Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 189/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: § 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.), Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon, Sędzia del. WSA Marian Wolanin, Protokolant sekretarz sądowy Julia Chudzyńska, po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Skarbu Państwa – Lasów Państwowych [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 625/11 w sprawie ze skargi Skarbu Państwa – Lasów Państwowych [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 625/11 oddalił skargę Skarbu Państwa - Lasów Państwowych Nadleśnictwa M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania R. H. i K. U. (dalej "wnioskodawców") od decyzji Wojewody L. z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...], orzekającej o wyłączeniu lasów o łącznej powierzchni 220 ha, wchodzących w skład majątku ziemskiego "[...]", stanowiących byłą własność T. H., spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), dalej "dekretu", uchylił decyzję Wojewody w całości, stwierdzając, że przedmiotowe lasy nie były objęte działaniem art. 2 ust. 1 lit. e tego dekretu.

Zaskarżona decyzja Ministra z dnia [...] listopada 2009 r. zapadła w następującym stanie faktycznym:

Wnioskodawcy wnieśli do Wojewody o stwierdzenie, że lasy o łącznej powierzchni 220 ha, wchodzące w skład majątku ziemskiego "[...]", stanowiące byłą własność ich poprzednika prawnego T. H. (dalej "przedmiotowe lasy" albo "przedmiotowe nieruchomości") nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Wojewoda orzekł, że przejęte lasy podpadały pod działanie art. 2 ust.1 lit. e dekretu.

Rozpatrzywszy odwołanie wnioskodawców od w/w decyzji, decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Minister na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzję Wojewody w całości i stwierdził, że przejęte lasy nie podpadały pod działanie dekretu.

Uzasadniając decyzję z dnia [...] listopada 2009 r., Minister wskazał, że przedmiotowe lasy przejęto na własność Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, co wynika m.in. z przedłożonego do akt protokołu przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej z dnia [...] lipca 1947 r. oraz protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia [...] lipca 1947 r.

Przedmiotowe lasy nie podpadały jednakże przejęciu we wskazanym wyżej trybie, albowiem grunty leśne nie były objęte zakresem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Przejęcie na własność Państwa lasów i gruntów leśnych o obszarze ponad 25 ha, stanowiących własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych następowało z mocy prawa na podstawie odrębnego od dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej aktu prawnego, tj. na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu (Dz.U. Nr 15, poz.82), dalej "dekret o lasach". Przejście na własność Państwa lasów wymienionych w dekrecie nastąpiło z dniem jego ogłoszenia. Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 260/05.

W świetle wykładni dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89, pojęcie "nieruchomości ziemskie", niezdefiniowane w dekrecie, oznacza nieruchomości rolnicze, takie które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej.

Z uwagi na fakt, że dekret o lasach został uchylony na podstawie art. 6 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55, poz.321), a brak jest przepisów prawa przewidujących właściwość organów administracji do rozstrzygania sporów w przedmiocie, czy dana nieruchomość leśna faktycznie przeszła na własność Państwa na podstawie przepisów o lasach, czy też nie przeszła, spory tego rodzaju mogą być rozstrzygane wyłącznie przed sądem powszechnym (uchwała SN z dnia 22 kwietnia 1994 r., III CZP 50/94, OSN nr 11, poz.12 oraz uchwała SN z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 54/94, OSN nr 11 poz.215).

Z powyższych względów uznać należy, że lasy objęte wnioskiem wnioskodawców, których powierzchnia przekraczała 25 ha nie mogły podlegać pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wnioskodawcy oraz Skarb Państwa (dalej "skarżący"), reprezentowany przez Nadleśniczego Nadleśnictwa M., wnieśli do Sądu dwie odrębne skargi na decyzję Ministra z dnia [...] lipca 2011 r.

Skarga wnioskodawców została prawomocnie odrzucona przez Sąd postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2010 r.

W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2009 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Sąd podzielił ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, że w sytuacji, w której lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha stanowiły własność lub współwłasność tych osób fizycznych i prawnych, których majątek podlegał przejęciu na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to działanie tego przepisu nie rozciągało się na wspomniane wyżej lasy i grunty leśne. Brak takiej możliwości wynika z faktu, że lasów i gruntów leśnych nie można uznać za składniki nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wyłączną podstawę do upaństwowienia lasów i gruntów leśnych o obszarze ponad 25 ha stanowił zatem dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.

