Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 342/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant: Starszy asystent sędziego Robert Daduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 10 lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego R. O. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 17 lutego 2020 r. R. O. złożył w [...] Centrum Świadczeń wniosek o umorzenie 50 % należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych oraz zaliczki alimentacyjnej, w związku z dokonywaniem systematycznych spłat podczas trwania egzekucji w okresie i w wysokości wskazanej w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 808) – powoływanej dalej również jako "ustawa".

W dniu 15 września 2020 r. Prezydent Miasta, na podstawie art. 104 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) – dalej powoływanej jako "k.p.a.", art. 25, art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wydał decyzję, którą:

1. odmówił umorzenia kwoty 14.343,75 zł wraz z odsetkami ustawowymi, stanowiącej 50 % kwoty należności głównej 28.687,51 zł wraz z odsetkami ustawowymi, przypadającej do zwrotu z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 czerwca 2009 r. do dnia 31 marca 2019 r. na rzecz N. O.,

2. umorzył kwotę 401,08 zł, stanowiącą 50 % przypadającej do zwrotu należności w wysokości 802,15 zł z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej N. O. zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzją z dnia 24 maja 2019 r. nr [...], na wniosek dłużnika umorzył kwotę 15.283,04 zł; stanowiącą równowartość 30 % wypłaconych na rzecz uprawnionej N. O. świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, wskazanych w informacji organu właściwego wierzyciela - pismo z dnia 16 kwietnia 2019 r.

W dniu 9 października 2019 r. organ właściwy wierzyciela wskazał, iż dłużnik posiada nieuregulowaną zaległość z tytułu wypłaconych N. O. zaliczek alimentacyjnych na kwotę 802,15 zł. W decyzji z dnia 16 kwietnia 2019 r. kwota ta nie została ujęta. W dalszej kolejności organ właściwy wierzyciela przeprowadził weryfikację zasadności wypłaty świadczeń na rzecz uprawnionej, a następnie w dniu 14 maja 2020 r. wznowił postępowanie w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej za okres od 1.10.2019 r. do 30.09.2020 r., oraz orzekł o nienależnie pobranym świadczeniu z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.03.2019 r. do 30.09.2019 r.

Zgodnie z informacją organu właściwego wierzyciela z dnia 13 sierpnia 2020 r. po pomniejszeniu zadłużenia R. O. o kwoty wynikające z nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez osobę uprawnioną, zadłużenie wnioskodawcy z tego tytułu wynosiło na dzień sporządzenia informacji kwotę 28.687,51 zł należności głównej oraz 39,53 zł (łącznie 28.726,68 zł). 50 % kwoty należności głównej wynosiło zatem 14.343,75 zł oraz odsetki ustawowe.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

100%, jeżeli egzekucją wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Przez należności, o którym mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy rozumie się:

należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie tej ustawy,

należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej,

należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym.

Poza wpłatami uwidocznionymi w zaświadczeniu komornika sądowego, zgodnie z decyzją z dnia 24 maja 2019 r., do okresu regularnych wpłat zostały uprzednio zaliczone wpłaty w toku egzekucji administracyjnej, co łącznie dało okres 36 miesięcy regularnej spłaty w wymaganej ustawą wysokości. Prowadzona wobec dłużnika od wielu lat egzekucja nie przynosi rezultatu w postaci zwiększenia efektywności spłaty, niemniej nadal reguluje on należność w kwocie 540 zł miesięcznie, tj. wyższej od zasądzonej kwoty alimentów - 450 zł.

Dłużnik alimentacyjny wskazał we wniosku o umorzenie, że zaległości alimentacyjne powstały w okresie gdy był bez pracy i pozostawał na utrzymaniu rodziców. Zgłaszając kolejny wniosek o umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy przyjął on założenie, że spłaty w okresie toczącej się egzekucji, ich wysokość i regularność, zapoczątkowane w marcu 2015 r., kwalifikują go do skorzystania z możliwości umorzenia zadłużenia do wysokości 50 % należności. Organ zauważył, że wyżej wymieniona decyzja z dnia 24 maja 2019 r. nie obejmowała zaległości powstałych z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Dłużnik we wzmiankowanym zakresie nie uzyskał umorzenia na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy, co uprawnia go do skorzystania z rzeczonej ulgi w wymiarze 50 % należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej.

Wniosek strony, w części dotyczącej umorzenia 50 % należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem w ocenie organu, wobec uprzedniego umorzenia 30 % należności po 3 latach skutecznej egzekucji w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, ponowna ulga na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy może zostać udzielona wyłącznie jeśli na nowo ziszczą się przesłanki umorzenia. Ponadto przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie pozwalają na sumowanie okresów wpłat, jeżeli już została udzielona jedna ze wskazanych w art. 30 ust. 1 ustawy ulg. Zatem po uzyskaniu umorzenia 30 % należności na mocy art. 30 ust. 1 ustawy, dłużnik będzie miał możliwość skutecznego, ponownego ubiegania się o ulgę na podstawie tegoż przepisu po upływie kolejnych 3, 5 lub 7 lat skutecznej egzekucji w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów od wydania decyzji z dnia 24 maja 2019 r. Organ dodał, iż przepis art. 30 ust. 1 ustawy nie przewiduje umorzenia 20 % należności (tj. łącznie do wysokości 50 % należności) w razie regularnych spłat przez 2 kolejne lata egzekucji po udzieleniu już umorzenia 30 % należności.

Wnioskodawca odwołał się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że od momentu wszczęcia egzekucji reguluje należności bez opóźnień, a także w wyższej kwocie niż zasądzona. W 2019 r. organ umorzył mu 30 % należności wraz z odsetkami ze względu na regulowanie należności w toku egzekucji przez 3 lata. Po 5 latach od chwili wszczęcia egzekucji zwrócił się o umorzenie 50 % należności. Decyzja odmowna powoduje, że przepisy ustawy o możliwości umorzenia połowy należności są w praktyce przepisami martwymi. Trzykrotne umorzenie po 30% należności powodowałoby umorzenie łącznie 90 % należności po 9 latach skutecznej egzekucji, a nie 100 % po 7 latach. W przepisach prawa nie ma reguły, że wcześniej wydana decyzja o uldze w spłacie należności powoduje, że okres skutecznej egzekucji liczony jest od nowa.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 lutego 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy organ właściwy dłużnika, rozpatrując wniosek dłużnika o umorzenie należności, bada czy dłużnik spełnia wskazane w tym przepisie przesłanki, tzn. skuteczną egzekucję w określonym czasie, w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Nie analizuje natomiast sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Te kwestie są bowiem przedmiotem rozważań organu właściwego wierzyciela w przypadku złożenia wniosku o zastosowanie ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Z tego względu wskazane we wniosku o umorzenie okoliczności, czyli trudna sytuacja życiowa wnioskodawcy po rozwodzie oraz brak spłaty długu istniejącego po stronie byłej żony, nie mogły być przedmiotem analizy w sprawie.

Organ wskazał nadto, że decyzja podejmowana przez właściwy organ na podstawie art. 30 ust. 1 lub ust. 2 ustawy jest decyzją uznaniową. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy dłużnik spełnia wskazane w tych przepisach przesłanki, organ nie ma obowiązku przychylić się do wniosku dłużnika.

Do dnia wydania decyzji przez organ pierwszej instancji okres skutecznej egzekucji, o jakiej mowa w art. 30 ust. 1 ustawy, wyniósł 5 lat. Bezspornym jest też to, że w dniu 24 maja 2019 r. organ pierwszej instancji wydał decyzję, którą umorzył 30 % zaległych kwot wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że skoro w 2019 r. wydano decyzję o umorzeniu 30 % należności, to wniosek o umorzenie 50 % należności, złożony rok później, nie powinien zostać uwzględniony.

Celem regulacji zawartej w art. 30 ust. 1 ustawy jest stworzenie możliwości ulgowego potraktowania dłużnika alimentacyjnego, w przypadku którego egzekucja należności jest skuteczna przez dłuższy czas. Im czas ten jest dłuższy, tym większa część zaległości może zostać umorzona. Tak więc dłużnik, w przypadku którego egzekucja jest skuteczna przez okres 3 lat, ma prawo domagać się umorzenia 30 % należności. Z kolei dłużnik, w przypadku którego egzekucja jest skuteczna przez 7 lat, mą prawo domagać się umorzenia aż 100 % należności. Przywołany przepis ma zatem stanowić dla dłużnika rodzaj zachęty do nie unikania egzekucji zaległości alimentacyjnych, a nie zwolnić go z obowiązku. Skoro wniosek dłużnika o umorzenie 30 % należności został rozpatrzony pozytywnie, to odmowa uwzględnienia kolejnego wniosku, po upływie 2 lat o umorzenie 50 % należności, jest uzasadniona. Stosowanie przedmiotowych ulg pozbawia budżet państwa kwot, które wcześniej zostały z budżetu wypłacone osobie uprawnionej do alimentów w zastępstwie rodzica, który nie wywiązywał się ze swego obowiązku alimentacyjnego.

Organ odwoławczy uznał również, że prawidłowo orzeczono o umorzeniu 50 % kwoty wypłaconej osobie uprawnionej tytułem zaliczki alimentacyjnej nie objętej decyzją z dnia 24 maja 2019 r.

R. O. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez przekroczenie granicy dopuszczalnego uznania administracyjnego, przez co zaskarżona decyzja nosi znamiona dowolności,

2. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie sytuacji osobistej skarżącego, nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego w wydawaniu zaskarżonej decyzji,

3. art. 8 k.p.a. poprzez działanie sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, przejawiające się w niedopuszczalnej zmianie poglądu prawnego w identycznym stanie faktycznym.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że art. 30 ustawy nie wskazuje ażeby od momentu gdy dłużnik uzyskał umorzenie w wysokości 30 % termin do starania się o umorzenie 50 % biegł na nowo od momentu pierwszego umorzenia, przepis nie wskazuje również ażeby dłużnik miał wybór starania się albo o umorzenie 30 % po 3 latach, albo 50 % po 5 latach albo 100 % po 7 latach. Literalna treść przepisu dopuszcza więc uzyskanie najpierw 30 % umorzenia po 3 latach, a następnie uzyskania 50 % umorzenia po 5 latach (nie następnych pięciu ale ogólnie po 5 latach regularnych wpłat), a następnie możliwość uzyskania umorzenia w wysokość 100 % po 7 latach. Rozumowanie organu, iż termin biegnie na nowo nie ma zatem oparcia w przepisach ustawy. Literalna treść przepisu dopuszcza zastosowanie łącznie 3 różnych umorzeń jedno po drugim, gdyż ustawodawca wymienia wysokość umorzeń, nie stosując słowa "albo" ani słowa "lub", tak więc ustawodawca dopuszcza zastosowanie w stosunku do jednej osoby kolejno trzech różnych umorzeń, co stanowić ma zachętę do regularności spłata. Długotrwałe odciążenie budżetu państwa od konieczności przyznawania kolejnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być premiowane wizją odstąpienia od żądania zwrotu części długu przypisanego do organu, który wiele lat temu przyznał i wypłacił świadczenie publicznoprawne służące zastąpieniu bezskutecznie egzekwowanych alimentów. Wielkość możliwej do uzyskania ulgi umorzenia (określona jako odsetek łącznej wierzytelności organów administracji publicznej) jest pochodną okresu terminowego uiszczania alimentów za pośrednictwem komornika sądowego.

Zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja jest dowolna, a nie uznaniowa. Wprawdzie sytuacja osobista i finansowa wnioskodawcy nie stanowi przesłanki mającej wpływ na wydanie określonej decyzji, jednak powinna mieć znaczenie dla wyjaśnienia okoliczności sprawy w kontekście dokonania uznania przez uprawniony organ.

Instytucja umorzenia przedmiotowych należności jest wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie ulega wątpliwościom iż organ nie dopełnił należytej staranności w ustaleniu jak wygląda sytuacja życiowa skarżącego. Skarżący wskazał iż nie ponosił odpowiedzialności za powstałe zadłużenie alimentacyjne, do tej pory nie uzyskał spłaty od byłej żony w wysokości 200.000 zł, pozostawał osobą bezrobotną, na utrzymaniu rodziców i ta okoliczność stała u podstaw powstania zaległości, w żadnym razie skarżącemu nie można przypisać winy w powstałej sytuacji, jedynie przesłanki i okoliczności niezależne od skarżącego przyczyniły się do powstania zadłużenia. Nadto organ odwoławczy błędnie ustalił stan faktyczny wskazując, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości oraz nie posiada osób na utrzymaniu. Faktycznie skarżący nie jest właścicielem ani współwłaścicielem żadnej nieruchomości, a na utrzymaniu ma małoletnią córkę z drugiego związku. Z uwagi na stan epidemii jego działalność gospodarcza nie przynosi zysku.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną wydanej decyzji stanowił art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z treścią tego przepisu organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucją wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Sąd podzielił podniesiony w skardze zarzut dokonania przez organy nieprawidłowej wykładni tego przepisu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych na gruncie unormowania art. 30 ust. 1 pkt 2 wyrażano stanowisko, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, żadnych innych przesłanek umorzenia przepis ten nie zawiera. Jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 5 lat, a sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 19 września 2017 r. sygn. akt I OSK 3071/15, wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 1426/11).

Wskazać także należy, że użycie w art. 30 ust. 1 ustawy zwrotu "organ właściwy dłużnika może umorzyć należności" nie świadczy o uznaniowym charakterze decyzji w tym przedmiocie. Norma ta nie zawiera dodatkowych przesłanek umorzenia o charakterze generalnym, czy też ocennym, poza konkretnie wskazaną przesłanką skuteczności egzekucji zobowiązań alimentacyjnych przez określony okres i w określonej wysokości. Zwrot "może umorzyć", zawarty w art. 30 ust. 1 ustawy, należy odczytywać jako przyznanie organowi kompetencji do podejmowania władczych rozstrzygnięć w tym przedmiocie. W doktrynie prawa wskazano, że zgodnie podstawowym znaczeniem słowa "może" w tekstach prawnych jest to znaczenie, w którym słowo to służy do wyrażania kompetencji (upoważnień). O użyciu tego słowa w tej właśnie roli przesądza składnia i kontekst danego przepisu, w którym słowo występuje" (M. Zieliński, Wykładnia Prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2006, s. 166).

Wskazać należy, że celem regulacji zawartej w art. 30 ust. 1 ustawy jest zachęcanie dłużników do terminowego regulowania dochodzonych w postępowaniu cywilnym należności alimentacyjnych. Długotrwałe odciążenie budżetu państwa od konieczności przyznawania kolejnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest premiowane wizją odstąpienia od żądania zwrotu części długu przypisanego do organu, który wiele lat temu przyznał i wypłacił świadczenie publicznoprawne służące zastąpieniu bezskutecznie egzekwowanych alimentów (A. Korcz-Maciejko, A. Brzeźna, Komentarz do art. 30 (w:) Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Warszawa 2014).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 września 2017 r. sygn. akt I OSK 3071/15 wyraził stanowisko, że przepis art. 30 ust. 1 ustawy spełnia rolę motywacyjną dla dłużników alimentacyjnych i większą wartość przypisuje temu, aby uprawnieni do alimentów mieli potencjalnie lepszą szansę na ich uzyskanie "na bieżąco" od osób zobowiązanych, kosztem ewentualnej straty w majątku publicznym z tytułu umorzenia należności wypłaconych zastępczo przed wieloma laty. Ważne jest też to, że okres skutecznej egzekucji w celu umorzenia "zaległych" świadczeń jest liczony w latach (minimum trzy, do siedmiu lat) i dzięki temu kształtuje również właściwe postawy i wzorce zachowania po stronie dłużników alimentacyjnych (odpowiedzialności, systematyczności), co nie jest bez znaczenia dla funkcjonowania całego społeczeństwa. Omawiany przepis należy zatem interpretować z uwzględnieniem jego roli motywacyjnej i umożliwiającej kształtowanie pożądanych postaw społecznych.

Dokonując interpretacji unormowania art. 30 ust. 1 ustawy należy mieć na uwadze jego treść, wskazany wyżej cel tego przepisu oraz zasadę by podmioty, które chcą skorzystać z tej instytucji w przypadku spełnienia warunków tego unormowania posiadały podobny zakres uprawnień.

Wykładnia językowa prowadzi do wniosku, że ustawodawca umożliwił umorzenie zaległości wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w określonej wysokości 30, 50 i 100 % zadłużenia w przypadku regulowania bieżących alimentów przez okres odpowiednio 3, 5 i 7 lat. Wprowadził tym samym zasadę, zgodnie z którą wydłużenie okresu regularnych płatności skutkuje zwiększeniem ulgi polegającej na umorzeniu zaległych należności. W treści przepisu ustawodawca nie zawarł zasady, zgodnie z którą, w przypadku skorzystania z ulgi 30 % po upływie 3 lat, dłużnik, który dalej na bieżąco spłaca zobowiązania alimentacyjne będzie mógł skorzystać z ulgi w wyższej wysokości - 50 % dopiero po upływie kolejnych 5 lat regularnych płatności alimentacyjnych. Brak takiej zasady wyrażonej przez ustawodawcę w sposób wyraźny, przemawia za uznaniem, że nie została ona przez niego w tym unormowaniu wprowadzona. Zawarta w tym zakresie w skardze argumentacja zasługuje zatem na uwzględnienie.

Wykładnia językowa przemawia zatem za interpretacją tego unormowania korzystną dla dłużnika alimentacyjnego.

Podkreślić także należy, że przeciwna interpretacja byłaby sprzeczna z celem tego unormowania, jakim jest premiowanie systematycznych dłużników, którzy spłacają zobowiązania alimentacyjne regularnie w długim wyraźnie określonym w tym przepisie czasie – 3, 5 i 7 lat.

Przyjęta przez organ wykładnia prowadzi do sytuacji, w której o zakresie uprawnień dłużnika do umorzenia zaległości decyduje nie okres regularnego spłacania zobowiązań alimentacyjnych lecz czas i częstotliwość składania wniosku o umorzenie należności. Z punktu widzenia złożeń ustawodawcy wprowadzającego taką instytucję prawną nie jest to uzasadnione. Premiowanie dłużnika za długotrwałą regularną zapłatę należności alimentacyjnych winno następować wyłącznie w związku z czasem i wysokością spłat zobowiązań alimentacyjnych a nie kalkulacją związaną z czasem złożenia wniosku.

Zasada liczenia na nowo okresu regularnej spłaty zobowiązań alimentacyjnych przy złożeniu kolejnego wniosku o umorzenie należności, bez uwzględnienia poprzedniego okresu spłaty, stanowiącego podstawę do skorzystania z ulgi w mniejszej wysokości, prowadzi do sytuacji, w której dłużnik składający kolejne wnioski uzyskałby umorzenie spłaty 100 % należności nie po 7 latach regularnej spłaty lecz po 15 latach – jako sumie 3, 5 i 7 lat.

Taka wykładnia skutkowałaby istotnym zróżnicowaniem sytuacji dłużników, którzy spełnili swoje zobowiązania alimentacyjne w taki sam sposób. Zróżnicowanie takie nie znajduje uzasadnienia i jest sprzeczne z zasadą równości wobec prawa przewidzianą w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z zasady równości wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa, w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujący (por. wyroki TK z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt P 7/09, z dnia z 23 lutego 2010 r. sygn. akt P 20/09).

Zasada ta, w procesie stosowania prawa winna prowadzić do jednakowego stosowania prawa wobec wszystkich adresatów charakteryzujących się w równym stopniu daną cechą istotną z punktu widzenia ustawodawcy. Cechą taką w świetle unormowania art. 30 ust. 1 ustawy jest okres systematycznej spłaty zobowiązań alimentacyjnych. Dłużnicy alimentacyjni spłacający regularnie swoje zobowiązania przez taki sam okres czasu winni posiadać analogiczne uprawnienia w zakresie prawa do umorzenia należności. Brak jest podstaw do różnicowania ich sytuacji w zależności od czasu złożenia wniosku. Podkreślić przy tym należy, że przyjęta przez organ wykładnia prowadzi do drastycznego zróżnicowania sytuacji dłużników. Zróżnicowanie to nie znajduje aksjologicznego uzasadnienia i prowadzi do skutków, które nie zasługują na akceptację.

Biorą pod uwagę powyższe, Sąd stwierdzając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ odwoławczy orzeknie uwzględniając przedstawioną przez Sąd wykładnię art. 30 ust. 1 ustawy.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na postawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz skarżącego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika ustalonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800). Sąd nie uwzględnił wniosku o zwrot opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. Opłata ta została uiszczona niezasadnie z uwagi na zwolnienie wynikające z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz.U. 2021 poz. 1923). Zgodnie z tym przepisem nie podlega opłacie skarbowej złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa w sprawach alimentacyjnych. W literaturze wskazuje się, że użyte w treści tego przepisu "pojęcie sprawy ma charakter bardzo ogólny. Można jednak przyjąć, że będą to wszystkie sprawy, dla których materialnoprawna podstawa rozstrzygnięcia zawarta jest w przepisach, o których mowa w art. 2 ust. 1 u.o.s. Oznacza to więc, że przepisy ustawy o opłacie skarbowej należy stosować łącznie z przepisami Kodeksu cywilnego, Kodeksu postępowania cywilnego, ustawy z 7.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017 r. poz. 489 ze zm.) – w zakresie spraw alimentacyjnych’’ (por. Ofiarski Zbigniew, Komentarz do ustawy o opłacie skarbowej, [w:] Ustawa o opłacie skarbowej. Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych. Komentarz, wyd. IV, WKP 2018). Koszt ten nie stanowił zatem w świetle art. 200 p.p.s.a. kosztu postępowania niezbędnego do celowego dochodzenia praw.

Orzeczenia sądów administracyjnych powoływane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.