Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 132/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 50 par. 1, art. 153, art. 170, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 77 par. 1, art. 7, art. 16, art. 10 par. 1, art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 15 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 71
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2011 r. sprawy ze skargi Agencji Nieruchomości Rolnych w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] 2010r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności dokumentu nadania ziemi; oddala skargę. /-/T. Świstak /-/B. Drzazga /-/W. Batorowicz


UZASADNIENIE

Naczelnik Miasta i Gminy B., działając na podstawie Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, wydał w dniu 26 czerwca 1978 r. Dokument Nadania Ziemi Nr [...], w którym stwierdzono, iż na podstawie orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w R. z dnia 1 grudnia 1947 r. A. R. otrzymał na własność nadział ziemi o obszarze około 10,87 ha ze stanowiącej własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w S. woj. L.

Nieruchomość ta jako działki nr III a i III b o łącznej powierzchni 10,87 ha zapisana była w księdze wieczystej S. tom 2 wykaz 23.

Właścicielem przedmiotowej nieruchomości był Skarb Państwa, na podstawie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. z dnia [...] listopada 1958 r. nr [...], wydanego na podstawie art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18, poz. 107), który do księgi wieczystej został wpisany w dniu 26 stycznia 1959 r. Natomiast poprzednim właścicielem był K. R., który został wpisany w księdze wieczystej na podstawie Dokumentu Nadania Ziemi Starostwa Powiatowego w R. z dnia 17 września 1947 r. nr 3.

W dniu 11 października 1979 r. Księga wieczysta S. tom 2 wykaz 23 została zamknięta, a stan jej dołączono do księgi wieczystej nr [...].

Następnie na podstawie Dokumentu Nadania Ziemi z dnia 26 czerwca 1978 r. dokonano na rzecz A. R. wpisu prawa własności działek nr III a i III b. Obecnie działka III a wpisana jest w księdze wieczystej nr 1[...] na rzecz M. i A. S. na podstawie umowy darowizny z dnia 5 lipca 1983 r., akt notarialny Rep. A nr 345/198, wpisu dokonano dnia 6 lipca 1983 r.

W wyniku zmian numeracji i podziałów działek wydzielono między innymi działki nr 94,168,169,171 (dawniej działka nr III a i III b). Działki nr 168,169 i 171 (dawniej III a) zostały nabyte przez Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną w S. w likwidacji od Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży z dnia 10 listopada 1987 r. Dla przedmiotowych działek prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Z kolei działka nr 94 (dawniej III b) została zapisana w księdze wieczystej nr [...] i stanowi własność Skarbu Państwa - Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] 2006 r., Nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w S. w likwidacji, odmówiło stwierdzenia nieważności Dokumentu Nadania Ziemi z dnia 26 czerwca 1978 r., Nr [...] wydanego przez Naczelnika Miasta i Gminy w B..

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskiem z dnia 5 grudnia 2004 r. likwidator Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w S. wystąpił o stwierdzenie nieważności Dokumentu Nadania Ziemi Nr [...] z dnia 26 czerwca 1978 r., zarzucając, iż przedmiotowy dokument wydany został z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 2 ust. 1 lit. a Dekretu PKWN z dnia 06 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), który to przepis stanowił, że na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność Skarbu Państwa z jakiegokolwiek tytułu. Wobec powyższego wnioskodawca wywodzi, iż Dokument Nadania Ziemi z 26 czerwca1978 r. wydany został z rażącym naruszeniem prawa, bowiem oparty został na innym dokumencie dotkniętym wadą nieważności. Wskazano, że Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w S. ma interes prawny w niniejszej sprawie, ponieważ na podstawie umowy kupna-sprzedaży z dnia 21 grudnia 1989 r. nabyła od Skarbu Państwa działki gruntu nr 99,168,169 i 171 położone w G. zapisane w KW [...], które odpowiadają w chwili obecnej dawnym parcelom III a i III b w granicach określonych w planie parcelacyjnym majątku S..

Swój udział w postępowaniu o stwierdzenie nieważności przedmiotowego Dokumentu Nadania Ziemi zgłosiła także wnioskiem z dnia 15 kwietnia 2005 r. Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P., wskazując swój interes prawny jako właściciela działki nr 94 w G. dawniej parcela III b, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr 12051, zarzucając, iż kwestionowany dokument został wydany z rażącym naruszeniem przepisów § 33 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51) oraz podpisany przez nieuprawniony organ.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że nie znalazło podstaw do stwierdzenia, iż sporny Dokument Nadania Ziemi wydany został z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zdaniem organu bezpodstawny jest zarzut jakoby przedmiotowy dokument nadania oparty na przepisach dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, wydany i podpisany został przez nieuprawniony organ. Zgodnie z § 33 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. dokument nadania ziemi podpisywał pełnomocnik powiatowy i komisarz ziemski. Z kolei w 1978 r. właściwym do orzekania na podstawie przepisów dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej był odpowiednio naczelnik miasta i gminy, zgodnie z reformą terenowych organów władzy i administracji państwowej, która została przeprowadzona w latach 1972-1975 r.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów art. 2 ust. 1 lit. a dekretu z 6 września 1944 r. organ administracji wskazał, że przepis art. 2 określa, które nieruchomości ziemskie przeznaczone będą na cele reformy rolnej, a wiec przejęte na własność Skarbu Państwa. Zaskarżony dokument stwierdza, że A. R. otrzymał na własność nadział ziemi o obszarze ok. 10,78 ha z nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa w S. zapisanej w księdze wieczystej S. tom 2 wykaz 23. W dacie nadania tj. 26 czerwca 1978 r. właścicielem nieruchomości położonej w S. działki nr III a i III b szkicu parcelacyjnego o powierzchni 10,87 ha był Skarb Państwa, co wynika m. in. ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Sądu Rejonowego w R. V Wydział Ksiąg Wieczystych Nr [...], w której jako właściciela nieruchomości wpisano A. R.. Tytuł do wpisania w księdze wieczystej prawa własności nadanej działki stanowił dokument nadania ziemi wraz z odpisem wydanej decyzji właściwej władzy w przedmiocie klasyfikacji i szacunku działki łącznie z oszacowaniem przydzielonego nabywcy inwentarza. Decyzja ta została wydana na rzecz A. R. w dniu 26 czerwca 1978 r. przez Naczelnika Miasta i Gminy w B..

