Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 355/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36, 36 ze zn. 4, 5, 6
journal: Dz.U. 2016 poz 233
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka – Klimas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant st. sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2017 r. sprawy ze skargi M. L. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości

do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2016 r. (zwana dalej "Komisją II Stopnia") – działając w oparciu o art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r.

o radcach prawnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 233 ze zm.; dalej "urp.") w związku

z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 23

ze zm.; dalej "Kpa.") – uchwałą z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...]

po rozpatrzeniu odwołania M. L. (dalej "zdający", "skarżący")

od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...]

do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. z siedzibą w [...]

w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego (dalej "Komisja Egzaminacyjna"), utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Jak wynika z akt sprawy, Komisja Egzaminacyjna uchwałą nr [...]

z dnia [...] kwietnia 2016 r. stwierdziła, że skarżący uzyskał negatywny wynik

z egzaminu radcowskiego. Komisja Egzaminacyjna wskazała, że zdający z zadania

z zakresu prawa karnego uzyskał ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną,

z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną oraz z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą. Wobec powyższego podano, że zgodnie z treścią art. 366 ust. 1 urp. skutkowało to negatywnym wynikiem egzaminu. Komisja Egzaminacyjna wyjaśniła, że w myśl tego przepisu wynik pozytywny otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną.

Skarżący wniósł odwołanie od ww. uchwały, nie formułując w jego treści konkretnych zarzutów odnośnie do skarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Podjął natomiast polemikę z zarzutami egzaminatorów, wskazał na różnicę pomiędzy uzasadnieniami ocen cząstkowych przez nich sporządzonymi, a także podkreślił pozytywne elementy przygotowanej umowy. Wniósł o zmianę uchwały Komisji Egzaminacyjnej w trybie art. 368 ust. 12 urp. w związku z art. 132 § 1 Kpa.,

a w przypadku nieuwzględnienia powyższego, o uchylenie tej uchwały i wydanie uchwały stwierdzającej, że zdający uzyskał pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia po rozpatrzeniu odwołania, wskazaną

na wstępie na uchwałą z dnia [...] listopada 2016 r. utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej.

Komisja II Stopnia wydając zaskarżoną uchwałę wskazała, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Kontroluje ona tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Obowiązek Komisji II Stopnia ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie polega zatem na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania.

Komisja II Stopnia, mając na względzie powyższe, ustosunkowała się

do odwołania w zakresie zadania z prawa gospodarczego i wskazała, że egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającego rozwiązanie z prawa gospodarczego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 urp., na ocenę niedostateczną.

Komisja II Stopnia wyjaśniła między innymi, przytaczając uprzednio uzasadnienia ocen pracy z prawa gospodarczego sporządzone przez obu egzaminatorów, że prawidłowe rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegało na sporządzeniu przy uwzględnieniu założeń zadania, przez zdających, występujących jako radca prawny Emil Kowalski, świadczący pomoc prawną na rzecz "Beniowa" S.A. z siedzibą w Beniowie i Józefa Benio, umowy sprzedaży przez "Bukowiec" spółkę z o.o. z siedzibą w Bukowcu na rzecz spółki "Beniowa" S.A. z siedzibą w Beniowie oraz na rzecz Józefa Benio, samochodu ciężarowego marki Mercedes, o numerze identyfikacyjnym pojazdu JM1TBNZ51U0005724, rok produkcji 2015, w udziałach odpowiednio w wysokości

¾ i ¼.

Jak podała Komisja II Stopnia, wbrew zarzutom odwołania wystawione oceny za zadanie egzaminacyjne z III części egzaminu radcowskiego zawierają uzasadnienie oraz opierają się na analizie uwzględniającej przepisy prawne. Praca została oceniona całościowo, egzaminatorzy zastosowali 5-stopniową skalę ocen,

a ocena pracy zdającego mieści się w tej skali. Każdy z egzaminatorów skorzystał ze swobody oceny w ramach ustawowych kryteriów, ale obaj uznali, że podniesione

w uzasadnieniu oceny uchybienia, nie pozwalają na wystawienie oceny dostatecznej.

W świetle powyższego, jak wskazała Komisja II Stopnia, zastrzeżenia podniesione w odwołaniu co do sposobu oceny zadania, bo tak należy odczytać niektóre zarzuty odwołania, nie są trafne. Zdającemu przysługuje prawo

do wyrażenia niezadowolenia z powodu negatywnej oceny zadania z prawa gospodarczego, czego wyrazem jest wniesienie odwołania. Nie prowadzi to jednak, zdaniem Komisji II Stopnia, do zmiany stanowiska, zgodnie z którym zadanie zostało ocenione zgodnie z zasadami i kryteriami ustawowymi, a Komisja Egzaminacyjna stopnia wydając uchwałę o negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego, nie naruszyła przepisów ustawy o radcach prawnych.

