Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 442/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2009-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 28 ust 1
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art 9, 7, 77 par 1 ,art 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie asesor WSA Piotr Pietrasz (spr.),, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 lutego 2009 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie ZUS Oddział w B. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr[....] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) na rzecz ustanowionego z urzędu radcy prawnego A.Z. kwotę brutto 2928 zł (słownie: dwa tysiące dziewięćset dwadzieścia osiem złotych), w tym VAT 528 zł (słownie: pięćset dwadzieścia osiem złotych) – tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.


UZASADNIENIE

M. Z. w dniu 14 kwietnia 2008 r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w S. z wnioskiem

o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od 10.1999 r. do 08.2000 r. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż w przedmiotowym okresie prowadził działalność gospodarczą, jednakże z powodu malejącej liczby klientów nie był w stanie opłacać składek,

a w konsekwencji zaprzestał prowadzenia działalności. W chwili obecnej prowadzi działalność gospodarczą dzięki pomocy uzyskanej z Powiatowego Urzędu Pracy

w S., jednak uzyskiwany dochód nie pozwala mu na spłatę istniejącego zadłużenia.

Decyzją z dnia [....] czerwca 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

w B. Inspektorat w S. odmówił M. Z. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne za okres 10/1999

- 08/2000 w łącznej kwocie 12.420,85 zł w tym:

- składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie 3.630,04 zł plus odsetki za zwłokę w kwocie 6.031,00 zł,

- składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 802,23 zł plus odsetki za zwłokę w kwocie 1.330,00 zł,

- składek na Fundusz Pracy w kwocie 238,58 zł puls odsetki za zwłokę w kwocie 389,00 zł. odsetki za zwłokę ustalono na dzień 14.04.2008 r. tj. na dzień wniesienia wniosku o umorzenie.

W uzasadnieniu wskazano, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna

z przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podkreślono, iż M. Z. nie poniósł strat

w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących,

że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości prowadzenia działalności. W ocenie organu wnioskodawca nie wykazał,

iż którykolwiek z członków jego rodziny jest chory na przewlekłą chorobę i w związku z tym zachodzi przeszkoda w osiągnięciu dochodów umożliwiających opłacenie należności. Wprawdzie M. Z. załączył do wniosku zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia swojej matki, jednakże w ocenie Zakładu schorzenia te

nie uniemożliwiają wnioskodawcy prowadzenia działalności gospodarczej

i uzyskiwania z tego tytułu przychodu.

Z powyższą decyzją nie zgodził się M. Z. i złożył wniosek

o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

w W. Oddział w B.. W uzasadnieniu wskazał, że kwota do spłaty,

tj. 12.450,85 zł - "jest kwotą abstrakcyjną". Podniósł, iż w 1999 r. prowadził działalność gospodarcza w K., a zmieniające się realia działalności handlowej powodowały, że prowadzenie działalności stawało się coraz mniej opłacalne i w efekcie zakończyło się bankructwem. Wyjaśnił, że przez następne 7 lat był zarejestrowany jako bezrobotny - pozostawał na utrzymaniu rodziców. Nie mógł zmienić miejsca zamieszkania w poszukiwaniu pracy, ze względu na chorobę (nieżyjącego dziś) ojca. Podniósł także, że jego matka jest osobą schorowaną

po dwóch zawałach i pozostaje (od trzech lat) pod stałą opieką kardiologa. W chwili obecnej rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej dzięki wsparciu finansowemu Urzędu Pracy, jednakże osiągany z tego tytułu dochód kształtuje się

w granicach niższych niż minimalne wynagrodzenie (dochód w II półroczu 2007 r. wyniósł 4208,98 zł, co daje średnio 701,30 zł m-cznie).

W odwołaniu zarzucił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, że ustalając dochód nie uwzględnił wydatków ponoszonych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą tj. za prasę, towar z hurtowni, prąd, czynsz itp. Wskazał przy tym, że pracuje bez żadnych urlopów (6 dni w tygodniu od poniedziałku

do soboty po 10 godzin dziennie). Bieżące zobowiązania wobec ZUS opłaca regularnie, a działalność generuje zyski dla Skarbu Państwa (zarabiają hurtownie, biuro rachunkowe, RUCH S.A.).

Decyzją z dnia 29 sierpnia 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. Oddział w B. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję przyjmując, że nie zachodzi żadna z okoliczności przemawiających za umorzeniem na podstawie przepisów o całkowitej nieściągalności. W uzasadnieniu organ

II instancji wskazał, iż w stosunku do wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe czy likwidacyjne, wysokość nieopłaconej składki znacznie przekracza kwotę kosztów upomnienia, a Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto w ocenie organu dochody, jakie osiąga M. Z. pozwalają mu opłacić należności z tytułu składek w ramach umowy ratalnej albowiem nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny, tym bardziej, że okres spłaty należności i wysokość rat mogą być indywidualnie ustalone. Prezes ZUS wskazał przy tym, iż wnioskodawca nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Podkreślenia wymaga również fakt, że nie wykazał on, iż ze względu na przewlekłą chorobę własną

lub członka rodziny nie jest w stanie uzyskiwać dochodu, z którego możliwa byłaby spłata zaległości wobec ZUS. Pomimo, że matka wnioskodawcy jest osobą schorowaną, nie przedstawił on żadnych dokumentów potwierdzających, iż wymaga ona stałej opieki, a sprawowanie tej opieki uniemożliwia uzyskiwanie dochodu

na spłatę należności z tytułu składek.

Na w/w decyzję organu odwoławczego M. Z. reprezentowany przez radcę prawnego A. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zarzucił on zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek

na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 poz.1365) – poprzez uznanie,

że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego

możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. przepisów postępowania z art. 7, 8, 77 § 1, 107 oraz art. 136 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż zaskarżona decyzja opiera się

na błędnym wniosku, co do o wielkości dochodu skarżącego. Aktualnie skarżący ponosi stratę z prowadzonej działalności, osiągany dochód w wysokości 450 zł – nawet biorąc pod uwagę emeryturę matki – nie stawni minimum egzystencji. Organy ZUS nie uwzględniły bowiem wydatków na żywność, ubranie, leki. Ponadto ZUS przyjmuje wspólne dochody skarżącego z matką, ale nie uwzględnia faktu jej choroby

i konieczności zakupu drogich leków. W ocenie skarżącego obiektywna ocena dotycząca dochodów skarżącego nie pozwoliłaby na stwierdzenie, że okoliczności odnoszące się do sytuacji materialnej nie stanowią wystarczającej

podstawy do uznania umorzenia za uzasadnione.

Odnosząc się do naruszenia przez organy ZUS art. 7 k.p.a., skarżący powołał się na orzeczenia sądów administracyjnych: wyrok WSA w Warszawie III SA/Wa 1895/06 z dnia 2006.10.27, wyrok WSA w Warszawie VII SA/Wa 1031/05 z dnia 2006.01.10, wyrok NSA w Warszawie I OSK 1801/06 z dnia 2007.08.28, wyrok NSA w Warszawie z dnia 25.01. 2007 r. I OSK 1800/06.

Uzasadniając naruszenie przepisów postępowania skarżący wskazał

ponadto, iż:

- organ nie uzasadnił w sposób obiektywny, dlaczego ciężka sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu składek,

- Prezes ZUS stwierdzając w uzasadnieniu, że odmawia uznania

za udowodnioną okoliczność, że spłata zadłużenia pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki – przenosi ciężar dowodu na skarżącego,

- nie uzasadniono przyjętych wniosków z oceny materiału dowodowego – szczególnie w zakresie uznania dochodu za wystarczający do spłaty zadłużenia – mając na uwadze że po odliczeniu kosztów życia wynosi on jedynie 450 zł,

- nie wykazano, że pomocy skarżącemu stoi na przeszkodzie interes społeczny,

- wydanie decyzji nie poprzedziła również analiza tak istotnych okoliczności, jak to że przedmiotem umorzenia mogły być przynajmniej odsetki (w wysokości ponad dwukrotnie większej niż należność główna) oraz to, że ZUS nie wzywał do uregulowania zaległości przez okres 8 lat - pomimo, iż posiada możliwości organizacyjne

i techniczne.

- w zaskarżonej decyzji przekroczono granice uznania administracyjnego.

