Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 260/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 75 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Teresa Zyglewska, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Czerwiński (spr.), sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2013 r. sprawy ze skargi R. M. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego T. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych na rzecz skarżącego R. M. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego T. H. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2012 r., którą organ pierwszej instancji odmówił potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez małoletnią R. M.

Organ odwoławczy stwierdził na wstępie, że postępowanie w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego lub jego utraty kończy decyzja deklaratoryjna, która jest - w swej istocie - oświadczeniem właściwego organu administracji (wojewody), z którego wynika, że według jego oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy, strona posiada obywatelstwo polskie lub go nie posiada.

Minister wywiódł, że zgodnie z art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (dalej również "ustawy"), wniosek o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego powinien zawierać dane (enumeratywnie wymienione w art. 13 ustawy) osoby, której potwierdzenie dotyczy i jej wstępnych do drugiego stopnia, oraz informacje o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego. Organ stwierdził, że ciężar dowodowy wykazania tych danych i okoliczności spoczywa na wnioskodawcy, bowiem na mocy art. 56 ust. 2 ustawy, jest on obowiązany dołączyć dokumenty potwierdzające dane i informacje zawarte we wniosku. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy uzyskanie tych dokumentów przez wnioskodawcę napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. W ocenie Ministra, użycie przez ustawodawcę terminu "są obowiązani" przesądza o tym, że niewypełnienie przez wnioskodawcę obowiązku dołączenia dokumentów potwierdzających wymagane dane i informacje zawarte we wniosku (z wyjątkiem sytuacji, gdy uzyskanie tych dokumentów przez wnioskodawcę napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody), obliguje organ administracji do zakończenia postępowań w tego typu sprawach decyzją negatywną, tj. nie odpowiadającą żądaniu wnioskodawcy.

Następnie Minister wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy dane wnioskodawcy, wymagane na podstawie art. 56 ust. 1, obejmują:

1. imię (imiona) i nazwisko;

2. nazwisko rodowe;

3. datę i miejsce urodzenia;

4. imię i nazwisko ojca;

5. imię i nazwisko rodowe matki;

6. płeć;

7. obywatelstwo;

8. stan cywilny;

9. numer PESEL, jeżeli został nadany.

Zamykając wywód dotyczący wykładni art. 56 ust. 1 i 2 ustawy, Minister zastrzegł, że stwierdzenie przez organ administracji, iż zainteresowana osoba nie poparła stosownymi dowodami wszystkich mających wpływ na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy, w tym właściwe oznaczenie adresata decyzji (tzn. istotnych) informacji i danych wymienionych w art. 13 ust. 1 ustawy, wymaga umożliwienia stronie uzupełniania braków w materiale dowodowym, pod rygorem odmowy uwzględniania jej żądania przedstawionego we wniosku.

Organ odwoławczy uznał, że Wojewoda [...] dokonał prawidłowej analizy informacji i danych podanych przez pełnomocnika wnioskodawczyni we wniosku i załączonych na ich poparcie dowodów, ustalając właściwy stan prawny i niezbędne do rozstrzygnięcia fakty, które powinny stanowić podstawę prawidłowego orzekania w przedmiotowej sprawie.

Minister uznał, że nazwisko rodowe, datę i miejsce urodzenia, imię i nazwisko ojca, imię i nazwisko rodowe matki oraz płeć, a także imię i nazwisko, jakie zostały nadane małoletniej przy sporządzeniu jej aktu urodzenia, prawidłowo wykazano, przedkładając do akt uwierzytelnioną za zgodność z oryginałem kopię odpisu izraelskiego aktu urodzenia. Z kolei dane o obywatelstwie i stanie cywilnym, biorąc pod uwagę stan cywilny istotny dla ustalenia stanu obywatelstwa polskiego strony - w ocenie Ministra - nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Organ drugiej instancji zauważył też, że we wniosku podano, że zainteresowanej nie został nadany numer PESEL.