Komisja II Stopnia wyjaśniła w szczególności, że prawidłowym rozwiązaniem zadania z części III egzaminu radcowskiego było sporządzenie przez zdających umowy sprzedaży rzeczy ruchomej. Sporządzanie projektów umów, czy też ich opiniowanie wchodzi w zakres pomocy prawnej świadczonej przez radcę prawnego, stąd też umiejętność ich konstruowania z zastosowaniem przepisów prawa, podlega sprawdzeniu w ramach egzaminu radcowskiego. Sprawdzeniu podlegała wiedza prawnicza zdających, ale także umiejętności warsztatowe egzaminowanych pod kątem sporządzania umów. Sporządzenie projektu umowy w ramach egzaminu radcowskiego było sprawdzianem w szczególności:

a) znajomości teoretycznej instytucji prawa materialnego i ich praktycznego zastosowania dla ukształtowania elementów podmiotowych i przedmiotowych stosunku prawnego, kreowanego w wyniku zawarcia umowy,

b) właściwego opanowania terminologii prawniczej,

c) umiejętności doboru rozwiązań, które mogłyby zostać zrealizowane

w rzeczywistym obrocie gospodarczym, a nie tylko stanowić formalne wypełnienie poleceń zawartych w zadaniu,

d) należytego uwzględnienia i zabezpieczenia interesu reprezentowanej strony,

e) umiejętności poprawnego redagowania postanowień umowy i należytego ich usystematyzowania.

W ocenie Komisji II Stopnia, analiza umowy sporządzonej przez zdającego jako rozwiązanie zadania egzaminacyjnego potwierdza podniesione przez egzaminatorów zastrzeżenia. Przede wszystkim należy wskazać, że umowa opracowana przez zdającego w ramach egzaminu radcowskiego jest dość uboga. Sprowadza się w większości do powielenia treści zadania egzaminacyjnego. Postanowienia, które zostały zredagowane samodzielnie przez zdającego lakonicznie ujmują poszczególne założenia zadania egzaminacyjnego, a w części wykraczają poza wskazane założenia. Komisja II Stopnia zgodziła się z oceną egzaminatorów, że sporządzona przez zdającego umowa nie pozwala na przyjęcie, że jest on przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Komisja II Stopnia wskazała między innymi, że choć umowa przygotowana

w ramach III części zadania egzaminacyjnego spełnia większość wymogów formalnych, którym powinna odpowiadać umowa sprzedaży, to jednak istotnym błędem, jakim obarczona jest praca zdającego jest regulacja dotycząca reprezentacji "Bukowiec" sp. z o.o. w umowie z "Beniowa" S.A. Zgodziła się z oceną jednego

z egzaminatorów, iż umowa dotknięta jest poważnym uchybieniem, skutkującym częściową nieważnością umowy albowiem sprzedawca - "Bukowiec" spółka z o.o. jest prawidłowo, zgodnie z treścią art. 210 § 1 k.s.h., reprezentowany wobec kupującego Józefa Benio, natomiast nie jest prawidłowo reprezentowany wobec drugiego kupującego - "Beniowa" SA. Wobec tego drugiego kupującego "Bukowiec" spółka z o.o. powinna być reprezentowana zgodnie z ogólnymi zasadami reprezentacji spółki z o.o., tj. przez zarząd (art. 201 § 1 k.s.h.), czyli przez Józefa Benio. Zdaniem Komisji II Stopnia, prawidłowości tej oceny nie podważają argumenty powołane przez skarżącego w odwołaniu. Prawidłowe rozwiązanie problemu związanego z reprezentacją sprzedaży występującego w umowie było uwzględnienie okoliczności, że sprzedawca składa jedno oświadczenie woli, tyle że wyrażane przez dwóch jego przedstawicieli. Możliwa jest też sytuacja, w której oświadczenie to zostanie złożone przez jednego przedstawiciela, umocowanego do jego złożenia przez zgromadzenie wspólników zgodnie z art. 210 § 1 k.s.h. oraz przez zarząd "Bukowiec" spółka z o.o. Komisja II Stopnia zwróciła uwagę na różnicę w ocenie powyższego elementu umowy dokonanej przez obu egzaminatorów, przyznając jednocześnie, że powyższe nie zmienia oceny, zgodnie z którą rozwiązanie zaproponowane przez zdającego skutkuje nieważnością umowy z "Beniowa" S.A. Zaproponowanie umowy sprzedaży, która może być dotknięta taką wadą prawną jest bardzo poważnym mankamentem i istotnym błędem, ponadto nie jest działaniem

w interesie strony, której zdający miał świadczyć pomoc prawną.

