Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 523/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-06-01 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 245 par. 4, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 255, art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 23
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych wskutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy;


UZASADNIENIE

W skardze z dnia [...] 2010 r. pełnomocnik M.D. wniósł między innymi o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Do tak sformułowanego wniosku dołączono urzędowy formularz (druk PPF z dnia [...] 2010 r.). W motywach wniosku skarżąca oświadczyła, że w chwili obecnej wraz z rodziną w skład, której wchodzą małoletni synowie musi korzystać ze wsparcia osób trzecich co zapewnia jej możliwość przetrwania i stawia jednocześnie na skraju ubóstwa. Wskazała dalej, że jedyne pieniądze jakie otrzymuje to świadczenia alimentacyjne na rzecz dzieci w łącznej kwocie 850 zł miesięcznie. Skarżąca odnotowała nadto, że z nieruchomości, którą obecnie zajmuje jest prowadzona egzekucja przez urząd skarbowy i bank, który udzielił jej kredytu hipotecznego. M. D. oświadczyła, że gdyby nie pomoc osób trzecich nie byłaby w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów mieszkania, energii, gazu. Podniosła dalej, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza nie przynosiła dochodu i dlatego została zlikwidowana.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zdeklarował, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z dwójką małoletnich synów. Skarżąca nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Z kolei dom o pow. [...] m2 został zajęty przez Urząd Skarbowy w S.. M. D. oświadczyła dalej, że jest osobą samotną i nie ma osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W końcowej części oświadczenia skarżąca podniosła nadto, że w związku z zaległościami spółki "A" Sp. z o.o. toczą się również inne postępowania podatkowe i administracyjne w zakresie orzeczenia jej odpowiedzialności jako osoby trzeciej. Suma opłat należnych we wszystkich sprawach jest dla niej kwotą "ogromną i niemożliwą do poniesienia."

Dokonawszy analizy wniosku co do treści, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., pismem z dnia 10 maja 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: "1) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektryczna, wodę, telefon; koszty ubezpieczenia, podatku od nieruchomości, inne) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; należy nadto wskazać kto i w jakim zakresie partycypuje ewentualnie w ponoszeniu tych kosztów; 2) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącą i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) nadesłanie kserokopii zeznania podatkowego na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2008 i 2009 r. albo zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego, iż zeznania takie nie zostały złożone; 4) wykazanie tytułów prawnych do następujących nieruchomości: G. ul. [...] i U. ul. [...]. W przypadku zbycia tytułu prawnego do którejkolwiek z tych nieruchomości należy wykazać tę okoliczność za pomocą kopii stosownych dokumentów źródłowych; w przypadku dalszego ich posiadania pkt 1 niniejszego wezwania stosować odpowiednio; 5) nadesłanie aktualnego zaświadczenia właściwych organów wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w nieruchomościach wskazanych w pkt 4 niniejszego wezwania; 6) złożenie oświadczenia, czy skarżąca korzysta w chwili obecnej z pomocy opieki społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej należy nadesłać kopie stosownych decyzji, z których wynikałaby forma tej pomocy i okres, na który została przyznana; 7) nadesłanie tytułów prawnych stanowiących podstawę do świadczenia alimentacyjnego na rzecz dzieci skarżącej; w tych ramach należy nadto wykazać w jakiej formie świadczenia są wypłacane (pokwitowania odbioru, potwierdzenia przelewów bankowych, inne); 8) wykazanie okoliczności podniesionej w druku PPF, tj. "egzekucji prowadzonej przez Urząd Skarbowy i Bank, który udzielił" skarżącej kredytu na zakup nieruchomości; 9) oszacowanie wielkości miesięcznej pomocy finansowej udzielanej skarżącej przez osoby trzecie; 10) udokumentowanie okoliczności podniesionej w druku PPF, tj.."

