Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 757/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski sprawozdawca Sędziowie AWSA Dorota Dąbek NSA Anna Szkodzińska Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2005 r sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 4 marca 2002 r Nr : [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności skargę oddala


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 4 marca 2002 r Kol. Odw. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek A. G., z powołaniem na art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2001 Nr Kol. Odw. [...], którym orzeczono o odmowie stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] września 1983 r Nr [...] w przedmiocie sprostowania z urzędu oczywistej omyłki pisarskiej zawartej w decyzji - akcie własności ziemi Nr [...] wydanym przez Urząd Powiatowy w [...] dnia [...] maja 1974 r.

W uzasadnieniu postanowienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło następujące faktyczne i prawne motywy rozstrzygnięcia.

Naczelnik Gminy [...] , postanowieniem z dnia [...] września 1983 r NR ON-[...] , opartym na przepisie art. 113 § 1 kpa z urzędu sprostował oczywistą omyłkę w decyzji - akcie własności ziemi Nr [...] wydanym dnia [...] maja 1974 r, polegającą na sprostowaniu podanej w tym akcie ogólnej powierzchni działek - 2.5211 ha na 3.4230 ha. Postanowienie oparto na ustaleniu, że aktem tym stwierdzającym nabycie z mocy prawa przez K. Ł. na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, szeregu działek położonych w [...] , wymieniono także działkę ewid. [...] , której powierzchni 0.9019 ha omyłkowo nie wliczono w podaną tym aktem ogólną powierzchnię nieruchomości, co stwierdzono po sprawdzeniu danych w ewidencji gruntów.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższego postanowienia Naczelnika Gminy w [...] , wystąpił w dniu [...] lipca 2001 A. G.. W uzasadnieniu wniosku wskazywano, że A. G. jest właścicielem sąsiedniej działki [...] obj. KW [...], a następcami prawnymi K. Ł. są D. i W. M., którzy nabyli gospodarstwo rolne obj. KW [...] , w skład którego wchodzi działka [...] o pow. 0.9019 ha.

Podnoszono, że obecnie w toku sprawy sądowej w postępowaniu cywilnym, biegły stwierdził, że przez sprostowanie omyłki w akcie własności ziemi, powierzchnię działki [...] włączono do powierzchni działki [...] . Zdaniem wnioskodawcy brak było przesłanki do sprostowania aktu własności ziemi z powodu braku oczywistości omyłki, a nadto podniesiono, że właściwym był do orzekania o sprostowaniu Urząd Rejonowy w [...] - Ośrodek Zamiejscowy w [...], co uzasadnia żądanie stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i 5 kpa.

W. M., właściciel z żoną D. działki ewid. [...] wniósł o oddalenie żądania, wskazując, że działka ta była objęta aktem własności ziemi, a omyłka, którą sprostowano polegała na mylnym zsumowaniu powierzchni objętych aktem własności działek. Podnosił także, że w 1994 r nabył całe gospodarstwo mające założoną księgę wieczystą.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] , odmawiając postanowieniem z dnia [...] listopada 2001 r stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] września 1983 r przyjęło, że nie zachodzą przewidziane przepisami art. 156 § 1 kpa przesłanki nieważności rozpatrując żądanie w szczególności na tle analizy przesłanek określonych w przepisem art. 156 § 1 pkt 1, 2 i 5 kpa. Wskazując na ustawę z dnia 26 maja 1975 r o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz.U. Nr 16, poz. 91) stwierdzono, że w chwili wydania postanowienia z dnia 23 września 1983 r, Naczelnik Gminy [...] był organem miejscowo i rzeczowo właściwym do orzekania w przedmiocie sprostowania omyłki w decyzji - akcie własności ziemi Naczelnika Powiatu w [...] z [...] maja 1974 r co wyłącza podstawę nieważności z art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Zdaniem Kolegium Odwoławczego nie zachodziła przyczyna nieważności określona przepisem art. 156 § 1 pkt 2 kpa ani w postaci wydania postanowienia bez podstawy prawnej ani w postaci rażącego naruszenia prawa. Wskazano, że podstawę prawną stanowi przepis art. 113 § 1 kpa powołany zresztą w postanowieniu Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] .09.1983 r, zaś przedmiotem postanowienia jest istotnie oczywista omyłka pisarska, wynikająca z błędnego wpisania sumy powierzchni działek objętych aktem własności ziemi. Podkreślano, że przedmiotem sprostowania mogą być wszystkie elementy decyzji, będące następstwem błędu pisarskiego i rachunkowego oraz inne oczywiste omyłki, a oczywistość omyłki wynikać musi z zestawienia zebranego materiału w sprawie z treści decyzji (postanowienia).

Podkreślono, że postanowienie Naczelnika Gminy [...] z [...] września 1983 r podjęte zostało właśnie w takiej sytuacji, gdyż akt własności ziemi obejmował m.in. działkę [...] o pow. 0.9019 ha, lecz przy sumowaniu powierzchni działek tej powierzchni nie ujęto. Wskazywano, że suma powierzchni działek objętych aktem własności ziemi w dacie jego wydania wynikająca z rejestru gruntów wsi Tarnawa Dolna, odpowiada powierzchni działek w akcie po jego sprostowaniu.

Odniesiono się także do wskazanej żądaniem podstawy nieważności objętej art. 156 § 1 pkt 5 kpa, wskazując iż natura postanowienia, którego stwierdzenia nieważności dotyczy żądanie, wyklucza przyjęcie iż postanowienie to było "niewykonalne w dniu jego wydania a niewykonalność ma charakter trwały". Podkreślono, że przedmiotem sprostowania nie było dopisanie działki [...] do aktu własności ziemi, ani też nie dopisano do aktu własności ziemi powierzchni działki [...] własności A. G..

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. G. podtrzymał żądanie stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i 5 kpa. W uzasadnieniu tego żądania opisano przedmiot toczących się postępowań przed sądem powszechnym, których przesłankę stanowi twierdzenie, że działka [...] objęła działkę [...] i winna mieć inna powierzchnię.

Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] , zarzut nieważności postanowienia Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] września 1983 r, oceniało z punktu widzenia wszystkich przesłanek nieważności objętych przepisem art. 156 § 1 pkt 1-7 kpa, dochodząc do wniosku, iż żadna z nich nie zachodzi.

Kolegium podzieliło stanowisko poprzedniego postanowienia tego organu, zresztą nie kwestionowane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że Naczelnik Gminy w [...] w dacie wydania postanowienia był organem rzeczowo i miejscowo właściwym do sprostowania aktu własności ziemi z 1974 r. Wskazano, że postanowienie oparte jest na przepisie stanowiącym podstawę właśnie dla sprostowania, natomiast sprostowania dokonano bez rażącego naruszenia prawa, a więc takiego naruszenia, w wyniku, którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Zdaniem Kolegium postanowienie Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] września 1983 r wydano bez jakiegokolwiek naruszenia prawa, gdyż w świetle decyzji - aktu własności ziemi - obejmującego m.in. działkę [...] i podającego ogólną sumę powierzchni działek, zaniżenie tej sumy powierzchni o powierzchnię działki [...] wynikającą z materiału jakim dysponował organ w chwili wydania aktu własności ziemi - było następstwem omyłki przy sumowaniu i mieściło się w przesłankach sprostowania tego aktu. Podkreślano, że podlegający sprostowaniu akt, już obejmował swą treścią działkę Nr [...] , natomiast nie dotyczył działki [...] . Podkreśliło Kolegium także stanowisko poprzedniego postanowienia, że sprostowanie oczywistej omyłki w zakresie powierzchni ogólnie objętej aktem własności ziemi, nie spełnia określonej art. 156 § 1 pkt 5 kpa przyczyny nieważności, gdyż przedmiotem sprostowania była suma powierzchni już oznaczonych aktem działek ewidencyjnych, a nie błąd rachunkowy co do liczby działek objętych aktem.

Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie na powyższe postanowienie złożył A. G.. Skargę oparto na zarzucie naruszenia przepisów art. 156 § 1 pkt 2 i 5 kpa. W uzasadnieniu skargi powtórzono w całości argumentacje wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sprowadza się ona do okoliczności, jakie zdaniem skarżącego ustalono w toku postępowania w sprawie [...] Sądu Rejonowego w [...] , wszczętej z wniosku W. M. i D. M. w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie [...] tego Sądu, w którym stwierdzono nabycie przez poprzedników prawnych skarżącego "w drodze uwłaszczenia z dn. [...] .10.1971 r" własności działki [...] o pow. 0.4200 ha. Skarga przyznaje, że "faktycznie nizamieszczenie w [...] powierzchni działki [...] było oczywistą omyłką", ale zdaniem skargi omyłka ta polegała na braku zamieszczenia dodatkowej powierzchni 0.4819 ha, a nie 0.9019 ha, w której mieściła się powierzchnia działki [...] (0.4200 ha). Skarga przyznaje, że w dacie wydania decyzji - aktu własności ziemi z 7 maja 1974 r istniała działka ewidencyjna [...] która miała faktyczną powierzchnię 0.9019 ha, a zarzuca, że nie pozostawała w wyłącznym władaniu osoby, na którą wydano akt własności ziemi. Podniesiono w skardze, że w lipcu 1974 r geodeta ustalał władania i "dokonał skreślenia działki [...] , a następnie podzielił ją w założonym rejestrze gruntów wpisując, że uległa podziałowi także na działkę [...] o pow. 0.4200 ha i na taką działkę rodzice skarżącego zostali uwłaszczeni.

Zdaniem skargi postanowienie Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] września 1983, nie uwzględnia czynności geodezyjnych dokonanych w lipcu 1974 i po tej dacie, co rodzi konflikty między stronami. W tej sytuacji, brak przesłanki oczywistości omyłki jako podstawy sprostowania.

Zarzut niewykonalności w dniu wydania postanowienia o sprostowaniu z dnia [...].09.1983 i trwałości tego stanu, skarga uzasadnia stwierdzeniem, że obecna powierzchnia działki Nr [...] obejmuje po jego wydaniu również powierzchnię działki [...].

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:

Skargę wniesiono do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie przed dniem 1 stycznia 2004. Wobec nie zakończenia postępowania przed tą datą, stosownie do przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), sprawa podlegała rozpoznaniu przez właściwy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przepis art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Według przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami, wnioskami oraz podstawa prawną.

Dokonana na powyższej płaszczyźnie kontrola zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego, prowadzi do konstatacji, iż jest ono zgodne z prawem, co skargę czyni niezasadną.

Zaskarżone postanowienie wydane zostało w postępowaniu o stwierdzenie nieważności, opartego na przepisie art. 113 § 1 kpa postanowienia Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] września 1983 r prostującego - jako oczywistą - omyłkę co do sumy powierzchni działek objętych decyzją - aktem własności ziemi Nr [...] z [...] maja 1974 r Naczelnika Powiatu [...] .

Przyjęta forma postanowienia rozstrzygającego o żądaniu nieważności znajduje oparcie w przepisie art. 126 in fine kpa.

W świetle art. 16 § 1 kpa postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji, należy do tzw. postępowań nadzwyczajnych. Skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji jest jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Z mocy art. 126 kpa, przedmiotem żądania stwierdzenia nieważności może być także postanowienie na które służy zażalenie. Do takich postanowień należy postanowienie w sprawie sprostowania (art. 113 § 3 kpa).

Celem postępowania o stwierdzenie nieważności nie było ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy, lecz weryfikacja postanowienia Naczelnika Gminy Zembrzyce z dnia 23 września 1983 r, opartego właśnie na przepisie art. 113 § 1 kpa, z punktu widzenia przesłanek nieważności postanowienia, wyczerpująco wyliczonych przepisem art. 156 § 1 pkt 1 - 7 kpa. Przesłanka stwierdzenia nieważności musi tkwić w postanowieniu już w chwili jego wydania, a nie być wadą postępowania w którym je wydano. Z tego względu dla rozstrzygnięcia o zarzucie nieważności postanowienia, przedmiotem ustaleń mogą być tylko ustalenia czy w dacie jego wydania istniały wady wyliczone w art. 157 § 1 kpa.

Podkreślenie przedmiotu postępowania o stwierdzenie nieważności postanowienia Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] września 1983 r, prostującego oczywistą omyłkę w decyzji - a.w.z. wydanej dnia 7 maja 1974 jest niezbędne, gdyż tak w świetle żądania stwierdzenia nieważności, wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, a wreszcie wniesionej skargi, skarżący domaga się weryfikacji przesłanek nieważności, poprzez pryzmat zdarzeń, które miały miejsce po wydaniu aktu ulegającego sprostowaniu.

Skarga nie kwestionuje ustalenia, że w dacie wydania decyzji - aktu własności ziemi z dnia [...] maja 1974 r wymieniającego m.in. działkę [...] , działka ta według ewidencji gruntów miała powierzchnię 0.9019 ha i że o tę właśnie powierzchnię - zwiększono podaną w akcie własności ziemi ogólną powierzchnię nieruchomości objętej tym aktem.

Natomiast zarzuty skargi, sprowadzają się do nieuwzględnienia zdarzeń mających miejsce po wydaniu decyzji - aktu własności ziemi z dnia [...] maja 1974 r w postaci ustalonego w lipcu 1974 r stanu władania w związku z toczącym się postępowaniem o uwłaszczenie poprzednika prawnego skarżącego. Zarazem skarga zawiera zarzuty skierowane wprost do aktu własności ziemi, gdyż jej zdaniem, działka [...] nie była w wyłącznym władaniu osoby na rzecz, której wydano akt własności ziemi z [...] maja 1974 r, i przedmiotem uwłaszczenia winna być tylko część tej działki. Jest oczywiste, że w tym zakresie zarzuty pozostają poza granicami sprawy, której przedmiotem jest żądanie nieważności postanowienia, prostującego oczywistą omyłkę w decyzji.

Zgodnie z art. 113 § 1 kpa organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Przepis ten nie zawiera ograniczenia czasowego, dla wydania postanowienia, którego przedmiotem jest sprostowanie oczywistej omyłki.

Stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wykazujące właściwość Naczelnika Gminy [...] według stanu z 1983, do wydania postanowienia w sprawie sprostowania aktu własności ziemi znajdując oparcie w przepisie art. 37 ust. 1 w zw. z art. 8 pkt 9 lit. "a", pkt 4-7 i lit "b" ustawy z dnia 28 maja 1975 r i dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz. U. Nr 16, poz. 91 z późn. zm.). Zresztą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie wskazywał już podstawy nieważności z art. 156 § 1 pkt 1 kpa.

W świetle poczynionych w zaskarżonym postanowieniu SKO ustaleń i zarzutów skargi, całkowicie nietrafne jest stanowisko, co do podstawy nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Przepis art. 113 § 1 kpa daje podstawę prawną do sprostowania decyzji aktu własności ziemi i na tej podstawie oparto postanowienie Naczelnika Gminy [...] z [...] września 1983 r. Zarzut natomiast rażącego naruszenia prawa, przez brak oczywistości omyłki jest całkowicie chybiony. Postanowienie z dnia [...] września 1983 r nie zmienia treści decyzji, która obejmowała m.in. działkę [...]. Podanie zatem w akcie ogólnej sumy powierzchni objętych nim szeregu działek, z pominięciem wykazanej w czasie wydania decyzji, w obowiązującej ewidencji gruntów, powierzchni tej działki ewidencyjnej, jest oczywistym błędem rachunkowym, (błędem sumowania powierzchni), który stanowił materię podlegającą sprostowaniu na podstawie art. 113 § 1 kpa. Jak wyżej wskazano nie niweczy oczywistości tej omyłki, jako zdarzenia mającego miejsce przy wydaniu aktu własności ziemi w dniu 7 maja 1974 r, okoliczność, że po tej dacie dopiero powstał spór, co do tego czy cała działka [...] winna być przedmiotem uwłaszczenia na rzecz jednej osoby.

Postępowanie o stwierdzenie nieważności postanowienia prostującego - zasadnie zresztą - oczywistą omyłkę, nie może służyć korygowaniu w drodze postępowania administracyjnego, merytorycznego rozstrzygnięcia zawartego w decyzji - akcie własności ziemi obejmującym działkę [...]. W świetle art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (tj. Dz. U. z 2001 Nr 57, poz. 603 z późn. zm.), od dnia 1 stycznia 1992 r wyłączone jest stosowanie przepisów kpa dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności lub uchylenia decyzji, do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 października 1971 r o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 z późn. zm.)

Zgodne z prawem jest także stanowisko zaskarżonego postanowienia, że nie zachodzi przewidziana art. 156 § 1 pkt 5 kpa przesłanka nieważności, w postaci decyzji (postanowienia) niewykonalnej w dniu jego wydania i trwałego charakteru tej niewykonalności. Przedmiotem weryfikacji z punktu widzenia przesłanek nieważności jest postanowienie jako akt prostujący oczywistą omyłkę decyzji, a nie decyzja. Z tego względu nie mogą być brane pod uwagę zarzuty, które w istocie skierowane są przeciwko decyzji "jako niewykonalnej", a której w trybie stwierdzenia nieważności decyzji strona wzruszyć już nie może. Postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki rachunkowej, z istoty swej nie podlega wykonaniu faktycznemu, gdyż to decyzja wymieniała działkę ewid. [...] , a powierzchnia działki jest tylko funkcją przebiegu jej granic.

Mając na uwadze, że w zaskarżonym postanowieniu, rozważono wszystkie inne przewidziane art. 156 § 1 pkt 1-7 podstawy nieważności, których istnienia skarga zresztą nie podnosi, należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. ).