Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1258/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych~Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 9 pkt a
journal: Dz.U. 1932 nr 94 poz 808
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. - Prawo o stowarzyszeniach.
article: art. 34 i 35
journal: Dz.U. 1989 nr 29 poz 154
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi Diecezji L. z siedzibą w L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z dnia [...] maja 2010r. 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych na rzecz skarżącej Diecezji L. z siedzibą w L. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 K.p.a. po ponownym rozpatrzeniu sprawy wskutek wniosku

złożonego przez D. Ł. z siedzibą w Ł. - utrzymał w mocy własną decyzję

z dnia [...] maja 2010r., Nr [...], którą odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Miasta w

Ł. Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1962r. w przedmiocie rozwiązania stowarzyszenia pn. Bractwo [...] w S. oraz decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 1963r., utrzymującej w mocy wymienioną decyzję z dnia [...] grudnia 1962r.

W uzasadnieniu decyzji przedstawiono następujący stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia [...] października 2008r. pełnomocnik Biskupa Diecezjalnego w Ł. oraz Parafii Katolickiej pod wezwaniem Św. [...] w S. zwrócił się Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o stwierdzenie nieważności opisanych wyżej decyzji w sprawie rozwiązania stowarzyszenia pn. Bractwo [...] w S..

Uzasadniając wniosek podniesiono, że mocą kwestionowanych obecnie decyzji rozwiązano bractwo kościelne z ponad 300-letnią, liczoną od 1644 r. tradycją działania przy Parafii pod wezwaniem Św. [...] w S. mające na celu przede wszystkim umacnianie kultu religijnego oraz prowadzenie działalności charytatywnej i dobroczynnej. Bractwo, jako organizacja kościelna, podlegało wyłącznie Prawu Kanonicznemu, a Biskup Diecezjalny Ł. zachował kompetencje w zakresie erygowania stowarzyszeń kościelnych.

Wskazano, że władze kościelne nie uznały legalności działań władz administracyjnych, mocą których likwidowano przed 1989r. organizacje ściśle kościelne, dlatego też Bractwo nadal, choć w prawnie ułomny sposób, kontynuuje swoją tradycję. We wniosku wskazano nadto, że interes prawny Parafii Katolickiej pod wezwaniem Św. [...] w S. wynika z faktu wszczętego na jej wniosek na podstawie art. 61 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego postępowania regulacyjnego w przedmiocie przywrócenia własności upaństwowionych nieruchomości Bractwa. Postępowanie regulacyjne w tej sprawie nie zostało zakończone i w rozumieniu art. 64 tej ustawy nadal się toczy przed Sądem Okręgowym. Jego przedmiotem jest fizyczny zwrot dwóch niezabudowanych działek gruntowych o numerach ewidencyjnych [...] i [...] stanowiących obecnie własność Skarbu Państwa oraz wypłata odszkodowania za nieruchomości trwale rozdysponowane na rzecz osób trzecich.

W toku postępowania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zwrócił się do wnioskodawców o nadesłanie dokumentów mogących potwierdzić, iż Biskup Ł. oraz Parafia Katolicka pod wezwaniem Św. [...] w S. legitymowani są do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie rozwiązania Bractwa. W odpowiedzi wnioskodawca potwierdził, że Bractwo było organizacją ściśle kościelną nie podlegającą prawu państwowemu o stowarzyszeniach. Dodatkowo wskazał, że skoro Bractwo jest organizacją kościelną, to stosowanie w tej sprawie kryteriów strony postępowania (art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego) opartych na ocenach właściwych dla stowarzyszeń podlegających działaniu prawa o stowarzyszeniach nie jest zasadne. W rozumieniu art. 61 ust. 1 w związku z art. 62 ust. 2 cyt. ustawy o stosunku do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej stroną (uczestnikiem postępowania regulacyjnego) jest oprócz wnioskodawcy jego organ nadrzędny, czyli Biskup Ł..

Minister w uzasadnieniu decyzji wskazał, że postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji jest postępowaniem nadzwyczajnym, które stosownie do art. 157 § 3 kpa może być wszczęte przez organ z urzędu bądź na wniosek strony postępowania. Złożenie wniosku o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności obliguje organ administracji do ustalenia czy wniosek ten pochodzi od uprawnionego podmiotu, tj. strony postępowania w rozumieniu art. 28 kpa.

Analizując w tym kontekście złożony wniosek organ uznał powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, że jedynie byli członkowie stowarzyszenia mogą skutecznie żądać wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej rozwiązania stowarzyszenia. Natomiast z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej przeznaczenia majątku po zlikwidowanym stowarzyszeniu może wystąpić stowarzyszenie reaktywowane przez jego byłych członków.

W rozpatrywanej sprawie decyzje o rozwiązaniu Bractwa wydane zostały w oparciu o art. 24 i 16 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 94, poz. 808 z późn. zm.). Przepisy te odnoszą się do kwestii związanych z rozwiązaniem stowarzyszenia, zatem dotyczą jego sfery organizacyjnej. W tych okolicznościach uprawnione jest stwierdzenie, że stroną postępowania (art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego) w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji odnoszącej się do rozwiązania stowarzyszenia mogą być tylko osoby fizyczne - byli członkowie zlikwidowanego stowarzyszenia.

Organ nadto wskazał, że postępowanie regulacyjne prowadzone w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 maja 1989r., o stosunku państwa do kościoła katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U. nr 29, poz. 154 ze zm.), nie może stanowić podstawy wywodzenia interesu prawnego, gdyż ustawa nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

Podsumowując swoje rozważania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że negatywne rozstrzygnięcie w zakresie legitymacji Biskupa Diecezjalnego Ł. do wystąpienia o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie rozwiązania Bractwa nie dotyczy ewentualnego uprawnienia tego biskupa w zakresie majątku po zlikwidowanym Bractwie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 czerwca 2010 r. wniósł pełnomocnik Diecezji Ł. zarzucając:

1. naruszenie norm prawa materialnego, poprzez nieuwzględnienie w zaskarżonych decyzjach :

norm prawnych zawartych w art. 4 w związku z art. 23 i art. 5 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczypospolitą Polską z dnia 28 lipca 1993 r. - zgodnie z którymi Państwo przestrzegając prawa do wolności religijnej, zapewnia Kościołowi katolickiemu, bez względu na obrządek, zarządzanie -oraz administrowanie jego sprawami na podstawie prawa kanonicznego,

norm prawnych zawartych w art. 2 i art. 34 ust. 1 pkt 1) i ust. 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej - zgodnie z którymi Kościół rządzi się w swoich sprawach własnym prawem, swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami, a do organizacji kościelnych nie stosuje się prawa o stowarzyszeniach,

norm prawnych zawartych w Kodeksie prawa kanonicznego, odnoszących się w szczególności do organizacji kościelnych nie podlegających prawu o stowarzyszeniach (kanony 113 do 123 - osoby prawne, kanony 1273 do 1289 - zarząd dóbr, ze szczególnym uwzględnieniem kanonu 1276);

2) naruszenie podstawowych norm postępowania administracyjnego, a w szczególności: a) art. 28 kpa, poprzez odmowę uznania Diecezji Ł. za stronę postępowania w niniejszej sprawie, mimo, że postępowanie to dotyczy oczywistych interesów prawnych i obowiązków tej diecezji reprezentowanej przez biskupa, wynikających wprost z przepisów