W otwartym terminie do uzupełnienia wniosku, w piśmie procesowym z dnia [...] 2010 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) nawiązując do cytowanego wyżej pisma referendarza, skarżąca oświadczyła, że przesłała już do Sądu komplet wymaganych dokumentów, które skierowane były do spraw o sygn. akt III SA/Gl 886/10 i III SA/Gl 887/10 (wśród nadesłanych dokumentów wymieniono tam: "oświadczenie o korzystaniu przez skarżącą ze świadczeń z Ośrodka Pomocy Społecznej w K., dwie decyzje Ośrodka Pomocy Społecznej dot. w/w świadczeń, oświadczenie dotyczące zeznania podatkowego za rok 2009, wykaz operacji bankowych z ostatnich 3 miesięcy, wyrok zasądzający alimenty na J. i A. D., umowę kredytu mieszkaniowego i harmonogram spłat, zawiadomienie o wykreśleniu numeru REGON, miesięczne rachunki z tytułu utrzymania domu, oświadczenie dotyczące nieruchomości przy ul. [...], oświadczenie o niezajestrowaniu jako bezrobotna" – kopie tych dokumentów dołączono do akt niniejszej sprawy w ramach dokumentacji nadesłanej przy piśmie przewodnim zatytułowanym "uzupełnienie danych", które wpłynęło do Sądu w dniu 17 maja 2010 r. – data z prezentaty Sądu). Obecnie skarżąca nadesłała do akt tej sprawy: akt notarialny z dnia [...] 2007 r. dokumentujący umowę o podział majątku wspólnego zawartą między skarżącą i jej małżonkiem, PIT-36 za rok 2008 (wynika z niego, że skarżąca poniosła w 2008 r. stratę z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej) oraz listę dokumentów złożonych do ww. akt spraw. Dodatkowo skarżąca złożyła "oświadczenie", opatrzone datą "[...] 2010 r.", w którym stwierdziła, że nie posiada środków na uzyskanie dokumentów, które wymaga Sąd z urzędu skarbowego i urzędu gminy. W tych ramach zwróciła uwagę, że Sąd, "wykorzystując procedury administracyjne i urzędowe", powinien zgromadzić potrzebne dokumenty. Pismo z dnia [...] 2010 r. nie zostało przez skarżącą sygnowane.

Na gruncie wszystkich wskazanych wyżej dokumentów źródłowych i oświadczeń przyjęto następujący stan faktyczny. Skarżąca mieszka wraz z dwójką synów w domu o pow. użytkowej [...] m2 usytuowanym na działce o pow. [...] m2. Nieruchomość tę skarżąca uzyskała w drodze umowy o podział majątku wspólnego zawartej w dniu [...] 2007 r. z mężem P. D.. Z tego tytułu M. D. została zobowiązana do spłaty zadłużenia wobec "B" w ramach umowy kredytowej na kwotę 451.200,00 zł. Z planu spłaty kredytu wynika, że raty miesięczne w chwili obecnej są ustalone na poziomie około 2.200,00 zł. Ze wspomnianej umowy wynika nadto, że w dniu [...] 2007 r. pomiędzy małżonkami zawarto umowę wyłączającą wspólność majątkową. Do aktywów rzeczonego gospodarstwa domowego należy zaliczyć świadczenia alimentacyjne na rzecz synów skarżącej w łącznej kwocie 850,00 zł oraz świadczenia z pomocy społecznej w łącznej kwocie 182,00 zł (do [...] 2010 r.). Skarżąca posiada rachunek bankowy w "C", na którym w okresie od [...] 2010 r. do [...] 2010 r. nie odnotowano żadnych transakcji uznaniowych ani obciążeniowych. Skarżąca ponosi wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego; w tych ramach przedłożono: fakturę dokumentującą dostawę gazu na kwotę 393,00 zł (termin płatności – [...] 2010 r.), fakturę dokumentującą usługi telekomunikacyjne na kwotę 167,04 zł, fakturę dokumentującą usługę "administracja osiedla" na kwotę 122,00 zł (płatna do [...] 2009 r.) oraz nakaz płatniczy podatku od nieruchomości na rok 2010 na kwotę 454,00 zł. Nadesłano nadto faktury, w których odbiorcą usług jest P. D., w tym: fakturę za dostawę energii na kwotę 185,11 zł (termin płatności - [...] 2010 r.) oraz fakturę dokumentującą dostawę wody i odprowadzenie ścieków na kwotę 92,93 zł (płatna do [...] 2009 r.). M. D. złożyła nadto zaświadczenie GUS z dnia [...] 2009 r., z którego wynika, że z dniem [...] 2009 r. skreślono z rejestru REGON numer, który został uprzednio nadany skarżącej. Do akt sprawy o sygn. III SA/Gl 886/10 nadesłano nadto zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] 2010 r., informujące skarżącą, że do tamtejszego organu skierowano "tytuły wykonawcze dotyczące niezapłaconych należności pieniężnych z tytułu podatku".

