Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1319/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędziowie NSA Janusz Zajda (spr.) Marek Zalewski Protokolant Karolina Polkowska po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] Spółki z o.o. w Jabłonowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2006 r. sygn. akt V SA/Wa 1752/05 w sprawie ze skargi [...] Spółki z o.o. w Jabłonowie na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 stycznia 2006 r., sygn. akt V SA/Wa 1752/05 oddalił skargę [...] spółki z o.o. w Jabłonowie na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z [...] kwietnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu wyroku podano między innymi, że zgłoszeniem celnym SAD nr [...] z [...] października 2001 r. [...] spółka z o.o. zgłosiła importowane z Francji towary do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym, deklarując wobec nich obniżoną stawkę celną UE. Podstawą zastosowania tej stawki było pochodzenie towarów z Unii Europejskiej, udokumentowane m.in. świadectwem przewozowym EUR.1 nr A 16255253.

W związku z przeprowadzonym postępowaniem kontrolnym oraz uzyskaną od francuskich władz celnych informacją, iż część towarów objętych zweryfikowanymi 40 świadectwami EUR.1 w rzeczywistości pochodzi z krajów trzecich (wśród nieprawidłowych dowodów pochodzenia zostało wymienione m.in. świadectwo przewozowe nr A 16255253), Naczelnik Urzędu Celnego I w Warszawie decyzją z 13 października 2004 r. uznał powyższe zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej ustalonych ilości pozycji towarowych zgłoszenia, ustalenia kraju pochodzenia towaru w poz. 5, 6, 8, 14, 16, 18 zgłoszenia oraz zastosowanych stawek celnych i orzekając w tym zakresie określił kwotę długu celnego oraz kwotę podatku od towarów i usług od sprowadzonych towarów. Strona została również obciążona odsetkami wyrównawczymi.

Dyrektor Izby Celnej w Warszawie decyzją z 27 kwietnia 2005 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu celnego pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż przeprowadzona w sprawie weryfikacja wykazała, iż część towarów wymienionych w świadectwie EUR.1 nie spełnia reguł preferencyjnego pochodzenia, a świadectwo to nie może być przyjęte jako prawidłowy dowód pochodzenia dla zastosowania obniżonych stawek celnych UE. Zauważył, iż opis towarów zawarty świadectwie jest bardzo ogólny i uniemożliwia rozróżnienie produktów pochodzących z UE od produktów niepochodzących.

Odnosząc się do kwestii zasadności wymierzenia odsetek wyrównawczych Dyrektor Izby Celnej stwierdził, iż strona wiedziała, że zgłoszone towary są produkowane poza obszarem Unii Europejskiej, albowiem biorąc pod uwagę niewątpliwe powiązanie francuskiego eksportera - firmy [...] z firmą [...] (firma [...] posiada większościowy pakiet udziałów w firmie [...]) oraz na regularny charakter transakcji sprzedaży dokonywanych przez spółkę [...] z francuskimi eksporterami, trudno przyjąć, że strona nie miała ani technicznych, ani prawnych środków weryfikacji rzetelności przekazywanych jej przez eksporterów informacji.

Oddalając skargę na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podzielił zarzutu strony dotyczącego - jej zdaniem - niezasadnego pominięcia w postępowaniu celnym Agencji celnej [...], która zgłaszała towary do procedury dopuszczenia do obrotu jako przedstawiciel bezpośredni. Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż przepisy prawa celnego wprowadziły swoistą, właściwą wyłącznie dla postępowania celnego formę pełnomocnictwa - przedstawicielstwo. Ustawodawca celowo nadał tej formie pełnomocnictwa inną nazwę, aby podkreślić odmienność regulacji od pełnomocnictwa uregulowanego w przepisach Ordynacji podatkowej, Kodeksu postępowania administracyjnego, czy też przepisach prawa cywilnego. W ocenie Sądu, upoważnienie Agencji celnej [...] do reprezentowania strony, określające zakres upoważnienia do powołania treści przepisu art. 256 § 1 Kodeksu celnego, kończyło się w momencie zwolnienia towaru. Postępowanie podjęte po kontroli zgłoszenia i po zwolnieniu towaru jest odrębnym postępowaniem administracyjnym. Jego wszczęcie następuje poprzez wydanie postanowienia skierowanego do strony, która powiadomiona o wszczęciu postępowania, może upoważnić do reprezentowania swoich interesów pełnomocnika, także agencję celną, ale nie może skutecznie powoływać się na upoważnienie złożone w chwili dokonywania zgłoszenia celnego i żądać traktowania agencji celnej na podstawie upoważnienia złożonego przy przyjmowaniu zgłoszenia jako pełnomocnika ustanowionego do wszystkich postępowań wszczynanych w późniejszym czasie, a dotyczących tego zgłoszenia.

