Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 53/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Zmieniono wyrok
Powołane przepisy: article: art. 183 par. 2 pkt 5, art. 271 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 66 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 290
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Karol Pawlicki WSA Tomasz Grossmann (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 października 2016 r. sprawy ze skargi S. P. przeciwko Wielkopolskiemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w Poznaniu w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie o sygnaturze II SA/Po 92/12 1. zmienia wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 lipca 2012 r. wydany w sprawie o sygnaturze II SA/Po 92/12 w zakresie jego punktów I i II w ten sposób, że: I. uchyla zaskarżoną decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] w całości, II. uchyla poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] września 2011 r. Nr [...] w całości; 2. przyznaje radcy prawnemu A. M. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych podwyższone o kwotę 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.


UZASADNIENIE

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA), wyrokiem z 28 października 2015 r. sygn. akt II OSK 413/14 – po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej też jako: "WWINB" lub "organ II instancji") od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Poznaniu z 04 grudnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 471/13 w sprawie ze skargi S. P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem WSA w Poznaniu z 26 lipca 2012 r. sygn. akt II SA/Po 92/12 w sprawie ze skargi H. T. na decyzję WWINB z 13 grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych – uchylił zaskarżony wyrok WSA w Poznaniu o sygn. akt IV SA/Po 471/13 i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania (pkt 1) oraz zasądził od S. P. na rzecz WWINB kwotę 430 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego (pkt 2).

Uchylonym wyrokiem o sygn. akt IV SA/Po 471/13 WSA w Poznaniu wznowiwszy postępowanie sądowoadministracyjne, zmienił wyrok tego Sądu o sygn. akt II SA/Po 92/12 – mocą którego: I. uchylono zaskarżoną decyzję WWINB z 13 grudnia 2011 r. Nr [...] w części dotyczącej H. T. oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z [...] września 2011 r. Nr [...] w części dotyczącej H. T.; II. w pozostałym zakresie skargę oddalono; III. zasądzono od WWINB na rzecz skarżącej H. T. kwotę [...]zł tytułem zwrotu kosztów sądowych; IV. określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana – w ten sposób, że uchylił punkt II tego wyroku oddalający skargę w pozostałym zakresie.

Wskazany wyrok WSA o sygn. akt IV SA/Po 471/13 zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej też jako: "PINB" lub "organ I instancji") decyzją z [...] września 2011 r. nakazał:

1. H. T. zlikwidować otwór okienny w pokoju (okno trzyskrzydłowe) o wymiarach 138 cm x 205 cm, usytuowany w lokalu nr [...] (na I piętrze) w budynku wielorodzinnym przy [...] poprzez jego zamurowanie;

2. A. B. zlikwidować trzy otwory okienne: w kuchni – okno dwuskrzydłowe o wymiarach 138 cm x 105 cm, w łazience – okno jednoskrzydłowe o wymiarach 138 cm x 79 cm, w pokoju – okno dwuskrzydłowe o wymiarach 138 cm x 197 cm, usytuowane w lokalu nr [...] (na I piętrze w oficynie) w budynku wielorodzinnym przy [...] poprzez ich zamurowanie;

3. Gminie [...] zlikwidować dwa otwory okienne: w pierwszym pokoju – okna o wymiarach 138 cm x 79 cm, w drugim pokoju – okna o wymiarach 138 cm x 197 cm, usytuowane w lokalu nr [...] (na parterze w oficynie) w budynku wielorodzinnym przy [...] poprzez ich zamurowanie.

Decyzją Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] grudnia 2011 r., wydaną wskutek odwołania wniesionego przez A. B. i Gminę [...] (zwaną dalej "Gminą") uchylono zaskarżoną decyzję PINB w części określającej termin wykonania robót, wskazując nowy termin ich wykonania: do 31 marca 2012 r. i jednocześnie utrzymując w pozostałej części zaskarżoną decyzję w mocy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję WWINB złożył A. B.. Skarga ta została odrzucona prawomocnym postanowieniem WSA z 16 lutego 2012 r. o sygn. akt II SA/Po 41/12 z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na ww. decyzję WWINB złożyła również Gmina. Skarga ta została odrzucona prawomocnym postanowieniem WSA z 19 kwietnia 2012 r. o sygn. akt II SA/Po 84/12 z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych skargi.

Opisanym na wstępie wyrokiem z 26 lipca 2012 r. sygn. akt II SA/Po 92/12, WSA w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi H. T. na ww. decyzję WWINB z 13 grudnia 2011 r., uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej H. T. oraz poprzedzającą ją decyzję PINB w tej samej części, a w pozostałym zakresie skargę oddalił. W ocenie WSA, zaskarżona decyzja WWINB oraz poprzedzająca ją decyzja PINB w zakresie, w jakim dotyczyły okien zlokalizowanych w lokalu należącym do H. T., podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. W uzasadnieniu powyższego wyroku wskazano także, że H. T. nie miała interesu prawnego w zaskarżeniu ww. decyzji w zakresie nie obejmującym jej lokalu mieszkalnego, lecz dotyczącym lokali mieszkalnych A. B. oraz Gminy.

W powyższym postępowaniu sądowoadministracyjnym brali udział: H. T. jako skarżąca, WWINB jako organ oraz uczestnicy postępowania: [...] sp. z o.o. w [...], Gmina [...]., A. S., A. B., I. O., S. O., T. W., G. N., C. N., J. K., K. P., B. L., E. Z., F. Z..

Dalej WSA w uzasadnieniu referowanego wyroku o sygn. akt IV SA/Po 471/13, wskazał, że pismem z 20 grudnia 2012 r. PINB zawiadomił Skarżącą, że w terminie 7 dni może osobiście zapoznać się z materiałami i dowodami zebranymi w sprawie legalności powstania przedmiotowych okien. W dniu 12 lutego 2013 r. Skarżąca zapoznała się z aktami postępowania administracyjnego istotnego dla sprawy i złożyła w PINB oświadczenie, że po raz pierwszy została poinformowana o tym postępowaniu pismem PINB z 04 lutego 2013 r. Wskazała, że wcześniej nie była stroną tego postępowania, a treści w nim zawarte są dla niej nowością.

Pismem z 24 lutego 2013 r. S. P. (dalej też jako: "Skarżąca") złożyła do akt sprawy o sygn. II SA/Po 92/12 wniosek "o uchylenie, zmianę oraz stwierdzenie nieważności decyzji w wyroku z dnia 26 lipca 2012 r. wydanego w sprawie sygn. II SA/Po 92/12". Wskazała, że poprzedni właściciel lokalu oszukał ją poprzez zatajenie informacji o toczącej się sprawie. W dniu 07 lutego 2012 r. (a więc już w toku postępowania sądowoadministracyjnego) nabyła od Gminy lokal mieszkalny położony w [...] wraz z udziałem w użytkowaniu wieczystym gruntu. Wskazała, że nakaz zamurowania 2 okien w jej mieszkaniu naraża ją na koszty i spadek wartości jej lokalu. Sprzedawca wiedział o toczącej się sprawie, lecz jej nie poinformował o tym. O sprawie dowiedziała się dopiero przeglądając w dniu 12 lutego 2013 r. akta administracyjne, wskutek wezwania PINB. Kolejnym pismem, z 18 marca 2013 r., Skarżąca wskazała, że jej pismo z 24 lutego 2013 r. stanowi "wzruszenie prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 lipca 2012 r. o sygn. akt II SA/Po 92/12" na podstawie art. 270, art. 271 pkt 2, art. 285 § 1 i 2 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, uzasadniając rozstrzygnięcie zawarte w opisanym na wstępie wyroku o sygn. akt IV SA/Po 471/13, stwierdził, że: Skarżąca jest legitymowana do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, skarga została wniesiona w ustawowym terminie, spełniała wymogi formalne i została oparta na przesłance ustawowej: pozbawienia Skarżącej wskutek naruszenia przepisów prawa możności działania w sprawie o sygn. akt II SA/Po 92/12 (art. 271 pkt 2 p.p.s.a.). WSA w całości podzielił ocenę prawną dokonaną przez Sąd w sprawie II SA/Po 92/12 dotyczącą meritum skargi, nie podzielił natomiast poglądu tego sądu w zakresie, w którym wskazano, że H. T. nie miała interesu prawnego w zaskarżeniu decyzji WWINB w części nie obejmującej jej lokalu mieszkalnego, a dotyczącej obu pozostałych lokali mieszkalnych. Z tej przyczyny WSA zmienił wyrok o sygn. akt II SA/Po 92/12 w ten sposób, że uchylił jego pkt II oddalający skargę w pozostałym zakresie.

Skargę kasacyjną od opisanego wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 471/13 wniósł Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, domagając się uchylenia tego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie art. 282 § 2 w zw. z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. poprzez niedokonanie zmiany w punkcie I wyroku WSA o sygn. akt II SA/Po 92/12 i nieuchyleniu w całości decyzji WWINB z [...] grudnia 2011 r. oraz poprzedzającej ją decyzji PINB z [...] września 2011 r. W uzasadnieniu Skarżący kasacyjnie napisał, że uznanie przez Sąd, iż H. T. miała interes prawny w zaskarżeniu całej decyzji, odnosi ten skutek, iż bada się legalność decyzji administracyjnej w całości (chodzi o stronę podmiotową i przedmiotową), niezależnie od tego, który z podmiotów i w jakim zakresie wniósł odwołanie lub skargę do sądu. WWINB podkreślił, że uważa za poprawne stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 471/13, mimo to jest zmuszony wnieść skargę kasacyjną od tego wyroku, gdyż jego prawidłowe uzasadnienie nie przekłada się na jego sentencję. WSA dokonał bowiem zmiany wyroku o sygn. akt II SA/Po 92/12 poprzez uchylenie jego punktu II, a powinien także uchylić punkt I i orzec o uchyleniu w całości decyzji WWINB z [...] grudnia 2011 r. oraz poprzedzającej ją decyzji PINB z [...] września 2011 r., także w całości. Bez poprawy brzmienia punktu I wyroku o sygn. akt II SA/Po 92/12 – wyrok ten w istocie dotyczy tylko H. T. i części decyzji administracyjnej organów I i II instancji, podczas gdy powinien odnosić skutki prawne do wszystkich zobowiązanych w całej decyzji administracyjnej I i lI instancji.

Uzasadniając uwzględnienie skargi kasacyjnej opisanym na wstępie wyrokiem o sygn. akt II OSK 413/14 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zarzut kasacyjny ograniczony został do naruszenia art. 282 § 2 p.p.s.a. polegającego na tym, iż podjęte przez Sąd Wojewódzki orzeczenie nie odpowiada treści uzasadnienia i nie rozstrzyga o całości decyzji objętych kontrolą. NSA tak postawiony zarzut uznał za trafny, zauważając jednocześnie, że nie zostało zakwestionowane stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do dopuszczalności i zasadności skargi o wznowienie oraz oceny kontrolowanych decyzji. NSA podkreślił, że wskutek braku zarzutów kasacyjnych, poza Jego kontrolą pozostało stwierdzenie Sądu Wojewódzkiego co do zasadności podstawy wznowienia, jak też całokształt oceny podjętej wskutek rozpoznania sprawy na nowo. W szczególności wiążące stało się wnioskowanie Sądu Wojewódzkiego, że Skarżąca powinna brać udział w postępowaniu w sprawie o sygn. akt II SA/Po 92/12 jako następca prawny Gminy. Niepodważona też została konkluzja Sądu, że w wymienionej sprawie zaistniała podstawa nieważnościowa z art. 271 pkt 2 p.p.s.a., bowiem Skarżąca wskutek naruszenia przepisów prawa pozbawiona została możności działania w sprawie zakończonej wyrokiem WSA o sygn. akt II SA/Po 92/12. Poza weryfikacją kasacyjną – jak wskazał NSA – pozostało również wnioskowanie Sądu Wojewódzkiego skutkujące tym, iż nie podzielono poglądu wyrażonego w sprawie o sygn. akt II SA/Po 92/12 w zakresie, w którym wówczas wskazano, że H. T. nie miała interesu prawnego w zaskarżeniu decyzji WWINB w części obejmującej oba pozostałe lokale mieszkalne.

Odnosząc się zaś do zarzutów skargi, NSA stwierdził, że w zaskarżonym wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 471/13 nie zawarto rozstrzygnięcia w zakresie, w jakim kontrolowane były decyzje przy rozpoznawaniu sprawy na nowo, a więc po wznowieniu postępowania. Skoro Sąd Wojewódzki uznał za konieczne uchylenie punktu II wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Po 92/12, to konsekwentnie powinien na nowo rozstrzygnąć o skardze w całości. Tymczasem w następstwie dokonanej zmiany wyroku o sygn. akt II SA/Po 92/12 pozostało tylko rozstrzygnięcie zawarte w jego pkt I, a więc odnoszące się do decyzji organów obu instancji "w części dotyczącej H. T.. Wbrew zatem argumentacji przedstawionej w zaskarżonym wyroku, Sąd Wojewódzki nie orzekł o skardze w zakresie odnoszącym się do pozostałych dwóch lokali. Ten właśnie brak rozstrzygnięcia o całości kontrolowanych decyzji w sentencji wyroku oraz brak wytycznych co do dalszego postępowania administracyjnego został, zdaniem NSA, zasadnie podważony w skardze kasacyjnej.

Jednocześnie NSA zauważył, że wobec związania granicami skargi kasacyjnej, ocena NSA odnosi się wyłącznie do naruszenia art. 282 § 2 p.p.s.a. w zakresie wynikającym z zarzutu kasacyjnego. Mianowicie za trafny uznać należało wywód skargi kasacyjnej, że uwzględnienie skargi o wznowienie oraz ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej wnioskowaniem zawartym w uzasadnieniu wyroku nie znalazło odzwierciedlenia w sentencji, a w efekcie doprowadziło do tego, że Sąd Wojewódzki nie orzekł o całości sprawy wyznaczonej przedmiotem kontrolowanych decyzji. W takim stanie sprawy uchylenie zaskarżonego wyroku było konieczne. Rozpoznając ponownie w całości niniejszą sprawę, Sąd Wojewódzki związany będzie w myśl art. 190 p.p.s.a. wyłącznie wykładnią dokonaną przez NSA w zakresie art. 282 § 2 p.p.s.a. Jednocześnie NSA zastrzegł, że uchylenie w całości wyroku WSA na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. powoduje, iż niezależnie od granic rozpoznanej skargi kasacyjnej, sprawa jest ponownie rozpoznawana według zasad ogólnych, a więc z uwzględnieniem art. 134 i art. 135 p.p.s.a. Podkreślił, że wobec zaskarżenia skargą kasacyjną wyroku w całości nie stał się on prawomocny w żadnej części, a więc wyłączone są skutki prawne, o których mowa w art. 170 i art. 171 p.p.s.a.

Postanowieniem z 22 marca 2016 r., sygn. akt IV SA/Po 53/16, WSA w Poznaniu zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne w związku ze śmiercią jednego z jego uczestników oraz koniecznością ustalenia następców prawnych zmarłego.

Postanowieniem z 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Po 53/16, WSA w Poznaniu podjął zawieszone postępowanie w związku z odpadnięciem przyczyny zawieszenia.

Na rozprawie w dniu 06 października 2016 r. pełnomocnik Skarżącej r. M. podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Rozpoznając powtórnie przedmiotową sprawę Sąd w niniejszym składzie miał w pierwszej kolejności na uwadze normę prawną wynikającą z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., w skrócie: "p.p.s.a."), związującą sąd pierwszej instancji, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia, wykładnią dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, ustrojowe, jak i procesowe. W zgodnych opiniach komentatorów związanie wynikające z art. 190 p.p.s.a. ustaje jedynie w razie zasadniczej zmiany stanu faktycznego sprawy, zmiany stanu prawnego, podjęcia przez NSA przed ponownym rozpoznaniem sprawy przez sąd pierwszej instancji uchwały zawierającej odmienną wykładnię w tym samym zakresie, co wykładnia zamieszczona w wyroku uchylającym, a także – gdy NSA w swoich rozważaniach wykroczy poza zakres kognicji i orzekania wyznaczony zasadą związania granicami skargi kasacyjnej (por. m.in.: B. Gruszczyński [w:] B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2016, uw. 2–6 do art. 190; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, uw. 2–5 do art. 190).

Należy stwierdzić, że żadna z wymienionych wyżej sytuacji w niniejszej sprawie nie wystąpiła.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd w niniejszym składzie miał na uwadze także i to, że również wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego objęte są dyspozycją przepisu art. 153 p.p.s.a., w myśl którego (w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Na mocy cytowanego przepisu sąd pierwszej instancji rozpoznając ponownie sprawę na skutek wyroku NSA związany jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w tym wyroku. Należy przy tym podkreślić, że użyte w przywołanym przepisie pojęcie "oceny prawnej" wykracza swym zakresem poza samą tylko "wykładnię prawa", gdyż zawiera się w nim nie tylko wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych, ale i sposobu ich stosowania (ewentualnie stwierdzenie niedopuszczalności ich zastosowania) w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt, zostało uznane za błędne. Z kolei "wskazania co do dalszego postępowania", stanowiąc z reguły konsekwencję oceny prawnej, dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. A. Kabat [w:] B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu..., uw. 2, 4 i 9 do art. 153).

W świetle przywołanych przepisów art. 190 i art. 153 p.p.s.a. Sąd w składzie rozpoznającym powtórnie niniejszą sprawę jest związany wykładnią i oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w zapadłym w tej sprawie wyroku NSA o sygn. akt II OSK 413/14. Jest także związany wskazaniami i oceną prawną zawartymi w zapadłym w tej sprawie prawomocnym wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 3/10. Stan takiego związania Sądu w niniejszym składzie nie zachodzi natomiast, jeśli idzie o pozostałe zapadle w tej sprawie wyroki WSA:

- o sygn. akt II SA/Po 92/12 – gdyż wyrok ten, choć formalnie prawomocny, zapadł w postępowaniu, którego wznowienie jest obecnie przedmiotem rozpoznania i rozstrzygania w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym;

- o sygn. akt IV SA/Po 471/13 – gdyż wyrok ten nie uprawomocnił się, lecz został uchylony wyrokiem NSA o sygn. akt II OSK 413/14.

Potwierdzają to wywody zawarte w uzasadnieniu ww. wyroku NSA, w którym to wyroku, w ramach sformułowanej oceny prawnej, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż skoro Sąd Wojewódzki w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 471/13 uznał za konieczne uchylenie punktu II wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Po 92/12, to konsekwentnie powinien na nowo rozstrzygnąć o skardze w całości, gdy tymczasem, wbrew argumentacji przedstawionej w zaskarżonym wyroku, nie orzekł o skardze w zakresie odnoszącym się do pozostałych (poza lokalem H. T.) dwóch lokali. Zarazem Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że ponownie rozpoznając w całości sprawę, Sąd Wojewódzki związany będzie, w myśl art. 190 p.p.s.a., wyłącznie wykładnią dokonaną przez NSA w zakresie art. 282 § 2 p.p.s.a., a sprawa podlegać będzie ponownemu rozpoznaniu według zasad ogólnych, z uwzględnieniem art. 134 i art. 135 p.p.s.a.

Przechodząc do oceny merytorycznej zasadności skargi S. P. z 24 lutego 2013 r. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd w niniejszym składzie stwierdza, że skarga ta zasługuje na uwzględnienie.

Instytucję wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego normują przepisy działu VII Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 270 p.p.s.a. stanowi, że w przypadkach przewidzianych w tym dziale można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Z kolei art. 271 p.p.s.a. stanowi, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności: (1) jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia; (2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W myśl art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji – od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy.

Sąd w niniejszym składzie podziela i przyjmuje za własne ustalenia oraz ocenę prawną wyrażone w wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 471/13, że przedmiotowa skarga została wniesiona w terminie oraz że opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Nie było więc przesłanek do jej odrzucenia (art. 280 § 1 p.p.s.a.). Skarga spełnia również pozostałe przesłanki określone w art. 279 p.p.s.a., który to przepis wymaga, aby skarga o wznowienie postępowania zawierała oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia.

Nie ulega wątpliwości, że zasadniczo wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego uzasadniają tylko te przesłanki, które są następstwem zdarzeń powstałych w postępowaniu sądowym, nie zaś w postępowaniu administracyjnym, w którym ostatecznie rozstrzygnięto co do istoty sprawę administracyjną. W ocenie Sądu, taka sytuacja występuje w rozpatrywanym przypadku, ponieważ Skarżąca nabyła od Gminy przedmiotowy lokal – z własnością którego wiąże swój interes prawny do udziału w postępowaniu sądowym zakończonym wyrokiem WSA o sygn. akt II SA/Po 92/12 oraz zarzut niezapewnienia jej tego udziału – w dniu 07 lutego 2012 r., a więc już w toku ww. postępowania sądowego, gdyż skarga w sprawie o sygn. akt II SA/Po 92/12 wpłynęła do WSA w dniu 26 stycznia 2012 r.

Sąd w niniejszym składzie podziela także i ten pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 471/13 – w ślad za stanowiskiem doktryny i judykatury (por. J. Drachal, A. Wiktorowska, K. Wojciechowska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2015, art. 271 Nb 10, s. 1098, i tam przywołane orzecznictwo) – zgodnie z którym żądać wznowienia postępowania w oparciu o art. 271 pkt 2 p.p.s.a. może tylko ta strona, której gwarancje procesowe zostały naruszone, a nie inna strona tego samego postępowania.

W rozpatrywanym przypadku taka sytuacja niewątpliwie występuje, gdyż to Skarżącą pominięto w inkryminowanym postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Ponadto skarga bez wątpienia została oparta na ustawowej przesłance wznowienia, bowiem Skarżąca powołała się na pozbawienie jej możności działania w sprawie sądowoadministracyjnej (toczącej się pod sygn. akt II SA/Po 92/12) – a więc na przesłankę określoną w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Potwierdza to wystąpienie na rozprawie sądowej w dniu 09 października 2013 r. pełnomocnika Skarżącej, który wówczas wprost wskazał na przepis art. 271 pkt 2 p.p.s.a. jako podstawę prawną żądania Skarżącej.

Wobec powyższego zaistniały przesłanki do skierowania sprawy (ponownie) na rozprawę. Zgodnie z art. 281 p.p.s.a. na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia lub termin do wniesienia skargi nie został zachowany, odrzuca skargę o wznowienie. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy. W ocenie Sądu na obecnym etapie postępowania stan rozpoznawanej sprawy uzasadniał wzmiankowane połączenie badania dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy – już z tego względu, że chodziło w tym przypadku o ponowne rozpoznanie sprawy rozstrzygniętej uprzednio wyrokiem WSA o sygn. akt IV SA/Po 471/13, następnie uchylonym, a wyrok ten bez wątpienia rozstrzygał obie te kwestie.

Nie będąc w żadnym zakresie związany ustaleniami ani ocenami przedstawionymi w ww. wyroku WSA, Sąd w niniejszym składzie był zobligowany rozważyć, w pierwszej kolejności, czy Skarżąca była podmiotem legitymowanym do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt II SA/Po 92/12.

Ani art. 270 p.p.s.a., ani pozostałe przepisy działu VII tej ustawy nie określają wyraźnie, kto jest uprawniony do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Oparcie jednak instytucji wznowienia wyłącznie na zasadzie skargowości, a także treść tych przepisów działu VII p.p.s.a., które określają terminy do wniesienia skargi, uzasadniają przyjęcie, że legitymację do wniesienia skargi mają: strony postępowania sądowego (tj. skarżący oraz organ administracji, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe postępowanie jest przedmiotem skargi – art. 32 p.p.s.a.) oraz uczestnicy tego postępowania na prawach strony (tj. osoby, które brały udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosły skargi, jeżeli wynik postępowania dotyczy jej interesu prawnego, względnie osoby dopuszczone przez sąd do udziału w postępowaniu sądowym, które nie brały udziału w postępowaniu administracyjnym, jednak wynik tego postępowania dotyczy ich interesu prawnego – art. 33 § 1, 1a i 2 p.p.s.a.), a także, stosownie do art. 8 p.p.s.a., prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka.

W ocenie Sądu Skarżąca, jako następca prawny Gminy (od dnia 07.02.2012 r.) w prawach do lokalu mieszkalnego nr [...], którego dotyczyła decyzja WWINB zaskarżona w sprawie o sygn. akt II SA/Po 92/12, wstąpiła jednocześnie w przysługujące Gminie uprawnienia procesowe uczestnika postępowania sądowoadministracyjnego w tej sprawie – co już w dostatecznym stopniu formalnie legitymowało Skarżącą do wniesienia przedmiotowej skargi o wznowienie.

Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie utrwalił się pogląd, że dla zaistnienia przesłanki wznowieniowej określonej w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. – na która w niniejszej sprawie powołała się Skarżąca – niezbędne jest wykazanie łącznie trzech elementów: naruszenia przepisów prawa, pozbawienia strony możliwości działania oraz związku przyczynowego między tymi elementami (tak m.in. H. Knysiak-Sudyka [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. T. Wosia, Warszawa 2016, s. 1286, i tam przywołane orzecznictwo). Skoro pozbawienie strony możności obrony swoich praw musi nastąpić wskutek naruszenia przepisów prawa, to wykluczyć należy tzw. obiektywny stan tego pozbawienia, co oznacza, że może ono nastąpić tylko z winy sądu bądź innego podmiotu biorącego udział w danym postępowaniu.

Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd – wyrażony i obszernie umotywowany w uzasadnieniu wyroku WSA o sygn. IV SA/Po 471/13 – że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy Skarżąca, choć bez winy składu orzekającego w sprawie o sygn. akt II SA/Po 92/12, ale z winy jednego z uczestników postępowania (Gminy), została niezasadnie pozbawiona możliwości obrony swoich praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym w tej sprawie. Brak możności działania strony, jako przesłanka wznowienia postępowania, jest wyrazem naruszenia procedury polegającego na tym, że dany podmiot miał ustawowe prawo czynnego udziału w postępowaniu, lecz został tego prawa w praktyce pozbawiony. W ocenie Sądu, w przypadku Skarżącej dotyczy to etapu postępowania począwszy od dnia 07 lutego 2012 r., odkąd to Skarżąca, jako nabywca lokalu nr [...] od Gminy – a tym samym syngularny następca prawny Gminy w prawach do tego lokalu – wstąpiła także w sytuację prawnoprocesową ww. zbywcy w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszczętym ze skargi dotyczącej m.in. tego lokalu, podczas gdy Gmina utraciła swój interes prawny w dalszym udziale w tym postępowaniu. W konsekwencji to Skarżąca, a nie Gmina, powinna być zawiadamiana o wszelkich czynnościach procesowych podejmowanych przez sąd oraz strony i uczestników postępowania po tym dniu – co bez winy Skarżącej (a z ewidentnej winy Gminy, jak trafnie skonstatowano w wyroku WSA o sygn. IV SA/Po 471/13) nie miało miejsca.

Zgodnie z art. 282 § 2 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r.) po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd oddala skargę o wznowienie albo ją uwzględnia, stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem, który wznowił postępowanie lub uchyla zaskarżone orzeczenie i skargę odrzuca lub postępowanie umarza. Na tle cytowanego nowego brzmienia art. 282 § 2 p.p.s.a. nadal aktualne pozostaje stanowisko wyrażone w wyroku WSA o sygn. IV SA/Po 471/13, że oddalenie skargi o wznowienie postępowania nastąpić powinno wówczas, gdy zgłoszona podstawa wznowienia postępowania jest bezzasadna lub stwierdzona przyczyna restytucyjna nie miała wpływu na treść uprzednio wydanego orzeczenia. Natomiast w każdym innym przypadku skarga o wznowienie postępowania powinna być uwzględniona.

Jak z powyższego wynika, co do zasady uwzględnienie skargi o wznowienie postępowania wiązać się musi z ustaleniem, czy stwierdzona podstawa wznowienia miała wpływ na treść uprzednio wydanego rozstrzygnięcia. W doktrynie wskazuje się, iż zasada ta nie dotyczy jednak podstaw wznowienia unormowanych w art. 271 pkt 1 i 2 p.p.s.a., a więc odnoszących się do sytuacji, gdy skarga o wznowienie została oparta na zarzucie nieważności postępowania. Wówczas bada się jedynie to, czy w chwili wydania prawomocnego orzeczenia istniała przyczyna nieważności. Stwierdzenie zaistnienia takiej przyczyny, już tylko z tego powodu skutkować powinno zawsze uchyleniem orzeczenia, choćby nieważność poprzedzającego je postępowania pozostawała bez wpływu na treść rozstrzygnięcia sprawy (por. A. Kabat [w:] B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu..., uw. 1 do art. 271; H. Knysiak-Sudyka [w:] Prawo o postępowaniu..., s. 1284; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu..., uw. 1 do art. 271; W. Piątek [w:] R. Hauser, A. Skoczylas, W. Piątek, Środki zaskarżenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2013, s. 439–440).

Do kwestii rozstrzygnięcia, jakie powinno zapaść w przypadku stwierdzenia wystąpienia przesłanki nieważnościowej, wypadnie jeszcze wrócić w końcowej części niniejszego uzasadnienia, przy omawianiu treści sentencji wyroku sformułowanej przez Sąd w niniejszym składzie.

W tym miejscu należy zaś poprzestać na stwierdzeniu, że – jak trafnie skonstatowano w wyroku NSA z 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2557/11 (CBOSA) – aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. dotyczącej naruszenia przepisów postępowania, wskutek których strona była pozbawiona możliwości działania, muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa. Przy tym o pozbawieniu możności działania można mówić jedynie wówczas, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej (ponownie) sprawy należy stwierdzić, że niewątpliwie w tej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, wskutek czego strona (tu: traktowany w tym zakresie analogicznie uczestnik postępowania – art. 12 p.p.s.a.) została pozbawiona możności działania bez własnej winy, a bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa polegające na niedopuszczeniu Skarżącej, z przyczyn wyżej wskazanych, przez wówczas orzekający Sąd do udziału w postępowaniu o sygn. akt II SA/Po 92/12.

W tym miejscu wypada przypomnieć, że jak wynika z akt sprawy, Skarżąca stała się właścicielem przedmiotowej nieruchomości lokalowej nr [...] na mocy umowy sprzedaży sporządzonej w dniu w dniu 07 lutego 2012 r., a więc już po wydaniu przez WWINB decyzji ostatecznej z [...] grudnia 2011 r. w przedmiocie nakazu zamurowania okien m.in. w ww. lokalu. Zatem już po wydaniu tej decyzji, a przed wydaniem wyroku przez Sąd Wojewódzki, Skarżąca stała się następcą prawnym poprzedniego właściciela (Gminy), do którego m.in. została skierowana zaskarżona decyzja o nakazie zamurowania okien. Samo zaś postępowanie sądowoadministracyjne przed WSA w Poznaniu toczyło się z inicjatywy H. T. (skargi pozostałych dwóch adresatów ww. decyzji WWINB, tj. Gminy oraz A. B., zostały odrzucone).

W tej sytuacji faktycznej nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym winna brać udział także Skarżąca, gdyż decyzja o nakazie zamurowania okien w nabytym przez nią lokalu dotyczyła jej interesu prawnego wynikającego z prawa własności (współwłasności) nieruchomości, które to prawo co do zasady rozciąga się także na budynki na niej wzniesione – co wynika z art. 48 w zw. z art. 47 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380 z późn. zm.; w skrócie: "k.c.") – por. wyrok NSA z 21 lutego 2002 r., sygn. akt II SA/Gd 1705/99 (CBOSA). Nadto nie można tracić z pola widzenia treści art. 28a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599 z późn. zm.; w skrócie: "u.p.e.a.") oraz art. 30 § 4 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., z których wynika, że w sytuacji, gdy występuje następstwo prawne – sprawa dotyczy prawa zbywalnego lub dziedzicznego – to obowiązek administracyjny przechodzi z mocy prawa na następcę prawnego zobowiązanego (por. wyrok WSA z 24.01.2005 r., II SA/Wr 39/03, ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 138).

Z takim prawem zbywalnym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, a zatem uniemożliwienie Skarżącej wzięcia udziału w postępowaniu stanowiło naruszenie przepisów postępowania skutkujące pobawieniem możliwości obrony jej praw przed sądem. Skoro WSA w sprawie o sygn. akt II SA/Po 92/12 z urzędu, na mocy art. 33 § 1 p.p.s.a., dopuścił do udziału w charakterze uczestnika postępowania Gminę, która następnie w toku tego postępowania sprzedała Skarżącej lokal mieszkalny – własność którego dawała właścicielowi status uczestnika postępowania w ww. sprawie – to tak samo Skarżąca powinna była uczestniczyć w tym postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika postępowania jako następca prawny Gminy w zakresie obejmującym nabyty lokal mieszkalny.

W świetle dotychczasowych uwag należy podzielić ocenę prawną wyrażoną w wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 471/13, że w kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do wznowienia postępowania z uwagi pozbawienie Skarżącej możności działania w sprawie o sygn. akt II SA/Po 92/12 (art. 271 pkt 2 p.p.s.a) W konsekwencji Sąd był zobligowany rozpoznać sprawę na nowo, w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia (art. 282 § 1 p.p.s.a.). Ta zaś w kontrolowanej sprawie została zakreślona bardzo szeroko, gdyż zarzucone przez Skarżącą "pozbawienie możności działania" w postępowaniu sądowoadministracyjnym skutkuje jednocześnie nieważnością tego postępowania (zob. art. 271 pkt 2 i art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.).

Wznowić postępowanie można jedynie łącznie z orzeczeniem co do istoty sprawy, wydając rozstrzygnięcie z katalogu określonego w art. 282 § 2 p.p.s.a. Nie jest więc konieczne wydawanie odrębnego postanowienia o wznowieniu postępowania (tak trafnie: W. Piątek [w:] R. Hauser, W. Piątek, A. Skoczylas, Środki zaskarżenia..., s. 434; podobnie np. postanowienie NSA z 19.07.2010 r., I FSK 731/10, CBOSA). Tym bardziej dotyczy to sytuacji, gdy sprawa wznowieniowa rozpatrywana jest przez Sąd Wojewódzki ponownie.

Rozpoznając po raz kolejny daną sprawę sąd administracyjny jest związany wcześniejszym poglądem prawnym wyrażonym w tej sprawie w prawomocnym wyroku sądu – co wynika z art. 153 p.p.s.a. Nie dotyczy to jednak wyroku, który zapadł w postępowaniu wznawianym. Zgodnie bowiem z art. 282 § 1 p.p.s.a. sąd rozpoznający skargę o wznowienie "rozpoznaje sprawę na nowo" w granicach jakie zakreśla podstawa wznowienia. A zatem nie może być związany oceną prawną wyrażoną w prawomocnym orzeczeniu weryfikowanym w trybie wznowieniowym (tu: w wyroku WSA o sygn. akt II SA/Po 92/12). Należy podkreślić, że brak formalnego związania nie stoi jednak na przeszkodzie uznaniu przez Sąd obecnie rozpoznający sprawę trafności określonych wskazań lub ocen prawnych zawartych w weryfikowanym wyroku.

I tak, Sąd w niniejszym składzie w całej rozciągłości podzielił ocenę prawną wyrażoną w wyroku WSA o sygn. akt II SA/Po 92/12 w zakresie odnoszącym się do meritum skargi wniesionej przez Helenę Truszyńską oraz wadliwości zaskarżonej decyzji WWINB i poprzedzającej ja decyzji PINB.

W szczególności za prawidłowe uznał stanowisko, że – bez względu na aktualnie krytyczną ocenę trafności ówcześnie przyjętego przez WSA poglądu prawnego – każdy kolejny sąd orzekający w niniejszej sprawie, podobnie jak i organy w niej orzekające, jest związany oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 3/10 co do zasadności zastosowania w tej sprawie przepisu art. 103 § 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (obecnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 290 z późn. zm.; dalej jako "Prawo budowlane z 1994 r.", w skrócie "pr.bud.1994"), a w konsekwencji – stosowania w przedmiotowym postępowaniu legalizacyjnym przepisów ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229, z późn. zm.; dalej jako "Prawo budowlane z 1974 r.", w skrócie "pr.bud.1974").

Ponadto Sąd podzielił pogląd (oraz argumentację na jego poparcie) przywołane w sprawie o sygn. akt II SA/Po 92/12, zgodnie z którym przepis § 12 obowiązującego w chwili wykonania przedmiotowych robót (wykucia okien) rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki (Dz. U. Nr 17, poz. 62 z późn. zm.) nie znajduje zastosowania w rozpoznawanej sprawie – bowiem przepis ten w sposób ewidentny nie dotyczył budynków wielorodzinnych – oraz że takiej konkluzji na przeszkodzie nie stoją rozważania zawarte w prawomocnym wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 3/10. WSA w uzasadnieniu tego wyroku zacytował co prawda powołany przepis ww. rozporządzenia z 1980 r., jednakże nie przesądził kategorycznie, iż przedmiotowe okna zostały wykonane z jego naruszeniem. Taka ocena – wobec jednoznacznej treści analizowanego § 12, z którego wynika, iż odnosi się on jedynie do budynków w zabudowie zagrodowej oraz wolnostojącej jednorodzinnej – stanowiłaby niewątpliwie istotne naruszenie konstytucyjnych uprawnień strony, co trafnie zaakcentowano w uzasadnieniu wyroku WSA o sygn. akt II SA/Po 92/12.

Ponadto w wyroku tym WSA trafnie zarzucił, że organy obu instancji co najmniej przedwcześnie uznały, że przedmiotowe okna zostały wykonane niezgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, gdyż nie wskazały, o jaki konkretnie plan miejscowy chodzi. Uzupełniając przywołane rozważania WSA w tym zakresie należy wskazać, że w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 16 grudnia 2013 r., sygn. akt II OPS 2/13 (ONSAiWSA 2014, nr 6, poz. 89) zostało ostatecznie przesądzone, że przepisami o planowaniu przestrzennym, o których mowa w art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. w związku z art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1974 r., są przepisy obowiązujące w dacie orzekania przez organy administracji, z tym że w postępowaniu w przedmiocie nakazania przymusowej rozbiórki należy uwzględnić także przeznaczenie terenu, na którym powstał obiekt budowlany, od daty jego budowy. W uzasadnieniu tej uchwały wskazano, że wprawdzie przy stosowaniu art. 37 ust. 1 pkt 1 pr.bud.1974 w zw. z art. 103 ust. 2 pr.bud.1994 podstawą orzekania powinny być przepisy o planowaniu przestrzennym obowiązujące w dniu orzekania przez organ administracji, lecz w przedstawionych w uchwale sytuacjach nie do pogodzenia z zasadami konstytucyjnymi – zwłaszcza z zasadą zaufania obywatela do państwa i prawa wynikającą z zasady państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), zasadą ochrony własności (art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 Konstytucji RP) i zasadą proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) – byłoby orzeczenie nakazu rozbiórki z powodu niezgodności obiektu budowlanego z przepisami o planowaniu przestrzennym obowiązującymi w czasie orzekania przez organy z pominięciem oceny przeznaczenia terenu w okresie wcześniejszym. Z cytowanej uchwały jasno wynika, że w sprawach legalizacji samowoli budowlanej rozpoznawanych na gruncie Prawa budowlanego z 1974 r. organy nadzoru budowlanego – dodajmy: także te orzekające w niniejszej sprawie – powinny zbadać zgodność samowolnie zrealizowanej inwestycji zarówno z przepisami o planowaniu przestrzennym (a więc w szczególności: z planem miejscowym) obowiązującymi w dacie orzekania, jak i z przepisami planistycznymi (w tym: planem miejscowym), które obowiązywały w dacie wykonania robót, oraz że stwierdzenie zgodności tych robót z jednym z ww. porządków planistycznych (aktualnym albo ówczesnym) uniemożliwia orzeczenie przymusowej rozbiórki na podstawie art. 37 § 1 pkt 1 pr.bud.1974.

Sąd w niniejszym składzie nie podzielił natomiast tego stanowiska wyrażonego w wyroku WSA o sygn. alt II SA/Po 92/12, zgodnie z którym H. T. nie miała interesu prawnego w zaskarżeniu decyzji WWINB z 13 grudnia 2011 r. w części nie obejmującej jej lokalu mieszkalnego, lecz dotyczącej lokali mieszkalnych stanowiących własność A. B. oraz Gminy (a od 07.02.2012 r.: S. P.).

W tym zakresie Sąd w niniejszym składzie za trafne uznał rozważania i konkluzje zawarte w wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 471/13.

W szczególności w wyroku tym zasadnie przyjęto, że w rozpatrywanej sprawie – dotyczącej likwidacji tzw. samowoli budowlanej – nie znajduje zastosowania art. 28 ust. 2 pr.bud.1994, który stanowi, że stronami w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę są: inwestor oraz właściciele, użytkownicy wieczyści lub zarządcy nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu (obejmującym, w myśl art. 3 pkt 20 pr.bud.1994: "teren wyznaczony w otoczeniu obiektu budowlanego na podstawie przepisów odrębnych, wprowadzających związane z tym obiektem ograniczenia w zagospodarowaniu, w tym zabudowy, tego terenu"). Abstrahując bowiem nawet od tego, że przedmiotowe postępowanie – zgodnie z wiążącą oceną prawną wyrażoną w wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 3/10 – toczy się według przepisów Prawa budowlanego z 1974 r., cytowany przepis art. 28 ust. 2 pr.bud.1994, jako szczególny względem ogólnej regulacji art. 28 k.p.a., musi być wykładany zgodnie z jego literalnym brzmieniem, z którego wynika, że znajduje on zastosowanie tylko w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę, a już nie w innych kategoriach postępowań w sprawach budowlanych, w szczególności dotyczących tzw. legalizacji samowoli budowlanej (por. wyroki NSA: z 23.04.2009 r., II OSK 616/08; z 06.05.2011 r., II OSK 783/10; z 19.06.2015 r., II OSK 3094/14; z 15.01.2016 r., II OSK 1159/14 – CBOSA). W tych ostatnich sprawach znajduje zastosowanie ogólna reguła z art. 28 k.p.a. , zgodnie z którą stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

W konsekwencji zakres interesu prawnego H. T. należało oceniać na podstawie art. 28 k.p.a. Zauważmy, że analogiczną kategorią "interesu prawnego" posłużył się ustawodawca także w przepisie art. 50 p.p.s.a., przy określaniu kręgu podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi do sądu administracyjnego.

Użyte w ww. przepisach pojęcie "interesu prawnego" zakłada istnienie uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, gdyż interesem prawnym jest tylko interes chroniony prawem przedmiotowym powszechnie obowiązującym. Ujmując rzecz w pewnym uproszczeniu, stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia przepisu prawa, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (zob. np. wyroki NSA: z 05.10.1998 r., II SA 1104/98, LEX nr 41301; z 27.09.1999 r., IV SA 1285/98, LEX nr 47898; z 29.03.2000 r., SA/Sz 69/99, CBOSA; z 12.07.2007 r., I OSK 1559/06, LEX nr 385385; z 07.07.2011 r., I OSK 1278/10, CBOSA). Zasadniczo chodzi o przepis prawa materialnego. Interes prawny wyraża się bowiem w możliwości zastosowania normy prawa materialnego – zwykle administracyjnego, choć dopuszcza się także normy zaliczane do innych gałęzi prawa, zwłaszcza prawa cywilnego (np. art. 140 k.c.) – w konkretnej sytuacji konkretnego podmiotu prawa (por. wyrok NSA z 02.06.1998 r., IV SA 2164/97, LEX nr 43262). Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, indywidualny, aktualny i obiektywnie sprawdzalny oraz znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego (por. wyroki NSA: z 02.06.2000 r., I SA 1019/99, LEX nr 78926; z 17.04.2007 r., I OSK 755/06, CBOSA). Od tak rozumianego interesu prawnego odróżnić należy interes faktyczny, który znamionuje sytuację, w której dany podmiot jest wprawdzie, z określonych względów, zainteresowany takim a nie innym rozstrzygnięciem sprawy, jednakże nie może on owego "zainteresowania" poprzeć przepisem prawa powszechnie obowiązującego. Dla stwierdzenia, iż dany podmiot winien być stroną postępowania, konieczne jest wskazanie normy prawnej, z jakiej wywodzi on ochronę swojego interesu w konkretnej sprawie. Zarazem należy podkreślić, że z analizowanych przepisów statuujących wymóg posiadania interesu prawnego nie wynika, aby mógł on być kształtowany przez akt administracyjny jedynie bezpośrednio. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2009 r., sygn. akt II GSK 62/09 (CBOSA) trafnie wskazano, że w przypadku, gdy decyzja rozstrzyga o prawach i obowiązkach konkretnego podmiotu, przyjmuje się, iż postępowanie dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku bezpośrednio. Gdy zaś decyzja rozstrzygająca o prawach i obowiązkach jednego podmiotu odnosi skutek wobec praw i obowiązków innego podmiotu postępowanie dotyczy interesu prawnego lub obowiązku tego innego pomiotu w sposób pośredni, przy czym przepis art. 28 k.p.a. nie stawia wymogu, aby postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego podmiotu w sposób bezpośredni.

W świetle powyższych uwag Sąd w niniejszym składzie uznaje, że H. T. miała tak rozumiany interes prawny w zaskarżeniu przedmiotowej decyzji WWINB w zakresie wszystkich trzech lokali objętych tą decyzją (jej punktami 1–3). Zgadzając się co do zasady z wywodami zawartymi w uzasadnieniu wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 471/13, zgodnie z którymi źródeł tak ujętego interesu można już upatrywać w unormowaniach ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2015 r. poz. 1892 z późn. zm., dalej "u.w.l.") dotyczących tzw. nieruchomości wspólnej, Sąd w niniejszym składzie jednak podkreśla (również w nawiązaniu do ustaleń zawartych w ww. wyroku WSA), że interes prawny H. T. w zaskarżeniu całej decyzji WWINB (tj. w zakresie wszystkich trzech lokali nią objętych) wynikał przede wszystkim z treści art. 66 ust. 1 pr.bud.1994.

Przepis ten stanowi, iż w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany: (1) może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska albo (2) jest użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia lub środowisku, albo (3) jest w nieodpowiednim stanie technicznym, albo (4) powoduje swym wyglądem oszpecenie otoczenia – właściwy organ nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku. Cytowany art. 66 pr.bud.1994 – podobnie jak i art. 61 pr.bud.1994, nakładający na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego obowiązku: (1) utrzymywania i użytkowania obiektu zgodnie z zasadami, o których mowa w art. 5 ust. 2; (2) zapewnienia, z dochowaniem należytej staranności, bezpiecznego użytkowania obiektu w razie wystąpienia czynników zewnętrznych odziaływujących na obiekt, związanych z działaniem człowieka lub sił natury, takich jak: wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, osuwiska ziemi, zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych, pożary lub powodzie, w wyniku których następuje uszkodzenie obiektu budowlanego lub bezpośrednie zagrożenie takim uszkodzeniem, mogące spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska – odnoszą się do "obiektów budowlanych", a nie lokali znajdujących się w tych obiektach. Generalnie więc nakazy określone w tych przepisach mogą dotyczyć usunięcia nieprawidłowości samego obiektu, co wszakże w konkretnym przypadku nie wyklucza nałożenia obowiązku wykonania określonych robót również w konkretnym lokalu (lokalach). Chodzi tu jednak o takie roboty, które mają na celu utrzymanie w należytym stanie obiektu budowlanego jako całości. W decyzji wydawanej na podstawie art. 66 ust. 1 pr.bud.1994 organ administracji nie bada przyczyn, z powodu których obiekt może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, ani kto ponosi za to odpowiedzialność. Ujawniając stan owego zagrożenia organ nadzoru budowlanego, kieruje nakaz usunięcia nieprawidłowości do właściciela (współwłaścicieli) bądź zarządcy budynku. (por. wyrok WSA z 29.04.2011 r., II SA/Kr 151/11, CBOSA, i tam przywołane orzeczenia NSA).

Niewątpliwie, skoro organ administracji na podstawie art. 66 ust. 1 pr.bud.1994 może nakładać na współwłaścicieli nieruchomości określone w tym przepisie obowiązki, to jednocześnie współwłaściciele ci – niejako na zasadzie "wzajemności" – muszą mieć prawne możliwości przeciwdziałania zaistnieniu stanów określonych w tym przepisie, względnie eliminacji tych stanów w razie ich zaistnienia. Dlatego też interes prawny współwłaścicieli nieruchomości wspólnej należy traktować szeroko.

W rozpatrywanym przypadku interes prawny H. T. w zaskarżeniu do sądu administracyjnego decyzji dotyczącej okien wybitych w tej samej ścianie szczytowej, w lokalach sąsiednich, posadowionych w budynku, którego jest ona współwłaścicielem, wyraża się m.in. w tym, że ewentualne zamurowanie (albo pozostawienie) tych okien może mieć wpływ na oszpecenie budynku, bądź doprowadzić do użytkowania tego budynku (jego ściany szczytowej) w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi. Pośrednio potwierdzają to ustalenia zawarte w znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy decyzji PINB z 27 listopada 2013 r., nr [...], (nakładającej na H. T. obowiązek dokonania konserwacji powłoką malarską parapetu zewnętrznego przedmiotowego okna – k. 164 akt adm. I inst.), z uzasadnienia której wynika, że rzeczoznawca (inż. A. M. K.), który dokonywał oceny technicznej wykonanych robót budowlanych związanych z wybiciem okna w lokalu nr [...], badał m.in. obciążenia nadproża tego okna w kierunku stwierdzenia, czy spełniony jest warunek stanu granicznego nośności i użytkowalności oraz czy nie doszło do przeciążenia nadproża. Jest więc jasne, że istotne uchybienia w tym zakresie w Przypadku któregokolwiek z wybitych okien mogłyby stwarzać niebezpieczeństwo dla stabilności (statyki) przedmiotowej ściany szczytowej (wspólnej dla wszystkich trzech lokali nr [...] i 12), w skrajnym przypadku prowadząc do jej uszkodzenia albo nawet zniszczenia, z oczywistym, negatywnym skutkiem dla całego budynku i znajdujących się w nim lokali. Ponadto, jak trafnie wskazano w wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 471/13, istnienie bądź nieistnienie okien może mieć wpływ na funkcjonowanie wentylacji w całym budynku – a więc na użytkowanie tak nieruchomości wspólnej, jak i poszczególnych lokali – nawet jeżeli wpływ ten nie jest bezpośredni. Jasnym jest bowiem, że liczba i umiejscowienie okien może mieć istotny wpływ na sposób i jakość (efektywność) funkcjonowania wentylacji.

Z tych względów należało uznać, że interes prawny H. T. w zaskarżeniu decyzji WWINB w części dotyczącej lokali sąsiednich znajdował dostateczne oparcie w treści art. 66 ust. 1 pkt 2 i 4 w zw. z art. 61 pr.bud.1994.

Nie można również pominąć faktu, iż niewątpliwie wolą S. P. – uzewnętrznioną już poprzez fakt wniesienia oraz treść jej skargi o wznowienie – było, by okna w jej lokalu nie podlegały zamurowaniu. Takie samo, co do zasady, było stanowisko jej poprzednika prawnego (Gminy) oraz A. B., które to podmioty – obok H. T. – również zaskarżyły przedmiotową decyzję WWINB, z tym że ich skargi z przyczyn formalnych zostały prawomocnie odrzucone. Dodatkowo należy zauważyć, że wydanie wyroku w sprawie o sygn. akt II SA/Po 92/12, przy jednoczesnym odrzuceniu skarg A. B. oraz Gminy doprowadziło do całkowicie nieracjonalnej a przez to trudnej do zaakceptowania sytuacji, w której jedni właścicieli lokali znajdujących się w danym budynku zostali zobowiązani do zamurowania okien, podczas gdy na innych takiego obowiązku nie nałożono – i to pomimo tego, że wszyscy oni sprzeciwiali się zamurowaniu okien, które we wszystkich wchodzących w grę lokalach powstały w analogicznym stanie faktycznym i prawnym, i w dodatku zostały umiejscowione w tej samej ścianie szczytowej. W ocenie Sądu, taka sytuacja nie powinna mieć miejsca w demokratycznym państwie prawnym – jakim jest Rzeczpospolita Polska (art. 2 Konstytucji RP) – w szczególności nie da się jej pogodzić z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP).

W podsumowaniu należy stwierdzić, że postępowanie przed Sądem Wojewódzkim w sprawie o sygn. akt II SA/Po 92/12 było dotknięte wadą nieważności – co uzasadniało wznowienie postępowania w tej sprawie – gdyż na skutek uchybień ówczesnego składu Sądu (wynikających z jego, przezeń niezawinionego, braku wiedzy w odnośnym zakresie), a przede wszystkim wskutek nagannych zaniechań Gminy, Skarżąca nie miała możliwości wzięcia udziału w tej sprawie. W szczególności Skarżącej nie powiadomiono wówczas o terminie rozprawy przed Sądem Wojewódzkim i nie doręczono jej odpisu skargi. Tymczasem Skarżąca, jako nowy właściciel lokalu (nabytego od Gminy w czasie, gdy toczyło się inkryminowane postępowanie sądowoadministracyjne), co do którego również – jak w przypadku lokalu H. T. – nakazano zamurowanie okien, winna mieć możliwość podjęcia obrony swoich praw, i to w sposób efektywny. Powyższej oceny nie podważa fakt, że udział w postępowaniu brał poprzedni właściciel lokalu (Gmina), który – jak wynika ze skargi o wznowienie – w sposób w istocie nierzetelny działał w stosunku do osoby, której zbył nieruchomość obciążoną nakazem zamurowania okien, nie informując jej o toczącym się w tej sprawie postępowaniu sądowoadministracyjnym. Albowiem po nabyciu nieruchomości, to Skarżąca, jako następca prawny, została zobowiązana do wykonania nakazu zamurowania okien, na własny koszt. Ponadto Gmina w rozpatrywanym zakresie działała w sposób nieudolny, gdyż pomimo korzystania z zawodowej obsługi prawnej nie potrafiła wnieść skargi w sposób skuteczny (jej skargę odrzucono z uwagi na nieuzupełnienie w zakreślonym terminie braków formalnych.

Sytuacja, gdy strona postępowania sądowoadministracyjnego w pierwszej instancji została bez swojej winy pozbawiona możliwości udziału w tym postępowaniu i przedstawienia swoich racji, stanowi wadę postępowania przed sądem pierwszej instancji, skutkującą nieważnością tego postępowania z przyczyny określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. W konsekwencji należało wznowić postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu w sprawie o sygn. akt II SA/Po 92/12 i na podstawie art. 282 § 1 i 2 p.p.s.a. odpowiednio zmienić zapadły w tej sprawie wyrok z 26 lipca 2012 r.

W tym miejscu Sąd wyjaśnia, że znane są jemu wypowiedzi doktryny (wyżej przykładowo przywołane), w których wskazuje się, że w sytuacji nieważności postępowania sądowoadministracyjnego niezbędne jest każdorazowe uchylenie zapadłego w takich warunkach wyroku, nawet jeżeliby następnie należało wydać wyrok tej samej treści.

Jednakże, w ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie, dla pełnego uwzględnienia wyników ponownego jej rozpatrzenia przez tut. Sąd, a także ocen prawnych sformułowanych w poprzedzającym to rozpoznanie wyroku NSA o sygn. akt I OSK 413/14, wystarczającym było dokonanie stosownej zmiany wyroku WSA o sygn. akt II SA/Po 92/12 zgodnie z dyspozycją art. 282 § 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. – w zakresie pkt I i II tego wyroku (pkt 1 sentencji niniejszego wyroku) – tak, aby doprowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwych decyzji organów nadzoru budowlanego obu instancji w całości (zamiast orzeczonej w wyroku WSA o sygn. akt II SA/Po 92/12 ich częściowej eliminacji, tylko w zakresie dot. H. T.). W ocenie Sądu takie działanie proceduralne znajduje dostateczne oparcie:

- w tych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których wskazuje się, że można oddalić skargę o wznowienie postępowania także w sytuacji wystąpienia przesłanki nieważności postępowania (zob. np. wyroki NSA: z 19.01.2010 r., II OSK 1770/09; z 27.01.2012 r., II FSK 1260/10 – CBOSA). Skoro w świetle przywołanych orzeczeń, w sytuacji zaistnienia nieważności postępowania dopuszcza się jednak w określonych przypadkach nawet oddalenie skargi o wznowienie postępowania, to tym bardziej za dopuszczalną należy uznać zmianę zapadłego w takich warunkach wyroku, bez konieczności jego uprzedniego uchylenia w całości;

- w konstatacji, że podobną formułę "zmiany wyroku" w wyniku wznowienia postępowania zastosował WSA w zapadłym w niniejszej sprawie wyroku o sygn. akt IV SA/Po 471/13 i że nie spotkało się to z negatywną oceną ze strony kontrolującego ów wyrok Sądu drugiej instancji, w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt II OSK 413/14 (acz nie można wykluczyć, że brak takiej oceny wynikał wyłącznie z wąskiego ujęcia podstaw kasacyjnych).

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej (pkt 2 sentencji niniejszego wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 4 ust. 1–3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1805).

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni powyższe uwagi, wskazania i oceny prawne Sądu. W szczególności w niezbędnym zakresie uzupełni postępowanie wyjaśniające, w tym poprzez ustalenie odnośnych planów miejscowych – obowiązujących, odpowiednio, w dacie orzekania oraz w dacie wykonania legalizowanych robót budowlanych – i oceni zgodność tych robót z ustaleniami ww. planów. Ponadto zweryfikuje i zaktualizuje krąg stron prowadzonego postępowania administracyjnego, w tym rozważy zasadność powiadomienia o toczącym się postępowaniu wspólnotę mieszkaniową powstałą na przedmiotowej nieruchomości (reprezentowaną przez zarząd lub ustanowionego zarządcę) oraz umożliwienia jej wzięcia udziału w tym postępowaniu w charakterze strony – o ile stwierdzi występowanie związku lub możliwości oddziaływania wykonanych robót tudzież ich ewentualnej legalizacji na nieruchomość wspólną.