Niezależnie od poczynionych wyżej ustaleń faktycznych należy w tym miejscu odnotować, że skarżąca zainicjowała w wydziale I tutejszego Sądu trzynaście postępowań z wniosków o przyznanie prawa pomocy. Łączna wysokość wpisów sądowych wynosi w tych sprawach 6.500,00 zł. Równolegle toczą się postępowania z jej wniosków w sprawach o sygn. akt III SA/Gl 886/10 i III SA/Gl 887/10. Wysokość wpisów w tamtych sprawach wynosi łącznie 1.000,00 zł.

Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:

W punkcie wyjścia należy zaakcentować, że rozpoznający wniosek w toku czynionych wyżej ustaleń faktycznych przyjął okoliczności wykazane w dokumentacji źródłowej, ujętej w sprawach o sygn. akt III SA/Gl 886/10 i 887/10, jako znane z urzędu. Takie działanie podyktowane było przede wszystkim oświadczeniem skarżącej zawartym w jej piśmie przewodnim z dnia [...] 2010 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), w którym nawiązała do uprzednio przesłanych do Sądu dokumentów, wskazując sygnaturę akt, do których je złożono. Ich wykorzystanie jest nadto wynikiem zastosowania zasady procesowej płynącej z art. 7 P.p.s.a., z której wynika, że sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy (...). Realizacji tej zasady służy również odformalizowanie niektórych czynności procesowych takich jak obligowanie strony do składania dodatkowych odpisów dokumentów, które już są w posiadaniu Sądu i mogą zostać wykorzystane w innej sprawie, tym bardziej, że strona o to wnioskuje.

Przystępując do rozpoznania wniosku trzeba tu zaznaczyć, że intencją wnioskującej jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, który to zakres wniosku został wyraźnie sprecyzowany w treści skargi z dnia [...] 2010 r. Jego rozstrzygnięcie sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zatem przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Przyjmuje się w orzecznictwie, że to strona ma przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2010 r. sygn. akt I FZ 477/09, źródło: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującą dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244).

Przenosząc powyższe założenia na grunt tej sprawy uznano, że przyjęty tutaj stan faktyczny nie daje podstaw do zastosowania wobec skarżącej dobrodziejstwa procesowego jakim niewątpliwie jest przyznanie prawa pomocy. W ocenie rozpoznającego wniosek materiał źródłowy, w tym przedłożone oświadczenia skarżącej, nie dają podstaw do wolnego od wątpliwości rozstrzygnięcia wniosku na korzyść skarżącej.

