemawiać za oddaleniem skargi, wadliwym przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego oraz brakiem wyczerpującego i nie budzącego wątpliwości uzasadnię ma podjętego rozstrzygnięcia, a także nieodniesieniu się przez Komisję II stopnia do zarzutów i argumentacji przedstawionej przez skarżącej oraz wobec całkowicie dowolnego ustalenia że "Komisja Egzaminacyjna II stopnia dokonała trafnej oceny pracy skarżącej oraz wbrew zarzutowi skargi w wystarczający sposób odniosła się do wszystkich istotnych w spranie kwestii, podniesionych w skardze";

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust. 2 oraz art. 364 ust. 1 i 6 ustawy o radcach prawnych, poprzez:

- błędną ich wykładnię i zastosowanie polegające na stwierdzeniu negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego w sytuacji, w której rozwiązania zadań z części od drugiej do piątej (a w szczególności z drugiej) zachowywały wymagania formalne, zawierały właściwie zastosowane przepisy prawa i wskazywały na umiejętność ich interpretacji, zaś zaproponowany przez skarżącą sposób rozstrzygnięcia problemu był poprawny i uwzględniał interes strony;

- błędną ich wykładnię i niezastosowanie gradacji ocen przy stwierdzeniu ewentualnych uchybień pracy, a w konsekwencji ograniczenie się do systemu ocen negatywny versus pozytywny.

Podnosząc te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku

w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła

o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach wskazanych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., a jak wynika ze sformułowanych zarzutów, skarżąca nie zgadza się

z oceną Sądu pierwszej instancji, że kwestionowana uchwała jest zgodna z prawem, uznając dodatkowo, że kontrola sądowa działalności administracji publicznej przeprowadzona została nieprawidłowo. Zdaniem skarżącej naruszone zostały granice uznania administracyjnego poprzez uwzględnienie jednej tylko przesłanki oceny prac egzaminacyjnych, jaką jest poprawność zaproponowanego rozstrzygnięcia problemu

z uwzględnieniem interesu strony reprezentowanej przez zdającego. Ponadto w uzasadnieniu zarzutów podniesiono, że zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji narusza prawo i powinien zostać uchylony, ponieważ Sąd nie odniósł się do zasadniczych zarzutów skargi, jedynie ogólnie stwierdzając, że organ nie naruszył prawa, co świadczy o niewystarczającej kontroli rozstrzygnięcia. Sąd nietrafnie przyjął, że uzasadnienie zaskarżonej uchwały spełnia wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w art. 107 § 3 k.p.a.

Analiza zaskarżonego wyroku oraz załączonych akt administracyjnych dokonana z perspektywy zarzutów kasacyjnych prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.

Odnosząc się na wstępie do zarzutów związanych z "przekroczeniem granic uznania administracyjnego", należy stwierdzić, że zarzut tak postawiony jest o tyle niezasadny, że podejmowana na podstawie art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych uchwała o wyniku egzaminu radcowskiego nie ma charakteru decyzji uznaniowej. Pogląd ten należy traktować jako już utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA: z 27 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1987/12, LEX nr 1495136; z 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1839/11, LEX nr 1367187; z 19 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2333/11, LEX nr 1316091). Zauważyć należy, że spotykana w przepisach prawa materialnego możliwość decydowania w indywidualnej sprawie na zasadzie uznania administracyjnego oznacza możliwość wyboru przez organ administracji rodzaju konsekwencji prawnej, w określonym stanie faktycznym

i prawnym, przy jednoczesnym obowiązku wyważenia słusznego interesu strony oraz interesu społecznego.

Wypada podkreślić, że w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego organ nie działa w sposób charakterystyczny dla decyzji uznaniowej. Za wadliwy należy uznać pogląd, że organ administracji publicznej podejmujący rozstrzygnięcie

w indywidualnej sprawie działa w ramach uznania administracyjnego, jeżeli stanowiący podstawę takiego rozstrzygnięcia przepis prawa materialnego nie stwarza, jak to ma miejsce w przypadku podejmowania przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia uchwały na podstawie art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, żadnej możliwości tzw. luzu administracyjnego. Ocena prac w trybie i na zasadach przewidzianych ustawą

w żadnym razie nie stanowi o możliwości wyboru rozstrzygnięcia, którym jest wynik egzaminu radcowskiego, lecz konieczny, możliwie zobiektywizowany przez zastosowanie art. 36 ust. 2 i ust. 7, art. 361 ust. 2-5 i ust. 7-8 ustawy o radcach prawnych etap postępowania w sprawie egzaminu radcowskiego.

Niezależnie jednak od charakteru decyzji podejmowanej w indywidualnej sprawie, w każdym przypadku postępowania dowodowego musi ono odpowiadać przewidzianym prawem rygorom procesowym, w tym wnikliwej i wszechstronnej oceny materiału dowodowego.

Podejmowane w formie uchwały, rozstrzygnięcie o wyniku egzaminu radcowskiego, wydawane jest na podstawie art. 366 ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych, a zgodnie z treścią pierwszego ze wskazanych przepisów, pozytywny wynik otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego uzyskał ocenę pozytywną (związanie administracyjne). Przepis jest jasny i nie pozwala organowi – w określonym stanie faktycznym i prawnym – na żadną swobodę. Otrzymanie choćby jednej oceny negatywnej z egzaminu cząstkowego eliminuje możliwość wystawienia oceny pozytywnej z całego egzaminu radcowskiego.

Komisja egzaminacyjna, podejmując uchwałę o wyniku egzaminu, kierować się musi wystawionymi przez egzaminatorów ocenami oraz uzyskaną z każdego egzaminu cząstkowego oceną średnią. Natomiast Komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, jako organ odwoławczy, uwzględnić musi dodatkowo opinię wystawioną przez wskazanego członka tej komisji. Wszystkie podejmowane w tym zakresie, zgodnie z przepisami ustawy o radcach prawnych, czynności egzaminatorów

i komisji egzaminacyjnych związane z oceną prac egzaminacyjnych stanowią, dokonywaną z uwzględnieniem kryteriów, o których mowa w art. 365 ust. 2 ustawy

o radcach prawnych, ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, która w przypadku skarżącej przeprowadzona została zgodnie z prawem.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji, podzielając stanowisko organów, zasadnie oddalił skargę. Przede wszystkim nie ma racji skarżąca, że doszło do naruszenia przepisów art. 364 ust. 1 i ust. 6 oraz art. 365 ust. 2 w związku z art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych.

Zgodnie z przepisami ustawy o radcach prawnych celem egzaminu, w którym uczestniczyła skarżąca jest sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego. Sprawdzenie tego przygotowania następuje poprzez dokonanie oceny wszystkich części egzaminu, przy czym każda z tych części musi być oceniona według kryteriów wskazanych w art. 365 ust. 2 cyt. wyżej ustawy. Organy obu instancji uznały, iż sporządzona przez skarżącą praca nie zasługiwała na ocenę pozytywną, w kontekście ustawowych kryteriów oceny, a WSA trafnie pogląd ten podzielił. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej uchwały, dokonując oceny pracy skarżącej, organ kierował się wyłącznie kryteriami określonymi w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którymi ocena wystawiana jest z uwzględnieniem zachowania przez zdających wymogów formalnych, właściwości zastosowanych przepisów, umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony. Organ odwoławczy w kontekście tego właśnie przepisu oceniał m.in. poprawność wystawionej oceny i wynika to z uzasadnienia zaskarżonej uchwały.

Nie można się zgodzić ze skarżącą, iż w sprawie Sąd naruszył także art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd odniósł się do szczegółowo omówionych przez organ wad merytorycznych sporządzonej przez skarżącą pracy egzaminacyjnej i podzielił w tej kwestii stanowisko organów. Jak podkreśla się w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych, określone w przepisie art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, bowiem tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do zastosowania skali ocen pozytywnych (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2011 r., sygn akt II GSK 695/11, publ. CBOSA).

Podkreślić należy, że nie wszystkie popełnione przez zdającą błędy pracy egzaminacyjnej z części trzeciej egzaminu radcowskiego mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach dopuszczonej w treści art. 364 ust. 10 pkt 1 lit. a) – d) ustawy o radcach prawnych skali, bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną. Taki przypadek miał miejsce w sprawie z zaskarżonej uchwały. Zaproponowane przez skarżącą rozwiązanie zadania z prawa cywilnego eliminowało możliwość wystawienia oceny pozytywnej.

Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się już w kwestii oceny pracy egzaminu cząstkowego, gdzie proponowane rozwiązanie nie zabezpiecza interesu strony reprezentowanej przez zdającego egzamin i stwierdził, że nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, nieuwzględniające interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający egzamin reprezentuje, świadczy

o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (por. wyroki NSA: z 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1037/12 i z 10 grudnia 2013 r., sygn. akt II GSK 1340/12, publ. CBOSA). Należy podzielić wyrażony we wskazanych orzeczeniach pogląd, że ocenę pozytywną może otrzymać tylko takie rozwiązanie, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes strony reprezentowanej przez zdającego. Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej egzaminatorzy i podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu komisja egzaminacyjna musi rozważyć ciężar gatunkowy popełnionych przez zdających egzamin błędów i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Nieuwzględnienie interesu reprezentowanej strony jest błędem dyskwalifikującym pracę osoby starającej się o uprawnienia radcy prawnego. Nalezy podkreślić, że zasadniczym celem świadczonej przez radców prawnych pomocy prawnej jest ochrona prawna interesów podmiotów, na których rzecz pomoc jest świadczona. W rozpoznawanej sprawie Komisja, działając w zgodzie

z odpowiednimi przepisami i specyfikując popełnione w pracy egzaminacyjnej błędy, w sposób poprawny dokonała sprawdzenia przygotowania skarżącej do wykonywania zawodu radcy prawnego, Sąd zaś potwierdził prawidłowość tych ustaleń.

To wady samej apelacji spowodowały uzyskanie przez skarżącą oceny niedostatecznej, a wszystkie te błędy Sąd, podobnie jak wcześniej Komisja I i II stopnia wyszczególnił i uzasadnił. Za błędny uznał Sąd podnoszony przez skarżącą zarzut niewłaściwej oceny zakresu zaskarżenia zastosowanego w pracy egzaminacyjnej, dokonanej przez egzaminatorów sprawdzających pracę oraz Komisję Egzaminacyjną II stopnia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Komisja Egzaminacyjna, aprobując negatywny wynik egzaminu radcowskiego ze względu na ocenę niedostateczną z części trzeciej tego egzaminu, wystarczająco obszernie omówiła rozwiązany przez skarżącą casus i wystarczająco jasno wyjaśniła swoje stanowisko, zgadzając się z egzaminującymi, iż w sporządzonej przez skarżącą apelacji wadliwie sformułowano zakres zaskarżenia, a także wniosek apelacji przy uwzględnieniu treści zarzutu dotyczącego naruszenia art. 320 kodeksu postępowania cywilnego. Ponadto zdająca nie przedstawiła wyliczeń rachunkowych odnośnie zachowku, nie sformułowała zarzutu naruszenia art. 98 i art. 100 k.p.c. oraz art. 481 § 1 i art. 455 kodeksu cywilnego. Skarżąca nie zgadza się z oceną tak organu, jak i stanowiskiem Sądu, ale tego rodzaju zarzuty jak podniesione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie uzasadniają naruszenia wskazanych przepisów prawa, a mają charakter wyłącznie polemiczny wobec stanowiska Komisji Egzaminacyjnej I i II stopnia oraz Sądu. Nie kwestionując poprawnych elementów, jakie znalazły się w pracy egzaminacyjnej skarżącej, należy podkreślić, że sama skuteczność apelacji nie jest wystarczająca do uznania istnienia przygotowania do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Mając na uwadze powyższe, za nieuzasadnione uznać należy zarzuty naruszenia prawa materialnego podniesione w petitum skargi kasacyjnej.

Z tego powodu wszystkie pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej nie podlegają uwzględnieniu. Za całkowicie chybiony należy uznać zarzut naruszenia art. 1, art. 3 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej zarzutów podniesionych w skardze, to jest art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych.

Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa wymogi, jakie musi spełniać prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku. W konsekwencji, wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. tylko wtedy, gdy uzasadnienie jest sporządzone w taki sposób, że uniemożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku. Natomiast zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może sprowadzać się do polemiki z przedstawionym w uzasadnieniu stanowiskiem Sądu pierwszej instancji w zakresie wykładni i stosowania przepisów prawa, które to stanowisko podlega kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego na skutek zarzutów naruszenia przepisów wykładanych lub stosowanych przez Sąd pierwszej instancji. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może również stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, publik. ONSAiWSA

z 2010 r. nr 3, poz. 39).

Zaskarżony wyrok nie jest obarczony wadliwością, o której wyżej mowa, tak gdy idzie o podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie, jak też o przedstawienie

i ocenę ustalonego przez organ stanu faktycznego. Nie jest też usprawiedliwiony zarzut naruszenia przez Sąd art. 3 § 1 p.p.s.a. i uchylenia się od dokonania rzeczywistej kontroli zaskarżonego orzeczenia. Sąd pierwszej instancji w sposób wystarczająco czytelny i zupełny, wyjaśnił powody niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia. Rozumowaniu Sądu nie można zarzucić błędu.

Ponadto nie może zostać uwzględniony zarzut, że Sąd zaniechał odniesienia się do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów oraz że zaakceptował wadliwie prowadzone postępowanie. Po pierwsze, przypomnieć należy, iż zarzut naruszenia prawa procesowego może zostać tylko wówczas uwzględniony, jeśli wnoszący skargę kasacyjną wykaże, że stwierdzone naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a. ), a skarżąca kasacyjnie takiego wpływu nie wykazała. Przedstawiony przez Sąd stan faktyczny, skonfrontowany z aktami administracyjnymi sprawy, nie budzi wątpliwości, a rozstrzygnięcie w tym stanie faktycznym i prawnym jest prawidłowe. Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa procesowego można – z pewnym uogólnieniem – ująć jako zarzuty niedokonania przez Sąd kontroli działalności organu pod względem zgodności jego działalności z prawem oraz zarzuty naruszenia – przy rozpoznawaniu odwołania przez organ i skargi przez Sąd pierwszej instancji – zasad wynikających z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego żaden tych zarzutów nie jest uzasadniony, bowiem przeprowadzona, stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., w granicach zakreślonych skargą kasacyjną, kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku nie wykazała takich naruszeń prawa procesowego, które usprawiedliwiałyby zastosowanie art. 185 § 1 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a.