Minister podzielił także stanowisko Wojewody [...], że wnioskodawczyni nie wykazała ostatnich z mających znaczenie w niniejszej sprawie danych przewidzianych w art. 13 ust. 1 ustawy, to jest aktualnego imienia (imion) i nazwiska. Organ odwoławczy stwierdził, że na podstawie treści [...] aktu urodzenia małoletniej można bowiem jedynie ustalić jej imię i nazwisko, jakie zostały jej nadane przy sporządzeniu aktu urodzenia, nie można natomiast zweryfikować, czy imienia tego i nazwiska nadal używa. Minister wskazał, że ustalenie tej okoliczności ma znaczenie nie tylko formalne (obowiązek strony wynikający z art. 56 ust. 2 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy), ale także merytoryczne, przez co warunkuje wydanie prawidłowej decyzji z właściwie oznaczonym jej adresatem, tj. podmiotem, którego prawa są potwierdzane. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 1460/10 organ odwoławczy stwierdził, że jednoznaczne, niebudzące wątpliwości oznaczenie strony ma istotne znaczenie z punktu widzenia prawidłowości decyzji, a wszelkie wątpliwości w tym zakresie powinny podlegać wyjaśnieniu przez organ administracji na zasadzie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.

Minister skonstatował, że aktualne imię (imiona) i nazwisko strony ma bezsprzecznie istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, warunkuje bowiem właściwe oznaczenie w sentencji decyzji jej adresata.

W ocenie organu odwoławczego, konieczność ustalania danych stron postępowania o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego w oparciu o przedkładane przez osoby zainteresowane stosowne dokumenty, a nie informacje, czy oświadczenia ich pełnomocników, wynika z jednoznacznej treści art. 56 ust. 2 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy. Dotyczy to m.in. aktualnego (tj. wg stanu na dzień wydania decyzji) imienia (imion) i nazwiska stron. Jak wskazał Minister, w odróżnieniu od obowiązującej do dnia 15 sierpnia 2012 r. ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, przepisy istotnej dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim odmiennie regulują omawiane kwestie. Nie tylko bowiem wskazanie we wniosku (jak było to pod rządami ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim), ale wskazanie z jednoczesnym udokumentowaniem przez osobę zainteresowaną istotnych danych strony, wyznacza przedmiot postępowania w sprawach rozstrzyganych w oparciu o art. 55 ust. 1 nowej ustawy. Zdaniem organu odwoławczego, dla merytorycznego rozpoznania wniosku nie wystarcza więc samo domaganie się potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez wskazaną osobę, lecz wymagane jest także potwierdzenie jej istotnych danych (w tym imienia i nazwiska) stosownymi, wiarygodnymi dokumentami. Inaczej mówiąc, aby organy orzekające w sprawie mogły dokonać ustaleń istnienia ustawowych przesłanek posiadania obywatelstwa polskiego przez osobę wskazaną we wniosku, musi ona udokumentować m.in. swoje aktualne imię i nazwisko podawane we wniosku. Z uwagi na treść art. 56 ust. 2 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy, niedopuszczalne jest dokonanie tych czynności w sytuacji, gdy wnioskodawca poprzestaje na podaniu we wniosku aktualnego imienia (imion) i nazwiska osoby, której decyzja ma dotyczyć, lecz w żaden sposób danych tych nie dokumentuje. W ocenie Ministra, wystąpienie z wnioskiem o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego, na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, wiąże się z obowiązkiem nie tylko podania we wniosku, ale i udokumentowania danych strony przewidzianych w art. 13 ust. 1. ustawy, w tym jej imienia (imion) i nazwiska, gdyż nieudowodnienie określonych istotnych danych może prowadzić do wydania decyzji niekorzystnej dla strony.

Organ odwoławczy uznał, że wbrew stanowisku zaprezentowanemu w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, dowodem pozwalającym na ustalenie aktualnego imienia i nazwiska strony nie mogła być załączona do akt kserokopia dwóch stron [...] paszportu małoletniej wnioskodawczyni. Trafnie bowiem podniósł Wojewoda [...], że kserokopia dowodu nie może stanowić wiarygodnego dowodu, na podstawie którego możliwe byłoby ustalenie brakujących danych zainteresowanej. Odwołując się do art. 76a § 2 K.p.a. Minister stwierdził, że dowodem takim może być tylko oryginał dokumentu lub jego uwierzytelniona za zgodność z oryginałem kopia. Organ odwoławczy przyznał, że w świetle art. 75 § 1 K.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, tym niemniej stwierdził, że dopuszczenie dowodu nie oznacza, iż organ ma obowiązek automatycznego uznania jego wiarygodności. Minister wywiódł, że dopuszczalne jest wprawdzie opieranie się przez organ orzekający przy ustalaniu określonego faktu na kserokopii dokumentu, ale uzasadnione jest to wyłącznie wówczas, gdy prawdziwość zawartych w tym dokumencie danych, czy informacji może być "zweryfikowana" w oparciu o pozostałe dowody zgromadzone w sprawie. Zdaniem organu drugiej instancji nie może być wiarygodna kserokopia dokumentu w sytuacji, gdy w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek innego dowodu pozwalającego na "zweryfikowanie", czy dane zawarte w niepoświadczonej za zgodność z oryginałem kopii dokumentu, są zgodne z treścią oryginalnego dokumentu.

Powyższe, jak podał Minister, oznacza, że chociaż pełnomocnik wnioskodawczyni podał we wniosku, iż małoletnia nazywa się R. M., to - wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 56 ust. 2 w związku z art. 13 ust. 1 pkt. 1 ustawy - nie poparł tych danych, dołączając na tę okoliczność wiarygodny dokument potwierdzający posługiwanie się przez zainteresowaną wskazanym imieniem i nazwiskiem. Nie wykazał przy tym (a nawet okoliczności tej nie podnosił), że uzyskanie i przedłożenie dokumentu potwierdzającego aktualne imię i nazwisko, w prawidłowej, tj. dającej gwarancję wiarygodności formie (oryginał lub uwierzytelniona za zgodność z oryginałem kopia), napotkało trudne do przezwyciężenia przeszkody. Tym samym, składając wniosek inicjujący postępowanie, pełnomocnik strony nie wypełnił wyczerpująco obowiązku wynikającego z art. 56 ust. 2 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy, a braku tego nie uzupełnił w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, mimo to, że został do tego wyraźnie wezwany pismem z dnia 25 października 2012 r.

Organ odwoławczy podniósł, że w toku postępowania przed organem drugiej instancji pełnomocnik wnioskodawczyni został ponownie wezwany do uzupełniania wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. Jednocześnie obszernie wyjaśniono mu znaczenie żądanego dowodu, jak również podstawy prawne żądania uzupełniania materiału dowodowego o dokument potwierdzający obecnie używane przez zainteresowaną imię i nazwisko. Ponadto poinformowano pełnomocnika, że przepisy ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim nie wskazują katalogu dokumentów, którymi istotne dla rozstrzygnięcia sprawy dane i informacje winny być potwierdzone przez stronę. Chociaż bezsprzecznie uwierzytelniona za zgodność z oryginałem kopia ważnego dokumentu tożsamości mogłaby potwierdzić wiarygodnie aktualne imię i nazwisko małoletniej wnioskodawczyni, to respektując ogólne zasady postępowania dowodowego i słuszny interes strony, nie można zawężać katalogu dokumentów, którymi osoby zainteresowane mogą te dane wykazać. Prócz bowiem ważnego dokumentu tożsamości strony, jej obecne imię i nazwisko może być wykazane także szeregiem innych dowodów. Jak podał Minister, w piśmie skierowanym do pełnomocnika dla przykładu wskazano ważny [...] paszport, aktualny wypis z rejestru ludności, zaświadczenie stosownych władz.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że w odpowiedzi z dnia 6 stycznia 2013 r. pełnomocnik strony odmówił uzupełnienia przedmiotowego braku, a ponadto oświadczył, że po urodzeniu nie dokonywano zmiany danych osobowych małoletniej, czego jednak nadal w żaden sposób nie udokumentował.

Odnosząc się do wskazanego oświadczenia pełnomocnika strony Minister stwierdził, że wszelkie oświadczenia stron, a tym bardziej ich pełnomocników, nie mogą stanowić wiarygodnych dowodów w sprawie. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego, ww. oświadczenie pełnomocnika strony (po urodzeniu nie dokonywano zmiany danych osobowych małoletniej) nie może zastąpić brakującego i wymaganego przez art. 56 ust. 2 w związku z art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, dokumentu potwierdzającego dane strony w zakresie aktualnego imienia i nazwiska.

Odnosząc się do powołanego przez pełnomocnika w piśmie z dnia 6 stycznia 2013 r. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2012 r. sygn. akt II OSK 1966/11, Minister stwierdził, że został on wydany w sprawie o zupełnie odmiennym stanie faktycznym i prawnym. Stąd teza zawarta w tym wyroku nie ma przełożenia na grunt niniejszej sprawy. Minister zauważył, że ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. - inaczej niż aktualnie obowiązująca ustawa o obywatelstwie polskim - nie wymagała poparcia danych wnioskodawcy zawartych we wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego, stosownym, wiarygodnym dokumentem. Różnice w uregulowaniach ww. ustaw (w tym w zakresie trybu potwierdzania obywatelstwa polskiego) są istotne i jednoznacznie widoczne.

Organ odwoławczy podkreślił, że postępowanie o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego prowadzone na podstawie rozdziału 7. ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, w odróżnieniu od stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego na podstawie przez art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, jest postępowanie sformalizowanym, ze ściśle określonymi wymogami formalnymi wniosku (art. 56 ust. 1), jak również prowadzonego postępowania dowodowego - ciężaru dowodowego (art. 56 ust. 2). Zaznaczył jednocześnie, że stosownie do art. 10 ust. 3 ustawy z 2009 r. w postępowaniu o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile przepisy ustawy o obywatelstwie polskim nie stanowią inaczej. Oznacza to wprost prymat przepisów ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim przed przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym również zasadami ogólnymi.

Minister skonstatował, że ciężar dowodowy w zakresie udokumentowania aktualnego imienia i nazwiska strony obarcza wnioskodawcę, co wynika nie tylko wprost z art. 56 ust. 2 (w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 1 oraz art. 10 ust. 3 ustawy), ale również z obowiązującej w postępowaniu administracyjnym zasady, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne. Organ powołał się w tym względzie na wyroki Naczelnego Sadu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt III SA 2431/99 i III SA 2322/98.

Mając powyższe na uwadze, Minister stwierdził, że małoletnia wnioskodawczyni, działająca przez przedstawiciela ustawowego i pełnomocnika, nie wykazała, wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi, że nazywa się R. M., stosownym i wiarygodnym dowodem. Tym samym niemożliwe było dokonanie ustaleń istnienia ustawowych przesłanek posiadania obywatelstwa polskiego przez osobę wskazaną we wniosku, jako podmiot postępowania w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

R. M., reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżyła decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 55 ust. 1 i art. 56 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim oraz art. 7 i art. 77 K.p.a., poprzez odmowę potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego wyłącznie z powodu rzekomego niewykazania przez skarżącą aktualnych danych osobowych.