Sąd uznał za chybione zarzuty skarżącej dotyczące zastosowanych w decyzji stawek celnych. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie do zgłoszenia celnego zostały złożone świadectwa EUR.1 dokumentujące wspólnotowe pochodzenie towarów. Świadectwa te były podstawą do zastosowania stawek celnych obniżonych. W związku z uzasadnionymi wątpliwościami dotyczącymi statusu (pochodzenia) jednego z towarów objętych świadectwem EUR.1, świadectwa zostały przesłane do weryfikacji francuskim władzom celnym - w trybie przepisu art. 32 ust. 1 Protokołu nr 4 UE.

Francuskie organy celne negatywnie zweryfikowały m.in. świadectwo EUR.1 nr A 16255253 wystawione na wniosek spółki [...] i świadectwo EUR.1 nr A 17307074 wystawione na wniosek spółki Arvix. W piśmie przekazującym wyniki weryfikacji wymienione zostały wszystkie świadectwa EUR.1, które były wystawione nieprawidłowo, zakreślone zostało także pole 14 - "nie spełnia wymogów co do autentyczności i rzetelności"' na odwrocie świadectwa.

W ocenie Sądu nieprawidłowe świadectwo EUR.1 nie mogło być podstawą do zastosowania stawek celnych obniżonych, zwłaszcza że w piśmie przekazanym przez francuskie władze celne brak było informacji, iż dla części towarów (wymienionych w świadectwie) zostały spełnione reguły pochodzenia określone w Protokole 4 UE. Reguły określone w Protokole 4 UE różnią się od reguł niepreferencyjnego pochodzenia, których spełnienie pozwala na zastosowanie stawek celnych konwencyjnych bądź autonomicznych, jeśli są niższe od konwencyjnych. Inne są też zasady dokumentowania niepreferencyjnego pochodzenia. Brak prawidłowego udokumentowania wspólnotowego pochodzenia towarów nie wyklucza uznania, że towary pochodzą z określonego kraju lub regionu i że spełnione zostały wymogi dla uznania ich niepreferencyjnego pochodzenia.

Odnosząc się do załączonego przez skarżącą do odwołania "Protokołu stanu faktycznego" z 19 lutego 2004 r., z którego wynikało, że część towarów objętych świadectwami EUR.1 wystawionymi na wniosek firmy [...] miała status pochodzenia wspólnotowego, Sąd podał, iż dokument ten nie został przesłany polskim władzom celnym w trybie weryfikacji świadectw pochodzenia. Nie był to dokument końcowy, finalizujący proces weryfikacji pochodzenia towaru, lecz stanowił on tylko jeden z elementów, etapów badania prawidłowości wystawionego świadectwa pochodzenia. W związku z tym taki dokument nie mógł być uznany za dokument potwierdzający wspólnotowe pochodzenie towarów w rozumieniu Protokołu 4 UE, mógł natomiast potwierdzać niepreferencyjne pochodzenie towarów.

Sąd podzielił stanowisko Dyrektora Izby Celnej, iż w zakwestionowanym świadectwie EUR.1 towary nim objęte nie były opisane, nie było więc możliwości rozróżnienia produktów pochodzących z UE oraz produktów niepochodzących. Zdaniem Sądu nie miała racji skarżąca twierdząc, że skoro w wyniku weryfikacji francuskie władze celne mogły jedynie dokument EUR.1 całkowicie unieważnić lub całkowicie potwierdzić, to nie byłoby zasadnym prowadzenie długotrwałej i kosztownej weryfikacji oraz wykazywanie pochodzenia każdego przywożonego towaru.