Komisja II Stopnia podniosła, że jeśli zdający miał świadomość występujących w piśmiennictwie prawniczym wątpliwości i różnic poglądów w płaszczyźnie stosowania art. 210 § 1 k.s.h. w relacji do art. 201 § 1 k.s.h. czy też art. 205 § 1 k.s.h., to nie znalazło to żadnego odzwierciedlenia w uwagach do pracy egzaminacyjnej, które pozwalałaby poznać tok myślenia zdającego i argumenty przemawiające za przyjętą koncepcją rozwiązania problemu reprezentacji sprzedającego.

Komisja II Stopnia stwierdziła również, że proponowana umowa poprzez zapis § 1 ust. 5 zakładający konieczność dodatkowego oświadczenia sprzedającego przenoszącego własność samochodu – świadczy o niedostatecznej wiedzy skarżącego co do skutków regulacji przewidzianej w art. 589 k.c. Błąd ten powtórzony został w § 8 ust. 5, zgodnie z którym "Niezwłocznie po chwili zapłaty całości Ceny Sprzedawca jest zobowiązany przenieść własność Przedmiotu Umowy na Kupującego, stosownie do nabytych udziałów". Komisja II Stopnia podała, że podobnie jak w przypadku kwestii reprezentacji sprzedającego, próżno szukać

w umowie lub uwagach do niej dodatkowych zastrzeżeń lub założeń, które pozwalałyby poznać tok myślenia zdającego i argumenty przemawiające za przyjętą koncepcją rozwiązania problemu.

W kontekście powyższych ustaleń Komisja II Stopnia uznała, że w zakresie dotyczącym sprzedaży na raty umowa objęta zadaniem egzaminacyjnym stanowiła umowę nienazwaną, którą zdający musiał uregulować samodzielnie zgodnie

z zasadami art. 3531 k.c., tj. w sposób nie naruszający celu ani natury tego stosunku prawnego oraz zasad współżycia społecznego. Zdaniem Komisji II Stopnia, zaprezentowane przez egzaminatorów zarzuty sprowadzające się do konkluzji niezrozumienia przez zdającego charakteru umowy sprzedaży są zatem chybione. Musiał on bowiem, jak podała Komisja II Stopnia, skonstruować umowę w sposób odróżniający konstrukcję sporządzonej umowy od regulacji kodeksowej umowy sprzedaży na raty. Określając wyraźnie zakres uprawnień kupujących, odwołując się w tej mierze do regulacji art. 710 i n. k.c., tj. do regulacji określających uprawnienia biorącego rzecz w użyczenie, jak również określając zakres obowiązków kupujących w § 7 Umowy, zdający czynił zadość stawianym wymaganiom. Zarazem,

z powyższych względów, nie można uznać, aby określenie przedmiotowej umowy jako umowy zawartej na czas określony, jak również określenia zasad i skutków jej rozwiązania przed upływem zastrzeżonego okresu (§ 8 Umowy) oraz skutków utraty lub zniszczenia przedmiotu umowy (§ 10 ust. 1 i 2 Umowy) świadczyło o braku rozumienia przez zdającego istoty umowy sprzedaży. Taka konstrukcja, w ocenie Komisji II Stopnia, stanowiła bowiem logiczną konsekwencję konieczności odrębnej regulacji zakresu praw i obowiązków stron w czasie dokonywania spłaty ceny przez kupujących i korzystania przez nich z rzeczy, wobec której sprzedawcy zastrzeżone zostało prawo własności. W tym zakresie zdający konstruował treść zobowiązań stron umowy stosownie do zasad przewidzianych zasadą swobody kontraktowania, mając pełną świadomość, że koniecznym było uregulowanie umowy na zasadach umowy nienazwanej, jako że normy Kodeksu cywilnego dotyczące sprzedaży na raty nie mogą mieć w tej mierze zastosowania.

Jak stwierdziła Komisja II Stopnia, powyższa argumentacja nie może stanowić usprawiedliwienia dla aprobaty zmiany założeń zadania, które zostały jasno sprecyzowane w pkt 1. Przyjęcie przez zdającego rozwiązania zawartego w § 8

ust. 1 świadczyć może o wadliwym odczytaniu założenia zawartego w pkt 3, zgodnie z którym "Beniowa" S.A., Józef Benio oraz "Bukowiec" spółka z o.o. uzgodnili, że

w dniu zawarcia umowy uiszczone zostanie 40% ceny, zaś pozostała należność zostanie rozłożona na raty na okres dwóch lat. Nadto, nałożenie na kupujących obowiązku zapłaty reszty ceny należy uznać za działanie wbrew ich interesom, jak również określenie ceny na poziomie wyższym aniżeli wynikało z treści zadania.

Wobec powyższego Komisja II Stopnia stwierdziła, że podniesione przez egzaminatorów zastrzeżenia są trafne, a ocena, wbrew stanowisku skarżącego przedstawionemu w odwołaniu, jest adekwatna wobec popełnionych przez niego istotnych uchybień.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił wydanej uchwale naruszenie następujących przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, art. 10, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3, poprzez:

- brak wszechstronnego rozpoznania kwestii związanych reprezentacją spółki "Bukowiec" sp. z o.o. oraz brak merytorycznego uzasadnienia (wskazania podstaw prawnych) uznania, że umowa sporządzona przez skarżącego, w zakresie dotyczącym sprzedaży na rzecz spółki "Beniowa" S.A. dotknięta jest sankcją nieważności;

- brak wszechstronnego rozpoznania okoliczności dotyczących charakteru umowy, której sporządzenie było przedmiotem zadania egzaminacyjnego, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że umowa ta miała stanowić umowę sprzedaży na raty określoną kodeksem cywilnym, w sytuacji gdy w świetle art. 583 § 1 k.c. umowa sprzedaży na raty jest dokonywana między sprzedawcą będącym jednocześnie przedsiębiorcą oraz osobą fizyczną w roli kupującego, a w kazusie będącym podstawą do skonstruowania umowy po stronie kupujących występowała zarówno osoba fizyczna (Józef Benio), jak i przedsiębiorca będący osobą prawną (spółka "Beniowa" S.A.), w konsekwencji czego umowa objęta treścią zadania egzaminacyjnego stanowiła w istocie umowę nienazwaną (pozakodeksową), którą skarżący musiał skonstruować w sposób odpowiadający założeniom ustalonym w treści kazusu na zasadach swobody kontraktowej - art. 3531 k.c.;

- brak wszechstronnego rozpatrzenia całego stanu faktycznego objętego zakresem kazusu i uznanie, że skarżący nienależycie zabezpieczył interes reprezentowanej strony, tj. kupujących w sytuacji, gdy jednym z kupujących był jednocześnie wspólnik spółki będącej sprzedawcą co implikowało w istocie konieczność zabezpieczenia interesów obu stron umowy;

- brak wszechstronnego rozpatrzenia całego stanu faktycznego w skutek czego organ uznał, że skarżący w sposób nieprawidłowy opisał zgody korporacyjne

(art. 230 k.s.h.) wymagane, na gruncie umowy objętej przedmiotem zadania egzaminacyjnego, podczas gdy opis tych zgód występuje bezpośrednio w treści sporządzonej umowy.

Nadto skarżący sformułował zarzut naruszenia następujących przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

- art. 210 § 1 w związku z art. 201 § 1 k.s.h., poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że sporządzona przez skarżącego umowa, w zakresie dotyczącym sprzedaży na rzecz spółki "Beniowa" S.A., objęta jest nieważnością, w sytuacji gdy:

• naruszenie zasad reprezentacji wskazanych w art. 201 § 1 k.s.h. nie powoduje skutku nieważności dokonanej w ten sposób czynności prawnej, a ponadto

• zastosowana przez skarżącego reprezentacja jest zgodna z wymogami art. 210 § 1 k.s.h. i stanowi wyczerpującą reprezentację sprzedawcy w umowie będącej przedmiotem kazusu egzaminacyjnego;

- art. 583 § 1 w związku z art. 587 k.c., poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że w umowie objętej treścią części trzeciej egzaminu należało zastosować kodeksową umowę sprzedaży na raty, podczas gdy jednym z kupujący była osoba prawna, a nadto przedsiębiorca, a umowa sprzedaży na raty określona w art. 583 § 1 k.c. jest zastrzeżona dla stosunków gdzie sprzedawcą jest przedsiębiorca a kupującym osoba fizyczna, a dodatkowo art. 587 wyraźnie wyłącza możliwość stosowania przepisów k.c. o sprzedaży na raty gdy kupującym jest przedsiębiorca;

- art. 230 k.s.h., poprzez uznanie, że naruszenie postanowień przedmiotowego przepisu skutkuje nieważnością i bezskutecznością tak dokonanych czynności prawnych w sytuacji, gdy naruszenie ww. przepisu takich skutków nie powoduje;

- art. 365 ust. 2 urp. polegające na stwierdzeniu negatywnego wyniku złożonego przez skarżącego egzaminu radcowskiego w sytuacji, gdy sporządzona przez skarżącego umowa, objęta zakresem zadania z części trzeciej egzaminu, spełnia wszelkie wymogi formalne, zawiera właściwie zastosowane przepisy prawa,

a zastosowane przez skarżącego rozwiązanie wskazuje na umiejętność ich właściwej interpretacji, zaś zaproponowany przez skarżącego sposób rozstrzygnięcia problemu był poprawny, zgodny z założeniami treści zadania i uwzględniał interes reprezentowanej strony.

Wobec postawionych wyżej zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały Komisji II Stopnia w całości, zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie uchwały stwierdzającej, że skarżący uzyskał pozytywny wynik ze złożonego w dniach [...] marca 2016 r. egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął sformułowane wyżej zarzuty

i przedstawił argumentację na ich poparcie.

W odpowiedzi na skargę Komisja II Stopnia podtrzymała stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej uchwale i wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 roku, poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Istotnym jest, że ocena dokonywana jest przez sąd administracyjny według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U. z 2017 roku, poz. 1369; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli sądu jest uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2016 r. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...], utrzymująca w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. z siedzibą w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych urp. oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie zespołu do przygotowania zadań na egzamin radcowski (Dz. U. z 2016 poz. 95 ze zm.), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 ww. ustawy.

Ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 305 ust. 2 ustawy o radcach prawnych jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje - w przypadku rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu, a w przypadku rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego - poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego. Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku (por. M. Jaśkowska, Uznanie administracyjne a inne formy władzy dyskrecjonalnej administracji publicznej, System Prawa administracyjnego, Tom I, Warszawa 2010, s. 256). W pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości (zob. Z. Cieślak, w: Z. Cieślak, I. Lipowicz, Z. Niewiadomski, Prawo administracyjne, s. 83-87), którą na gruncie regulacji egzaminu radcowskiego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Taka regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości (v: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2013 r., II GSK 2333/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lipca 2012 r., II GSK 195/12). Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego należy kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy. Zamieszczony na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości opis istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnych do zadania z zakresu prawa administracyjnego nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie o radcach prawnych (zob. m.in. wyrok NSA z 11 kwietnia 2013 r., II GSK 108/12). Opisu istotnych zagadnień nie można zatem traktować jako obowiązującego wzorca ocenianej pracy, co nie oznacza, że nie może być on pomocny przy dokonywaniu tej oceny.

Przede wszystkim podkreślić należy, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma szczególny, swoisty charakter i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Zgodnie z art. 364 ust. 1 urp. celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Egzamin taki w roku 2016 składał się z pięciu części pisemnych, polegających na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego, cywilnego, gospodarczego, administracyjnego oraz zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki. Każda ze wspomnianych pięciu części egzaminu radcowskiego była - stosownie do treści art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych - oceniana przez dwóch egzaminatorów przy zastosowaniu następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne (celująca, bardzo dobra, dobra, dostateczna); 2) ocena negatywna (niedostateczna). Podstawowe kryteria oceny dokonywanej przez egzaminatorów zostały wskazane w art. 365 ust. 2 urp., z którego wynika, że pod uwagę bierze się w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego przez osobę przystępującą do egzaminu, wynik ten powinien być jeden: pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej). Z kolei art. 366 ust. 1 urp. prawnych stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (a więc - a contrario - negatywna ocena z którejkolwiek części skutkuje negatywnym wynikiem całego egzaminu radcowskiego). Podkreślić należy, że nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części egzaminu radcowskiego popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 364 ust. 10 pkt 1) lit. a) – d) ustawy o radcach prawnych, bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną.

Taki przypadek miał miejsce w przypadku pracy egzaminacyjnej skarżącego z zakresu prawa gospodarczego. Zaproponowane przez skarżącego rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego eliminowało możliwość wystawienia oceny pozytywnej.

Zadanie z prawa gospodarczego, z którego to skarżący uzyskała ocenę negatywną, sprowadzało się do obowiązku sporządzenia, jako radca prawny Emil Kowalski, świadczący pomoc prawną na rzecz "Beniowa" S.A. z siedzibą w Beniowie i Józefa Benio, umowy sprzedaży przez "Bukowiec" spółkę z o.o. z siedzibą w Bukowcu na rzecz spółki "Beniowa" S.A. z siedzibą w Beniowie oraz na rzecz Józefa Benio, samochodu ciężarowego marki Mercedes, o numerze identyfikacyjnym pojazdu JM1TBNZ51U0005724, rok produkcji 2015, w udziałach odpowiednio w wysokości ¾ i ¼.

Autorzy określając wymogi zadania egzaminacyjnego wskazali, że:

1. Wszystkie elementy podmiotowe i przedmiotowe umowy winny zostać uregulowane bezpośrednio w treści umowy z uwzględnieniem wszelkich wymaganych do jej ważności i skuteczności instytucji prawnych, w sposób eliminujący (a co najmniej minimalizujący) w przyszłości spory między stronami.

2. Powołane w umowie dokumenty lub załączniki winny zostać opisane w jej treści w taki sposób, aby na jej podstawie można było ustalić ich formę oraz treść, a przez to ważność i skuteczność objętych umową czynności prawnych.

3. W umowie należy powołać dokumenty identyfikujące strony i wykazujące należyte umocowanie ich reprezentantów przy jej zawieraniu.

4. Umowa powinna uwzględniać przyjęte samodzielnie przez zdającego brakujące elementy stanu faktycznego, przy czym nie mogą one pozostawać w sprzeczności z elementami stanu faktycznego wskazanymi wyraźnie w zadaniu.

5. Umowa może zawierać dodatkowe postanowienia regulujące kwestie nieobjęte założeniami wynikającymi z zadania, przy czym ich wprowadzenie do treści umowy nie może w jakikolwiek sposób uchybiać tym założeniom.

6. W miejscu przeznaczonym na złożenie podpisów niezbędnych do zawarcia umowy należy wpisać słowo "podpis" ze wskazaniem osoby go składającej zgodnie z założeniami zadania.

Założenia umowy przedstawiały się następująco:

1. "Bukowiec" spółka z o.o. z siedzibą w Bukowcu, Józef Benio oraz "Beniowa" S.A. z siedzibą w Beniowie zamierzają zawrzeć umowę, na mocy której "Bukowiec" spółka z o.o. sprzeda na rzecz "Beniowa" S.A. i Józefa Benio samochód ciężarowy marki Mercedes o nr identyfikacyjnym pojazdu JM1TBNZ51U0005724 w udziałach odpowiednio ¾ i ¼.

2. Strony przyjęły w umowie wartość rynkową samochodu ustaloną w opinii rzeczoznawcy Anny Białej.

3. "Beniowa" S.A., Józef Benio oraz "Bukowiec" spółka z o.o. uzgodnili, że w dniu zawarcia umowy uiszczone zostanie 40 % ceny, zaś pozostała należność zostanie rozłożona na raty na okres dwóch lat.

4. "Bukowiec" spółka z o.o. zażądała zabezpieczenia zapłaty w ten sposób, aby własność samochodu ciężarowego przeszła na nabywców dopiero z chwilą całkowitego uiszczenia ceny sprzedaży, na co "Beniowa" S.A. i Józef Benio wyrazili zgodę.

5. "Bukowiec" spółka z o.o. wyraziła zgodę na przeniesienie posiadania przedmiotu umowy na rzecz "Beniowa" S.A. i Józefa Benio do dnia 30 czerwca 2016 r.

6. "Bukowiec" spółka z o.o. i "Beniowa" S.A. są podatnikami podatku od towarów i usług.

7. Ujawniony w KRS przedmiot działalności "Bukowiec" spółki z o.o. i "Beniowa" S.A. obejmuje m.in. usługi transportowe i budowlane.

Skarżący sporządził umowę sprzedaży pojazdu, którą obydwaj z egzaminatorów, ocenili na ocenę niedostateczną.

W ocenie Sądu, zasadnym jest stanowisko Komisji Odwoławczej, że analiza umowy sporządzonej przez zdającego jako rozwiązanie zadania egzaminacyjnego potwierdza podniesione przez egzaminatorów zastrzeżenia. Przede wszystkim należy wskazać, że umowa opracowana przez zdającego w ramach egzaminu radcowskiego jest dość uboga. Sprowadza się w większości do powielenia treści zadania egzaminacyjnego. Postanowienia, które zostały zredagowane samodzielnie przez zdającego lakonicznie ujmują poszczególne założenia zadania egzaminacyjnego.

Do najistotniejszych braków sporządzonej przez skarżącego umowy należy zaliczyć przede wszystkim brak dotyczący reprezentacji "Bukowiec" sp. z o.o. w umowie z "Beniowa" S.A. . Należy zgodzić się z oceną jednego z egzaminatorów, iż umowa dotknięta jest poważnym uchybieniem, skutkującym częściową nieważnością umowy albowiem sprzedawca - "Bukowiec" spółka z o.o. jest prawidłowo, zgodnie z treścią art. 210 § 1 k.s.h., reprezentowany wobec kupującego Józefa Benio, natomiast nie jest prawidłowo reprezentowany wobec drugiego kupującego - "Beniowa" SA. Wobec tego drugiego kupującego "Bukowiec" spółka z o.o. powinna być reprezentowana zgodnie z ogólnymi zasadami reprezentacji spółki z o.o., tj. przez zarząd (art. 201 § 1 k.s.h.), czyli przez Józefa Benio. Prawidłowości tej oceny nie podważają argumenty powołane przez skarżącą w odwołaniu. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko organu zawarte w zaskarżonej uchwale, z którego wynika, że zarówno w judykaturze jak i doktrynie jednoznacznie podkreśla się, że art. 210 § 1 KSH stanowi lex specialis względem ogólnych norm regulujących zasady reprezentacji spółki z o.o. co wyłącza możliwość stosowania w tych ostatnich, bowiem jego istotą jest zakaz reprezentacji spółki przez zarząd w sytuacji zawierania umów z członkiem jej zarządu (tak np. J.A. Strzępka, E. Zielińska [w:] red. JA. Strzępka, Kodeks Spółek Handlowych, Komentarz, rok 2015, wyd. 7 - komentarz do art. 210 KSH; J.P. Naworski [w:] red. P. Potrzeszcz, T. Siemiątkowski, Kodeks Spółek Handlowych. Komentarz. Tom 2. rok 2011 wyd. 1, s. 339, A. Szumański [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks spółek handlowych. Komentarz do art. 151-300, t. II, Warszawa 2005, s. 525-526; A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, t. I, Warszawa 2011, s. 920-922). Na dodatkowe przytoczenie zasługuje w tej mierze również stanowisko dr hab. A. Herberta, który odnosząc się do problematyki umów zawieranych przez spółkę z o.o. z członkiem jej zarządu oraz osobą trzecią w kontekście wskazywanego przez niektórych przedstawicieli wymogu tzw. podwójnej reprezentacji spółki, tj. reprezentacji łącznej zarządu spółki oraz pełnomocnika powołanego zgodnie z postanowieniami art. 210 § 1 KSH, wskazuje że: "Wymaganie takie należy jednoznacznie ocenić jako całkowicie bezpodstawne, a leżący u jego podstaw sposób "interpretacji" przywołanych przepisów KSH jako oparty na nieporozumieniu.". W dalszej części autor ten podnosi: "Jest to klasyczny przykład próby interpretacji poszczególnych jednostek zdaniowych tekstu prawnego bez uwzględnienia ich kontekstu systemowego, w analizowanym wypadku pogłębiany przez kompletne niezrozumienie struktury podmiotowej dokonywanej czynności prawnej. Ze względu na kontekst sytuacyjny trudno ocenić to inaczej niż jako próbę sztucznego kreowania rzekomych ryzyk prawnych".

Reasumując Sąd stoi na stanowisku, że sprzedawca - "Bukowiec" spółka z o.o. jest prawidłowo, zgodnie z treścią art. 210 § 1 k.s.h., reprezentowany wobec kupującego Józefa Benio, natomiast nie jest prawidłowo reprezentowany wobec drugiego kupującego - "Beniowa" SA. Wobec tego drugiego kupującego "Bukowiec" spółka z o.o. powinna być reprezentowana zgodnie z ogólnymi zasadami reprezentacji spółki z o.o., tj. przez zarząd (art. 201 § 1 k.s.h.), czyli przez Józefa Benio.

Kolejnym istotnym błędem umowy był błąd dotyczący regulacji zawartej w § 1 ust. 5 umowy, zgodnie z którym: "Sprzedaż Przedmiotu Umowy następuje z zastrzeżeniem prawa własności na rzecz Sprzedawcy przez okres, na jaki Umowa została zawarta. Po upływie przedmiotowego okresu i uiszczeniu przez Sprzedawcę całości należnej Ceny Sprzedawca przeniesie własność Przedmiotu Umowy na rzecz Kupującego".

Regulacja powyższa jest błędna i świadczy o nieznajomości przez skarżącego treści art. 589 k.c., zgodnie z powyższym przepisem zastrzeżenie przez sprzedawcę prawa własności rzeczy, aż do momentu całkowitego uiszczenia ceny kupna traktuje się jako sprzedaż dokonaną pod warunkiem zawieszającym. Ziszczenie się warunku powoduje automatycznie z mocy samego prawa przejście własności rzeczy na kupującego, tak więc nie są konieczne żadne dodatkowe regulacje w tym zakresie.

Podkreślenia wymaga również fakt, że błąd ten został powielony § 8 ust. 5 umowy.

Zgodzić należy się także z organem, że skarżący nie rozwiązała w zadaniu egzaminacyjnym w sposób właściwy kwestii przeniesienia posiadania pojazdu oraz przysługującego dzierżawcy prawa pierwokupu. Z opisu kazusu wprost wynikało, że samochód, będący przedmiotem sprzedaży, był wydzierżawiany na podstawie umowy dzierżawy (z datą pewną) z dnia 1 sierpnia 2015 r., na okres dwóch lat spółce "Siany" Sp. z o.o. Spółka komandytowa z siedzibą w Sianach (której komplementariuszem była "Siany" Sp. z o. o.). Zatem koniecznym było umieszczenie w umowie zapisów uwzględniających wymogi art. 350 k.c., który stanowi, że jeżeli rzecz znajduje się w posiadaniu zależnym albo w dzierżeniu osoby trzeciej, przeniesienie posiadania samoistnego następuje przez umowę między stronami i przez zawiadomienie posiadacza zależnego albo dzierżyciela, czego w pracy skarżącego zabrakło.

Sąd podziela także stanowisko Komisji II stopnia co do kwestii nie zrozumienia przez skarżącego istoty umowy sprzedaży o czym świadczą regulacje zawarte w § 8 oraz § 10.1 i 2. umowy.

W pierwszym przypadku skarżący zawiera umowę sprzedaży na okres lat dwóch co w ogóle sprzeczne jest z założeniami kazusu egzaminacyjnego, które zostały jasno sprecyzowane w punkcie 1, zgodnie z którym "Bukowiec" spółka z o.o. z siedzibą w Bukowcu, Józef Benio oraz "Beniowa" S.A. z siedzibą w Beniowie zamierzają zawrzeć umowę, na mocy której "Bukowiec" spółka z o.o. sprzeda na rzecz "Beniowa" S.A. i Józefa Benio samochód ciężarowy marki Mercedes o nr identyfikacyjnym pojazdu JM1TBNZ51U0005724 w udziałach odpowiednio 3/4 i 1/4.

Wskazać również należy, że jeden z egzaminatorów podniósł również zarzut co do "braku szczegółowego opisu zgód korporacyjnych", gdyż przyjęte przez zdającego rozwiązanie w części wstępnej umowy nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, czy stanowi spełnienie wymogu przewidzianego w art. 230 k.s.h. W ocenie Sądu, zgodnie z treścią zadania, powołane w umowie dokumenty lub załączniki winny zostać opisane w jej treści w taki sposób, aby na jej podstawie można było ustalić ich formę oraz treść, a przez to ważność i skuteczność objętych umową czynności prawnych. Opisanie przez zdającego załącznika pod poz. 3 takiego wymogu w sposób oczywisty nie spełnia. Jak słusznie zauważył organ w części wstępnej umowy zdający przywołał bowiem uchwałę o "wyrażeniu zgody na zawarcie niniejszej umowy", co nie odpowiada - jak przewiduje art. 230 k.s.h. - wyrażeniu zgody na "rozporządzenie prawem".

Podkreślić wypada, że zdający mógł przyjąć samodzielnie brakujące elementy stanu faktycznego ale nie mogły one stać w sprzeczności z elementami stanu faktycznego wskazanym wyraźnie w zadaniu. Treść umowy dzierżawy, jeżeli chodzi o jej istotne postanowienia, została wyraźnie opisana w zadaniu.

Reasumując, sporządzenie przez skarżącego umowy zawierającej szereg błędnych zapisów, nie pozwala na uwzględnienie stanowiska skarżącego, że umowa ta zabezpiecza słuszny interes reprezentowanej przez niego strony.

W świetle powyższego Sąd podziela powyższe stanowisko Komisji II Stopnia, uznając, że wskazane przez egzaminatorów i potwierdzone przez organy wady sporządzonej umowy są istotne. W konsekwencji, zdaniem Sądu, egzaminatorzy prawidłowo uznali, że rozwiązanie sprawy zaproponowane przez skarżącą nie spełnia oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi w postępowaniu gospodarczym i prawidłowo została skarżącemu postawiona ocena niedostateczna z powyższego egzaminu. Tym samym bezzasadne są zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 364 ust. 1, 7 i 10 art. 365 ust. 2 u.r.p.

Sąd badając przedmiotową sprawę nie dopatrzył się także naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawierało bowiem wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a., a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ dokonał wnikliwej analizy zadania egzaminacyjnego, w wyniku czego odniósł się merytorycznie do konkretnych wad pracy oraz omówiono błędy skarżącej bezpośrednio rzutujące na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.