Należy w tym miejscu wskazać na mankamenty dowodowe, które są wynikiem nie ustosunkowania się skarżącej do wszystkich elementów wezwania referendarza sądowego z dnia 10 maja 2010 r. Taki stan rzeczy ma miejsce przede wszystkim w kwestii oszacowania wielkości miesięcznej pomocy finansowej udzielanej skarżącej przez osoby trzecie. Jest "prawdopodobne", że M. D. z takiej pomocy korzysta (zastosowany w tym miejscu przymiotnik jest wynikiem tego, że skarżąca nie przedstawiła, pomimo wezwania, zaświadczenia, że jest osobą bezrobotną, ani zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o braku dochodów w 2009 r.; skarżąca deklarowała, że takowy dokument wpłynie do Sądu, lecz do dnia dzisiejszego nie złożono go do akt sprawy). Świadczy o tym zestawienie jej miesięcznych wydatków i dochodów. Te pierwsze kształtują się na poziomie co najmniej 2.600,00 zł (w tym spłata kredytu; nie wykazano w tej sprawie, pomimo wezwania, ewentualnie prowadzonej egzekucji wszczętej na skutek bankowych tytułów wykonawczych). Z kolei przysporzenia skarżącej to kwota około 1.030, zł. Nie do końca czytelnym jest udział męża skarżącej w ewentualnym ponoszeniu tych wydatków. Z jednej strony M. D. podnosi, że z nikim nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, z drugiej zaś wykazuje faktury dokumentujące fakt, iż odbiorcą części usług jest jej mąż. Wątpliwości te wzmacnia umowny charakter podziału majątku w małżeństwie M. D.. Nawiązując zaś do zawartej między małżonkami umowy wyłączającej wspólność majątkową trzeba zauważyć, że "rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami" (z uzasadnienia postanowienia z dnia 29 czerwca 2009 r. sygn. akt I FZ 229/09, niepubl.). Z kolei zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (z uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 28 października 2008 r. sygn. akt II FZ 344/08, niepubl.). Trzeba przy tym zaakcentować, że skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zamieszkujące w nieruchomości, którą zajmuje. Ta okoliczność wiąże się kolejnym wątkiem poczynionych tu rozważań.

Negatywnie przez pryzmat obowiązku wykazania spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy należy ocenić oświadczenie skarżącej z dnia [...] 2010 r., w którym wniosła o uruchomienie przez Sąd procedur "administracyjnych i urzędowych", które pozwoliłyby na zgromadzenie materiałów źródłowych niezależnie od skarżącej. W tych ramach należy zauważyć, iż Sąd nie ma możliwości korzystania z owych procedur, a to z tej prostej przyczyny, że po prostu nie istnieją. Jeszcze raz należy tutaj zwrócić uwagę skarżącej, że to na niej ciąży obowiązek wykazania okoliczności, z których zamierza wywieść skutek prawny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. II OZ 322/08).

Wątpliwości w tej sprawie zrodziła nadto kwestia rachunków bankowych skarżącej. Otóż do akt sprawy o sygn. III SA/Gl 886/10 nadesłano wyciąg z rachunku w "C", z którego wynika, że nie dokonywano na nim żadnych operacji bankowych w okresie od 1 lutego 2010 r. do 30 kwietnia 2010 r. Na tym gruncie zrodziło się zatem pytanie, na jaki rachunek przelewane są należności z tytułu pomocy społecznej?. Z decyzji właściwych organów wynika wszak jednoznacznie, że świadczenia te będą przekazywane "przelewem na wskazane konto bankowe". Dodatkowo do akt tamtej sprawy nadesłano pokwitowania wpłaty należności z tytułu korzystania z mediów. Wynika z nich między innymi to, że terminy płatności już upłynęły, zaś blankiety te nie są opatrzone stemplem dziennym placówki, która ewentualnie przyjmowałaby wpłatę gotówkową. Okoliczności te świadczyć mogą o tym, że płatności z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego dokonywane są przelewem bankowym. Skarżąca nie ujawniła przy tej okazji żadnych ewentualnie posiadanych przez nią zaległości z tytułu rzeczonych należności za media. Przytoczone wątpliwości pozwoliły uznać referendarzowi sądowemu, że sytuacja materialna i finansowa skarżącej została w tej sprawie przedstawiona w sposób odbiegający od stanu rzeczywistego, aby zwiększyć szanse uzyskania prawa pomocy.

Ujawnione mankamenty dowodowe i wątpliwości nie pozwalają na zastosowanie wobec skarżącej nie tylko przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w pełnym zakresie ale również prawa pomocy, o którym mowa w art. 245 § 4 P.p.s.a., tj. poprzez zwolnienie od ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Wziąwszy jednakże pod uwagę łączną wysokość wpisów sądowych w postępowaniach zainicjowanych przez skarżącą referendarz sądowy nie wyklucza możliwości uwzględnienia wniosku skarżącej, wszak dopiero po wyjaśnieniu wszystkich dostrzeżonych wyżej wątpliwości.

W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art.

258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji