Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2857/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 6  pkt 1,  art. 7  ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.) Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk WSA Tadeusz Nowak Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. Prezydenta Miasta S. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 25 czerwca 2013 r. M. T. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem Z. G..

W wyniku prowadzonego postępowania decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] Prezydent Miasta S. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach.

W uzasadnieniu Prezydent wskazał, że Z. G. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym wskazano, że stopień niepełnosprawności datuje się od [...] listopada 2010 r., zaś nie jest możliwym ustalenie daty powstania niepełnosprawności. Pomimo wezwania wnioskodawczyni o przedstawienie dokumentów potwierdzających powstanie niepełnosprawności Z. G. przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25 roku życia, zgodnie z art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, takie dokumenty do akt sprawy nie zostały złożone. Tym samym nie spełniona została ustawowa przesłanka umożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego co skutkowało wydaniem decyzji odmownej.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła M. T.. W uzasadnieniu wskazała, że jej ojciec jest osobą niepełnosprawną w stopniu znaczącym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podniosła, iż w 2010 r. otrzymała świadczenie pielęgnacyjne na ojca na stałe na podstawie decyzji Prezydenta z dnia [...] listopada 2010 r. Wskazała, że jej rodzice w 1992 r. odchodząc na emeryturę z KRUS przepisali jej grunt rolny o pow. ok. 4 ha, który uprawiany jest przez męża skarżącej, natomiast ona tylko jest ubezpieczona w KRUS i nie zajmuje się prowadzeniem działalności rolnej. Wskazała, iż od 1992 r. nie pracuje zawodowo, zrezygnowała z zatrudnienia, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie podejmuje zatrudnienia lub innej racy zarobkowej, ponieważ od 2005 r. opiekuje się niepełnosprawnym ojcem. Wskazała, że różnica w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obecnie obowiązującym i uprzednio skupia się na dwóch modyfikacjach, w szczególności dodania ust. 1b, w którym drastycznie ogranicza się kręg osób niepełnosprawnych poprzez wpisanie ograniczeń czasowych powstania niepełnosprawności. Podniosła, że spełnia warunki z art. 17 ww. ustawy sprzed nowelizacji, albowiem ojciec nabył niepełnosprawność przed ukończeniem 75 roku życia. Zarzuciła przy tym, że świadczenie pielęgnacyjne trafia do opiekuna, oraz, że nie ma różnic w podejmowaniu decyzji względem osoby niepełnosprawnej mającej 25, 50, 60 czy 90 lat.

Decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S.

W uzasadnieniu wskazało, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia, lub w trakcie nauki w szkole, lub w szkole wyższej, nie później jednak niż do ukończenia 25 roku życia. Tymczasem w aktach sprawy brak jest dowodu wskazującego, że niepełnosprawność Z. G. spełnia te przesłanki. Z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wynika, że trudnym do ustalenia jest data powstania niepełnosprawności Z. G., natomiast znaczny stopień niepełnosprawności datuje się u niego od [...] listopada 2010 r. Jednocześnie skarżąca, pomimo wezwania przez organ do przedłożenia, nie przedstawiła dokumentów sprzed 2002 r. Tym samym nie został spełniony warunek umożliwiający przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. T. W uzasadnieniu podniosła, iż nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych ma zastosowanie od 1 stycznia 2013 r. do osób ubiegających się o świadczenie opiekuńcze po raz pierwszy. Wskazała, że na mocy decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] listopada 2010 r. uzyskała prawo doświadczenia pielęgnacyjnego z tym dniem i otrzymywała je do [...] lipca 2013 r. Podtrzymując zarzuty zawarte w odwołaniu podniosła, że jest osobą zdolną do pracy, posiada wyższe wykształcenie, ale nie może jej podjąć z uwagi na sprawowaną nad ojcem opiekę. Podniosła, że posiadanie i prowadzenie gospodarstwa rolnego nie jest pracą zarobkową, w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podniosła że gdyby przyjąć, że ustawa zmieniająca z konstytucyjnego punktu widzenia ma uzasadnienie do ingerencji w słusznie nabyte prawa to należałby uznać, że osoba niepełnosprawna, w tym jej ojciec, nie musi mieć już zapewnionej opieki. Podniosła, że z biegiem lat choroba jej ojca postępuje i pomoc ta jest konieczna do dalszego życia i funkcjonowania.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko w sprawie.

Pismem z dnia 22 marca 2014 r. skarżąca wskazała, że w dniu 5 grudnia 2013r. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności ustawy zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych oraz, że ma ona zastosowanie do osób ubiegających się o świadczenie po raz pierwszy. Tymczasem skarżąca otrzymywała świadczenie od grudnia 2010 r. a jej decyzja wygasła w czerwcu 2013 r. Wskazała, że opiekę wykonuje po 8 do 10 godzin dziennie, a tymczasem MOPR w S. odmówił je przyznania świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 na osobę jej ojca. Wskazała, że przepisy nie przewidywały konieczności rezygnacji z zatrudnienia, ale wystarczyło jej nie podejmować.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżony akt także z powodów, które w skardze nie zostały podniesione, a stanowią o wydaniu aktu z naruszeniem prawa.

Dla określenia kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego odwołać się należy do treści przepisu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który zawiera definicję legalną pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W myśl tego przepisu pojęcie to oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rodzinnej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Brak jest podstaw do dokonywania wykładni rozszerzającej tego pojęcia. Ustawodawca ograniczył je bowiem do wykonywania pracy przez pracowników najemnych, którzy są związani z pracodawcą różnego rodzaju umowami oraz w ramach spółdzielni produkcyjnych i usługowych. Definicja ustawowa odnosi się expressis verbis m.in. do działalności gospodarczej o charakterze pozarolniczym, co wskazuje na celowy i świadomy zamiar nieobjęcia tym pojęciem działalności rolniczej

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, zasadniczo ocena normatywna spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w celu nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się na gruncie pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12).

Jednakże ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia: "rolnik". Taką definicję zawiera natomiast ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). Zgodnie z art. 6 pkt 1 tej ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku – rozumie się przez to pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. W myśl tej definicji rolnikiem jest osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego. Natomiast ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 6 stanowi, że ilekroć jest w niej mowa o gospodarstwie rolnym to oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej.

Wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r., poz. 1403) stanowi w art. 1 ust. 1, że ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje na zasadach określonych w ustawie, rolników i pracujących z nimi domowników. Rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego, co ma miejsce w przypadku skarżącej i nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu z mocy ustawy (art. 7 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników).

Na rozstrzygnięcie sprawy wpływ miała również wpływ uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, w której stwierdzono, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Na mocy art. 269 p.p.s.a. uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego mają co do zasady charakter wiążący. Sąd orzekający w sprawie, w której pojawia się zagadnienie prawne rozstrzygnięte już w uchwale, bez zgłoszenia wniosku o podjęcie tak zwanej "uchwały przełamującej", nie może bowiem wyrazić innego poglądu niż ten sformułowany w uchwale przez Naczelny Sąd Administracyjny. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony w powołanej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego uznając, że dotyczy ona także sytuacji prawnej skarżącej.

W uchwale z dnia 11 grudnia 2012r. wskazano, że "prowadzenie gospodarstwa rolnego, oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. Zatem przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną (...)".

Bezspornie skarżąca posiada gospodarstwo rolne o pow. ok 4 ha, stanowiące źródło jej utrzymania, a także jest objęta ubezpieczeniem społecznym rolników. W świetle powołanej uchwały świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem nie może być zatem przyznane, niezależnie od tego jaki jest zakres tej opieki oraz od tego, że zgodnie z twierdzeniami skarżącej prace w gospodarstwie rolnym wykonuje jej mąż. Jeżeli bowiem skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego może zlecić wykonywania prac rolnych innej osobie (np. mężowi). Nie zmienia to jednak faktu, iż działania takie są czynnościami władczymi o charakterze zrządzającym mieszącymi się w pojęciu prowadzenia gospodarstwa rolnego na własny rachunek.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w wyroku