Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 472/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3 i 3 a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Asesor WSA Aleksandra Żmudzińska, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lutego 2021 r. nr 339-2021 (480000/71/428473/20-UM) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 15 lutego 2021 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił J.R. (dalej: Strona, Skarżący) umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenie zdrowotne za okres lipiec – październik 2020 oraz z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenie zdrowotne za ten okres.

W podstawie prawnej powołał art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.; dalej u.s.u.s.), a także z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej "rozporządzenie").

W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny i argumentację prawną. Podkreślił, że 30 listopada 2020 r. Strona zwróciła się z prośbą o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. Wskazała, że prowadzi mały warsztat naprawy sprzętu domowego RTV i drobnej mechaniki, który znajduje się w piwnicy, gdzie jest wilgoć; nie ma mieszkania, zamieszkuje w warsztacie; nie ma nikogo kto mógłby wspomóc. Wskazała, że jest inwalidą, po udarze mózgu z [...] niedowładem. Choruje na cukrzycę, zwyrodnienie stawów, niewydolność serca. Leczy się w instytucie onkologii w związku ze zmianami nowotworowymi na [...] i [...]. W ostatnich miesiącach stan zdrowia dramatycznie się pogorszył, zatem potrzebuje więcej środków na lekarstwa i utrzymanie. Z powodu pandemii ilość klientów drastycznie zmalała. Poinformowała także, że pracowała od młodych lat, równocześnie kontynuowała naukę w szkołach wieczorowych o kierunku elektronik; posiada uprawnienia mistrza i pedagoga; wykształciła w zawodzie setki młodych osób. Została odznaczony [...] za szkolenie w zawodzie oraz medalem za [...] w [...], nadanym przez Prezydenta RP.

W toku postępowania wyjaśniającego przedłożyła m.in.: zaświadczenie - opinia z C. z 25 października 2006 r.; pismo Prezesa Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego z 11 września 2007r.; postanowienie Prezydenta RP z 4 kwietnia 2007 r.; wykaz potrąceń z emerytury za 04/2019-11/2019; protokół kontroli podatkowej z 9 sierpnia 2017 r.; oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z 4 stycznia 2021 r.; formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis z 19 stycznia 2021 r.; oświadczenie przedsiębiorcy o wielkości otrzymanej pomocy de minimis z 4 stycznia 2021 r.; karta wypisowa z oddziału neurologicznego z 31 sierpnia 2010 r.; skierowanie do Zakładu Radiologii i Diagnostyki Obrazowej z 19 lutego 2019 r.; skierowanie do leczenia szpitalnego w Instytucie Onkologii w G. z 24 kwietnia 2019 r.; karta konsultacyjna z Centrum Onkologii z 19 lutego 2019 r.; skierowanie do oddziału wewnętrznego z 3 grudnia 2019 r.; zalecenia z poradni kardiologicznej z 5 października 2020 r.; lista wizyt z Internetowego Konta Pacjenta z okresu 11/2018-07/2019.

Organ podkreślił, że wykorzystał również informacje pozyskane z urzędu, tj.: informację z Centralnej Bazy Ksiąg Wieczystych, z Centralnej Ewidencji Pojazdów i z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

Natomiast analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wykazała, że Strona prowadzi działalność gospodarczą; rozlicza się w ramach karty podatkowej. Według oświadczenia przychód firmy w 2018 i 2019 r. wyniósł [...] zł/rok, a dochód –[...] zł/rok. Strona pobiera emeryturę w wysokości [...] brutto. Świadczenie emerytalne od 02/2021 jest wolne od potrąceń. Do wypłaty przysługuje kwota [...] zł netto. Jest rozwiedziony. Według oświadczenia prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie posiada mieszkania, zamieszkuje w warsztacie i nie ma nikogo kto mógłby wspomóc. Nie korzysta z pomocy społecznej, ani z innych form wsparcia. Stałe wydatki związane z utrzymaniem Strona określiła na łączną kwotę [...] zł; nie przedłożyła dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki. Oprócz zaległych składek ZUS wykazała zobowiązania:

1. u osób fizycznych w kwocie [...] zł, miesięcznie [...] zł,

2. alimentacyjne za 2020r. w kwocie [...] zł, miesięcznie [...] zł.

Łączną miesięczną kwotę spłaty określiła na [...] zł. Jako formę spłaty wskazała egzekucję komorniczą i układ ratalny. Z załączonego wykazu potrąceń i odliczeń z okresu 04/2019-11/2019 wynika, że z emerytury były dokonywane potrącenia alimentów komorniczych. Zgodnie z ustaleniami Zakładu ostatnie potrącenia nastąpiły w miesiącu styczniu 2021r.

Nadto Strona wykazała posiadanie pojazdu marki [...] z 1998r. (co zostało potwierdzone w dostępnej bazie danych) oraz innych składników mienia ruchomego (telewizor, radiomagnetofon, wzmacniacz, komputer) o łącznej wartości [...] zł. Oświadczyła, że dzierżawi garaż-magazynek o pow. 15 m2 położony przy [...] w G. Posiada środki pieniężne na rachunkach bankowych w łącznej wysokości [...] zł.

Organ zaznaczył, że nie zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne wobec Strony; należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Podkreślił także, że dokonał analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europej-skiej (Dz. U. UE C 83 z 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną stwierdzając, że ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek mogłoby stanowić pomoc de minimis. Zatem rozpatrzył wniosek w oparciu o art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. i stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów.

W stosunku do działalności Strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b, nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 (tj. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku). Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie ma zastosowania. Strona prowadzi działalność gospodarczą; uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, którego wysokość umożliwia wdrożenie skutecznego dochodzenia należności. Wobec należności objętych wnioskiem aktualnie nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie nastąpiło stwierdzenie - przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego - braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zatem wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6. W konkluzji stwierdził więc, że możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały przez organ rentowy wyczerpane.

Wskazał więc na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99). Skonkludował więc, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stąd umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe.

Dalej organ opierając się na art. 28 ust. 3a u.s.u.s. tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności wskazał na przesłanki z rozporządzenia umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Jednak organ oceniając sytuację Strony także nie znalazł przesłanek uzasadniających umorzenie. Podkreślił, że jedną z okoliczności przemawiających za umorzeniem pomimo braku całkowitej nieściągalności jest przewlekła choroba osoby zobowiązanej lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające osobę zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jako przewlekłą chorobę należy uznać jedynie chorobę o długotrwałym charakterze i nie każdą, a tylko taką, która uniemożliwia uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Analizując sytuację zdrowotną Strony zaakcentował, że ww. przesłanka ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskanie dochodu i nie zachodzi, ponieważ pomimo trudności zdrowotnych dysponuje Strona stałym źródłem dochodu w postaci pobieranej (niezależnie od stanu zdrowia) emerytury. Ponadto nadal jest czynnym przedsiębiorcą. Zatem brak jest podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności względem ZUS. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia także nie zachodzi, bo Strona nie udowodniła poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. Oznajmiła jedynie, że z powodu pandemii ilość klientów drastycznie zmalała. Natomiast ta przesłanka ma zastosowanie jedynie w sytuacji, w której bezwzględna konieczność uregulowania ciążących zobowiązań doprowadziłaby do likwidacji przedsiębiorstwa a co za tym idzie jedynego źródła zarobkowania, albo do ubóstwa.

Organ podkreślił, że zobowiązany był uwzględnić aktualne możliwości płatnicze, ale także powinien mieć na względzie możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości. Z informacji będących w posiadaniu ZUS wynika, że Strona została zwolniona z opłacania należności z tytułu składek za 03-05/2020 (w łącznej kwocie [...] zł) oraz uzyskała trzykrotnie świadczenie postojowe w kwocie [...] zł każde. Ponadto sama Strona wykazała w oświadczeniu z 4 stycznia 2021 r. przyznanie pożyczki z Powiatowego Urzędu Pracy w kwocie [...] zł.

Organ rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, gdy konieczność opłacenia zadłużenia pozbawiałaby Stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Podkreślił, że pobierana emerytura wynosi [...] brutto; świadczenie emerytalne od 02/2021 jest wolne od potrąceń i do wypłaty przysługuje kwota [...] zł netto. Stałe wydatki określono na kwotę [...] zł. Natomiast według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za II kwartał 2020r.) minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi [...] zł. Zatem uzyskiwany dochód Strony jest wyższy od minimum socjalnego, tym samym należy wykluczyć przesłankę ubóstwa. Uznał, że trudna sytuacja materialna i zdrowotna nie jest wystarczająca do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności. Podkreślił, że obowiązek spłaty zobowiązań składkowych nie oznacza, że muszą być one uregulowane jednorazowo, ponieważ ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość udzielenia ulgi w spłacie należności w formie układu ratalnego. Odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych, jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, w ocenie organu, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że nie tylko obecnie, ale również w przyszłości nie będzie miała Strona możliwości spłaty zaległości, więc podjęcie decyzji o umorzeniu należności na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem nieuzasadnionym.

Rozpatrując wniosek o umorzenie organ bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również zabezpieczenie interesu społecznego.

Kwestionując powyższą decyzję Strona wniosła o jej uchylenie powielając argumenty z wniosku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Na rozprawie sądowej Strona zaakcentowała zawieszenie działalności z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia, wysokość rozliczeń w związku z koniecznością opuszczenia mieszkania i podkreśliła, że samochód stanowi zajęcie komornicze i tylko z uwagi na swój stan inwalidztwa może nadal z niego korzystać.

Pełnomocnik organu podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje :

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 327, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organ zasadnie odmówił Stronie wnioskowanego umorzenia składek i stwierdzenia braku przesłanek mogących uzasadniać zastosowanie tej instytucji.

Przechodząc do merytorycznej oceny jego prawidłowości w pierwszej kolejności należy wskazać, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, podejmowane na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności.

Na wstępie należy zauważyć, iż granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku strony skarżącej, którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek wraz z odsetkami.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek (pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę - art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Natomiast w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Do warunków tych ustawodawca zaliczył sytuacje, w których: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Żadna – zdaniem organu – z powyższych przesłanek nie zaistniała.

Natomiast Strona wskazywała na decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego o zmniejszeniu wysokości podatku, na egzekucję i komornicze zajęcie pojazdu. Żadnego innego majątku nie posiada; jest bezdomna.

Faktem jest, że nie została dotąd egzekucja formalnie uznana za bezskuteczną. Jednak brak jest ustaleń co do faktycznych możliwości jej przeprowadzenia z uwzględnieniem zasobów finansowych i materialnych Skarżącego w kontekście ponoszonych kosztów utrzymania, leczenia i obciążających Stronę rozliczeń w związku z koniecznością opuszczenia mieszkania. Stwierdzenie zaś konkretnych danych w powyższym zakresie jest niezbędne dla jednoznacznego ustalenia zaistnienia bądź nie ustawowych przesłanek warunkujących pozytywne rozpatrzenie wniosku strony.

Zauważyć także należy, że w przypadku nie stwierdzenia zaistnienia którejkolwiek z ustawowych przesłanek organ ma także obowiązek rozważyć możliwość zastosowania szczegółowej normy z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w myśl której należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zasady umarzania w tym zakresie reguluje § 3 ust.1 powoływanego wyżej aktu wykonawczego, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ wprawdzie przeprowadził analizę sytuacji majątkowo – bytowej Skarżącego, jednakże poczynione konkluzje nie korelują z przedstawianym przez Stronę jej stanem zdrowotnym i materialnym. Z akt wynika, że Skarżący jest osobą poważnie schorowaną, bezdomną, utrzymującą się z emerytury niewiele wyższej niż minimum socjalne. Wcześniejsza pandemia i pogorszenie stanu zdrowia uniemożliwiły prowadzenie działalności gospodarczej i uzyskiwanie dodatkowego dochodu. Powyższe okoliczności skutkowały koniecznością ponoszenia dodatkowych kosztów leczenia i medykamentów oraz ograniczeniem możliwości bytowych Skarżącego.

Wobec takiego stanu zdrowia Strony chybionym jest stwierdzenie organu o niespełnieniu ostatniej z w/w przesłanek tj. że zaistnienie przewlekłej choroby zobowiązanego pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Kwota bowiem otrzymywanego świadczenia emerytalnego jest w wysokości niewystarczającej na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb bytowych, a konieczność leczenia powoduje, że sytuacja Skarżącego jest na granicy minimum socjalnego utożsamanego z uznaniem ubóstwa.

Powyższe okoliczności powodują także ziszczenie się pierwszej przesłanki tj. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Reasumując powyższe Sąd w składzie orzekającym w sprawie stwierdził istotne rozbieżności między przedstawionym przez Stronę stanem zdrowia i ograniczonymi możliwościami jego samodzielnej egzystencji a wnioskami zawartymi w zaskarżonej decyzji.

Wskazać także należy, że przepis art. 28 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który może ale nie musi umorzyć zaległości. Również w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 lutego 2009 r. o sygn. akt III SA/Gl 1421/2008 wyrażono pogląd, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany do zapłaty składek wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanką umożliwiającą umorzenie należności jest także przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przewlekłość zaś choroby skarżącego jednoznacznie potwierdzają dokumenty medyczne, które organ wprawdzie dołączył do akt sprawy ale pominął przy ustalaniu i analizie okoliczności sprawy zarówno w I jak i w II instancji.

Zauważyć także należy, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej - "k.p.a.") w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej tym przepisem zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek ten jest niezależny od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Obciąża on zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy, ponownie rozpatrujący sprawę. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Ocena materiału dowodowego następuje natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 k.p.a.

Natomiast brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji rozważenia przez ZUS faktycznych okoliczności związanych z sytuacją zdrowotną, życiową i majątkową skarżącego i realną możliwością słaty zadłużenia, czyli związanych z przesłanką umorzenia należności, co stanowiło o naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji. Zdaniem Sądu naruszenie takie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Trzeba bowiem podkreślić, że właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej. Uzasadnienie decyzji stanowi integralną jej część i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną cześć decyzji. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ powinien wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem. W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie składek będą to umorzenie składek bądź odmowa ich umorzenia, a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy jest prawidłowa w aspekcie materialnym. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy. (vide: Wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 marca 2008r. o sygn. akt V SA/Wa 2429/07).

Zatem w przypadku Skarżącego należy w szczególności wyjaśnić jego aktualną sytuację zdrowotną, potencjalne możliwości uzyskiwania dodatkowych, poza niską emeryturą dochodów, a także czy i w jakim stopniu prowadzenie egzekucji w poszukiwaniu zapłaty zaległych składek nie narazi jego na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb, z uwzględnieniem stanu zdrowia i wynikających z niego szczególnych obciążeń finansowych .

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję. Wskazania co do dalszego sposobu prowadzenia sprawy wynikają wprost z wyżej przedstawionych rozważań.

Konkludując całość uwarunkowań faktyczny i prawnych Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

-----------------------

3