Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1916/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Despot – Mładanowicz Sędzia NSA Jerzy Bujko Sędzia del. NSA Janina Kosowska /spr./ Protokolant asystent sędziego Katarzyna Ślizak po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej C. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2124/10 w sprawie ze skargi C. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2124/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi C. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2010 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego: 1/ oddalił skargę oraz 2/ zasądził na rzecz adwokata skarżącej zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Opisując stan faktyczny niniejszej sprawy Sąd I instancji wskazał, iż decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącej przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego, określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), zwanej dalej ustawą o świadczeniu. W uzasadnieniu podniósł, iż skarżąca w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową, jednakże w pobliżu swego miejsca zamieszkania. Przepis art. 2 ustawy o świadczeniu stanowi natomiast, iż deportacją jest wywiezienie do pracy przymusowej z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r.

W wyniku rozpoznania wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2010 r., podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Dodał, iż nie stanowią dowodu w sprawie lakoniczne oświadczenia świadków, którzy nie uprawdopodobnili, że byli deportowani do pracy przymusowej wraz ze stroną postępowania

W skardze na przedmiotową decyzję, skarżąca powtórzyła argumentację z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zgodnie z którą przez ok. 10 miesięcy pracowała w okolicach R., tj. ok. 100 km od domu, w nieludzkich warunkach i bez możliwości odwiedzania rodziny.

W odpowiedzi na skargę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, a uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, na wstępie wskazał, iż skarżąca w okresie okupacji była zabrana do pracy przymusowej. Pracowała w ciężkich warunkach w okolicach R., P. i P., w odległości ok. 100 km od domu, bez możliwości kontaktowania się z rodziną. Zauważył, iż mający zastosowanie w sprawie przepis art. 2 ust. 2 ( art. 2 nie posiada ust.2 lecz pkt.2) ustawy o świadczeniu stanowi, iż represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium Państwa Polskiego w jego obecnych granicach.

Mając na uwadze brzmienie przytoczonego przepisu, Sąd I instancji stwierdził, iż praca wykonywana przez skarżącą na wskazywanych przez nią terenach jest wprawdzie pracą przymusową, ale z uwagi na wykonywanie jej na terytorium Państwa Polskiego, w jego granicach przed dniem 1 września 1939 r. nie może stanowić podstawy przyznania świadczenia pieniężnego. Wskazał, iż w przedmiocie wymogów, określonych w art. 2 ust. 2 ( powinien być podany pkt.2) ustawy o świadczeniu, Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się w licznych orzeczeniach, prezentując jednolite stanowisko, iż przyznanie świadczenia pieniężnego wymaga deportacji, czyli wywiezienia do pracy przymusowej, wykonywanej poza granicami Państwa Polskiego sprzed 1 września 1939 r. Nie przecząc zatem, iż praca w oddaleniu od domu była dla skarżącej, bardzo młodej wówczas osoby, wielkim obciążeniem fizycznym i psychicznym, Sąd I instancji stwierdził, że w jej sytuacji warunek określony w art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniu nie został spełniony, skoro pracę przymusową wykonywała na terenie Polski.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną złożyła skarżąca, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, ustanowionego w ramach prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącej, zaskarżając przedmiotowy wyrok w części dotyczącej pkt-u I, jako podstawę skargi kasacyjnej wskazała naruszenie prawa materialnego, tj.:

1/ art. 2 ust. 2 ( w uzasadnieniu skargi przywołano właściwą jednostkę redakcyjną pkt.2) ustawy o świadczeniu poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że przepis ten znajduje zastosowanie jedynie do przypadków, gdy praca przymusowa była wykonywana poza granicami Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. i w konsekwencji błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, iż wykonywanie przez skarżącą pracy przymusowej na rzecz okupanta niemieckiego w czasie II wojny światowej przez okres ok. 11 miesięcy w odległości co najmniej 100 km od miejsca zamieszkania, tj. na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., bez możliwości kontaktu z rodziną, nie spełnia przesłanek, określonych w tym przepisie,

2/ art. 190 ust. 1, 3 i 4 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie i dokonanie wykładni art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniu z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt. K 49/07, i w konsekwencji oparcie wyroku na przepisie w brzmieniu uznanym przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP.

W oparciu o przytoczoną podstawę kasacyjną pełnomocnik skarżącej wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku we wskazanej wyżej części oraz o rozpoznanie skargi i uchylenie decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. lub ewentualnie o przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej podniosła, iż art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 kwietnia 2011 r., tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 72, poz. 380) wskazywał, iż świadczenie to przysługuje w wypadku deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium: III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. W orzecznictwie administracyjnym podkreślano wówczas, co zauważył także Sąd I instancji, że dla uzyskania prawa do omawianego świadczenia konieczne jest podleganie deportacji (wywiezieniu) w rozumieniu art. 2 pkt. 2. Zawarte w tym przepisie kryterium przekroczenia granic terytorium państwa polskiego interpretowane było w sposób ścisły. Tego rodzaju rozstrzygnięcia budziły jednak wątpliwości konstytucyjne, dlatego też wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt. K 49/07, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego. Powyższy wyrok opublikowany został w dniu 23 grudnia 2009 r. (Dz. U. Nr 220, poz. 1734).

Mając to na uwadze, pełnomocnik skarżącej zauważyła, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co obliguje te sądy z mocy prawa do uwzględniania w swoich rozstrzygnięciach także orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które mają moc powszechnie obowiązującą. W niniejszej sprawie, Sąd I instancji nie wziął natomiast pod uwagę powołanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i oparł się na literalnym brzmieniu art. 2 pkt. 2 ustawy o świadczeniu, dokonując tym samym jego błędnej wykładni. Sąd w sposób niewłaściwy zastosował ten przepis i w konsekwencji bezpodstawnie oddalił skargę, błędnie uznając, iż praca przymusowa wykonywana poza stałym miejscem zamieszkania nie spełnia przesłanki deportacji z uwagi na fakt, iż była wykonywana w granicach państwa polskiego sprzed 1 września 1939 r. Pominięcie przez Sąd I instancji wskazanego orzeczenia stanowiło naruszenie art. 190 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie. W świetle art. 190 ust. 1, 3 i 4 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, mają bowiem moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą wszystkich adresatów bez wyjątku, sądów nie wyłączając, a zatem winny być przez nie respektowane. Pełnomocnik skarżącej podkreśliła jednocześnie, iż w momencie wyrokowania i wydawania decyzji przez organ wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego był już ogłoszony, co więcej organ w uzasadnieniach swych decyzji wprost powoływał się na przedmiotowe orzeczenie. Przeciwstawienie się przez Sąd I instancji woli Trybunału Konstytucyjnego oznacza wkraczanie przez ten Sąd w zakres ustawowo zastrzeżonych kompetencji Trybunału Konstytucyjnego i stanowi naruszenie art. 190 Konstytucji RP. Sąd ten miał bowiem obowiązek oceny legalności zaskarżonej decyzji, tj. spełnienia przez skarżącą przesłanek wskazanych w art. 2 ust. 2 ( prawidłowo winien być powołany pkt.2) ustawy o świadczeniu przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Pełnomocnik skarżącej podkreśliła również, iż Sąd I instancji w ustalonym stanie faktycznym za bezsporne uznał spełnienie przez skarżącą pozostałych (poza przesłanką deportacji) przesłanek do uzyskania świadczenia pieniężnego. Uznał, iż skarżąca wykonywała pracę przymusową poza swoim miejscem zamieszkania, co było jedyną okolicznością kwestionowaną przez organ. Wobec powyższego, pełnomocnik skarżącej uznała, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki z art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniu, a w konsekwencji decyzja odmawiająca jej świadczenia pieniężnego powinna być uchylona.

Na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2012 r., pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę kasacyjną, natomiast pełnomocnik Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podnosząc, iż organ uwzględnił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., a powodem odmownego rozstrzygnięcia był brak dowodów deportacji do pracy przymusowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 ppsa, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskiem.

W niniejszej sprawie, podstawę, na której oparta została skarga kasacyjna uznać należy za usprawiedliwioną, aczkolwiek nie wszystkie z podniesionych w jej ramach zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę kontrolowanych przez Sąd I instancji decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stanowiły w niniejszej sprawie przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), zwanej dalej ustawą o świadczeniu.

Naczelny Sąd Administracyjny za trafne uznał stanowisko skarżącej co do niewłaściwej wykładni i niewłaściwego zastosowania przez Sąd I instancji art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu. Wskazać należy, iż zgodnie z treścią tego przepisu w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Podkreślić należy, na co słusznie zwróciła uwagę skarżąca, iż przepis ten w przytoczonym brzmieniu poddany został badaniu zgodności z art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w wyniku którego Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07, orzekł, iż art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przedmiotowy wyrok wszedł w życie z dniem ogłoszenia, tj. z dniem 23 grudnia 2009 r. (Dz. U. z 2009 r., Nr 220, poz. 1734) i stał się z tym dniem powszechnie obowiązującym (art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP). Fakt ten powinien zostać zatem wzięty pod uwagę przez Sąd I instancji przy kontroli legalności decyzji, wydanych na podstawie tego przepisu. Badając zgodność z prawem tych decyzji, Sąd nie powinien bowiem zastosować przepisu zgodnie z jego literalnym brzmieniem. Dla dokonania jego właściwej interpretacji niezbędne było uwzględnienie przez Sąd I instancji przedmiotowego wyroku. Wobec jego podjęcia dopuszczalne stało się bowiem przyznanie świadczenia, o którym stanowi ustawa o świadczeniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej także w graniach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r, jeżeli taka okoliczność miała miejsce. W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "ustawodawca trafnie uznał, iż wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Świadectwa osób poddanych tej formie represji skłaniają do akceptacji poglądu, że znajdowały się one w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiednie miejscowości), w znanej okolicy i w otoczeniu rodziny i znajomych. (...). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, ogólnie słuszny cel zaskarżonej ustawy (symboliczne zadośćuczynienie dla osób wywiezionych do pracy przymusowej) został wypaczony przez niepełne określenie kategorii osób uprawnionych do świadczenia deportacyjnego przewidzianego w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu. Z przepisu tego wynika, że beneficjentami świadczeń mogą być wyłącznie osoby wywiezione z terytorium państwa polskiego (i to definiowanego na dwa różne sposoby – w granicach przedwojennych lub powojennych) na terytorium ZSRR, III Rzeszy lub terenów przez nie okupowanych. W taki sposób do rangi warunku uzyskania świadczenia (cechy relewantnej jego adresatów) podniesione zostało przekroczenie granicy państwa polskiego (nie zawsze zresztą istniejącej w sensie prawnym i faktycznym oraz zmieniającej swój przebieg w trakcie działań wojennych). Spowodowało wykluczenie możliwości przyznania świadczeń deportacyjnych osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej w ramach terytorium państwa polskiego. W opinii Trybunału Konstytucyjnego, tak sformułowane, bardzo rygorystyczne przesłanki dostępu do świadczeń deportacyjnych w istotny sposób naruszają zasadę równości. Kryterium przekroczenia granic państwowych nie jest adekwatne do celu ustawy, którym było symboliczne zadośćuczynienie za pracę przymusową świadczoną na rzecz okupantów w szczególnie trudnych warunkach, spowodowanych oderwaniem od dotychczasowego otoczenia. Powoduje ono arbitralne zróżnicowanie prawa do świadczenia deportacyjnego."

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż Sąd I instancji, uznając, że w świetle art. 2 pkt.2. ( a nie jak podano ust.2 ) ustawy o świadczeniu represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej wyłącznie z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach, dokonał błędnej – w świetle wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego – wykładni omawianego przepisu, a w jej następstwie uznał, że z tego właśnie powodu skarżącej nie przysługuje świadczenie, przewidziane w ustawie o świadczeniu. Pominięcie przedmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego przez Sąd I instancji podczas wyrokowania w niniejszej sprawie stanowiło zatem pośrednio również naruszenie art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego co do zasady wchodzi w życie z dniem ogłoszenia i ma moc powszechnie obowiązującą. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, w których wskazany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie uruchomił trybów nadzwyczajnych, przepis art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, nie miał natomiast zastosowania i tym samym nie mógł zostać naruszony przez Sąd I instancji.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy uznanie podstawy kasacyjnej za usprawiedliwioną uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku i zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze kasacyjnej rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 ppsa na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku.

Zgodnie ze stanem faktycznym, przedstawionym tylko skrótowo w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z relacji własnej skarżącej wynika, iż od stycznia 1944 r. pracowała przymusowo u okupanta niemieckiego – początkowo w Z., w kwietniu skierowana została do R., a następnie do S. w celu kopania umocnień wojskowych, sadzenia lasu. Prace wykonywała w odległości ok. 100 km od domu, bez możliwości kontaktowania się z rodziną do końca grudnia 1944 r. Wskazać należy, iż w przedstawionych okolicznościach podstawą decyzji odmownych Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych było uznanie, że skarżąca nie udowodniła faktu deportacji. Organ podniósł, iż w znajdującej się w aktach niniejszej sprawy ankiecie osobowej, skierowanej przez skarżącą po wojnie do Biura Dowodów Osobistych w celu wydania pierwszego po wojnie dokumentu tożsamości, skarżąca wskazała (pkt 10), iż przed, jak i w czasie okupacji, przebywała w Z. – nie zmieniała swego miejsca zamieszkania. Na okoliczność deportacji w celu wykonywania pracy przymusowej skarżąca załączyła ponadto nie datowane oświadczenia świadków – G. K. oraz J. T., które jednak nie mogą stanowić dowodu potwierdzającego tą okoliczność ze względu na ich lakoniczność oraz brak uprawdopodobnienia przez świadków, iż zostali deportowani do pracy przymusowej wraz ze skarżącą. Organ zauważył, iż świadkowie nie składali wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego z tego tytułu, nie ubiegali się też o świadczenie z Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie. Biorąc zatem pod uwagę powyższe oraz fakt, iż w ankiecie dowodowej, wypełnionej w dniu 5 maja 1952 r. skarżąca wskazała, iż w czasie okupacji nie zmieniała swego miejsca zamieszkania oraz brak w aktach sprawy jakiegokolwiek urzędowego dokumentu, potwierdzającego deportację skarżącej do R. w celu wykonywania pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy, organ stwierdził, iż nie znalazł podstaw do przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia deportacyjnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny stanu faktycznego w drodze zebrania i oceny materiału dowodowego co stanowi podstawową funkcję postępowania administracyjnego. W postępowaniu administracyjnym to organy administracji publicznej zobowiązane są bowiem, zgodnie z art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej w skrócie kpa, do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Na nich zatem spoczywa obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Organ administracji publicznej powinien ocenić bowiem, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego, zgromadzonego w sposób wyczerpujący (art. 80 kpa). W niniejszej sprawie, podzielając stanowisko skarżącej, wyrażone w piśmie procesowym jej pełnomocnika z dnia 11 marca 2011 r., stwierdzić należy, iż organ ten nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w zgodzie ze wskazanymi wyżej przepisami, a ponadto oceny zebranego przez organ materiału dowodowego nie można uznać za wnikliwą. Powyższe skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji z dnia [...] lipca 2010 r, gdyż wskazane naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czego nie uwzględnił Sąd I instancji w wyniku wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego.

W toku ponownego rozpoznawania niniejszej sprawy, konieczne będzie przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, w ramach którego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powinien dogłębnie wyjaśnić kwestię wywiezienia skarżącej do pracy przymusowej – w razie wątpliwości co do oświadczeń świadków – podjąć kroki w celu ich jednoznacznego wyjaśnienia poprzez np. przeprowadzenie dowodów z zeznań tych świadków lub wezwanie skarżącej do przedłożenia ich uzupełniających oświadczeń w zakresie wskazanym przez organ, czy też zebranie w razie takich możliwości oświadczeń także innych świadków. Należy zatem ponownie ocenić oświadczenia świadków, przedłożonych przez skarżącą, a kwestia braku starania się przez tych świadków o przyznanie przysługujących im ewentualnie świadczeń (podkreślić należy, iż wyłącznie z oświadczenia G. K. wynika, iż deportowana została wraz ze skarżącą do pracy przymusowej) nie może kategorycznie przesądzać, że pozbawione są one waloru prawdziwości.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powinien ponadto ponownie ocenić ankietę skarżącej złożoną w celu otrzymania dowodu osobistego, uwzględniając to, iż wprawdzie w pkt-cie 10 lit. b) tej ankiety wpisana jest wyłącznie miejscowość Z. jako "miejsce zamieszkania podczas okupacji", jednakże zgodnie z instrukcją wypełnienia tej ankiety, skarżąca zobowiązana była w tym miejscu "podać ostatnie miejsce zamieszkania", co nie podważa zarówno jej oświadczenia, jak i oświadczeń świadków o wywiezieniu skarżącej do pracy przymusowej w 1944 r., skoro jak trafnie podniosła pełnomocnik skarżącej we wskazanym wyżej piśmie procesowym z dnia 11 marca 2011 r., w grudniu 1944 r. skarżąca wróciła do domu rodzinnego w Z. Stosowne rozstrzygnięcie, oparte na analizie całokształtu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powinien podjąć dopiero po wyczerpującym uzupełnieniu zebranego dotychczas materiału dowodowego z uwzględnieniem zmian, jakie zaszły w stanie prawnym. Podkreślić jednocześnie należy, iż potwierdzenie faktu deportacji (wywiezienia) skarżącej do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy poza miejsce jej zamieszkania w warunkach rozłąki z rodziną będzie w niniejszej sprawy równoznaczne z uznaniem tego faktu za represję w rozumieniu ustawy o świadczeniu.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 ppsa, orzekł jak w sentencji. Wyjaśnić jednocześnie należy, iż Sąd ten nie orzekł o przyznaniu adwokatowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie pełnomocnika za wykonaną pomoc prawną z urzędu należne od Skarbu Państwa (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa.