Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 625/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-09-07 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie (art. 260 § 1 ustawy PoPPSA)
Powołane przepisy: article: art.246 par.1 pkt 1 w zw. z art. 260 par.1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 7 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. N. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 lipca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 23 stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet podatku od towarów i usług za maj 2007 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 15 maja 2017 r., złożonym na formularzu PPF, skarżący W. N. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z partnerką życiową. Skarżący ani jego partnerka nie posiadają żadnego majątku. Skarżący wyjaśnił, że posiada zaległości podatkowe oraz zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, które wynoszą około 130.000 zł i które w miarę możliwości stara się regulować z bieżących dochodów, a także zadłużenie na karcie kredytowej w wysokości 6.300 zł. Jego źródłem utrzymania i partnerki jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza, z której osiąga dochody w wysokości około 3.000 zł netto miesięcznie oraz wynagrodzenie za pracę partnerki w kwocie około 1.400 zł netto miesięcznie. Na czynsz najmu mieszkania, opłaty związane z jego eksploatacją, w tym za media oraz za telefon itp., skarżący miesięcznie przeznacza kwotę około 2.070 zł. Skarżący wskazał przy tym, iż posiada zaległość z tytułu opłat czynszowych za okres ostatnich dwóch miesięcy. Do swoich stałych zobowiązań skarżący zaliczył także składki na ubezpieczenie społeczne oraz podatek dochodowy (PIT-5), przy czym nie podał ich wysokości.

Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i zarządzeniem z dnia 22 maja 2017 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej zwanej p.p.s.a., wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni szeregu dokumentów.

Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi.

Po dokonaniu analizy zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku stwierdził, że skarżący nie przedłożył wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej i postanowieniem z dnia 20 lipca 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Zdaniem referendarza sądowego, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Owe wykazanie polega w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że nie ma on jakichkolwiek realnych możliwości poniesienia tych kosztów, bądź też ich uiszczenie spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Skarżący tego nie uczynił. Referendarz sądowy podkreślił, że skarżący, mimo iż było mu znane stanowisko referendarza sądowego oraz sądu, po raz kolejny uchylił się od przedstawienia dokumentów, na podstawie których możliwe byłoby ustalenie jego sytuacji majątkowej.

Kwestionując postanowienie referendarza sądowego, skarżący wniósł sprzeciw. Skarżący podniósł, że nie przedłożył dokumentów, potwierdzających jego stan majątkowy oraz osobisty, ponieważ nie zgadza się z zakresem żądanej dokumentacji. Zdaniem skarżącego, żądanie referendarza, dotyczące doręczenia wyciągów z kont jego partnerki jest niczym innym jak ingerencją w jego status osobisty. W ocenie skarżącego, zakres żądanej dokumentacji stawia mu niejako zarzut podania nieprawdy, z czym nie zgadza się, gdyż demokratyczne państwo prawne musi opierać się na obustronnym zaufaniu.

Skarżący podkreślił, że każda wpłata, jakiej dokonał na konto Sądu w wyniku wezwania do uiszczenia wpisu, czy też dla uzyskania wydanego wyroku, zmniejsza jego zdolność do spłaty zaległości podatkowych oraz ZUS, które są dla niego głównym obciążeniem finansowym i ogromnym problemem w dalszym prowadzeniu działalności gospodarczej.

Końcowo, skarżący podkreślił, że jest gotów dostarczyć dokumenty, potwierdzające jego zadłużenie z tytułu nieopłaconych podatków oraz składek ZUS, oraz dokumenty dotyczące wynajmu mieszkania i opłat z tym związanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).

Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo.

Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy.

Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych skarżącego zarządzeniem z dnia 22 maja 2017 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwano skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni: a/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego partnerkę rachunków bankowych (rachunków prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków za okres od 1 lutego 2017 r.; b/ zaświadczenia od pracodawcy partnerki potwierdzającego źródło oraz miesięczną wysokość netto osiąganego przez nią dochodu z tytułu umowy zlecenia; c/ odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres od 1 lutego 2017 r. z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej; odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7 (VAT-7K); odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; d/ dowodów potwierdzających aktualny stan zadłużenia skarżącego w rachunku karty kredytowej oraz z tytułu podatków, nieopłaconych składek do ZUS i opłat czynszowych; w przypadku, gdy skarżący dokonuje spłat ww. zobowiązań wskazania ich miesięcznej kwoty; e/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez skarżącego i jego partnerkę w okresie ostatnich trzech miesięcy stałych kosztów utrzymania (opłat za czynsz najmu mieszkania, opłat eksploatacyjnych do spółdzielni mieszkaniowej lub wspólnoty, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, internet i innych).

Skarżący nie odpowiedział na powyższe wezwanie.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie mogła być zweryfikowana, albowiem nie wyjaśnił istotnych kwestii, dotyczących swojej sytuacji majątkowej.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.).

Zdaniem Sądu, dokonana analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo. Tym samym oświadczenie skarżącego uznać należało za niewiarygodne, nadal budzące uzasadnione wątpliwości. Skarżący nie wyjaśnił istotnych okoliczności dotyczących wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania. Nie przedłożył żadnych rachunków i faktur pomimo nałożenia przez Sąd takiego obowiązku. Zdaniem Sądu, powyższe uniemożliwia ustalenie wysokości opłat poniesionych na utrzymanie mieszkania zamieszkiwanego przez skarżącego i jego partnerkę. Nie zostało również wyjaśnione, kto ponosi koszty utrzymania mieszkania.

W ocenie Sądu, poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie może stanowić dolegliwość dla skarżącego, jednakże nie oznacza, iż pozbawiony zostanie środków koniecznych do utrzymania, szczególnie w sytuacji gdy jego realna sytuacja majątkowa nie została wyjaśniona i nadal budzi uzasadnione wątpliwości. Wskazać należy, że każdy wniosek winien być rozpoznany indywidualnie, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji i możliwości finansowych wnioskującego i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a ten, co już wskazano powyżej, nie został przedstawiony w sposób kompletny.

Nadto wyjaśnić należy, że odmowne rozpatrzenie wniosku skarżącego, nie ogranicza jego prawa do sądu. Prawo pomocy jest instytucją, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a zatem nie może być traktowany za podmiot, który wskutek orzeczenia sądowego odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych, pozbawiony zostaje prawa do sądu.

Podsumowując, Sąd stanął na stanowisku, że skarżący pomimo wezwania o przedstawienie stosownej dokumentacji, która ukazywałaby pełną sytuację majątkową, uchylił się od tego obowiązku.

W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy.

W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. Podkreślić należy, że skarżący mógł wywieść, że niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona tam argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy, wydając zaskarżone postanowienie, naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy.

Zaznaczyć należy, że wezwanie z dnia 22 maja 2017 r. było precyzyjne, dokładnie formułowało treść żądania i zakres oczekiwanego oświadczenia i żądanych dokumentów. Podstawę prawną żądania stanowił art. 255 p.p.s.a., a jego treść nie budzi wątpliwości. Mimo wyraźnie określonego zakresu żądania, wnioskodawca nie wyjaśnił wątpliwości, dotyczących jego sytuacji materialnej. Nie uczynił tego również na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza, mimo posiadanej wiedzy o uchybieniach w tym zakresie. Skarżący zakwestionował jedynie zakres żądanych dokumentów. Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniu skarżącego, uprawnione było żądanie potwierdzenia wysokości osiąganych dochodów, posiadanych kont bankowych oraz ewentualnego potwierdzenia statusu osoby bezrobotnej jego partnerki, z którą jak sam wskazał, prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe.

Trzeba wprawdzie przyznać, że partnerka życiowa skarżącego nie jest stroną niniejszego postępowania i nie ma obowiązku partycypacji w związanych z tym postępowaniem kosztach. Nadto, w przypadku związku nieformalnego, na partnerach nie ciąży - tak jak w przypadku małżonków - prawny obowiązek wzajemnego wsparcia i dlatego skarżący nie ma możliwości wyegzekwowania koniecznego wsparcia finansowego ze strony partnerki. Tym niemniej, należy podkreślić, że ocena sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego wnioskodawcy, obejmująca badanie stopnia przyczynienia się do ponoszenia wydatków przez osoby, które partycypują w kosztach utrzymania tego gospodarstwa, jest uzasadniona potrzebą ustalenia całokształtu okoliczności mających wpływ na możliwości płatnicze skarżącego.

W tym stanie rzeczy ze względu na fakt, że skarżący pomimo nałożonego zobowiązania nie wyjaśnił w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji majątkowej Sąd uznał, że nie wykazał on, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.