Kodeksu prawa kanonicznego,

art. 77 kpa - zasady oficjalności postępowania, zgodnie z którą organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a fakty powszechnie znane (notoryjne), winien przyjąć bez przeprowadzania dowodu. W treści zaskarżonych decyzji brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia - dlaczego istotne dla rozstrzygnięcia sprawy dowody na okoliczność, że Bractwo nigdy nie było stowarzyszeniem zarejestrowanym w rozumieniu Prawa o stowarzyszeniach z roku 1932, a wyłącznie stowarzyszeniem kościelnym w rozumieniu przepisów prawa kanonicznego, podlegającym wyłącznie władzy biskupa miejsca, a nie normom prawa o stowarzyszeniach - zostały przez organ orzekający przemilczane,

w art. 7 kpa - zasady prawdy obiektywnej, zgodnie z którą na organie wydającym decyzję ciąży obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy i załatwienia jej w sposób obiektywny, na podstawie całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a nie w oparciu o wybiórczo dobrane dowody,

art. 8 kpa - zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, skoro organ wydający decyzję naruszył w sposób oczywisty dwie wcześniej powołane zasady postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono,; że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji - uznał całkowicie bezpodstawnie Bractwo [...] w S. za stowarzyszenie zarejestrowane w rozumieniu przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 października 1932 r. - Prawo o stowarzyszeniach, gdy tymczasem Bractwo powstało w [...] i przetrwało w niezmienionej formie prawnej do roku 1962.

W 1917r. promulgowany został Kodeks prawa kanonicznego, który przesądził o położeniu prawnym bractw literackich na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po 1918 roku -jako organizacji o charakterze ściśle kościelnym.

Bractwo jako stowarzyszenie kościelne (organizacja kościelna w rozumieniu cyt. art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła), posiadało niewątpliwie osobowość prawną, zarówno na podstawie Prawa kanonicznego, jak i powszechnie obowiązujących przepisów prawa.

Skarżący wskazując na długi okres istnienia Bractwa, zorganizowaną strukturę wewnętrzną, niezależność organizacyjną od Parafii Katolickiej pod wezwaniem Św. [...] w S., posiadany odrębny majątek, kolegialność podejmowania decyzji, realizację celów związanych z kultem Bożym oraz celów charytatywnych stwierdził,

że wszystkie te elementy przemawiają za oceną, że Bractwo było organizacją - stowarzyszeniem kościelnym, posiadającym osobowość prawną.

W toku dotychczasowego postępowania organ orzekający nie wykazał, że Bractwo dopełniło obowiązków związanych z rejestracją w trybie art. 19 Prawa o stowarzyszeniach. Nie ma więc podstaw prawnych, aby Bractwo było traktowane jako stowarzyszenie zarejestrowane w rozumieniu powołanego wyżej przepisu - skoro jego byt prawny nie był kwestionowany przez władze państwowe, a Bractwo rozwiązano bezpodstawnie w roku 1962 na podstawie przepisów dotyczących stowarzyszeń zarejestrowanych.

Odnosząc się do stanowiska Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zawartego w zaskarżonej decyzji odnośnie braku możliwości stosowania w niniejszej sprawie przepisów Konkordatu ratyfikowanego w 1998 r. i ustawy kościelnej z 17 maja 1989r. - skoro nie obowiązywały one w roku 1962 kiedy była wydawana sporna decyzja o rozwiązaniu Bractwa - skarżący wskazał, że postępowanie toczy się na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów prawa i wcześniejszych przepisów prawa obowiązujących do roku 1962, które to przepisy decydowały wówczas o statusie prawnym Bractwa i jego majątku (prawa nabyte).

W ocenie pełnomocnika jeżeli Bractwo nie może podejmować samodzielnie czynności prawnych w rozumieniu powszechnie obowiązujących przepisów prawa, to podmiotem w pełni uprawnionym do podejmowania wszelkich czynności prawnych w imieniu Bractwa przed organami administracji publicznej, sądami administracyjnymi i sądami powszechnymi jest wyłącznie Biskup Ł. Ta okoliczność przesądza o jego prawach strony w niniejszym postępowaniu w rozumieniu art. 28 kpa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Diecezji Ł. (sygn. akt VII SA/Wa 1671/10).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd zaakceptował stanowisko organu i stwierdził, że strona skarżąca nie może wywodzić interesu prawnego do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z . dnia 31 grudnia 1962r. z kościelnego charakteru

rozwiązanego stowarzyszenia. Okoliczności te w żaden sposób nie zostały wykazane

czego nie neguje także skarżący stwierdzając, że brak jest dokumentów potwierdzających kościelny charakter stowarzyszenia, w szczególności aktu erekcyjnego i statutu.

Sąd podkreślił, że stroną w postępowaniu dotyczącym rozwiązanego stowarzyszenia są tylko jego byli członkowie i to tylko w sytuacji, gdy expressis verbis deklarują, że występują w tym charakterze /art. 28 Kpa/. Wynika to między innymi z tego, że przynależność do stowarzyszenia była i jest prawem osobistym jego członków. Stowarzyszenia były i są zbiorowościami osób fizycznych, których powiązanie z osobą prawną następuje na podstawie stosunku członkostwa. Podstawą działania stowarzyszenia są członkowie, którzy decydują o jego cechach i formach aktywności.

Wskutek skargi kasacyjnej wniesionej przez Diecezję Ł. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2013r. (sygn. akt I OSK 1933/11) uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Sąd II instancji zwrócił uwagę, że przy rozpoznaniu skargi doszło do naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Dla wykazania braku interesu prawnego po stronie Diecezji Ł. konieczne było przeprowadzenie pogłębionej analizy prawnej i całościowej oceny materiału dowodowego w aspekcie zarzutów podnoszonych przez stronę skarżącą. Rozważania Sądu ograniczyły się do ogólnikowego zaaprobowania stanowiska organu. Tymczasem przeprowadzenie takiej szerszej analizy pozwoli na określenie statusu Bractwa - świeckiego lub kościelnego i umożliwi prawidłową kwalifikację Bractwa poprzez określenie jego formy organizacyjno-prawnej. W szczególności pozwoli na ustalenie czy Bractwo było stowarzyszeniem w świetle obowiązujących w chwili jego rozwiązania przepisów prawa czy też nie.

NSA wskazał, że sąd analizując prawidłowość stanowiska organu co do statusu strony postępowania winien rozważyć w szczególności kwestię osobowości prawnej Bractwa w świetle przepisów z daty wydania decyzji, której stwierdzenia nieważności żąda Biskup.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu, co skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej.

Z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Oznacza to, że sąd dokonuje oceny zaskarżonego aktu mając na uwadze wszelkie aspekty sprawy, nie zaś jedynie argumentację podniesioną przez stronę skarżącą. Przy czym reguła powyższa doznaje zasadniczej modyfikacji, która wynika z brzmienia art. 190 p.p.s.a., bowiem obecnie sąd I instancji proceduje w warunkach wydania przez Naczelny

Sąd Administracyjny wyroku uchylającego poprzedni wyrok wydany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (wyrok z dnia 25 kwietnia 2013r. sygn. akt I OSK 1933/11).

Przywołany przepis stanowi, że sąd któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Norma powyższa w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania sądu pierwszej instancji, który nie posiada już na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego swobody w zakresie interpretacji prawa. Przy czym w niniejszej sprawie NSA dopatrzył się jedynie wadliwości w zakresie uzasadnienia sporządzonego do poprzedniego wyroku i przedstawił wskazówki co do kierunku i zakresu rozważań, które winny zostać przeprowadzone przez sąd I instancji przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Przebieg i wynik zaś tych rozważań winien zostać zawarty w owym uzasadnieniu. NSA wskazał przede wszystkim na konieczność przeprowadzenia pogłębionej analizy w zakresie statusu Bractwa i określenia jego formy organizacyjno- prawnej.

Zaskarżona decyzja została wydana [...] maja 2010 r. kiedy obowiązywał przepis art. 157 § 3 K.p.a. Stanowił on, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. Stąd też formą prawną wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia była decyzja administracyjna.

Dalej, w pierwszej kolejności rolą organu jest zbadanie - w świetle art. 157 § 2 K.p.a. - czy żądanie wszczęcia postępowania nieważnościowego pochodzi od strony. Stąd zasadniczego znaczenia miała ta kwestia przy orzekaniu przez Ministra i już na wstępnym etapie badania wniosku Biskupa Ł. organ doszedł do wniosku, że Diecezja Ł. nie ma interesu prawnego w kwestionowaniu decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Miasta w Ł. Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1962r. w przedmiocie rozwiązania stowarzyszenia Bractwo [...] w S. oraz decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 1963r., utrzymującej w mocy wymienioną decyzję z dnia [...] grudnia 1962r. Jedynie członkowie rozwiązanego Bractwa - przy założeniu, że stanowiło ono stowarzyszenie w rozumieniu przepisów prawa powszechnie obowiązującego - mogliby zwrócić się z takim wnioskiem.

Tymczasem, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny - przyjęcie z góry tezy, że do Bractwa stosuje się przepisy ustawy z dnia 7 kwietnia 1989r. Prawo o stowarzyszeniach (tj. Dz. U. z 2001 r, Nr 79, poz. 855 ze zm.) nie zostało poprzedzone rozważaniami co do statusu tej organizacji tj. czy stanowi ono podmiot kościelny czy świecki, zwłaszcza w kontekście twierdzeń skarżącego co do kościelnego charakteru tego stowarzyszenia i tym

samym kompetencji właściwego miejscowo biskupa do reprezentowania praw statutowych rozwiązanego Bractwa.

W ocenie Sądu fakt istnienia Bractwa w przeszłości, jak również jego wielowiekowe istnienie w przestrzeni publicznej nie jest sporne. Fakt, że wywodzi się z XVII wieku usprawiedliwia w ocenie Sądu trudności dowodowe w przedłożeniu tekstu statutu i aktu erygowania. Kwestia tego, że nie udało się odnaleźć aktu powołania oraz statutu nadanego Bractwu jest bezsporna i "nie jest możliwe usunięcie tego braku. Oznacza to konieczność wywiedzenia istnienia tego zrzeszenia w oparciu o inne dokumenty i takowe zostały przedłożone w toku postępowania przed sądem administracyjnym (k. 115 -140). Jako zatem rzecz bezsporną należy przyjąć, z racji ogólnej wiedzy historycznej, że tego rodzaju organizacje przed powstaniem Polski Niepodległej w 1918r. i rozdziałem państwa od Kościoła mogły być powołane jedynie przez organy władzy kościelnej.

Sięgając natomiast do regulacji rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932r. Prawo o stowarzyszeniach według tekstu pierwotnego opublikowanego w Dz. U. Nr 94, poz. 808 Sąd stwierdza, że w art. 9 pkt a) ustalono zasadę, że przepisom tego prawa nie podlegają m. in. zakony i kongregacje duchowe oraz inne zrzeszenia, mające wyłącznie i bezpośrednio na celu wykonywanie kultu religijnego prawnie uznanych kościołów i związków religijnych. Wyłączenie tego rodzaju organizacji spod regulacji prawnych prawa państwowego - tworzonego przez organy niepodległego państwa - stanowiło realizację ustaleń konkordatu zawartego pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską podpisanego w Rzymie dnia 10 lutego 1925r. (Dz. U. nr 72, poz. 501). Mianowicie zgodnie z art. X tego konkordatu tworzenie i przemiana beneficjów kościelnych, kongregacyj i zakonów, jak również i ich domów i zakładów zależeć będzie od właściwej władzy kościelnej. W sposób wyraźny zagwarantowano zatem tego rodzaju organizacjom i instytucjom niezależność od regulacji prawa powszechnie obowiązującego w państwie.

Po II wojnie światowej i zmianie sytuacji politycznej dekretem z dnia 5 sierpnia 1949r. o zmianie niektórych przepisów prawa o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 45, poz. 335) owo wyłączenie zrzeszeń mających na celu wykonywanie kultu religijnego spod regulacji państwowych zostało zniesione. Mianowicie został zmieniony art. 9 pkt a) ustawy Prawo o stowarzyszeniach, a w art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 5 sierpnia 1949r. wprowadzono zapis, że stowarzyszenia (zrzeszenia), które były dotąd wyłączone spod przepisów prawa o stowarzyszeniach oraz związki religijnie prawnie nie uznane, ulegają rozwiązaniu, jeżeli w ciągu 90 dni od dnia wejścia w życie tego dekretu nie uczynią zadość przepisom prawa o

stowarzyszeniach. Mianowicie konieczne było złożenie podania o zarejestrowanie takiej organizacji w trybie art. 19 ustawy Prawo o stowarzyszeniach. Tak też stanowiło rozporządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 6 sierpnia 1949r. w sprawie wykonania dekretu z dnia 5 sierpnia 1949r. o zmianie niektórych przepisów prawa o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 47, poz. 358). W ten sposób państwo chciało zapewnić sobie kontrolę na tymi organizacjami, które do tej pory nie podlegały regulacjom państwowym.

Nie wynika z akt, a bezsprzecznie nie ustalił tego organ, aby Bractwo wystąpiło z podaniem o zarejestrowanie się jako stowarzyszenie podlegające przepisom rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932r. Prawo o stowarzyszeniach. Nie ustalił organ także, aby figurowało ono w rejestrze stowarzyszeń według stanu z 1949r. i lat następnych do dnia wydania decyzji o rozwiązaniu Bractwa. Oznaczałoby - przy założeniu - że nie zostało wpisane do rejestru stowarzyszeń, że uległo rozwiązaniu w trybie dekretu z dnia 5 sierpnia 1949r. o zmianie niektórych przepisów prawa o stowarzyszeniach. Pełnomocnik skarżącego natomiast twierdzi w skardze, że Bractwo nigdy nie było stowarzyszeniem zarejestrowanym w rozumieniu Prawa o stowarzyszeniach z roku 1932, a wyłącznie stowarzyszeniem kościelnym w rozumieniu przepisów prawa kanonicznego, podlegającym wyłącznie władzy biskupa miejsca, a nie normom prawa o stowarzyszeniach.

Z drugiej natomiast strony w obrocie prawnym istnieje decyzja właściwego organu o rozwiązaniu Bractwa, którą obecnie zwalcza Biskup Ł. Wobec tego dowodu i jednocześnie przedmiotu obecnie toczącego się postępowania znaczenia nabiera inna możliwość ustalenia stanu faktycznego. Mianowicie Bractwo nie uległo rozwiązaniu, w innym wypadku bowiem bezprzedmiotowe byłoby wydawanie ponownej decyzji o jego rozwiązaniu.

Kwestie te jednak powinny zostać zbadane w dalszym toku postępowania administracyjnego. Obecnie bowiem zasadnicze znaczenie mają przepisy obwiązujące w dacie składania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji o rozwiązaniu Bractwa. Badanie bowiem interesu prawnego wnioskodawcy odbywa się w oparciu o obecnie obowiązujące przepisy z uwzględnieniem całej sekwencji zmieniających się przepisów, które dotyczą danej problematyki.

Mianowicie ustawa z dnia 17 maja 1989r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej (Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm.) odróżnia organizacje kościelne od organizacji katolickich. Jako organizacje kościelne przepis wskazuje m.in. organizacje zrzeszające osoby należące do Kościoła erygowane przez biskupa diecezjalnego, w

odniesieniu do organizacji o zasięgu ponadlokalnym - przez Konferencję Episkopatu. Natomiast organizacjami katolickimi są organizacje założone za aprobatą władzy kościelnej, która zatwierdza im kapelana lub asystenta kościelnego, działają one w łączności z hierarchią kościelną. Do organizacji kościelnych stosuje się przepisy prawa o stowarzyszeniach z pewnymi odstępstwami (vide art. 35 ust. 1 i 3 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej). Zatem tryb powołania tj. czy przez władze kościelne, czy za ich aprobatą decyduje o tym, czy mamy do czynienia z organizacją kościelną czy katolicką.

