Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 3159/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174, art. 183, art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 10, art. 79
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 235 1, art. 300
journal: Dz.U. 2014 poz 1502
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art. 415
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Teresa Kobylecka Sędzia del. WSA Tamara Dziełakowska Protokolant asystent sędziego Joanna Zięba-Gula po rozpoznaniu w dniu 27 września 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Szpitala Specjalistycznego nr [...] w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lipca 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 671/13 w sprawie ze skargi Szpitala Specjalistycznego nr [...] w B. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 671/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Szpitala S. w B. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny (dalej PPIS) w B. stwierdził u D. C.-M. chorobę zawodową w postaci choroby zakaźnej, wymienionej w poz. 26 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1367). Organ wskazał, że stwierdzenie choroby zawodowej u strony nastąpiło w oparciu o orzeczenie lekarskie wystawione przez Szpital S. Nr [...] Oddział O. w B. nr [...] z dnia [...] lutego 2010 r. i orzeczenie lekarskie uzupełniające tej jednostki nr [...] z dnia [...] maja 2012 r. oraz ustalone narażenie zawodowe. Narażenie to dokumentują karty oceny narażenia zawodowego z dnia 19 lutego 2010 r. i protokół przesłuchania strony z dnia 12 marca 2012 r. W trakcie zatrudnienia w Szpitalu S. Nr [...] w B. w okresie od [...] października 2002 r. do [...] września 2003 r. na stanowisku: lekarz stażysta (przeprowadzanie zabiegów, operacji, uczestniczenie w porodach, bezpośredni kontakt z pacjentami podczas przeprowadzania badań i podjętego leczenia) odbywając staże cząstkowe (w okresie od [...] października 2002 r. do [...] listopada 2002 r. - oddział P., bl. Nr [...] Szpitala S. Nr [...] w B., w okresie od [...] listopada 2002 r. do [...] stycznia 2003 r. oddział C. Szpitala S. Nr [...], w okresie od [...] stycznia 2003 r. do [...] marca 2003 r. oddział P. (w tym dwa tygodnie w Oddziale N. Szpitala S. Nr [...] w B.), w okresie od [...] marca 2003 r. do [...] czerwca 2003 r. Szpital S. Nr [...] w B. C., w tym oddelegowanie na kurs do R. w K. od [...] kwietnia 2003 r. do [...] kwietnia 2003 r., w okresie od [...] czerwca 2003r. do [...] czerwca 2003 r. Samodzielny Publiczny ZOZ W. Nr [...] w B., al. L. [...] z zakresu P., w okresie od [...] czerwca 2003 r. do [...] lipca 2003 r. Wojewódzki Szpital S. Nr [...], plac M. [...] S., w okresie od [...] sierpnia 2003 r. do [...] sierpnia 2003 r. oraz od [...] sierpnia 2003 r. do [...] września 2003 r. W. w K., B., ul. Z. [...], w okresie od [...] września 2003 r. do [...] września 2003 r. NZOZ A." Sp. z o.o. B., P.) strona pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej będąc narażona na czynnik szkodliwy - czynnik biologiczny potencjalnie zakaźny. W ocenie PPIS w B. przesłanki uzasadniające stwierdzenie choroby zawodowej u D. C.-M. zostały spełnione. Strona została skierowana do poradni chorób wątroby w związku z podwyższonymi wartościami transaminaz i od dnia 13 stycznia 2004 r. diagnozowana i leczona jest w Poradni C. Nr I w B.. Lekarze orzecznicy zatrudnieni w tej jednostce medycznej, na podstawie przeprowadzonych badań, diagnostyki oraz wywiadu rozpoznali u strony chorobę zakaźną w postaci wirusowego zapalenia wątroby typu C. Obserwowana przez lekarzy specjalistów serokonwersja HCVAb w okresie 2002/2004 sugeruje zakażenie HCV w latach 2002/2003. Jak wykazało postępowanie wyjaśniające, w tym okresie czasu strona pracowała w narażeniu na czynnik biologiczny (krew) wywołujący wirusowe zapalenie wątroby typu "C" w Szpitalu S. Nr [...] w B., gdzie wykonywała czynności zawodowe jako lekarz stażysta w trakcie odbywania stażu cząstkowego i miała bezpośredni kontakt z pacjentami podczas przeprowadzania badań, konsultacji oraz przeprowadzania operacji i porodów. Mogło to spowodować zakażenie materiałem biologicznym. W związku z tymi ustaleniami PPIS w B. decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] stwierdził u w/w zawodową chorobę zakaźną wymienioną w poz. 26 wykazu chorób zawodowych. Decyzja ta została uchylona przez Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dalej ŚPWIS) w Katowicach rozstrzygnięciem z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] i przekazana do ponownego rozpatrzenia. Stosownie do wskazań wynikających z decyzji ŚPWIS w Katowicach oraz wyroku WSA w Gliwicach z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 846/10, PPIS w B. w ponownym postępowaniu podjął czynności zmierzające do ustalenia czy przedmiotowe zakażenie nastąpiło w okresie poprzedzającym podjęcie stażu przez stronę w w/w zakładzie pracy. Na podstawie dokumentacji medycznej przedstawionej przez stronę oraz jej oświadczenia ustalono, iż w okresie poprzedzającym rozpoczęcie stażu oraz przed okresem mogącym być czasem wstępnej fazy inkubacji HCV nie miała ona kontaktu z materiałem zakaźnym zawierającym materiał genetyczny HCV ani jako pacjent ani jako lekarz stażysta. Lekarze kompetentnej placówki medycznej I stopnia w orzeczeniach wskazali maksymalny okres pojawiania się przeciwciał anty HCV, który może trwać do 6 miesięcy. Gdyby do zakażenia doszło po operacjach jakimi została ona poddana w latach 1979, 1990, 1997 oraz w sierpniu 2001 r., zważywszy na okres inkubacji, przeciwciała ujawniłyby się nie później niż w lutym 2002 r. Co prawda, zebrany materiał dowodowy wskazuje na podwyższenie prób wątrobowych w latach 2001 i 2002, jednak mogło to być spowodowane innymi czynnikami, takimi jak zła dieta, alkohol oraz hormonalne środki antykoncepcyjne. Przed przyjęciem do pracy w Szpitalu S. Nr [...] w B. strona była zobowiązana do przedstawienia wyników badań na nosicielstwo HCV i wbrew twierdzeniom zakładu pracy, wyniki takie przedłożyła (ujemny wynik HCV). W karcie lekarskiej badania wstępnego Poradni Zakładowej Szpitala S. Nr [...] w B. znajduje się wpis dokumentujący to badanie "(-) [...].10.02". Dopiero pod koniec stażu, w październiku 2003r. przeprowadzone badania wykazały podwyższone poziomy prób wątrobowych: ALAT 57U/L, ASPAT 53U/L. Po tym została ona skierowana do Poradni Hepatologicznej, gdzie w styczniu 2004 r. stwierdzono zakażenie wirusem WZW typu C.

W odwołaniu z dnia 2 lipca 2012 r. Szpital S. Nr [...] w B. zakwestionował ustalenie organu I instancji, zgodnie którym do zakażenia doszło podczas pracy wykonywanej w tym zakładzie. Nie można wykluczyć, że do zakażenia doszło w okresie poprzedzającym rozpoczęcie stażu w Szpitalu bądź też w trakcie odbywania staży cząstkowych.

Decyzją z dnia [...]maja 2013 r. nr [...] ŚPWIS w Katowicach utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Wskazano, iż w ramach postępowania uzupełniającego ŚPWIS w Katowicach, ze względu na wskazówki co do dalszego postępowania wynikające z wyroków WSA w Gliwicach z dnia 14 lutego 2008r., sygn. akt IV SA/Gl 826/07 oraz z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 846/10 zwrócił się w dniu 26 lipca 2012r. do Szpitala S. Nr [...] w B., Oddział Obserwacyjno-Zakaźny i Hepatologii Zakaźnej o wydanie uzupełniającego orzeczenia w celu wyraźnego stwierdzenia czy wyniki badań strony wykluczają możliwość wystąpienia wstępnej fazy inkubacji HCV w dacie badań przeprowadzonych w dniu 27 września 2001 r. Pismem z dnia 2 sierpnia 2012 r. w/w jednostka medyczna udzieliła odpowiedzi. Uznała, iż zachodzi przeważające prawdopodobieństwo, iż zakażenie wirusem C zapalenia wątroby HCV nastąpiło w związku z pracą zawodową w Szpitalu S. Nr [...].

