Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 291/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, c, art. 250
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 55, art. 56, art. 64
journal: Dz.U. 2021 poz 305
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 13 października 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, po rozpoznaniu w dniu 13 października 2022 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 23 grudnia 2021 roku nr SKO.4113.79.2021 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu dodatku mieszkaniowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. F. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy al. [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z 23 grudnia 2021 r. nr SKO.4113.79.2021, po rozpatrzeniu odwołania I.S. od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 9 listopada 2021 r. nr SOCVI.554.10IJ.2021.127043.DM.474.U o odmowie umorzenia kwoty nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego za okres od 1 września 2018 r. do 31 sierpnia 2019 r. w kwocie 5 337,90 zł podlegającego zwrotowi w podwójnej wysokości, co stanowi kwotę 10 675,80 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od ww. należności do dnia wydania decyzji w wysokości 14,19, co łącznie stanowi kwotę 10 689,99 zł - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi

- I. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości;

- II. w zakresie określonym w pkt I orzekło co do istoty sprawy:

1) umorzyło kwotę należności z tytułu nienależnie pobranego przez I.S. dodatku mieszkaniowego za okres od 1 września 2018 r. do 31 sierpnia 2019 r. w wysokości 5 337,90 złotych;

2) umorzyło kwotę odsetek naliczonych do dnia 9 lutego 2021r. w kwocie 14,19 złotych;

3) odmówiło umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu nienależnie pobranego przez I.S. dodatku mieszkaniowego za okres od 1 września 2018 r. do 31 sierpnia 2019 r. w wysokości 5 337,90 złotych.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 138 § 1 pkt 2, art. 7 k.p.a. (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), art. 7 ust. 9 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2133 ze zm.), art. 55, art. 56 ust. 1 pkt 5, art. 60, art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 305 ze zm.).

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

Prezydent Miasta Łodzi - w wyniku wznowienia postępowania - decyzjami:

1. z 13 kwietnia 2021 r. uchylił w całości własną, ostateczną decyzję z dnia 20 września 2018 r., znak: SOC.IV.71470/114341/18/ 127043/00002/18, przyznającą I.S. dodatek mieszkaniowy na okres 2018-09-01 do 2019-02-28 w kwocie 439,86 złotych miesięcznie; odmówił przyznania I.S. dodatku mieszkaniowego od dnia 2018-09-01. Decyzja stała się ostateczna;

2) z 13 kwietnia 2021 r. uchylił w całości własną, ostateczną decyzję z dnia 20 lutego 2019 r. nr SOC.IV.71470/ 008974/19/127043/000001/19, przyznającą stronie dodatek mieszkaniowy na okres 2019-03-01 do 2019-08-31 w kwocie 449,79 złotych miesięcznie;

- odmówił przyznania wnioskodawczyni dodatku mieszkaniowego od dnia 2019-03-01 (Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia 28 maja 2021., nr SKO.4113.33.2021, utrzymało w mocy powyższą decyzję).

W uzasadnieniu obu rozstrzygnięć organ I instancji wyjaśnił, że powyższe decyzje, wymagają uchylenia, bowiem wnioskowany dodatek mieszkaniowy przyznany został na podstawie nieprawdziwych danych; wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane Prezydentowi Miasta Łodzi w chwili orzekania - okolicznością taką była rezygnacja przez stronę z zawarcia umowy najmu na lokal socjalny położony w Ł. przy ul. [...].

Strona pismem z 21 czerwca 2021 r. została przez organ I instancji zobowiązana do zapłaty kwoty nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego za okres od 01-09-2018 r. do 31-08-2019 r. podlegającego zwrotowi w podwójnej wysokości w łącznej kwocie 10 675,80 złotych, w terminie 14 dni od daty jego odbioru. Pismo doręczono skarżącej 15 października 2021 r.

26 października 2021 r. strona złożyła w organie I instancji wniosek o umorzenie nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego za okres od 01-09-2021r. do 31-08-2019 r.

Prezydent Miasta Łodzi decyzją z 9 listopada 2021 r. odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego za okres od 01-09-2018 r. do 31-08-2019 r. w kwocie 5 337,90 złotych, podlegającego zwrotowi w podwójnej wysokości, co stanowi kwotę 10 675,80 złotych wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od ww. należności do dnia wydania decyzji w wysokości 14,19 złotych, co łącznie stanowi kwotę 10 689,99 złotych.

