Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 526/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16
journal: Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
law: Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
article: art. 7, art. 77, art. 107
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg,, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant Aleksandra Siwińska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 lutego 2009 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłacanej zaliczki alimentacyjnej I. uchyla decyzję organu I i II instancji: II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania P. P. od decyzji wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta W. – Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] nr [...], odmawiającej umorzenia należności z tytułu wypłacanej zaliczki alimentacyjnej na rzecz D. P., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazało, że wyżej opisaną decyzją z dnia 19 maja 2008r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ pierwszej instancji odmówił P. P. umorzenia należności z tytułu wypłacanej zaliczki alimentacyjnej na rzecz uprawnionego D. P.. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że nie znajduje podstaw do zmiany swojego stanowiska dotyczącego odmowy umorzenia należności dłużnika, a odmowa nie doprowadzi do zagrożenia egzystencji rodziny wnioskodawcy. Powołano się na wywiad środowiskowy przeprowadzony w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, tj. w W. przy ul. [...][...] . Z uwagi na wątpliwości dotyczące faktycznego dochodu wnioskodawcy, zajmującego się grafiką komputerową na podstawie umowy o dzieło, organ prowadził postępowanie wyjaśniające. Wnioskodawca oświadczył, że jego miesięczny dochód wynosi 2.000 zł, jednak mimo wezwań organu nie udokumentował oświadczenia kopiami umów. Organ pierwszej instancji wezwał P. P. aby zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako poszukujący pracy oraz sugerował, by zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy podjęła również jego żona. P. P. nie zastosował się do powyższych wskazań, co w ocenie organu wskazuje, że nie dokłada należytej staranności w celu zmiany sytuacji materialnej rodziny.

Organ pierwszej instancji wskazał, że P. P. jest osobą zobowiązaną do świadczenia alimentacyjnego na rzecz syna z poprzedniego związku – D. P., na podstawie tytułu wykonawczego, wobec którego egzekucja jest bezskuteczna. Jest zatem dłużnikiem alimentacyjnym nadal zobowiązanym do regulowania należności z tytułu zasądzonych świadczeń alimentacyjnych. Niewywiązywanie się P. P. z obowiązku wobec syna skutkuje obowiązkiem zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5 %. W związku z bezskutecznością egzekucji, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. nadal wypłaca zaliczkę alimentacyjną na rzecz D. P.. Z informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. P. P. z dnia [...]. wynika, że zaległość strony na rzecz wierzyciela wynosi ponad 11 tysięcy złotych, a względem MOPS - ponad 8 tysięcy złotych.

W ocenie organu pierwszej instancji, sytuacja materialna P. P. pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych rodziny, a spłata zadłużenia nie zagraża egzystencji rodziny. P.P. ma możliwość zarobkowania i spłaty zadłużenia, a trudna sytuacja materialna jest przejściowa.

W odwołaniu od powyższej decyzji P. P. zakwestionował ustaloną przez organ pierwszej instancji wysokość jego dochodu podnosząc, że nie uwzględniono kosztów uzyskania dochodu, który przy umowie o dzieło wynosi od 20% do 50%. Ponadto zarzucił, że wywiad środowiskowy zawierał informacje dotyczące sytuacji sprzed pół roku. Poinformował, że w 2007 roku dobrowolnie przekazał komornikowi ponad 8 tysięcy złotych w ośmiu przelewach tytułem wpłat na rzecz D. P.. Podniósł przy tym, że D. wychowuje się w znacznie lepszej warunkach materialnych niż jego dwoje dzieci z obecnego małżeństwa. Zarzucił także, że organ pierwszej instancji nie ma zrozumienia dla jego sytuacji i nie uwzględnia jego zobowiązań wobec obecnej rodziny wychowującej dwoje dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne. Poinformował, że z przyczyn od niego niezależnych rodzina ma problemy również ze spłatą innych zobowiązań z tytułu czynszu oraz rat kredytu hipotecznego.

