Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1017/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Podatek akcyzowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183 § 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimierz Brzeziński (spr.) Sędzia NSA Rafał Batorowicz Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Protokolant Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. F. "A." od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 26 marca 2009 r. sygn. akt I SA/Ke 31/09 w sprawie ze skarg B. F. "A." na decyzje Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...],[...]grudnia 2008 r. nr [...], [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w K.; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz B. F. kwotę 1.200 (tysiąc dwieście) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Ke 31/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargi B. F. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...], nr [...], nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.

Naczelnik Urzędu Celnego w K. decyzją z dnia [...] września 2005 r. określił B. F. zobowiązanie w podatku akcyzowym za miesiące marzec 2003 r. - listopad 2003 r.

Dyrektor Izby Celnej w K. decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. uchylił decyzję organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że w toku prowadzonego postępowania podatkowego organ nie podjął wszystkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy oraz że wydana decyzja zawiera szereg błędów rachunkowych i omyłek pisarskich, które nie zostały sprostowane.

Naczelnik Urzędu Celnego w K. decyzjami z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...], nr [...], nr [...] określił B. F. zobowiązanie w podatku akcyzowym za miesiące marzec - maj 2003 r. podając w uzasadnieniach tych decyzji, że sprzedawała w punkcie handlowym w Ł. olej opałowy, nie pobierając od kupujących oświadczeń o przeznaczeniu oleju na cele opałowe, a w miesiącach kwiecień-maj 2003 r. sprzedawała olej napędowy z nieudokumentowanego źródła pochodzenia, od którego nie zapłacono podatku akcyzowego na wcześniejszym etapie obrotu. W związku z powyższym organ pierwszej instancji ustalił, że z chwilą sprzedaży oleju opałowego innym podmiotom bez pobrania od nich wymaganego przepisami prawa oświadczenia o przeznaczeniu nabywanego oleju opałowego oraz sprzedaży oleju napędowego z nieudokumentowanego źródła, od którego nie zapłacono podatku akcyzowego, B. F. stała się podatnikiem podatku akcyzowego.

Dyrektor Izby Celnej w K., po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzjami z dnia [...] października 2007 r. utrzymał w mocy zaskarżone decyzje organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. po rozpoznaniu skarg B. F., wyrokiem z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. I SA/Ke 563/07 uchylił zaskarżone decyzje Dyrektora Izby Celnej w K.. W uzasadnieniu Sąd podał, że postępowanie organu uniemożliwiło stronie zrealizowanie przysługującego jej uprawnienia z art. 200 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), dalej: Ordynacja podatkowa. Ponadto organ nie przeprowadził dowodów, o których przeprowadzenie wnioskowała skarżąca w piśmie z dnia 8 października 2007 r.

Decyzjami z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...], nr [...], nr [...] Dyrektor Izby Celnej w K. utrzymał w mocy decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...], nr [...], nr [...] określające B. F. zobowiązania podatkowe w podatku akcyzowym za miesiące marzec, kwiecień i maj 2003 r. W uzasadnieniu tych decyzji organ podał, że przeprowadzone postępowanie wykazało, że B. F. dokonywała obrotu olejem opałowym i napędowym. Nie przedstawiła wszystkich faktur zakupu tych olejów, a w dokumentacji prowadzonej przez nią działalności gospodarczej nie stwierdzono żadnych faktur dotyczących sprzedaży oleju napędowego i opałowego ani paragonów fiskalnych. Od kupujących nie pobierała oświadczeń o przeznaczeniu oleju opałowego zgodnie z wymogami § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie podatku akcyzowego (Dz.U. Nr 27, poz. 269 ze zm.), dalej: rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie podatku akcyzowego. Jedynym dokumentem, z którego wynika, że B. F. dokonywała sprzedaży oleju napędowego i opałowego jest zeszyt zabezpieczony przez kontrolujących w dniu 25 listopada 2003 r. Organ wskazał, że zeszyt ten precyzyjnie obrazuje wielkość zakupu i sprzedaży oleju opałowego i napędowego, a przedłożona przez B. F. podatkowa księga przychodów i rozchodów oraz ewidencje VAT są niewiarygodne. Organ wyjaśnił, że niepobieranie od nabywców paliwa oświadczeń o przeznaczeniu oleju na cele opałowe spowodowało, że sprzedaż ta jest traktowana przez ustawodawcę, jako sprzedaż oleju opałowego dla celów innych niż opałowe, co oznacza, że sprzedający nie może skorzystać ze zwolnienia od podatku akcyzowego i wiąże się z opodatkowaniem tej sprzedaży w myśl art. 35 ust. 6 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11 poz. 50 ze zm.), dalej: ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.

B. F. zaskarżyła powyższe decyzje w części dotyczącej określenia podatku akcyzowego za marzec, kwiecień i maj 2003 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K., a Sąd połączył te sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie bezsporna jest okoliczność, że w punkcie sprzedaży w Ł., prowadzonym przez B. F., sprzedawany był olej napędowy i opałowy. Nie są też kwestionowane ustalenia organów co do ilości sprzedanego oleju napędowego i oleju opałowego, jak również okoliczność, że nie były pobierane oświadczenia o jego przeznaczeniu na cele opałowe. Spór sprowadza się natomiast do oceny, czy materiał dowodowy pozwalał na przyjęcie, że sprzedaż była dokonywana przez skarżącą, w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, a w konsekwencji, czy na niej ciążył obowiązek w zakresie podatku akcyzowego, czy też, jak twierdzi skarżąca, działalność w punkcie w Ł. prowadził wyłącznie jej mąż, o zakresie działalności którego, nie miała wiedzy i na którego działalność, z uwagi na sytuację rodzinną, nie miała wpływu.

Ustaleń, że podmiotem dokonującym sprzedaży wyrobów akcyzowych była skarżąca prowadząca działalność pod firmą A., organ dokonał na podstawie protokołu z kontroli podatkowej przeprowadzonej w dniu 25 lutego 2005 r., materiałów zgromadzonych w trakcie tej kontroli, w tym zeznań B. F. złożonych charakterze strony w dniach 19 maja 2004 r. i 7 czerwca 2004 r., zeznań świadka K. W. (F.) złożonych w dniu 6 kwietnia 2004 r. i 4 maja 2004 r. oraz jej oświadczenia z dnia 25 listopada 2003 r., ustaleń i dowodów zgromadzonych w ramach kontroli przeprowadzonej przez pracowników Szczególnego Nadzoru Podatkowego w dniu 25 listopada 2003 r., a także kontroli przeprowadzonej przez Naczelnika II Urzędu Skarbowego w K..

Zdaniem Sądu I instancji, dokonana przez organ ocena materiału dowodowego nie jest oceną dowolną, a wynikające z niej wnioski nie naruszają zasady swobodnej oceny dowodów. W sytuacji, gdy w materiale dowodowym są sprzeczne dowody, ich ocena należy do organu, który nie jest skrępowany żadnymi regułami określającymi wartość poszczególnych dowodów i dokonuje oceny w sposób swobodny, na podstawie własnego przekonania opartego na zebranym materiale dowodowym. Ocena dowodów należy zatem do organu, który kieruje się własnym uznaniem i sąd nie może podważać dokonanej oceny, jeżeli organ nie naruszył zasad logiki, doświadczenia życiowego, traktował dowody jako zjawiska obiektywne i dokonał ich wszechstronnej oceny we wzajemnym powiązaniu. Organ uznał za udowodniony fakt znęcania się M. F. nad żoną i rodziną zatem, zdaniem Sądu, nie jest zasadny zarzut skargi dotyczący nieprzeprowadzenia wnioskowanych dowodów z akt umorzonego postępowania toczącego się przeciwko niemu oraz informacji o interwencjach policyjnych w latach 2002-2005.

Sąd podkreślił, że zarzuty skargi koncentrują się także na wykazaniu okoliczności związanych z niekwestionowanym przez organ faktem znęcania się M. F. nad skarżącą i rodziną. Eksponowany przez skarżącą fakt, że to M. F. faktycznie dokonywał czynności związanych z zakupem i sprzedażą oleju opałowego i napędowego, nie podważa ustaleń organu, że czynności te były dokonywane w ramach działalności prowadzonej przez skarżącą. Wbrew zarzutom skargi strona skarżąca była zorientowana, co do rodzaju prowadzonej działalności w punkcie handlowym w Ł., a w szczególności co do tego, że była tam prowadzona sprzedaż olejów.

Sąd nie podzielił zarzutów skargi, że B. F. z uwagi na poważne konflikty małżeńskie była wyłączona i nieświadoma zakresu działalności prowadzonej w punkcie w Ł.. Zarzuty skargi stanowią polemikę z dokonaną przez organ oceną materiału dowodowego i przyjęciem jako wiarygodnych zeznań skarżącej i K. W. (F.) złożonych przed śmiercią M. F..

Sąd nie podzielił również zarzutu skargi, że został naruszony przepis art. 122 Ordynacji podatkowej przez nieprzeprowadzenie przez organ dowodu z akt Prokuratury Rejonowej Kielce – Wschód w sprawie 2 Ds. 1065/08/S w przedmiocie złożenia fałszywych zeznań przez K. W.. Zgodnie z art. 11 p.p.s.a. sąd administracyjny związany jest jedynie ustaleniami wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa. Takiego charakteru nie ma wyrok warunkowo umarzający postępowanie, nie jest bowiem wyrokiem skazującym. Oznacza to, że organ nie był związany oceną Prokuratury i miał prawo do własnej oceny zeznań świadka. Zatem wskazana informacja Prokuratury Rejonowej Kielce - Wschód z dnia 19 listopada 2008 r. jest jednym z elementów materiału dowodowego podlegającego swobodnej ocenie organu. Z przyczyn wskazanych wyżej, także wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 17 grudnia 2008 r. warunkowo umarzający postępowanie wobec K. F., nie miał mocy wiążącej.

Okoliczność, że B. F. nie wykazywała w księgach podatkowych sprzedaży ani zakupów oleju napędowego poza zaewidencjonowanymi 6 fakturami VAT dokumentującymi zakup oleju napędowego oraz jedną fakturą VAT dokumentującą zakup 2000 litrów oleju opałowego nie jest kwestionowana. Organy przyjęły za dowód świadczący o zakresie w jakim obrót był prowadzony, zabezpieczony w czasie kontroli zeszyt, obrazujący wielkość zakupów i sprzedaży. W zeszycie tym określono nie tylko obrót olejami ale także obrót innymi artykułami w tym ogrodniczymi, w konsekwencji stanowi faktyczną ewidencję sprzedaży w punkcie w Ł.. Fakt, że obrót nie był wykazywany, tak co do zakupu jak i sprzedaży, dawał podstawę do uznania ksiąg podatkowych za nierzetelne. Ustalenia podstawy opodatkowania organ dokonał na podstawie zapisów uwidocznionych w zeszycie.

Sąd wskazał, że skarżąca, nie przedstawiła w toku postępowania poza zaewidencjonowanymi 6 fakturami innych dowodów zakupu oleju napędowego, nie wskazała źródła pochodzenia oleju będącego przedmiotem obrotu. Nie podała też żadnych dowodów pozwalających organom ustalić, czy od oleju napędowego będącego przedmiotem niezaewidencjonowanego obrotu w miesiącach kwiecień i maj 2003 r. został zapłacony podatek na jego wcześniejszym etapie. Zatem, prawidłowo organy uznały, że brak jest podstaw do korzystania przez skarżącą, jako sprzedawcę wyrobów akcyzowych, ze zwolnienia z obowiązku podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące kwiecień i maj 2003 r. Dokonując obrotu olejem opałowym w miesiącach marzec, kwiecień i maj 2003r., skarżąca nie pobierała od nabywców oświadczeń o jego przeznaczeniu na cele opałowe. Niedopełnienie powyższego obowiązku powoduje, że sprzedaż taka traktowana jest jak sprzedaż oleju opałowego dla celów innych niż opałowe, co oznacza, że sprzedająca nie może korzystać ze zwolnienia w podatku akcyzowym.

Zdaniem Sądu zasadne jest stanowisko organów, że sprzedając w miesiącach kwiecień i maj 2003 r. olej napędowy z nieudokumentowanego źródła, od którego nie został zapłacony podatek akcyzowy, jak również sprzedając olej opałowy w miesiącach marzec, kwiecień i maj 2003 r. podmiotom, od których nie pobierano wymaganego oświadczenia o przeznaczeniu oleju, skarżąca stała się podatnikiem podatku akcyzowego.

B. F. zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:

I. przepisów postępowania, tj. art. 191 Ordynacji podatkowej przez przekraczające zasadę swobodnej oceny dowodów uznanie za wiarygodne zeznań i oświadczeń K. W. oraz B. F. złożonych w trakcie kontroli podatkowej, na tej podstawie, iż "są zgodne, wzajemnie się uzupełniające" oraz "złożone bezpośrednio po kontroli mają charakter spontanicznych", gdy identyczne walory i kryteria ocen spełniają dowody z zeznań tych osób złożone po śmierci M. F., gdy obawa przed przestępczymi szykanami zmarłego ustała,

co przy jednoczesnej pełnej akceptacji tej części materiału dowodowego, która dowodzi znęcania się fizycznego i psychicznego (przed, w czasie i po kontroli podatkowej) przez M. F. nad B. F., a nadto dowodów świadczących o samodzielnym prowadzeniu przez niego sprzedaży oleju opałowego "pod szyldem" działalności gospodarczej żony, z wyłączeniem jej wpływu na działalność w Ł., doprowadziło do błędów w rozumowaniu jakoby te ostatnie dowody były bez znaczenia prawnego, co przy braku oceny dowodów odrzuconych (wbrew realizacji zasady prawdy materialnej określonej w art. 122 Ordynacji podatkowej), stało się oceną dowolną, która legła u podstaw akceptacji wadliwych ocen i ustaleń faktycznych organu celnego, co miało decydujący wpływ na wynik sprawy.

II. naruszenie art.147 § 4 p.p.s.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., przez wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia co do "wyjaśnienia" jaki w końcu "wpływ na działalność w punkcie w Ł." miały "prawidłowe ustalenia (organu -uwaga autora skargi kasacyjnej), co do faktu znęcania się M. F. nad żoną i rodziną" (k. 24 uzasadnienia), skoro z odrzucenia przez Sąd materiału dowodowego zgromadzonego po dacie śmierci M. F. należałoby przyjąć, że znęcanie takie oraz przestępcze sterowanie zeznaniami K. W. (F.) i B. F. nie miały miejsca, lub sprzecznie z doświadczeniem życiowym nie miały wpływu na prowadzoną działalność w punkcie w Ł..

Skarżąca stwierdziła, że Sąd I instancji niewystarczająco uzasadnił dlaczego zaakceptował stanowisko organu, który uznał za wiarygodne zeznania M. W. (F.) i B. F. złożone bezpośrednio po kontroli podatkowej.

Zdaniem skarżącej Sąd I instancji niedostatecznie wyjaśnił dlaczego odmówił wiarygodności niektórym dowodom, co uniemożliwia kontrolę tego wyroku. Brak konsekwentnej i jasnej oceny dowodów dotyczy również wpływu znęcania się przez M. F. nad żoną i rodziną, a także na prowadzenie działalności przez B. F.. Bezpodstawnie Sąd I instancji zaakceptował ustalenia organów odnośnie tego, że B. F. prowadziła punkt sprzedaży w Ł. oraz tego, kto dokonywał zapisów w zeszycie znalezionym przez organy kontroli podatkowej.

Skarżąca zwróciła uwagę, że do czasu przesłuchań w Izbie Celnej nikt nie przyznawał się do autorstwa zapisków w powyższym zeszycie, a w czasie tych przesłuchań okazało się, że ich autorem jest K. W..

Dyrektor Izby Celnej w K. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej odrzucenie, jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej niezbędna jest zatem ocena prowadzonego przez sąd pierwszej instancji postępowania pod kątem przesłanek nieważności, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. W razie stwierdzenia wystąpienia jednej z tych przesłanek, skutkującego stwierdzeniem nieważności postępowania sądowego, zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, niezależnie od podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, których w takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie ocenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., albowiem w składzie Sądu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, co skutkuje zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. nieważnością postępowania, którą Naczelny Sąd Administracyjny bierze z urzędu rozwagę.

Z analizy akt przedmiotowej sprawy wynika bowiem, że w składzie Sądu pierwszej instancji, który wydał wyrok z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt I SA/Ke 563/07 brała udział sędzia Danuta Kuchta, która brała również udział w wydaniu zaskarżonego wyroku z dnia 26 marca 2009 r.

Zgodnie z art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy od orzekania w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator.

Instytucja wyłączenia sędziego ma charakter gwarancji procesowej, mającej w szczególności zapewnić realizację wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP zasady, odzwierciedlającej treść art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), która ustanawia prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

Ranga tych przepisów świadczy o tym, że bezstronność sędziowska jest wartością, której ochrona i realizacja jest szczególnie ważna w demokratycznym państwie prawa. Tak uregulowaną bezstronność należy utożsamiać z obiektywizmem wyrażającym się w równorzędnym traktowaniu stron postępowania, tak aby nie doszło do stworzenia korzystniejszej sytuacji procesowej dla żadnej z nich. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie już wyrażał pogląd, że zasada obiektywizmu i bezstronności orzekania na gruncie prawa do sprawiedliwego procesu, jest rozumiana m.in. w ten sposób, że na treść rozstrzygnięcia sądowego nie mogą wpływać zapatrywania, uprzedzenia i interesy osoby biorącej udział w podejmowaniu rozstrzygnięcia, a osoba ta nie powinna uczestniczyć w kontroli wydanego przez siebie aktu (tak m.in. w wyroku z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08, z powołaniem się również na poglądy doktryny: Z. Kmieciak, Ogólne zasady prawa i postępowania administracyjnego, Warszawa 2000, str. 119). Obiektywizm i bezstronność mogą być zakwestionowane, gdy sędzia orzeka dwukrotnie w sprawie – najpierw biorąc udział w kontroli decyzji i wydaniu wyroku uchylającego tę decyzję, a następnie biorąc udział w wydaniu wyroku w sprawie z kolejnej skargi na decyzję podjętą na skutek wcześniejszego wyroku Sądu. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 8 lipca 2009 r. o sygn. akt II OSK 1110/08, z dnia 5 maja 2009 r. o sygn. akt II OSK 683/08, z dnia 20 listopada 2009 r. o sygn. akt II GSK 199/09 i z dnia 12 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GSK 931/08.

Należy w tym miejscu zauważyć, że przepis art. 18 p.p.s.a. był już przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r. w sprawie o sygn. akt SK 53/04 (OTK-A 2005/11/134) oraz w wyroku z dnia 14 października 2008 r. w sprawie o sygn. akt SK 6/07 (OTK-A 2008/8/137). Mając na uwadze zaprezentowane w tych wyrokach stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, przepis art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. należy tak interpretować, aby wyeliminować z obrotu prawnego orzeczenie wydane w okolicznościach mogących budzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sądu, który je wydał.

A zatem, skoro sędzia orzekająca w składzie Sądu w sprawie o sygn. akt I SA/Ke 563/07, zakończonej wyrokiem z dnia 21 lutego 2008 r., brała następnie udział w wydaniu wyroku z dnia 26 marca 2009 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Ke 31/09, to – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną – niezależnie od tego, czy zarzut taki jest zgłaszany, czy też nie, mogą powstać zasadne wątpliwości, co do obiektywizmu podjętego rozstrzygnięcia.

W orzeczeniach wydanych m.in. w sprawach sygn. akt II GSK 274/08 z dnia 1 października 2008r., sygn. akt II OSK 1110/08 z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 683/08 z dnia 5 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 199/09 z dnia 20 listopada 2009 r., sygn. akt I GSK 931/08 z dnia 12 stycznia 2010 r. (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że w wypadku rozpoznania skarg na kolejne decyzje wydawane w tym samym trybie postępowania, orzekanie przez tego samego sędziego w kolejnym składzie narusza dyspozycję art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a.

Stosowanie przepisu art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. nakłada na Sąd obowiązek dokonania takiej wykładni, aby jej rezultat był zgodny z zasadą wyrażoną w art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd stosując ustawę powinien bowiem w pierwszym rzędzie wykorzystać taką technikę wykładni, aby ustalić właściwe rozumienie przepisów ustawy (por.: m.in. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08 oraz orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia: 20 listopada 1995 r., sygn. akt K 23/95, opubl.: OTK 1995/3/05; 17 lipca 1996 r., sygn. akt K 8/96, opubl.: OTK ZU nr 1996/4/32, 24 czerwca 1998 r., sygn. akt K 3/98, opubl.: OTK ZU nr 1998/4/52). Wiąże się to ściśle również z koncepcją obiektywnej bezstronności sędziowskiej, wypracowaną w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Konstytucyjnego – na co zwracił uwagę NSA we wspomnianym już wyroku z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08), w myśl której istotne znaczenie dla oceny obiektywizmu Sądu ma zewnętrzny, społeczny odbiór zaistniałych okoliczności. W tym ujęciu instytucja wyłączenia sędziego ma zapewniać także budowanie zaufania społecznego do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości. Postępowanie musi być zatem prowadzone tak, aby nie stwarzać nawet pozornego wrażenia lekceważenia standardów zachowania bezstronności będącej przecież uzewnętrznieniem niezawisłości sędziowskiej.

Wskazać także należy, że w dniu 8 stycznia 2010 r. weszła w życie ustawa z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 1736), która rozszerzyła określony w art. 18 § 1 p.p.s.a. katalog wyłączeń sędziego z mocy ustawy, dodając pkt 6a, zgodnie z którym sędzia wyłączony jest z mocy ustawy od orzekania w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Co prawda przepis ten nie obowiązywał w dacie wydania zaskarżonego wyroku przez Sąd pierwszej instancji, tym niemniej jego dodanie miało na celu wykonanie obowiązku dostosowania systemu prawnego do powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2008 r. o sygn. akt SK 6/07. W uzasadnieniu projektu tej ustawy (druk sejmowy nr 2251), porównując postępowanie w sprawie kontroli legalności decyzji i postępowanie w sprawie kontroli decyzji o odmowie uchylenia tej decyzji w trybie wznowienia postępowania, stwierdzono, że wprawdzie postępowania te są odrębne z procesowego punktu widzenia, to jednak mają źródło w tym samym stanie faktycznym, wymagają oceny tych samych okoliczności i dowodów, a niekiedy nawet ustosunkowania się do tych samych zarzutów. "Wobec tego sędzia, orzekając w drugim postępowaniu, mógłby czuć się związany swoimi poglądami, wyrażonymi podczas pierwszego postępowania. Taka sytuacja budzi uzasadnione wątpliwości co do obiektywizmu sędziego i nie odpowiada konstytucyjnemu standardowi prawa do bezstronnego sądu". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podniesione wyżej argumenty można odnieść także do sytuacji, w której ten sam sędzia orzeka najpierw w składzie sądu kontrolującego legalność decyzji administracyjnej wydanej w trybie zwykłym, a następnie orzeka w składzie sądu, który kontroluje legalność decyzji administracyjnej – podjętej w tym samym trybie postępowania – na skutek uchylenia poprzednio wydanej w sprawie decyzji.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sytuacja jaka wystąpiła w rozpoznawanej sprawie przemawia za zasadnością zaprezentowanych wyżej poglądów w zakresie wyłączenia sędziego, który dwukrotnie brał udział w kontroli decyzji administracyjnych wydanych w tej samej sprawie w tych samych trybach postępowania administracyjnego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., bowiem w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.