Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1685/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: par. 21 ust. 1 pkt 1 i 3
journal: Dz.U. 2009 nr 101 poz 840
law: Rozporządzenie MInistra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 czerwca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty  i zwracania pomocy finansowej na realizację środków objętych osią priorytetową 1 - Środki na rzecz dostosowania floty rybackiej, zawartą w  programie operacyjnym "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013"
article: art. 1 pkt 1, art. 9 pkt 3, art. 13 ust. 1 i ust. 6, art. 19
journal: Dz.U. 2009 nr 72 poz 619
law: Ustawa z dnia 3 kwietnia 2009 r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego.
article: art. 3 pkt 3, art. 26 ust. 4, art. 35
journal: Dz.U. 1991 nr 61 poz 258
law: Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o pracy na morskich statkach handlowych.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 81
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 223 poz 1 art. 3 lit. b
law: Rozporządzenie Rady (WE) NR 1198/2006 z dnia 27 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rybackiego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz (spr.) Sędziowie NSA Magdalena Bosakirska Maria Jagielska Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 31 stycznia 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 2217/11 w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia od H. K. na rzecz Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.


UZASADNIENIE

Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 2217/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę H. K. (dalej: skarżący) na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

W dniu [...] maja 2011 r. w P. Oddziale Regionalnym skarżący złożył wniosek o dofinansowanie na realizację operacji dotyczącej wcześniejszej emerytury w ramach środka 1.5 "Rekompensaty społeczno-gospodarcze w celu zarządzania krajową flotą rybacką". Do wniosku dołączył prośbę o przedłożenie dokumentów znajdujących się we wcześniej złożonym wniosku z dnia [...] września 2010 r. (wniosek ten nie skutkował wydaniem decyzji), do którego została załączona:

umowa o pracę na czas nieokreślony, zawarta w dniu [...].10.1976 r. pomiędzy

Przedsiębiorstwem P. D. i U. R. "D." w G.,

a H. K., potwierdzająca zatrudnienie wnioskodawcy jako

praktykanta połowowego na jednostkach łowczych;

wyciąg pływania z dnia [...].05.2010 r. wydany przez Urząd Morski w G., który

potwierdza, że H. K. został wymustrowany w dniu [...].07.2003 r.;

pismo D. "D." Sp. z o.o. informujące, iż z dniem [...].06.2008 r. na mocy

wzajemnego porozumienia H. K. został delegowany w ramach pracy

w Rezerwie Rybackiej do pracy w charakterze magazyniera na okres 3 miesięcy;

pismo D. "D." Sp. z o.o. informujące, iż z dniem [...] września 2008 r. na

mocy wzajemnego porozumienia H. K. został delegowany w ramach

pracy w Rezerwie Rybackiej do pracy w charakterze magazyniera na okres do dnia

[...] grudnia 2008 r.;

pismo D. "D." Sp. z o.o. informujące, iż z dniem [...].01.2009 r. na mocy

wzajemnego porozumienia H. K. został delegowany w ramach pracy w

Rezerwie Rybackiej do pracy w charakterze magazyniera;

zaświadczenie wystawione w dniu [...].06.2010 r. przez D. "D." Sp. z o.o. o

rozwiązaniu umowy o pracę z wnioskodawcą z upływem dnia [...].06.2010 r. na mocy

porozumienia stron;

świadectwo pracy wystawione w dniu [...].06.2010 r. przez D. "D." Sp. z o.o., z którego wynika, że wnioskodawca był zatrudniony w charakterze rybaka

morskiego w okresie od dnia [...].10.1976 r. do dnia [...].06.2010 r.;

zaświadczenie wystawione w dniu [...].09.2010 r. przez D. "D." Sp. z o. o.,

które potwierdza, że od dnia [...].07.2003 r. do dnia [...].06.2010 r., tj. do dnia

rozwiązania umowy o pracę w związku z przejściem na emeryturę wnioskodawca

przebywał w rezerwie czynnej oraz wykorzystywał należne urlopy.

Dodatkowo jako nowy dokument zostało dołączone oświadczenie H. K. z dnia [...] maja 2011 r. podające przyczynę przebywania w rezerwie czynnej oraz określające charakter wykonywanej w tym czasie pracy oraz pisemne zobowiązanie skarżącego do zaprzestania wykonywania zawodu rybaka.

Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. odmówił H. K. przyznania pomocy.

Organ stwierdził w uzasadnieniu, że skarżący dołączył do wniosku dokumenty potwierdzające, iż w czasie rezerwy czynnej pracował w magazynie sprzętu rybackiego. Z dostarczonych dokumentów wynikało, że skarżący od [...] lipca 2003 r. do [...] czerwca 2010 r. nie był zamustrowany na statku rybackim. Zdaniem organu praca wykonywana w tym okresie przez skarżącego, zgodnie z przedstawionymi dokumentami, nie jest bezpośrednio związana z wykonywaniem rybołówstwa na polskim statku rybackim, a zatem nie jest możliwe przyznanie pomocy, w sytuacji gdy w okresie co najmniej 12 miesięcy w okresie 24 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku wnioskodawca nie pracował czynnie na polskim statku rybackim.

Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji.

Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2011 r.

Organ odwoławczy wskazał, że skarżący od dnia [...] lipca 2003 r., tj. od dnia powrotu z rejsu na statku m/t "A." do dnia rozwiązania umowy o pracę w związku z przejściem na emeryturę, tj. do dnia [...].06.2010 r. przebywał w rezerwie czynnej oraz wykorzystywał należne urlopy.

Organ podkreślił, że zgodne z art. 26 pkt 4 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o pracy na morskich statkach handlowych (Dz. U. N 61, poz. 258 ze zm.) w ramach stosunku pracy z umowy o pracę na czas określony albo nieokreślony pracownik wykonuje pracę na statkach armatora, na których jest kolejno wpisywany na listę załogi, a jeżeli byłoby to przejściowo niemożliwe - armator przenosi go do rezerwy. Przeniesienie pracownika do rezerwy stanowi tymczasową zmianę warunków jego zatrudnienia, wynikającą z faktu, iż przez pewien okres czasu pracownik nie może wykonywać pracy na statkach armatora. Zmiana ta może przybierać różne formy określone w art. 35 ww. ustawy, w szczególności dochodzić do skutku poprzez zobowiązanie pracownika do wykonywania na rzecz armatora innego rodzaju pracy niż określona w umowie o pracę albo do oczekiwania w miejscu wybranym przez pracownika na wezwanie do wykonywania pracy w rezerwie lub na statku.

Zdaniem organu, kluczowe dla rozstrzygnięcia kwestii, czy czas pozostawania skarżącego w rezerwie powinien być wliczany do okresu pracy w zawodzie rybaka, o którym mowa w § 21 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 czerwca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty i zwracania pomocy finansowej na realizację środków objętych osią priorytetową 1- Środki na rzecz dostosowania floty rybackiej, zawarte w programie operacyjnym "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013" (Dz. U. Nr 101, poz. 840 z późn. zm. – dalej: rozporządzenia krajowego) ma stwierdzenie, czy przeniesienie skarżącego do rezerwy było podyktowane jedynie przejściową niemożnością wykonywania przez niego pracy na statku rybackim pracodawcy, czy jakimś innym względem.

Organ uznał, że jeżeli skarżący w danym okresie czasu byłby zatrudniony w zawodzie rybaka na czynnym statku rybackim, nie byłoby przeszkód prawnych dla przyjęcia, iż aktywne wykonywanie zawodu rybaka w ramach nawiązywanego stosunku pracy obejmuje również okresy pozostawania przez skarżącego w rezerwie, ale tylko wówczas, gdy przeniesienie do rezerwy wynikałoby z przejściowej niemożliwości wykonywania pracy na statku rybackim i byłoby funkcjonalnie związane ze specyfiką prowadzonej przez armatora działalności połowowej. W takiej sytuacji skarżący spełniałby kryteria pozwalające zakwalifikować go jako rybaka w rozumieniu art. 3 lit. b/ rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 z dnia 27 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rybackiego (Dz.Urz. UE.L 223 z dnia 15.08.2006 r. – dalej: rozporządzenie Rady (WE) nr 1198/2006.

Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z dokumentacją sprawy w okresie od dnia [...].06.2008 r. do dnia przejścia na emeryturę ([...]. 06.2010 r.) skarżący na mocy wzajemnego porozumienia z pracodawcą w ramach pracy w rezerwie rybackiej został delegowany do pracy w charakterze magazyniera sprzętu połowowego. Z oświadczenia skarżącego wynikało, że bezpośredniej przyczyny przeniesienia do rezerwy nie stanowiła przejściowa niemożliwość wykonywania pracy na statku rybackim, która wynikałaby ze specyfiki prowadzonej przez armatora działalności połowowej, lecz stan zdrowia skarżącego niepozwalający na podjęcie pracy w charakterze rybaka na pokładzie czynnego statku rybackiego. Wobec powyższego, pomimo trwającego formalnie zatrudnienia u armatora, zdaniem organu zaszła podstawa do odmowy uwzględnienia czasu pozostawania przez skarżącego w rezerwie przy obliczaniu okresu zatrudnienia w zawodzie rybaka. Organ wskazał, że niespełnienie warunku wynikającego z § 21 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia krajowego wyklucza skarżącego z możliwości otrzymania pomocy finansowej na realizację operacji dotyczącej wcześniejszej emerytury.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2012, poz. 270, dalej p.p.s.a.). Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania.

Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z § 21 ust. 1 rozporządzenia krajowego pomoc w ramach rekompensat społeczno-gospodarczych na realizację operacji dotyczących wcześniejszych emerytur jest przyznawana, w formie rekompensaty, rybakowi, który: 1) trwale zaprzestał wykonywania zawodu rybaka, 2) ukończył co najmniej 55 rok życia, 3) pracował w zawodzie rybaka na statku rybackim co najmniej 10 lat, przy czym co najmniej 12 miesięcy w okresie 24 miesięcy bezpośrednio poprzedzających dzień złożenia wniosku o dofinansowanie. Jednocześnie Sąd wskazał, że art. 3 lit. b/ rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 stanowi, iż rybak to osoba, której zajęciem - uznanym przez państwo członkowskie - jest zawodowe rybactwo na pokładzie czynnego statku rybackiego. Z treści przepisu wynika, że chodzi o osobę, której zajęciem jest zawodowe rybactwo na pokładzie czynnego statku rybackiego i wykonującej to rybactwo.

Zdaniem Sądu I instancji organ odwoławczy dokonał prawidłowej wykładni powołanych wyżej przepisów. Istotą pomocy w ramach rekompensat społeczno-gospodarczych na realizację operacji dotyczących wcześniejszych emerytur jest bowiem, zarówno w świetle prawa wspólnotowego, jak i regulacji krajowych, ochrona socjalna czynnych zawodowo pracowników sektora rybołówstwa dotkniętego skutkami realizacji programu operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013".

W ocenie Sądu organy w sposób bezsporny ustaliły, iż skarżący nie pracował w zawodzie rybaka na statku rybackim co najmniej 12 miesięcy w okresie 24 miesięcy bezpośrednio poprzedzających dzień złożenia wniosku o dofinansowanie w rozumieniu przepisów wyżej wskazanych. Udzielanie pomocy osobie, która nie spełnia wymagań określonych przepisami odnoszącymi się do programu, nie byłoby zgodne z celem tego programu.

Zdaniem Sądu I instancji takie wnioski wynikają z § 21 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia krajowego przy uwzględnieniu wykładni systemowej i celowościowej.

Sąd odwołując się do regulacji zawartych w art. 6 ust. 2, art. 21 lit. e/ i art. 27 ust. 1 lit. d/ rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 wywiódł, iż przepisy prawa wspólnotowego stanowią wskazania w jakim kierunku powinny zmierzać regulacje krajowe, aby osiągać założone cele, szczególnie pomocowe.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł H. K., domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w W. oraz zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. Naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia zaskarżonego wyroku, polegającą na uznaniu przez Sąd za prawidłową wykładnię obowiązujących przepisów dokonanych przez organ i jednoczesne zastosowanie przez Sąd odmiennej wykładni tych samych przepisów, a w konsekwencji niezasadne oddalenie skargi,

2) art. 151 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że przyznanie skarżącemu rekompensaty, o którą wnioskował, byłoby sprzeczne z celami pomocowymi określonymi w prawie Unii Europejskiej bez wskazania o jakie konkretnie cele pomocowe chodzi i dlaczego właśnie ze względu na te cele przyznanie skarżącemu pomocy jest niemożliwe, czego następstwem było niezasadne oddalenie skargi,

3) art. 151 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku do wszystkich twierdzeń i zarzutów skarżącego, w tym w szczególności do:

a) stanowiska, że świadectwo pracy potwierdzające zatrudnienie w zawodzie rybaka jest wystarczającym dokumentem wykazującym spełnienie przesłanki otrzymania dofinansowania określonej w § 21 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia krajowego;

b) stanowiska, że pozostawanie w rezerwie czynnej w oczekiwaniu na zamustrowanie oraz wykorzystywanie urlopów powinno być zaliczone do okresu pracy w zawodzie rybaka na statku rybackim, ponieważ okresy takie wynikają z istoty zatrudnienia na dalekomorskim statku rybackim.

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie i zaaprobowanie przez Sąd I instancji wadliwie ustalonego przez organ administracji stanu faktycznego, wyrażającego się w przyjęciu, że skarżący pozostawał w rezerwie czynnej, przez co nie przysługuje mu prawo do otrzymania pomocy, pomimo braku ustaleń, czy owo przebywanie w rezerwie czynnej miało charakter trwały czy jedynie przejściowy oraz czy możliwe było zaliczenie okresu przebywania w rezerwie czynnej i wykorzystywania należnych urlopów do okresu wykonywania zawodu rybaka, czego konsekwencją było z kolei niezasadne oddalenie skargi.

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) naruszenie art. 3 lit. b/ rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na wadliwym przyjęciu, że rybakiem jest jedynie taka osoba, która wykonuje aktywnie zawód rybaka na pokładzie statku rybackiego.

2) naruszenie § 21 ust. 1 pkt 3 w zw. z pkt 1 rozporządzenia krajowego w zw. z art. 3 lit. b/ rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, poprzez odmowę przyznania pomocy skarżącemu, w sytuacji gdy przedstawione przez niego dokumenty, a w szczególności świadectwo pracy, potwierdzały wykonywanie zawodu rybaka w rozumieniu tych przepisów w kwestionowanym okresie czasu, w konsekwencji spełnianie przez skarżącego warunku określonego w § 21 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia krajowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono, iż z regulacji art. 3 lit. b/ rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 nie wynika, aby dla skuteczności wniosku o przyznanie przedmiotowej pomocy finansowej, wnioskodawca wykonywał czynności na statku rybackim w ramach wykonywania zawodu rybaka. Celem tego rodzaju pomocy jest zapewnienie, aby środki finansowe przyznawane na podstawie ww. rozporządzenia Rady trafiały do osób wykwalifikowanych, które są uznane za rybaka w świetle prawa krajowego. Zatem to bycie nieprzerwanie czynnym zawodowo pracownikiem sektora rybołówstwa jest przesłanką, która powinna podlegać ocenie przed przyznaniem wnioskowanej pomocy. Zdaniem skarżącego trwałe zaprzestanie wykonywania zawodu rybaka miało nastąpić z momentem przejścia na emeryturę. Przerwa w wykonywaniu czynności na statku rybackim miała charakter czasowy, a nie trwały, co oznacza, że Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni wskazanych w petitum skargi kasacyjnej przepisów. Zarzucano, że w sprawie wadliwie ustalono stan faktyczny sprawy, bowiem nie zbadano, czy dokumenty przedstawione przez skarżącego wykazują spełnienie przez niego przesłanek wymaganych do uzyskania wnioskowanej pomocy. W szczególności nie wyjaśniono, czy przeniesienie do rezerwy miało charakter trwały, a także czy stan zdrowia skarżącego trwale uniemożliwiał mu pracę na statku rybackim i czy wykluczone było jego zamustrowanie w przyszłości.

W uzasadnieniu zarzutów podniesiono też, że Sąd I instancji nie odniósł się do wszystkich twierdzeń i zarzutów skarżącego, w szczególności tych, które wskazano w petitum skargi, a które miały kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto Sąd I instancji nie wyjaśnił w uzasadnieniu orzeczenia w sposób jasny i precyzyjny przesłanek realizacji "celów, szczególnie pomocowych".

Na rozprawie w dniu [...] stycznia 2014 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał zarzuty i wnioski skargi kasacyjnej.

Pełnomocnik organu odwoławczego wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z treści art. 183 § 1 p.p.s.a. wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jedynie z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany był granicami skargi kasacyjnej.

Uwzględniając powyższe przesłanki stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Nie są usprawiedliwione zarzuty sformułowane w pkt 1, 2 i 3 petitum skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż bezzasadnym jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten określa wymogi, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie orzeczenia. O jego naruszeniu można mówić wówczas, gdy w uzasadnieniu orzeczenia brak jest jednego z ustawowych wymogów (opisu stanu sprawy, zarzutów skargi, stanowiska strony przeciwnej, podstawy prawnej i jej wyjaśnienia).

W orzecznictwie przyjmuje się, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jako samodzielna podstawa kasacyjna może być skutecznie podniesiony w dwóch przypadkach. Przede wszystkim w sytuacji, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i jest tak sporządzone, że nie jest możliwa kontrola instancyjna zaskarżonego orzeczenia. Ponadto w sytuacji, gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę rozstrzygnięcia. Jeżeli uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia wskazuje jaki stan faktyczny sprawy został przyjęty i dlaczego, wówczas przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może stanowić wystarczającej podstawy kasacyjnej. Bez odniesienia się do treści m.in. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami postępowania administracyjnego, nie jest możliwe skuteczne zakwestionowanie stanowiska sądu I instancji, który formalnie z nałożonego na niego obowiązku się wywiązał, ale w ocenie strony przyjęte ustalenia są merytorycznie błędne (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, opubl. – ONSAiWSA 2010/3/39).

Uwzględniając powyższe, za nietrafne należało uznać zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., którymi skarżący w istocie rzeczy kwestionował stanowisko Sądu I instancji co do wykładni przepisów prawa wspólnotowego i krajowego, stanowiących podstawę przyjętego rozstrzygnięcia. Treść i uzasadnienie tak określonych zarzutów (pkt I poz. 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej) nie pozwala przy tym na przyjęcie, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie poddaje się kontroli instancyjnej. Lakoniczność uzasadnienia nie może dowodzić o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a.

Nie jest też trafny zarzut zawarty w pkt I poz. 3 lit. a/ i b/ petitum skargi kasacyjnej. Przede wszystkim zauważyć należy, że przepis art. 141 § 4 zd. pierwsze p.p.s.a. stanowi, iż uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie (...) zarzutów podniesionych w skardze (...). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku ten wymóg, określony w art. 141 § 4 zd. pierwsze p.p.s.a., spełnia, gdyż Sąd I instancji w sposób szczególny i precyzyjny (str. 5-6 uzasad. WSA) przedstawił zarzuty zawarte w skardze, a wśród nich te, na które powołuje się skarżący w skardze kasacyjnej. To, że Sąd I instancji następnie przedstawiając motywy przyjętego w sprawie rozstrzygnięcia nie odniósł się szczegółowo do tychże zarzutów, nie stanowiło takiego uchybienia, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), zważywszy także na treść twierdzeń skarżącego co do rodzaju pracy, którą wykonywał w okresie, o którym mowa w § 21 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia krajowego. Skarżący nie przeczył bowiem twierdzeniom, że w okresie poprzedzającym przejście na emeryturę pracował jako magazynier sprzętu połowowego, a jedynie inaczej niż organy i Sąd I instancji oceniał tę okoliczność w kontekście mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego. Wskazać więc należy, że poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać stanowiska sądu obejmującego wykładnię lub stosowanie prawa materialnego.

Za nieuzasadniony przy tym należało uznać zarzut dotyczący naruszenia art. 151 p.p.s.a. Zauważyć bowiem należy, że warunkiem koniecznym zastosowania tego przepisu jest nieuwzględnienie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zakwestionować wyroku oddalającego skargę jedynie z tej przyczyny, iż Sąd I instancji nie uwzględnił skargi, oceniając okolicznosci sprawy w sposób dający podstawę do wyciągnięcia takich właśnie wniosków (inaczej niż chciała tego strona skarżąca).

Naruszenie przepisu art. 151 p.p.s.a. musi być widziane jako następstwo uchybienia innym przepisom procedury lub przepisom prawa materialnego. Z naruszeniem art. 151 p.p.s.a. mielibyśmy do czynienia wówczas, gdyby sąd oddalił skargę pomimo stwierdzenia uchybień skutkujących podjęcie przez sąd określonych rozstrzygnięć. W tej sprawie taka sytuacja nie występuje, gdyż Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia prawa materialnego i procesowego.

Ocena zarzutu zawartego w pkt I poz. 4 petitum skargi kasacyjnej wymaga wcześniejszego odniesienia się do zarzutów podniesionych w obrębie podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Kwestia bowiem, czy w sprawie prawidłowo został ustalony stan faktyczny wymaga wpierw rozstrzygnięcia jakie fakty miały zasadnicze znaczenie.

Nie są trafne zarzuty dotyczące błędnej wykładni art. 3 lit. b/ rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 oraz § 21 ust. 1 pkt 3 w zw. z pkt 1 rozporządzenia krajowego.

Wskazać należy, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, że rozporządzenie wykonawcze zostało wydane na podstawie art. 19 ustawy z dnia 3 kwietnia 2009 r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 72, poz. 619 ze zm. - dalej ustawy o wspieraniu). Zgodnie z art. 9 pkt 3 tej ustawy, w ramach programu operacyjnego pomoc jest przyznawana, jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 19. Z kolei w powołanym w tym przepisie art. 1 pkt 1 ustawodawca krajowy wymienia rozporządzenie Rady (WE) nr 1198/2006. To ostatnio powołane rozporządzenie Rady ustanawia Europejski Fundusz Rybacki (zw. "EFR") oraz określa ramy wsparcia wspólnotowego na rzecz zrównoważonego rozwoju sektora rybactwa, obszarów zależnych głównie od rybactwa, a także rybołówstwa śródlądowego (art. 1 rozp. nr 1198/2006). Środki przewidziane w tym rozporządzeniu mają zastosowanie na całym terytorium Wspólnoty, a cele pomocy w ramach EFR zostały określone w art. 4 tego aktu wspólnotowego.

W art. 15 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1109/2006 prawodawca zobowiązał każde państwo członkowskie do przyjęcia krajowego planu strategicznego dotyczącego sektora rybactwa i przedłożenie go Komisji najpóźniej wraz z programem operacyjnym, a w art. 17 ust. 1 do opracowania przez państwa członkowskie programu operacyjnego w celu realizacji polityki i priorytetów, które mają być współfinansowane z EFR. Program operacyjny obejmuje okres od dnia [...] stycznia 2007 r. do dnia [...] grudnia 2013 r., o czym stanowi art. 18 ust. 1 rozporządzenia. Jego realizacja może pociągać określone skutki dla osób związanych z rybołówstwem, będące efektem działań restrukturyzacyjnych. Z tego względu prawodawca wspólnotowy wprowadził w art. 21e rozporządzenia wsparcie z EFR, obejmujące rekompensatę społeczno-gospodarczą w celu zarządzania wspólnotową flotą rybacką zgodnie z art. 27. Z treści art. 27d tego aktu wynika, że EFR może mieć udział w finansowaniu środków społeczno-gospodarczych proponowanych przez państwa członkowskie na rzecz rybaków dotkniętych zmianami w zakresie rybactwa, które to środki obejmują wcześniejsze odejścia z sektora rybactwa, w tym wcześniejsze emerytury. Prawodawca unijny wprowadzając instrument rekompensaty społeczno-gospodarczej w postaci wcześniejszej emerytury objął nim rybaków dotkniętych zmianami w zakresie rybactwa powstałymi na skutek wdrażania programu operacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 1 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 295/22, baza orzeczeń nsa.gov.pl).

W regulacjach wspólnotowych prawodawca unijny posługuje się terminem "rybaka". W art. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu prawodawca krajowy odwołuje się do powyższych unormowań wspólnotowych.

W art. 3 lit. b/ rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 zawarta została definicja rybaka, zgodnie z którą rybakiem jest osoba, której zajęciem, uznanym przez państwo członkowskie, jest zawodowe rybactwo na pokładzie czynnego statku rybackiego. Z definicji tej wynika zatem, że rybakiem jest osoba, która posiada uprawnienia do wykonywania zawodu rybaka w rozumieniu przepisów prawa krajowego oraz wykonuje czy też wykonywała ten zawód na pokładzie czynnego statku rybackiego. Odwołanie się w art. 3 lit. b/ rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 do zwrotu "na pokładzie czynnego statku rybackiego" oznacza, że chodzi w tym przepisie o osobę, która wykonuje zawód rybaka. Innymi słowy chodzi o osobę, która zajmuje się zawodowo rybołówstwem na pokładzie czynnego statku, a więc jest rybakiem czynnym zawodowo (por. wyroki NSA z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1485/10; z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt II GSK 1529/10; z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2071/11; z dnia 1 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 583/11, baza orzeczeń nsa.gov.pl).

Nie jest przy tym trafne odwoływanie się do pojęcia "rybaka" wyłącznie na gruncie prawa krajowego. Z art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o pracy na morskich statkach handlowych (Dz. U. Nr 61, poz. 258 ze zm. w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie) wynika, że w rozumieniu ustawy marynarzem lub rybakiem jest osoba posiadająca morskie kwalifikacje zawodowe, stwierdzone zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o bezpieczeństwie morskim (Dz. U. Nr 109, poz. 1156, a obecnie ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie morskim – Dz. U. Nr 228, poz. 1368). Regulacja ta określa jedynie jakie kwalifikacje zawodowe musi posiadać osoba, aby w świetle prawa krajowego była uznana za rybaka i mogła tego rodzaju zawód wykonywać. Dla potrzeb realizacji programu operacyjnego "zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013" należy mieć na uwadze definicję rybaka wynikającą z art. 3 lit. b/ rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006.

Wbrew zarzutom kasatora, uwzględniając specyfikę zawodu rybaka, w sprawie rozważano czy status ten obejmuje osobę posiadającą kwalifikacje zawodowe do wykonywania zawodu rybaka, która nie wykonuje tego zawodu czynnie w związku z przebywaniem w tzw. rezerwie czasowej. Wbrew zarzutom kasatora, kwestie te były przedmiotem wnikliwych rozważań organu, który w zaskarżonej do WSA w W. decyzji analizował treść art. 26 ust. 4 i art. 35 ustawy o pracy na morskich statkach handlowych. Organ uznał, iż na gruncie art. 3 lit. b/ rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 za rybaka można by uznać osobę, która pozostawałaby w tzw. rezerwie czasowej, ale tylko wówczas, gdy przeniesienie do rezerwy wynikałoby z przejściowej niemożliwości wykonywania pracy na statku rybackim i byłoby funkcjonalnie związane ze specyfiką prowadzonej przez armatora działalności połowowej.

Wskazano, że biorąc do uwagę specyfikę i uwarunkowania prowadzenia działalności połowowej okresowe przerwy w wykonywaniu pracy na czynnym statku rybakiem, połączone z wykonywaniem innych czynności zleconych przez armatora lub pozostawaniem w gotowości do pracy, nie przesądzają o utracie statusu rybaka podczas tych przerw, o ile przerwy te są podyktowane względami organizacyjnymi, technicznymi itp.

Uwzględniając powyższe rozumienie pojęcia "rybaka" na gruncie art. 3 lit. b/ rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 istotnym jest, aby osoba ubiegająca się o przedmiotową pomoc finansową (w stanie prawnym mającym zastosowanie w sprawie) wykonywała w sposób czynny zawód rybaka na podkładzie statku rybackiego w okresie wskazanym w § 21 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia krajowego i trwale zaprzestała wykonywanie zawodu rybaka z momentem przejścia na wcześniejszą emeryturę.

Wobec treści § 21 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia krajowego, który stanowi, że pomoc dotycząca wcześniejszych emerytur przyznawana jest rybakowi, który trwale zaprzestał wykonywania zawodu rybaka, oczywistym jest, że to "trwałe zaprzestanie" musi oznaczać trwałe zaprzestanie bycia czynnym zawodowo rybakiem na podkładzie czynnego statku rybackiego. Z kolei z treści § 21 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia krajowego wynika, że pomoc ta przyznawana jest rybakowi, który pracował w zawodzie rybaka na statku rybackim co najmniej przez 10 lat, przy czym co najmniej przez 12 miesięcy w okresie 24 miesięcy bezpośrednio poprzedzających dzień złożenia wniosku o dofinansowanie. Z regulacji tych wynika więc, że pomoc w ramach rekompensat społeczno-gospodarczych na realizację operacji dotyczących wcześniejszych emerytur jest przyznawana w formie rekompensaty rybakowi, czyli osobie, która czynnie uprawiała ten zawód na statku rybackim co najmniej 10 lat, przy czym co najmniej 12 miesięcy w okresie 24 miesięcy bezpośrednio poprzedzających dzień złożenia wniosku o dofinansowanie.

Takiej wykładni wskazanych przepisów dokonały orzekające organy i wykładnię tę za prawidłową uznał Sąd I instancji. Dodać jedynie należy, że w doktrynie prawa podkreśla się, iż bynajmniej nie jest tak, że językowe reguły wykładni nakazują dokonywać wykładni tylko i jedynie jakiś poszczególnych wypreparowanych z całości tekstu prawnego przepisów prawnych. Przeciwnie, dla dokonania wykładni językowej konieczne jest uwzględnienie całości relewantnego dla rozstrzygnięcia danego problemu tekstu prawnego. Dlatego też odtworzenie normy prawnej z tekstu prawnego zwykle wymaga nie tylko odwołania się do znaczenia większej niż tylko jeden – zrębowy przepis, przepisów prawnych, ale i do pewnych twierdzeń o systemie prawnym, w tym twierdzeń o regułach jego konstrukcji (por. J. Mikołajewicz "Glosa do uchwały składu 5 sędziów NSA z dnia 24 września 2001 r., sygn. akt OPK 16/01", opubl. OSP 2002/4/50). Te zasady wykładni prawa w istocie zostały uwzględnione przez Sąd I instancji przy kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Zatem zarzuty błędnej wykładni art. 3 lit. b/ rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 i § 21 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia krajowego należało uznać za chybione.

Uwzględniając przyjętą w sprawie wykładnię definicji "rybaka" zawartą w art. 3 lit. b/ rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 za bezzasadne należało uznać zarzuty sformułowane w pkt I poz. 4 petitum skargi kasacyjnej. Istota tych zarzutów sprowadzała się do twierdzenia, że Sąd I instancji błędnie zaakceptował wadliwie ustalony przez organy stan faktyczny, wskazujący, iż skarżący w wymaganym przez przepisy okresie, pozostawał w rezerwie czynnej, przez co nie był uprawniony do wnioskowanej pomocy.

Wbrew twierdzeniom kasatora, w sprawie szczegółowo badano czy okres pozostawania w tzw. rezerwie czynnej miał charakter trwały, czy też przejściowy, a także czy rodzaj wykonywanej w tym okresie czasu pracy przez skarżącego, przy uwzględnieniu okresu wskazanego w § 21 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego, uprawniał do uznania, że wykonywał on czynnie zawód rybaka.

Zwrócić należy uwagę, na co wskazał Sąd I instancji relacjonując zakres dowodów, które zgromadziły i oceniły orzekające w sprawie organy, iż z okoliczności tych wynikało, że skarżący od [...] lipca 2003 r. do [...] czerwca 2010 r. nie był zamustrowany na statku rybackim. Z przedłożonych dokumentów bezspornie wynikało, że w czasie rezerwy czynnej skarżący pracował jako magazynier w magazynie sprzętu rybackiego. W tym stanie rzeczy Sąd I instancji nie naruszył przepisów postępowania, akceptując stanowisko organów, które w świetle zgromadzonych dowodów uznały, że w okresie 12 miesięcy w okresie 24 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku skarżący nie pracował czynnie na polskim statku rybackim. Zauważyć należy, że fakt wykonywania przez skarżącego pracy magazyniera wynikał z pism pracodawcy skarżącego z dnia [...].06.2008 r., [...].09.2008 r., [...].01.2009 r. Skarżący faktom tym nie przeczył w składanych wyjaśnieniach i twierdzeniach. Przede wszystkim zaś w oświadczeniu z dnia [...].05.2011 r. jako przyczynę przebywania w rezerwie czynnej podał stan zdrowia, który przeszkadzał mu w uzyskaniu wymaganego świadectwa zdrowia i wymagał leczenia na lądzie. Przyznał, że w tym czasie był zatrudniony przez Armatora na lądzie i został zatrudniony jako magazynier sprzętu połowowego.

W świetle takiej treści dokumentów przedstawionych przez skarżącego trudno zarzucić Sądowi I instancji, iż winien był uznać, że organy oceniły materiał dowodowy z naruszeniem art. 80 k.p.a. To, iż w świadectwie pracy wystawionym przez tegoż samego Armatora, który wystawiał zaświadczenie o zatrudnieniu skarżącego jako magazyniera, wskazano, że w okresie do [...].03.1995 r. do [...].06.2010 r. wykonywał on pracę starszego rybaka przetwórstwa, nie może oznaczać, iż organy naruszyły art. 80 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z zasady swobodnej oceny dowodów wynika, że organ może dać wiarę określonym dowodom, które uzna za przekonywujące i odmówić wiarygodności innym dowodom. Taka ocena nie może być uznana za dowolną, jeżeli jest przekonywująca i wynika z niej, że organ w swej ocenie oparł się na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego. Wobec zarzutów kasatora należy zauważyć, że świadectwo pracy jest dokumentem prywatnym. Jest wyłącznie dowodem na to, że pracodawca podpisał oświadczenie stanowiące treść tego świadectwa. Zatem świadectwo pracy jak każdy dokument nieurzędowy podlega ocenie organu administracji publicznej zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 k.p.a. Takiej ocenie zostało poddane świadectwo pracy z dnia [...] czerwca 2010 r. i nie ma powodów w świetle tego co wyżej wskazano do uznania, że w tym zakresie naruszono art. 80 k.p.a.

Nie są trafne zarzuty naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a., gdyż wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okolicznosci zostały wyjaśnione. W szczególności te, które dotyczyły zbadania rodzaju i charakteru pracy wykonywanej przez skarżącego w czasie pozostawania przez niego w rezerwie czynnej. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 3 kwietnia 2009 r. o wspieraniu rozwoju, do postępowań w sprawach indywidualnych, dotyczących przyznawania pomocy, rozstrzyganych w drodze decyzji, stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Natomiast stosownie do art. 13 ust. 6 tejże ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajenia czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się. Z regulacji tej wynika, że zasada ogólna prawdy obiektywnej zawarta w art. 7 i 77 § 1 k.p.a. została zmodyfikowana w tym sensie, iż to stronę obciąża ciężar wykazania faktu, z którego wywodzi skutki prawne. Zatem skarżący zobowiązany był do przedstawienia takich dowodów i wyjaśnień, które uprawniałyby organy orzekające w sprawie do przyjęcia, że w okresie wskazanym w § 21 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia krajowego wykonywał czynnie zawód rybaka. Zważywszy na treść wszystkich dokumentów, które skarżący załączył do wniosku oraz treść jego oświadczenia z dnia [...] maja 2011 r. nie sposób uznać, że w sprawie nie zostały wyjaśnione w sposób dostateczny wszystkie istotne okoliczności sprawy oraz że zgromadzony materiał dowodowy został oceniony z naruszeniem art. 80 k.p.a. W tej sytuacji, skoro Sąd I instancji ocenę tego materiału dowodowego uznał za zgodną z prawem, nie można uznać, że Sąd naruszył przepisy postępowania wskazane w pkt I poz. 4 petitum skargi kasacyjnej.

Skoro ustalenia faktyczne przyjęte w sprawie za podstawę rozstrzygnięcia nie zostały skutecznie zakwestionowane, za bezzasadny należało uznać zarzut niewłaściwego zastosowania art. 3 lit. b/ rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 i § 21 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia krajowego. W sytuacji gdy z przyjętych ustaleń wynikało, że skarżący nie pracował czynnie w zawodzie rybaka na statku rybackim co najmniej 12 miesięcy w okresie 24 miesięcy bezpośrednio poprzedzających dzień złożenia wniosku o dofinansowanie, to oznacza, że brak było podstaw do przyznania tej pomocy na podstawie § 21 ust. 1 rozporządzenia krajowego.

Z przyczyn wyżej wskazanych Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną uzasadnionych podstaw w oparciu o art. 184 p.p.s.a.

Mając na względzie sytuację finansową skarżącego, NSA odstąpił od obciążenia go zwrotem kosztów postępowania kasacyjnego na mocy art. 207 § 2 p.p.s.a.

O wniosku dotyczącym przyznania wynagrodzenia adwokatowi za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy rozstrzygnie referendarz sądowy w trybie art. 258 § 1 pkt 8 p.p.s.a.