Poinformował też obszernie o chorobie syna M., którego leczenie i rehabilitacja pochłaniają wiele czasu obojga rodziców oraz wiąże się ze znacznymi wydatkami. Okoliczność ta powoduje, że jego obecna żona, zajmująca się również drugim dwuletnim dzieckiem, nie może podjąć pracy zarobkowej, mimo wskazania zawartego w orzeczeniu o niepełnosprawności M. P., że dziecko nie wymaga stałej oraz długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Zdaniem odwołującego się organ pierwszej instancji swoimi działaniami chce zniszczyć jego rodzinę, doprowadzić do zaprzestania rehabilitacji dziecka, nie proponuje żadnej pomocy i zrozumienia istoty sprawy. Odwołujący się wykazał stałe miesięczne obciążenia rodziny opłatami, które poza alimentami wynoszą około 1.600 zł. Podał, że jego aktualny miesięczny dochód kształtuje się na poziomie 2.200 zł, od Ośrodka Pomocy Społecznej rodzina otrzymuje około 350zł. W tej sytuacji niezrozumiała jest dla odwołującego się opinia, że spłata zadłużenia nie zagraża egzystencji jego rodziny. Dodał też, że z uwagi na jego trudną sytuację materialną, w ubiegłym roku ZUS umorzył jego zadłużenie wobec likwidatora Funduszu Alimentacyjnego. Powołując się na powyższe wniósł o "anulowanie" całego swojego zadłużenia" wobec MOPS we W.

Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych określa ustawa z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Zaliczką alimentacyjną jest kwota wypłacana przez organ właściwy wierzyciela osobie uprawnionej na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna. Zgodnie z art. 12 ust. 1 w/w ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5%. Natomiast według art. 16 tej ustawy, organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób.

Organ odwoławczy wskazał, że Piotr Pawełczyk oczekuje umorzenia swego zadłużenia wobec Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z tytułu wypłat zaliczki alimentacyjnej dla jego syna D. P., powołując się na trudną sytuację materialną związaną z utrzymaniem rodziny wychowującej dwoje dzieci oraz z uwagi na konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań (zaległy czynsz i kredyt hipoteczny).

Ustalił na podstawie informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. P. – P. z dnia [...]., że zadłużenie odwołującego się wynosi: z tytułu bieżących alimentów od lutego 2008r. po 400 zł miesięcznie, alimentów zaległych na rzecz wierzyciela 11.799,15 zł, zaległych odsetek 269,39 zł, zaległej zaliczki alimentacyjnej 8.452,50 zł. Organ ustalił również, że postępowanie dotyczące egzekucji należności na rzecz Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego zostało umorzone w dniu 3 października 2007r. wobec umorzenia przez Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego decyzją z dnia 27 września 2007r. należności na rzecz likwidowanego Funduszu w wysokości 3.071,99 zł.

Wskazał, że P. P. wnosi o umorzenie jego należności względem MOPS we Wrocławiu, powołując się m.in. na niski dochód. Zauważył, że dochód odwołującego się został udokumentowany tylko oświadczeniami strony, która podaje różne kwoty miesięcznego dochodu. We wniosku z dnia 22 sierpnia 2007r. o anulowanie zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej odwołujący się podaje 2.200 zł, 2.900 zł w oświadczeniu złożonym podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu 15 października 2007r., 1.400 zł w odwołaniu do Kolegium z dnia 31 października 2007r., zaś 2.000 zł w oświadczeniu z dnia 28 marca 2008r. W zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego W. – T. z dnia [...] o uzyskanych dochodach w 2007roku podano kwotę [...] zł, co stanowi miesięcznie [...] zł.

Organ odwoławczy ustalił, że dokonywane przez odwołującego się wpłaty własne na konto Komornika są nieregularne i w niepełnej wysokości zasądzonych alimentów. Alimenty zasądzono w kwocie 400 zł miesięcznie. Wynosiły one w 2007r.: 26 stycznia – 180 zł, 27 lutego – 180 zł, 27 kwietnia – 180 zł, 4 czerwca – 100 zł, 7 sierpnia 150 zł, 19 października - 150 zł i w dniu 19 marca 2008r. – 160 zł. Pozostałe kwoty wyegzekwowane przez Komornika pochodzą z zajęcia wierzytelności Urzędu Skarbowego. Kolegium zauważyło, że nie są to wpłaty dobrowolne, jak podnosi w odwołaniu P.P.

Zaległość z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej powstała w związku z tym, że Państwo (poprzez MOPS) przejęło zobowiązania alimentacyjne wynikające z wyroku Sądu. Nie jest to nowe zobowiązanie, nie zwiększa ono istniejącego po stronie dłużnika zobowiązania. Nadal jest to kwota określona przez wielkość zasądzonych świadczeń alimentacyjnych.

Organ ustalił dalej, że w dniu [...], pismem nr [...] , organ pierwszej instancji wezwał P. P. do zarejestrowania się jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy w Powiatowym Urzędzie Pracy. Wezwanie organ uzasadnił tym, że P. P. pracuje na podstawie umowy o dzieło i nie uzyskuje wystarczających środków na płacenie alimentów. Zarejestrowanie spowoduje aktywizację zawodową i umożliwi uzyskanie stałej pracy, a w konsekwencji opłacanie bieżących i zaległych alimentów.

Organ wskazał, że P. P. nie zastosował się do wezwania organu pierwszej instancji, a w piśmie z dnia [..] wyjaśnił m. in., że jego zdaniem nie ma szans na stałą pracę za kwotę około 4000-4500 zł netto, a taka jest minimalna kwota potrzebna do egzystencji czterech osób. W ocenie organu II instancji stanowisko odwołującego się świadczy o jego niekonsekwencji. Nie chce bowiem podjąć próby uzyskania stałej pracy, zadowala się uzyskiwaniem dochodu wynoszącego według jego twierdzeń około 2.000 zł. Jednocześnie ; oczekuje, by jego zobowiązania alimentacyjne wobec syna regulowane były ze środków społecznych.

Organ odwoławczy zauważył, że nie ma w sprawie znaczenia subiektywna ocena warunków, w jakich wychowuje się D. P. oraz brak kontaktu odwołującego się z synem. Wysokość alimentów i sprawy związane z umożliwieniem kontaktów z synem podlegają ocenie i decyzji sądu powszechnego.

Dodał, że matka D. P. jest również w trudnej sytuacji materialnej, skoro musiała ubiegać się o wsparcie Ośrodka Pomocy Społecznej z uwagi na niewywiązywanie się ojca dziecka z obowiązku alimentacyjnego.

Organ II instancji ustalił na podstawie akt sprawy, że P. P. już raz skorzystał z ulgi w realizowaniu swych zobowiązań wobec syna, w formie umorzenia jego należności wobec likwidowanego Funduszu Alimentacyjnego ZUS. Fakt umorzenia należności wobec tego Funduszu nie może być, zdaniem Kolegium, argumentem świadczącym o konieczności kolejnego umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Kolegium zauważyło, że mimo zastosowania w/w ulgi, odwołujący się nadal nie wywiązywał się z obowiązku wobec syna D., powodując powstanie dalszych zaległości w regulowaniu świadczeń alimentacyjnych.

Dodało, że nie kwestionuje wysiłków i trudności rodziców zmagających się z chorobą M. P.. Niepełnosprawność dziecka nie została przez nikogo podważona, ani zlekceważona. Jest udokumentowana odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności i respektowana stosownie do zapisów w nim zawartych.

Zdaniem Kolegium, z faktu niepełnosprawności dziecka i związanych z tym okoliczności, odwołujący się nie może wywodzić argumentów przekonywujących o konieczności umorzenia jego należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej dla syna z innego związku. Obowiązki P. P. są jednakowe wobec wszystkich dzieci, a wobec D. odwołujący się wypełnia ten obowiązek, przekazując jedynie nieregularnie kwoty od 100 do 180 zł miesięcznie.

Kolegium zauważyło, że podniesione w odwołaniu zobowiązania finansowe obciążające rodzinę skarżącego wynikają z podjętych przez tę rodzinę samodzielnych decyzji. Podkreśliło, że decyzje te podjęto w sytuacji, gdy znane już były zobowiązania P. P. wobec syna D. istniejące od urodzenia dziecka. Kolegium dodało, że nie jest władne przesądzać o gradacji ważności zobowiązań finansowych P. P.

Na P. P. ciąży ustawowy obowiązek zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności z tego tytułu wraz z odsetkami (art. 12 ust. 1 ustawy), natomiast organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego, lecz nie ma takiego obowiązku. Sprawa podlega uznaniu administracyjnemu organu pierwszej instancji, który po zbadaniu sytuacji rodzinnej i dochodowej dłużnika, podejmuje stosowną decyzję.

Kolegium podało, że na podstawie analizy omówionych wyżej obszernych akt sprawy uznało, że nie ma podstaw do umorzenia zobowiązania odwołującego się wobec Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. Kolegium uważa, że spłata zobowiązań nie zagraża egzystencji rodziny, a decyzja organu pierwszej instancji nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Piotr Pawełczyk wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której domagał się jej uchylenia.

W skardze podniósł zarzut:

1. naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej przez uwzględnienie tylko sytuacji dochodowej rodziny dłużnika alimentacyjnego bez uwzględnienia sytuacji rodzinnej tego dłużnika oraz zarzut błędnej wykładni art. 2 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008r. Nr 69, poz. 415 ze zm.) polegającej na przyjęciu, że osoba wykonująca pracę na podstawie umowy o dzieło zostanie zarejestrowana przez Powiatowy Urząd Pracy, jako osoba bezrobotna,

2. naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 75 § 1 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. przez niezbadanie sytuacji materialnej matki uprawnionego do zaliczki alimentacyjnej D. P. i pominięcie dowodów, które przyczyniłyby się do wyjaśnienia sprawy,

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w związku z art. 140 k.p.a. przez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, w szczególności pominięcie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji szeregu dowodów, m.in. zaświadczeń Urzędu Skarbowego z lat 2005 i 2006 o wysokości dochodów, zobowiązań skarżącego wobec banku z tytułu spłaty kredytu zaciągniętego na zakup lokalu mieszkalnego, zobowiązań wobec wspólnoty mieszkaniowej, dostawcy energii oraz pominięcie dokumentacji medycznej dotyczącej niepełnosprawnego syna skarżącego z drugiego związku małżeńskiego – M. oraz innych dowodów i dokumentów dołączonych do akt sprawy, przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów oraz ich niepełną ocenę,

- art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie faktów, które organ odwoławczy uznał za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, ograniczając się do wybiórczo wybranych dowodów.

Skarżący wniósł o przeprowadzenie przez Sąd dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci informacji, o którą Sąd powinien się zwrócić do Prywatnego Gimnazjum "Parnas" we Wrocławiu, do którego uczęszczał uprawniony do zaliczki alimentacyjnej syn skarżącego – D. P., na temat okresu, w jakim D.P. uczęszczał do tegoż Gimnazjum oraz wysokości czesnego w okresie pobierania przez niego w tymże Gimnazjum nauki.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że organy obydwu instancji nie uwzględniły w prowadzonym postępowaniu faktu, że ma na utrzymaniu oprócz niepełnosprawnego syna M. także bezrobotną żonę i drugiego dwuletniego syna Ł. Z uzyskiwanego dochodu musi ponosić koszty utrzymania zajmowanego lokalu mieszkalnego, a także spłacać kredyt zaciągnięty na zakup tego lokalu. Podał, że z uwagi na trudną sytuację materialną złożył w sierpniu 2007r. pozew do Sądu powszechnego o obniżenie alimentów za trzy lata wstecz.

Dodał, że wykonuje pracę na podstawie umowy o dzieło, czego dowodzą wniesione do sprawy umowy o dzieło i stosowne zaświadczenia z właściwego Urzędu Skarbowego za lata 2004-2007, w związku z czym bezzasadne jest jego zdaniem żądanie, by zarejestrował się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Bezprawna jest również sugestia, by żona skarżącego wychowująca dwuletnie dziecko podjęła zatrudnienie, gdyż przepisy kodeksu pracy przyznają takiej osobie prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze 3 lat.

Zdaniem skarżącego, wyrazem nierównego traktowania wobec prawa jest niezbadanie sytuacji materialnej matki uprawnionego do zaliczki alimentacyjnej D. P., a także jej dochodu, a w sytuacji, gdy jej dochód nie przekracza kryterium uprawniającego do zaliczki alimentacyjnej, nie skierowano jej do urzędu pracy w celu znalezienia zatrudnienia o odpowiednim wynagrodzeniu, by jej świadczenia nie obciążały budżetu ośrodka pomocy społecznej.

W dalszej części skargi P. P. podniósł, że organ winien też zbadać sytuację materialną matki uprawnionego do zaliczki alimentacyjnej D. P. Zwrócił uwagę, że matka D. P. wysyła syna do Prywatnego Gimnazjum "we W., w którym czesne wynosi 420 zł miesięcznie i jest płatne przez 11 miesięcy w roku, z czego wywiódł, że nie można uznać jej sytuacji materialnej za trudną. Zarzucił, że organ przyjął bezkrytycznie, bez wyjaśnienia sytuacji materialnej matki D. P., że jej sytuacja jest trudna.

Zdaniem skarżącego, organ administracji naruszył powołane na wstępie skargi przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, albowiem nie uwzględnił całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności zaświadczeń z Urzędu Skarbowego o uzyskiwanych dochodach w zestawieniu z udokumentowanymi zobowiązaniami. Na przykład w 2007roku miesięczny dochód skarżącego wyniósł 2.284,58zł, a zobowiązania 1.600 zł miesięcznie, z czego wynika, że na utrzymanie czteroosobowej rodziny skarżącego (z niepełnosprawnym dzieckiem) pozostaje około 700 zł.

Skarżący zarzucił, że organ pominął szereg dowodów, czym naruszył art. 80 k.p.a., a wydana w sprawie decyzja nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazało, że na P. P. ciąży ustawowy obowiązek zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej dla jego syna D. P. wraz z odsetkami (art. 12 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej). Podkreśliło, że konieczność wypłacania przez organ pomocy społecznej zaliczki alimentacyjnej osobie uprawnionej do świadczeń alimentacyjnych wynika z systematycznego niewywiązywania się dłużnika alimentacyjnego ze zobowiązań wobec dziecka i bezskuteczności egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego.

Powołując się na art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej wskazało, że organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności wierzyciela, lecz nie ma takiego obowiązku. Sprawa podlega uznaniu administracyjnemu organu pierwszej instancji, który po zbadaniu sytuacji rodzinnej i dochodowej dłużnika alimentacyjnego podejmuje stosowną decyzję.

Kolegium podało, że po przeanalizowaniu obszernych akt sprawy uznało, że nie ma podstaw do umorzenia zobowiązania skarżącego wobec Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., a spłata zobowiązania nie zagraża egzystencji rodziny w zawiązku z czym utrzymało decyzję organu I instancji w mocy, przedstawiając argumentację swojego stanowiska w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W ocenie Kolegium, w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący nie podniósł żadnych nowych argumentów i dowodów, które nie były oceniane w toku postępowania odwoławczego za wyjątkiem informacji, że D P. uczęszczał do prywatnego gimnazjum. Fakt ten jednak, zdaniem Kolegium, nie ma znaczenia w sprawie z tego względu, że w przypadku rozpatrywania wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej, ocenie podlega sytuacja materialna i rodzinna dłużnika alimentacyjnego, a nie wierzyciela. Pokreśliło, że zmiany ustalonej wyrokiem sądu powszechnego wysokości zobowiązań alimentacyjnych wobec D. P. może dokonać tylko sąd powszechny.

Oceniło jako bezzasadny podniesiony w skardze zarzut niewuwzględnienia w postępowaniu odwoławczym wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów i braku ich oceny zgodnie z wymogami procedury administracyjnej. Podkreśliło, że akta sprawy zawierają około 150 różnych pism, zaświadczeń i innych dokumentów z lat 2004 – 2008. Znaczna ich część związana jest ze stanem zdrowia i leczeniem niepełnosprawnego syna skarżącego M. P. Wiarygodności tych dokumentów i znaczenia niepełnosprawności dziecka w funkcjonowaniu rodziny Kolegium nie zakwestionowało. Zdaniem Kolegium, nie było jednak potrzeby odnoszenia się do tych faktów w zaskarżonej decyzji bowiem nie można na niepełnosprawności dziecka budować argumentów przesądzających o konieczności umorzenia należności skarżącego wobec MOPS z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej dla syna z poprzedniego związku. Obowiązki skarżącego są jednakowe wobec wszystkich jego dzieci, co Kolegium podkreśliło w zaskarżonej decyzji, a z obowiązków wobec D. P. skarżący dotąd się nie wywiązywał, o czym świadczy jego zadłużenie wobec wierzyciela - MOPS i umorzone zadłużenie na rzecz Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego.

Kolegium podkreśliło, że skarżący pracuje na podstawie umowy o dzieło i uzyskuje z tego tytułu dochody. Ma zatem możliwość utrzymania rodziny i wywiązania się z obowiązków alimentacyjnych wobec D. P.

Dodało, że zobowiązania finansowe skarżącego wobec banku z tytułu zaciągniętego kredytu, wobec wspólnoty mieszkaniowej z tytułu opłat za lokal mieszkalny, i tym podobne inne zobowiązania istnieją w większości rodzin i wynikają z podjętych przez te rodziny samodzielnych decyzji dotyczących np. zaciągnięcia kredytu. Nie mogą zatem, zdaniem Kolegium, stanowić argumentu, by realizację zobowiązania alimentacyjnego wobec własnego syna przekazać na środki pomocy społecznej, do czego sprowadzałoby się oczekiwane przez P. P. umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej.

Mając powyższe na uwadze, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z przepisem art. 184 Konstytucji RP i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy została wydana na podstawie i w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia, zdaniem Sądu administracyjnego, występują. Rozpatrując skargę, Sąd stwierdził, że wydane w sprawie decyzje zostały podjęte z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego, jak i z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawą prawną wydanych sprawie decyzji administracyjnych jest przepis art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Z przepisu tego wynika, jak to trafnie podkreśliły w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzjach organy obu instancji, że decyzja, której podstawą jest w/w przepis prawa, podejmowana jest przez organy administracji publicznej w ramach uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte w owym przepisie przez ustawodawcę słowo "może". Materialnoprawną przesłanką zaś jej podjęcia jest sytuacja dochodowa i rodzinna osoby ubiegającej się o umorzenie należności, w przypadku dłużnika alimentacyjnego – z tytułu wypłaconych zaliczek.

Decyzje wydane w granicach tzw. uznania administracyjnego nie są wyłączone spod obowiązku ich uzasadniania na zasadach ogólnych określonych w k.p.a. Sądowa kontrola decyzji uznaniowej polega na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy (przyznać prawo, czy go odmówić) i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego wyboru. Decyzje uznaniowe wymagają więc również wnikliwego uzasadnienia (art. 107 § 3 k.p.a.). Organ administracji publicznej, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień, ma obowiązek wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy (art. 7 oraz 77 k.p.a.), a przed wydaniem decyzji, rozpatrzyć stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa mogących mieć zastosowanie w sprawie.

Decyzja uznaniowa może być uchylona przez sąd administracyjny w wypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ nie uzasadnił wnikliwie swojego wyboru, pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, bądź pominął istotne dla sprawy dowody. Zdaniem Sądu, takie uchybienia w rozpoznawanej sprawie miały miejsce.

Rozpatrując wniosek będącego dłużnikiem alimentacyjnym skarżącego o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek organ administracji rozpatrujący sprawę winien, w związku z brzmieniem art. 16 powołanej wyżej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, należycie wyjaśnić i ustalić sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy, a następnie ocenić, czy sytuacja ta uzasadnia zgłoszony wniosek. Zajęte zaś w sprawie w formie decyzji administracyjnej stanowisko organ administracji winien uzasadnić zgodnie z wymogiem art. 107 § 3 k.p.a.

Rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji, przytaczając treść art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej podał, że organ właściwy może umorzyć zobowiązania, jeżeli zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" zobowiązanego. Sprawę niniejszą rozpatrywał zatem w świetle nieustanowionej przez ustawodawcę przesłanki "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" zobowiązanego, czym naruszył stanowiący materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy przepis art. 16 powołanej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Organ pierwszej instancji ustalił dochód skarżącego w oparciu o przedłożone przez niego umowy o dzieło, na podstawie których skarżący pracuje i podał, że pracownik socjalny przyjął oświadczenie złożone przez stronę zgodnie z art. 75 § 2 k.p.a. o uzyskanych przez skarżącego dochodach w kwocie 2 900 zł, ale jednocześnie wezwał skarżącego do rejestracji w powiatowym urzędzie pracy w celu umożliwienia jego aktywizacji zawodowej i podjęcia pracy na podstawie umowy o pracę. Organ ten podał, że skarżący złożył w dniu 28.03.2008r. oświadczenie, że uzyskiwane przez niego dochody wynoszą na datę złożenia owego oświadczenie 2 000 zł. W ocenie organu pierwszej instancji, rejestracja w urzędzie pracy umożliwiłaby skarżącemu podjęcie pracy na podstawie umowy o pracę zgodnej z wykształceniem oraz egzekucję należności alimentacyjnych, a pracę na podstawie umowy o dzieło można by traktować jako pracę dodatkową. Organ podał, że skarżący nie zarejestrował się w powiatowym urzędzie pracy, uniemożliwiając tym samym prowadzenie aktywizacji zawodowej. Stanowisko organu dotyczące powinności skarżącego rejestracji w powiatowym urzędzie pracy, mającej na celu uzyskanie przez skarżącego zatrudnienia na podstawie umowy o pracę zgodnej z wykształceniem, należy uznać za błędne w związku z poczynionym w sprawie ustaleniem, że skarżący wykonuje pracę na podstawie umów o dzieło i uzyskuje z tego tytułu określone dochody. Zważyć bowiem należy, że w świetle treści art. 2 ust. 1 pkt 2) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.), rejestracja skarżącego w powiatowym urzędzie pracy w charakterze bezrobotnego wiązałaby się z koniecznością rezygnacji przez niego z wykonywania pracy w oparciu o umowy o dzieło, która to praca, jak wynika z ustaleń organu, stanowi główny dochód rodziny skarżącego. Odrębną natomiast kwestią pozostaje, czy skarżący należycie wykorzystuje swoje możliwości zarobkowe, a więc, czy uzyskiwane przez niego dochody odpowiadają jego możliwościom zarobkowym. Organ rozpatrujący sprawę winien tą okoliczność ocenić samodzielnie, rozważając zasadność wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie należności z tytuły wypłaconych zaliczek alimentacyjnych.

Zauważyć ponadto należy, że oceniając sytuację rodzinną i dochodową skarżącego, organ pierwszej instancji nie wziął pod uwagę, że w orzeczeniu o niepełnosprawności M. P. z dnia 22.03.2007r. wskazano na konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8), co niewątpliwie ma wpływ na ocenę możliwości zarobkowych w rodzinie skarżącego. Organ ten jedynie ustalił, że małoletni M. nie wymaga stałej oraz długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 orzeczenia o niepełnosprawności).

Oceniając zasadność zgłoszonego przez skarżącego wniosku w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych organ pierwszej instancji nie ustalił też w sposób należyty sytuacji dochodowej skarżącego. Ustalił wielkość zadłużenia strony wobec wierzycielki oraz wobec MOPS, lecz nie ustalił ponoszonych przez skarżącego kosztów utrzymania zajmowanego przez niego lokalu mieszkalnego oraz innych zobowiązań, a także potrzeb bytowych rodziny, choć na potrzeby te się powołuje.

Powyższe uchybienia dają zdaniem Sądu podstawę do przyjęcia, że organ pierwszej instancji, wbrew wymogom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie wyjaśnił istotnych w sprawie okoliczności, to jest istnienia przesłanek z art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej do umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a sprawę wszczętą wnioskiem skarżącego w tym przedmiocie rozpatrywał przez pryzmat przesłanki nieustanowionej przez ustawodawcę w w/w przepisie prawa będącym materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia sprawy.

Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji, w której zakwestionował trafność rozstrzygnięcia sprawy przez organ pierwszej instancji. Zauważyć należy, że wniesienie odwołania przenosi na organ odwoławczy obowiązek ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. W wyroku z dnia 22.03.1996r. sygn. SA/Wr 1996/95 (ONSA 1997, Nr 1, poz. 35) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji".

Rozpoznając ponownie sprawę w wyniku wniesionego przez skarżącego odwołania organ odwoławczy nie ustalił w sposób należyty istnienia w sprawie przesłanek z art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej do umorzenia należności skarżącego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Podobnie jak organ pierwszej instancji, organ ten nie wyjaśnił należycie, zgodnie z wymogiem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Ustalił wprawdzie zadłużenie skarżącego wobec wierzycielki oraz z tytułu wypłaconych na rzecz wierzycielki zaliczek alimentacyjnych, jak również uzyskiwanych przez skarżącego dochodów, jednak nie ustalił wielkości ponoszonych przez skarżącego kosztów utrzymania zajmowanego lokalu mieszkalnego, potrzeb bytowych rodziny oraz wielkości zobowiązań, a także nie ocenił na ile zobowiązania te wpływają na możliwość skutecznego ubiegania się przez skarżącego o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Nie można zgodzić się z zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowiskiem organu drugiej instancji, że organ ten nie jest władny oceniać w niniejszej sprawie "gradacji ważności zobowiązań finansowych" skarżącego. Oceny tej organ dokonał w odpowiedzi na skargę. Stanowisko to jednak nie może być brane pod uwagę przez rozpoznający sprawę Sąd administracyjny z tego względu, że odpowiedź na skargę nie stanowi integralnej części zaskarżonej decyzji administracyjnej.

Organ odwoławczy nie ustalił też sytuacji rodzinnej skarżącego, to jest istotnej w świetle treści art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej przesłanki rozpoznania sprawy, co daje podstawę do przyjęcia, ze zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Organ ten podkreślił także, że skarżący nie zastosował się do wezwania organu pierwszej instancji do zarejestrowania się jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy. Tymczasem powinien był, oceniając zasadność wniosku wszczynającego postępowanie w sprawie, ustalić dochody skarżącego i ocenić je w kontekście jego możliwości zarobkowych, na co zwrócono już wyżej uwagę.

Wbrew odmiennemu w tym względzie poglądowi skarżącego, zgodzić się należy z zawartym w zaskarżonej decyzji stanowiskiem, że bez znaczenia w sprawie w świetle przepisów prawa stanowiących materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy, pozostaje subiektywna ocena warunków, w jakich wychowuje się uprawniony do zaliczki syn skarżącego – D. P. oraz sytuacja rodzinna i dochodowa jego matki. W świetle powyższego bez znaczenia w sprawie pozostają okoliczności, dla których udowodnienia skarżący domagał się przeprowadzenia przez Sąd rozpoznający sprawę dowodów wskazanych w skardze. W tej sytuacji Sąd dowodów tych, jako powołanych na okoliczności nie mające w sprawie znaczenia, nie uwzględnił.

Wyżej powołane uchybienia decyzji zarówno organu pierwszej, jak i drugiej instancji powodowały konieczność ich uchylenia, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Rozpoznając ponownie sprawę organy winny, mając na względzie to, co powiedziano wyżej odnośnie meritum, wyjaśnić zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. istnienie w sprawie przesłanek z art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, do umorzenia należności skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, zebrane w sprawie dowody ocenić zgodnie z wymogiem art. 80 k.p.a., a stanowisko swoje w tym przedmiocie wyrażone w wydanych decyzjach uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.