Organ stwierdził również, że nie ma podstaw do badania ważności powołanego w treści Dokumentu Nadania Ziemi z dnia 26 czerwca 1978 r. orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w R. z dnia 1 grudnia 1947 r. W aktach sprawy brak jest bowiem wymienionego orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w R. a rozstrzygnięcie o jego ważności nie jest przedmiotem niniejszego postępowania.

W dniu 6 września 2006 r. Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 31 lipca 2006 r. oraz wydanie decyzji stwierdzającej nieważność Dokumentu Nadania Ziemi z dnia 26 czerwca 1978 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazano, że wnoszący o stwierdzenie nieważności Dokumentu Nadania Ziemi z dnia 26 czerwca 1978 r. oparli swój wniosek o przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. tj. o przesłankę rażącego naruszenia prawa. Organ administracji wyjaśnił, że instytucja stwierdzenia nieważności decyzji stoi w opozycji do jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jaką jest zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wyrażona w art. 16 k.p.a., i jej stosowanie jest ściśle ograniczone do wystąpienia którejś z wad decyzji wyliczonych enumeratywnie w art. 156 § 1 pkt 1-6 k.p.a. W niniejszej sprawie, zdaniem organu, brak jest podstaw prawnych by uznać, że przedmiotowy Dokument Nadania Ziemi dotknięty był wadą rażącego naruszenia prawa, co winno skutkować stwierdzeniem jej nieważności.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 2 ust. 1 lit a Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że powyższy przepis wskazuje na wszystkie rodzaje nieruchomości ziemskich, które przeznaczone będą na cele reformy rolnej, w tym wymienione są nieruchomości ziemskie stanowiące własność Skarbu Państwa z jakiegokolwiek tytułu. Przepis ten stanowi również, że wszystkie nieruchomości ziemskie wymienione w art. 2 ust. 1 lit. b-e w sytuacji wystąpienia przewidzianych w nich okolicznościach, przechodzą bezzwłocznie w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 Dekretu tj. na cele reformy rolnej.

Ponadto wskazano, że wobec fizycznego braku orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w R. z dnia 1 grudnia 1947 r. nie można w żadnej mierze wskazać podstawy na jakiej zostało ono wydane i tym samym brak jest uzasadnienia by stwierdzić, że rażąco narusza prawo. Wyjaśniono też, że w dacie nadania ziemi tj. 26 czerwca 1978 r. właścicielem nieruchomości położonej w S. działki nr III a i III b szkicu parcelacyjnego o pow. 10.87 ha był Skarb Państwa, co wynika m. in. z zaświadczenia Sądu Rejonowego w R. V Wydział Ksiąg Wieczystych. Dnia 11 października 1979r. księga wieczysta KW S. tom 2 wykaz 23 została zamknięta a stan jej dołączono do księgi wieczystej KW nr [...], w której jako właściciela nieruchomości wpisano A. R.. Tytułem do wpisania prawa własności w księdze wieczystej był Dokument Nadania Ziemi.

Po rozpatrzeniu skarg Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. oraz Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w S. w likwidacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 11 lipca 2007 r. uchylił zaskarżone decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. (sygn. akt III SA/Po 248/07).

Wyrok powyższy uprawomocnił się wobec niezaskarżenia go, przez którąkolwiek ze stron.

W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż skargi zasługiwały na uwzględnienie, aczkolwiek z innych względów niż wskazane przez skarżących.

Sąd zgodził się ze stanowiskiem reprezentowanym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., że w przedmiotowym postępowaniu brak jest podstaw, by kwestionować fakt istnienia orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w R. z dnia 1 grudnia 1947 r. powołanego w Dokumencie Nadania Ziemi z dnia 26 czerwca 1978 r. Nr [...] . Postępowanie to nie może również służyć wzruszeniu tego orzeczenia w trybie nadzwyczajnym bowiem kwestia ta została rozpoznana decyzją ostateczną z dnia [...] stycznia 2007 r., [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., które odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w R. z dnia 1 grudnia 1947 r. Okoliczność zaś, że w chwili obecnej w zasobach archiwalnych orzeczenie Powiatowej Komisji Ziemskiej w R. z dnia 1 grudnia 1947 r. fizycznie nie istnieje, nie stanowi w żadnej mierze wystarczającej przesłanki dla przyjęcia, iż orzeczenie to nie zostało nigdy wydane. Orzeczenie Powiatowej Komisji Ziemskiej w R. zostało powołane w Dokumencie Nadania Ziemi z dnia 26 czerwca 1978r. Nr [...], a więc w dokumencie mającym walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 kpa.

W ocenie Sądu nie przesądzało to o możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści tego dokumentu (w zakresie istnienia orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w nim powołanego), jednakże takiego dowodu żadna ze stron skarżących nawet nie wskazała, a tym bardziej nie przeprowadziła.

Przesłanki te to uzyskanie (chociażby nieprawomocnego) orzeczenia komisji ziemskiej o nadaniu ziemi oraz posiadanie nieruchomości w stosunku do której wydane zostało to orzeczenie. Obie te przesłanki winny przy tym istnieć w dniu wejścia w życie powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. tj. w dniu 5 kwietnia 1958 r. A. R. uzyskał w 1947 r. orzeczenie komisji ziemskiej o nadaniu mu nieruchomości o obszarze 10,87 ha położonej w S. woj. L.. Sąd przyjął zatem, że w zakresie przesłanek wskazanych w art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego A. R. przynajmniej tą pierwszą przesłankę spełniał w dniu wejścia w życie ustawy tj. w dniu 5 kwietnia 1958 r.

W ocenie Sądu z treści zaskarżonej decyzji nie wynikało natomiast, czy została spełniona druga przesłanka pozwalająca w świetle art. 15 ust. 1 i 2 ustawy uznać, że przysługiwało mu prawo do otrzymania jej na własność, to jest okoliczność, iż użytkował on w dniu 5 kwietnia 1958 r. przedmiotową nieruchomość. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w toku prowadzonego postępowania nie ustaliło bowiem, czy A. R. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. posiadał nieruchomość objętą orzeczeniem Powiatowej Komisji Ziemskiej w R. z 1947r. tj. zamieszkiwał na terenie tej nieruchomości i (lub) uprawiał grunty wchodzące w skład tej nieruchomości.

Prawidłowa decyzja musiała zatem być w ocenie Sądu poprzedzona zbadaniem istnienia przesłanek określonych w art. 15 ustawy z 12 marca 1958 r. i dopiero po ich zbadaniu można by było orzec czy decyzja - Dokument Nadania Ziemi Nr [...] z 26 czerwca 1978 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, czy też nie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] odmówiło stwierdzenia nieważności przedmiotowego Dokumentu Nadania Ziemi z 26 czerwca 1978 r.

W uzasadnieniu organ uznał, że był zobligowany na mocy powyższego wyroku do ustalenia, czy w dniu 5 kwietnia 1958 r. A. R. posiadał nieruchomość objętą orzeczeniem Powiatowej Komisji Ziemskiej w R. z 1947 r. Na tę okoliczność przesłuchano świadków - H. R., A. S. (jego zięcia), J.S. (matkę A.), J. R. (syna A. R.) i K. R. (drugiego syna). Potwierdzili oni fakt posiadania spornego gruntu przez A. R. oraz prowadzenie w jego gospodarstwie prac polowych w dacie wskazanej właściwą ustawą. A. S. uzyskał w Urzędzie Miejskim w B. zaświadczenie o zameldowaniu A. R. pod adresem S. 10 w okresie od 13 lutego 1951 do 15 października 1987 roku.

W tej sytuacji Kolegium stwierdziło, iż A. R. użytkował sporną nieruchomość w dniu 5 kwietnia 1958 r., wobec czego przysługiwało mu prawo do otrzymania państwowych gruntów na własność w drodze nadania - na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1946 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej a zatem Dokument Nadania Ziemi nie mógł być wydany z rażącym naruszeniem prawa.

Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w S. w likwidacji wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzuciła Kolegium oparcie ustaleń faktycznych głównie na podstawie zeznań świadków spokrewnionych lub spowinowaconych z A. S., następcą prawnym A. R.. W dniu 5 kwietnia 1958 r. sporna nieruchomość stanowić miała własność K. R, a nie Skarbu Państwa. Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji nie odniosło się ponadto do dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w tym do zapisów w księgach wieczystych. Nie rozważono też kwestii ewentualnych praw następców K.R .

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] utego 2008 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję podzielając ustalenia faktyczne i rozważania prawne poczynione w uzasadnieniu kwestionowanego aktu.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium z dnia 21 lutego 2008 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w S. w likwidacji. Strona skarżąca powtórzyła zarzut o braku bezstronności po stronie świadków oraz o sprzeczności pomiędzy ich zeznaniami, a dokumentami prywatnymi. Zdaniem skarżącej właścicielem spornej nieruchomości do dnia 15 grudnia 1958 r. miał być K. R.. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika ponadto, iż A. R. zamieszkał w nieruchomości w S. nr 10 dopiero od 1968 roku (wcześniej mieszkał on bowiem pod numerem 4).

Po rozpatrzeniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 28 września 2009 r. (sygn. akt III SA/Po 234/08) uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 21 lutego 2008 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 28 grudnia 2007 r.

Wyrok powyższy uprawomocnił się wobec niezaskarżenia go, przez którąkolwiek ze stron.

W uzasadnieniu wyroku Sąd uznał, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. nie zrealizowało w prawidłowy sposób wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 lipca 2007 r. (sygn. akt III SA/Po 248/07). W ocenie Sądu organ administracji zbyt arbitralnie przyjął, iż przeprowadzone dowody z zeznań świadków powiązanych rodzinnie praktycznie w całości z jedną ze stron postępowania pozwalały na przyjęcie tezy o skutecznym wykazaniu faktu posiadania i użytkowania przez A. R. spornej nieruchomości w dniu 5 kwietnia 1958 r. Ponadto przedłożone przez A. S. poświadczenie zameldowania A. R. nie jest dokumentem tego rodzaju, który może samodzielnie przesądzać o faktycznym, rzeczywistym pobycie danej osoby pod wskazanym adresem w ściśle określonym momencie. Ewidencja ludności winna wprawdzie odzwierciedlać faktyczne przebywanie pod konkretnym adresem na pobyt stały lub czasowy, jednakże formalne poświadczenie zameldowania nie może być w ocenie Sądu jedynym dokumentem służącym ustalaniu okoliczności dotyczących realnego zamieszkiwania określonego podmiotu w danym miejscu i czasie.

Zdaniem Sądu organ miał zatem obowiązek rozpatrzenia konieczności zebrania szerszego materiału dowodowego w sprawie, mogącego zapewnić skuteczne zrealizowanie zasady dążenia do ustalenia prawdy obiektywnej jak i zrealizowania wytycznych Sądu odnośnie wnikliwego zbadania okoliczności faktycznych. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, iż w toku postępowania organ dopuścił się naruszenia art. 79 § 1 k.p.a. dokonując przesłuchania świadków bez uprzedniego zawiadomienia o zamiarze przeprowadzenia tych czynności Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P.oraz Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w S. w likwidacji, a także nie pouczył stron postępowania przed wydaniem obu decyzji o ich prawie wynikającym z art. 10 § 1 k.p.a., co wobec podważania przez stronę skarżącą wiarygodność i mocy dowodową materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie było istotnym naruszeniem procedury.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] Samorządowe Kolegium w L. odmówiło stwierdzenia nieważności Dokumentu Nadania Ziemi z dnia 26 czerwca 1978 r., nr [...] wydanego przez Naczelnika Miasta i Gminy B..

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż stwierdził brak przesłanki do stwierdzenia nieważności ww. Dokumentu Nadania Ziemi na podstawie przepisów art. 156 § 1 kpa. W szczególności, zdaniem Kolegium, brak jest dowodów na uznanie, że decyzja ta wydana została z rażącym naruszeniem prawa.

Zdaniem Kolegium bezspornym jest, że A. R. uzyskał w 1947 r. orzeczenie Komisji ziemskiej o nadaniu mu przedmiotowej nieruchomości o pow. 10,87 ha w S., a ponadto spełniona został również druga przesłanka wskazana w art.15 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego tj. posiadanie tych gruntów w dniu 5 kwietnia 1958 r. Według organu, o użytkowaniu wniesionego do Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wkładu gruntowego w latach 50 ubiegłego wieku oraz konkretnie we wskazanej dacie 5 kwietnia 1958 r. świadczą jednoznacznie zeznania świadków wskazanych przez strony postępowania. Zarzut braku bezstronności zeznających świadków, zdaniem Kolegium jest nieuzasadniony bowiem skarżący nie przedstawili żadnego dowodu na tę okoliczność, ani nie powołali nowych świadków. Ponadto, zdaniem Kolegium jedynie osoby, które znały rodzinę A. R. i wspólnie z nim pracowały na gruntach gospodarstwa mogą poświadczyć o ówczesnym stanie rzeczy.

Zdaniem Kolegium zmiana miejsca zamieszkania rodziny A. R. (początkowo w przydzielonym mieszkaniu w majątku w pałacu, a następnie pod adresem S. 10) nie miała wpływu na fakt użytkowania przedmiotowych gruntów (gospodarowania na nich) a co za tym idzie, na ich posiadanie.

Również podnoszona przez Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w S. w likwidacji kwestia przekazania części gruntów tej Spółdzielni w posiadanie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej G. nie została w żaden sposób udokumentowana co do wskazania konkretnych gruntów bowiem stosowany dokument nie zachował się w zasobach Archiwum Państwowego w L..

Według organu wysokość wypłacanej członkom Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej renty gruntowej jak wynika z wyjaśnień i dołączonych zaświadczeń nie była wprost powiązana z wielkością wniesionego do spółdzielni areału lecz z wynikami finansowymi spółdzielni w danym roku. Kolegium nie wzięło też pod uwagę dołączonych do akt sprawy dokumentów prywatnych pochodzących z lat 60 i 70 ubiegłego wieku i nie mających wpływu na ustalaną kwestię tj. posiadanie spornych gruntów o pow. 10,87 ha w S. w dniu 5 kwietnia 1958 r.

W tej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. stwierdziło, iż A. R. w dniu 5 kwietnia 1958 r. użytkował będącą przedmiotem postępowania nieruchomość rolną o pow. 10,8 ha w S. , a tym samym spełniał przesłanki określone w art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 1958 r. tj. uzyskał orzeczenie komisji ziemskiej o nadaniu ziemi i użytkował na dzień wejścia w życie ustawy nadaną nieruchomość.

Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wniosła Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w S. w likwidacji podnosząc, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wydało swoją decyzję w wbrew treści dokumentów jakimi są pismo A. R. z 29 marca 1974 r. w którym oświadczył, iż użytkowane przez niego nieruchomości były dzierżawione, a prawo własności wykonywał K. R.. W odpowiedzi na powyższe pismo A. R., Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w S. wypłaciła mu w dniu 12 kwietnia 1974 r. kwotę stanowiącą wartość wniesionego wkładu siewnego do Spółdzielni. Zdaniem Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w S. w likwidacji dokumenty te świadczą, iż A. R. nie był członkiem wkładowym i nie posiadał nieruchomości o obszarze 10,87 ha zapisanej w księdze wieczystej S. tom 2 wykaz 23. Ponadto Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w S. w likwidacji przedłożyła kartę ewidencji pracy i dochodów pieniężnych dla A. R. założoną w 1951 r. i prowadzoną do 1974 r. z której wynika, iż w okresie jej prowadzenia A. R. nie posiadał wkładu gruntowego w Spółdzielni.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kolegium z dnia 16 sierpnia 2010 r. podzielając stanowisko wyrażone w tej decyzji. Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ zauważył, iż nie zgadza się z zarzutem braku wiarygodności przesłuchanych w sprawie dwukrotnie świadków tylko z uwagi, iż są powiązani rodzinnie lub należą do dawnych znajomych A. R. Zarówno Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w S. jak i Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. nie wskazali innych świadków, a także nie zadawali pytań świadkom przesłuchiwanym trakcie rozprawy. Kolegium zaznaczyło, iż możliwość powoływania świadków, którzy pamiętają wydarzenie mające miejsce w kwietniu 1958 r. z uwagi na upływ czasu jest ograniczona.

Odnosząc się do treści pisma z 29 marca 1974 r. organ podkreślił, iż wnosi ono nic w zasadniczej kwestii tj. posiadania przez A. R. gruntów opow. 10,87 ha w dniu 5 kwietnia 1958 r., które to grunty wyżej wymieniony wniósł w 1950 r. do Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej S. i w wymienionej dacie na nich gospodarował będąc członkiem spółdzielni. Jak wynika z akt sprawy pismo to faktycznie sporządziła w miejsce A. R. jego córka B. P. celem uzyskania od Spółdzielni kwoty 3900,60 zł z tytułu zwrotu równowartości wkładu siewnego wniesionego przez członka Spółdzielni

Użycie w powyższym piśmie określenia grunty dzierżawione nie może zdaniem Kolegium usprawiedliwiać wniosków jakoby A. R. dzierżawił przedmiotowe grunty od poprzedniego właściciela K. R.. Jak bowiem zostało stwierdzone bezspornie orzeczeniem Powiatowej Komisji Ziemskiej w R. z dnia 1 grudnia 1947 r. nieruchomość o pow. 10,87 ha położona w S. została przydzielona A. R. Prawomocną decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. odmówiło stwierdzenia nieważności tegoż orzeczenia. Pismo B. P. z dnia 29 marca 1974 r. w żaden sposób nie może przesądzić, iżby A. R. nie wniósł do Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej S. wkładu gruntowego.

Odnosząc się do przedłożonej przez Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną S. w likwidacji karty ewidencji pracy i dochodów pieniężnych dla A. R. Kolegium wskazało, iż świadczy ona o dochodach wyżej wymienionego począwszy od 1962 r. natomiast nie jest to w żadnej mierze dokument stworzony dla celów udokumentowania wielkości wniesionych do Rolniczej Spółdzielni Produkcyjne wkładów gruntowych. Karta ta wystawiona była jak z niej wynika 22 września 1962 r. a więc po dacie, co do której należy ustalić stan posiadania A. R. tj. 5 kwietnia 1958 r.

Zdaniem Kolegium Odwoławczego najbardziej wiarygodnym dokumentem świadczącym o wniesieniu wkładu gruntowego o pow. 10,87 ha do Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej S. przez A. R. (oprócz zeznań świadków) są dowody wypłaty renty gruntowej jego następcy A. S., jak wynika z zachowanych zaświadczeń w latach 1985-1999 od pow. 7,72 ha (skutkiem uchwały spółdzielni) oraz w latach 2002-2003 od pow. 10,87 ha.

Również przedłożony na rozprawie rejestr pomiarowo-klasyfikacyjny Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej z dnia 3 lipca 1967 r. nie dowodzi tezy, iż na dzień 5 kwietnia 1958 r. A. R. będąc członkiem Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej S. nie użytkował wniesionego do spółdzielni wkładu gruntowego o pow. 10,87 ha.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż A. R. był posiadaczem przedmiotowej nieruchomości, podczas gdy zebrane w sprawie dowody nie mogą potwierdzić tej okoliczności, naruszenie przepisów postępowania tj. art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz naruszenie art. 15 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego poprzez błędne stwierdzenie, iż A. R. spełnił określone w nim przesłanki nabycia nieruchomości.

Zdaniem skarżącego organ nie wypełnił nadto wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 września 2009 r. (sygn. akt III SA/Po 234/08). Kolegium nie przeprowadziło, żadnych nowych dowodów poprzestając na ponownym przesłuchaniu tych samych świadków jednocześnie kwestionując wiarygodność tych świadków stwierdzając, iż z uwagi na ich wiek pamięć co do wydarzeń z 5 kwietnia 1958 r. jest bardzo ograniczona. Stwierdzenie, że strony postępowania nie przedstawiły żadnych dowodów nie usprawiedliwia braków w postępowaniu dowodowym prowadzonym przez organ.

Strona skarżąca podniosła również, iż ograniczenia w postępowaniu dowodowym nie mógł usprawiedliwiać wiek i stan zdrowia świadków, którzy nie mogli przybyć osobiście na rozprawę administracyjna. A takim wypadku organ był zobligowany zastosować art. 50 § 3 k.p.a. i przesłuchać osobę w miejscu jej pobytu czego jednak nie uczyniono. Również nieusprawiedliwiona jest odmowa przyznania mocy dowodowej pismu B. P. z 29 marca 1974 r. tylko dlatego, że jego treść jest sprzeczna z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dna [...] stycznia 2007 r. nr [...].

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podnosząc, iż wszyscy znani Kolegium świadkowie zostali przesłuchani. Ponadto Kolegium przytoczyło, iż z uzasadnienia orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. z dnia 18 listopada 1958 r. wynika, iż K. R. opuścił przedmiotową nieruchomość w dacie trudnej do ustalenia już w 1958 r. a zatem nie można jednoznacznie stwierdzić, iż w 1947 r. nie wystąpiła sytuacja przeznaczenia tejże nieruchomości na cele reformy rolnej, określona w przepisach art. 2 ust. 1 lit. b-e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. , w wykonaniu którego został wydany dokument nadania ziemi A. R..

W piśmie procesowym z dnia 16 maja 2011 r. uczestnik postępowania – A. S. wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2009 r. o sygn. akt I OSK 265/09, którym Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. została pozbawiona prawa uczestnictwa w przedmiotowym postępowaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Ustosunkowując się do najdalej idącego wniosku uczestnika postępowania A. S. o odrzucenie skargi przed przystąpieniem do dalszych rozważań należy wyjaśnić, iż zgodnie z treścią art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej: p.p.s.a.) uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Jak wynika z akt sprawy część przedmiotowej nieruchomości, której dotyczy niniejsze postępowanie (działka nr 94) wpisana jest w księdze wieczystej nr [...] jako własność Skarbu Państwa-Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencja Nieruchomości Rolnych ) a zatem postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego Agencji nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. Natomiast w powołanym postanowieniu z dnia 12 marca 2009 r. . o sygn. akt I OSK 265/09 Naczelny Sąd Administracyjny nie przesądził o interesie prawnym Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. w rozpatrywanej sprawie, a jedynie utrzymał w mocy postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 października 2008 r. o sygn. akt III SA/Po 360/08 , którym sąd I instancji odrzucił skargę Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia. Powyższe orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wpływa zatem na uprawnienie Agencji do występowania jako strona w postępowaniu administracyjnym jak i do wnoszenia środków zaskarżenia od zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć.

Niezależnie od powyższego wskazać w tym miejscu należy, iż zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, zaś zgodnie z art. 170 tej samej ustawy orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

W świetle przywołanych powyżej przepisów rozpoznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z dnia 11 lipca 2007 r., sygn. III SA/Po 248/07 skargi Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. przesądza o tym, iż także inne orzekające w sprawie Sądy związane są przyjętym w tym wyroku stanowiskiem sądu uznającym Agencję Nieruchomości Rolnych za stronę postępowania.

W wyniku kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony.

Równocześnie należy zauważyć, iż zgodnie z przywoływanym już art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Jak wynika z ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie to zostało wydane; postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne; przyszłe postępowanie administracyjne, w tym także w sprawie stwierdzenia nieważności aktu i wznowienia postępowania administracyjnego, oraz ewentualne przyszłe postępowanie sądowoadministracyjne, w tym także przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w przypadku ewentualnego rozpoznawania skargi kasacyjnej od ponownego wyroku sądu pierwszej instancji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 1230/08, publ. LEX 493588). Stąd skutkiem wyroku sądu administracyjnego w toku każdego z tych postępowań jest zakaz formułowania nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej przez sąd administracyjny poglądem, a sąd zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku razie stwierdzenia braku zastosowania do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Sąd nie może wracać już do kwestii wcześniej przesądzonych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Bk 594/07, publ. LEX 440499) Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla tego sądu oraz organu administracji państwowej zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego.

Jednocześnie należy zauważy, iż zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Artykuł ten wprowadza zasadę, zgodnie z którą moc wiążąca wcześniejszego orzeczenia, w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt I FSK 613/08, publ. LEX 551652)

Powyższe uwagi są istotne ze względu na fakt, iż w przedmiotowej sprawie dwukrotnie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który wyrokami z dnia 11 lipca 2007 r. (sygn. akt III SA/Po 248/07) oraz 28 września 2009 r. (sygn. akt III SA/Po 234/08) uchylał zaskarżone decyzje i przekazywał sprawę do ponownego rozpoznania.

W pierwszym z powołanych wyroków Sąd stwierdził, iż dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy tzn. dla ustalenia czy wydany przez Naczelnik Miasta i Gminy B. Dokument Nadani Ziemi z dnia 26 czerwca 1978 r. został wydany z rażącym naruszeniem prawa, istotne jest zbadanie czy A. R. w dniu 5 kwietnia 1958 roku użytkował nieruchomość określoną w tym Dokumencie Nadania Ziemi.

Podkreślić należy, iż jednocześnie Sąd przesądził, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, iż A. R. spełniał drugą z przesłanek wskazanych w art. 15 ust 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego tj. legitymował się orzeczeniem Powiatowej Komisji Ziemskiej w R. z dnia 1 grudnia 1947 r., którym otrzymał na własność nadział ziemi o obszarze około 10.87 ha.

Sąd uchylając zaskarżone decyzje zobligował organ do ponownego przeprowadzenia postępowania jedynie w celu ustalenia czy A. R. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. zamieszkiwał na terenie nieruchomości i (lub) uprawiał grunty wchodzące w skład nieruchomości objętej orzeczeniem Powiatowej Komisji Ziemskiej w R. z dnia 1 grudnia 1947 r.

W drugim z powołanych orzeczeń Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, iż organ administracji nie podporządkował się w wystarczający sposób wytycznym zawartym w orzeczeniu Sądu z dnia 11 lipca 2007 r. w szczególności Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. nie ustaliło w wyczerpujący sposób czy w stosunku do A. R. zachodziła druga z przesłanek określonych w art. 15 ust 1 i ust. 2 powoływanej ustawy z dnia ustawy z dnia 12 marca 1958 r. tj. czy zamieszkiwał on na terenie nieruchomości i (lub) uprawiał grunty wchodzące w skład nieruchomości objętej orzeczeniem Powiatowej Komisji Ziemskiej w R. z dnia 01 grudnia 1947 r. W szczególności organ ograniczył się jedynie do przesłuchania świadków, którzy są rodziną lub znajomymi A. R.. Tym samym organ naruszył przepis ar 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej i wytycznych zwartych w prawomocnym wyroku wydanym w sprawie. Zdaniem Sądu organ dopuścił się ponadto naruszenie szeregu przepisów postępowania administracyjnego (art 10 § 1 oraz 79 § 1 k.p.a.), które uzasadniały jego wznowienia a także mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tej sytuacji Sąd rozpatrujący przedmiotową sprawę zobligowany jest do zbadania czy organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji zastosował się do wytycznych zawartych w obu powołanych wyżej orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu będąc jednocześnie sam związany wyrażoną w tych orzeczeniach oceną prawną.

Jak wynika z akt sprawy w toku ponownie prowadzonego postępowania administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. umożliwiło stronom czynny udział w postępowaniu. W szczególności przed wydaniem decyzji z dnia 16 sierpnia 2010 r. przeprowadziło w dniu 27 maja 2010 r. rozprawę administracyjną, o której zawiadomiono wszystkie strony i w trakcie, której przesłuchano świadków – H. R., K. R., J. S. oraz J.S. a następnie w dniu 12 lipca 2010 r. poinformowało strony z godnie z treścią art. 10 § 1 k.p.a. o możliwości zaznajomienia się i wypowiedzenie co do zgromadzonego w sprawie materiału.

Również przed wydaniem zaskarżonej decyzji z dnia 10 grudnia 2010 r. organ przeprowadził rozprawę administracyjną w związku z przedłożonymi wraz z wnioskiem o ponownie rozpoznacie sprawy dokumentami, o której zawiadomił wszystkie strony, a także pismem z dnia 10 listopada 2010 r. zawiadomił strony o możliwości zaznajomienia się i wypowiedzenia co do zgromadzonego w sprawie materiału.

Wobec powyższego należy uznać, iż organy przeprowadzając ponownie postępowanie administracyjnego zastosowały się do uwag zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 września 2009 r. sygn. akt III SA/Po 234/08 dotyczących naruszenia przepisów postępowania i umożliwiły stronom udział w przeprowadzeniu dowodu (tut. przesłuchania świadków) zapoznania się oraz wypowiedzenia co do zgromadzonego w sprawie materiału.

Odnosząc się do wytycznych zawartych w powyższym wyroku Sądu dotyczących konieczności rozważenia przez organ zebrania szerszego materiału dowodowego w sprawie, mogącego zapewnić skuteczne zrealizowanie zasady dążenia do ustalenia prawdy obiektywnej i wnikliwego zbadania okoliczności faktycznych Sąd rozpatrujący przedmiotową sprawę stoi na stanowisku, iż organ w toku ponownego rozpoznania sprawy zebrał i rozpatrzył w sposób wyczerpujący cały aktualnie dostępny materiał dowodowy, i co za tym idzie zrealizował wymogi określone w art. 77 § 1 k.p.a. Przy tym, jak wynika z akt sprawy organ rozpoznał i wypowiedział się co do wszystkich dowodów przedkładanych przez strony postępowania i twierdzeń przez nie podnoszonych, a także wyzwał strony do przedkładania wniosków dowodowych w sprawie ( pismo z dnia 18 stycznia 2010 r.).

Niewątpliwie w świetle treści art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. to na organie administracji spoczywa obowiązek wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Organ zobligowany jest zgromadzić i rozpatrzyć materiał dowodowy niezbędny do wydania rozstrzygnięcia. Nie może też przerzucić całego ciężaru dowodu na stronę. Jednakże trzeba podkreślić, iż obowiązek ten nie jest sprzeczny z zasadą, że ciężar dowodu ostatecznie spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Oznacza to, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale obarcza on także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Inicjatywa dowodowa musi być w tym zakresie przejawiana nie tylko przez organ, ale również przez stronę postępowania. Zaniechanie przedstawienia przez stronę dowodów, pomimo wezwania przez organ, wyłącza możliwość skutecznego podnoszenia zarzutu, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem wskutek naruszenia obowiązku organu wyjaśnienia okoliczności sprawy zgodnie z art. 7 i 77 k.p.a. Realizując zasadę prawdy obiektywnej organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału, ale strona nie jest zwolniona od lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 2430/08, publ. LEX nr 531542 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2008 r. IV SA/Wa 46/08, publ. LEX nr 489215)

W swojej skardze z dnia 21 stycznia 2011 r. Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. kwestionuje wiarygodność przesłuchanych przez organ świadków z uwagi na ich rodzinne powiązania z A. R.i oraz na ich zaawansowany wiek. Trzeba jednak zaznaczyć, iż ani Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. ani Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w S. w likwidacji nie wskazały na innych świadków, niż ci, którzy zostali przesłuchani przez organ. Niewątpliwie w sytuacji gdy niezbędne jest ustalenie faktów, które miały miejsce ponad 60 lat temu, trudno jest odszukać osoby, które będą pamiętały tak odległe wydarzenia. Tym bardziej strony powinny współpracować w tym zakresie z organem w szczególności gdy zostały do tego wezwane.

Jak słusznie zauważył, organ w toku postępowania Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. ani Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w S. miały możliwość zadawania pytań przesłuchiwanym świadkom, i w ten sposób podważenia ich wiarygodności, jednakże nie skorzystały z tej możliwości. W tej sytuacji trudno odmówić wiarygodności zeznaniom świadków przesłuchanych w toku postępowania administracyjnego, w tym w szczególności na rozprawie administracyjnej w dniu 27 maja 2010 co do okoliczności, iż w dniu 8 kwietnia 1958 r. A. R. użytkował przedmiotowe grunty.

W ocenie Sądu dokumenty na które powoływała się Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w S. tj. pismo A. R. z dnia 29 marca 1974 r. a także karta ewidencji pracy i dochodów pieniężnych dla A.o R. wystawiona w 1962 r., nie świadczą w kontekście całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i dowodów ocenianych w ich wzajemnym powiązaniu w sposób jednoznaczny i pewny, iż w kwietniu 1958 r. wyżej wymieniony nie użytkował przedmiotowych gruntów. Podkreślić bowiem należy, iż dokumenty te mają charakter dokumentów prywatnych. Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera zaś wprawdzie przepisów o dokumentach prywatnych, to jednak uznać należy, iż dokument taki stanowi w postępowaniu administracyjnym (nie inaczej niż w postępowaniu cywilnym) dowód tego, że osoba, która go podpisała złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokumenty prywatne stanowią zatem dowód na to, że zawarte w nich oświadczenia pochodzą od wystawcy nie przesądzają zaś o zgodności ze stanem faktycznym zawartych w nich oświadczeń. Powyższe oznacza, że dokumenty te – powstałe co należy podkreślić kilkanaście do kilkudziesięciu lat po istotnym dla sprawy dniu 5 kwietnia 1958 roku – świadczą zaś wyłącznie o tym, iż już w czasie ich powstawania stan prawny przedmiotowej nieruchomości był dla ich wystawców niejasny, natomiast nie przesądzają zaś w żadnym razie o tym, czy A. R. użytkował przedmiotowa nieruchomość w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego oraz o tym czy był on posiadaczem tej nieruchomości ,l w stosunku do którego wydane zostało odpowiednie orzeczenie komisji ziemskiej o nadaniu mu nieruchomości, tym bardziej, iż druga z tych okolic znosi została już przesądzona w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z dnia 11 lipca 2007 r., sygn. III SA/Po 248/07.

Podniesiona przez Spółdzielnię argumentacja, iż przedmiotowe grunty stanowiły własność K R., natomiast A. R. był ich dzierżawcą również nie znajduje uzasadnienia w świetle zarówno orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w R. z dnia 1 grudnia 1947 r. o nadaniu A.u R. własność nadziału ziemi o obszarze około 10.87 ha ze stanowiącej własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w S. woj. L. oznaczonej jako działki nr III a i III b o zapisanej w księdze wieczystej S. tom 2 wykaz 23 jak i orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. z dnia 18 listopada 1958 r., z którego wynika, iż K. R. porzucił nadaną mu w 1947 r. nieruchomość o pow. 10.87 ha zapisaną w księdze wieczystej S. tom 2 wykaz 23 nr III a i III b w okresie ok. 2 lat od daty nadania. Tym samym K. R. nie mógł w kwietniu 1958r. wykonywać władztwa na ww. opisanej nieruchomości.

W miejscu tym podkreślić należy, iż kontrolowane rozstrzygniecie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. zapadło w jednym z trybów nadzwyczajnych dotyczących decyzji ostatecznych.

Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, a taką decyzją jest – o czym przesądzono we wcześniejszych zapadłych sprawie prawomocnych orzeczeniach sądowych - Dokument Nadania Ziemi Nr [...] z dnia 26 czerwca 1978 r., jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 16 k.p.a. od zasady trwałości decyzji administracyjnych gwarantującej pewność, stabilność i bezpieczeństwo obrotu prawnego oraz zaufanie do organów państwa

Dlatego też wystąpienie przesłanki nieważnościowej musi być oczywiste, co organ nadzorczy ma obowiązek wykazać w sposób nie pozostawiający żadnych wątpliwości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2006 r, sygn. akt II OSK 544/05, publ. LEX nr 298465, oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2008 r, sygn. akt VII SA/WA 1353/08, publ. LEX nr 527529).

W przypadku, gdy organ administracji pomimo wnikliwie przeprowadzonego postępowania administracyjnego nie ustali w sposób nie budzący wątpliwości, iż w stosunku do badanej w trybie nieważnościowym decyzji zachodzi któraś z przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., to nie może stwierdzić jej nieważności.

W realiach niniejszej sprawy powyższe oznacza, iż jeżeli istnieją jakiekolwiek wątpliwości w ustaleniach faktycznych, których nie można rozwiać na podstawie wyczerpująco zgromadzonego materiału, dostępnymi środkami dowodowymi np. z uwagi na znaczny upływ czasu od dnia zaistnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, to orzekając w przedmiocie stwierdzenia nieważność decyzji organ winien przyznać pierwszeństwo zasadzie trwałości decyzji ostatecznej.

Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie organ wyczerpująco zebrał i rozpatrzył zebrany w sprawie materiał i słusznie stwierdził, iż brak jest przesłanek pozwalających bez jakichkolwiek wątpliwości stwierdzić, iż wydanie przez Naczelnika Miasta i Gminy B. Dokumentu Nadania Ziemi Nr [...] z dnia 26 czerwca 1978 r. nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 15 ust 1 i ust. 2 ustawy z dnia ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.