W odwołaniu strona wskazała, że wnosi o umorzenie kwoty 10 675,80 złotych z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego. Dodała, że organ I instancji choć prawidłowo ustalił jej stan zdrowotny, rodzinny i majątkowy, to wydając zaskarżoną decyzję dokonał błędnej wykładni art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. W uzasadnieniu strona wskazała, że proporcja wysokości zadłużenia do wysokości dochodów nie została należycie rozważona. Zadłużenie przewyższa bowiem 5-krotnie jej dochód, co skutkuje tym, że nie jest ona w stanie pokryć go bez uszczerbku w kosztach utrzymania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi orzekło jak powyżej zostało wskazane. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że zgodnie z treścią art. 7 ust. 9 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania stwierdzono, że dodatek mieszkaniowy przyznano na podstawie nieprawdziwych danych zawartych w deklaracji lub wniosku, (...), osoba otrzymująca dodatek mieszkaniowy jest obowiązana do zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości. Należności te wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji.

Decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu należności z tut. dodatku mieszkaniowego pobranego w sposób nienależny. Przepisy tam zawarte wprost stanowią o obowiązku organu i nie przewidują odstępstwa od konieczności wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie. Przyjąć więc należy, iż ustawodawca jako zasadę potraktował zwrot kwot z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego, za wyjątek uznając umorzenie, odroczenie, czy też rozłożenie na raty powstałego zadłużenia.

Organ wskazał, że należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego, jako niepodatkowane należności budżetowe o charakterze publiczno - prawnym, podlegają regulacjom ustawy z 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2021r. poz. 305 ze zm.). Art. 64 ust. 1 powołanego aktu stanowi, iż organ właściwy, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań (umorzenie w całości albo w części, rozłożenie na raty, odroczenie spłaty) z tytułu należności, o których mowa w art. 60, a do których zalicza się należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego. Należności, o których mowa w art. 55, mogą być umarzane w całości, jeżeli zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny (art. 56 ust. 1 pkt 5).

Kolegium wyjaśniło, że kwestia możliwości umorzenia lub odroczenia zaległości, czy też rozłożenia na raty należności nienależnie pobranych wraz z należnymi odsetkami na podstawie art. 64 ust. 1 w związku z art. 56 ust. 1 pkt 6 ustawy o finansach publicznych, pozostawiona została uznaniu organu administracyjnego. Działanie w granicach uznania administracyjnego oznacza, iż organ administracji publicznej może, ale nie ma obowiązku udzielenia ulgi w spłacie wypłaconych świadczeń, przy czym odmowa musi mieścić się w granicach prawa. Granice te wyznacza zasada uwzględniania przy załatwianiu sprawy interesu społecznego i słusznego interesu stron (art. 7 k.p.a.).

Organ wyjaśnił, że słuszny interes stron i interes społeczny stanowią dwie odrębne i niezależne od siebie przesłanki, z których każda może stanowić samodzielną podstawę do udzielenia ulgi. Organ administracji powinien jednakże podjąć rozstrzygnięcie zgodne z słusznym interesem dłużnika, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Kolegium podkreśliło, że te dwie wartości mieszczą w sobie szeroki katalog okoliczności mogących przemawiać zarówno za udzieleniem ulgi, jak i odmową ochrony stronie postępowania. Trzeba jednak mieć na uwadze, że każda ulga leży w interesie publicznym wówczas, gdy wskutek spłaty zadłużenia dłużnik będzie musiał sięgnąć do środków pomocy państwa (pomoc społeczna), gdyż w konsekwencji uregulowania długu zostanie zagrożona jego samodzielna egzystencja (nie będzie w stanie samodzielnie się utrzymać).

Zdaniem SKO w sprawie niniejszej zachodzą przesłanki, które uzasadniają częściowe umorzenie zadłużenia strony z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego. Za stanowiskiem takim przemawia przede wszystkim sytuacja zdrowotna i życiowa wnioskodawczyni – strona jest osobą samotną, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe i legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Za umorzeniem zadłużenia przemawia dodatkowo trudna sytuacja finansowa odwołującej, której jedynym źródłem utrzymania jest emerytura z ZUS w wysokości 1 772,00 złotych netto miesięcznie i dodatek pielęgnacyjny w wysokości 239,66 złotych, Dochód ten strona musi rozdysponować na stałe miesięczne wydatki mieszkaniowe, koszty ponoszone na leki, a związane ze złym stanem zdrowiem oraz koszty wynikające z codziennego utrzymana.

Organ podniósł, że po odjęciu wszystkich, koniecznych do uregulowania opłat, w tym: - czynszu w wysokości ok. 604,00 złotych, - prądu w wysokości ok. 150,00 złotych, - ubezpieczenia w wysokości 51,40 złotych, - kredytu w wysokości 282,87 złotych, - kosztów związanych ze stanem zdrowia - w granicach - jak wskazuje - 400,00 złotych, strona na pokrycie pozostałych kosztów utrzymania, w tym żywności, środków czystości i odzieży ma do dyspozycji jedynie kwotę 524,66 złotych.

W ocenie Kolegium, oczywistym jest, iż wyegzekwowanie z kwoty powyższej zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego (tj. w wysokości 10 675,80 złotych), prowadziłoby do znacznego pogorszenia i tak niełatwej sytuacji życiowej wnioskodawczyni oraz spowodowało konieczności skorzystania z pomocy instytucjonalnej organów pomocy społecznej.

Stanowisko powyższe pozostaje w zgodzie z jednolitym i ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, utrwalonym na gruncie spraw o zbliżonym stanie faktycznym. Zdaniem Kolegium powołane okoliczności uzasadniają częściowe umorzenie zadłużenia, bowiem przyjęcie odmiennego stanowiska stałoby w sprzeczności zarówno z interesem obywatela, jak i interesem społecznym.

Mając zatem na uwadze sytuację życiową, materialną oraz zdrowotną strony, jak również przyczynę powstania zadłużenia w niniejszej sprawie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowiło uchylić decyzję Prezydenta Miasta Łodzi 15 grudnia 2014r., znak: SOC.IV.3328-1/141121/U-321/2014 (organ wskazał nieprawidłowy numer decyzji i rozstrzygnąć sprawę we własnym zakresie.

W skardze I.S. zarzuciła naruszenie prawa przez odmowę umorzenia całości należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Skarżąca wskazała, że umorzenie należności tylko o połowę jest niezasadne. Podniosła, że uzasadnienie decyzji powinno odpowiadać warunkom określonym w art. 107 k.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Ponieważ uzasadnienie decyzji nie spełnia ww. kryteriów, zaś sama decyzja jest dla strony krzywdząca ze względu na fakt, iż nie uwzględniono w niej jej bardzo niskich dochodów skarżąca wniosła o jej uchylenie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Postanowieniem z 26 kwietnia 2022 r. st. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (III SPP/Łd 28/22).

W piśmie procesowym z dnia 8 lipca 2022 r. pełnomocnik skarżącej uzupełniając jej stanowisko skarżącej odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych i wskazał, że ważny interes strony w umorzeniu należności ze względu na trudną sytuację materialną strony istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i sytuacją materialną strony zachodzi związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty należności mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych, zwłaszcza, gdy zapłata należności zagrażałaby podstawom egzystencji osoby. Zdaniem pełnomocnika taka sytuacja występuje w p[przypadku skarżącej, bowiem jak wykazała jej miesięczny dochód wynosi ok. 2000 zł (1 772 zł emerytura i 239 zł dodatek pielęgnacyjny). Brak wskazania dochodów, które zdaniem organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia powoduje, że zaskarżona decyzja nosi znamiona dowolnej.

Dodatkowo pełnomocnik podniósł, że na skutek bardzo wysokiej inflacji znacznie wzrosły koszty utrzymania skarżącej, co tym bardziej czyni niemożliwym wygospodarowanie środków na zaspokojenie przedmiotowej należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując takiej kontroli, w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Wnioskiem z 25 października 2021 r. skarżąca zwróciła się do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi o umorzenie kwoty dodatku mieszkaniowego określonego do zwrotu w podwójnej wysokości za okres od 1 września 2018 r. do 31 sierpnia 2019 r. Uzasadniając wniosek skarżąca podała, że kwota 10 675, 80 zł przekracza znacznie jej możliwości finansowe. Podała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 1816,80 zł (łącznie z dodatkiem pielęgnacyjnym). Jest osobą starszą i schorowaną, od 1999 r. posiada bezterminowe orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Należy do Polskiego Związku Niewidomych. Ponadto ma problemy z poruszaniem się spowodowane wielostronnymi zwyrodnieniami po operacji stopy (potwierdzone dokumentacją medyczną). Wiek oraz stan zdrowia wykluczają możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy i zwiększenia dochodu. Całkowitą niezdolność do pracy oraz samodzielnej egzystencji potwierdza wypis orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 27 sierpnia 1999 r.