Powyższe stanowisko zaprezentowano w szeregu orzeczeń zarówno NSA, jak i Sądu Najwyższego (por. powołany przez Ministra w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 260/05, ale również wyrok NSA z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1563/07, wyrok SN z dnia 22 kwietnia 2005 r., sygn. akt II CK 653/04, wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 1999 r., sygn. akt IV SA 139/08 - wszystkie wyroki publ. w LEX).

Podzielając zawarte w przywołanych orzeczeniach i ugruntowane stanowisko odnośnie wykładni art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w kontekście lasów i gruntów leśnych, Sąd za niecelowe uznał szczegółowe odnoszenie się do polemicznej argumentacji skarżącego w tym zakresie.

Sąd stwierdził, że poza sporem pozostaje kwestia, że organy administracji posiadają kompetencje w zakresie stwierdzania, czy dana nieruchomość ziemska podpadała, czy też nie podpadała pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Kwestę tę przesądziła uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10, w której stwierdzono, że § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Uchwała ta nie pozostawia obecnie wątpliwości, że w sprawie reformy rolnej dopuszczalna jest droga administracyjna.

Odnośnie natomiast dekretu o lasach Sąd wskazał, że akt ten został uchylony z dniem 1 października 1990 r. Okoliczność ta wyklucza wydawanie z powołaniem się na ten akt prawny jakichkolwiek orzeczeń administracyjnych, nawet decyzji deklaratoryjnych. W tej sytuacji osoba kwestionująca legalność przejęcia lasów przez Skarb Państwa może dochodzić swych roszczeń wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym, w trybie art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1348/07).

Przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną obecnie decyzją Ministra z dnia [...] listopada 2009 r., tj. postępowania prowadzonego na podstawie § 5 i 6 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., wykonującego dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, było ustalenie wyłącznie tego, czy przedmiotowe lasy podpadały pod działanie przepisów o reformie rolnej, nie było nim natomiast ustalenie, czy lasy te przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o lasach.

Ani w sentencji, ani w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister nie stwierdził, że przedmiotowe lasy przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o lasach, a stwierdził jedynie, nie przekraczając w żaden sposób przysługującego mu imperium, że dekret ten co do zasady mógłby stanowić podstawę tego przejęcia, niemniej do przesądzenia, czy do przejęcia tego w istocie doszło, umocowany jest wyłącznie sąd powszechny. Sąd podkreślił, że umocowanie Ministra ograniczało się wyłącznie do oceny, czy przedmiotowe lasy podlegały upaństwowieniu w ramach reformy rolnej.

W odniesieniu do kwestii zajścia po wydaniu decyzji Ministra zmiany stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej nieruchomości i dokonanego na tej podstawie rozporządzenia nieruchomościami przez wnioskodawców Sąd podkreślił, że to nie na Ministrze ciążył obowiązek dołożenia starań, aby jego decyzja nie posłużyła jako podstawa do nieuzasadnionego wykreślenia Skarbu Państwa z księgi wieczystej nieruchomości objętych postępowaniem.

Wprawdzie ocena, czy do wykreślenia Skarbu Państwa z księgi wieczystej nieruchomości oraz do wpisania do niej jako właścicieli wnioskodawców doszło w sposób prawidłowy pozostaje poza kognicją Sądu, jednakże Sąd uznał, że to na właściwym statio fisci Skarbu Państwa ciążył obowiązek rozważenia po wydaniu przez Ministra zaskarżonej decyzji podjęcia czynności niezbędnych do zabezpieczenia interesów Skarbu Państwa, dotyczących w szczególności wnioskowania po wydaniu zaskarżonej decyzji o wstrzymanie jej wykonania, dokonanie w księdze wieczystej nieruchomości zastrzeżenia o wniesieniu do Sądu skargi, ewentualnie o wszczęcie postępowania przed sądem powszechnym w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości przedmiotowych lasów na podstawie dekretu o lasach.

Nie jest zdaniem Sądu trafnym wywodzenie, że postępowanie z wniosku wnioskodawców należało na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzyć jako bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowości w tej sprawie nie da się wykazać w sytuacji, w której przedmiotem wniosku było stwierdzenie niepodpadania przedmiotowych lasów pod działanie przepisów reformy rolnej, a zatem żądanie w przedmiocie którego władny jest rozstrzygać organ administracji w trybie § 5 i 6 rozporządzenia wykonawczego do dekretu. O podstawie do uznania postępowania administracyjnego za bezprzedmiotowe można byłoby mówić tylko wtedy, gdyby przedmiotem wniosku było stwierdzenie nieprzejęcia przez Skarb Państwa przedmiotowych nieruchomości na podstawie dekretu o lasach.

Z tych samych względów nie można mówić o tym, że organ winien był zwrócić wnioskodawcom wniosek (czy też odwołanie) na podstawie art. 66 § 3 k.p.a., z tego tytułu, że podanie dotyczyło sprawy należącej do właściwości sądu powszechnego. Oba te pisma procesowe formułowały bowiem żądanie przeprowadzenia postępowania, do przeprowadzenia którego właściwy jest organ administracji, nie zaś sąd powszechny.

Wbrew twierdzeniom skargi brak jest podstaw do przyjęcia, że nieruchomości będące przedmiotem decyzji Ministra nie stanowiły w całości gruntów leśnych, nie podlegających przejęciu przez Skarb Państwa w trybie przepisów o reformie rolnej.

Sąd wskazał, że organy administracji stanęły w obliczu trudności w skompletowaniu archiwalnego materiału dowodowego stwierdzającego status prawny nieruchomości należących do poprzednika prawnego skarżących. Trudności te zostały szczegółowo opisane w uzasadnieniu decyzji Wojewody z dnia [...] sierpnia 2009 r.

Niezależnie od powyższego Sąd stwierdził, że w materiale dowodowym sprawy zgromadzono dokumentację potwierdzającą, że przedmiotem przejęcia przez Skarb Państwa było 220 ha lasów i gruntów leśnych. Dokumentacja ta dawała organom podstawę do przyjęcia, że areał ten był zgodny ze stanem rzeczywistym.

Sąd wskazał na treść protokołu przekazania Nadleśnictwu L. terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku państwowego [...] byłej własności T. H., sporządzonego w dniu [...] czerwca 1947 r. Z protokołu tego wynika, że przedmiotem przekazania było "ca 220 ha", obejmujących: 183 ha drzewostanów, 3 ha gruntów leśnych (wiklina), 3 ha gruntów nieleśnych (rola), łąk śródleśnych 30 ha.

Sąd podkreślił wysoką wartość dowodową wskazanego wyżej dokumentu, w sytuacji, w której sporządzony został z udziałem organu administracji leśnej, zawiera ponadto precyzyjne ustalenia w zakresie powierzchni i charakteru przejętych przez Nadleśnictwo gruntów. Nie mogą skutecznie podważyć wiarygodności tego dokumentu sugestie odnośnie zawyżenia powierzchni wskazanych wyżej gruntów formułowane przez skarżącego wyłącznie w oparciu o fakt istnienia w materiale dowodowym innego rodzaju dokumentów archiwalnych, charakteryzujących się odmiennym stopniem szczegółowości ustaleń w tym zakresie (idąc konsekwentnie tokiem rozumowania skarżącego należałoby wskazać, że protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...] z dnia [...] lipca 1947 r. stwierdza, że w majątku tym znajdował się znacznie większy obszar lasów, aniżeli wynikający z protokołu z dnia [...] czerwca 1947 r., tj. obejmujący nie 220 a 250 ha).

Sąd nie podzielił ponadto zastrzeżenia skarżącego że nie wszystkie z gruntów objętych protokołem z dnia [...] czerwca 1947 r. posiadały charakter leśny, a zatem stanowiący podstawę do wyłączenia spod reformy rolnej. Podkreślenia wymaga, że grunty te stanowiły zwarty, powiązany zarówno terytorialnie jak i funkcjonalnie kompleks. Wykazane w protokole zróżnicowane przeznaczenie poszczególnych części tego obszaru nie zmienia ich kwalifikacji jako lasów i gruntów leśnych.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm.), dalej p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwa M., zaskarżając wyrok w całości, zarzucając:

I. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), to jest naruszenie:

1) art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 105 § 1 k.p.a. - poprzez wadliwą kontrolę działalności organów administracji i nieuchylenie przez Sąd I instancji decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2009 roku oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody L. z dnia [...] sierpnia 2009 roku, sprowadzającą się do nieuwzględnienia skargi wobec naruszenia przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy polegającego na tym, że organy administracji nie ustaliły w dostateczny sposób stanu faktycznego i nie zebrały w dostatecznym stopniu materiału dowodowego w sprawie, przez co sprawa nie została rozpatrzona w sposób wyczerpujący, a mianowicie nie ustalono na jakiej podstawie i na jaki cel nieruchomości gruntowe opisane w treści powyższych decyzji przejęte zostały na własność Skarbu Państwa. W sprawie nie podjęto stosownych czynności mających na celu prawidłowe ustalenie, czy przedmiotowe nieruchomości nie mogły być przeznaczone na cele reformy rolnej - tymczasem istotą postępowania administracyjnego było wykazanie, czy wszystkie działki wchodzące w skład konkretnej nieruchomości miały lub mogły mieć charakter rolniczy bądź takiego charteru nie miały i nie mogły mieć i tym samym - nie mogły być przejęte na cele reformy rolnej;

2) art. 141 § 4 p.p.s.a. - polegające na sporządzeniu uzasadnienia skarżonego wyroku, które nie spełnia ustawowych wymogów poprzez niedokonanie przez Sąd pierwszej instancji w jego treści - pełnego przedstawienia i oceny stanu sprawy, sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób lakoniczny i niepełny utrudniający prześledzenie toku rozumowania Sądu pierwszej instancji oraz nieodniesienie się do wszystkich zarzutów skarżącego;

II. Naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), to jest naruszenie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów w sytuacji, gdy przepisy te nie mogą mieć zastosowania do lasów i gruntów leśnych o obszarze powyżej 25 ha bez względu na nieprawidłowe wskazanie podstawy prawnej przejęcia tych lasów na własność Skarbu Państwa.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego (w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej lub 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Należy zauważyć, że dekret nie zawiera definicji pojęcia "nieruchomość ziemska". W orzecznictwie dla interpretacji tego terminu stosuje się wykładnię wyrażoną w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89, w której stwierdzono, że "ustawodawca poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemska" miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy." Wniosek taki znajduje uzasadnienie zarówno w tytule dekretu "o przeprowadzeniu reformy rolnej" jak też w treści niektórych przepisów dekretu PKWN z 1944 r. (art.1 ust. 2 lit. a i b, art. 6, art. 11 ust. 1) oraz w przepisach rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (§ 6). Analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej z tym, że przez inne podmioty.

W nawiązaniu do tego stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 kwietnia 2005 r. sygn. akt II CK 653/04 (OSNC 2006, nr 3, poz. 56) podniósł, że z przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie wynika, aby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości niemające charakteru "ziemskiego", a więc działki budowlane niepozostające w funkcjonalnym związku z gospodarstwem rolnym, a także nieruchomości leśne.

Nadto Sąd Najwyższy podkreślił, że "za przyjęciem takiego rozumienia określenia "nieruchomość ziemska" przemawia także treść, a nawet sam fakt wydania dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. W szczególności należy zwrócić uwagę na art. 1 ust. 3 lit. b na podstawie którego nie przechodziły na własność Skarbu Państwa lasy i grunty leśne podzielone prawnie lub faktycznie przed dniem 1 września 1939 r. na parcele nie większe niż 25 ha, stanowiące własność osób fizycznych, grunty które nie są objęte przepisami artykułu 2 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Treść tego przepisu w części należałoby uznać za zbędną, gdyby przyjąć, że kompleksy leśne stanowiące własność osób będących właścicielami gruntów objętych przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej także były objęte przepisami wymienionego dekretu".

Przyjąć zatem należy, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, na własność Skarbu Państwa, bez żadnego odszkodowania, w całości przechodziły bezzwłocznie tylko nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeśli ich łączny rozmiar przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od powierzchni użytków rolnych. Przy czym przepisy w/w dekretu na cele reformy rolnej przeznaczały te nieruchomości lub ich części, które mogły nadawać się do prowadzenia szeroko rozumianej działalności rolniczej. Nieruchomości leśne, nie przeznaczone do produkcji rolnej, stanowiące część nieruchomości ziemskiej, mogły być wyłączone spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, o ile przekraczały 25 ha, albowiem przechodziły ex lege na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. (por. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 660/10).

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywało możliwość złożenia przez stronę zainteresowaną wniosku o wyłączenie nieruchomości spod działania tego dekretu.

W myśl § 5 tego rozporządzenia orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej należało do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich, od decyzji których służyło stronom prawo odwołania do Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych.

Oznacza to, że wniosek o ustalenie czy nieruchomość lub jej część podpadała lub nie pod przepisy dekretu o reformie rolnej, rozpoznawany był w postępowaniu administracyjnym, a rozstrzygnięcie zapadało w formie decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. OPS 2/06 (ONSAiWSA 2006 nr 5, poz. 123) i następnie w uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10 (ONSAiWSA 2011 nr 2, poz. 23) stwierdził, że "przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.)".

Zatem trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że poza wszelkimi wątpliwościami aktualnie pozostaje kwestia, że w kwestiach związanych z przejęciem nieruchomości z powołaniem się na dekret o reformie rolnej dopuszczalna jest droga administracyjna.

Takiej instytucji prawnej nie przewidywał dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82) ani też rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 4, poz. 16).

Zatem tylko ocena czy dana nieruchomość podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej właściwy jest organ administracji oraz sądy administracyjne. Natomiast kwestię zasadności przejęcia lasów w trybie powołanego wyżej dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, mogą badać wyłącznie sądy powszechne.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 kwietnia 1994 r. III CZP 50/94 (OSN nr 11, poz. 212) oraz w uchwale z dnia 27 kwietnia 1994 r. III CZP 54/94 (OSN nr 11, poz. 215) wyjaśnił, że skoro dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na rzecz Skarbu Państwa został uchylony na podstawie art. 6 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321) i nie ma przepisu, który by przewidywał właściwość organów administracji do rozstrzygania sporów dotyczących nabycia przez Skarb Państwa własności lasów i gruntów leśnych na podstawie tego uchylonego już obecnie dekretu, to spory takie mogą być rozstrzygane wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym.

W niniejszej sprawie R. H. i K. U. wnieśli do Wojewody o stwierdzenie, że lasy o łącznej powierzchni 220 ha, wchodzące w skład majątku ziemskiego "[...]", stanowiące byłą własność ich poprzednika prawnego T. H. nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Jak wynika z przedstawionych powyżej rozważań, do oceny czy w/w nieruchomość podpadała pod działanie tego dekretu właściwy był organ administracji i sąd administracyjny. Wbrew zatem stanowisku zawartemu w skardze kasacyjnej, brak było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego.

Należy zwrócić uwagę, że z protokołu przekazania Nadleśnictwu L. terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku państwowego [...] byłej własności T. H., sporządzonego w dniu [...] czerwca 1947 r. wynika, że przedmiotem przekazania było 220 ha, obejmujących: 183 ha drzewostanów, 3 ha gruntów leśnych (wiklina), 3 ha gruntów nieleśnych (rola), łąk śródleśnych 30 ha. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, grunty te stanowiły zwarty, powiązany zarówno terytorialnie jak i funkcjonalnie kompleks. Wykazane w protokole zróżnicowane przeznaczenie poszczególnych części tego obszaru nie zmienia ich kwalifikacji jako lasów i gruntów leśnych. Dlatego też podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut braku przeprowadzenia postępowania dowodowego celem ustalenia charakteru i przeznaczenia w/w gruntów należało uznać za niezasadny.

Nie można także podzielić, na gruncie niniejszej sprawy, stanowiska skarżącego, co do konieczności umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego. Trzeba bowiem mieć na względzie, że sporne lasy zostały przejęte łącznie z całym majątkiem [...], na co wskazuje chociażby protokół przejęcia na cele reformy rolnej tego majątku, pochodzący z dnia [...] lipca 1947 r. Zatem skoro z dokumentów nie wynika, aby sporne lasy nie zostały potraktowane w 1947 r., jako nie objęte dekretem o reformie rolnej, to, w tej konkretnie sprawie, istniały podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcia tej kwestii przez organy administracji publicznej.

Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zgodzić należy się ze skarżącym kasacyjnie, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniósł się wyczerpująco do zarzutów skarżącego dotyczących możliwości uznania przedmiotowej nieruchomości bądź jej części za nieruchomość ziemską. Należy jednak zauważyć, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wtedy, gdy uzasadnienie jest sporządzone w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. W takim bowiem przypadku wadliwość uzasadnienia wyroku może być uznana za naruszenie przepisów postępowania mogące mieć "istotny wpływ" na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie nie doszło do takiego naruszenia omawianego przepisu, które skutkować musiałoby uchyleniem zaskarżonego wyroku.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty za nieusprawiedliwione, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną.