Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1835/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 6, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 73 ust. 1, 3 i 4
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 3 ust. 1, art. 5, art. 10
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 147
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Dariusz Pirogowicz WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2014 r. sprawy ze skargi Miasta [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania H. B. i Z. B., uchylił decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] orzekającą o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] w Dzielnicy [...] przy ul. [...], oznaczoną jako działka nr [...] w obrębie [...] o pow. [...] m2, zajętą pod drogę publiczną, gminną, i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Prezydent [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], odmówił ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...] oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...], uregulowaną w księdze wieczystej KW nr [...], zajętą pod drogę publiczną, gminną. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż wniosek został złożony przez poprzednich właścicieli nieruchomości, którzy uzyskali satysfakcję niemajątkową polegającą na nieodpłatnej i dożywotniej służebności osobistej, wobec czego należy uznać, że ich strata jako właścicieli nieruchomości w dacie przejścia nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego została już zrekompensowana.

W odwołaniu od decyzji H. B. i Z. B., domagając się ustalenia odszkodowania, wskazali, iż z dokumentów złożonych w sprawie jednoznacznie wynika, że udokumentowali prawo do roszczeń o ustalenie odszkodowania za przedmiotowy grunt zajęty pod drogę.

Wojewoda [...] ustalił, iż z odpisu księgi wieczystej KW nr [...] z dnia [...] kwietnia 2002 r. wynika, że właścicielami nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] po odłączeniu z księgi wieczystej "[...]" o pow. [...] m2, w skład której wchodziła przedmiotowa działka zajęta pod drogę, byli Z. J. B. oraz jego żona H. B. na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej. Z wypisu z ewidencji gruntów i wyrysu sporządzonego wg stanu z 1996 r. wynika, iż z nieruchomości powyższej grunt o pow. [...] m zajęty został pod ul. [...], natomiast pozostała część jako działka ewid. nr [...] o pow. [...] m2 stanowiła działkę zabudowaną. H. B. i Z. B., jako właściciele nieruchomości, wystąpili w dniu 9 września 2002 r. do Urzędu Gminy [...] -[...] z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za grunt zajęty pod drogę - ul. [...] w [...].

Z. B. wystąpił również do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości, z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999r., na własność Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego. Aktem notarialnym Rep. A Nr [...] z dnia [...] lipca 2007 r. Z. B. i H. B. nieruchomość stanowiącą działkę nr [...] o pow. [...] m2, zgodnie z zapisem z księgi wieczystej KW nr [...], przy ul. [...] w [...] przekazali umową darowizny na rzecz swojego syna – J. B. i jego żony K. W. B., w zamian za ustanowione w umowie dożywocie.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...], stwierdził nabycie przez Gminę [...] - [...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności gruntu zajętego pod część ulicy [...], oznaczonego jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2, w obrębie [...]. W dniu [...] października 2011 r. decyzja ta stała się ostateczna.

Organ odwoławczy, po rozpoznaniu odwołania H. B. i Z. B., wskazał, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym przyjmuje się, iż wykładnia celowościowa i funkcjonalna wskazanego przepisu art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą", prowadzi do jednoznacznych wniosków, iż uprawnionym do odszkodowania jest wyłącznie właściciel nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. bowiem to on utracił własność zajętej pod drogę nieruchomości i na jego wniosek zgodnie z art. 73 ust. 4 ustalane i wypłacane jest odszkodowanie (por. wyrok NSA z 8 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 68/07; wyrok NSA z 6 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 704/07, wyrok WSA z dnia 31.01.2013r. sygn. akt I S.A./Wa 1828/12). Uprawnienie odszkodowawcze przysługuje również osobom, które w drodze czynności prawnych nabyły prawo do tego odszkodowania (por. wyrok NSA z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 1981/06, wyrok NSA z dnia 2 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 260/08).

Wojewoda stwierdził, że w niniejszej sprawie nabywcy przedmiotowej nieruchomości, zajętej pod drogę – J. B. i jego żona K. B. nie spełniają przesłanek do ubiegania się o odszkodowanie, ponieważ w ustawowym terminie, nie wystąpili z wnioskiem o odszkodowanie.

Organ odwoławczy wskazał, że z odpisu z księgi wieczystej wynika, iż przed wydaniem decyzji deklaratoryjnej Wojewody [...] z dnia [...] września 2011 r., nr [...], jako właściciel przedmiotowego gruntu, wpisani byli w księdze wieczystej KW Nr [...] Z. B. i H. B.. Byli oni w dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielami nieruchomości, w skład której wchodziła przedmiotowa działka gruntu. W ocenie organu, do dnia 31 grudnia 2005 r. przysługiwało im z mocy art. 73 ust. 4 ustawy prawo do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania za ten grunt, które mogli realizować przez złożenie wniosku w tym przedmiocie w dacie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Byli oni wpisani do księgi wieczystej jako właściciele nieruchomości w dniu, w którym zawarli z J. B. i K. B. umowę darowizny tej nieruchomości na ich rzecz. Na podstawie tej umowy nabywcy zostali wpisani do księgi wieczystej jako nowi właściciele nieruchomości w miejsce rodziców – H. B. i Z. B.. Do dnia 31 grudnia 2005 r. nie została wydana, ani decyzja wydzielająca z tej nieruchomości grunt zajęty pod drogę publiczną ani decyzja stwierdzająca, że grunt ten stał się z mocy prawa własnością [...]. Z akt sprawy wynika, że nabywcy tej nieruchomości nie wystąpili do organu pierwszej instancji z wnioskiem o odszkodowanie.

Wojewoda podniósł, że zgodnie z art. 73 ust. 3 ustawy przejście nieruchomości, z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r., na własność Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego stwierdza w decyzji deklaratoryjnej Wojewoda [...]. Ostateczna decyzja o stwierdzeniu nabycia własności nieruchomości stanowi jakie nieruchomości lub ich części zostały zajęte pod drogi i czy drogi te mają status dróg publicznych, oraz który z podmiotów publicznoprawnych władał tą nieruchomością w dniu 31 grudnia 1998 r. W decyzji deklaratoryjnej wojewody niezbędne jest wskazanie właściciela nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r., gdyż jest to jedna z przesłanek nabycia przez podmiot publicznoprawny z mocy prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną.

Wojewoda wskazał, że w rozdzielniku decyzji deklaratoryjnej wpisani zostali i zbywcy nieruchomości H. B. i Z. B. i jej nabywcy J. B. i K. B.. Organ I instancji uznając, iż wraz z przeniesieniem prawa własności nieruchomości prawo do odszkodowania przeszło na nabywców, odmówił ustalenia odszkodowania na rzecz wnioskodawcy.

Organ odwoławczy, nie zgadzając się ze stanowiskiem organu I instancji, zaznaczył, że powołany w zaskarżonej decyzji wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. akt I OPS 3/09, nie ma zastosowania w sprawie, bowiem orzeczenie to odnosi się do sytuacji, gdy z wnioskiem o odszkodowanie wystąpiły osoby, które nabyły nieruchomość po dacie 31 grudnia 1998 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1033/11 stwierdził, iż nie jest zasadne stanowisko organów, że z wyroku składu 7 sędziów NSA z 11 stycznia 2010 r. (sygn. akt I OPS 3/09), wynika jednoznacznie, iż odszkodowanie, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy należne jest nowemu właścicielowi działki, a nie zbywcy.

W ocenie Wojewody, teza ta nie ma odniesienia do stanu faktycznego niniejszej sprawy, gdyż wniosek o odszkodowanie przez nabywców nieruchomości nie został złożony w ustawowym terminie i nie mógł być złożony, gdyż akt notarialny został zawarty po dniu 31 grudnia 2005 r. Rozliczenia finansowe, w tym wypadku umowa darowizny za dożywotnią służebność osobistą na rzecz darczyńców, wynikająca z aktu notarialnego, nie mogą wyłączać obowiązku odszkodowawczego gminy, wynikającego z art. 73 ust. 2 pkt 1 ustawy, o ile spełnione są pozostałe przesłanki określone w art. 73 ustawy. W sytuacji gdy właściciel poniósł stratę w dacie 1 stycznia 1999 r. tzn. w dacie przejścia nieruchomości na rzecz Gminy [...]-[...], to powinien otrzymać rekompensatę w postaci odszkodowania za tę nieruchomość, a według konstytucyjnej zasady ochrony własności, nie jest możliwe odebranie własności bez odszkodowania. Wobec tego skarżący byli osobami uprawnionymi do złożenia wniosku o odszkodowanie i w konsekwencji ustalenia na ich rzecz odszkodowania.

Wojewoda stwierdził, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Decyzja została wydana pomimo, że sprawa w tym zakresie, nie została wszechstronnie zbadana, a zatem z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa.

Od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło Miasto [...]. Zaskarżonej decyzji zarzuciło: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: a) art. 73 ust. 4 w zw. z ust. 1 i 3 art. 73 ustawy poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyznaniu uprawnienia do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną osobom, które nie legitymowały się tytułem prawnym do nieruchomości na skutek zbycia prawa własności nieruchomości; b) art. 21 ust. 2 Konstytucji RP poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że odszkodowanie należy ustalić i wypłacić na rzecz właścicieli nieruchomości według stanu z dnia 31 grudnia 1998 r., pomimo tego, że osoby te zbyły po ww. dacie prawo własności nieruchomości, w związku z czym brak jest podstaw do rekompensowania im straty; c) art. 3 ust. 1, art. 5 i art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz.1361 ze zm.) w związku z art. 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego oraz art. 10 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na oparciu rozstrzygnięcia o ustalenia należące do wyłącznej kompetencji sądu powszechnego, pominięcie domniemania prawnego zgodności wpisu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że "osobą wywłaszczoną", na rzecz której należy ustalić i wypłacić odszkodowanie jest właściciel nieruchomości na datę 1 stycznia 1999 r. w sytuacji, gdy po tej dacie nieruchomość została zbyta na rzecz osoby trzeciej; 2) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 6, 7, 77 § 1, 80 i art. 107 § 3 Kpa, poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie polegające na zaniechaniu przez organ odwoławczy wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz obowiązku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, brak rozpatrzenia sprawy w sposób wnikliwy, prawidłowy i wyczerpujący, a w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego w sprawie, w szczególności poczynienie ustaleń i interpretacji sprzecznych z treścią umowy cywilnej i stanem wpisów w księdze wieczystej. Skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r., nr [...]; 2) zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że w zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] wskazał, że podmiotem uprawnionym do odszkodowania za nieruchomość przejętą w trybie przepisu art. 73 ust. 1 ustawy jest właściciel nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. W ocenie Wojewody fakt zbycia nieruchomości na rzecz osoby trzeciej nie pozbawia ww. osoby prawa do odszkodowania. Wojewoda stwierdził ponadto, że wniosek o odszkodowanie nie mógł być złożony przez nabywców nieruchomości, ponieważ akt notarialny został zawarty po dniu 31 grudnia 2005 r. Zdaniem skarżącego, nie można zgodzić się przytoczonym stanowiskiem Wojewody [...]. Wojewoda [...] błędnie bowiem przyjął w zaskarżonej decyzji, że umowa darowizny nieruchomości, której część stanowiła działka zajęta pod drogę publiczną została zawarta w dniu 25 lipca 2007 roku, podczas gdy przedmiotowa umowa została zawarta w dniu 25 lipca 2003 r. W konsekwencji Wojewoda [...] w sposób nieprawidłowy uznał, że nabywcy nieruchomości nie mogli złożyć wniosku o odszkodowanie z uwagi na zawarcie umowy darowizny po 31 grudnia 2005 r. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że nie w każdym przypadku podmiotem uprawnionym do realizacji roszczenia o odszkodowanie, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy jest osoba, która była właścicielem nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w dacie 31 grudnia 1998 r. Chodzi tu w szczególności o sytuację, gdy tak, jak w niniejszej sprawie, po 1 stycznia 1999 r. została zawarta umowa przenosząca własność nieruchomości. W orzecznictwie ugruntowuje się pogląd, że osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy, zawarła w formie aktu notarialnego umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r., i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej jest uprawniona do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy (tak wyrok składu 7 sędziów NSA z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt I OPS 3/09, wyrok NSA z 14 września 2011, sygn. akt I OSK 1543/10).

Zdaniem skarżącego, z powyższego wynika, że fakt zbycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną po 1 stycznia 1999 r., a przed wydaniem przez Wojewodę [...] decyzji w trybie art. 73 ust. 3 ustawy powinien być uwzględniony przy stosowaniu art. 73 ust. 4 ustawy. W szczególności dotyczy to sytuacji, gdy skutki cywilnoprawnej umowy przenoszącej własność nie zostały zakwestionowane w odpowiednim postępowaniu przed sądem powszechnym, zaś fakt zbycia nieruchomości został potwierdzony wpisem do księgi wieczystej nabywcy jako jej nowego właściciela. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. akt I OPS 3/09 wskazał, że "dopóki nie doszło do stwierdzenia nieważności czynności prawnej objętej aktem notarialnym przez sąd powszechny lub nie został wykreślony z ksiąg wieczystych wpis prawa własności, nie można pozbawić tych "nowych wieczystoksięgowych właścicieli" (tj. osób ujawnionych w księdze wieczystej jako ich właściciele), jeszcze przed wydaniem decyzji wojewody stwierdzającej nabycie z mocy prawa tejże nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, przymiotu właściciela w rozumieniu art. 73 ust. 4 ustawy, tj. podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku o odszkodowanie - wystąpienia z żądaniem ustalenia i wypłaty odszkodowania"

Skarżący zauważył, że w niniejszej sprawie umową darowizny z dnia [...] lipca 2003 r. Z. B. i H. B. darowali K. B. i J. B. nieruchomość objętą księgą wieczystą KW Nr [...] i na podstawie tej umowy obdarowani zostali ujawnieni w księdze wieczystej jako współwłaściciele nieruchomości. Jednocześnie, zgodnie z żądaniem darczyńców, na ich rzecz została na nieruchomości ustanowiona nieodpłatna i dożywotnia służebność osobista. Umowa darowizny nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, a jej skuteczność i ważność nie została podważone we właściwym trybie, zatem należy przyjąć, że wywołuje skutki w niej określone. Skutki te zostały potwierdzone wpisem w księdze wieczystej dokonanym na podstawie przedmiotowej umowy. Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, zaś stosownie do ust. 2 tego przepisu domniemywa się, że prawo wykreślone nie istnieje. Zasada wyrażona w powołanym wyżej przepisie wyklucza kontrolę w postępowaniu administracyjnym treści wpisów prawa własności w księgach wieczystych. Wpis polegający na ujawnieniu w księdze wieczystej przejścia prawa własności jest formą orzeczenia sądowego w postępowaniu wieczystoksięgowym, co wynika z treści art. 626(8) § 6 Kpc.

Zdaniem skarżącego, w sprawie z wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania organ powinien uwzględnić stan wpisów w księdze wieczystej oraz skutki, jakie wynikają z zawarcia cywilnoprawnych umów przenoszących własność nieruchomości. Wojewoda [...] nie ocenił w prawidłowy sposób znajdujących się w aktach sprawy dowodów z dokumentów i ich wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Stosownie do treści art. 21 ust. 2 Konstytucji RP odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość powinno być "słuszne". Regulacji tej nie można pomijać przy stosowaniu art. 73 ustawy. Istotą odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy powinno być naprawienie szkody osobie, która rzeczywiście poniosła uszczerbek w majątku w wyniki odjęcia prawa własności. W uzasadnieniu wyroku z dnia 11 stycznia 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że odjęcie prawa własności na podstawie art. 73 ustawy powinno być powiązane ze słusznym odszkodowaniem ustalonym i wypłaconym na rzecz osoby, która de facto doznała tego uszczerbku. Nie można przy tym rekompensować straty podmiotowi będącemu właścicielem w dacie przejścia nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego, który uzyskał ekwiwalent majątkowy w postaci ceny sprzedaży lub satysfakcję niemajątkową leżącą u podstaw umów zawieranych pod tytułem darmym (np. umocnienie więzi rodzinnych, obietnica opieki itp.).

Zdaniem skarżącego, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego brak jest podstaw do przyjęcia, że Z. B. i H. B. doznali uszczerbku majątkowego na skutek szeroko rozumianego wywłaszczenia, a w konsekwencji nie można uznać ich za uprawnionych do odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy. Natomiast powołany przez Wojewodę [...] argument, iż nabywca nieruchomości nie skorzystał z uprawnienia do złożenia wniosku o odszkodowanie, nie powoduje automatycznie, że takie prawo przysługuje zbywcy nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawa zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Bezspornym jest, że w dniu [...] kwietnia 2002 r. (odpis księgi wieczystej Kw nr [...]) właścicielami nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] po odłączeniu z księgi wieczystej "[...]" o pow. [...] m2, w skład której wchodziła działka zajęta pod drogę, byli Z. J. B.i jego żona H. B. na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej. Ze znajdującego się w aktach sprawy wypisu z ewidencji gruntów i wyrysuj wg stanu z 1996 r. wynika, że z nieruchomości ww. grunt o pow. [...] m2 został zajęty pod ul. [...], pozostała część jako działka nr [...] o pow. [...] m2 stanowiła działkę zabudowaną. Bezspornym jest również, że H. B. i Z. B. wystąpili w dniu 9 września 2002 r. do Urzędu Gminy [...] – [...] z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za grunt, który został zajęty pod drogę – ul. [...] w [...]. Z. B. wystąpił również do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości, z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. na Własność Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego. Nie budzi wątpliwości, że aktem notarialnym z dnia [...] lipca 2003 r., Rep. A nr [...], Z. B. i H. B. nieruchomość stanowiącą działkę nr [...] o pow. [...] m2, położoną przy ul. [...] w [...] przekazali umową darowizny na rzecz swojego syna J. B. i jego żony K. W. B., w zamian za ustanowioną służebność osobistą. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...], stwierdził nabycie przez Gminę [...] – [...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności gruntu zajętego pod część ul [...], oznaczonego jako działka nr [...], o pow. [...] m2, w obrębie [...].

W rozpoznawanej sprawie w dniu 9 września 2002 r. Z. B. i H. B., jako właściciele przedmiotowej nieruchomości, złożyli wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Natomiast nabywcy nieruchomości J. B. i K. B. takiego wniosku o odszkodowanie nie złożyli. Nabycie nieruchomości przez Gminę [...] - [...] nastąpiło na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy. Zgodnie z ust. 4 tego przepisu odszkodowanie za taką nieruchomość jest ustalane i wypłacane na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. W niniejszej sprawie wniosek o odszkodowanie został złożony w terminie określonym w powołanym przepisie ówczesnych właścicieli spornej nieruchomości. W świetle uregulowania zawartego w art. 73 ust. 4 ustawy zasadą jest, że podmiotem uprawnionym do realizacji roszczenia odszkodowawczego jest osoba, która w dniu 1 stycznia 1999 r. utraciła własność nieruchomości.

Nie jest zasadne stanowisko organu I instancji, iż z wyroku składu siedmiu sędziów NSA z 11 stycznia 2010 r., sygn. akt I OPS 3/09, wynika jednoznacznie, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy należne jest nowemu właścicielowi działki, a nie jej zbywcy. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął w tym wyroku stanowisko według którego uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w niniejszej sprawie, może być także osoba, która po 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy, zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. Ze stanowiska tego, zdaniem Sądu, wynika, że uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania jest z zasady osoba, która w dniu 31 grudnia 1998 r. była wpisana jako właściciel nieruchomości do księgi wieczystej, ale może być nim również nabywca tej nieruchomości, o ile zbycie nieruchomości zajętej pod drogę publiczną nastąpiło po dniu 31 grudnia 1998 r. a przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy. Na zasadność przyjęcia powyższego poglądu wskazuje użyte w treści zacytowanej wyżej tezy Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażenie "także".

Błędne jest stanowisko organu I instancji, że aktem notarialnym z [...] lipca 2003 r., Rep. A nr [...], Z. B. i H. B. przenieśli na swojego syna J. B. i K. B. roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Analiza treści ww. aktu notarialnego nie wskazuje, aby Z. B. i H. B. przenieśli to roszczenie na J. B. i K. B.. Na stronie piątej w § 5 tego aktu stwierdzono, że notariusz m.in. poinformował stawających o treści i skutkach art. 73 ustawy, zaś stawający postanowili, że umowa niniejsza nie narusza praw nabytych na podstawie tego przepisu.

Zdaniem Sądu, powyższe zastrzeżenie zawarte w umowie darowizny przenoszącej własność przedmiotowej nieruchomości oznacza, że nie doszło do przejścia na nabywców nieruchomości J. B. i K. B. roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Wyłączono w ten sposób skutek umowy darowizny w postaci uzyskania przez nabywców roszczenia do ubiegania się o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przejętą nieruchomość. Tym samym, należało uznać, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania pozostało przy zbywcach w drodze umowy darowizny nieruchomości, tj. Z. B. i H. B.. Wobec tego, zdaniem Sądu, zbywcy nieruchomości Z. B. i H. B., byli uprawnieni do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania.

Sąd podziela stanowisko Wojewody, że rozliczenia finansowe, w tym wypadku umowa darowizny za dożywotnią służebność osobistą na rzecz darczyńców, wynikające z aktu notarialnego nie mogą wyłączać obowiązku odszkodowawczego gminy, wynikającego z art. 73 ust. 2 pkt 1 ustawy, o ile spełnione są pozostałe przesłanki z art. 73 ustawy.

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, że strata Z. B. oraz H. B. jako właścicieli nieruchomości w dacie przejścia nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego została już zrekompensowana, bowiem na mocy umowy darowizny uzyskali oni satysfakcję majątkową, polegającą na nieodpłatnej i dożywotniej służebności osobistej, nie ulegającej uszczupleniu w przypadku śmierci jednego z uprawnionych polegającą na: prawie zamieszkania na całym parterze budynku mieszkalnego, prawie korzystania z garażu, prawie korzystania z wybranej przez uprawnionych niezabudowanej części gruntu o pow. [...] m2 celem uprawiania ogródka.

W art. 21 ust. 2 Konstytucji RP dopuszczalność wywłaszczenia uzależnia się od spełnienia przesłanki słusznego odszkodowania. Odjęcie prawa własności na podstawie art. 73 ustawy powinno być powiązane ze słusznym odszkodowaniem, ustalonym i wypłaconym na rzecz osoby, która doznała tego uszczerbku. Zdaniem Sądu, nie sposób zgodzić z tym, że ustanowienie dożywotniej służebności osobistej w umowie darowizny, stanowi rekompensatę dla byłego właściciela za przejścia nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego. Należy zauważyć, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania za przejście nieruchomości na Skarb Państwa Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego, jest właśnie Skarb Państwa albo właściwa jednostka samorządu terytorialnego. Natomiast w przypadku ustanowienia służebności osobistej w umowie darowizny podmiotem zobowiązanym z tej umowy jest osoba, która nabyła własność nieruchomości w drodze umowy darowizny. Skoro własność nieruchomości przeszła z mocy ustawy na Skarb Państwa bądź jednostkę samorządu terytorialnego, to one są zobowiązane do wypłaty ustalonego odszkodowania. Bez znaczenia pozostają uprawnienia i obowiązki stron umowy w zakresie ustanowionej służebności osobistej dla wypłaty takiego odszkodowania.

W niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia art. 3 ust. 1, art. 5 i art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. Wojewoda [...] nie kwestionował skutków wpisów w księdze wieczystej Kw nr [...], wynikających z umowy darowizny zawartej w dniu [...] lipca 2003 r. Faktem jest to, że organ odwoławczy błędnie podał datę zawarcia tej umowy oraz błędnie wskazał, że decyzję stwierdzającą nabycie gruntu zajętego pod drogę publiczną poprzedzał wpis Z. B.i H. B. do księgi wieczystej. Uchybienie to nie miało jednak żadnego wpływu na wynik sprawy. Z akt sprawy wynika bowiem, że J. B. i K. B. nabyli nieruchomość w części zajętą pod ul. [...]. Wpis prawa własności na rzecz nabywców nastąpił w dniu [...] września 2003 r. (odpis zupełny z Kw nr [...]), a więc przed datą wydania decyzji Nr [...] z dnia [...] września 2011 r. Z § 5 tej umowy jasno wynika, że umowa ta nie narusza praw nabytych na podstawie art. 73 ustawy, a zatem przeniesienie prawa własności nieruchomości nie wiązało się z przeniesieniem na rzecz nabywców prawa do odszkodowania. Wola stron zawarta w umowie darowizny jest zbieżna z zachowaniem stron. Zbywcy, nie zbywając roszczenia odszkodowawczego, złożyli wniosek o odszkodowanie, natomiast nabywcy, nie nabywając roszczenia odszkodowawczego, takiego wniosku nie złożyli.

Mając na względzie powyższe okoliczność zarzuty skargi naruszenia art. 73 ust 4 w zw. z ust 1 i 3 art. 73 ustawy, art. 21 ust 2 Konstytucji RP należało uznać za nieuzasadniony. Za niezasadne Sąd uznał również zarzuty naruszenia prawa procesowego, w tym art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 Kpa. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia było prawidłowe. Konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.