Jednocześnie skarżąca podała, że jej miesięczne wydatki wynoszą 1 501,81 zł. W utrzymaniu pomaga jej siostra i szwagier, z którymi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Zgodnie z umową zawartą z właścicielką nieruchomości skarżąca spłaca zadłużenie z tytułu zaległości czynszowych. Wysokie raty stanowią dla niej bardzo duże obciążenie. Ponadto skarżąca wskazała, że wnioski o przyznanie jej świadczenia składała w czasie procedowania postępowania związanego z eksmisją do lokalu socjalnego przy ul. [...], przyznanego jej przez Gminę Łódź, którego nie przyjęła ze względu na jego stan i niemożliwość funkcjonowania w nim przy jej stanie zdrowia. Na etapie składania wniosku nie uchybiła swoim obowiązkom i prawdomówności. Zdaniem wnioskodawczyni organ wydający decyzję o przyznaniu dodatku mieszkaniowego miał możliwość na etapie procedowania wniosku zapoznać się z postępowaniem prowadzonym przez organ. Decyzja nie powinna być wydana, ponieważ od samego początku organ gminy posiadał wiedzę o procedowaniu postępowania przed innym organem.

Zdaniem skarżącej wezwanie do zwrotu kwoty dodatku jest głęboko niesprawiedliwe, a egzekucja zepchnie ją w jeszcze większe ubóstwo.

Zaskarżona decyzja dotyczy kwestii umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego. W przypadku skarżącej, na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 13 kwietnia 2021 r. za nienależnie pobrane uznano kwoty: w wysokości 439,86 zł miesięcznie pobierane w okresie od 1.09.2018 r. do 28.02.2018 r. oraz w wysokości 449,79 zł miesięcznie pobierane w okresie od 1.03.2019 r. do 31.08.2019 r. Decyzje te zapadły we wznowionym postępowaniu wobec stwierdzenia, że skarżąca nie zawarła umowy najmu lokalu socjalnego. Organ powołał się na wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi III Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 11 lutego 2021 r. sygn. akt [...] oddalający apelację od wyroku Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia III Wydział Cywilny z 5 września 2019 r. sygn. akt [...] w sprawie ustalenia prawa do lokalu mieszkalnego odpowiadającego standardowi lokalu zamiennego. Organ stwierdził, że skarżąca nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu.

W rozpoznawanej sprawie Sąd nie ocenia decyzji wydanych w ramach wznowionego postępowania, jednakże o tym, że skarżąca utraciła tytuł prawny do lokalu przy ul. [...] w Ł. organ wiedział już w dacie wydania przez Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia II Wydział Cywilny wyroku z dnia 10 maja 2013 r., sygn. akt [...]. W pkt 1 wyroku Sąd nakazał I.S. opróżnienie lokalu mieszkalnego numer [...] przy ul. [...] w Ł. oraz wydanie go M.P., a w pkt 4 wstrzymał wykonanie punktu 1 wyroku w stosunku do I.S. do czasu złożenia jej przez Miasto - Łódź oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Wprawdzie dopiero w dniu 28 stycznia 2016 r. Miasto Łódź wydało na rzecz dłużnika skierowanie na lokal socjalny nr [...]przy ul. [...] w Ł., a więc około 3 lata po wyroku, jednakże skoro jest to ten sam organ (tylko inna jednostka organizacyjna), to powinien czuwać nad ustaleniem prawidłowej sytuacji prawnej skarżącej. Natomiast pomimo powyższego organ wydał decyzje o przyznaniu skarżącej dodatku mieszkaniowego za dwa różne okresy, zaś zarządca domu potwierdzał wnioski skarżącej o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Wprawdzie powyższe rozważana nie dotyczą stricte rozpoznawanej sprawy, jednakże przedstawiają sposób działania organu.

I tak w zaistniałej sytuacji organ uznał, że zastosowanie ma art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych stanowiący, że jeżeli w wyniku wznowienia postępowania stwierdzono, iż dodatek mieszkaniowy przyznano na podstawie nieprawdziwych danych zawartych w deklaracji lub wniosku, osoba otrzymująca dodatek mieszkaniowy jest obowiązana do zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości. Zgodnie ze zdaniem drugim tego przepisu należności te wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, co jednocześnie oznacza, że nie ma potrzeby konkretyzacji tego obowiązku w formie decyzji administracyjnej.

Przechodząc do dalszej części rozważań za prawidłowe w ocenie Sądu uznać niewątpliwie należy wywody Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, że należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego są środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, o których mowa w art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 305 ze zm.) - dalej zwanej: "u.f.p.".

Możliwość umorzenia tego rodzaju należności przewiduje art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. Zgodnie z tym przepisem należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może: 1) z urzędu umarzać w całości - w przypadku gdy zachodzi jedna z okoliczności, o których mowa w art. 56 ust. 1 pkt 1-4;

2) na wniosek zobowiązanego:

a) umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym,

b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie w sprawie umorzenia toczyło się z wniosku skarżącej, a zatem ustalenia wymagało, czy zachodzą okoliczności wskazane w art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych.

Prezydent Miasta Łodzi uznał za zasadną odmowę umorzenia skarżącej nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego. Natomiast organ II instancji uznał za zasadne częściowe umorzenie zadłużenia skarżącej.

W ocenie Sądu, analizując stan prawny mający zastosowanie w niniejszej sprawie oraz sytuację rodzinną, dochodową i życiową skarżącej oraz przedstawione powyżej okoliczności związane z powstaniem zadłużenia nie można zgodzić się ze stanowiskiem zaprezentowanym przez organy, w tym wypadku również ze stanowiskiem organu odwoławczego. Obowiązkiem organu jest podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, a w szczególności zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz jego prawidłowa ocena, co wynika z zasad ogólnych postępowania administracyjnego i przepisów regulujących postępowanie dowodowe (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Prawidłowa ocena materiału dowodowego może być dokonana wyłącznie na podstawie jego całokształtu, kiedy poszczególne okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały udowodnione.

Organ nie dokonał prawidłowej analizy przesłanek z art. 64 ust. 1 pkt 1 ustawy, tj. "ważnego interesu zobowiązanego" oraz "interesu publicznego", mimo że w uzasadnieniu decyzji powołał się na interes obywatela i interes publiczny.

Wprawdzie przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia, organ odwoławczy korzystał ze swobody uznania administracyjnego przewidzianej w art. 64 ust. 1 u.p.f., co uzasadnia sformułowanie "może na wniosek zobowiązanego umarzać", jednakże rozstrzygnięcie nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania co do meritum. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności leży wyłącznie w kompetencjach organu. Zatem o tym, czy należności powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz właściwy w sprawie organ administracji publicznej, który - jak zaznaczono powyżej - może je umorzyć, jednak decyzja to musi mieć oparcie w obowiązującym prawie. Jeżeli nie ma takiego oparcia, zachodzi podstawa do uznania, że decyzja organu ma charakter dowolności. Kontrola sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie dokonał wnikliwej analizy sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej skarżącej, w tym istotnych okoliczności powstania zadłużenia, naruszając tym samym przepisy art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Uzasadniając wydaną decyzję częściowo odniósł się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jednak uzasadnienie to pozostaje w sprzeczności z rozstrzygnięciem. Organ nie wyjaśnił bowiem jak z kwoty 524,66 zł, pozostającej skarżącej do dyspozycji po odjęciu koniecznych do uregulowania opłat, widzi możliwość spłaty pozostałej części zadłużenia, tj. 5 337,90 zł.

Organ odwoławczy nie rozważył zatem interesu zobowiązanej ani interesu publicznego. Nie jest bowiem w interesie publicznym, aby skarżąca korzystała z pomocy społecznej.

Dopiero ponowne, dokładne wyjaśnienie sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej oraz jej możliwości płatniczych, w tym realności spłaty nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego pozwoli na podjęcie rozstrzygnięcia w sprawie.

Organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę rozważy, czy w interesie publicznym leży wyłącznie zapewnienie wpływu środków do budżetu, czy też ograniczenie wydatków na zwiększoną pomoc społeczną dla strony.

Sąd stwierdzając, że organ naruszył przepisy postępowania - art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, za zasadne uznał podjęcie przez organ odwoławczy działań mających na celu rozważenie przesłanek dotyczących możliwości umorzenia należności w całości. Ustalenia te powinny być aktualne na dzień decyzyjnego rozpoznawania wniosku.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji

O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. C i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2019 r. poz. 18 ze zm.).

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 2 i ust. 3 ustawy COVID-19. Zgodne z przepisem art. 15 zzs4 ust. 2 w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Z kolei art. 15 zzs4 ust. 3 stanowi, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Przeprowadzenie rozprawy zdalnej w rozpoznawanej sprawie nie było możliwe z uwagi na brak możliwości technicznych uczestnictwa stron w rozprawie zdalnej, więc sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

k.ż.