Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 294/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 oraz art. 229
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla (spr.) Sędziowie : WSA Małgorzata Brachel-Ziaja NSA Andrzej Niecikowski Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi R.J. na decyzję Wojewody z dnia 22 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta K. – działając na podstawie art. 4 pkt. 9b1, art. 136 ust. 3, art. 142, art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 późn. zm.), art 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) po rozpatrzeniu wniosku R. J., I. K. – J., S. C., L. B., M. C., M. C. i M. L. – reprezentowanej przez H. L., decyzją z dnia 21 sierpnia 2009 r. (znak: [...]) orzekł o odmowie zwrotu części działek ewidencyjnych: nr "1" o pow. 14 000 m2 objętej księgą wieczystą, nr KR [...], nr "2" o pow. 8990 m2 objętej księgą wieczystą nr [...] i nr "3" o pow. 5 500 m2 objętej księgą wieczystą nr KR [...], położonych w obrębie [...] jedn. ewid. [...] m. K., w granicach wywłaszczonej parceli I.kat. "4" o pow. 6 820 b. gm. kat. [...], na rzecz: R. J., I. K. – J., S. C., L. B., M. C., M. C. i M. L.. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał na następujące okoliczności.

W dniu 5 lipca 2007 r. H. C., R. J., I. K. J. i M. L. – małoletnia, reprezentowana przez H. L., złożyli wniosek o zwrot parceli l.kat. "4" o pow. 6820 m2 b.gm.kat. [...], wywłaszczonej pod budowę [...] Fabryki. Nieruchomość ta obecnie stanowi część działki nr "5" obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K..

W dniu 21 września 2007 r. Prezydent Miasta K. wydał decyzję orzekającą o odmowie zwrotu części działek ewidencyjnych: nr "1" o pow. 14 000 nr, nr "2" o pow. 8 990 m2 i nr "3" o pow. 5 500 m2, obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., w granicach wywłaszczonej parceli l.kat. "4" o pow. 6 820 m2 b.gm.kat. [...], na rzecz wnioskodawców. W toku postępowania odwoławczego od w/w decyzji Wojewoda [...] ustalił, iż H. C. zmarła w dniu 30 września 2007 r., zaś jej spadkobiercami są S. C., L. E. B., M. B. C. i M. S. C.. Ustalenie to zostało poczynione w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa [...] z dnia [...] czerwca 2008 r.

Z uwagi na zaistniałą zmianę kręgu osób uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości Wojewoda [...] decyzją z dnia 2 października 2008 r. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Pismem z dnia 23 października 2008 r. do wniosku o zwrot przyłączyli się S. C., L. B., M. C. i M. C..

W toku postępowania ustalono ponadto – na podstawie odpisu aktu urodzenia nr [...] -, iż M. L. urodzona [...] sierpnia 1992 r. jest osobą małoletnią.

W związku z powyższym opiekunka prawna małoletniej – H. L., wykonując wezwanie organu – uzyskała, a następnie przedłożyła postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa – [...]. Wydziału III Rodzinnego i Nieletnich z dnia [...] maja 2009 r. (sygn. akt III Nsm [...]). Na mocy tegoż orzeczenia sąd zezwolił opiekunce prawnej H. L. dokonać czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletniej M. L. poprzez wystąpienie z wnioskiem o zwrot nieruchomości, będących przedmiotem prowadzonego postępowania administracyjnego.

Po przeprowadzeniu ponownie postępowania, Prezydent Miasta K. wspomnianą decyzją z dnia [...].08.2009 r. ocenił zebrany materiał dowodowy i przyjął następujący stan faktyczny:

Aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 1977 r. Rep. A. I nr [...], zawartym w oparciu o art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, J. J. i H. C. sprzedały na rzecz [...] Fabryk w K. swoje udziały w parceli l.kat. "4" o pow. 6820 m2 b.gm.kat. [...]. Zgodnie z wpisami ujawnionymi w księdze wieczystej nr [...] "C" [...] w dacie zbycia prawo własności w/w nieruchomości przysługiwało J. J. i H. C. po ½ części.

Do aktów dołączone zostały uwierzytelnione kopie postanowień Sądu Rejonowego dla Krakowa – [...] stwierdzające nabycie spadku – na rzecz określonych w nich spadkobierców – po zmarłych: J. J., A. J., J. J. oraz H. C..

Parcela l.kat. "4" o pow. 6820 m2 b.gm.kat. [...] wraz z wieloma innymi parcelami utworzyła działkę nr "5" o pow. 138 693 m2, zgodnie z operatem P-4318 z dnia 25 kwietnia 1985 r.

Działka nr "5" uległa podziałowi na działki: nr "6" o pow. 54 841 m2, nr "7" o pow. 40 332 nr i nr "8" o pow. 43 520 m2 (operat nr P-3 547/694/96).

Operatami:

– nr P-3547/1344/99: działka nr "7" podzieliła się na działki nr "9" o pow. 35 492 m2 i nr "10" o pow. 4840 m2, a działka nr "8" podzieliła się na działki nr "11" o pow. 16 171 nr i nr "12" o pow. 27 349 m2

– nr 3547/1640/2000: działka, nr "12" podzieliła się na działki: nr "13" o pow. 4259 m2, nr "14" o pow. 100 m2, nr "1" o pow. 14 000 m2 i nr "2" o pow. 8990 m2; działka nr "9" podzieliła się na działki: nr "15" o pow. 10 000 nr, nr "16" o pow. 12 000 nr i nr "17" o pow. 13 492 m2; działka nr "18" podzieliła się na działki: nr "19" o pow. 3046 m2, nr "20" o pow. 1533 nr, nr "3" o pow. 5500 nr, nr "21" o pow. 5500 nr, nr "22" o pow. 5000 m2, nr "23" o pow. 10 000 m2, nr "24" o pow. 5000 m2 i nr "25" o pow. 19 262 m2.

Z porównania mapy z daty wywłaszczenia oraz aktualnej mapy ewidencji gruntów obrębu [...] jedn. ewid. [...] wynika, iż objętej roszczeniem parceli l.kat. "4" o pow. 6820 nr b.gm.kat. [...] odpowiadają obecnie części działek: nr "1" o pow. 14 000 nr, nr "2" o pow. 8 990 m2 i nr "3" o pow. 5 500 m2.

Z dołączonych do akt sprawy odpisów ksiąg wieczystych wynika natomiast, że:

– działka nr "1" o pow. 14 000 m2, obr [...] jedn. ewid. [...] m. K. (objęta KW o nr [...]) stanowi własność Skarbu Państwa, oddaną w użytkowanie wieczyste ustanowione na rzecz "A" Sp z o.o." w K.;

– działka nr "2", obr [...] jedn. ewid. [...] m. K. (objęta KW o nr. KR [...]) stanowi własność Skarbu Państwa, oddaną w użytkowanie wieczyste ustanowione na rzecz "B" Sp. z o.o.;

– działka nr "3" o pow. 5500 m2, obr [...] jedn. ewid. [...] m. K. (objęta KW o nr. KR [...]) stanowi własność Skarbu Państwa, oddaną w użytkowanie wieczyste ustanowione na rzecz "B" Sp. z o.o.

W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne, organ I instancji wskazując na przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami podkreślił, iż poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierca może żądać zwrotu jej całości lub części jeżeli, stosownie do art. 137 w/w ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei art. 299 tej ustawy przewiduje, że roszczenie o zwrot nieruchomości o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tejże ustawy, nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Interpretacja art. 136 ust. 3 oraz art. 229 prowadzi do wniosku, iż poprzedniemu właścicielowi nie przysługuje roszczenie o jej zwrot, jeżeli nieruchomość ta przed dniem 1 stycznia 1998 r. została oddana w użytkowanie wieczyste osoby trzeciej, a prawo nabywcy zostało ujawnione w księdze wieczystej.

W trakcie rozpatrywania wniosku organ I instancji ustalił, że na podstawie decyzji Urzędu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] lipca 1991 r. nr [...] stwierdzono nabycie z mocy prawa przez [...] Fabryki w K. z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego, niezabudowanego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w K. przy ul. [...] – działki nr "5" o pow. 138 693 nr obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K.. Powyższe prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 6 marca 1992 r.

Stosownie do art. 233 kc użytkownik może korzystać z rzeczy (gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste) "z wyjątkiem osób trzecich" i rozporządzać swoim prawem użytkowania wieczystego. Uprawnienie to obejmuje w pierwszym rzędzie możliwość przeniesienia prawa użytkowania wieczystego zgodnie z przepisami art. 237 k. c.

Prawo użytkowania wieczystego działki nr "5" obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. ustanowione na rzecz [...] Fabryk zostało na podstawie umowy z dnia 22 kwietnia 1994 r. Rep. A nr [...] przeniesione na rzecz osoby fizycznej. Na podstawie kolejnych umów cywilnoprawnych następował obrót prawny wspomnianymi nieruchomościami. Mianowicie umową z dnia [...] grudnia 1996 r. Rep. A [...] przeniesiono prawo użytkowania wieczystego działek: nr "6", nr "7" i nr "8" na rzecz "C" S. A. Na podstawie umowy z dnia [...] kwietnia 2000 r. Rep. A [...] – przeniesiono na rzecz "D" spółka cywilna prawo użytkowania udziałów w działkach nr "13", nr "14", nr "1" i nr "2". Umową z dnia [...] grudnia 2000 r. Rep. A nr [...] – zniesiono współużytkowanie prawa użytkowania wieczystego, w taki sposób, iż w/w odnośnie działek nr "13", nr "14" i nr "2" przysługiwało "C" S. A. a nr "1" – spółce "D". Umową z dnia [...] marca 2002 r. Rep. [...] – prawo użytkowania wieczystego działki nr "2" przeniesiono na rzecz "B" Sp. z o.o. Umową z dnia [...] sierpnia 2004 r. Rep. A nr [...] – prawo użytkowania wieczystego m. in. działki nr "1" przeniesiono na rzecz "B" Sp. z o.o. Umową z dnia [...] marca 2008 r. Rep. A nr [...] – prawo użytkowania wieczystego m. in. działki nr "1" przeniesiono na rzecz "A" Sp. z o.o. w K., zaś umową z dnia [...] sierpnia 2003 r. Rep. A [...] – prawo użytkowania wieczystego m. in. działki nr "3" przeniesiono na rzecz "B" Sp. z o.o.

Skutkiem zawarcia powyższych umów jest konieczność przyjęcia, że działka nr "5" o pow. 138 693 m2 obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. została oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. Oznacza to, iż spadkobiercom poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości roszczenie o jej zwrot nie przysługuje.

Spełnienie przesłanek postanowień art. 229 ustawy, że roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie może być uwzględnione. Ich zaistnienie nakłada na organ administracji publicznej obowiązek wydania decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości niezależnie od tego, czy nieruchomość została wykorzystana na cel, na jaki została wywłaszczona.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł R. J.. Wydanemu w I instancji rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

1) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, w szczególności art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami;

2) podstawowych zasad postępowania administracyjnego, przez pozbawienie go możliwości złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (brak zawiadomienia).

Uzasadniając odwołanie R. J. wskazał, iż decyzja wydana przez organ I instancji narusza prawo własności, które jest prawem chronionym konstytucyjnie (art. 21 Konstytucji RP). Odwołujący się zwrócił nadto uwagę na treść art. 136 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten stanowi, iż w przypadku nie złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, uprawnienie do zwrotu nieruchomości lub jej części wygasa. W ocenie odwołującego się cały zebrany w sprawie materiał wyraźnie wskazuje, że wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Niezrozumiałym więc całkowicie było nabycie przez [...] Fabryki w K. prawa wieczystego użytkowania gruntu, który był dla niej zbędny. Oznacza to, iż właściciel winien był zostać powiadomiony o możliwości złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Tymczasem nikt z właścicieli, ani też żaden spadkobierca nie został powiadomiony o takiej możliwości.

Niezależnie od powyższego zdaniem strony wnoszącej odwołanie wątpliwości budzi powołanie w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia decyzji, na mocy której [...] Fabryki nabyły prawo użytkowania wieczystego gruntu z dnia 5 grudnia 1991 r. Organ I instancji wskazał bowiem, iż jest to decyzja Urzędu Wojewódzkiego w K.. Tymczasem Urząd Wojewódzki nie miał prawa do wydawania decyzji, gdyż nie jest organem administracji. Czyni to wydaną decyzję wadliwą.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Wojewoda [...], przyjmując za postawę art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603, z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) – decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. (znak: [...]) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu powyższej decyzji, organ odwoławczy podkreślił, że przedmiotem postępowania była kwestia zwrotu części dwóch działek ewidencyjnych: nr "1" o pow. 14 000 m2 oraz nr "2" o pow. 8 990 m2 i nr "3" o pow. 5 500 m2, w granicach wywłaszczonej parceli l.kat. "4" o pow. 6820 m2 h. pm. kat. [...]. Obowiązkiem organu II instancji było przeprowadzenie weryfikacji prawidłowości i zasadności rozstrzygnięcia zaskarżonego odwołania, a także zbadanie, czy organ I instancji przestrzegał określonych w kpa zasad rządzących postępowaniem administracyjnym.

Bezsprzeczną okolicznością pozostawało to, że decyzją Wojewody [...] z 8 lipca 1991 r. [...] stwierdzono nabycie, z mocy prawa przez [...] Fabryki w K. z dnia 5 grudnia 1990 r., prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w K. przy ul. [...] obręb [...] działka nr "5" o pow. 138 693 m2.

Jak wynika z odpisu księgi wieczystej działka nr "1", obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. stanowi własność Skarbu Państwa, w użytkowaniu wieczystym "A" Sp. z o.o. w K.. Z kolei odpisy ksiąg wieczystych prowadzonych dla działek nr "2" i nr "3", położonych w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. wskazują, iż stanowią one własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym "B" Sp. z o.o.

Wpisu prawa użytkowania wieczystego działki nr "5" obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. dokonano w księdze wieczystej 6 marca 1992 r.

Art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustanawia negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, której zaistnienie winno prowadzić do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Przepis ten jest na tyle jednoznaczny, że w sytuacji, gdy znajduje on zastosowanie, organ administracji zobowiązany jest do wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W świetle omawianego przepisu art. 229 u.g.n istotne jest czy objęta żądaniem zwrotu nieruchomość przed dniem 01.01.1998 r.:

a) została sprzedana lub obciążona ustanowionym na niej wieczystym użytkowaniem;

b) nabywcą lub wieczystym użytkownikiem była osoba trzecia w rozumieniu tego przepisu;

c) prawo to (użytkowanie wieczyste) zostało ujawnione w księdze wieczystej przed 01.01.1998 r., a nadto własność osoby trzeciej lub ujawnione w księdze wieczystej na rzecz osoby trzeciej prawo użytkowania wieczystego istnieje w dniu wejścia w życie wyżej wymienionej ustawy, tj. w dniu 1.I.1998 r.

Zaistnienie przesłanek z art. 229 u.g.n. zwalnia organ od badania, czy w danej sprawie wystąpiły określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. przesłanki zbędności nieruchomości na cel dla którego została wywłaszczona.

Dokonany w dniu 6 marca 1992 r. wpis w księdze wieczystej nr [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w K. przy ul. [...] obręb [...] działki nr "5" o pow. 138 693 m2, stwierdzonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia 8 lipca 1991 r. nr [...] stanowi orzeczenie w myśl przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Konstytutywne znacznie wpisu prawa wieczystego użytkowania wyraża się w tym, że jego przedmiotem nie jest deklaratywne potwierdzenie stanu prawnego, ale ustanowienie, zmiana, zniesienie stosunku prawnego. Orzeczenie takie wywołuje skutek prawotwórczy w postaci zmiany stosunku materialnoprawnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia [...] kwietnia 2004 r. sygn. akt IV CK 272/03).

W odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości w aktualnym stanie prawnym sprawy zachodzi sytuacja określana w art. 229 u.g.n. W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, iż decyzja Prezydenta Miasta K. z [...] sierpnia 2009 r. orzekająca o odmowie zwrotu części działek ewidencyjnych nr "1" o pow. 14000 m2, nr "2" o pow. 8990 m2 i nr "3" o pow. 5500 m2, położonych w obrębie [...] jedn. ewid. [...] m. K., w granicach wywłaszczonej parceli I.kat. "4" o pow. 6 820 m2 b. gm. kat. [...], na rzecz R. J., I. K. – J., S. C., L. B., M. C., M. C. i M. L. jest prawidłowa.

Na powyższą decyzję Wojewody [...] z dnia 22.XII.2009 r. skargę złożył R. J.. Zaskarżając w całości wydane rozstrzygnięcie, zarzucił organowi odwoławczemu:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię – przede wszystkim przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, w szczególności zaś art. 136 i art. 137;

2) niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności wskazanych przez skarżącego, a przede wszystkim rażących uchybień organu polegającym na pozbawieniu możliwości złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o:

1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z dnia 22 grudnia 2009 r. oraz poprzedzającą ją decyzji Prezydenta Miasta K. z 21 sierpnia 2009 r.,

2) zasądzenie od organu administracji publicznej na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi R. J. przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego. Podkreślił, iż wywłaszczona na rzecz [...] Fabryk nieruchomość stała się – w myśl art. 137 ust. 1 u.g.n. – zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, gdyż pomimo upływu określonego ustawą czasu nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu ani też, cel ten nie został zrealizowany. Skoro zatem nieruchomość stała się zbędna, to całkowicie bezprawnym było nabycie przez [...] Fabryki prawa wieczystego użytkowania gruntu wcześniej wywłaszczonego, który stał się dla tego podmiotu zbędny.

Obowiązujące w tym zakresie przepisy nakazują, aby właściciel (jego spadkobierca) został powiadomiony o możliwości złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Pomimo spoczywającego na organie obowiązku tej treści nikt z właścicieli, ani też żaden spadkobierca nie został powiadomiony o możliwości zwrotu wywłaszczonego gruntu.

Niezrealizowanie celu wywłaszczenia i przeznaczenie wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, bez wiedzy skarżących i bez możliwości złożenia wniosku o zwrot, przewidzianego w art. 136 ust. 5 u.g.n. jest rażącym naruszeniem obowiązku wyrażonego w art. 136 ust. 2 u.g.n.

Skarżący zaakcentował, iż roszczenia właściciela ustają dopiero wówczas, gdy w terminie wskazanym w art. 136 ust. 3 u.g.n. nie skorzysta on z możliwości zwrotu nieruchomości. Tymczasem roszczenie poprzednich właścicieli nie wygasło.

W tym kontekście skarżący przypomniał, że w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta K., zwracał szczególną uwagę na naruszenie przepisu art. 136 ust. 2 i ust. 5 u.g.n. Pomimo to organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie ustosunkował się w ogóle do powyższej kwestii. W ten sposób dopuścił się naruszenia tych przepisów, które ustanawiają sposób działania organu administracji na wypadek powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. W takiej bowiem sytuacji właściwy organ zobowiązany jest zawiadomić poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców, którym przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości. Naruszenie tego obowiązku przez organ nie może prowadzić do podważenia samej istoty konstytucyjnego prawa żądania zwrotu nieruchomości i uzasadniać przerzucenia skutków tego naruszenia wyłącznie na poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców.

Z orzecznictwa sądowego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego I OSK 557/2007) wynika, iż na organie spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa lub gmina na powrót władają i są właścicielami nieruchomości podlegającej zwrotowi. Do czasu zakończenia takich działań, postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powinno zostać zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt. 4 kpa.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie. W ocenie Wojewody [...] kwestionowanej decyzji nie może przypisać naruszenia prawa skutkującego uwzględnieniem skargi.

Po zrelacjonowaniu przebiegu całego postępowania administracyjnego Wojewoda podkreślił, że przy wydawaniu decyzji z dnia 22 grudnia 2009 r. dokonano w pełni prawidłowej subsumcji stwierdzonego stanu faktycznego ze stanem prawnym. W efekcie przyjęte zostało, iż w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajduje art. 229 u.g.n. Zaistnienie negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości, którą ustawodawca określił w art. 229 u.g.n., zobowiązuje organ administracyjny do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości bez potrzeby badania czy zaistniały przesłanki stwierdzenia zbędności konkretnej nieruchomości na cel wyrażony w decyzji wywłaszczeniowej. Stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji jest zatem w pełni prawidłowe.

Zdaniem organu II instancji powyższa argumentacja przemawia za koniecznością uznania za błędny pogląd skarżącego, iż nie doszło do wygaśnięcia roszczenia o zwrot nieruchomości.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu (naruszenie art. 136 ust. 2 u.g.n.) podniesionego przez skarżącego Wojewoda [...] wyjaśnił, że przepis ten wszedł w życie jednocześnie z art. 229 u.g.n. Skutkuje to tym, że organ administracji publicznej informując stronę o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wprowadzałby ją w błąd. Jednocześnie działałby wbrew normie prawnej wynikającej z art. 229 u.g.n.

Co do zarzutu skarżącego, iż bezprawnym działaniem było dopuszczenie do nabycia przez [...] Fabryki prawa wieczystego użytkowania przedmiotowego gruntu, strona przeciwna wskazała że przedmiotem postępowania było zbadanie wystąpienia przesłanek dopuszczalności zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Poza obszarem zainteresowania organów administracji musiała zatem pozostawać kwestia kontroli legalności decyzji wydanej przez Wojewodę [...]. Istotną okolicznością było to, że decyzja Wojewody [...] stała się ostateczna 31 lipca 1991 r., a wynikające z niej prawo użytkowania wieczystego przysługujące [...] Fabrykom w K. zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 6 marca 1992 r. Oba te zdarzenia prawne musiały być wzięte pod uwagę przy rozpatrywaniu i załatwianiu sprawy o zwrot nieruchomości, gdyż ich skutki prawne współkształtują treść podejmowanego rozstrzygnięcia.

Zdaniem Wojewody również nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 77 kpa, gdyż zaskarżona decyzja wydana została po zebraniu i rozpatrzeniu w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego.

Rozpoznając skargę, rozważyć należało, co następuje:

skarga nie jest uzasadniona.

Istotne w sprawie okoliczności faktyczne były bezsporne. W szczególności nie było kwestionowane ustalenie, że w odniesieniu do nieruchomości objętej żądaniem zwrotu, Wojewoda [...] decyzją z dnia 8.VII.1991 r. znak: [...] potwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5.XII.1990 r. przez [...] Fabryki w K. prawa użytkowania wieczystego tego gruntu. Nie było również kwestionowane to, że tak nabyte prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej kw nr [...] w dniu 6.III.1992 r.

Powyższe fakty poprawnie zostały ocenione przez organy administracji jako negatywna przesłanka wyłączająca możliwość zwrotu nieruchomości objętej postępowaniem. Powołany w zaskarżonej decyzji przepis art. 229 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst Dz. U. nr 261 z 2004 r., poz. 1361 z późn. zm.) stanowi, że przewidziane art. 136 ust. 3 tej ustawy roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy (1.I.1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Właśnie te okoliczności, jak wyżej wskazano, tj. ustanowienie wieczystego użytkowania i wpisanie tego prawa przed 1.I.1998 r. miały miejsce w rozpatrywanym przypadku.

Orzeczona w związku z tym odmowa zwrotu wskazanej przez skarżącego nieruchomości nie narusza cytowanego wyżej przepisu. Nie można także przyjąć, aby postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji przeprowadzone zostało z naruszeniem przepisów prawa. W szczególności brak było konieczności ustalania innych jeszcze dodatkowych okoliczności faktycznych czy uzależnianie załatwienia sprawy od wyniku innego postępowania przed organami administracji lub sądem powszechnym. Regulacja wynikająca bowiem z cytowanego przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest jednoznaczna. W sytuacji wystąpienia okoliczności wskazanych w tym przepisie, stronie nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości a zatem ustalenie dalszych innych jeszcze okoliczności staje się bezprzedmiotowe (por. wyrok NSA z 13.06.2008 r. I OSK 949/07 Lex nr 496 171). W sprawie niniejszej nie wykazano przy tym aby wszczęte zostało postępowanie, którego celem byłoby usunięcie skutków nabycia prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości przez [...] Fabryki i ujawnienia tego prawa w księgach wieczystych. Nie zachodziła w związku z tym konieczność zawieszania postępowania o zwrot spornych nieruchomości. Zawieszenie postępowania w okoliczność niniejszej sprawy było tym bardziej nieuzasadnione, jeżeli zważyć, że sporne grunty były przedmiotem dalszych jeszcze umów przenoszących własność, zawieranych po uzyskaniu prawa użytkowania wieczystego przez [...] Fabrykę. Jeżeli natomiast obecnie lub później, już po zakończeniu niniejszego postępowania o zwrot nieruchomości, wieczyste użytkowanie zostałoby rozwiązane z uchyleniem jego skutków, to okoliczność ta będzie elementem nowego stanu faktycznego, uzasadniającego ponowne rozpatrzenie sprawy o zwrot wywłaszczonego gruntu.

Wskazywane zaś przez skarżącego zaniechanie powiadomienia byłych właścicieli o zamiarze przeznaczenia spornej nieruchomości na inny cel nie może wyłączać negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości, przewidzianej cytowanym wyżej przepisem art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Okoliczność ta może być rozważana w innych postępowaniach, w których przewidziana jest jako element podstawy rozstrzygnięcia. Nie ma natomiast okoliczność ta znaczenia dla sytuacji regulowanej art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z powyższych względów należało uznać, że skarga nie może być uwzględniona. Prowadzi to do jej oddalenia z mocy art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).