Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1475/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6460 Znaki towarowe
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Dariusz Zalewski (spr.) Protokolant ref. staż. Anna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2014 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji o udzielaniu prawa ochronnego na wynalazek oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (nazywany dalej "UP" lub organ) decyzją z dnia [...] stycznia 1999 r. udzielił M., R., USA patentu na wynalazek pt. "[...]". Patent otrzymał numer [...]. Patent ten wygasł z mocy prawa w dniu [...] sierpnia 2013 r (w związku z upływem okresu ochrony na jaki został udzielony.

2. W dniu [...] kwietnia 2013 r. uprawniony z patentu M., R., (nazywany dalej "uprawnionym"), na podstawie art. 155 k.p.a. w zw. z art. 252 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm., nazywanej dalej "p.w.p.") wniósł o zmianę decyzji z dnia [...] stycznia 1999 r. Zmiana decyzji miałaby polegać na zawężeniu zakresu udzielonej ochrony.

Patent udzielony decyzją z dnia [...] stycznia 1999 r. obejmuje kombinację związków farmakologicznie czynnych do zapobiegania infekcji HIV lub leczenia infekcji HIV, lub do leczenia AIDS lub ARC, stanowiącą kombinację nowego związku o wzorze (I) lub o wzorze (II) lub jego farmaceutycznie dopuszczalnej soli, z analogiem nukleozydowym będącym inhibitorem odwrotnej transkryptyzy HIV, przy czym związek o wzorze (I) i związek o wzorze (II) są zdefiniowane wzorami Markusha z wieloma znaczeniami parametrów R, X, X1 i Z, a zatem obejmują wszystkie związki chemiczne zgodne z taką definicją.

Zmiana miałaby polegać na ograniczeniu ochrony patentowej wyłącznie do kombinacji zawierającej jako pierwszy składnik jedynie (-)-6-chloro-4-cyklopropyloetyny-4-trifluorometylo-1,4-dihydro--2H-3,1-benzoksazyn-2-on,gdyż tylko taka kombinacja wykorzystywana jest przez uprawnionego na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej.

Uprawniony uznał, że opisana zmiana decyzji jest dopuszczalna ze względu na spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w art. 155 k.p.a. Przedstawił argumenty przemawiające za wnioskowana zmianą, jak również wyjaśnił, że zmianie decyzji nie przeciwstawiają się żadne przepisy szczególne. Uznał, że zmiana decyzji leży w interesie społecznym. Ograniczenie zakresu ochrony jest korzystne dla osób trzecich, gdyż po zmianie decyzji będą one mogły bez przeszkód korzystać z chronionego dotychczas rozwiązania.

3. Pismem z dnia [...] maja 2013 r. UP poinformował uprawnionego, że nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające zmianę decyzji.

Zdaniem UP uprawniony z patentu nie wykazał interesu społecznego w zmianie decyzji na trzy miesiące przed zakończeniem czasu trwania ochrony. W tak krótkim okresie osoby trzecie raczej nie mogłyby uruchomić produkcji w zakresie kompozycji zawierających inną pochodną związku o wzorze I. Ponadto działanie UP polegające na zmianie zakresu ochrony w sytuacji gdy jest mało prawdopodobne by podmioty zainteresowane mogły skorzystać z tej zmiany, nie budzi zaufania do władzy publicznej, a zatem naruszałoby zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej - art. 8 k.p.a. W ocenie UP uprawniony nie wykazał też swojego słusznego interesu w zmianie decyzji. Ograniczenia zakresu ochrony bez żadnego powodu nie spełnia przesłanki działania w słusznym interesie strony.

4. Uprawniony w piśmie z dnia [...] lipca 2013 r. ponowił wniosek o zmianę decyzji oraz dodatkowo zaznaczył, że decyzja zmieniająca powinna odnosić skutek od dnia złożenia wniosku o zmianę decyzji, tj. od dnia [...] kwietnia 2013 r. Odnosząc się do zarzutu nie wykazania interesu społecznego, który przemawiałby za zmianą decyzji podniósł, że ograniczenie monopolu jaki przysługuje uprawnionemu z patentu jest zawsze korzystne dla innych uczestników rynku i nie ma znaczenia czy ktoś rzeczywiście zamierza wykorzystać tę okoliczność czy nie. Z kolei uprawniony, jako właściciel patentu, ma prawo zadysponować nim w taki sposób, aby jeszcze przed upływem ochrony patentowej "uwolnić" na rzecz ogółu części obszaru na jaki uzyskał ochronę. Zdaniem uprawnionego dla spełnienia przesłanek zastosowania art. 155 k.p.a. wystarczające jest wykazanie interesu społecznego, nie ma potrzeby wskazywania słusznego interesu strony. Uprawniony zaznaczył, że ma interes wzmianie decyzji, ale ze względu na tajemnicę przedsiębiorstwa nie ujawni go.

Zdaniem uprawnionego UP nieprawidłowo powołał zasadę ogólną postępowania wyrażoną w art. 8 k.p.a. jako argument przemawiający za odmowa zmiany decyzji, ponieważ zasada ta dotyczy uczestników postępowania, a nie osób trzecich.

5. UP decyzją z dnia [...] października 2013 r. znak: [...], na podstawie art. 155 k.p.a. w zw. z art. 252 p.w.p. odmówił uprawnionemu zmiany decyzji z dnia [...] stycznia 1999 r., uznając, że za zmianą decyzji nie przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.

W uzasadnieniu decyzji UP podał, że zgodnie z art. 63 p.w.p. przez uzyskanie patentu nabywa się prawo wyłącznego korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej.

Uprawniony z patentu może zatem zakazać osobie trzeciej korzystania z wynalazku. Rezygnacja uprawnionego z patentu z części przysługującego mu prawa oznacza zniesienie zakazu korzystania z wynalazku w części jakiej dotyczy rezygnacja. Takie działanie co do zasady jest korzystne dla zainteresowanych osób trzecich. Jednak w przedmiotowej sprawie ze względu fakt, że wniosek o zmianę decyzji został wniesiony niemal przed upływem okresu obowiązywania patentu (na ok. 3 i pół miesiąca przed jego wygaśnięciem) ograniczenie przedmiotowego zakresu prawa z patentu nie miałoby żadnego wpływu na prawa osób trzecich, albowiem decyzja wydana na podstawie art. 155 k.p.a. wywołuje skutki dopiero od momentu, w którym staje się ostateczna, a nie od momentu złożenia wniosku o zmianę decyzji. Dopiero taka ostateczna decyzja mogłaby stanowić podstawę wpisu o ograniczeniu zakresu ochrony w Rejestrze Patentowym, przygotowania i wydania nowego Dokumentu Patentowego oraz umieszczenia stosownego ogłoszenia w Wiadomościach Urzędu Patentowego. Okoliczności wskazane wyżej sprawiają, że nawet gdyby decyzja w najwcześniejszym możliwym terminie, ewentualne zainteresowane podmioty dowiedziałyby się o tym fakcie już po wygaśnięciu patentu. Trudno w tej sytuacji uznać, że za zmianą decyzji przemawia interes społeczny.

Wydanie decyzji o zmianie ze względu na interes społeczny, w sytuacji gdy decyzja nie wywoływałaby skutków prawnych w stosunku do osób trzecich (ze względu na wygaśnięcie patentu), stałoby w sprzeczności z zasadą pogłębiania zaufania do władzy publicznej – art. 8 k.p.a.

W tej sytuacji zmiana decyzji mogłaby nastąpić jedynie ze względu na słuszny interes strony. Uprawniony jednak nie zdecydował się na podanie przyczyn uzasadniających zmianę decyzji w jego interesie. Wskazał jedynie, że żądanie zmiany decyzji wiąże się z polityką prowadzoną przez przedsiębiorstwo. Polityki tej nie może ujawnić ze względu na możliwość udostepnienia tej informacji przez UP osobom trzecim w ramach udostępniania informacji publicznej.

Ponieważ wskazanie powodów żądania zmiany decyzji jest konieczne z uwagi na konstrukcję art. 155 k.p.a., to zmiana decyzji jedynie na żądanie strony, bez wskazania powodów dla których zmiana ta byłaby korzystna, naruszałoby zasadę trwałości decyzji ostatecznych konstruowanej przez art. 16 § 1 k.p.a.

6. Pismem z dnia 24 grudnia 2013 r. uprawniony złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją UP z dnia [...] października 2013 r.

W uzasadnieniu wniosku uprawniony podał, że UP, wydając decyzję o odmowie dokonania zmiany decyzji naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) oraz zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). Zmiana decyzji, w wyniku której ograniczony zostaje zakres ochrony leżała w interesie społecznym bez względu na okres jaki pozostał do wygaśnięcia patentu. Ponadto UP, prowadząc postępowanie w sprawie zmiany decyzji naruszył zasadę szybkości postępowania wyrażoną w art. 12 k.p.a. Nie wydał bowiem niezwłocznie po wpłynięciu wniosku decyzji, ale wystosował do uprawnionego pismo zawierające "arbitralną i dowolną argumentację", przez co doprowadził do sytuacji, że patent wygasł, a następnie okoliczność tę (wygaśniecie patentu) wskazał jako podstawę rozstrzygnięcia. Uprawniony podkreślił, że argumentacja zawarta w piśmie z dnia [...] maja 2013 r. była analogiczna do tej zawartej w decyzji mimo, że w dniu [...] maja 2013r. patent był jeszcze w mocy, a w dniu wydawania decyzji o odmowie już nie.

Uprawniony nie podzielił argumentu UP, że nawet gdyby decyzja o zmianie była wydana w najwcześniejszym możliwie terminie, to ewentualne zainteresowane podmioty o tym fakcie dopiero po wygaśnięciu patentu.

Zdaniem uprawnionego decyzja wydana na podstawie art. 155 k.p.a. ma charakter konstytutywny i wywiera skutki, niezależnie od tego, czy informacja o jej wydaniu dotarła do zainteresowanych podmiotów. Dla skuteczności tej decyzji nie jest wymagane dokonywanie jakiejkolwiek wzmianki w rejestrze wydanie dokumentu patentowego. Do rejestru wpisuje się bowiem udzielone patenty, a dokument patentowy służy jedynie potwierdzeniu udzielenia patentu. Wpis do rejestru i zmiana dokumentu ma jedynie charakter deklaratoryjny. Sam uprawniony z patentu mógł powiadomić zainteresowane podmioty o wydaniu decyzji ograniczającej zakres udzielonej ochrony.

Pozorne i dowolne badanie racji dla istnienia interesu społecznego oraz przewlekłe postępowanie doprowadziło do sytuacji, że organ wydał swoje rozstrzygnięcie w istocie na niewykazaniu istnienia słusznego interesu strony. Uprawniony stanął na stanowisku, że ujawnienie tego interesu mogłoby doprowadzić do ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa.

Uprawniony nie zgodził się też z uwagą UP zawartą w zaskarżonej decyzji, że odmowa zmiany decyzji nie pogarsza jego sytuacji. Po pierwsze uprawniona spółka powinna mieć swobodę dysponowania swoimi prawami i UP nie powinien jej w tym wyręczać, a po drugie UP przeoczył fakt, że chociaż patent wygasł to skutki jego udzielenia trwają także na przyszłość i mogą stanowić podstawę do powstania ewentualnych stosunków prawnych pomiędzy stroną, a podmiotami trzecimi.

7. UP decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. znak: [...], na podstawie art. 155 k.p.a. oraz art. 245 ust. 1 p.w.p. utrzymał w mocy decyzję UP z dnia [...] października 2013 r.

W uzasadnieniu decyzji UP, powołując się na treść art. 155 k.p.a., uznał, że uprawniony nie wykazał, by za zmianą decyzji przemawiał którykolwiek z interesów: społeczny lub słuszny interes strony.

UP podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że zmiana decyzji o udzielenie patentu w oparciu o wniosek złożony na krótko przed wygaśnięciem patentu nie może być uznana za korzystną z punktu widzenia interesu społecznego.

Decyzja wydana na podstawie art. 155 k.p.a. wywołuje skutki dopiero od momentu w którym staje się ostateczna, a nie od momentu złożenia wniosku o zmianę decyzji.

UP podkreślił, że aby ograniczenie zakresu ochrony mogło zostać uznane za korzystne dla zainteresowanych podmiotów, podmioty te muszą dowiedzieć się z oficjalnego źródła, nie tylko o zmianie zakresu ochrony, ale również o tym na czym zmiana ta polegała. Informację taką mogą uzyskać z ogłoszenia o zmianie decyzji w Wiadomościach Urzędu Patentowego oraz z zapisów w Rejestrze Patentowym, w którym dokonuje się nie tylko wpisów o udzielonym prawie, jak twierdzi wnioskodawca, ale również dokonuje się wpisów o decyzjach dotyczących udzielonego patentu. Wpis do Rejestru Patentowego mógłby nastąpić dopiero po upływie terminu na wniesienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (dwa miesiące od dnia otrzymania decyzji), natomiast ogłoszenie w Wiadomościach Urzędu Patentowego uzależnione jest od cyklu wydawniczego. Nawet gdyby doszło do ogłoszenia przed wygaśnięciem patentu ewentualne zainteresowane podmioty nie zdążyłyby skorzystać ze zniesienia monopolu na część rozwiązania objętego patentem - jest mało prawdopodobne by jakikolwiek podmiot mógł uruchomić produkcję w zakresie kompozycji z ochrony których zrezygnował uprawniony. Korzyści jakie przyniosłaby zmiana decyzji byłyby iluzoryczne. Wydanie decyzji o zmianie ze względu na interes społeczny w sytuacji gdy decyzja ta nie wywoływałaby skutków prawnych w stosunku do osób trzecich (ze względu na wygaśniecie patentu czy też bliskie wygaśnięcie patentu) stałoby w sprzeczności z zasadą pogłębiania zaufania do władzy publicznej wyrażona w art. 8 k.p.a.

UP nie zgodził się również ze stwierdzeniem uprawnionego, że postępowanie w sprawie było prowadzone w sposób przewlekły, mający na celu wygaśnięcia patentu przed podjęciem rozstrzygnięcia. Wniosek o zmianę decyzji o udzieleniu patentu wymaga dokładnej analizy. Wymagane jest ocenienie nie tylko tego, czy spełnione zostały przesłanki wymienione w art. 155 k.p.a., ale również, czy wprowadzane zmiany są dopuszczalne tzn. czy nie zostały wprowadzone poprawki, które wykraczają poza to, co zostało ujawnione w opisie zgłoszeniowym wynalazku jako przedmiot zgłoszenia w dniu dokonania zgłoszenia. Należy również ocenić, czy wynalazek w nowej redakcji spełnia warunki wymagane do udzielenia patentu. UP uznał, że zmiana decyzji na krótko przed wygaśnięciem patentu nie leży w interesie społecznym i przedstawił swój pogląd uprawnionemu, wyznaczając dwumiesięczny termin (zgodnie z art. 242 ust. 1 pkt 2 p.w.p.) na zajęcie stanowiska odnośnie tego poglądu, czy też ewentualne wykazanie słusznego interesu strony. Uprawniony przedstawił swoje stanowisko dopiero w piśmie z dnia [...] lipca 2013 r., tj. w ostatnim dniu wyznaczonego terminu. Patent wygasał [...] sierpnia 2013 r. Zatem nawet gdyby UP podzielił stanowisko uprawnionego i wydał decyzję ograniczającą zakres ochrony, to decyzja ta nie miałaby szans stać się ostateczną przed wygaśnięciem patentu.

Biorąc pod uwagę stan faktyczny UP stwierdził, że brak rozstrzygnięcia w sprawie wniosku o zmianę decyzji w okresie między 22 lipca 2013 r., a 6 sierpnia 2013 r. nie można zakwalifikować jako bezczynności. Sugestia wnioskodawcy, że UP celowo nie rozpatrzył wniosku o zmianę decyzji przed wygaśnięciem patentu mogłaby być ewentualnie uzasadniona w przypadku, gdyby podstawą odmowy zmiany decyzji było uznanie braku przesłanki działania w interesie społecznym wyłącznie w związku z wygaśnięciem patentu. UP stał (i stoi) na stanowisku, że zmiana nie jest korzystna z punktu widzenia interesu społecznego nie tylko w związku z wygaśnięciem patentu, ale również nie może przynieść korzyści osobom trzecim zmiana dokonana to krótko przed wygaśnięciem patentu.

Za nieprawdziwe UP uznał twierdzenie uprawnionego o wymuszaniu na nim wykazania interesu strony w pozytywnym załatwieniu wniosku.

Odnosząc się do zarzutu uprawnionego, że UP odmawiając zmiany decyzji nie dostrzegł, że skutki udzielenia patentu trwają również po jego wygaśnięciu i mogą stanowić podstawę do powstania ewentualnych stosunków prawnych pomiędzy uprawnionym a podmiotami trzecimi, organ zauważył, że decyzja o zmianie decyzji wywołuje skutki od momentu kiedy staje się ostateczna – nie działa wstecz. W przypadku zmiany zakresu ochrony w drodze takiej decyzji ewentualne stosunki prawne dotyczyłyby zatem patentu w niezmienionej postaci.

8. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2014 r. na decyzję UP z dnia [...] lutego 2014 r. uprawniony nazywany dalej skarżącym wniósł o jej uchylenie wraz z decyzją ją poprzedzającą.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7 i 77 k.p.a. w zw. z art. 252 p.w.p. - poprzez brak wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności sprawy i w konsekwencji wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o błędne założenia natury faktycznej i prawnej,

b) art. 155 k.p.a. - poprzez błędne zastosowanie dyspozycji wynikającej z treści tego przepisu i uznanie, że w sprawie nie istnieje interes społeczny przemawiający za uwzględnieniem wniosku o zmianę decyzji w trybie art. 155 k.p.a.,

c) art. 80 k.p.a. - poprzez dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, prowadzącą do nieuprawnionego uznania niewykazania przez stronę istnienia w sprawie interesu społecznego uzasadniającego uwzględnienie wniosku o zmianę decyzji w trybie art. 155 k.p.a.,

d) art. 12 k.p.a. - poprzez naruszenie zasady szybkości postępowania, które doprowadziło do niewydania decyzji w okresie ważności patentu.

Sprawa nie została rozpatrzona zgodnie z zasadą szybkości, chociaż co do zasady UP uznał istnienie interesu społecznego dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku. UP przez swoje przewlekłe działanie polegające na podaniu dowolnej argumentacji zawartej w zawiadomieniu z dnia [...] maja 2013 r., doprowadził do sytuacji w której patent wygasł i okoliczność powyższą wskazał jako podstawę do wydania negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Niestosowanie się do prawem nakazanych reguł procesowych doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia.

Skarżący podkreślił, że w dniu wydania zawiadomienia UP z dnia [...] maja 2013 r, patent był jeszcze w mocy, a podana przez UP argumentacja była analogiczna do zawartej w dostarczonej decyzji odmawiającej zmiany decyzji w trybie art. 155 k.p.a., gdy patent już wygasł, uniemożliwiając stronie skuteczne dochodzenie przyznanych jej praw. Uprawniony z patentu bowiem w czasie jego obowiązywania, chciał ograniczyć zakres przyznanych mu praw, spełniając ustawowe warunki.

e) art. 8 k.p.a. - poprzez błędne przyjęcie rozumienia zasady tu wyrażonej, jako takiej, która daje gwarancje pogłębiania zaufania do władzy publicznej całego społeczeństwa, a nie wyłącznie uczestników postępowania.

Skarżący zaznaczył, że to właściciel prawa, jako uprawniony z patentu powinien mieć swobodę w decydowaniu o sposobie korzystania i zarządzania swoimi prawami wyłącznymi, a także ich zakresem. UP nie zauważył, że mimo wygaśnięcia patentu, skutki jego udzielenia trwają także na przyszłość i mogą stanowić podstawę do powstania ewentualnych stosunków prawnych pomiędzy wnioskodawcą a podmiotami trzecimi.

Dowolne badanie racji dla istnienia interesu społecznego oraz przewlekłe prowadzenie postępowania, spowodowało, że UP oparł swoje rozstrzygnięcie w istocie na niewykazaniu istnienia słusznego interesu strony, która powołała się w toku postępowania na prawem chronione tajemnice swojego przedsiębiorstwa, jako dające uzasadnienie czy też usprawiedliwienie dla niemożliwości wyjawienia szerszej argumentacji popierającej wniosek o zmianę decyzji. UP nie podzielił tego stanowiska, powołując się na okoliczność, że wniosek o zmianę decyzji nie mieści się w kategorii "informacji publicznej", a tym samym powołanie się na tajemnice prawem chronionych nie uzasadnia odmowy ich wskazania.

Tymczasem w postępowaniu administracyjnym, także w tym, które jest prowadzane w trybie art. 155 k.p.a. przez UP, brak jest instrumentów prawnych, które w sposób pewny i efektywny chroniły prawa podmiotowe uprawnionych podmiotów, ze względu na ich chronione tajemnice.

9. W odpowiedzi na skargę UP wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonych decyzjach.

10. W piśmie z [...] października 2014 r. zawierającym stanowisko skarżącego odnośnie odpowiedzi UP na skargęstrona podtrzymała swoje stanowisko ze skargi, podkreślając, że w czasie dla jej rozstrzygnięcia irrelewantny był okres jaki pozostał do wygaśnięcia patentu.

Przebieg całego postępowania wskazuje, że w jego toku nie był brany pod uwagę interes skarżącego, a tym bardziej chroniony interes indywidualny strony w sposób jaki wynika z art. 7 k.p.a.

Skarżący podtrzymał zarzut przewlekłego działania organu, które doprowadziło do stanu nieodwracalnego, pozbawiającego ustawowe zagwarantowanych praw.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.).

2. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

3. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

4. UP decyzją z dnia [...] października 2013 r. znak: [...], na podstawie art. 155 k.p.a. w zw. z art. 252 p.w.p. odmówił uprawnionemu zmiany decyzji z dnia [...] stycznia 1999 r., uznając, że za zmianą decyzji nie przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.

Pismem z dnia [...] grudnia 2013 r. uprawniony złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją UP z dnia [...] października 2013 r. UP decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. znak: [...], na podstawie art. 155 k.p.a. oraz art. 245 ust. 1 p.w.p. utrzymał w mocy decyzję UP z dnia [...] października 2013 r.

5. Prawidłowość kontroli sądowej zaskarżonych decyzji wymaga rozważenia, czy podstawy prawne ww. decyzji są właściwe i czy organ prawidłowo procedował nad ich wydaniem.

Z wykładni gramatycznej przepisu art. 155 k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję ostateczną, jeżeli spełnione są łącznie następujące przesłanki:

a) strona wyraziła zgodę na zmianę lub uchylenie decyzji,

b) przepisy szczególne nie sprzeciwiają się zmianie lub uchyleniu takiej decyzji,

c) za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.

Uwzględniając regułę interpretacyjną zawartą w przepisie art. 16 § 1 zdanie drugie k.p.a., należy przyjąć, że przedmiotem postępowania określonego w art. 155 k.p.a. jest stwierdzenie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. W przypadku gdy organ administracji publicznej ustali istnienie tych przesłanek, może uchylić lub zmienić dotychczasową decyzję ostateczną.

Powstaje jednak pytanie, czy stwierdzenie istnienia przesłanek określonych w art. 155 k.p.a. prowadzi do dalszego etapu postępowania, jakim jest merytoryczne rozpatrzenie sprawy, podobnie jak ma to miejsce w przypadku wznowienia postępowania, czy też stwierdzenie to "kończy" postępowanie wyjaśniające i zobowiązuje organ administracji publicznej do wydania decyzji o treści określonej w tym przepisie. Za stanowiskiem, że przedmiotem postępowania jest jedynie ustalenie przesłanek do zmiany lub uchylenia dotychczasowej decyzji ostatecznej przemawia treść przepisu art. 154 § 2 k.p.a., który zgodnie z art. 155 k.p.a. stosuje się odpowiednio (por. pogląd wyrażony w wyroku NSA w Warszawie z dnia 13 grudnia 1996 r., III SA 1207/95, że: Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej (art. 155 k.p.a.) jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie, czy zachodzą przesłanki do uchylenia lub zmiany takiej decyzji ze względu na interes społeczny i słuszny interes strony, i czy ewentualnemu uchyleniu lub zmianie nie sprzeciwiają się przepisy szczególne.

W judykaturze podkreśla się, że badanie interesu społecznego i słusznego interesu strony nie może polegać na ocenie prawidłowości zastosowania przepisów prawa przy wydawaniu decyzji ostatecznej. Decyzje podejmowane w trybie art. 155 k.p.a. mają charakter decyzji uznaniowych. Istotą postępowania w trybie art. 155 k.p.a. jest sprawdzenie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istnieją szczególne przesłanki, które przemawiałyby za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej. Prawna możliwość zastosowania trybu przewidzianego w art. 155 k.p.a. uwarunkowana jest zatem prowadzeniem postępowania w ramach tego samego stanu prawnego i faktycznego oraz z udziałem tych samych stron (zob. pogląd wyrażony w wyroku NSA w Warszawie z dnia 13 grudnia 1996 r., III SA 1207/95).

Należy nadmienić ponadto, że decyzje wydawane w tym trybie mają charakter decyzji uznaniowych, co oznacza, że do organu administracji państwowej należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji obejmuje samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale już nie rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była wyżej mowa. Jeżeli więc organ administracji państwowej stwierdzi, że w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 155 k.p.a. (interes społeczny lub słuszny interes strony), to przepis ten w ogóle nie może mieć zastosowania. Dopiero wystąpienie takich przesłanek nakazuje rozważenie czy w ogóle, wbrew wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasadzie trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych decyzja powinna być uchylona (zmieniona). Powołana zasada ma zapewnić pewność i stabilność w obrocie prawnym.

6. W przedmiotowej sprawie jak wynika z wydanych przez UP decyzji zachodziły pierwsza i druga z ww. przesłanek. Organ natomiast miał wątpliwości co do istnienia trzeciej z nich tj. interes społeczny i słuszny interes strony. W związku z powyższym pismem z dnia [...] maja 2013 r. UP poinformował uprawnionego, że nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające zmianę decyzji z dnia [...] stycznia 1999 r.

UP uznał, że zmiana decyzji na krótko przed wygaśnięciem patentu nie leży w interesie społecznym i przedstawił swój pogląd uprawnionemu, wyznaczając dwumiesięczny termin (zgodnie z art. 242 ust. 1 pkt 2 p.w.p.) na zajęcie stanowiska odnośnie tego poglądu, czy też ewentualne wykazanie słusznego interesu strony. Uprawniony przedstawił swoje stanowisko dopiero w piśmie z dnia [...] lipca 2013 r., tj w ostatnim dniu wyznaczonego terminu. Przy czym Skarżący wskazał w piśmie, że ze względu na obawę ujawnienia tajemnic swojego przedsiębiorstwa nie może skierować do akt sprawy rozpatrywanej przez UP pisma wyjaśniającego i uzasadniającego interes prawny strony, do częściowej rezygnacji z patentu i zmiany zakresu przedmiotowego decyzji z dnia [...] stycznia 1999 r., którą UP udzielił M., R., USA patentu na wynalazek pt. "[...]".

W ocenie Sądu z uwagi na uznaniowość decyzji wydawanej w trybie 155 k.p.a. organ miał prawo zbadać przesłankę wystąpienia istnienia słusznego interesu strony, co uczynił. Ostatecznie jednak Skarżący nie wyjaśnił z ww. powodów na czym polega w tym przypadku słuszny interes strony.

Dla oceny prawidłowości wydanych w sprawie decyzji, najbardziej istotna jest jednak kwestia stanu faktycznego i prawnego, który zaistniał w dniu ich wydania. Patent numer [...] (decyzja UP z dnia [...] stycznia 1999 r.), którego zmiany zakresu ochrony domagała się strona skarżąca wygasł z mocy prawa w dniu [...] sierpnia 2013 r. (w związku z upływem okresu ochrony na jaki został udzielony). UP decyzją z dnia [...] października 2013 r. znak: [...], na podstawie art. 155 k.p.a. w zw. z art. 252 p.w.p. odmówił uprawnionemu zmiany decyzji z dnia [...] stycznia 1999 r., uznając, że za zmianą decyzji nie przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.

Orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że w takiej sytuacji prawnej wydanie na podstawie art. 155 k.p.a. w zw. z art. 252 p.w.p. decyzji zmieniającej decyzję z dnia [...] stycznia 1999 r. było bezprzedmiotowe.

NSA w wyroku z dnia 9 listopada 2009 r., II OSK 1316/05 uznał, że: Skoro termin ważności decyzji wojewody, ustalającej dopuszczalną emisję zanieczyszczeń do powietrza, został przedłużony decyzją prezydenta miasta i z tą datą w sposób bezdyskusyjny decyzja ta wygasła, to bezprzedmiotowe jest zmienianie tej decyzji w trybie art. 155 k.p.a. Nie można zmieniać decyzji, która utraciła swoją moc prawną.

Natomiast w wyroku WSA Warszawa z 4 stycznia 2007 r., IV SA/Wa 2009/06 Sąd uznał, że: Uchylenie lub zmiana orzeczenia administracyjnego na podstawie art. 154 lub art. 155 k.p.a. może dotyczyć tylko takiego orzeczenia, które obowiązuje w dacie dokonywania zmiany, to jest oddziaływuje w jakimkolwiek zakresie na sferę praw lub obowiązków adresatów decyzji.

W tym kontekście trudno jest więc zarzucać UP nieprawidłowość rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. A contrario do drugiego z przytoczonych wyroków zmiana decyzji w trybie 155 k.p.a. może dotyczyć tylko takiego orzeczenia, które obowiązuje w dacie dokonywania zmiany. W przedmiotowej sprawie tak nie było.

7. Ponadto organ słusznie zauważa, że decyzja wydana na podstawie art. 155 k.p.a. wywołuje skutki dopiero od momentu w którym staje się ostateczna, a nie od momentu złożenia wniosku o zmianę decyzji. Aby ograniczenie zakresu ochrony mogło zostać uznane za korzystne dla zainteresowanych podmiotów, podmioty te muszą dowiedzieć się z oficjalnego źródła, nie tylko o zmianie zakresu ochrony, ale również o tym na czym zmiana ta polegała. Informację taką mogą uzyskać z ogłoszenia o zmianie decyzji w Wiadomościach Urzędu Patentowego oraz z zapisów w Rejestrze Patentowym, w którym dokonuje się nie tylko wpisów o udzielonym prawie, ale również dokonuje się wpisów o decyzjach dotyczących udzielonego patentu.

8. Wreszcie trudno zgodzić się też z zarzutem przewlekłości postępowania. Organ zasadnie podnosi, że wniosek o zmianę decyzji o udzieleniu patentu wymaga dokładnej analizy. Wymagane jest ocenienie nie tylko tego, czy spełnione zostały przesłanki wymienione w art. 155 k.p.a., ale również, czy wprowadzane zmiany są dopuszczalne tzn. czy nie zostały wprowadzone poprawki, które wykraczają poza to, co zostało ujawnione w opisie zgłoszeniowym wynalazku jako przedmiot zgłoszenia w dniu dokonania zgłoszenia. Należy również ocenić, czy wynalazek w nowej redakcji spełnia warunki wymagane do udzielenia patentu.

UP uznał, że zmiana decyzji na krótko przed wygaśnięciem patentu nie leży w interesie społecznym i przedstawił swój pogląd uprawnionemu, wyznaczając dwumiesięczny termin (zgodnie z art. 242 ust. 1 pkt 2 p.w.p.) na zajęcie stanowiska odnośnie tego poglądu, czy też ewentualne wykazanie słusznego interesu strony. Uprawniony przedstawił swoje stanowisko dopiero w piśmie z dnia [...] lipca 2013 r., tj. w ostatnim dniu wyznaczonego terminu. Zajęcie stanowiska przesz uprawnionego również trwało więc długo, co świadczy o skomplikowanym charakterze sprawy i czasochłonnej procedurze rozpatrywania wniosków i podejmowania kolejnych rozstrzygnięć w sprawie.

9. Z powyższych względów, skoro zarzuty skargi okazały się niezasadne, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.