Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1864/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi A. W. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2013 r. w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] maja 2013 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w G. z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia skarżącej A. W. z listy aplikantów adwokackich.

Z akt sprawy wynika, iż skarżąca A. W. uchwałą nr [...] Okręgowej Rady Adwokackiej w G. z dnia [...] listopada 2011 r. uzyskała wpis na listę aplikantów adwokackich [...] Izby Adwokackiej. Skarżąca aplikację adwokacką rozpoczęła w dniu [...] stycznia 2011 r. Przedmiotową aplikację skarżąca odbywała pod patronatem adwokata Z. T..

Skarżąca w toku I roku aplikacji adwokackiej przystąpiła do kolokwium rocznego, z którego otrzymała ocenę niedostateczną (z procedury karnej - ocenę dostateczną, zaś z prawa karnego materialnego - niedostateczną). Na kolokwium poprawkowym z obydwu bloków tematycznych skarżąca aplikantka otrzymała oceny niedostateczne.

W toku praktyk aplikanckich odbywających się w organach wymiaru sprawiedliwości skarżąca otrzymała oceny pozytywne, również pozytywną opinię wystawił jej patron.

Pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. skarżąca została zawiadomiona przez ORA w G. o wszczęciu postępowania w trybie art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm. - dalej także: "p.o.a.").

Ustosunkowując się do otrzymanego zawiadomienia, skarżąca w piśmie z dnia [...] stycznia 2013 r. złożyła pisemne wyjaśnienie. W uzasadnieniu skarżąca tłumaczyła swoje niepowodzenie na kolokwium, wskazując na zbyt duży zakres obowiązków, jaki wzięła na siebie, w tym związanych z przygotowaniem do planowanej na 2013 r. obrony pracy doktorskiej. Skarżąca wskazała, iż nie złożyła wniosku o wyrażanie zgody na powtarzanie roku szkoleniowego. Jednocześnie strona skarżąca oświadczyła, że w przypadku braku możliwości udzielenia zgody na przerwę w zajęciach przewidzianych programem aplikacji, a także w związku z brakiem możliwości odbywania tylko praktyk u patrona, jest zmuszona do rezygnacji w 2013 r. z odbywania aplikacji.

W dniu [...] lutego 2013 r. Okręgowa Rada Adwokacka w G., działając na podstawie przepisu art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze w związku z § 9 ust. 2-5 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej - podjęła uchwałę nr [...] o skreślenie skarżącej A. W. z listy aplikantów adwokackich [...] Izby Adwokackiej.

W uzasadnieniu wydanej uchwały ORA w G. wskazała na wstępie, że zgodnie z § 22 ust. 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej, okręgowa rada adwokacka, może wyłącznie na wniosek aplikanta, który uzyskał ocenę niedostateczną chociażby z jednego sprawdzianu lub kolokwium poprawkowego, wyrazić zgodę na powtórzenie roku szkoleniowego wyłącznie jednorazowo. ORA w G. zauważyła jednakże, iż takiego wniosku skarżąca nie złożyła.

ORA w G., powołując się na przepisy art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze oraz § 9 ust. 2 i 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej - stwierdziła, że podstawą skreślenia skarżącej z listy aplikantów adwokackich jest stwierdzenie przez ORA w G. nieprzydatności skarżącej do wykonywania zawodu adwokata.

ORA w G. uznała, że odnośnie przesłanek stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata nie sposób nie wskazać na szczególną rolę organów adwokatury i organów izb adwokackich w procesie kształcenia aplikantów adwokackich, co ma szczególne znaczenie także dla późniejszej jakości świadczonej przez te osoby pomocy prawnej.

Ponadto ORA w G. podniosła, że adwokatura zorganizowana jest na zasadzie samorządu zawodowego, a zatem z mocy chociażby art. 17 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, sprawuje ona pieczę nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Niewątpliwie, jak stwierdziła ORA, jedną z form ochrony interesu publicznego jest wzmiankowana wyżej konieczność zapewnienia odpowiedniej jakości świadczonej pomocy prawnej, co z kolei może następować głównie poprzez weryfikację wiedzy kandydatów do zawodu. ORA w G. uznała, że konieczność weryfikacji wiedzy aplikantów w takcie trwania aplikacji adwokackiej jest również pośrednio regulowana przepisem art. 3 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze stanowiącym, iż zadaniem samorządu zawodowego adwokatury jest doskonalenie zawodowe adwokatów i kształcenie aplikantów adwokackich. Zdaniem Okręgowej Rady Adwokackiej w G., podstawowe znaczenie w tym kontekście mają obowiązkowe kolokwia roczne pozwalające w najpełniejszy sposób zbadać postęp w procesie kształcenia aplikanta adwokackiego, której to weryfikacji skarżąca, jako aplikantka adwokacka - nie sprostała.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy aplikantów adwokackich, ORA w G. powołała się ponadto na poglądy judykatury. Jako przykład ORA przywołała wyrok wydany przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie sygn. akt II GSK 697/09, w którym NSA wskazał m.in., iż "Kryterium świadczącym o "nieprzydatności" aplikanta do wykonywania zawodu adwokata powinny być bowiem czynniki związane z brakiem znajomości prawa i odpowiednich umiejętności, których uzyskaniu służy aplikacja adwokacka. Jest więc oczywiste, że w toku aplikacji powinno dochodzić do stosownej weryfikacji aplikantów w tym zakresie. Kolokwia są formą takiej weryfikacji".

Pismem z dnia [...] marca 2013 r. skarżąca, działając za pośrednictwem ORA w G. - wniosła do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej odwołanie od w/w uchwały ORA w G. z dnia [...] lutego 2013 r.

Wnosząc o uchylenie spornej uchwały ORA w G. i przywrócenie na listę II roku aplikacji adwokackiej, skarżąca zarzuciła, że klauzula generalna "nieprzydatności do wykonywania zawodu" spełnia standard wynikający z art. 65 ust. 1 zdanie 2 Konstytucji RP, a więc poprzez swoją nieokreśloność i blankietowość prowadzi do pozaustawowej ingerencji w wolność wykonywania zawodu. Skarżąca, powołując się na przepis art. 65 ust. l Konstytucji RP - wskazała, że każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, zaś wyjątki ograniczające te wolności określać może wyłącznie ustawa. Skarżąca podniosła, że prawne ograniczenie tych wolności może wynikać tylko z postanowień ustawy, albowiem ustawa może związać prawo wykonywania danego zawodu - lekarza, adwokata, sędziego, nauczyciela i tym podobne - ze spełnieniem przez zainteresowanego określnych warunków dotyczących na przykład jego kwalifikacji zawodowych, zdrowotnych, moralnych i tym podobne (por. P. Winczorek, Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku, Warszawa 2008, s. 156). Skarżąca stwierdziła ponadto, że wolności wynikające z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP nie są gwarantowane w sposób absolutny. Ich ograniczenia mogą być wprowadzone jedynie w normach rangi ustawowej. Do ustawodawcy należy wyraźne określenie przesłanek, od spełnienia których zależy wykonywanie danego zawodu (por. B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2012, s. 394 i nast.).