Podnosząc powyższy zarzut, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2012 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zarazem zażądał rozpoznania sprawy na rozprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2012 r., poz. 161 ze zm.) wniosek o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego zawiera dane osoby, której potwierdzenie dotyczy, i jej wstępnych do drugiego stopnia oraz informacje o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego. W myśl art. 13 ust. 1 ustawy dane wnioskodawcy wymagane na podstawie art. 56 ust. 1 obejmują:

1. imię (imiona) i nazwisko;

2. nazwisko rodowe;

3. datę i miejsce urodzenia;

4. imię i nazwisko ojca;

5. imię i nazwisko rodowe matki;

6. płeć;

7. obywatelstwo;

8. stan cywilny;

9. numer PESEL, jeżeli został nadany.

Zgodnie z art. 56 ust. 2 ustawy osoba i podmiot występujący z wnioskiem o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego są obowiązani dołączyć dokumenty potwierdzające dane i informacje zawarte we wniosku, chyba że uzyskanie tych dokumentów napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody.

Stosownie do treści art. 10 ust. 1, 2 i 3 ustawy, w sprawach o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile ustawa nie stanowi inaczej.

Analizując treść powołanych przepisów, należy zgodzić się ze stanowiskiem Ministra Spraw Wewnętrznych, że postępowanie uregulowane w rozdziale 7. ustawy o obywatelstwie polskim z dnia 2 kwietnia 2009 r., w porównaniu z postępowaniem w sprawie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego, prowadzonym na zasadach określonych w ustawie z dnia 15 lutego 1962 r., cechuje się większym formalizmem. Formalizm ten przejawia się nałożeniem na wnioskodawcę ściśle określonych obowiązków w zakresie treści wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego (art. 56 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy), a także w zakresie udokumentowania danych zawartych w takim wniosku (art. 56 ust. 2 ustawy).

Treść art. 56 ust. 1 i ust. 2 niewątpliwie wskazuje też na przesunięcie ciężaru dowodzenia (tzw. ciężaru dowodu w znaczeniu formalnym) na wnioskującego o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. Z treści tego przepisu jednoznacznie bowiem wynika, że to wnioskodawca zobowiązany jest, po pierwsze - do zawarcia we wniosku danych wymienionych w art. 13 ust. 1 ustawy oraz informacji o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego, a po drugie - do udokumentowania tych danych i informacji, o ile przedstawienie stosownych dokumentów nie napotka trudnych do przezwyciężenia przeszkód.

W ocenie Sądu także konsekwencje nieudowodnienia danych wnioskodawcy oraz informacji o okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego, obciążać będą wnioskodawcę. Oznacza to, że w razie ich nieudowodnienia stosownymi dokumentami przez wnioskodawcę, organ administracji zobligowany będzie do wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. Na wnioskodawcy spoczywać będzie zatem także tzw. ciężar dowodu w znaczeniu materialnym. Sąd nie podziela wprawdzie poglądu, że w postępowaniu administracyjnym ciężar dowodu co do zasady spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne, w prawie administracyjnym brak jest bowiem regulacji na wzór art. 6 K.c., zgodnie z którym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Mając jednak na uwadze brzmienie art. 56 ust. 2, a także cel postępowania uregulowanego w rozdziale 7. ustawy (potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego), jak również specyfikę źródeł dowodowych, jakimi są dokumenty potwierdzające dane wnioskodawcy, która niewątpliwie czyni je bardziej dostępnymi dla wnioskodawcy niż dla organu administracji, należy przyjąć, że w tym postępowaniu na stronie postępowania spoczywa także materialny ciężar dowodu.

Powyższe spostrzeżenia, wywiedzione z art. 56 ust. 1 i 2 ustawy, odnoszą się oczywiście do postępowania prowadzonego na wniosek, a nie z urzędu.

Nie można natomiast zgodzić się, że treść art. 56 ust. 2 oraz art. 13 ust. 1 wyłączają obowiązywanie w postępowaniu w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego.

W toku postępowania o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego organ administracji zobowiązany jest zatem podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Chociaż w świetle art. 56 ust. 1 ustawy to strona zobowiązana jest zawrzeć we wniosku informacje o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego, to rzeczą organu administracji jest ocena, które z tych okoliczności są w istocie niezbędne do wydania prawidłowej decyzji. W sytuacji, gdy strona nie przedstawia dokumentów potwierdzających dane i informacje zawarte we wniosku, obowiązkiem organu jest zobligowanie jej do uzupełniania wniosku o takie dokumenty. W sytuacji natomiast, gdy uzyskanie przez stronę tych dokumentów napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, organ powinien przedsięwziąć kroki w celu pozyskania ich we własnym zakresie. Przedstawione przez stronę lub zebrane przez organ administracji dowody podlegają ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, która nakazuje jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 zd. 1 K.p.a.) oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Podjęta zaś przez organ administracji decyzja wymaga uzasadniania z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 K.p.a.).

Ograniczenie przez ustawodawcę zasady oficjalności postępowania administracyjnego, poprzez zwolnienie organu administracji od obowiązku pozyskania materiału dowodowego niezbędnego do załatwienia sprawy oraz obciążenie strony konsekwencjami zaniechań w zakresie gromadzenia tego materiału (z wyjątkiem sytuacji, gdy pozyskanie dokumentów napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody), nie ma jakiegokolwiek wpływu na obowiązki organu w zakresie oceny zgromadzonego - a przedstawionego przez stronę - materiału dowodowego i odzwierciedlenia tej oceny w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Innymi słowy, nadanie postępowaniu w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego bardziej sformalizowanego charakteru w stosunku do ogólnego postępowania administracyjnego, poprzez przeniesienie na wnioskodawcę ciężaru dowodzenia oraz ciężaru dowodu, nie oznacza, że większemu sformalizowaniu (w relacji do zasad ogólnych) poddany został proces oceny materiału dowodowego. W tym zakresie nie ma miejsca na jakąkolwiek rutynę, czy automatyzm w działaniu właściwego organu administracji. Przeciwnie, w ocenie Sądu, jeżeli to jedynie strona postępowania obciążona jest obowiązkiem przedstawienia dokumentów potwierdzających posiadanie obywatelstwa polskiego i obciążają ją konsekwencje niedopełnienia tego obowiązku, to obowiązkiem organu administracji, który - ze wskazanym wyżej wyjątkiem - zwolniony jest z obowiązku gromadzenia dowodów, jest, po pierwsze - "mobilizowanie" strony do należytego udokumentowania wniosku (organy administracji orzekające w przedmiotowej sprawie, niewątpliwie dopełniły tego obowiązku), po drugie - wszechstronna i wnikliwa ocena całokształtu materiału dowodowego, dokonana zgodnie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, a po trzecie - należyte uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia, zawierające w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

W ocenie Sądu, zarówno Wojewoda [...], jak i Minister Spraw Wewnętrznych nie dopełnili należycie dwóch ostatnich, z wymienionych obowiązków, naruszając w konsekwencji art. 75 § 1 zd. 1 oraz art. 80 K.p.a., a także art. 107 § 3 K.p.a., w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Otóż, z uzasadnienia zaskarżonej, a także utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji niezbicie wynika, że organy obu instancji odmówiły mocy dowodowej złożonej do akt sprawy przez pełnomocnika strony kserokopii dwóch stron [...] paszportu. Organy uznały, że kserokopia taka nie może być wiarygodnym dowodem, na podstawie którego mogłyby być ustalone brakujące dane zainteresowanej, to jest aktualne imię (imiona) i nazwisko. Stwierdziły, że dowodem takim może być tylko oryginał dokumentu lub jego uwierzytelniona kopia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Spraw Wewnętrznych wspomniał wprawdzie, że zgodnie z art. 75 § 1 K.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy - zatem także kserokopię dokumentu - jednakże nie wyprowadził ze wskazanego przepisu prawidłowych wniosków. Organ stwierdził, że oparcie się na kserokopii dokumentu jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy prawdziwość zawartych w tym dokumencie danych, czy informacji może być "zweryfikowana" w oparciu o pozostałe dowody zgromadzone w sprawie. Uznał też, że nie może być wiarygodna kserokopia dokumentu w sytuacji, gdy w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek innego dowodu pozwalającego na "zweryfikowanie", czy dane zawarte w niepoświadczonej za zgodność z oryginałem kopii dokumentu, są zgodne z treścią oryginalnego dokumentu.

Powyższe stanowisko każe uznać, że chociaż organ administracji miał świadomość obowiązków ciążących na nim na podstawie art. 75 § 1 oraz art. 80 K.p.a., to ich nie dopełnił. Na podstawie przywołanych wyżej wywodów Ministra można stwierdzić, że odmówił on mocy dowodowej kserokopii paszportu, z góry zakładając, iż tylko oryginał lub uwierzytelniona kserokopia mogą stanowić wystarczający dowód aktualnego imienia i nazwiska. Organ nie podjął natomiast próby oceny tego dowodu w kontekście znajdujących się w aktach sprawy poświadczonego przez pełnomocnika odpisu (wraz z tłumaczeniem na język polski) aktu urodzenia skarżącej oraz oświadczenia (pismo pełnomocnika z dnia 6 stycznia 2013 r.), że po urodzeniu nie dokonywano zmiany danych osobowych małoletniej. Jego obowiązkiem była tymczasem ocena całokształtu materiału dowodowego.

Chociaż w istocie nieuwierzytleniona kserokopia dokumentu urzędowego (paszportu) nie może korzystać z mocy dowodowej oryginału dokumentu, to niewątpliwie może ona być środkiem dowodowym. Różnica polega na tym, że kserokopia właściwie uwierzytelniona (art. 76a § 2 K.p.a.) korzysta z mocy dokumentu oryginalnego, natomiast brak właściwego uwierzytelnienia powoduje, że taki dokument musi być oceniany w świetle całego materiału dowodowego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2011 r. sygn. akt II OSK 2007/10).

Konstatację organu, że dopuszczenie dowodu z kserokopii dokumentu możliwe jest tylko, jeżeli prawdziwość widocznych na tej kserokopii danych może być "zweryfikowana" w oparciu o pozostałe dowody zgromadzone w sprawie, należy rozumieć w ten sposób, że organ w istocie przyjął, iż tylko oryginał lub właściwie uwierzytelniona kopia paszportu, innego dokumentu tożsamości, bądź innego dokumentu wykazującego aktualne imię i nazwisko strony, byłby wystarczającym dowodem, potwierdzającym aktualne dane osobowe wnioskodawcy. Chociaż więc hipotetycznie założył możliwość dopuszczenia dowodu z kserokopii dokumentu urzędowego, to jednocześnie wykluczył przyznanie mu mocy dowodowej, bez złożenia do akt sprawy oryginału dokumentu urzędowego lub jego uwierzytelnionej kopii, która w jego ocenie "wprost" dowodziłaby aktualnego imienia i nazwiska skarżącej.

Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ administracji dokona oceny całokształtu materiału dowodowego. Oceny mocy dowodowej znajdującej się w aktach sprawy kserokopii dwóch stron [...] paszportu organ dokona z uwzględnieniem treści aktu urodzenia skarżącej oraz oświadczenia zawartego w piśmie z dnia 6 stycznia 2013 r., kierując się zasadami logicznego rozumowania i doświadczeniem życiowym. Tak dokonana ocena znajdzie odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji, w którym organ administracji wyjaśni, na których dowodach się oparł, a którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, i dlaczego.

Z uwagi na to, że dostrzeżone naruszenia przepisów postępowania wymagają dokonania ponownej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zagwarantowanie stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy przez dwa różne organy administracji (art. 15 K.p.a.), skutkowało koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 powołanej ustawy.