Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 258/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7a § 1, art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 191 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1526
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - t.j.
article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1 i 5, art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2, ust. 3 i 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o uznaniu za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z [...] r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J.M. od decyzji Burmistrza Gminy [...] z [...] r., nr [...] wydanej na podstawie art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1, ust 1b, art. 20 ust. 3,art. 24 ust. 4, 25 ust.1,art.30 ust.1 i ust. 2 , ust. 2b, ust. 7, ust. 8, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. – dalej w skrócie – "u.ś.r.") oraz art. 104 §1, art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm. – dalej w skrócie – "k.p.a."), w przedmiocie świadczeń nienależnie pobranych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 30 u.ś.r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło o uznaniu za nienależnie pobrane przez J.M. świadczenie pielęgnacyjne z tyt. opieki nad synem D.M. za okres od 4 września 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości 18776,00 zł i zobowiązało J.M. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia od 4 września 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości 18776,00 zł oraz odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty każdego ze świadczeń do dnia spłaty zobowiązania.

Przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy Kolegium wyjaśniło, że opisaną na wstępie decyzją z [...] r., nr [...] organ pierwszej instancji orzekł o uznaniu za nienależne pobrane przez J.M. świadczenie opiekuńcze tj. świadczenie pielęgnacyjne z tyt. opieki nad synem D.M. za okres od 25 października 2016 r. do 30 września 2018 r., w łącznej kwocie 32.807,00 zł, i orzekł o przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego od 25 października 2016 r. do 30 września 2018 r. wraz z należnymi odsetkami. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie organu, że 27 października 2020 r. J.M. złożyła oświadczenie, z którego wynika, że pełni funkcję prezesa zarządu firmy "A" sp. z o.o. w T. Z KRS Spółki wynika, że powstała ona 25 października 2016 r. Organ ten wskazał, że fakt pełnienia funkcji wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. co do zasady przesądza o tym, że osobę taką należy uważać za osobę zatrudnioną w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem taka osoba nie jest uprawniona do świadczeń rodzinnych. Sytuacji nie zmienia fakt, że nie pobiera ona z tego tytułu żadnego wynagrodzenia i nie ma odprowadzanych żadnych składek. Od powyższej decyzji J.M. odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. wnosząc o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania w sprawie ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Następnie Kolegium wyjaśniło, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji postanowieniem z [...] r., znak: [...] wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego J.M. W podstawie prawnej postanowienia wskazano art. 61, art. 123 i art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W tym samym dniu organ pierwszej instancji, zawiadomieniem znak: [...] poinformował stronę o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony 21 września 2015 r. Do wniosku załączono orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z 7 września 2015 r., znak: [...], na podstawie którego zaliczono D.M. do znacznego stopnia niepełnosprawności, który datuje się od 5 maja 2014 r. Orzeczenie wydano do 7 września 2018 r. Decyzją z [...] r., znak: [...], organ pierwszej instancji przyznał J.M. świadczenie pielęgnacyjne na D.M. od 1 września 2015 r., do 31 grudnia 2015 r. w wysokości 1.200,00 zł miesięcznie oraz od 1 stycznia 2016 r. do 30 września 2018 r. w wysokości 1.300,00 zł miesięcznie. Decyzja ta została zmieniona rozstrzygnięciem z [...] r., znak: [...] w wyniku czego wzrosła kwota świadczenia z 1.300,00 zł do 1.406,00 zł oraz z [...] r. znak: [...] w wyniku czego wzrosła kwota świadczenia do 1.477,00 zł. Z wydruku z Centralnej informacji KRS dotyczący Spółki wynika, że "A" sp. z o.o. w T., zarejestrowano 25 października 2016 r. W rubrykach "Dane wspólników" oraz "Dane osób wchodzących w skład organu" wpisana jest J.M. Organ pierwszej instancji wskazał, że zadłużenie powstało na skutek wprowadzenia w błąd organu pierwszej instancji przez J.M. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zawierał pouczenie o kryteriach jakie należy spełnić aby otrzymać świadczenie i o sytuacjach, w których to świadczenie nie przysługuje. Wskazane były grożące sankcje za wprowadzenie w błąd organu w sposób czytelny, jasny z podaniem przepisów. J.M. została zobowiązana do natychmiastowego poinformowania organu wypłacającego świadczenie o okolicznościach mających wpływ na prawo do pobierania świadczenia. Pomimo tego pouczenia skarżąca nie poinformowała organu pierwszej instancji o sytuacji faktycznej mającej wpływ na prawo do pobierania świadczeń. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń obciąża J.M., ponieważ w ocenie organu pierwszej instancji pobierała ona je w złej wierze, będąc pouczoną o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń oraz uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, a więc świadomie wprowadziła w błąd instytucję zobowiązaną do wypłaty świadczenia.

Następnie Kolegium wyjaśniło, że zamieszczenie w postanowieniu z [...] r., znak: [...] oraz w decyzji z [...] r., znak: [...] przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. jest w zasadzie iluzoryczne. Organ w żadnym miejscu nie wskazał, że wszczyna postępowanie w sprawie wznowienia, a sama decyzja w swym uzasadnieniu w ogóle nie dotyka tej kwestii. Analizując treść rozstrzygnięcia Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji, pomimo zamieszczenia w sentencji decyzji podstawy z art. 145 k.p.a., nie przeprowadził postępowania na tej podstawie, lecz na podstawie art. 30 u.ś.r.

Kolejno, powołując się na treść art. 30 u.ś.r., Kolegium wskazało, że w sprawie nie zaistniała przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., albowiem przesłanką warunkującą uznanie pobranego świadczenia za nienależnie pobrane wymienioną w tym przepisie jest przyznanie i wypłata świadczenia na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga wykazania przez organ negatywnego zachowania świadczeniobiorcy skierowanego dla uzyskania zasiłku. Ustawodawca wskazuje na przyznanie i wypłatę świadczenia, co oznacza, że już na etapie składania wniosku o przyznanie danego świadczenia osoba działała ze świadomością wywołania po stronie właściwego organu mylnego wyobrażenia co do sytuacji faktycznej osoby ubiegającej się o przyznanie danego świadczenia w celu jego uzyskania. Ponieważ z akt sprawy wynika, że sytuacja na którą powołuje się organ pierwszej instancji - okoliczność prowadzenia przez J.M. aktywności zawodowej, nastąpiła po wydaniu przez organ pierwszej instancji decyzji przyznającej świadczenie (decyzja z [...] r., rejestracja Spółki 25 października 2016 r., wejście J.M. do zarządu Spółki 4 września 2017 r.), to oznacza to, że organ niezasadnie powołał się w swym uzasadnieniu na tę przesłankę.

Odnosząc się do treści art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., Kolegium wyjaśniło, że warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest wystąpienie w trakcie jego realizacji okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty. Wystąpienie okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń oznacza de facto odpadnięcie jednej z przesłanek warunkujących ich nabycie. Należy wyjaśnić, że chodzi o sytuację faktyczną, która występuje po wydaniu decyzji przyznającej prawo do świadczeń rodzinnych, czyli w trakcie okresu zasiłkowego. Z akt sprawy wynika, że w trakcie pobierania świadczenia nastąpiła zmiana sytuacji wnioskodawczyni mająca wpływ na przyznanie świadczenia. Z wydruku z Centralnej informacji KRS dotyczącego "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w T., którą zarejestrowano 25 października 2016 r., wynika że J.M. jest aktualnie wspólnikiem spółki i pełni w niej jednocześnie funkcję prezesa zarządu. Kolegium ustaliło, że J.M. od samego początku istnienia spółki, obok A.F. była wspólnikiem spółki, gdzie wówczas prezesem był A.F. Następnie 4 września 2017 r. prezesem spółki została J.M. W zarządzie zasiadał wówczas również A.F., a jak wynika z KRS - organem uprawnionym do reprezentacji spółki był każdy członek zarządu samodzielnie. Od 8 marca 2018 r. J.M. zasiada w jednoosobowym zarządzie Spółki, pełniąc jednocześnie funkcję prezesa.

Powołując się na orzecznictwo sądowo-administracyjne, Kolegium stwierdziło, że pełnienie funkcji w zarządzie spółki prawa handlowego, nawet w przypadku niepobierania wynagrodzenia z tego tytułu, świadczy o niespełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r. Ponadto organ podkreślił, że udziałowiec ma prawo do uzyskania w przyszłości od spółki przysporzenia majątkowego w postaci dywidendy, w takim przypadku wynagrodzeniem wspólnika jest wynikające z art. 191 § 1 Kodeksu spółek handlowych, prawo do udziału w zysku tej osoby prawnej. Pełniąc zatem funkcję prezesa w zarządzie spółki kapitałowej nie spełnia się zatem przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a tym samym nie jest się uprawnionym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad podopiecznym.

Jednocześnie organ powołał się na uchwałę NSA (sygn. akt I OPS 5/12) w uzasadnieniu której stwierdzono między innymi, że istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. polega na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r.

Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że nie neguje sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym synem i jej prawidłowości, jednakże pełnienie przez J.M. funkcji prezesa w spółce nieprzerwanie od 4 września 2017 r., z jednoczesnym posiadaniem udziałów w tej spółce, wskazuje na konieczność uznania, że prowadziła i prowadzi ona w takiej sytuacji aktywność zawodową w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., co z kolei jest przeszkodą do przyznania świadczenia w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne kompensuje opiekunowi potencjalnie utracony dochód z pracy zarobkowej. Świadczenie to nie jest przyznawane "jedynie" z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, która legitymuje się orzeczeniem określonym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale z uwagi na niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma więc zrekompensować utratę szans zarobkowych. Przy czym rezygnacja ta nie równa się jedynie z brakiem uzyskiwania dochodów. Przepisy u.ś.r. nie uzależniają bowiem przesłanki niepodejmowania zatrudnienia i rezygnacji z zatrudnienia od uzyskiwania wynagrodzenia. Wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzasadnia konstatację, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nie może być iluzoryczna, pozorna i budzić wątpliwości. Musi być to stan trwały, czyli osoba taka musi zrezygnować definitywnie zarówno z aktualnego zatrudnienia jak i nie podejmować tego zatrudnienia w przyszłości. Całokształt okoliczności sprawy - posiadanie przez J.M. udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością i jednoczesne pełnienie przez nią funkcji członka zarządu, gdzie każdy z członków zarządu uprawniony jest do reprezentacji, wskazuje na fakt wykonywania przez skarżącą działań, które wypełniają definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Kolegium podkreśliło, że nie ma przy tym znaczenia, że jak wskazuje J.M., pełni ona tę funkcję bez jakiegokolwiek wynagrodzenia, bowiem wystarczające jest ustalenie, że będąc udziałowcem, pełni również funkcję w zarządzie, a to oznacza, że wykonuje działania w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., stające na przeszkodzie do przyznania jej świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Organ wskazał jednocześnie, że J.M. była pouczona we wniosku o braku prawa do pobierania świadczenia w sytuacji podjęcia zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej. Wystarczającą przesłanką do stwierdzenia okoliczności z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. jest natomiast fakt pouczenia, który w niniejszej sprawie miał miejsce. W decyzji z dnia [...] r. organ pierwszej instancji wskazał, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym Miejsko - Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł.

W skardze na powyższą decyzję J.M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, poprzez ich błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie:

1. art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z art. 3 pkt. 22 u.ś.r. poprzez:

a. uznanie, że pełnienie nieodpłatnie funkcji prezesa zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jest w rozumieniu u.ś.r. zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, w sytuacji gdy:

- J.M. nie wykonuje pracy ani nie świadczy usług na rzecz spółki z o.o. na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą, umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także nie prowadzi pozarolniczej działalności gospodarczej i nie jest wspólnikiem w spółce osobowej ani jedynym wspólnikiem w spółce kapitałowej;

- pełnienie nieodpłatnie funkcji prezesa zarządu przez J.M. nie ma wpływu na sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji;

b. uznanie, że pobrane przez J.M. świadczenia pielęgnacyjne są świadczeniami nienależenie pobranymi, w sytuacji gdy:

- pouczenie o kryteriach ich przyznania nie było jasne, czytelne i zrozumiałe, bowiem nie wskazywało wprost, że pełnienie nieodpłatnie funkcji członka zarządu w spółce prawa handlowego jest przesłaną do przyznania tego świadczenia lub warunkującą jego zwrot;

- sytuacja J.M. od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie uległo zmianie, tj. w dalszym ciągu nieodpłatnie pełni funkcje prezesa zarządu w spółce prawa handlowego;

2. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nie wystarczające wyjaśnienie stanu faktycznego oraz nie wyczerpujące zebranie i w konsekwencji błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, w szczególności poprzez:

a. zaniechanie ustalenia, że J.M. nie wykonuje pracy ani nie świadczy usług na rzecz spółki z o.o. na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą, umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także nie prowadzi pozarolniczej działalności gospodarczej i nie jest wspólnikiem w spółce osobowej ani jedynym wspólnikiem w spółce kapitałowej;

b. pominięcie faktu, że pełnienia nieodpłatnie funkcji prezesa zarządu przez J.M. miał jakikolwiek wpływ na sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji;

c. pominięcie okoliczności, że w spółka zatrudnia pracowników, którzy jako osoby czynne w lokalu przedsiębiorstwa mogą reprezentować spółkę;

Skarżąca wniosła o uchylenie pkt 2 i 3 zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego w powołanym wyżej zakresie oraz o zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi dodatkowo skarżąca podniosła, że organy administracji publicznej nie mogą w drodze dającej różne rezultaty wykładni przepisów prawa, pozbawiać strony uprawnienia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro z art. 3 pkt 22 u.ś.r. nie wynika wprost, aby posiadanie udziałów w spółce kapitałowej, czy nieodpłatne sprawowanie w niej funkcji członka zarządu stanowiło o zatrudnieniu lub prowadzeniu innej działalności zarobkowej, a jednocześnie w efekcie zastosowanych zabiegów interpretacyjnych przyjmuje się to jako warunek ustawowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy stwierdzić w takim przypadku, że spełnienie przesłanki ustawowej zależne jest od niejednolitego wyniku dokonanej interpretacji przepisu. A jeśli tak to organy z urzędu winny rozważyć zastosowanie zasady przyjaznej interpretacji prawa, wynikającej z art. 7a § 1 k.p.a.

Ponadto w ocenie skarżącej decyzja jest także nieprawidłowa z przyczyn formalnych, bowiem z jednej strony orzeczono w niej o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjnego we wskazanym okresie a następnie o przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za ten sam okres, natomiast rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania danego świadczenia za nienależnie pobrane oraz zobowiązania danej osoby do jego zwrotu winno nastąpić w dwóch odrębnych decyzjach.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. – dalej: "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy.

Następnie stwierdzić przyjdzie, że sądy administracyjne stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz procesowymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi z zastrzeżeniem art. 57 a, może zastosować też przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Sąd kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. stwierdza, że nie narusza ona przepisów prawa.

W pierwszej kolejności wypada stwierdzić, że Kolegium zasadnie wskazało, że w sprawie nie zaistniała przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., albowiem przesłanką warunkującą uznanie pobranego świadczenia za nienależnie pobrane wymienioną w tym przepisie jest przyznanie i wypłata świadczenia na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga wykazania przez organ negatywnego zachowania świadczeniobiorcy skierowanego dla uzyskania zasiłku a więc już na etapie składania wniosku. Z akt sprawy wynika, że sytuacja na którą powołuje się organ pierwszej instancji czyli okoliczność prowadzenia przez J.M. aktywności zawodowej, nastąpiła po wydaniu przez organ pierwszej instancji decyzji przyznającej świadczenie (decyzja z [...] r., rejestracja Spółki nastąpiła 25 października 2016 r., wejście natomiast J.M. do zarządu Spółki w dniu 4 września 2017 r.), to oznacza to, że organ pierwszej instancji nie mógł się powołać w swym uzasadnieniu na tę przesłankę.

Z treści art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., wynika, że warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest wystąpienie w trakcie jego realizacji okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty. Wystąpienie okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń oznacza de facto odpadnięcie jednej z przesłanek warunkujących ich nabycie. Należy wyjaśnić, że chodzi o sytuację faktyczną, która występuje po wydaniu decyzji przyznającej prawo do świadczeń rodzinnych, czyli w trakcie okresu zasiłkowego. Z akt sprawy wynika, że w trakcie pobierania świadczenia nastąpiła zmiana sytuacji wnioskodawczyni mająca wpływ na przyznanie świadczenia. Z wydruku z Centralnej informacji KRS dotyczącego "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w T., którą zarejestrowano 25 października 2016 r., wynika że J.M. jest aktualnie wspólnikiem spółki i pełni w niej jednocześnie funkcję prezesa zarządu. Prawidłowo ustalono, że J.M. od samego początku istnienia spółki, obok A.F. była wspólnikiem spółki, gdzie wówczas prezesem był A.F. Następnie 4 września 2017 r. prezesem spółki została J.M. W zarządzie zasiadał wówczas również A.F., a jak wynika z KRS - organem uprawnionym do reprezentacji spółki był każdy członek zarządu samodzielnie. Od 8 marca 2018 r. J.M. zasiada w jednoosobowym zarządzie Spółki, pełniąc jednocześnie funkcję prezesa.

Pełnienie funkcji w zarządzie spółki prawa handlowego, nawet w przypadku niepobierania wynagrodzenia z tego tytułu, świadczy o niespełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r. Ponadto udziałowiec ma prawo do uzyskania w przyszłości od spółki przysporzenia majątkowego w postaci dywidendy, w takim przypadku wynagrodzeniem wspólnika jest wynikające z art. 191 § 1 Kodeksu spółek handlowych, prawo do udziału w zysku tej osoby prawnej. Pełniąc zatem funkcję prezesa w zarządzie spółki kapitałowej nie spełnia się zatem przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a tym samym nie jest się uprawnionym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad podopiecznym (patrz wyroki: WSA w Bydgoszczy z 13 marca 2018 r. II SA/Bd 1137/17 i z 26 listopada 2019 r. II SA/Bd 910/19; WSA w Łodzi z 23 września 2021 r. II SA/Łd 274/21 i wyrok NSA z 1 marca 2017r. I OSK 3283/15 )

Uzasadniając rozstrzygnięcie Sąd wskazuje też na uchwałę NSA z 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 w uzasadnieniu której stwierdzono między innymi, że istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. polega na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r.

Sąd nie neguje oczywiści sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym synem i jej prawidłowości, jednakże pełnienie przez J.M. funkcji prezesa w spółce nieprzerwanie od 4 września 2017 r., z jednoczesnym posiadaniem udziałów w tej spółce, wskazuje na konieczność uznania, że prowadziła i prowadzi ona w takiej sytuacji aktywność zawodową w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., co z kolei jest przeszkodą do przyznania świadczenia w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne kompensuje opiekunowi potencjalnie utracony dochód z pracy zarobkowej. Świadczenie to nie jest przyznawane "jedynie" z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, która legitymuje się orzeczeniem określonym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale z uwagi na niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma więc zrekompensować utratę szans zarobkowych. Przy czym rezygnacja ta nie równa się jedynie z brakiem uzyskiwania dochodów. Przepisy u.ś.r. nie uzależniają bowiem przesłanki niepodejmowania zatrudnienia i rezygnacji z zatrudnienia od uzyskiwania wynagrodzenia. Wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzasadnia konstatację, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nie może być iluzoryczna, pozorna i budzić wątpliwości. Musi być to stan trwały, czyli osoba taka musi zrezygnować definitywnie zarówno z aktualnego zatrudnienia jak i nie podejmować tego zatrudnienia w przyszłości. Posiadanie przez J.M. udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością i jednoczesne pełnienie przez nią funkcji członka zarządu, gdzie każdy z członków zarządu uprawniony jest do reprezentacji, wskazuje na fakt wykonywania przez skarżącą działań, które wypełniają definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Nie ma przy tym znaczenia, jak wskazuje Skarżąca, że pełni ona tę funkcję bez jakiegokolwiek wynagrodzenia, bowiem wystarczające jest ustalenie, że będąc udziałowcem, pełni również funkcję w zarządzie, a to oznacza, że wykonuje pracę w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., która stające na przeszkodzie do przyznania jej świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r.

J.M. była pouczona we wniosku o braku prawa do pobierania świadczenia w przypadku podjęcia zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej. Wystarczającą przesłanką do stwierdzenia okoliczności z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. jest oczywiście bezsporny fakt pouczenia, który w niniejszej sprawie miał miejsce. W decyzji przyznającej świadczenie z dnia [...] r. organ wskazywał, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym Miejsko - Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł.

Nie można się zgodzić również ze stwierdzeniem, że rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania danego świadczenia za nienależnie pobrane oraz zobowiązania danej osoby do jego zwrotu powinno nastąpić w dwóch decyzjach, Skarżąca nie ma i w tym zakresie racji. Istotnie orzecznictwo sądów administracyjnych wskazywało w przeszłości na to, że każda z tych kwestii powinna być rozstrzygana odrębną decyzją. Pogląd ten stracił jednak aktualność z chwilą wejścia w życie z dniem 18 września 2015r. ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. poz. 1302). Aktualne brzmienie art. 30 ust. 3 i ust. 5 u.ś.r. nie pozostawia wątpliwości, iż orzeczenie o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych następuje jedną decyzją administracyjną (por. wyrok NSA 20 września 2018. r. o sygn. akt I OSK 824/18 - dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl)." (II SA/Po 481/19)

Nie zasadne są również zarzuty naruszenia art. 7a § 1 k.p.a., ponieważ orzecznictwo administracyjne wypracowało w tym względzie jednoznaczne niekwestionowane stanowisko, że zarówno fakt nieodpłatnego sprawowania funkcji członka zarządu spółki kapitałowej, jak fakt posiadania udziałów w takiej spółce jest równoznaczne z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, co uniemożliwia ubieganie się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. , tak więc nie ma tu miejsca na wątpliwości, których rozstrzyganie można by było tłumaczyć na korzyść Skarżącej.

Podsumowując poczynione wyżej rozważania Sąd stwierdza również, że zarzuty naruszenia art. 7, art. i art. 77 § 1 k.p.a., należy ocenić jako bezpodstawne, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest kompletny a jego ocena i wykładnia przepisów prawa prawidłowa, czemu Sąd dał wyraz we wcześniejszej części uzasadnienia.

Konkludując, Sąd podziela stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. wyrażone w kontestowanej decyzji.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.

is