Za chybiony Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał ponadto zarzut skargi dotyczący wydania zaskarżonej decyzji w oparciu o materiał dowodowy sporządzony w języku obcym. Sąd wyjaśnił, iż w aktach sprawy znajdowały się przetłumaczone dokumenty nadesłane przez francuskie władze celne w odpowiedzi na wniosek weryfikacyjny polskich władz celnych. Nie został co prawda przetłumaczony załącznik nr 2 zawierający listę towarów, które pochodzą z różnych krajów, jednakże w dokumencie tym wskazano numery faktur i dokumentów EUR.1, do których odnosiły się poszczególne pozycje towarowe. Z kolei na fakturach załączonych do zgłoszenia celnego umieszczono dwujęzyczne nazwy towarów, co umożliwiło organom celnym przyporządkowanie towarów zgłoszonych do odprawy celnej do pozycji towarowych wyszczególnionych w załączniku nr 2 i wydzielenie towarów nie mających francuskiego pochodzenia z poszczególnych pozycji zgłoszenia celnego.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących braku podstaw do wymiaru odsetek wyrównawczych od nieuiszczonej kwoty długu celnego oraz nieprawidłowego wskazania w zaskarżonej decyzji rozporządzenia Ministra Finansów z 29 sierpnia 2003 r. w sprawie odsetek wyrównawczych (Dz.U. Nr 155, poz. 1515), zamiast obowiązującego w dacie zgłoszenia celnego rozporządzenia Ministra Finansów z 20 listopada 1997 r. w sprawie określenia wypadków i warunków pobierania odsetek wyrównawczych oraz sposobu ich naliczania (Dz.U. Nr 143, poz. 544 ze zm.) Sąd pierwszej instancji uznał, że wymiar odsetek wyrównawczych był w sprawie przyjęty prawidłowo. Podzielając stanowisko skarżącej, iż w niniejszej sprawie winno mieć zastosowanie rozporządzenie Ministra Finansów z 20 listopada 1997 r. obowiązujące w dacie dokonania zgłoszenia celnego, tj. 22 października 2001 r., Sąd stwierdził, że nie stanowi to jednak podstawy wzruszenia zaskarżonej decyzji w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. Rozporządzenie Ministra Finansów z 20 listopada 1997 r., obowiązujące od 1 stycznia 1998 r. do 18 września 2003 r., oraz zastępujące je rozporządzenie Ministra Finansów z 29 sierpnia 2003 r. w sprawie odsetek wyrównawczych, są w swej treści - co do sposobu pobierania, naliczania, a także warunków dających podstawę do odstąpienia od pobrania odsetek wyrównawczych - tożsame, a zatem uchybienie organów celnych w żaden sposób nie zmieniało sytuacji prawnej skarżącej Spółki oraz nie miało wpływu zarówno na zasadność obciążenia odsetkami wyrównawczymi, jak też ewentualną możliwość odstąpienia od ich wymiaru.

Sąd wskazał, że przy zachowaniu należytej staranności skarżąca powinna zainteresować się prawidłowością wystawienia świadectw EUR.1 i wyjaśnić z eksporterem okoliczność posiadania na opakowaniach przez niektóre towary zgłaszane do odpraw celnych (rękawice lateksowe) trwałego oznaczenia "Made in Malaysia". Tym bardziej, że z oświadczenia wspólnika Spółki (W. L.), złożonego w trakcie postępowania kontrolnego wynikało, że skarżąca miała świadomość, iż rękawice lateksowe produkowane są w Malezji i na Tajwanie oraz sprowadzone przez [...] S.A. transportem morskim do Francji. Zdaniem Sądu nie bez znaczenia było także to, że eksporterem towarów, na wniosek którego francuskie władze celne wystawiały nieprawidłowe świadectwa pochodzenia, była spółka [...]., główny udziałowiec spółki [...], bezpośrednio powiązana ze skarżącą Spółką majątkowo i osobowo.

W tej sytuacji przyjęcie przez organy celne, iż nie zachodzą przesłanki wymienione w § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z 29 sierpnia 2003 r. (tj. § 1 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 20 listopada 1997 r.), pozwalające na odstąpienie od pobrania odsetek wyrównawczych, było - w ocenie Sądu - prawidłowe.

Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej, że korzyścią dla strony byłoby uzyskanie dodatkowych korzyści - tj. ponad osiągane normalnie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej - korzyści. W ocenie Sądu dysponowanie kwotą, która powinna być odprowadzona z tytułu należności celno-podatkowych, mogło być potraktowane jako korzyść finansowa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podzielił także zarzutu błędnego wyliczenia odsetek ustawowych od zaległości podatkowej. Za chybiony i zarazem niezrozumiały Sąd uznał również zarzut skargi dotyczący braku wskazania w zaskarżonej decyzji tabeli kursowej, w oparciu o którą dokonano przeliczeń waluty na złote polskie. Sąd wyjaśnił, że organ celny uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe tylko w części, nie zakwestionował przyjętego kursu waluty, który został wskazany w polu 23 jednolitego dokumentu administracyjnego SAD oraz w deklaracji wartości celnej. Kurs przyjęty w tych dokumentach stanowił więc podstawę do wyliczeń dokonanych w decyzjach organów celnych.

W ocenie Sądu nie doszło w sprawie również do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, czy też zasady zaufania obywateli do organów Państwa. Wydając rozstrzygnięcie organy celne działały na podstawie przepisów prawa, prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów celnych i podjęły wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W ocenie Sądu wnioski organu odwoławczego wyprowadzone z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykraczały poza swobodną ocenę dowodów, a więc nie stanowiły naruszenia prawa.

Skargą kasacyjną spółka [...] zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz.U. Nr 130, poz. 851 ze zm.), a także art. 16 ust. 1 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, z drugiej strony oraz naruszenie art. 54 § 1 pkt 7 i § 2 Ordynacji podatkowej i § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z 29 sierpnia 2003 r. w sprawie odsetek wyrównawczych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca Spółka podała, że pochodzenie towarów zostało udokumentowane świadectwem pochodzenia, w związku z czym możliwość zastosowania stawki preferencyjnej nie została przekreślona. Zdaniem skarżącej najistotniejsze znaczenie ma nie tyle rodzaj dokumentu potwierdzającego pochodzenie towaru, ale samo jego pochodzenie - dokument ma tu charakter deklaratywny.

Skarżąca polemizowała z twierdzeniem, iż objęcie dokumentem EUR.1 towarów spoza Unii Europejskiej nie pozwala na zastosowanie stawki preferencyjnej w stosunku do towarów objętych tym samym dokumentem EUR.1, lecz w istocie pochodzących z UE. Jej zdaniem celem weryfikacji świadectwa EUR.1 jest sprawdzenie jego autentyczności, tj. faktu wystawienia go przez upoważniony organ, po drugie zaś sprawdzenie, które konkretnie towary nie są pochodzenia europejskiego i przekazanie takiej informacji polskim władzom celnym. W rozpoznawanej sprawie władze francuskie nie miały wątpliwości, że świadectwa EUR.1 nie mają zastosowania jedynie wobec towarów spoza UE, natomiast w pozostałej części zachowują ważność. Tymczasem organy celne oraz Sąd I instancji stanęły na stanowisku, że w wypadku ustalenia, iż tylko część towarów objętych dokumentem EUR.1 jest pochodzenia spoza UE, do towarów, których pochodzenie europejskie zostało potwierdzone, nie można stosować preferencyjnych stawek celnych. Stanowisko to, zdaniem skarżącej, jest jednak sprzeczne z literalną i celowościową wykładnią Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego. Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 1 tego Protokołu produkty pochodzące ze Wspólnoty korzystają w imporcie do Polski (a produkty pochodzące z Polski w imporcie do Wspólnoty) z postanowień Umowy pod warunkiem przedłożenia świadectwa przewozowego EUR.1. W niniejszej sprawie świadectwo takie zostało przez skarżącą przedstawione.

W ocenie skarżącej brak również było podstaw prawnych do pominięcia w prowadzonym postępowaniu Agencji celnej [...], która w imieniu Spółki zgłosiła towar. Brak prawidłowego wszczęcia postępowania wskutek niedoręczenia postanowienia o wszczęciu z urzędu postępowania celnego, a także pominięcie pełnomocnika (równoznaczne z pominięciem strony) spowodowało, iż doszło w sprawie do naruszenia prawa, uzasadniającego wznowienie postępowania.

Skarżąca wskazała jednocześnie, iż w innej analogicznej sprawie toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego I, co do odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych, z uwagi na nierozważnie przez organ celny zastosowania w sprawie art. 54 § 1 pkt 7 i § 2 Ordynacji podatkowej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Warszawie wniósł o jej oddalenie.

Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że kierując świadectwa do weryfikacji organ celny zażądał potwierdzenia, czy towary wskazane w świadectwach spełniają reguły preferencyjnego pochodzenia uprawniające do zastosowania wobec tych towarów obniżonych stawek celnych. W odpowiedzi weryfikacyjnej władze francuskie oświadczyły, że świadectwo jest nieprawidłowe. Do pisma załączyły dostarczoną przez francuskiego eksportera listę, zawierającą wykaz towarów pochodzących z krajów trzecich. Wynik weryfikacji nie zawiera jednak informacji o możliwości zastosowania preferencji celnych wobec części towarów o francuskim pochodzeniu. Polskie władze celne mogły zatem, zdaniem Dyrektora Izby Celnej, przyjąć jedynie niepreferencyjne francuskie pochodzenie części towarów objętych świadectwem EUR.1, a niewymienionych w załączniku do pisma weryfikacyjnego jako towary z kraju trzeciego.

Następnie organ podniósł, że niektóre ze sprowadzonych towarów należą do grupy produktów wymienionych w Wykazie nr 3 do rozporządzenia Rady Ministrów z 15 października 1997 r. i zgodnie z § 11 ust. 1 rozporządzenia dla zastosowania konwencyjnej stawki celnej ich pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia, spełniającym określone przepisami wymogi. Świadectwa EUR.1 przedłożone w niniejszej sprawie nie spełniają jednak tych wymogów, gdyż nie pozwalają na jednoznaczne rozróżnienie pochodzenia wskazanych w nich produktów z poszczególnych krajów. Dopiero dalsze dokumenty uzyskane w korespondencji z władzami celnymi kraju eksportu umożliwiły określenie pochodzenia części towarów. Zgodnie natomiast z uwagą 3 Załącznika III do Protokołu 4 UE towary, aby można było stwierdzić, że ma wobec nich zastosowanie świadectwo EUR.1, muszą być opisane zgodnie z praktyką handlową i podaniem wystarczającej ilości szczegółów, umożliwiających ich zidentyfikowanie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Granice te Sąd przekracza z własnej inicjatywy jedynie w przypadku nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), jednakże w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zachodzi.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została sformułowana w sposób niezupełnie odpowiadający wymogom stawianym temu środkowi zaskarżenia przez ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 176 p.p.s.a.). Z petitum skargi kasacyjnej oraz z treści jej uzasadnienia wynika jednak, że skarżąca Spółka zarzuciła Sądowi pierwszej instancji, iż dopuścił się naruszenia prawa materialnego, w szczególności postanowień Protokołu 4 do Układu Europejskiego dotyczących sposobu i metod ustalania preferencyjnego pochodzenia towarów. W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrzył jednak zarzut naruszenia prawa, uzasadniający - w ocenie skarżącej Spółki - wznowienie postępowania, tj. pominięcie pełnomocnika strony przy doręczaniu jej postanowienia o wszczęciu z urzędu postępowania celnego. Strona stwierdziła bowiem, że w momencie doręczania postanowienia pozostawało w mocy wystawione przez nią pełnomocnictwo dla Agencji celnej [...], upoważniające tę agencję do dokonania czynności związanych ze spornym zgłoszeniem celnym, a zatem wszystkie pisma w postępowaniu powinny być doręczane tejże agencji.

Należy zauważyć, iż przepisy prawa celnego wprowadzają swoistą, właściwą wyłącznie dla postępowania celnego formę pełnomocnictwa - przedstawicielstwo. Ustawodawca celowo nadał tej formie pełnomocnictwa inną nazwę, aby podkreślić odmienność regulacji od pełnomocnictwa uregulowanego w przepisach Ordynacji podatkowej, Kodeksu postępowania administracyjnego czy też przepisach prawa cywilnego.

Zgodnie z treścią przepisu art. 253 § 1 ustawy z 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny [Dz.U. Nr 75 z 2001 r. poz. 802 ze zm.], przedstawicielstwo może być:

1. bezpośrednie - jeżeli przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby,

2. pośrednie - jeżeli przedstawiciel działa we własnym imieniu, lecz na rzecz innej osoby (reprezentowanej).

Przedstawicielem może być m.in. podmiot gospodarczy jakim jest agencja celna, w odróżnieniu do pełnomocnictwa "zwykłego", gdzie pełnomocnikiem może być wyłącznie osoba fizyczna.

Upoważnienie z 15 lutego 2001 r. dla Agencji celnej [...] zostało sformułowane przez przytoczenie treści przepisu art. 256 § 1 Kodeksu celnego, określającego zakres, w jakim agencja celna można być umocowana do działania. Wszystkie wymienione w tym przepisie czynności związane są z dokonywaniem zgłoszenia celnego, czyli czynnością poprzez którą strona wyraża w wymaganej formie i w określony sposób zamiar objęcia towaru określoną procedurą celną, a także z działaniami w tym momencie podejmowanymi przez organ celny.

Przyjęcie zgłoszenia celnego jest czynnością materialno-techniczną, która nie może przesądzać o prawdziwości zgłoszenia celnego (art. 65 § 3 Kodeksu celnego). W konsekwencji, dla objęcia towaru procedurą celną i określenia długu celnego nie jest konieczne wydanie decyzji administracyjnej. (v. wyrok NSA z 28 czerwca 2005 r., I GSK 451/05)

Po przyjęciu zgłoszenia celnego organ celny zachowuje prawo do ingerencji w prawną sytuację towaru objętego zgłoszeniem celnym. Jego obowiązkiem jest podejmowanie działań niezbędnych dla właściwego stosowania prawa celnego.

Jeżeli organ celny przed zwolnieniem towaru uruchomi postępowanie weryfikacyjne w trybie art. 70 Kodeksu celnego, agencja celna, upoważniona do reprezentowania strony w zakresie wszystkich czynności wymienionych w art. 256 § 1 Kodeksu celnego, będzie reprezentowała stronę w trakcie całego postępowania; upoważniona będzie także do składania odwołania od decyzji podjętej w pierwszej instancji. Postępowanie takie uruchamiane jest niezwłocznie po przyjęciu zgłoszenia celnego, bez potrzeby wydawania postanowienia o wszczęciu postępowania, a datą wszczęcia jest dzień przyjęcia zgłoszenia celnego (art. 65 § 7 Kodeksu celnego)

W sprawie, upoważnienie z 15 lutego 2001 r. Agencji celnej [...] do reprezentowania strony skończyło się w momencie zwolnienia towaru.

Od tego dnia do daty uruchomienia postępowania weryfikacyjnego upłynęły ponad dwa lata. Zastosowanie wprost przepisu art. 65 § 7 Kodeksu celnego skutkowałoby tym, że formalnie postępowanie toczyłoby się od października 2001 r., przy czym strona nie miałaby świadomości, że takie postępowanie jest w toku.

Postępowanie podjęte w trybie art. 83 Kodeksu celnego po zwolnieniu towaru w celu kontroli zgłoszenia jest natomiast odrębnym postępowaniem administracyjnym.

Wszczęcie postępowania weryfikacyjnego następuje poprzez wydanie postanowienia skierowanego do strony (v. wyrok NSA z 23 kwietnia 2003 r., sygn. akt V SA 1886/02, OSP 2004/05 poz. 70 oraz aprobująca glosa H. Sęka, v. OSP 2004/5 str. 296). Datą wszczęcia postępowania jest wówczas dzień doręczenia odpisu postanowienia. Strona powiadomiona o wszczęciu postępowania może upoważnić do reprezentowania swoich interesów pełnomocnika, także agencję celną, ale nie może skutecznie powoływać się na upoważnienie złożone w chwili dokonywania zgłoszenia celnego i żądać traktowania agencji celnej na podstawie upoważnienia złożonego przy przyjmowaniu zgłoszenia jako pełnomocnika ustanowionego do wszystkich postępowań wszczynanych w późniejszym czasie, a dotyczących tego zgłoszenia. (v. wyrok NSA z 27 marca 2007 r., sygn. akt I GSK 1037/06)

Konsekwencją wszczęcia z urzędu postanowieniem z 22 marca 2004 r. postępowania administracyjnego (k. 31 akt adm.), stała się możliwość ustanowienia pełnomocnika, także - jak wyżej podano - agencji celnej, ale już na podstawie nowego, złożonego na piśmie do akt lub do protokołu, umocowania (art. 137 § 2 Ordynacji podatkowej). Z treści art. 137 § 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) jednoznacznie wynika, że dołączenie do akt oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa jest obowiązkiem pełnomocnika. Organ nie ma obowiązku podejmowania poszukiwań i sprawdzania, czy ewentualnie innym organom nie zostało złożone pełnomocnictwo strony. (v. wyrok WSA w Opolu z 21 maja 2004 r., I SA/Wr 1649/02), ONSAiWSA 2005/1/5 z glosą aprobującą M. Pułło, GSP-Prz.Orz. 2005/3/4)

W konsekwencji należy przyjąć, że nie jest trafny zarzut skarżącej spółki związany z pominięciem przez organ celny jej przedstawiciela bezpośredniego w procedurze doręczania postanowienia o wszczęciu postępowania celnego, po przeprowadzeniu kontroli zgłoszenia celnego w trybie art. 83 Kodeksu celnego.

Odnosząc się do zarzutu zastosowania przez organy celne niewłaściwej stawki celnej z uwagi na brak udokumentowania preferencyjnego pochodzenia towaru przedstawionym przez importera świadectwem EUR.1, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżąca spółka przyjęła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wadliwą wykładnię postanowień Protokołu 4 do Układu Europejskiego.

Zgodnie z postanowieniami art. 13 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego oraz części A Postanowień Wstępnych Taryfy celnej (Dz.U. z 2000 r., Nr 119, poz. 1253), stawki celne obniżone określone są w umowach zawartych przez Polskę z niektórymi krajami lub grupami krajów i znajdują zastosowanie do niektórych towarów pochodzących w szczególności z państw członkowskich Unii Europejskiej. Obniżone stawki celne stosowane są na wniosek zgłaszającego, o ile towary, do których wniosek się odnosi spełniają warunki do ich zastosowania. W myśl postanowień art. 20 § 1 i 2 Kodeksu celnego warunek pochodzenia, jaki powinny spełniać towary aby korzystać z obniżonych stawek celnych, a także sposób dokumentowania tego pochodzenia, określane są według reguł preferencyjnego pochodzenia towarów, zawartych w umowach międzynarodowych.

Protokół Nr 4 do Układu Europejskiego miał zapewnić, aby z preferencyjnego traktowania na gruncie wymiany handlowej pomiędzy Wspólnotą a Polską korzystały wyłącznie towary posiadające status "pochodzących". Dlatego też przepisy Protokołu 4 Układu Europejskiego zakładały możliwość kontroli, a więc weryfikacji wystawionych dowodów pochodzenia, przyznając kompetencje w tym zakresie wyłącznie władzom celnym kraju eksportu. Taka regulacja miała swoje uzasadnienie. Tylko bowiem władze celne kraju eksportu (tu: Francji) były w stanie dokonać bezpośredniej weryfikacji okoliczności faktycznych, od których zależy określenie pochodzenia danego towaru.

Zgodnie z art. 32 ust. 3 Protokołu organom celnym kraju wywozu, w ramach dokonywania następczej weryfikacji dowodów pochodzenia, przysługuje prawo żądania od eksportera każdego dowodu oraz prawo przeprowadzenia każdej kontroli, którą uznają za właściwą. Powyższe uprawnienia wynikają z faktu, że jeszcze przed wystawieniem danego dowodu pochodzenia (czy to świadectwa przewozowego EUR.1, czy deklaracji na fakturze), eksporterzy towarów winni dysponować stosowną dokumentacją potwierdzającą ich uprawnienie do deklarowania wspólnotowego pochodzenia towaru. Zgodnie natomiast z art. 16 Protokołu, pochodzenie towaru można dokumentować na dwa sposoby, bądź to przy pomocy świadectwa przewozowego EUR.1 wystawianego na wniosek eksportera przez władze celne jego kraju, bądź - w zakresie ograniczonym do przypadków objętych art. 21 Protokołu - przy pomocy deklaracji złożonej przez eksportera na fakturze, specyfikacji wysyłkowej lub innym dokumencie handlowym, który opisuje produkty w sposób wystarczający dla jego identyfikacji. Protokół Nr 4 określa więc szczegółowe wymagania związane z wystawianiem dowodów pochodzenia i związane z tym procesowe uprawnienia władz celnych kraju eksportu do żądania stosownych dowodów (art. 17 ust. 3 i 5, art. 18 ust. 3, art. 21 ust. 3, art. 22 Protokołu 4).

Eksporter wnioskujący o wystawienie świadectwa EUR.1 zobowiązany jest zatem do przedłożenia na każde żądanie władz celnych kraju eksportu, w którym wystawione zostało świadectwo, odpowiednich dokumentów potwierdzających status pochodzenia produktów, jak też wypełnienia innych wymogów tego Protokołu, a władze celne wystawiające świadectwo zobowiązane są do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do weryfikacji prawidłowości statusu pochodzenia (art. 17 pkt 3 i 5 Protokołu 4 Układu Europejskiego). Skoro w celu uzyskania świadectwa EUR.1 na produkty będące przedmiotem obrotu eksporter zobowiązany jest do przedłożenia kompletu dokumentów, na podstawie których zostanie wystawione to świadectwo, czynność tę należy potraktować jako oświadczenie eksportera o prawdziwości danych w nich zawartych (oświadczenie o europejskim pochodzeniu towaru). Nieprawidłowości w dokonaniu takiego oświadczenia prowadzą do jego wadliwości oraz niemożliwości wywoływania skutków prawnych dla niego przewidzianych.

Spór w niniejszej sprawie wiąże się z rozumieniem treści art. 16 Protokołu 4, wskazanym w petitum skargi kasacyjnej.

Z postanowień wstępnych do Taryfy celnej oraz z treści art. 16 Protokołu 4 wynika (jak stwierdził w swojej decyzji Dyrektor Izby Celnej w Warszawie), że stawki celne obniżone stosuje się w wypadku jednoczesnego spełnienia następujących warunków: określenia właściwych stawek w Taryfie celnej; pochodzenia importowanego towaru z Unii Europejskiej, zgodnie z Protokołem 4; udokumentowania bezpośredniego przywozu towaru do Polski z obszaru Unii Europejskiej; udokumentowania pochodzenia towaru zgodnie z wymogami Protokołu 4. Rozbieżności na tle niniejszej sprawy dotyczą kwestii udokumentowania pochodzenia towaru zgodnie z wymogami Protokołu 4 do Układu Europejskiego. Zdaniem skarżącej spółki można potraktować świadectwo EUR.1 jako dokument o charakterze deklaratywnym. Wynika z tego, iż w jej ocenie informacje zawarte w piśmie z wynikami weryfikacji, dotyczące poszczególnych, wymienionych w nim produktów, nie tworzą jednolitego dokumentu wiążącego władze celne kraju importu, a tym samym informacja o każdym produkcie z osobna ma własną moc wiążącą.

Z powyższym stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Jak już wskazano, zarówno tryb weryfikacji świadectw pochodzenia, jak i sposób ustalania pochodzenia towaru jest sformalizowany i ściśle określony przez postanowienia Protokołu 4 do Układu Europejskiego. Postanowienia te, w świetle dotychczasowych wywodów, nie przewidują możliwości wykorzystania części informacji zawartych w świadectwie EUR.1 w przypadku, gdy władze celne kraju eksportu stwierdzą nieprawidłowości w sporządzeniu świadectwa choćby jedynie wskutek objęcia nim częściowo towarów pochodzących z Unii Europejskiej oraz częściowo towarów pochodzących spoza obszaru Unii.

Słusznie podniósł Dyrektor Izby Celnej w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że towary objęte zakwestionowanym świadectwem EUR.1 nie zostały opisane w sposób umożliwiający rozróżnienie produktów pochodzących od niepochodzących. Należało zatem uznać, że zamiarem eksportera było wskazanie preferencyjnego pochodzenia dla wszystkich wymienionych w nim towarów. W sytuacji jednak, gdy władze celne kraju eksportu po przeprowadzeniu weryfikacji świadectwa przewozowego EUR.1 stwierdziły, że jest ono nieprawidłowo sporządzone i nie odzwierciedla rzeczywistego stanu towaru, nie można przyjąć takiego wadliwego świadectwa za pismo potwierdzające preferencyjne pochodzenie towaru, uprawniające do skorzystania przez importera z obniżonej stawki celnej 0,00%. Następcza możliwość określenia pochodzenia towaru, wynikająca z analizy dokumentów dołączonych do otrzymanego przez organ celny wyniku weryfikacji, daje podstawy jedynie do zastosowania konwencyjnej stawki celnej dla produktów niepochodzących z obszaru Unii Europejskiej, których rzeczywiste pochodzenie można ustalić. Wówczas zastosowanie znajduje rozporządzenie Rady Ministrów z 15 października 1997 r. w sprawie określania szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz.U. Nr 130, poz. 851). Błędne jest natomiast twierdzenie strony skarżącej, że posiadając pełną wiedzę na temat rzeczywistego pochodzenia towarów objętych zgłoszeniem celnym polskie organy celne powinny zastosować względem towarów pochodzących preferencyjną, obniżoną stawkę celną.

W niniejszej sprawie dodatkowe znaczenie posiada również fakt, że część towarów wymienionych w świadectwie EUR.1 podlega unormowaniu rozporządzenia Rady Ministrów z 15 października 1997 r., Wykazu nr 3, określającego produkty, których pochodzenie podlega wykazaniu tylko i wyłącznie świadectwem przewozowym EUR.1. Skoro względem tych produktów istnieje przymus przedstawienia świadectwa EUR.1 w celu udokumentowania ich preferencyjnego pochodzenia, z wykluczeniem posłużenia się innymi środkami wymienionymi m.in. w powołanym rozporządzeniu, to tym bardziej dokument ten powinien zachowywać wszelkie warunki formalne.

Chybione jest w tym miejscu powoływanie się przez skarżącą spółkę na postanowienia rozporządzenia Rady Ministrów z 15 października 1997 r. Wymienienie w nim dokumentów potwierdzających pochodzenie towaru nie może służyć wykładni postanowień Protokołu 4 do Układu Europejskiego, gdyż akt ten nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy strona żąda zastosowania stawki celnej obniżonej (v. wyrok NSA z 13 września 2005 r., sygn. akt I GSK 635/05).

Skarżąca spółka zarzuciła ponadto naruszenie przepisów art. 54 § 1 pkt 7 i § 2 Ordynacji podatkowej i § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z 29 sierpnia 2003 r. w sprawie odsetek wyrównawczych. Zdaniem strony, Sąd pierwszej instancji powinien uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odsetek wyrównawczych, ponieważ rozstrzygnięcie w przedmiocie uchylenia decyzji zostało już wydane w innej, niemal identycznej sprawie prowadzonej przed tym sądem. Sąd administracyjny orzekając w sprawie nie jest związany rozstrzygnięciami zapadłymi w innych sprawach sądowoadministracyjnych. Stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Ponadto nie są trafne argumenty skarżącej spółki związane z brakiem zawinienia spółki w podaniu nieprawidłowych danych, na podstawie których określono kwotę długu celnego, a tym samym twierdzenie, że nienależnie pobrano odsetki wyrównawcze. Spółka nie może powoływać się na działanie w zaufaniu do swoich kontrahentów, aby zwolnić się z odpowiedzialności za zaistniałe nieprawidłowości w dokonaniu zgłoszenia celnego. Dłużnikiem celnym, a tym samym osobą odpowiedzialną z tytułu dokonania zgłoszenia celnego, jest zgłaszający (art. 209 § 3 Kodeksu celnego) i to na nim spoczywa odpowiedzialność za prawidłowość zgłoszenia celnego. Spółka nie może zatem twierdzić, że nie miała i nie mogła mieć wpływu na prawidłowość określenia w zgłoszeniu celnym kraju pochodzenia towarów. Chybione jest więc powoływanie się na naruszenie § 5 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 29 sierpnia 2003 r. w sprawie odsetek wyrównawczych.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną uzasadnionych podstaw.

m.s.