Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 675/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędziowie WSA Beata Machcińska, Bożena Suleja-Klimczyk (spr.), Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2016 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej ZUS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. - dalej K.p.a.) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz., 121 - dalej u.s.u.s.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] r. nr [...]o odmowie umorzenia G.S. (dalej "strona" lub "zobowiązany") należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ZUS wskazał, iż pismem z dnia 29.09.2015 r. zobowiązany zwrócił się o umorzenie zadłużenia z tytułu składek, które na dzień złożenia wniosku wynosiło:

1.Fundusz Ubezpieczeń Społecznych - za okres: 07/2013-08/2015 w łącznej kwocie 13.342,54 zł,

2.Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego - za okres: 02/2013-08/201 w łącznej kwocie 9.317,31 zł,

3.Fundusz Pracy - za okres: 04/2014-08/2015 w łącznej kwocie 984,43 zł. Wniosek strona uzasadniła trudną sytuacją materialną, która uniemożliwia regulowanie zaległości składkowych.

ZUS opisał następnie postępowanie przez organem I instancji i wskazał, że przez podjęciem decyzji organ ten wezwał stronę do przedłożenia dokumentów z zakresu wnioskowanej pomocy publicznej oraz poinformował o możliwości złożenia dodatkowych dokumentów obrazujących jej sytuację finansową i rodzinną.

Analizy wniosku dokonano w oparciu o złożoną przez zobowiązanego dokumentację, w szczególności wniosek z dnia 29.09.2015 r., o przyznanie pomocy de minimis, pismo przewodnie z dnia 4.09.2015 r., oświadczenie o nieotrzymaniu pomocy, pismo przewodnie z dnia 7.09.2015 r., formularz informacji przedstawionych przy ubieganiu się o pomoc de minimis. Z przedstawionego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości wynikało, iż:

- działalność gospodarcza była prowadzona do nadal,

- strona osiągała dochód z tytułu zatrudnienia,

- nie pobierała świadczeń oraz nie osiągała dochodu z innego źródła,

- nie pobierała zasiłku z pomocy społecznej ani nie korzystała z innych form pomocy.

Jak ustalił ZUS, zobowiązany samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, miesięczne opłaty wynoszą 473 zł. Nie posiada majątku ruchomego oraz nieruchomego. Poza zobowiązaniami wobec ZUS ma także kredyt w wysokości 8000 zł, spłacany w miesięcznych ratach w wysokości 291 zł.

Ponadto do wniosku załączono pismo z dnia 6.12.2010 r. z Powiatowego Urzędu Pracy odmawiające przyznania dotacji, ksero faktury z dnia 01.09.2015 r. za wynajem lokalu i zużycie energii, ksero faktury z dnia 1.09.2015 r. dotyczącej biletu miesięcznego, ksero faktury z dnia 17.07.2015 r. za usługi telekomunikacyjne i Internet, ksero faktury z dnia 17.08.2015 r. za doładowanie konta - A, potwierdzenie transakcji "rata kredytu", pismo przewodnie do dokumentów złożonych w dniu 11.09.2015 r., podatkową księgę przychodów i rozchodów za okres od 01/2015 do 07/2015, ksero faktury z dnia 1.09.2015 r. za wynajem lokalu, ksero faktury z dnia 14.07.2015 r., ksero faktury z dnia 7.07.2015 r. za zakup artykułów biurowych, ksero faktury z dnia 22.01.2014 r. za zamieszczenie danych w książce internetowej, ksero faktury z dnia 2.07.2014 r. za wizytówki, ksero faktury za szkolenie, zeznanie roczne PIT - 36 za 2012 i 2013 rok, ksero zeznania rocznego PIT - 36 za 2014 rok.

Organ rentowy przeprowadził także własne ustalenia w sprawie i na ich podstawie wskazał, iż w stosunku do zadłużenia nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, zobowiązany nie korzystał z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w R.. W latach 2012 - 2014 składał zeznanie podatkowe PIT - 36, zgodnie z którym w 2012 roku osiągnął dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.339,23 zł, natomiast z działalności gospodarczej poniósł stratę w wysokości 1.741,01 zł. Z kolei w 2013 roku z tytułu wynagrodzenia za pracę zobowiązany osiągnął dochód w wysokości 7.099,56 zł, a z prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę w wysokości 3.356,75 zł, w 2014 roku z tytułu wynagrodzenia za pracę osiągnął dochód w wysokości 7.230,25 zł, natomiast z prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę w wysokości 3.976,78 zł.

W dalszej kolejności ZUS przytoczył treść art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części pod warunkiem całkowitej ich nieściągalności. Wyczerpujący katalog okoliczności, w których całkowita nieściągalność zachodzi zawiera art. 28 ust. 3. Stosownie do jego treści należność może być uznana za całkowicie nieściągalną, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28.02.2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.),

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 613),

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Rozpoznając wniosek organ wziął również pod uwagę przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 - dalej "rozporządzenie"). Stosownie do jego postanowień ZUS może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności, lub

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Uwzględniając powołane wyżej regulacje organ stwierdził, że nie wystąpiły okoliczności, które pozwalałyby podjąć decyzję uwzględniającą żądanie strony. Organ I instancji przyjął, że nie zaistniały okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4, 4a, 5 u.s.u.s. Wobec strony było prowadzone postępowania egzekucyjne, w którym nie stwierdzono braku majątku, z którego można było prowadzić egzekucję. Stąd ZUS nie mógł zakwalifikować zaległości jako całkowicie nieściągalnych, jak również nie można było stwierdzić, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przedłożone dokumenty nie wykazały również - zdaniem organu - okoliczności uzasadniających umorzenie zadłużenia w oparciu o § 3 rozporządzenia, w szczególności nie wystąpiły przesłanki stwierdzające, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Analiza sytuacji życiowej i materialnej zobowiązanego prowadzi do wniosku, że aktualna trudna sytuacja, na którą powołał się zobowiązany nie miała charakteru trwałego i nie wykazała tendencji pogłębiających się. Wobec powyższego nie można było z całą pewnością stwierdzić, iż brak jest jakichkolwiek perspektyw na przystąpienie do spłaty zadłużenia. W tych okolicznościach umorzenie należności byłoby przedwczesne. Jak podkreślił organ, zobowiązany nie również udokumentował żadnych strat materialnych poniesionych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, oraz nie udokumentował choroby przewlekłej ani konieczności sprawowania opieki nad przewlekłe chorym członkiem rodziny, która ta okoliczność utrudniałaby lub uniemożliwiałaby mu wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż żadna z tych okoliczności nie została wskazana w uzasadnieniu wniosku.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek zobowiązany wskazał, że Dyrektor ZUS nie wziął pod uwagę, iż opłacanie należności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a jest to sytuacja, dzięki której można umorzyć należności. Aktualnie znajduję się on bowiem na skraju ubóstwa. Wskazanie dochodu rocznego w decyzji świadczy o tym, że jest ono niższe niż miesięczna pensja Dyrektora ZUS, którą otrzymuje z budżetu wraz ze wszystkimi świadczeniami na ZUS itp. Strona podniosła, że działanie organu na zasadzie uznania administracyjnego, powinno opierać się nie tylko na podstawie ustawy, która jest niezgodna z Konstytucją, ale powinno opierać się na zasadach współżycia społecznego i zasadzie słuszności. W tym przypadku nie jest to danina publiczna, lecz haracz państwowy i haracz jest przestępstwem. Zobowiązany podkreślił, że przez 15 lat był bezrobotny, starał się o pracę, ale jej nie otrzymał bo nie miał znajomości. Zwrócił uwagę na szereg niesprawiedliwości w systemie ubezpieczeń społecznych, który nie traktuje równo obywateli.

W dniu 25.01.2016 r. zobowiązany przedłożył kolejne pismo zawierające szereg zarzutów, akcentując w szczególności niezgodność ustawy o należnościach wobec ZUS z Konstytucją. Poza tym zobowiązany dołączył dowód na istnienie wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę - kserokopię wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia [...]r. o sygn. akt [...]na kwotę należności głównej 4000 zł, potwierdzoną za zgodność z oryginałem, postanowienie Komornika Sądowego z dnia [...]r. sygn. akt [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie prawomocnego wyroku wobec jego bezskuteczności oraz kserokopie faktur za najem, rachunki za leczenie zębów, przelewy bankowe.

Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ZUS nie znalazł podstaw do zmiany decyzji o odmowie umorzenia składek zgodnie z powołanymi wyżej przepisami. Opisując ponownie przesłanki umorzenia należności z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. organ wskazał, że może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne. Przy czym dopiero zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 cyt. ustawy ma charakter uznaniowy. Natomiast, w sytuacji braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek

Kontynuując ZUS powtórzył za organem pierwszoinstancyjnym, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności. Jednocześnie wskazał, że w związku z przedłożonym w toku postępowania wyrokiem z dnia [...]r. zostaną podjęte stosowne działania zmierzające do ewentualnego wyegzekwowania zadłużenia z tytułu składek ze wskazanego przez stronę środka egzekucyjnego, tj. z wierzytelności.

W ocenie ZUS zobowiązany nie wykazał także w sposób nie budzący wątpliwości, że w jego przypadku istnieje możliwość umorzenia należności zgodnie z przepisami rozporządzenia albowiem przedstawione dokumenty nie dają podstawy do uznania, że regulowanie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Nie można według ZUS uznać, iż w przypadku zobowiązanego występuje trwałe zagrożenie egzystencji, gdyż nadal prowadzi on działalność gospodarczą, z tytułu której uzyskuje dochody i nie można przewidzieć jaki będzie wynik finansowy w przyszłych okresach, a w szczególności czy ulegnie poprawie, umożliwiając tym samym spłatę zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, np. w systemie ratalnym. Dodatkowo organ wskazał, że obowiązek opłacania składek nałożony został na mocy wyżej powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, natomiast wysokość składek określana jest obligatoryjnie i nie jest uzależniona od wysokości uzyskiwanego dochodu. Jednocześnie nie da się przyjąć, że opłacanie składek ZUS doprowadza do pogorszenia sytuacji zobowiązanego, gdyż jako przedsiębiorca powinien tak kształtować strukturę swoich wydatków, aby nie dochodziło do naruszenia prawa. Ponadto skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucone na Fundusze, a w konsekwencji na ogół obywateli, gdyż działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Tym samym nie można akceptować takiej sytuacji, że płatnik składek opłaca je tylko w tych okresach, gdy osiąga odpowiednie w swej ocenie dochody. Równocześnie organ zauważył, że strona reguluje zobowiązania cywilnoprawne wynikające z rat kredytu w wysokości 291, zł oraz ponosi miesięczne stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 473 a z dokumentacji nie wynika, że posiada zaległości w ich opłacaniu, tym samym przyjąć należy, że są opłacane regularnie.

Ponadto odnosząc się do ustaleń Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych Departamentu Statystyki Społecznej GUS określającego wysokość minimum socjalnego i minimum egzystencji dla rodzin, ZUS wskazał, że zgodnie z informacją Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 15.12.2015 r. minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosiło 1.078,85 zł, natomiast wartość minimum egzystencji wynosiło 544,09 zł. Należy jednak zauważyć, że podstawą do wypłaty świadczeń z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej jest granica, która wynosi 542 zł. Strona nie korzysta z świadczeń pomocy społecznej, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, co mogłoby stanowić potwierdzenie, iż sytuacja osoby zobowiązanej jest trudna.

Tym samym ZUS stanął na stanowisku, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Według organu nie można założyć, że opisana sytuacja ma charakter trwały i pogłębiający się, tym bardziej, że jest strona jest w okresie aktywności zawodowej i nie posiada orzeczenia o niezdolności do pracy. Natomiast obowiązek opłacania należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie.

Mając na względzie powyższe okoliczności stwierdzono, iż w tej sytuacji umorzenie należności byłoby przedwczesne. Zdaniem ZUS nie można z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu. Ewentualne umorzenie w tym wypadku stałoby w sprzeczności z zasadą równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, wyrażoną w art. 2a u.s.u.s. Należności z tytułu składek w znaczny sposób zasilają system ubezpieczeń społecznych i przyczyniają się do unikania zaciągania zobowiązań w celu zapewnienia stałej płynności finansowej poszczególnych funduszy, którymi dysponuje ZUS, a w konsekwencji zapobiegają powiększeniu długu publicznego. Wszystkie przesłanki umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek powinny być zatem rozpatrywane nie tylko w kontekście sytuacji ekonomiczno-finansowej dłużnika, ale także w odniesieniu do bieżącego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, a więc przy uwzględnieniu interesu społecznego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci obrazy art. 7 K.p.a. i art. 8 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i § 3 K.p.a., gdzie w toku postępowania organ administracji publicznej powinien stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz z ostrożności procesowej zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący podniósł, iż w zaskarżonej decyzji nastąpił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, mający wpływ na jej treść a polegający na mylnym uznaniu, że skarżący opłacając składki nie zostanie pozbawiony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż nie występuje trwałe zagrożenie egzystencji, bowiem skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody i nie można przewidzieć jaki będzie wynik finansowy w przyszłych okresach, a w szczególności czy ulegnie poprawie, umożliwiając tym samym spłatę zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, np. w systemie ratalnym.

Zdaniem skarżącego natomiast pełna i prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku przeciwnego. Organ administracji nie wziął pod uwagę obecnej egzystencji skarżącego, tylko prognozy na przyszłość, a to co na przyszłość powinno być rozstrzygane w przyszłości, to co obecne powinno być rozstrzygane w teraźniejszości.

Nie sposób przyjąć za zasadny pogląd organu administracji, że 500 zł miesięcznie, to wystarczająca kwota na dobrą egzystencję i podzielenie się jeszcze z ZUS-em w postępowaniu egzekucyjnym. Jest to kwota, na dzisiejsze warunki, poniżej ubóstwa. Z zarobków w kwocie 500 zł trudno utrzymać biuro i prowadzić podstawową egzystencję oraz składki zusowskie dwukrotnie przekraczające wynagrodzenie.

W ocenie strony skarżącej przy wydaniu decyzji doszło także do obrazy przepisów Konstytucji a to:

- art. 1, gdzie Rzeczpospolita jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli, takie nierówności trudno nazwać dobrem wspólnym,

- art. 2, gdzie Rzeczpospolita jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej,

- art. 8 ust. 1, gdzie Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej, a za tym żadna ustawa nie może być z nią sprzeczna, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych narusza ten przepis konstytucyjny,

- art. 32, gdzie wszyscy wobec prawa są równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, a także nikt nie może być dyskryminowany w życiu gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny, zatem ww. ustawa czyni rozróżnienia w płaceniu składek, dzieli przedsiębiorców na sort lepszy i sort gorszy,

- art. 84, gdzie każdy obowiązany jest do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie, ale ustawa, jak wyżej wskazano nie może doprowadzać do nierównego traktowania.

Strona podniosła nadto, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych jest sprzeczna również z ustawą z 2.07.2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. 2004 Nr 173, poz. 1807), w której nie jest określony najniższy próg zarobków, stąd wynika, że można zarabiać dowolną kwotę i uśrednianie składek jest z nią sprzeczne. Jej zdaniem organy administracji publicznej wcale nie wspierają rozwoju przedsiębiorczości wręcz odmawiają udzielania pomocy publicznej. ZUS odmówił przyznania skarżącemu pomocy publicznej de minimis uznając, że z wynagrodzenia miesięcznego 500 zł można jeszcze podzielić się ze skarbem państwa, inaczej mówiąc utrzymywać instytucję zusowską.

Skarżący zarzucił również obrazę § 3 rozporządzenia poprzez stwierdzenie, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co przez pełną i prawidłową ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, prowadzi do wniosku przeciwnego, bo z wynagrodzenia 500 zł w tym kraju nie da się dobrze żyć. Jak wskazał, w sposób jednoznaczny i logiczny, ponad wszelką wątpliwość udowodnił, że opłacanie należności zusowskich pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Końcowo skarżący odniósł się do wątku zaciągniętego przez niego kredytu wyjaśniając, że kredyt był zaciągnięty na zaległe zobowiązania wynikające z prowadzonej działalności a przede wszystkim na zaległy czynsz, który wynosił siedem miesięcy zaległości. W toku postępowania wskazywał aby organ sprawdził tę okoliczność u właściciela nieruchomości, ale tego ZUS nie uczynił.

Pozostałe argumenty skargi sprowadzają się do krytyki istniejącego w Polsce systemu ubezpieczeń społecznych oraz ZUS - u jako instytucji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 - dalej p.p.s.a.). W myśl art. 134 p.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga okazała się uzasadniona, a to z tej przyczyny, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS z dnia [...]r., utrzymująca w mocy decyzją własną o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Organy obu instancji stanęły na stanowisku, że skarżący nie spełnia żadnej z przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., jak również nie wykazał okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 powołanego już wyżej rozporządzenia

Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wskazać należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu, którego treść została przytoczona w pierwszej części uzasadnienia.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Według § 3 ust. 1 rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z ww. przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim - to jest na etapie uznania administracyjnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, iż kontroli sądu nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 9.01.2002 r. sygn. akt III SA 830/00). Uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych nie może bowiem oznaczać dowolności działania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Decyzje związane podlegają ocenie Sądu na zasadach ogólnych. Badana jest zgodność z prawem procesu stosowania prawa i wydanego w jego wyniku rozstrzygnięcia, zarówno w aspekcie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcie błędnego czy też niepełnego stanu faktycznego, dyskwalifikuje decyzję pod względem prawnym, a to z tej przyczyny, że dochodzi do zastosowania niewłaściwej normy prawnej.

Obowiązki organu prowadzącego postępowanie dowodowe określają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Stosownie do art. 7 K.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 K.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 80 K.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązek wyczerpującego i rzetelnego zebrania materiału dowodowego związany jest z sytuacją procesową organu administracji publicznej, który jest "gospodarzem" postępowania i posiada znaczne uprawnienia w zakresie ukształtowania tego postępowania. Organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Natomiast obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego polega na dokładnym zapoznaniu się z tym materiałem, ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja uchybia przepisom proceduralnym wymienionym w art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materiał dowodowy nie został bowiem przez organ zgromadzony i rozpatrzony w sposób wyczerpujący, co w konsekwencji powoduje, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest wadliwe.

Przede wszystkim wskazać trzeba, że w aktach administracyjnych sprawy brak jest dokumentacji, na którą powołały się organy obu instancji przy ustalaniu stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. W szczególności w aktach brakuje oświadczenia zobowiązanego o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości, podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od 01/2015 do 07/2015 r. oraz innych dokumentów wymienionych na stronie 2 i 3 decyzji drugoinstancyjnej. Organy nie dołączyły do akt sprawy również tych dokumentów, które legły u podstaw ustaleń poczynionych przez ZUS z urzędu, a odnoszących się sytuacji życiowej i materialnej strony. W aktach znajduje się natomiast szereg dokumentów dotyczących sytuacji skarżącego w latach od 2000 do 2003 r., nieprzydatnych dla potrzeb rozstrzygnięcia.

Tym samym niemożliwa jest weryfikacja prawidłowości i zupełności przeprowadzonego postępowania dowodowego i wywiedzionych na jego podstawie wniosków - zgodnie z przytoczonymi wyżej przepisami K.p.a. To zaś oznacza, że zaskarżona decyzja wymyka się spod kontroli Sądu. Już ta tylko okoliczność stanowi o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji.

Przedwczesna w tej sytuacji jest ocena merytoryczna odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Na marginesie warto jedynie zwrócić uwagę, że - jak wynika z uzasadnienia rozstrzygnięć organów obu instancji - przyjęły one, iż miesięczny dochód zobowiązanego zamyka się kwotą 500 zł. Jednocześnie zaniechały ustaleń co do tego gdzie zamieszkuje skarżący i jakie z tego tytułu ponosi wydatki, jakie są rzeczywiste miesięczne koszty jego utrzymania z uwzględnieniem wydatków na wszystkie pozostałe płatności: wyżywienie, odzież itp.

Brak tych ustaleń oznacza - zdaniem Sądu - że organ nie dysponował materiałem dowodowym pozwalającym na rozstrzygnięcie w zakresie przesłanki całkowitej nieściągalności. Zwłaszcza w sytuacji przyjęcia przez ZUS, że skarżący nie ma żadnego majątku ruchomego i nieruchomego (egzekucja prowadzona była z wynagrodzenia za pracę, przy czym stosunek pracy ustał przed wydaniem decyzji w I instancji) nie może mieć znaczenia przesądzającego fakt, że postępowanie egzekucyjne nie zostało umorzone i nadal się toczy. Jak bowiem wskazał WSA w Łodzi w wyroku z dnia 1.10.2014 r. o sygn. akt III SA/Łd 708/14: "Sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez stronę, zwłaszcza, jeśli z akt sprawy wynika absolutna bezskuteczność prowadzonej egzekucji. Samo prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia". Pogląd ten, zachowujący aktualność na gruncie niniejszej sprawy, Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela.

W ocenie Sądu nie wystarcza jedynie stwierdzenie przez ZUS, że dana przesłanka nie istnieje, ale konieczne jest uzasadnienie, jakie okoliczności przesądziły o jej nieistnieniu, czego zabrakło w zaskarżonej decyzji. Z tej przyczyny twierdzenia i oceny organu miały - w opinii Sądu - charakter arbitralny, nieznajdujący oparcia w powołanym materiale dowodowym.

Z powyższych względów Sąd uznał, iż sprawa winna być ponownie przeanalizowana, w szerszym zakresie niż to uczyniono w zaskarżonej decyzji. W tych ramach przede wszystkim organ ma obowiązek ustalić w sposób właściwy stan faktyczny sprawy, a więc posiadany przez skarżącego majątek i osiągane dochody, stan rodzinny, wysokość ponoszonych wydatków. Należy także odnieść wysokość uzyskiwanych miesięcznie dochodów oraz ponoszonych wydatków do kwoty zobowiązania, a dopiero w dalszej kolejności w sposób jasny uzasadnić, czy sytuacja finansowa i majątkowa, w jakiej znajduje się strona pozwala na stwierdzenie braku przesłanek do umorzenia należności wobec ZUS.

W świetle przytoczonych powyżej przepisów w sprawie należało także wnikliwie ocenić niebezpieczeństwo, w przypadku odmowy umorzenia, zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego poprzez pozbawienie zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Punktem odniesienia przy ocenie czy spłata zadłużenia w przypadku skarżącego zagraża egzystencji zobowiązanego powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji.

Zgromadzony materiał dowodowy winien znaleźć się w aktach administracyjnych w sposób umożliwiający jego ocenę przez Sąd. Ewentualną decyzję podjętą w ramach uznania administracyjnego organ uzasadni w sposób umożliwiający jej weryfikację, zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a., a nie poprzez odwołanie się do ogólnych stwierdzeń, jak to miało miejsce w badanej sprawie.

Z uwagi na naruszenia prawa wskazane powyżej, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.