W dniu 23 sierpnia 2012 r. ŚPWIS w Katowicach zwrócił się z identycznym wnioskiem (pytaniem) do Instytutu M. w S.. Jednostka ta orzeczeniem lekarskim z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...]rozpoznała chorobę zawodową u strony. Na podstawie danych z dostępnej dokumentacji lekarskiej, oceny narażenia zawodowego, a zwłaszcza statusu serologicznego u badanej zarówno przed podjęciem pracy, jak i po jej zakończeniu uznała, iż są podstawy do rozpoznania u badanej z wysokim prawdopodobieństwem zawodowej etiologii przebytego wirusowego zapalenia wątroby typu C.

W odniesieniu do wątpliwości przedstawianych przez pracodawcę odnośnie ewentualnych innych źródeł zakażenia D. C. - M., jak również żądania wykluczenia możliwości istnienia zakażenia przed zatrudnieniem na stażu lekarze orzecznicy Instytutu M. wyjaśnili, że orzekanie w sprawie chorób zawodowych nie nakłada obowiązku postawienia rozpoznania ze stuprocentową pewnością, ale zakłada margines wysokiego prawdopodobieństwa uznania zawodowej etiologii rozpoznawanego schorzenia. Zwrócono uwagę na fakt, iż kontakt z materiałem biologicznym potencjalnie zakaźnym jest nieporównywalnie większy w trakcie wielomiesięcznych staży lekarskich z zakresu [...], [...], [...] oraz [...] niż w innych rozważanych okresach - tj. zarówno w okresie przed zatrudnieniem, jak i na krótkotrwałych stażach cząstkowych z [...], intensywnej terapii, [...] i w [...]. Jak wskazano w orzeczeniu IM., obserwowane fluktuacje transaminazemii nie są symptomem specyficznym dla zakażeń wirusowych wątroby i mogą być powodowane szeregiem niespecyficznych czynników, na przykład nieprawidłową dietą, spożyciem alkoholu lub, tak jak w przypadku badanej, wpływem zażywania preparatu antykoncepcyjnego (L.) stanowiącego uznany czynnik hepatotoksyczny. Zażywanie preparatu antykoncepcyjnego przez pacjentkę potwierdza wpis do dokumentacji z Poradni Hematologicznej przy Szpitalu Nr [...] w B.. Brak jest związku czasowego powstałego zakażenia z wcześniejszymi hospitalizacjami pacjentki. Potencjalne zakażenie w trakcie ostatniej hospitalizacji na oddziale kardiologii w sierpniu 2001 r. spowodowałoby wytworzenie przeciwciał anty-HCV do 6 miesięcy od zainfekowania, natomiast badanie w kierunku powyższych przeciwciał wykonane w październiku 2002 r. dało wynik ujemny. Odnosząc się do zarzutów odwołania uznano, iż związek przyczynowy między ekspozycją na czynniki biologiczne w środowisku pracy w okresie zatrudnienia w Szpitalu S. Nr [...] w B. ([...].10.2002 r. - [...].10.2003 r.) a rozpoznaną przez orzeczników chorobą zawodową został wykazany, stąd zachodziły podstawy do wydania decyzji stwierdzającej u D. C. - M. chorobę zawodową wymienioną w poz. 26 wykazu chorób zawodowych z rozporządzenia RM dnia 30 czerwca 2009 r.

Skargę na tę decyzję wniósł zakład pracy - Szpital S. Nr [...] w B., podnosząc zarzut błędu w ustaleniach faktycznych oraz działanie wbrew wskazaniom wynikającym z wyroków WSA w Gliwicach z dnia 14 lutego 2008 r. oraz z dnia 27 września 2011 r., a ponadto naruszenie przepisów art. 10 i 79 k.p.a. Skarżący zażądał zmiany decyzji ŚPWiS w Katowicach w części uznającej Szpital S. Nr [...] w B. za źródło sprowadzające przedmiotowe zakażenie pracownika stwierdzoną chorobą zawodową oraz ustalenie, iż zachodzi brak przesłanek mogących stanowić podstawę uznania, iż zakażenie nastąpiło w czasie wykonywania przez D. C.-M. u niego.

W odpowiedzi na skargę Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, oddalając skargę, wskazał, że materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej określa definicja sformułowana w art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr [...]1, poz. 94 ze zm., dalej k.p.). Za taką uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". W świetle powyższych regulacji prawnych stwierdzenie choroby zawodowej przez organ inspekcji sanitarnej wymaga zaistnienia łącznie następujących przesłanek: po pierwsze - rozpoznania u badanego jednej z chorób wskazanych w wykazie chorób zawodowych, przy czym czasami w rozporządzeniu określono czas w jakim może to nastąpić; po drugie - stwierdzenie wykonywania pracy w "narażeniu zawodowym", a więc z narażeniem na czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące w środowisku pracy albo narażeniem pozostającym w związku ze sposobem wykonywania pracy; po trzecie - ustalenia, że wystąpienie zdiagnozowanej jednostki chorobowej, zamieszczonej w powyższym wykazie, bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zostało spowodowane "narażeniem zawodowym". Brak którejkolwiek z wymienionych przesłanek w stanie faktycznym sprawy wyklucza możliwość stwierdzenia choroby zawodowej. Zasadnicze znaczenie dla postępowania wyjaśniającego prowadzonego w sprawie choroby zawodowej ma to, iż ustalenie przesłanek, o których mowa wyżej, powinno przebiegać w trybie określonym w rozporządzeniu RM z 2009 r. wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 k.p. W pozycji 26 załącznika do rozporządzenia RM z 2009 r. zawierającego wykaz chorób zawodowych znajdują się: "Choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa". Okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym nie został określony.

Sąd wskazał, że stosownie do § 5 ust. 1 tego aktu, właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr [...]25, poz. 1317, z 2006 r. Nr [...]41, poz. 1011 oraz z 2008 r. Nr [...]20, poz. 1416 i Nr [...]34, poz. 1570) zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych I lub II stopnia. Podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 rozporządzenia (§ 8 ust. 1). Z zachowaniem wskazanego wyżej trybu postępowania, po ustaleniu przesłanek określonych w art. 2351 k.p., stwierdzono u D. C.-M. chorobę zawodową wskazaną w poz. 26 rozporządzenia RM z 2009 r. Uczestniczka postępowania została poddana badaniom w Szpitalu S. Nr [...], Oddział Obserwacyjno-Zakaźny i Hepatologii Zakaźnej w B. (orzeczenie Nr [...] z dnia [...] lutego 2010 r., orzeczenie uzupełniające nr [...] z dnia [...] maja 2012 r. oraz wyjaśnienie z dnia 2 sierpnia 2012 r. uznające, iż zachodzi przeważające prawdopodobieństwo zakażenia wirusem C zapalenia wątroby HCV w związku z pracą zawodową w Szpitalu S. Nr [...]). Stanowisko zawarte w orzeczeniach tej jednostki wskazuje na rozpoznanie przedmiotowej choroby zawodowej. Następnie badania takie przeprowadzono w Instytucie M. w S. Jednostka ta orzeczeniem lekarskim z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...]także rozpoznała chorobę zawodową. Jednocześnie wyjaśniła wątpliwości co do możliwości zarażenia się D. C.-M. przed podjęciem pracy u skarżącego bądź też w trakcie odbywania stażu poza tym zakładem. Sąd nie dopatrzył się podstaw do kwestionowania prawidłowości opinii kompetentnych placówek medycznych. Każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej, podjęte przez uprawnionego lekarza jednostki orzeczniczej I i II stopnia, ma charakter szczególnej opinii, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest więc orzeczeniem związany i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do zaprzeczenia wynikom badań lub zdiagnozowania odmiennego schorzenia. Związanie organu sanitarnego orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, jako że podlega ocenie dowodowej w zakresie zachowania kryteriów wyznaczonych treścią art. 7, art. 77 §1 i art. 107 § 3 k.p.a. Nie oznacza to jednak możliwości kwestionowania ujętego w orzeczeniu rozpoznania w sytuacji, gdy nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Istotą związania, o którym mowa wyżej jest bowiem to, że organy administracji nie dysponują środkami mogącymi wspomniane orzeczenia podważyć. W rozpoznawanej sprawie tak rozumiane podstawy do kwestionowania orzeczeń lekarskich podejmowanych w sprawie rozpoznania choroby zawodowej nie wystąpiły.

W ocenie Sądu I instancji nie znajdują uzasadnienia zarzuty podnoszone w skardze, które sprowadzają się do kwestionowania ustalonego źródła zakażenia chorobą zawodową. Zdaniem skarżącego zakażenie to mogło nastąpić przez podjęciem u niego pracy lub poza Szpitalem S. Nr [...] w B..