Powołując się na powyższe okoliczności skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 27 czerwca 2008 r. oraz

o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS w B. wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumenty z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wskazał,

iż zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż spłata zaległości wobec ZUS nie spowoduje zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego,

a w szczególności niej pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z dokumentów dostarczonych przez skarżącego w toku postępowania nie wynika, iż poniósł on straty materialne w wyniku nadzwyczajnego zdarzenia czy klęski żywiołowej powodujących, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Powołując się w skardze na chorobę matki skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających, iż wymaga ona opieki. Za mało wiarygodne należy uznać stanowisko skarżącego, iż nie wiedział on zadłużeniu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Podejmując ową działalność skarżący winien liczyć się

z ryzykiem, które związane jest z jej opłacalnością jak też z obowiązkami publicznoprawnymi, które wynikają z prowadzenia działalności gospodarczej.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania Prezes ZUS

w B. podniósł, iż skarżący w przedmiotowej sprawie miał zagwarantowany udział w każdym stadium postępowania. Został pouczony o prawie zapoznania się

z aktami sprawy oraz o prawie wypowiedzenia się, przed wydaniem decyzji,

co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W toku postępowania był informowany o rozwiązaniach prawnych przyjętych w przepisach prawa regulujących kwestie umorzenia należności ZUS oraz o przesłankach, jakimi kierował się ZUS przy załatwieniu sprawy

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153,

poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej w skrócie jako: u.p.p.s.a.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest, więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści.

Mając powyższe na uwadze należy podkreślić, że sądy administracyjne

nie mają uprawnień do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (np. jak w omawianej sprawie przyznania Skarżącemu ulgi w spłacie zaległości składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy). Orzeczenie sądu administracyjnego stanowi dopiero podstawę uzyskania merytorycznego, zgodnego z prawem, rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 Nr 11, poz. 74 ze zm, zwanej dalej u.o.s.u.s.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust 2 ww. przepisu należności

z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak

jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności

na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie zaś z art. 28 ust. 3a u.o.s.u.s. należności z tytułu składek

na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.o..s.u.s.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznej (Dz. U. 2003 Nr 141, poz.1365), dalej: rozporządzenie, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki

nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga fakt, iż katalog przesłanek określony w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest otwarty, o czym świadczy użycie zwrotu "w szczególności".

W myśl z § 3 ust. 2 rozporządzenia za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

W oparciu o powyższe regulacje można dojść do wniosku, iż że organy administracyjne decyzję w przedmiocie umorzenia przedmiotowych zaległości podejmują w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca (prawodawca) pozostawiając tym organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza

do systemu prawa ubezpieczeń społecznych swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) przyznania określonej preferencji w przypadku spełnienia jednej z przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 i 3a u.o.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia. Nie oznacza to jednak, że rozstrzygnięcia organów, podejmowane w przedmiocie przyznania wspomnianych preferencji, mogą być dowolne. Uznanie organu winno zostać poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego i rozważeniem wskazanych wyżej przesłanek. Towarzyszy temu obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ administracyjny dokonuje natomiast na podstawie własnej wiedzy oraz doświadczenia życiowego.

Na prawidłowość dokonanej oceny materiału dowodowego wskazuje to,

czy wyciągnięte na jego podstawie wnioski mają logiczne uzasadnienie. Obowiązki owe bezpośrednio wynikają z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się przy tym,

iż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji wybór w zakresie uznania administracyjnego jest słuszny.

Sąd nie rozstrzyga o tym, czy zaległość powinna być umorzona.

Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast

w pełnym zakresie zaskarżona do sądu decyzja podlega badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. wyrok NSA z 23 kwietnia 1998 r.,

sygn. akt l SA/Kr 1227/97, opublikowany w: Lex Nr 33404).

Rozpoznając przedmiotową skargę, Sąd zauważa, na szczególny algorytm stosowania art. 28 ust 3 i 3a u.o.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Otóż w pierwszej kolejności organ administracyjny powinien ustalić, czy w stanie faktycznym zachodzą w ogóle okoliczności będące przesłankami do zastosowania preferencji w spłacie należności (tzw. kierunkowe dyrektywy wyboru). W art. 28 ust. 3 i 3a u.o.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia posłużono się pojęciami nieostrymi

("uzasadnionych przypadkach", "zbyt ciężkie skutki", "niezbędne potrzeby życiowe". Niemniej jednak ocena w tym zakresie nie ma nic wspólnego z uznaniem administracyjnym. Dokonując oceny stanu faktycznego organ administracyjny winien kierować się społecznie akceptowalną hierarchią wartości. Dopiero stwierdzenie wystąpienia przynajmniej jednej z określonych w powołanych wyżej przepisach prawa dyrektyw skutkuje tym, że organ administracyjny w pewnym sensie przechodzi do etapu decyzyjnego, w którym to etapie ma dopiero miejsce uznanie administracyjne. Oznacza to, że dopiero po wystąpieniu jednej z dyrektyw organ administracyjny ma możliwość wyboru konsekwencji prawnych określonego stanu faktycznego, albowiem działa w granicach uznania administracyjnego.

Z treści uzasadnienia decyzji organu administracyjnego wynika,

że nie stwierdzono wystąpienia jakiejkolwiek z przesłanek warunkujących zastosowanie preferencji w spłacie należności z tytułu przedmiotowych składek. Jednakże kwestią wymagającą zaakcentowania jest ocena zgromadzonego

w sprawie materiału dowodowego, której rezultatem było uznanie przez organ,

że w sprawie niniejszej nie wystąpiły przesłanki "przemawiające za umorzeniem należności", w tym także ważny interes strony. Podkreślić bowiem należy, iż organ administracyjny odmawiając umorzenia należności wskazał na niewystąpienie ważnego interesu, który miałby przemawiać za umorzeniem (str. 4 decyzji). Zauważyć należy, że z uwagi na otwarty katalog przesłanek umorzenia przedmiotowych należności, aczkolwiek ograniczony dyrektywą zawartą w art. 28 ust. 3a u.o.s.u.s., przesłanką umorzenia może być także tzw. ważny interes strony.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, na gruncie prawa podatkowego "ważny interes" definiuje się jako sytuację, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości. Przykładowo wymienia się tu utratę możliwości zarobkowania, utratę losową majątku (por. wyrok NSA z dnia

22 kwietnia 1999 r., SA/Sz 850/98, niepubl.). Prawidłowa ocena okoliczności wystąpienia przesłanki "ważnego interesu" wymaga przeprowadzenia dokładnej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskującego o zastosowanie ulgi podatkowej. W judykaturze wskazuje się przy tym, że umorzenie zaległości, będzie uzasadnione w takich przypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie miał wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania (zob. np. wyrok NSA z 18 lutego 2000 r., sygn. akt III SA 372/99,

LEX nr 40735, wyrok NSA z 3 lutego 2000 r., sygn. akt I SA/Kr 983/98, LEX

nr 40722). Przesłanki "ważnego interesu" nie można ograniczyć jedynie

do nieprzewidywalnych przypadków losowych, nadzwyczajnych zdarzeń, mających bezpośredni wpływ na sytuację strony. Interes ten należy widzieć szerzej, mając

na uwadze nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale także normalną sytuację ekonomiczną, wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, jak również konieczność ponoszenia wydatków, np. związanych z kosztami leczenia (własnymi lub też członków najbliższej rodziny). Dokonując oceny "ważnego interesu"

w umorzeniu zaległości organ uwzględnić powinien okoliczności uzasadniające ten ważny interes, a w przypadku ich wystąpienia rozważyć, czy odmowa umorzenia zaległości

i w konsekwencji ich egzekwowanie nie pogłębi ubóstwa podatnika

i jego rodziny (wyrok WSA z 14.12.2007, I SA/Lu 595, LEX nr 365225). Powyższe rozważania są adekwatne także w odniesieniu do przesłanek uzasadniających umorzenie przedmiotowych należności.

Odnosząc wskazane uwagi do realiów niniejszej sprawy, zauważenia wymaga to, że organ administracyjny ustalając stan faktyczny sprawy przyjął, iż Skarżący wraz ze Swoją matką tworzy rodzinę. Wniosek taki wynika z uzasadnienia decyzji (str. 3 i 4 decyzji z dnia 27.06.2008 r.). W konsekwencji ustalenie sytuacji ekonomicznej i życiowej odnosiło się nie do osoby Skarżącego ale do rodziny, czyli Skarżącego i jego matki. Podkreślić natomiast należy, iż w § 3 ust. 2 rozporządzenia zdefiniowano pojęcie rodziny. Otóż za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące

z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające

z zobowiązanym w faktycznym związku. Ażeby zatem mówić o rodzinie w rozumieniu ww. przepisu, nie wystarczy ustalenie okoliczności spokrewnienia. Istotną przesłanką jest bowiem wspólne zamieszkiwanie i ponadto, co jest w niniejszej sprawie istotne, wspólne gospodarowanie. O ile w postępowaniu ustalono fakt wspólnego zamieszkiwania,

o tyle organy nie wykazały w sprawie faktu wspólnego gospodarowania. W opinii Sądu o wspólnym gospodarowaniu nie przesądza okoliczność partycypowania

przez Skarżącego w kosztach zakupu energii elektrycznej i wody w wysokości 50%. Należy zatem dojść do wniosku, że w przedmiotowej sprawie organ administracyjny naruszył przewidzianą wart 7 i 77 § 1 k.p.a. zasadę prawdy materialnej, albowiem ustalenia poczynione nie doprowadziły do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Wskazane naruszenie procedury było w opinii Sądu znaczące, jeżeli chodzi o rozstrzygnięcie sprawy.

W dalszej kolejności należy wskazać, iż postępowanie administracyjne

jest procedurą o charakterze inkwizycyjnym. Co prawda, z § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że to wnioskujący ma wykazać, że znajduje się w wyjątkowej sytuacji majątkowej i rodzinnej, powodującej, iż nie jest w stanie opłacić zaległych należności, to jednak na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego spoczywa na organie prowadzącym to postępowanie. Dlatego też organ powinien podjąć wszelkie kroki zmierzające do dokładnego ustalenia podstaw faktycznych, a nie ograniczać się jedynie do przerzucenia ciężaru dowodowego na stronę. Niezasadna jest zatem argumentacja organu administracyjnego, iż Skarżący nie wskazał, iż którykolwiek z członków rodziny jest chory na przewlekłą chorobę i w związku z tym Skarżący nie jest w stanie osiągnąć dochodów umożliwiających opłacenie należności (str. 4 decyzji z dnia 27.06.2008 r.). Wskazać bowiem należy, że organ administracyjny nie wyjaśnił Skarżącemu w ogóle konieczności wykazania ww. okoliczności. W szczególności informacja taka

nie wynika z treści pisma organu administracyjnego z dnia 23.042008 r.

Zaznaczyć również należy, iż zgodnie z treścią art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Skoro zatem organ nie pouczył Skarżącego o tym jakie są kompletne przesłanki i warunki zastosowania omawianej ulgi i jednocześnie nie wezwał

do przedstawienia tychże okoliczności, nie może zarzucać, iż Skarżący nie wykazał tych okoliczności.

Sądowa kontrola decyzji dotyczących udzielania ulg w spłacie przedmiotowych należności jest ograniczona i sprowadza się jedynie do badania,

czy organ rozstrzygający badał sprawę pod kątem wymienionych w przepisie art. 28

ust. 3 i 3a u.o.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia dyrektyw, jak również czy zebrał

i rozważył cały materiał dowodowy w danej sprawie. Sąd natomiast nie może ingerować w samo rozstrzygnięcie organu podatkowego. Zaznaczyć jednak należy, że dokonując kontroli decyzji uznaniowych Sąd może, a nawet powinien, dokonywać oceny stosowania przez organy podatkowe ww. przepisów prawa, pod kątem prawidłowości ustalenia, czy zaistniały w sprawie dyrektywy kierunkowe wyboru. Pojęcia te aczkolwiek w części przypadków nieostre, nie znajdują się w sferze uznania administracyjnego. Oczywiście tylko organ administracyjny władny

jest do dokonania wyboru konsekwencji prawnych określonego stanu faktycznego

i wydania decyzji uwzględniającej wniosek strony lub też odmawiającej przyznania takiej preferencji, nawet wówczas, gdy zaistnieje przesłanka określona w art. 28 ust 3 i 3a u.o.s.u.s. lub też w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Powyższe względy przekonują zdaniem Sądu, że dokonana w sprawie ocena sytuacji i niedopatrzenie się przez organy podatkowe wystąpienia przesłanek warunkujących umorzenie przedmiotowych należności nastąpiło w wadliwie ustalonym stanie faktycznym, albowiem z naruszeniem art. 7, 9, 77 § 1

i w konsekwencji art. 80 k.p.a.

Wobec stwierdzonych naruszeń wskazanych wyżej przepisów prawa orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ powinien wyeliminować wymienione wyżej uchybienia mając na względzie zawarte wyżej wskazania dotyczące sposobu i kierunku dalszego procedowania.

Orzeczenie o tym, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, Sąd oparł

o przepis art. 152 u.p.p.s.a., a o przyznaniu radcy prawnemu ustanowionemu

z urzędu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia oraz zwrotu niezbędnych wydatków w oparciu o art. 244 i art. 250 u.p.p.s.a.