Mając na względzie powyższe, strona skarżąca zarzuciła, że określając jedynie ogólnie i ramowo przesłankę usunięcia z aplikacji adwokackiej, w istocie art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze odsyła pozasystemowo do innych aktów normatywnych, zwłaszcza regulaminów aplikacji, które wskazują przyczyny stwierdzenia "nieprzydatności". Zdaniem skarżącej, należy wziąć pod uwagę fakt, iż akty takie nie mogą samodzielnie przesądzać przesłanek ingerencji w sferę wolności osób fizycznych niewykonujących jeszcze zawodu o charakterze zaufania publicznego. Skarżąca uznała, że z punktu widzenia Konstytucji RP, w tym zakresie niedopuszczalna jest, rozwijająca wyrażenia ustawowe, praktycznie samoistna regulacja wewnątrzkorporacyjna, tym bardziej, jeżeli dotyczy ograniczenia w korzystaniu z praw i wolności konstytucyjnych.

Według skarżącej, można zgodzić się z poglądem, że dopuszczalne jest przeprowadzenie kolokwium dla sprawdzenia stopnia "zaznajomienia się" aplikanta z poszczególnymi dziedzinami prawa objętymi szkoleniem, jednakże trudno się zgodzić z argumentem, że dopuszczalne jest wprowadzenie przez korporację sankcji za brak zaliczenia kolokwium. Zdaniem strony skarżącej, wprowadzenie takich norm nie znajduje oparcia w przepisach. W konsekwencji skarżąca uznała, że wprowadzenie więc dodatkowego warunku, w sytuacji, gdy przepisy nie określają negatywnych skutków niezaliczenia kolokwiów, prowadzi do wniosku, że korporacja przekroczyła swoje kompetencje.

Skarżąca stwierdziła, że kolokwia wewnętrzne są po to, żeby Okręgowa Rada Adwokacka mogła wyciągnąć wnioski, jakie działania należy podjąć, aby w jak najlepszy sposób przygotować aplikantów do egzaminu zawodowego. Skarżąca podkreśliła, że w 2012 r. około 50% aplikantów pierwszego roku aplikacji prowadzonej przez ORA w G. nie zaliczyło kolokwium z prawa karnego.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] maja 2013 r. utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w G. z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia skarżącej A. W. z listy aplikantów adwokackich.

W uzasadnieniu uchwały Prezydium NRA, ustosunkowując się do zarzutów strony skarżącej - stwierdziło, że przepis art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze ma charakter dopuszczalnego przez Konstytucję RP wyjątku o randze ustawowej. Prezydium NRA, powołując się na przepis art. 58 pkt 12 lit. b cyt. ustawy, podniosło, że Naczelna Rada Adwokacka, wykonując swoje ustawowe kompetencje, na mocy uchwały nr 55/2011 z dnia 19 listopada 2011 r. uchwaliła Regulamin odbywania aplikacji adwokackiej, precyzując w nim wiele kwestii szczegółowych dotyczących zasad odbywania aplikacji. Zdaniem Prezydium NRA, uszczegółowienia takiego (w oparciu o delegację ustawową) wymagało m.in. pojęcie "nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata" i przesłanki skreślenia z listy aplikantów adwokackich.

W ocenie Prezydium NRA, należy uznać, że ORA w G. wyczerpująco przytoczyła treść tych przepisów, trafnie wskazując, że m.in. niezdanie kolokwium rocznego ma charakter samodzielnej przesłanki uzasadniającej skreślenie z listy aplikantów.

Ponadto Prezydium NRA wskazało, że również orzecznictwo sądów administracyjnych powszechnie akceptuje stanowisko organów adwokatury, które dążą do zapewnienia odpowiedniego poziomu wiedzy i umiejętności kandydatów do zawodu adwokata, albowiem sądy te traktują niezdanie kolokwium rocznego, jako ważny powód stwierdzenia nieprzydatności do zawodu adwokata.

Mając na względzie powyższe, Prezydium NRA uznało, że dwukrotne niezaliczenie przez skarżącą (z tendencją pogorszenia wyniku w II semestrze), stanowi dowód jej trwałej istotnej niekompetencji i braku dostatecznej wiedzy i umiejętności stosowani wiedzy w praktyce.

Prezydium NRA zauważyło ponadto, że z pisemnych wyjaśnień strony skarżącej wynika, że skarżąca daje priorytet innego rodzaju aktywności zawodowej (przygotowanie obrony doktoratu), deklarując jednocześnie chęć rezygnacji z odbywania aplikacji adwokackiej w 2013 r. i nieubiegania się jednocześnie o możliwość powtarzania roku. W ocenie organu odwoławczego, stanowisko skarżącej w tym zakresie dodatkowo uzasadnia trafność rozstrzygnięcia ORA w G..

W konsekwencji, nie podzielając zarzutów strony skarżącej co do naruszenia zarówno norm Konstytucji RP, jak i przepisów ustawy - Prawo o adwokaturze, Prezydium NRA postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę ORA w G..

Pismem z dnia [...] maja 2013 r. skarżąca - działając za pośrednictwem organu odwoławczego - wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na w/w uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wydanej w dniu [...] maja 2013 r.

Wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej uchwały Prezydium NRA, a ponadto o przywrócenie na listę aplikantów drugiego roku aplikacji adwokackiej oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego, skarżąca zarzuciła obu spornym uchwałom organów samorządu adwokackiego:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego - przez błędną wykładnię § 9 ust. 2-5 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej w zw. z art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze w zw. z art. 65 ust. 1 zdanie 2 Konstytucji RP,

2) naruszenie przepisów prawa materialnego - przez błędną wykładnię § 9 ust. 2-5 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej w zw. z art. 93 ust. 1 Konstytucji RP,

3) naruszenie przepisów prawa materialnego - przez błędną wykładnię § 9 ust. 2-5 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że wprawdzie w myśl przepisu art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, Okręgowa Rada Adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu, jednakże skarżąca zarzuciła jednocześnie, iż klauzula generalna "nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata" nie spełnia standardu wynikającego z art. 65 ust. 1 zdanie 2 Konstytucji RP, a więc poprzez swoją nieokreśloność i blankietowość prowadzi do pozaustawowej ingerencji w wolność wykonywania zawodu. Skarżąca, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 stycznia 2000 r., wydany w sprawie sygn. akt P 11/98 (OTK z 2000 r. Nr 1, poz. 3) - stwierdziła, że niedopuszczalne jest przyjmowanie w ustawie uregulowań blankietowych, pozostawiających organom władzy wykonawczej, czy też organom samorządu lokalnego swobodę normowania ostatecznego kształtu owych ograniczeń, a w szczególności wyznaczania zakresu tych ograniczeń. Ponadto, skarżąca zauważyła, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 stycznia 2000 r., przyjmuje się, że w przypadku, gdy przepis jest sformułowany zbyt szeroko, to należy go zmienić, a nie korygować w drodze wyjaśnień, a w państwie prawa nie można dokonywać wykładni, która byłaby sprzeczna z językowym sensem. Formuła słowa jest bowiem, jak wskazała skarżąca, granicą wszelkiego dopuszczalnego sensu.

Strona skarżąca podniosła ponadto, że w myśl § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz .U. Nr 100, poz. 908), przepisy ustawy redaguje się tak, aby dokładnie i w sposób zrozumiały dla adresatów zawartych w nich norm wyrażały intencje prawodawcy. Zdaniem skarżącej, przepis ten formułuje trzy podstawowe wymagania, którym powinien sprostać każdy przepis ustawy. Są to: precyzja, komunikatywność oraz wynikająca z nich adekwatność wypowiedzi do zamiaru prawodawcy. Skarżąca zaznaczyła, że aby przepis prawny, jako fragment tekstu prawnego, wyrażał adekwatnie intencje prawodawcy, musi być dostatecznie precyzyjny na gruncie obiektywnych reguł języka. Zdaniem skarżącej, jest oczywiste, że warunkiem koniecznym sformułowania adekwatnego przepisu (i odpowiednio - tekstu prawnego) jest dostatecznie precyzyjna myśl ustawodawcy.

Skarżąca zaznaczyła jednocześnie, iż odtwarzając normy prawne należy interpretować je zgodnie z Konstytucją RP. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2007 r., sygn. akt P 28/2006 (OTK z 2007 r. Nr 9A, poz. 109), skarżąca stwierdziła, że technikę wykładni w zgodzie z Konstytucją RP należy stosować zwłaszcza wtedy, gdy brzmienie przepisu nie jest jednoznaczne lub zachodzi możliwość jego interpretacji w różny sposób.

Mając na uwadze powyższe, strona skarżąca zarzuciła, że określenie jedynie ogólnie i ramowo przesłanki usunięcia z aplikacji adwokackiej, powoduje, że w istocie art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze odsyła pozasystemowo do innych aktów normatywnych, zwłaszcza regulaminów aplikacji, które wskazują przyczyny stwierdzenia "nieprzydatności". Zdaniem skarżącej, należy wziąć pod uwagę, iż akty prawa wewnętrznego nie mogą samodzielnie ingerować w sferę wolności osób fizycznych niewykonujących jeszcze zawodu adwokata. Według strony skarżącej, z punktu widzenia Konstytucji RP, w tym zakresie niedopuszczalna jest, rozwijająca wyrażenia ustawowe, praktycznie samoistna, regulacja wewnątrzkorporacyjna, tym bardziej, jeżeli dotyczy ograniczenia w korzystaniu z praw i wolności konstytucyjnych. Skarżąca stwierdziła, że akty o charakterze wewnętrznym muszą być zgodne z prawem powszechnie obowiązującym, co wyrażono jednoznacznie w przepisie art. 93 ust. 3 Konstytucji RP, wskazując nie tylko, że podlegają one kontroli konstytucyjności (jak inne akty normatywne), ale także, że kontroli tej dokonuje się z punktu widzenia ich zgodności z aktami powszechnie obowiązującymi. Według strony skarżącej, zgodność z tymi aktami jest warunkiem konstytucyjności uchwał, jako aktów wewnętrznych.

Ponadto skarżąca stwierdziła, że ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia praw i wolności obywatelskich powinno następować "tylko w ustawie", a nie na podstawie aktu prawa wewnętrznego, tj. regulaminu nie posiadającego mocy powszechnie obowiązującej.

Zdaniem strony skarżącej, intencją ustawodawcy, który upoważnił, na podstawie art. 58 pkt 12 lit. b ustawy - Prawo o adwokaturze, Naczelną Radę Adwokacką do uchwalania regulaminów dotyczących zasad odbywania aplikacji adwokackiej, nie było przyznanie NRA kompetencji do samoistnego określenia przesłanek "nieprzydatności do zawodu", ponieważ wiązałoby się to z naruszeniem art. 65 ust. l zdanie 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którymi przepisami, wyjątki może określić wyłącznie ustawa, a więc ustawa - Prawo o adwokaturze.

Skarżąca, powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (vide: wyrok TK z dnia 17 czerwca 1997 r., U 5/96, OTK 1997, Nr 2, poz. 21, wyrok TK z dnia 9 kwietnia 1991 r., U 9/90, OTK 1991, poz. 9, a także wyrok TK z dnia 9 maja 1989 r., Kw 1/89, OTK 1989, poz. 3) - uznała, iż akty wewnętrzne organów samorządu zawodowego adwokatów nie mogą ani zastępować aktów prawnych o mocy powszechnie obowiązującej, ani też modyfikować ich znaczenia i sensu. Moc wiążąca tych aktów ograniczona jest, zdaniem skarżącej, wyłącznie do podmiotów pozostających w szczególnym stosunku podporządkowania, przeto wyjściem poza sferę tych stosunków byłoby posługiwanie się takimi aktami w sposób wpływający na sytuację osób fizycznych i prawnych nie powiązanych z normodawcą szczególnym stosunkiem podporządkowania.

Strona skarżąca uznała zatem, że zarówno uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej, jak i uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, jako źródła prawa wewnętrznego (akty o charakterze wewnętrznym), zawierają normy wiążące jedynie jednostki organizacyjnie podporządkowane organowi, który te akty wydaje. Według strony, akty wewnętrzne mogą być zatem adresowane do takiego podmiotu, który jest organizacyjnie podporządkowany wydającemu akt i mogą kształtować sytuację prawną jedynie takiego podmiotu. Nie mogą natomiast zawierać norm adresowanych do osób prywatnych, w szczególności do obywateli, do jednostek samorządu terytorialnego i ich związków. Skarżąca podkreśliła, iż nie jest podmiotem organizacyjnie podporządkowanym ani ORA, ani Prezydium NRA, zatem uchwały wydawane przez te organy nie mogą kształtować jej sytuacji prawnej.

Skarżąca, powołując się na stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 24 stycznia 2013 r. (sygn. akt VIII SA/Wa 787/12) - stwierdziła, iż można zgodzić się z poglądem, że o ile dopuszczalne jest przeprowadzenie kolokwium dla sprawdzenia stopnia "zaznajomienia się" aplikanta z poszczególnymi dziedzinami prawa objętymi szkoleniem, o tyle trudno zgodzić się z argumentem, że dopuszczalne jest wprowadzenie przez korporację sankcji za brak zaliczenia kolokwium. Zdaniem strony skarżącej, wprowadzenie dodatkowego warunku, podczas gdy przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie określają negatywnych skutków niezaliczenia kolokwiów, prowadzi do wniosku, że korporacja przekroczyła swoje kompetencje.

Odnosząc się do zaskarżonej uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2013 r., strona skarżąca podkreśliła, że złożenie "wniosku o wyrażenie zgody na powtarzanie roku szkoleniowego" przez aplikanta jest niezgodne z przepisem art. 76 ustawy - Prawo o adwokaturze, w myśl którego aplikacja adwokacka rozpoczyna się dnia 1 stycznia każdego roku i trwa trzy lata. Skarżąca zauważyła, że zgodnie z ustawą - Prawo o adwokaturze aplikacja rozpoczyna się po zdanym państwowym egzaminie wstępnym na aplikację a kończy egzaminem zawodowym.

Ponadto strona skarżąca dodała, że zarówno Okręgowa Rada Adwokacka w G., jak również Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, nieterminowo podejmowały sporne uchwały. Skarżąca uznała jednocześnie, że działania organów obu instancji mają na celu uniemożliwienie stronie odbywania praktyk. Skarżąca podkreśliła także, iż aplikacja jest jej niezbędna, aby móc wiedzę teoretyczną umiejętnie zastosować w praktyce.

W odpowiedzi na skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

W skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2013 r. skarżąca A. W., podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty oraz zarzuty skargi, przedstawiła swoje stanowisko odnośnie udzielonej przez Prezydium NRA odpowiedzi na skargę.

W uzasadnieniu pisma procesowego skarżąca, przywołując liczne orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, w tym m. in. wyrok TK z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt P 21/02 (OTK z 2004 r., Nr 2A, poz. 9) - stwierdziła, że Trybunał Konstytucyjny nie wyklucza a limine pozostawienia prowadzenia aplikacji, a w jej ramach szkolenia aplikantów, samorządowi adwokackiemu. Skarżąca zauważyła jednak, iż Trybunał uznaje, że kwalifikowanie (ocenianie) aplikantów powinno być przeprowadzane wyłącznie według zasad ustawowych i na podstawie jednoznacznie sprecyzowanych kryteriów, ustalonych w ustawach (a w kwestiach technicznych w wydanych na ich podstawie aktach o charakterze wykonawczym). Skarżąca podkreśliła ponadto, iż na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa, niedopuszczalne było wydanie przez organ samorządu adwokackiego decyzji uznaniowej w przedmiocie skreślenia strony skarżącej z listy aplikantów na skutek niezaliczenia wewnętrznego kolokwium i stwierdzenia nieprzydatności do zawodu. Zdaniem strony, organ przy wydawaniu decyzji uznaniowej przekroczył granice uznania administracyjnego. Skarżąca uznała, że wydanie przez organ decyzji uznaniowej w przedmiocie skreślenia jej z listy aplikantów adwokackich na skutek niezaliczenia wewnętrznego kolokwium i stwierdzenia nieprzydatności do zawodu - jest sprzeczne z art. 7 Konstytucji RP, a także art. 31 ust. 3 oraz art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, jak również z cyt. wyrokami Trybunału Konstytucyjnego oraz art. 6 k.p.a. Strona skarżąca uznała, że należy wziąć pod uwagę wyrok Trybunału Konstytucyjnego wydany w sprawie sygn. akt P 21/02, w którym Trybunał orzekł, iż brak zindywidualizowanego zakazu wprowadzania przez samorząd adwokacki ograniczeń wyboru i wykonywania zawodu nie prowadzi do wyłączenia, w odniesieniu do zawodów zaufania publicznego, konstytucyjnych wolności wyboru i wolności wykonywania zawodu, a więc art. 65 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżąca zarzuciła, iż - wbrew stanowisku organu odwoławczego - regulamin nie może samodzielnie ingerować w sferę wolności osób fizycznych niewykonujących jeszcze zawodu adwokata. Ponadto skarżąca podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko, iż z punktu widzenia Konstytucji RP, niedopuszczalna jest regulacja wewnątrzkorporacyjna, która dotyczy ograniczenia w korzystaniu z praw i wolności konstytucyjnych.

W konsekwencji strona skarżąca podtrzymała swój dotychczasowy pogląd, iż organ może skreślić aplikanta adwokackiego wyłącznie na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego, które jednoznacznie określają przesłanki skreślenia. Zdaniem strony, akty prawa wewnętrznego, a więc na przykład Regulamin odbywania aplikacji adwokackiej, muszą przestrzegać wymogów sformułowanych zarówno w Konstytucji, jak i dotychczasowym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego.

Skarżąca podtrzymała również swoje stanowisko, iż pomiędzy nią a organem nie istnieje ani podległość organizacyjna, ani też funkcjonalna.

W kolejnym, skierowanym do Sądu, piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2013r., strona skarżąca, uzupełniając swoją skargę, wniosła o "przywrócenie na listę drugiego roku aplikacji adwokackiej w roku kalendarzowym 2013 i wpis na listę trzeciego roku aplikacji adwokackiej w roku kalendarzowym 2014".

W uzasadnieniu przedmiotowego pisma procesowego strona skarżąca, uzupełniając skargę o wykładnię przepisu art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, powołała liczne orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Strona zarzuciła przede wszystkim, iż organy samorządu adwokackiego, dokonując wykładni art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, nie uwzględniły wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie sygn. akt P 21/02, w którym Trybunał jednoznacznie stwierdził, iż kwalifikowanie (ocenianie) aplikantów może być przeprowadzane wyłącznie na podstawie ustawy. Strona zauważyła, że Trybunał Konstytucyjny stwierdził w swym orzecznictwie, iż skoro ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności mogą być ustanowione "tylko" w ustawie, to kryje się za tym nakaz kompletności unormowania ustawowego, które musi samodzielnie określać wszystkie podstawowe elementy ograniczenia danego prawa i wolności tak, aby już na podstawie lektury przepisów ustawy można było wyznaczyć kompletny zarys (kontur) tego ograniczenia (por. m.in. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 stycznia 2000 r., sygn. akt P 11/98, OTK z 2000 r. Nr 1, poz. 3). Zdaniem strony skarżącej, z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wynika również, iż ustawa musi unormować wszystkie sprawy o istotnym znaczeniu z punktu widzenia wolności wykonywania zawodu, natomiast sprawy mniejszej wagi mogą być normowane w drodze rozporządzeń wydawanych na zasadach określonych w art. 92 Konstytucji RP. Skarżąca zarzuciła, że organ samorządu adwokackiego nie jest uprawniony - na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze w związku z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP - do dowolnego kształtowania treści pojęcia nieostrego "nieprzydatności do wykonywania zawodu". Ponadto, zdaniem strony skarżącej, organy samorządu zawodowego adwokatów nie mogą ograniczać konstytucyjnych praw i wolności, powołując się na treść art. 17 Konstytucji RP. Skarżąca uznała, że regulamin nie może samodzielnie ingerować w sferę wolności osób fizycznych niewykonujących jeszcze zawodu adwokata. W tym miejscu strona skarżąca ponownie stwierdziła, że pomiędzy nią a organem samorządu adwokackiego nie istnieje ani podległość organizacyjna, ani też funkcjonalna.

W konsekwencji strona stwierdziła, iż organ samorządu zawodowego adwokatów może skreślić aplikanta adwokackiego wyłącznie na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego, które jednoznacznie określają przesłanki owego skreślenia.

Mając na względzie powyższe, strona skarżąca podtrzymała swój dotychczasowy zarzut, iż wydanie przez organ decyzji uznaniowej w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy aplikantów adwokackich na skutek niezaliczenia wewnętrznego kolokwium i stwierdzenia nieprzydatności do zawodu - jest sprzeczne z art. 7, art. 31 ust. 3 oraz art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, a ponadto narusza zarówno stanowisko wyrażone w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego wydanych w sprawach sygn. akt K 3/10 oraz P 21/02, jak i narusza normę prawną wyrażoną w przepisie art. 6 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej także: "p.p.s.a.").

Biorąc powyższe pod uwagę, należy - zdaniem Sądu - uznać, że zarówno Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, wydając zaskarżoną uchwałę z dnia [...] maja 2013 r., jak również Okręgowa Rada Adwokacka w G., rozstrzygając na posiedzeniu w dniu 18 lutego 2013 r. o skreśleniu skarżącej A. W. z listy aplikantów adwokackich, nie dopuściły się - mogącego mieć jakikolwiek istotny wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., jak również nie dopuściły się obrazy zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów praworządnego Państwa wyrażonej w przepisie art. 8 k.p.a.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wspomniane wyżej organy samorządu adwokackiego, wydając w wyniku prawidłowo ustalonego stanu faktycznego obie sporne uchwały, nie uchybiły również stosownym przepisom prawa materialnego, w tym w szczególności przepisom art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze w związku z § 9 ust. 2 i ust. 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej, stanowiącego załącznik do uchwały nr 55/2011 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19 listopada2011 r.

Ponadto, oceniając legalność zaskarżonych uchwał również w świetle powołanego przez stronę skarżącą orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego - Sąd uznał, że - wbrew zarzutom skarżącej A. W. - Prezydium NRA oraz ORA w G., rozstrzygając w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy aplikantów adwokackich na skutek niezaliczenia kolokwium rocznego i stwierdzenia nieprzydatności do zawodu adwokata - nie uchybiły normom wyrażonym w ustawie zasadniczej, w tym w szczególności nie naruszyły przepisów art. 7, art. 31 ust. 3 oraz art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, a ponadto nie dopuściły się jakiejkolwiek obrazy przepisu art. 6 k.p.a., w stopniu mogącym mieć jakikolwiek istotny wpływ na końcowy wynik sprawy.

Zauważyć należy, że zgodnie z art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, okręgowa rada adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata.

Zgodnie z przepisem § 9 ust. 2 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej, stanowiącego załącznik do uchwały nr 55/2011 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19 listopada2011 r., okręgowa rada adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata.

Jak stanowi § 9 ust. 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej, podstawą do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu może być brak postępów w realizacji celów określonych w § 2 niniejszego Regulaminu oraz uchybienie obowiązkom wynikającym z § 5 ust. 1 niniejszego Regulaminu przejawiające się albo negatywnym wynikiem sprawdzianu, negatywnym wynikiem kolokwium, jak też negatywną opinią patrona, negatywną opinią kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej, uchybieniem obowiązkowi uczestnictwa w zajęciach oraz innymi okolicznościami mającymi znaczenie dla oceny przydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu.

Nie ulega wątpliwości, że "nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata" jest pojęciem szerokim i ocennym, a zatem uchwała organu samorządu zawodowego o skreśleniu aplikanta z listy aplikantów adwokackich ma niewątpliwie charakter decyzji uznaniowej (por. m. in. wyrok NSA z dnia 18 listopada 1999 r., sygn. akt II SA 1345/99, LEX nr 46724).

W związku z tym wyjaśnienia wymaga fakt, że kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Niewątpliwie, sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności.

W tym miejscu, zdaniem Sądu, wyraźnie wskazać trzeba, że organ administracji publicznej jest obowiązany kierować się zasadą prawdy obiektywnej także wówczas, gdy decyzja wydana w sprawie indywidualnej ma charakter uznaniowy. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma wprawdzie prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, jednakże wybór taki nie może być dowolny, a więc musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda z 1996, Nr 6, s. 32; podobnie: /w:/ wyrok NSA z dnia 19 lipca 1982 r., sygn. akt II SA 883/82, PiP z 1983 r., Nr 6, s. 141).

Przypomnienia wymaga, że w świetle przepisu art. 7 k.p.a., organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności oraz dążąc do załatwienia sprawy zgodnie z prawdą obiektywną, mają obowiązek uwzględniać z urzędu interes społeczny i słuszny interes obywatela.

W wyroku z dnia 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93 (OSNC 1994, Nr 9, poz. 181), Sąd Najwyższy podkreślił, iż w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, jak podkreślił Sąd Najwyższy, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi i udowodnić, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Zarówno istnienie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym wypadku interesu publicznego nad indywidualny podlegać muszą zawsze wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej.

W ocenie Sądu, korzystanie przez ORA w G. oraz Prezydium NRA ze swoistego luzu decyzyjnego w sprawach dotyczących ustalenia nieprzydatności aplikanta do zawodu adwokata, wpływa na zakres kontroli sądowoadministracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji (organom samorządu zawodowego) możliwość subiektywnej oceny, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba powyższe uchwały, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne. Sądowa kontrola tych uchwał polega na zbadaniu, czy organy nie dopuściły się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Sądowa kontrola decyzji administracyjnej podjętej w ramach uznania administracyjnego ma zatem zakres ograniczony co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. np. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., I SA/Kr 1227/97, czy też wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r. I SA/Gd 1507/00), zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności (por. A. Habuda, Uznanie administracyjne - zmierzch czy renesans pojęcia /w:/ Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s. 117). Sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu, lecz powinien wyłącznie ocenić, czy w sprawie zachodzą warunki materialno-prawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji publicznej z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie rozstrzygnięcia przez ten organ zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (tak m.in. wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 852/07).

Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej skreślenia aplikanta z listy aplikantów adwokackich wyposaża organy korporacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Innymi słowy, organy samorządu zawodowego mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia. Podjęcie uchwały o skreśleniu aplikanta z listy aplikantów adwokackich nie jest zupełnie dowolne, albowiem - zdaniem Sądu - uwarunkowane jest przeprowadzonym uprzednio procesem myślowym polegającym na dokonaniu subsumcji prawa do stwierdzonego, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, stanu faktycznego.

Mając na uwadze powyższe zasady kontroli decyzji uznaniowej, należy podkreślić, że mimo tego, iż organy samorządu zawodowego adwokatów obu instancji działały w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów w ramach uznania administracyjnego, to jednak wyraźnie zobowiązane były odnieść się do zarzutów strony skarżącej. W konsekwencji zarówno ORA w G., jak i Prezydium NRA, podejmując obie sporne uchwały w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy aplikantów adwokackich z powodu stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata, zobowiązane były wyjaśnić należycie wszelkie okoliczności stanowiące przesłankę skreślenia skarżącej z listy aplikantów adwokackich.

Zdaniem Sądu, dokładne i rzetelne zbadanie stanu faktycznego sprawy oraz adekwatna reakcja organów samorządu zawodowego adwokatów na zarzuty strony skarżącej zawarte zarówno w odwołaniu, jak i we wcześniejszych wyjaśnieniach składanych w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, stanowi niewątpliwie ważny aspekt, świadczący o rzetelności dokonanej oceny całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania uchwały o przekonywującej treści.

Ponadto, należy wyraźnie podkreślić, iż związanie organów samorządu zawodowego adwokatów rygorami procedury administracyjnej oznacza, że organy te, realizując władztwo administracyjne (publicznoprawne) zobowiązane były m.in. do przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów praworządnego Państwa (art. 8 k.p.a.). Z zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej, nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Warto wskazać, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r., sygn. akt III SA 729/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 117, podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględnienia w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli. Organ administracji, mając na względzie wspomnianą zasadę, jest ponadto obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 7, art.77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.

Należy wskazać, że z zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. - wynika, iż to organ administracji zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, poprzez zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Organ winien jednocześnie dopuścić, jako dowód - wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia istoty danej sprawy, z zastrzeżeniem, że nie jest to sprzeczne z obowiązującym prawem.

Zdaniem Sądu, organ może - w ramach zasady określonej w art. 80 k.p.a. - odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny, co winno mieć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia.

Według Sądu, zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący.

Mając na względzie dokonaną analizę zarówno akt sprawy, jak i samych skarżonych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że organy obu instancji, wydając sporne uchwały, wyjaśniły wszystkich okoliczności istotne dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej skreślenia skarżącej z listy aplikantów adwokackich, działając przy tym w zgodzie z przepisami art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że aby sporne rozstrzygnięcia organów administracji ocenić w sposób prawidłowy i odpowiedzialny, Sąd musi dysponować ich stanowiskiem zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) dotyczących przede wszystkim możliwości zastosowania instytucji skreślenia z listy aplikantów. Sąd administracyjny nie czyni bowiem własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpującego dokonania przez organy obu instancji właściwych ustaleń faktycznych.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie doszedł do przekonania, że uzasadnienie zarówno zaskarżonej uchwały Prezydium NRA, jak i uchwały ORA w G. spełniają wszelkie wymogi przewidziane przez ustawodawcę w przepisie art. 107 § 3 k.p.a., albowiem motywy obu tych rozstrzygnięć zawierają pełne wyjaśnienie wszelkich istotnych okoliczności branych pod uwagę przy wydawaniu uchwał w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy aplikantów adwokackich.

Ustosunkowując się do zarzutów strony skarżącej dotyczących niekonstytucyjności regulacji prawnych, na podstawie których organy samorządu adwokackiego skreśliły skarżącą z listy aplikantów adwokackich, w szczególności odnosząc się do zarzutu rzekomej "blankietowości" oraz braku precyzyjności pojęcia "nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata", które to wady - zdaniem strony - świadczyć mają o naruszeniu Konstytucji RP, z uwagi na wprowadzenie pozaustawowej ingerencji w konstytucyjną swobodę (wolność) wykonywania zawodu, należy - w ocenie Sądu - uznać te zarzuty za całkowicie niezasadne.

Warto na wstępie rozważań dotyczących powyższych zarzutów, wyraźnie podkreślić, że zgodnie z zasadą praworządności, wyrażoną w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Powtórzeniem zasady praworządności przyjętej w Konstytucji RP jest przepis art. 6 k.p.a., wedle którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Działanie na podstawie prawa w postępowaniu administracyjnym obejmuje dwa zasadnicze elementy, a mianowicie ustalenie przez organ administracji publicznej zdolności prawnej do prowadzenia postępowania w danej sprawie oraz zastosowanie przepisów prawa materialnego i przepisów prawa procesowego przy rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy. Postępowanie administracyjne jest niewątpliwie zorganizowanym procesem stosowania prawa, który obejmuje szereg etapów, w tym m. in. ustalenie, jaka norma obowiązuje w znaczeniu dostatecznie określonym dla potrzeb rozstrzygnięcia. Ustalenie to jest związane bezpośrednio z kwestią podstawy materialnoprawnej decyzji administracyjnej.

Przyjmując, jak słusznie zresztą podkreślała to również sama skarżąca, iż sfera praw i wolności obywatelskich należy do materii ustawowej, uznać trzeba, że podstawę materialnoprawną decyzji administracyjnej stanowić może tylko ustawa bądź przepisy wykonawcze wydane na podstawie i w ramach wyraźnego upoważnienia zawartego w ustawie.

Należy zauważyć, iż Naczelna Rada Adwokacka jest organem samorządu zawodowego adwokatów wykonujących zawód zaufania publicznego. Jako wspomniany organ, Naczelna Rada Adwokacka sprawuje pieczę nad należytym wykonywaniem zawodu adwokata - w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.

Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że samorząd zawodowy adwokatów funkcjonuje pod ochroną Konstytucji RP, czego wyrazem jest norma prawna przewidziana w przepisie art. 17 ust. 1 Konstytucji RP.

Ustawodawca w przepisie art. 58 pkt 12 lit. b ustawy - Prawo o adwokaturze wyraźnie upoważnił Naczelną Radę Adwokacką do uchwalania regulaminów dotyczących zasad odbywania aplikacji adwokackiej.

Powołując się na wskazaną wyżej podstawę prawną, zawierającą delegację ustawową, Naczelna Rada Adwokacka na posiedzeniu w dniu 19 listopada 2011 r. podjęła uchwałę nr 55/2011, na mocy której przyjęła "Regulamin odbywania aplikacji adwokackiej" w treści stanowiącej załącznik do tej uchwały, postanawiając jednocześnie (w § 3 cyt. uchwały), iż traci moc poprzednio obowiązujący Regulamin aplikacji adwokackiej.

Zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, że - wbrew twierdzeniom strony skarżącej - Regulamin odbywania aplikacji adwokackiej został uchwalony przez Naczelną Radę Adwokacką w ramach ustawowego upoważnienia zawartego w przepisie art. 58 pkt 12 lit. b ustawy - Prawo o adwokaturze i jest obowiązującym dla aplikantów aktem prawnym o charakterze wewnętrznym, w żadnym zaś razie nie narusza porządku konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej. Bezspornie też aplikanci adwokaccy - jako członkowie adwokatury (vide: art. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze) - podlegają wewnętrznym regulacjom, które podjęte zostały przez organy do tego uprawnione, są zatem zobowiązani do przestrzegania przepisów Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej.

Nieuzasadniony, według Sądu, jest również zarzut, jakoby Regulamin odbywania aplikacji adwokackiej miał regulować przesłanki skreślenia z listy aplikantów. Jednoznacznie należy uznać bowiem, że Regulamin odbywania aplikacji adwokackiej nie reguluje kwestii związanych ze skreśleniem z listy aplikantów, określa jedynie przesłanki stwierdzenia nieprzydatności aplikantów do wykonywania zawodu adwokata, nie wykracza więc poza ramy ustawy.

W przedmiotowym Regulaminie odbywania aplikacji adwokackiej, ustalając w § 9 ust. 2, że okręgowa rada adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata, Naczelna Rada Adwokacka zdecydowała jednocześnie, iż podstawą do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu może być brak postępów w realizacji celów określonych w § 2 niniejszego Regulaminu oraz uchybienie obowiązkom wynikającym z § 5 ust. 1 Regulaminu, przejawiające się m.in. negatywnym wynikiem kolokwium (vide: § 9 ust. 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej).

Zatem, ziszczenie się jednej z przesłanek wymienionych w tym przepisie, a więc m.in. uzyskanie wspomnianego negatywnego wyniku kolokwium rocznego, może być podstawą do stwierdzenia nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu, w rozumieniu art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, co oczywiście - zdaniem Sądu - nie oznacza, że negatywny wynik kolokwium rocznego jest obligatoryjną przesłanką do skreślenia aplikanta z listy aplikantów adwokackich (podobnie: m.in. /w:/ wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt II GSK 938/10).

Nie ulega wątpliwości, na co zwrócił uwagę również Naczelny Sąd Administracyjny m. in. w wyroku z dnia 2 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 64/10, że wśród przesłanek uzasadniających skreślenie z listy aplikantów najbardziej skonkretyzowany charakter ma udokumentowany stan wiedzy na podstawie zastosowanego w kolokwium testu jednokrotnego wyboru prawidłowej odpowiedzi na zawarte w nim pytania, a możliwość nieuwzględnienia negatywnego wyniku tego sprawdzianu musi być ograniczona do sytuacji wyjątkowych.

W ocenie Sądu, powyższe stanowisko wydaje się przekonywujące, albowiem pozostałe przesłanki wskazane w § 9 ust. 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej (vide: negatywna opinia patrona, negatywna opinia kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej, uchybienie obowiązkowi uczestnictwa w zajęciach), choć bardzo istotne i - co do zasady - równorzędne, wydają się mieć z racjonalnego punktu widzenia - zdecydowanie mniej wymierną, by nie rzec mniejszą - rangę, niż okoliczność odnosząca się do niezaliczenia kolokwium.

Ponadto, zdaniem składu Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, nie wydaje się słuszna sugestia, która pojawiła się w przeszłości w uzasadnieniu nielicznych orzeczeń sądów administracyjnych, jakoby konieczne było kumulatywne spełnienie co najmniej dwóch przesłanek wymienionych w przepisie § 9 ust. 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej, w celu stwierdzenia nieprzydatności aplikanta adwokackiego do zawodu adwokata.

Otóż, należy zauważyć, że przepis art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze stanowi podstawę do fakultatywnego działania okręgowej rady adwokackiej, pozostawiając do jej uznania podjęcie decyzji o skreśleniu aplikanta z listy aplikantów w przypadku stwierdzenia jego nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata.

W przepisie § 9 ust. 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej wymieniono konkretne przesłanki, które są podstawą stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata. Konstrukcja tego przepisu wskazuje jednoznacznie, że przesłanki te są niezależne od siebie, a zatem - zdaniem Sądu - nie muszą być spełnione łącznie, by możliwe było stwierdzenie nieprzydatności do wykonywania zawodu. W konsekwencji oznacza to, że wystąpienie którejkolwiek z tych przesłanek może stać się podstawą do skreślenia z listy aplikantów.

Należy zauważyć, iż stanowisko powyższe znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (tak m. in. /w:/ wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 listopada 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 1570/08 oraz wyrok z dnia 6 marca 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 2128/08, a także wyrok z dnia 10 września 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1218/09, czy też wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 listopada 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1223/09). W orzeczeniach tych tut. Sąd wyraźnie stwierdził, że negatywny wynik kolokwium rocznego stanowi samoistną i wystarczającą przyczynę stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata, albowiem wykonywanie zawodu adwokata polega na świadczeniu profesjonalnych usług prawnych wymagających posiadania bogatej i ugruntowanej wiedzy z zakresu różnych dziedzin prawa, zaś negatywne oceny z kolokwiów, weryfikujących poziom tej wiedzy, stanowią przesłankę uzasadniającą stwierdzenie nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu adwokata.

Na marginesie warto wskazać, iż podobne stanowisko na gruncie unormowań dotyczących aplikacji prokuratorskiej wyraził również Naczelny Sąd Administracyjny (vide: wyrok NSA z dnia 25 września 2009 r., sygn. akt I OSK 88/09).

Warto wskazać, że przykładowo w powołanym wyżej wyroku z dnia 10 września 2009 r., wydanym w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 1218/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż wystarczającą podstawą do skreślenia strony skarżącej z listy aplikantów adwokackich jest okoliczność dwukrotnego uzyskania z kolokwium rocznego oceny negatywnej.

W tej sytuacji, należy zgodzić się w przedmiotowej sprawie z organami samorządu adwokackiego, że skreślenie skarżącej A. W. z listy aplikantów adwokackich było szczególnie uzasadnione, albowiem fakt dwukrotnego niezaliczenia kolokwium rocznego, stanowi negatywną prognozę co do przydatności skarżącej do wykonywania zawodu adwokata, gdyż oznacza jej niedostateczną znajomość przepisów i brak wiedzy warunkującej możliwość wykonywania tego zawodu.

Biorąc powyższe pod uwagę, nie sposób zgodzić się z zarzutem strony skarżącej, jakoby niedookreśloność pojęcia "nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu", naruszała przepisy Konstytucji RP, z uwagi na rzekomą pozaustawową ingerencję samorządu zawodowego adwokatów w wolność wykonywania zawodu.

Ponadto, w ocenie Sądu, wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć organów samorządu adwokackiego w przedmiocie skreślenia skarżącej w listy aplikantów adwokackich w żaden sposób nie można uznać za podjęte w sposób dowolny. Uznaniowy charakter obu spornych uchwał (decyzji administracyjnych), wbrew sugestiom strony skarżącej, w żaden sposób nie świadczy o pozaustawowej ingerencji w konstytucyjną swobodę (wolność) wykonywania zawodu, skoro uchwały zostały podjęte w oparciu o czytelne i jasne przesłanki ustawowe, dookreślone w - wydanym na podstawie ustawowego upoważnienia - Regulaminie wykonywania aplikacji adwokackiej. Wobec powyższego, zarzuty skarżącej w tym zakresie są całkowicie nieuzasadnione.

Badając legalność spornych uchwał, należy - według Sądu - zauważyć, że w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych, wyrażono stanowisko, iż występowanie przesłanki lub przesłanek wymienionych w § 9 ust. 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej (poprzednio: w § 19 uchylonego Regulaminu aplikacji adwokackiej), może stanowić przyczynę skreślenia z listy aplikantów adwokackich pod warunkiem dokonania oceny przydatności aplikanta do zawodu adwokata w oparciu o wszelkie okoliczności dotyczące przebiegu aplikacji (tak: m.in. Naczelny Sąd Administracyjny /w:/ wyrok z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 609/10, ONSAiWSA z 2012 r., nr 5, poz. 81).

Skład orzekający w niniejszej sprawie, co do zasady, podziela powyższe stanowisko, wyraźnie jednak podtrzymując i akcentując wyrażony już we wcześniejszym fragmencie niniejszego uzasadnienia - pogląd, że wśród przesłanek dających podstawę do skreślenia z listy aplikantów wyraźnie najbardziej skonkretyzowany charakter ma udokumentowany stan wiedzy odzwierciedlony w negatywnych wynikach przeprowadzonego kolokwium rocznego, co w konsekwencji oznacza, iż możliwość nieuwzględnienia negatywnego wyniku tego kolokwium musi być ograniczona do sytuacji naprawdę wyjątkowych.

Dlatego też, zdaniem Sądu, analizując również takie okoliczności, jak wskazane w § 9 ust. 3 Regulaminu - opinie patrona oraz kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej, czy też mając na względzie fakt spełnienia przez aplikanta obowiązku uczestnictwa w zajęciach, organy samorządu adwokackiego, nie deprecjonując w żaden sposób wartości (istotności) tych okoliczności dla wyniku sprawy - winny jedynie w wyjątkowych sytuacjach nie uwzględniać negatywnego wyniku kolokwium, jako zasadniczej przesłanki decydującej o stwierdzeniu nieprzydatności danego aplikanta do wykonywania w przyszłości zawodu adwokata.

Mając powyższe na względzie, należy zauważyć, iż wbrew zarzutom strony skarżącej, organy obu instancji, wydając sporne uchwały w przedmiotowej sprawie, poprzedziły swoje rozstrzygnięcia oceną całokształtu przebiegu aplikacji przez skarżącą A. W., biorąc również pod uwagę wskazane przez stronę skarżącą przyczyny uzyskania dwukrotnie negatywnego wyniku z kolokwium. Zdaniem Sądu, z analizy tej nie wynika w żaden sposób, aby skreślenie strony skarżącej z listy aplikantów wykraczało poza dozwolone kryteria uznaniowości.

Ustosunkowując się z kolei do zarzutów skarżącej, w których strona wskazywała na rzekomy brak podporządkowania jej osoby organom samorządu adwokackiego, a w konsekwencji tego - na brak możliwości skierowania wobec niej regulacji prawnych zawartych w przepisach Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej, jako aktu wewnętrznego uchwalonego przez NRA, który nie może kształtować sytuacji prawnej strony skarżącej - należy wskazać jedynie, że powyższym poglądom strony skarżącej przeczy całkowicie stanowisko wyraźnie przyjęte zarówno w dotychczasowym orzecznictwie, jak i w literaturze.

Przykładowo, warto zauważyć, że m. in. w wyroku z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. akt II GSK 697/09, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził wyraźnie, iż aplikanci adwokaccy podlegają organizacyjnie organom samorządu adwokackiego. W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku NSA za nieuprawnione uznał ponadto stanowisko skarżącej, zgodnie z którym "Przekazanie adwokaturze obowiązków i uprawnień władzy publicznej w zakresie aplikacji adwokackiej oraz powiązanie aplikacji z obowiązkową przynależnością aplikantów do adwokatury wykluczają uznanie traktowania tak ukształtowanego stosunku prawnego za stosunek wewnątrzorganizacyjny". NSA wskazał jednocześnie, iż o tym, że stosunek prawny między określonymi podmiotami ma charakter "wewnątrzorganizacyjny" przesądzają przepisy prawa. NSA zauważył, że aplikanci z mocy prawa należą do adwokatury (vide: art. 2 Prawa o adwokaturze), która odpowiada m.in. za ich kształcenie (art. 3 pkt 4 Prawa o adwokaturze) oraz ustala zasady odbywania aplikacji adwokackiej (art. 58 pkt 12 lit. b Prawa o adwokaturze). Ponadto NSA podniósł, że ustawa - Prawo o adwokaturze upoważnia organy adwokatury również do skreślenia określonej osoby z listy aplikantów w przypadkach, o których mowa w art. 79 Prawa o adwokaturze. W konsekwencji, NSA stwierdził w uzasadnieniu omawianego wyroku z dnia 23 listopada 2010 r., iż powyższe przepisy wskazują, że intencją ustawodawcy było stworzenie więzi podległości organizacyjnej między aplikantami a organami samorządu adwokackiego. NSA dodał jednocześnie, że skoro między aplikantami adwokackimi a samorządem adwokackim istnieje stosunek podległości organizacyjnej, którego treścią są m.in. obowiązki aplikantów związane z ich kształceniem, to organy adwokatury posiadają upoważnienie do wydawania - w ramach tego stosunku prawnego - aktów wewnętrznych określających szczegółowe powinności aplikantów w zakresie kształcenia w ramach aplikacji.

Regulamin odbywania aplikacji adwokackiej, wydany na podstawie upoważnienia zawartego w art. 58 pkt 12 lit. b ustawy - Prawo o adwokaturze, jest niewątpliwie aktem normatywnym prawa wewnętrznego.

Zdaniem Sądu, zgodzić się należy w konsekwencji ze stanowiskiem Prezydium NRA wyrażonym w odpowiedzi na skargę, iż obowiązek przestrzegania przepisów Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej wynika przede wszystkim z dobrowolnej decyzji strony skarżącej o uczestniczeniu w aplikacji adwokackiej. W związku z powyższym, twierdzenie jakoby skarżącej nie obowiązywały przepisy cyt. Regulaminu - nie znajduje żadnych podstaw w obowiązujących przepisach prawa.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, adwokatura zorganizowana jest na zasadach samorządu zawodowego. Jak wskazuje art. 2 cyt. ustawy, adwokaturę stanowi ogół adwokatów i aplikantów adwokackich.

Stosownie do przepisów Prawa o adwokaturze, adwokatura, która obejmuje ogół adwokatów i aplikantów adwokackich, jest zorganizowana na zasadach tzw. publicznoprawnego (przymusowego) samorządu zawodowego (art. 1 ust. 2 Prawa o adwokaturze).

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze, zadaniem samorządu adwokackiego jest m.in. kształcenie aplikantów adwokackich. Z kolei art. 58 pkt 12 lit. b cyt. ustawy stanowi, że do zakresu działania NRA należy ustalanie w formie regulaminu "zasad odbywania aplikacji adwokackiej".

Powyższe kompetencje organów adwokatury znajdują uzasadnienie w art. 17 ust. 1 Konstytucji RP i wiążą się z koniecznością wyposażenia samorządu adwokackiego w środki, za pomocą których możliwe jest sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu adwokata.

Warto zauważyć, iż w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06, słusznie wskazano, że "W trosce o jakość czynności należących do zakresu wykonywania zawodu adwokata oraz właściwego przygotowania zawodowego aplikantów adwokackich do przyszłego wykonywania zawodu adwokata (w pełnym wymiarze czynności zawodowych) pożądane pozostaje objęcie całego przebiegu aplikacji adwokackiej pieczą organów samorządu adwokackiego nakierowaną na należyte wykonywanie zawodu".

W cytowanym już wcześniej wyroku z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. akt II GSK 697/09, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że możliwość przeprowadzania w toku aplikacji adwokackiej kolokwiów rocznych i częściowych, uregulowana w Regulaminie odbywania aplikacji adwokackiej, stanowi naturalną konsekwencję powierzenia organom adwokatury zadania polegającego na sprawowaniu pieczy nad procesem przygotowywania aplikantów do wykonywania zawodu adwokata. Z tej przyczyny NSA uznał, iż sąd I instancji słusznie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że nie można uznać, iż aplikanci przez trzy i pół roku nie powinni podlegać żadnej weryfikacji co do postępów w nauce. NSA uznał, że przyjęcie odmiennego stanowiska - niezależnie od wątpliwości z punktu widzenia zgodności z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP - prowadziłoby przede wszystkim do bezprzedmiotowości regulacji zawartej w przepisie art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze, zgodnie z którym skreślenie z listy aplikantów może nastąpić w przypadku stwierdzenia "nieprzydatności" aplikanta do wykonywania zawodu adwokata. Przepis ten, jak stwierdził NSA, potwierdza tezę, że organy adwokatury powinny posiadać kompetencję do weryfikowania wiedzy aplikantów, albowiem - według NSA - kryterium świadczącym o "nieprzydatności" aplikanta do wykonywania zawodu adwokata powinny być czynniki związane z brakiem znajomości prawa i odpowiednich umiejętności, których uzyskaniu służy aplikacja adwokacka. Jest więc oczywiste, jak czytamy w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku NSA, że w toku aplikacji powinno dochodzić do stosownej weryfikacji aplikantów w tym zakresie, zaś formą takiej weryfikacji są właśnie wspomniane kolokwia.

Zdaniem Sądu, w prawie administracyjnym obowiązuje zharmonizowana z Konstytucją RP ogólna zasada, w myśl której wszelkie ograniczenia obywateli w zachowaniach zgodnych z ich wolą mogą wynikać wyłącznie z przepisów prawa. Ta podstawowa zasada działania administracji państwowej w praworządnym państwie oznacza, iż organ wydający decyzję nie może nałożyć na obywatela obowiązku, ani odmówić mu przyznania uprawnienia, jeżeli nie wykaże, że upoważniają go do tego konkretne normy materialnego prawa administracyjnego (tak również: A. Wróbel /w:/ M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 135 i powołany tam wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 1983 r., SA/Wr 510/83).

Mając na względzie powyższe, Sąd stwierdził, że - wbrew zarzutom strony skarżącej - w stanie prawnym obowiązującym w chwili wydania zarówno zaskarżonej uchwały Prezydium NRA, jak i poprzedzającej ją uchwały ORA w G. istniała - co do zasady - pełna podstawa do skreślenia z listy aplikantów adwokackich z uwagi na stwierdzenie nieprzydatności danego aplikanta do wykonywania zawodu adwokata, m.in. w sytuacji uzyskania przez niego negatywnego wyniku z kolokwium rocznego.

W tej sytuacji, skoro zasadniczą formą weryfikacji wiedzy aplikanta są kolokwia przeprowadzone w toku aplikacji, to okoliczność, iż skarżąca uzyskała dwukrotnie negatywny wynik z kolokwium rocznego, mogła być - zdaniem Sądu - uznana, w ocenie organów samorządu adwokackiego, za okoliczność przesądzającą o skreśleniu skarżącej z listy aplikantów adwokackich i to niezależnie zarówno od treści opinii o przebiegu aplikacji skarżącej, jak i faktu odbycia (zaliczenia) przez nią stosownych praktyk w ramach realizacji programu aplikacji.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.