Z kolei art. 34 ust. 5 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej stanowi, że do organizacji kościelnych nie stosuje się prawa o stowarzyszeniach. Przepis ten stanowi kontynuację wprowadzonej przed II wojną zasady nie podlegania organizacji kościelnych prawu państwowemu (vide art. 9 pkt a) rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Prawo o stowarzyszeniach).

Ustalenie zatem charakteru Bractwa ma zasadnicze znaczenie przy ocenie jaki podmiot jest legitymowany do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej rozwiązania tego Bractwa. W wypadku bowiem uznania, że Bractwo ma charakter organizacji katolickiej wywód przeprowadzony w zaskarżonej decyzji, że jedynie jego członkowie jako członkowie stowarzyszenia mają interes prawny w kwestionowaniu decyzji rozwiązującej to stowarzyszenie - należy uznać za prawidłowy.

W ocenie Sądu z faktu, że brak jest aktu erygowania oraz statutu nie można wywodzić, że Bractwo nie było osobą kościelną. Nie są to - w ocenie Sądu - jedyne dowody, które mogłyby potwierdzać charakter Bractwa. Przy czym strona skarżąca twierdzi, że wszystkie dokumenty dotyczące Bractwa zostały zniszczone. Nie można tego wykluczyć, nie mniej jednak nie zwalnia to organu od obowiązku przeprowadzenia pełnego i wyczerpującego postępowania wyjaśniającego. Dotyczy to zgromadzenia wszelkich możliwych dokumentów archiwalnych, w oparciu o które możliwe byłoby ustalenie - w świetle zwłaszcza przepisów prawa kanonicznego - charakteru tego zrzeszenia.

Jeżeli natomiast próba uzupełnienia materiału dowodowego nie przyniesie zamierzonego skutku - ze względu na charakter tej sprawy, bardziej adekwatny dla zadań historyków i archiwistów, należy przyjąć, że w chwili powstania Bractwa nie odróżniano organizacji kościelnych od katolickich. Wszystkie Bractwa działały z racji powołania przez władze kościelne, nie zaś przez osoby prywatne i były zależne od hierarchów kościelnych. Analiza cech charakterystycznych dla osób kościelnych w świetle przepisów prawa kanonicznego oraz Kodeksu Prawa Kanonicznego ogłoszonego powagą papieża Jana

Pawła II dnia 25 stycznia 1983r. dekretem Sacra disciplinae leges oraz prawa państwowego przeprowadzona w opinii prawno-kanonicznej przez Ks. A. D. - jeżeli nie pojawią się nowe dokumenty - w ocenie Sądu jest prawidłowa i wskazuje, że Bractwo na przestrzeni dziejów od powstania było organizacją o charakterze kościelnym.

W takim wypadku należy przyjąć, że organ nadzoru, który powołał Bractwo będzie uprawniony do występowania w jego imieniu w sytuacji, gdy zostało ono rozwiązane decyzją organu władzy państwowej. Ów nadzór sprawowany jest w zależności od zasięgu terytorialnego danego podmiotu przez Stolicę Świętą, Konferencję Episkopatu i biskupa diecezjalnego na terenie właściwości której działa dane zrzeszenie.

Przepisy prawa kanonicznego w wypadku publicznych stowarzyszeń nadają szczególną władzę organowi, który je erygował, co widoczne jest choćby w regulacjach kan. 315, 317, 318, 319. Tak ścisły charakter nadzoru władzy kościelnej nad tego rodzaju stowarzyszeniami, powoduje, że organ nadzoru będzie miał interes prawny, aby występować w sprawie dotyczącej takiego stowarzyszenia.

Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję ze względu na naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 7, 77, 80 i 107 § 3 K.p.a. Organ bowiem nie ustalił i nie wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji istotnych dla sprawy okoliczności, które w konsekwencji decydują o treści rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 c) i 135 P.p.s.a. orzekł jak na wstępie. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a.