Przedmiotem decyzji podejmowanej na podstawie art. 235¹ k.p. jest stwierdzenie istnienia choroby zawodowej, a nie ustalenie odpowiedzialności poszczególnych pracodawców za powstanie tej choroby. W związku z tym zgłaszane przez skarżącego żądanie polegające na ustaleniu, iż źródłem zakażenia mogła być praca wykonywana u innego pracodawcy nie mogło zostać rozpatrzone i w tym zakresie organy orzekające w sprawie nie były uprawnione do orzekania. Decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej nie ustala pracodawcy, u którego warunki pracy ją spowodowały, gdyż nie taka jest jej rola. Decyzją tą organ stwierdza lub odmawia stwierdzenia choroby zawodowej. Jednocześnie jednak organy inspekcji sanitarnej nie mogą odstąpić od badania środowiska pracy, gdyż choroby zawodowe nie powstają poza środowiskiem pracy, nie mogą więc odstąpić od wskazania zakładu pracy, gdyż środowisko pracy nie istnieje bez zakładu pracy. Wskazanie to należy jednak odczytywać wyłącznie jako wskazanie zakładu, w którym występowały czynniki mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazanie zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 4 lipca 2013 r. IV SA/Gl 928/12).

Nie zasługuje na aprobatę także zarzut dotyczący naruszenia art. 10 i 79 k.p.a. ze względu na brak udostępnienia opinii (orzeczeń lekarskich) przed wydaniem decyzji w sprawie. Skarżący zapoznał się z aktami sprawy, w tym z uzyskanymi w trakcie postępowania opiniami w dniu 7 kwietnia 2013 r. (protokół z zapoznania się z materiałem dowodowym, k. 63 akt administracyjnych). Przed wydaniem decyzji przez PPIS w B. z dnia [...] czerwca 2012 r. zawiadomieniem z dnia 25 maja 2012 r. został prawidłowo powiadomiony o uprawnieniach wynikających z art. 10 k.p.a. (k. 45) i mógł z uprawnień tych skorzystać, czego nie uczynił. Natomiast przepisy rozporządzenia RM z 2009 r. nie przewidują obowiązku doręczania zakładowi pracy orzeczeń lekarskich podejmowanych przez jednostki medyczne. Zalecenia wynikające z wyroków WSA w Gliwicach z dnia 14 lutego 2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 826/07 oraz z dnia 27 września 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 846/10 dotyczące uzupełnienia postępowania wyjaśniającego zostały przez organy orzekające w sprawie zrealizowane. Wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W skardze kasacyjnej Szpital S. Nr [...] w B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżył powyższy wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparł na podstawie:

- naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 2351 Kodeksu pracy, polegającą na przyjęciu, że decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej nie ustala pracodawcy u którego warunki pracy ją spowodowały oraz iż ustalenie środowiska pracy pozostaje bez wpływu na ustalenie pracodawcy u którego warunki pracy działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia spowodowały chorobę zawodową;

- naruszenia prawa poprzez błędną wykładnię przepisu art. 10 oraz przepisu art. 79 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegającą na przyjęciu, że zapoznanie się z aktami sprawy przed zamknięciem postępowania zastępuje udostępnienie stanowiących istotny dowód w sprawie opinii lekarskich, w sposób umożliwiający skarżącemu uczestnictwo w postępowaniu w trakcie jego trwania, oraz poprzez przyjęcie iż rozporządzenie RM z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych nie przewiduje obowiązku doręczania zakładowi pracy orzeczeń lekarskich podejmowanych przez jednostki medyczne;

tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wskazując na powyższe, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie Sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Nadto, zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

W skardze kasacyjnej sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika podniesiono dwa zarzuty opierając je na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a – zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2351 Kodeksu pracy i zarzut błędnej wykładni przepisu art. 10 oraz przepisu art. 79 k.p.a. Zarzuty te nie zostały powiązane z przepisami procedury sądowoadministracyjnej. Ponadto przepisy art. 10 i 79 k.p.a. nie są przepisami prawa materialnego, w związku z czym oparcie zarzutu naruszenia tych przepisów na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. jest nieprawidłowe, a skuteczność podniesienia takich zarzutów jest stosownie do przepisu art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. uzależniona od wykazania, że uchybienie tym przepisom mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Okoliczności tych skarżący nie podnosi.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2351 Kodeksu pracy, co skarżący upatruje w przyjęciu, że decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej nie ustala pracodawcy u którego warunki pracy ją spowodowały oraz iż ustalenie środowiska pracy pozostaje bez wpływu na ustalenie pracodawcy u którego warunki pracy działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia spowodowały chorobę zawodową.

Podkreślić przy tym należy, że skarżący kasacyjnie nie kwestionuje treści decyzji stwierdzającej u D. C.-M. chorobę zawodową wskazaną w poz. 26 rozporządzenia RM z 2009 r. i ustaleń w niej zawartych, a jedynie polemizuje z dokonaną przez Sąd I instancji wykładnią przepisu art. 2351 Kodeksu pracy.

Art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502 j.t.) określa przesłanki warunkujące stwierdzenie choroby zawodowej. Zgodnie z tym przepisem za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Z treści przywołanego przepisu wynika, że są dwa alternatywne sposoby stwierdzenia, w wyniku oceny warunków pracy, czy choroba zawodowa spowodowana jest działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, ("narażenie zawodowe"). Użyta w dyspozycji art. 2351 k.p. alternatywa rozłączna: "bezspornie" lub z "wysokim prawdopodobieństwem", wskazuje na pewną dyskrecjonalność organów inspekcji sanitarnej prowadzących postępowanie w przedmiocie ustalenia przyczyn choroby zawodowej, nieoznaczającą jednak jakiejkolwiek dowolności. W konkretnym przypadku bowiem stwierdzenie przez organ z wysokim prawdopodobieństwem wystąpienia czynnika szkodliwego w miejscu pracy, skutkującego powstaniem choroby zawodowej, niekoniecznie oznacza, że okoliczność ta musi być potwierdzona bezspornym dowodem. W wyroku z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. II OSK 748/12 NSA stwierdził, że z punktu widzenia art. 2351 Kodeksu pracy "nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku między warunkami pracy w warunkach narażenia, a stwierdzoną dolegliwością."

Istotne dla stwierdzenia istnienia choroby zawodowej jest zatem ustalenie, czy na stanowisku pracy chory był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a tym samym, czy podczas wykonywania pracy był on narażony na powstanie tej choroby. Dla uznania rozpoznanego schorzenia za chorobę zawodową konieczne jest każdorazowe dokładne zbadanie warunków, w jakich pracownik lub były pracownik wykonywał pracę i ustalenie występowania na jego stanowisku pracy narażenia na określone czynniki szkodliwe dla zdrowia. Jeżeli bowiem określony czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie tego narażenia zawodowego na stanowisku pracy daje podstawę, by domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej. Pomimo bowiem tego, że w warunkach narażenia zawodowego nie u każdego choroba zawodowa musi wystąpić, to przyjąć należy, iż o jej powstaniu w konkretnym przypadku decydować może osobnicza wrażliwość na działanie tego narażenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych został wyrażony pogląd, że występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy, a chorobą (zob. wyroki NSA z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1039/06, oraz z dnia 7 czerwca 2006 r., sygn. akt II OSK 388/06). Jest to domniemanie zwykłe wzruszalne, które nie wyłącza wykazania, że pomimo pracy w warunkach narażających na chorobę, jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z zatrudnieniem. Ocena, czy występuje związek przyczynowy między warunkami pracy, a zachorowaniem na chorobę zaliczoną do chorób zawodowych musi opierać się jednak na orzeczeniu lekarskim, gdyż wymaga wiadomości specjalnych.

Jak z kolei podkreśla się w doktrynie (Teresa Wyka, Komentarz do art. 2351 Kodeksu pracy, System Informacji Prawnej LEX) wystąpienie narażenia zawodowego jako elementu definicyjnego choroby zawodowej wymaga wykazania, że choroba widniejąca w wykazie została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy danego pracownika albo w związku ze sposobem wykonywania przez niego pracy. Praca w warunkach szkodliwych lub uciążliwych dla zdrowia wynikających z obiektywnych okoliczności jest prawem dozwolona i jest rekompensowana różnymi instrumentami (m.in. skróceniem czasu pracy, obniżeniem wieku emerytalnego). Zatrudnienie pracownika w warunkach narażenia zawodowego nie jest więc ani deliktem w rozumieniu art. 415 k.c. (w zw. z art. 300 k.p.), ani czynem zabronionym na gruncie kodeksu karnego. Zatem pracodawcy zatrudniającemu pracownika w warunkach narażenia zawodowego (w warunkach szkodliwych) nie można tylko na tej podstawie przypisać bezprawnego zachowania. Ustalenie narażenia zawodowego i wystąpienie szkodliwych czynników w środowisku pracy nie musi być także zawinione przez pracodawcę. Nie jest wykluczone powstanie choroby zawodowej w warunkach, w których dopuszczalne normy nie są przekraczane, bowiem dla orzeczenia choroby zawodowej istotne znaczenie może mieć osobnicza wrażliwość pracownika na działanie określonego czynnika . Ustalenie przez inspektora sanitarnego narażenia zawodowego, jako przesłanki definicyjnej choroby zawodowej, nie wymaga wykazania w tym zakresie ani bezprawności, ani winy pracodawcy. Wina pracodawcy będzie natomiast konieczna dla przypisania mu cywilnoprawnej odpowiedzialności za następstwa schorzenia uznanego za chorobę zawodową w postępowaniu przed sądem powszechnym.

Brak jest zatem podstaw do kwestionowania stanowiska Sądu I instancji, że postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej ma na celu rozstrzygnięcie, czy istnieją podstawy do stwierdzenia u pracownika choroby zawodowej i nie jest jego celem ustalanie zakresu odpowiedzialności pracodawców. Tym samym nie zasługuje na uwzględnienie zarzut błędnej wykładni przepisu art. 2351 k.p.

Chybiony jest także zarzut błędnej wykładni przepisu art. 10 oraz przepisu art. 79 k.p.a. poprzez przyjęcie założenia, że zapoznanie się z aktami sprawy przed zamknięciem postępowania zastępuje udostępnienie uzyskanych w trakcie postępowania opinii lekarskich oraz poprzez przyjęcie iż rozporządzenie RM z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych nie przewiduje obowiązku doręczania zakładowi pracy orzeczeń lekarskich podejmowanych przez jednostki medyczne w prowadzonym postępowaniu.

Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (j.t. Dz. U. 2011r.,Nr [...]12 poz. 1263 ze zm. ) do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej należy między innymi wydawanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzji o braku podstaw do jej stwierdzenia. Wprawdzie art. 37 ust. 1 tej ustawy stanowi, że w postępowaniu przed organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego jednakże szczególny sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych określa, wydane na podstawie delegacji ustawowej z art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 Kodeksu pracy, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych ( §1 ust. 1 pkt 3 rozp.). Przepisy Rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych stanowią zatem w zakresie w nim uregulowanym lex specialis w stosunku do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Skoro zatem stosownie do przepisu § 6 ust. 6 rozporządzenia orzeczenie lekarskie wydane zgodnie z wymogami § 6 ust. 1 tego aktu przesyła się właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu, zainteresowanemu pracownikowi lub byłemu pracownikowi oraz lekarzowi kierującemu na badania, a w pewnych przypadkach również jednostce orzeczniczej I stopnia , a w § 8 ust. 3 rozp. wyraźnie wskazano, że właściwy inspektor sanitarny przesyła decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej między innymi pracodawcy lub pracodawcom zatrudniających pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej, to nie można uznać aby brak doręczenia pracodawcy orzeczenia lekarskiego wydanego w trybie omawianego rozporządzenia stanowił naruszenie przepisu art. 10 w zw. z art. 79 k.p.a. Zasadnie uznał Sąd I instancji, że orzeczenia lekarskie znajdowały się w aktach sprawy i skarżący zapoznał się z aktami sprawy, w tym z uzyskanymi w trakcie postępowania orzeczeniami w dniu 7 kwietnia 2013 r. (protokół z zapoznania się z materiałem dowodowym, k. 63 akt administracyjnych). Przed wydaniem decyzji przez PPIS w B. z dnia [...] czerwca 2012 r. zawiadomieniem z dnia 25 maja 2012 r. został prawidłowo powiadomiony o uprawnieniach wynikających z art. 10 k.p.a. (k. 45) i mógł z uprawnień tych skorzystać, czego nie uczynił.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.