Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1369/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 23,art.26
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Nowak (spr.), , Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Protokolant st. sekr. sąd. Piotr Bibrowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2015 r. sprawy ze skargi W K na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] maja 2014 r. znak [...] w przedmiocie niestwierdzenia naruszenia praw pacjenta skargę oddala


UZASADNIENIE

Rzecznik Praw Pacjenta orzeczeniem z dnia [...] marca 2014 r. znak: [...] na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 roku o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 159 z późn. zm. ) dalej zwaną ustawą o prawach pacjenta , poinformował J K i w K , że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego nie stwierdził w sprawie zgłoszonej przez J K oraz W K naruszenia prawa pacjenta I K do dokumentacji o którym mowa w art. 23 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 1 i art. 26 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta przez podmiot leczniczy - Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej, Szpital Wojewódzki [...] w [...] zwany dalej Szpitalem.

Postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie zostało wszczęte na podstawie 50 ust. 3 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w związku z wnioskami W K oraz J K (syna) , które wpłynęły do Biura Rzecznika Praw Pacjenta w dniu 8 i 9 marca 2012 roku w celu ustalenia czy zostało naruszone prawo pacjenta I K do informacji o stanie zdrowia w tym wyrażenia zgody na udzielenie świadczenia zdrowotnego oraz prawa do dokumentacji medycznej przez Szpital.

W przedmiotowych wnioskach skierowanych do Rzecznika Praw Pacjenta wnioskodawcy poinformowali, że pacjentce I K bezpodstawnie odmawia się wykonania przeprowadzenia operacji w związku ze złamaną szyjką kości udowej, pomimo wyrażenia zgody w dniu [...] marca 2012 roku. Zarzucili również niewłaściwe postępowanie ordynatora Oddziału Ortopedyczno-Urazowego Szpitala poprzez nie przekazywanie pacjentowi I K oraz osobie upoważnionej - J K informacji o stanie zdrowia oraz dokumentacji medycznej pacjentki.

Według wyjaśnień Szpitala I K nie upoważniła na piśmie kogokolwiek do udostępnienia dokumentacji medycznej dotyczącej jej leczenia w Szpitalu oraz do udzielania informacji o stanie zdrowia. Zatem nie było również możliwe wystawienie doręczenia osobom trzecim zaświadczenia czy też opinii o Jej stanie zdrowia". W zakresie wyrażenia zgody na zabieg wyjaśniono, że "pacjentka dwukrotnie odmówiła wyrażenia na piśmie i ustnie zgody na proponowane jej metody znieczulenia, wobec czego nie było w ogóle możliwe wykonanie zabiegu operacyjnego tym bardziej, że pacjentka cofnęła również zgodę wyrażoną wcześniej na wykonanie samego zabiegu ".

W kolejnych wyjaśnieniach Szpitala stwierdzono, ze "pacjentka konsekwentnie będąc w stanie ogólnym dobrym i logicznym kontakcie nie wyrażała zgody na proponowane leczenie operacyjne złamanej szyjki kości udowej lewej. Pacjentka odmówiła przyjmowania leków oraz posiłków. Nie upoważniła nikogo do informacji o stanie zdrowia i do dokumentacji medycznej. Pacjentka konsultowana była przez lekarza psychiatrę, wywiad odnoszący się do ustalenia czy chora jest w stanie świadomie decydować o swoim leczeni dał pozytywną odpowiedź w tym zakresie". Dodano również, że "okoliczność ustanowienia dla I K kuratora osoby niepełnosprawnej tj. J K zgodnie kodeksem rodzinnym i opiekuńczym jest bez znaczenia".

Pismem z dnia [...] listopada 2012 roku (znak: [...]) w wyniku powziętej informacji o śmierci pacjentki I K skierowano do W K informacje o przysługujących środkach prawnych, w szczególności w zakresie odpowiedzialności zawodowej lekarzy, cywilnej oraz karnej.

W kolejnych wyjaśnieniach Szpitala stwierdzono że "pomoc medyczna udzielona pacjentce I K była zgodna z obowiązującym prawem i wymogami NFZ. Lekarze udzielający świadczeń medycznych posiadali wymagane kwalifikacje i doświadczenie, działali zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Wszystkie podejmowane decyzje dotyczące pacjentki zostały odnotowane w dokumentacji medycznej". Natomiast w zakresie udostępnienia dokumentacji medycznej wyjaśniono, że "Pani I K nie upoważniła na piśmie kogokolwiek do udostępnienia dokumentacji medycznej dotyczącej jej leczenia w Szpitalu oraz do udzielania informacji o stanie zdrowia. Zatem nie było również możliwe wystawienie doręczenia osobom trzecim zaświadczenia czy też opinii o Jej stanie zdrowia". W zakresie wyrażenia zgody na zabieg wyjaśniono, że "pacjentka dwukrotnie odmówiła wyrażenia na piśmie i ustnie zgody na proponowane jej metody znieczulenia, wobec czego nie było w ogóle możliwe wykonanie zabiegu operacyjnego tym bardziej, że pacjentka cofnęła również zgodę wyrażoną wcześniej na wykonanie samego zabiegu ". W odpowiedzi Dyrektor Szpitala powołał się również na zasady wypisów pacjenta ze Szpitala w szczególności art. 29 i 30 ustawy o działalności leczniczej, wskazując, że "Szpital dopełnił wszelkich formalności związanych z wypisem Pani I K do domu, zaś Pan J K (syn) na piśmie w dniu 28 lutego 2012 roku zadeklarował, że po zakończeniu leczenia, w dniu wypisu odbierze ze Szpitala i własnym staraniem zapewni je opiekę. O terminach wypisu pacjentki Pan J K był zawsze informowany co odnotowywano w dokumentacji medycznej pacjentki. Dyrektor Szpitala stwierdził, że żaden przepis nie obliguje Szpitala do ustalania terminu wypisania pacjenta (po uzgodnieniu z rodziną), niewymagającego dalszego leczenia. Podczas wizyty lekarskiej pacjent informowany jest o planowanym zakończeniu procesu leczenia w Szpitalu. Jeżeli stan zdrowia wymaga transportu sanitarnego jest zawsze zapewniany przez Szpital". Nadmieniono, że "Szpital wystąpił również do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o objęcie Pani I Kl po wypisaniu ze Szpitala opieką w miejscu zamieszkania". Z uzyskanych od Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej informacji wynikało, że "pacjentka nie wyraziła nigdy na objęcie jej taką opieką. Syn Pan J K nie wyraził też zgodny na umieszczenie pacjentki w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym. I K została wypisana ze Szpitala w dniu [...] kwietnia 2012 roku". Jednocześnie wyjaśniono, że "Szpital prowadzi dokumentację medyczną pacjentów w oparciu o obowiązujące przepisy (...). Pacjenta przy wypisie do domu otrzymała Kartę Informacyjną z leczenia szpitalnego, która zawiera m.in. rozpoznanie, wyniki badań diagnostycznych i konsultacyjnych, opis zastosowanego leczenia, epikryzę oraz wskazania dotyczące dalszego sposobu leczenia, leki i materiały zapisane pacjentowi przy wypisie oraz skierowania.

W dniu [...] czerwca 2013 roku wpłynęły kolejne wyjaśnienia Szpitala (w którym wyjaśniono kwestię wyrażenia zgody przez pacjentkę na wykonanie zabiegu operacyjnego. W szczególności wskazano, że "Pani I K w czasie pobytu w Szpitalu była w pełni świadoma tj. zdolna do podjęcia decyzji i wyrażenia woli, co potwierdza konsultacja lekarza psychiatry (w dokumentacji medycznej)". Ponadto nadmieniono, że w historii choroby znajduje się zgoda pacjentki na wykonanie zabiegu operacyjnego implantacji endoprotezy do stawu biodrowego lewego wyrażona na piśmie, które odnotowano również w dniu [...] marca 2012 roku oraz, że pacjentkę przygotowano do zabiegu operacyjnego a jednym z etapów przygotowania do zabiegu jest kwalifikacja anestezjologiczna, którą przeprowadza lekarz anestezjolog. Z uwagi na to, że znieczulenie jest zabiegiem o podwyższonym ryzyku musi również uzyskać zgodę pacjenta na piśmie na wykonanie znieczulenia. Podkreślono, że pacjentka stanowczo, dwukrotnie odmówiła wyrażenia zgody na znieczulenie, co odnotowano w dniu [...] marca 2012 roku. Wobec powyższego wskazano, że nieuprawnionym jest aby nie została wzięta pod uwagę zgoda pacjentki wyrażona w dniu [...] marca 2012 roku, albowiem po uzyskaniu zgody pacjentki rozpoczęto procedurę przygotowania do zabiegu, a jednym z etapów przygotowania jest ocena anestezjologiczna pacjenta (ocena ta może zdyskwalifikować pacjenta przygotowywanego do zabiegu operacyjnego) i uzyskanie jego zgody na znieczulenie. Wykonanie zabiegu implantacji endoprotezy bez znieczulenia jest niemożliwe, tym samym mimo wyrażenia przez pacjentkę zgody na sam zabieg operacyjny wykonanie operacji nie było możliwe, wobec braku możliwości znieczulenia pacjentki do zabiegu. Dodano również, że pacjentka w dniu [...] marca 2012 roku cofnęła wyrażoną wcześniej zgodę na zabieg operacyjny. W czasie pobytu w Szpitalu pacjentka wielokrotnie odmawiała wyrażenia zgody na różne czynności medyczne, co odnotowywano każdorazowo w historii choroby pacjentki. Na zakończenie powołano się na przepisy kodeksu cywilnego dotyczące cofnięcia oświadczenia, które może zostać wykonane przez każde oświadczenie woli.

Rzecznik w uzasadnieniu stwierdził również, że uzyskał informacje Sądu Rejonowego w [...] (znak: [...] ) który poinformował, że ""Pani I K w sprawie [...] nie występowała w charakterze osoby częściowo ubezwłasnowolnionej, ale jako osoba niepełnosprawna". Poinformowano, że w dniu 20 marca 2012 roku Pan J K został ustanowiony kuratorem osoby niepełnosprawnej do pomocy w prowadzeniu wszelkich spraw I K. Z akt sprawy wynika, że przed Sądem Okręgowym w [...] toczyło się postępowanie o ubezwłasnowolnienie I K pod. Sygn. [...]. Zakres kompetencji kuratora osoby niepełnosprawnej - I K określony został w treści postanowienia Sądu z dnia [...] marca 2012 roku. Natomiast odnośnie pozostałych kwestii dotyczących wyrażenia zgody na zabieg operacyjny i dostępu do dokumentacji medycznej powołano się na przepisy ustawy o zawodach lekarzu i lekarzu dentyście oraz ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Omawiając zakres prowadzonego postępowania Rzecznik wyjaśnił, że zgodnie z art. 23 i 24 ustawy o prawach pacjenta, pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych a podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych jest obowiązany prowadzić, przechowywać i udostępniać dokumentację medyczną w sposób określony w ustawie oraz zapewnić ochronę danych zawartych w dokumentacji.

Równocześnie, art. 26 ust. 1 ww. ustawy o prawach pacjenta stanowi, że podmiot leczniczy ma obowiązek udostępnić dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Wniosek o udostępnienie dokumentacji nie wymaga uzasadnienia przez osobę, która się o nią zwraca.

Dostęp do dokumentacji medycznej jest prawem pacjenta. W jego imieniu prawo to może wykonywać w szczególności osoba upoważniona. Osoba upoważniona działa w imieniu pacjenta, a jej wyznaczenie nie stanowi przeszkody do dalszego, bezpośredniego korzystania z omawianego prawa przez samego pacjenta. Prawo osób upoważnionych do dokumentacji medycznej jest więc prawem pochodnym od prawa przysługującemu pacjentowi. Realizacja tego prawa może zatem być zatem kontynuowana po śmierci pacjenta. Zatem "upoważnienie przez pacjenta konkretnej osoby do udostępnienia jej dokumentacji medycznej ma taki skutek, że w przypadku śmierci pacjenta osoba upoważniona wstępuje w jego prawa w zakresie udostępnienia dokumentacji medycznej" (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 lipca 2010 r., sygn. akt. II SAB/z 29/10).

Rzecznik wyjaśnił w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, że pacjent składa jedno oświadczenie o upoważnieniu osoby bliskiej do uzyskiwania dokumentacji medycznej, ze wskazaniem imienia i nazwiska osoby upoważnionej albo oświadczenie o braku takiego upoważnienia. Oświadczenie pacjenta o upoważnieniu osoby bliskiej do uzyskiwania dokumentacji medycznej obejmuje dostęp do niej zarówno za życia, jak również po śmierci pacjenta. Upoważnienie to zamieszcza się w dokumentacji indywidualnej wewnętrznej (czyli w historii choroby lub historii zdrowia i choroby - § 8 pkt 2 w związku z § 2 ust. 3 ww. rozporządzenia).

Pacjent może złożyć oświadczenie zarówno w formie pisemnej jak i ustnej. W przypadku złożenie oświadczenia w formie ustnej upoważnienie to wpisywane jest do dokumentacji medycznej przez osobę prowadzącą praktykę zawodową (tak: D K, Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - Komentarz, Warszawa 2012, str. 365). W przypadku kiedy pacjent jest niezdolny do złożenia podpisu oświadczenie może być ono odebrane w formie ustnej.

Przechodząc do uzasadnienia zajętego w sprawie stanowiska w przedmiocie niestwierdzenia naruszenia prawa pacjenta do dokumentacji medycznej pacjenta, o którym mowa w art. 23 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 1 i art. 26 ust. 1 ustawy Rzecznik stwierdził, iż zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy nie uzasadniał przypisania Szpitalowi naruszenia dyspozycji ww. przepisów.

Rzecznik wskazał, że pacjentka I Kl przebywając trzykrotnie na Oddziale Ortopedyczno-Urazowym Szpitala nie złożyła prawnie wymaganego, skutecznego oświadczenia o upoważnieniu wskazanej osoby w zakresie dostępu do dokumentacji medycznej. W szczególności w dokumentacji medycznej brak upoważnienia na piśmie kogokolwiek w tym synów Pana J K oraz Pana W K do udostępnienia dokumentacji medycznej dotyczącej jej leczenia oraz udzielania informacji o stanie zdrowia. Wprawdzie w dokumentacji medycznej pacjentki zawierającej wskazanie osoby upoważnionej do dokumentacji medycznej i informacji o stanie zdrowia w oświadczeniu składanym zgodnie z § 8 rozporządzenia w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania w rubryce dotyczącej przedmiotowego upoważnienia jest wpisany Pan J K, niemniej jednak należy zauważyć, że ww. oświadczenie nie zostało podpisane przez pacjentkę. W oświadczeniu z dnia [...] grudnia 2012 roku znajduje się adnotacja Szpitala "syn utrudnia podpisanie jakichkolwiek dokumentów" oraz z dnia [...] marca 2012 roku "chora ustnie wyraża zgodę na udzielenie informacji o swoim zdrowiu. Ale nie chce podpisać takiej zgody". Należy również zauważyć, że jak wynika z dokumentacji medycznej pacjentki tj. karty konsultacji lekarza psychiatry z dnia [...] marca 2012 roku dr n. med. E B stwierdziła, że pacjentka w czasie pobytu w Szpitalu była w pełni świadoma tj. zdolna do podjęcia decyzji i wyrażenia swej woli w zakresie wskazania osoby upoważnionej do dokumentacji medycznej. Na podstawie zapisów w dokumentacji medycznej można przypuszczać, iż intencją pacjenta było upoważnienie kogoś do dostępu do jego dokumentacji medycznej, niemniej jednak w takim przypadku nie można posłużyć się domniemaniem takiej osoby.

Rzecznik stwierdził, że w dokumentacji medycznej nie znajduje się adnotacja o ustnym upoważnieniu bądź odmowie udostępnienia dokumentacji medycznej, które upoważniałoby wnioskodawców do wglądu w dokumentację medyczną.

Odnosząc się do argumentacji wnioskodawców uzasadniających swoje stanowisko posiadaniem prawa do dokumentacji medycznej oraz informacji o stanie zdrowia w związku z pełnieniem funkcji kurateli osoby niepełnosprawnej przez J K należy wskazać, że jest bezpodstawne. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że postanowieniem z dnia [...] marca 2012 roku Sąd Rejonowy Wydział Il Rodzinny i Nieletnich w [...] ustanowił Pana J K kuratorem osoby niepełnosprawnej I K zobowiązanym do pomocy w prowadzeniu wszelkich jej spraw (zaświadczenie z dnia [...] marca 2012 r. sygn. akt [...]).

W świetle obowiązujących przepisów przesłanki ustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej określone zostały w art. 183 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. Nr 788 z późn. zm.). Zgodnie z którym dla osoby niepełnosprawnej ustanawia się kuratora, jeżeli osoba ta potrzebuje pomocy do prowadzenia wszelkich spraw albo spraw określonego rodzaju lub do załatwienia poszczególnej sprawy. Zakres obowiązków i uprawnień kuratora określa sąd opiekuńczy wydając na podstawie art. 604 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101) odpowiednie zaświadczenie.

Rzecznik zauważył, że zgodnie z poglądem wyrażonym w orzecznictwie, ustanowiony w tym trybie kurator nie jest przedstawicielem ustawowym osoby niepełnosprawnej, a jedynie pomaga jej przy załatwianiu spraw (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 1995 r., III CRN 22/95, OSNC 1995, nr 9, poz. 134). I. K. nie była osobą ubezwłasnowolnioną podczas hospitalizacji w Szpitalu mogła w pełni decydować o wskazaniu osoby upoważnionej do dokumentacji medycznej i stanie zdrowia a także o procesie leczenia. Dlatego też składane przez kuratora ustanowionego dla osoby niepełnosprawnej oświadczenia Pana J K dotyczące procesu leczenia pacjentki I K, jak i dalsze rozporządzenia i dyspozycje nie mogły wywołać skutków w omawianym zakresie. Zatem, zdaniem Rzecznika, prawidłowo postąpił Dyrektor Szpitala kierując pismem z dnia [...] marca 2012 roku (znak: [...]) do Pana J K informację o przyczynie odmowy udostępnienia dokumentacji medycznej (w tym "świadectw i opinii lekarskich") na złożone wnioski z dnia 13 marca, 14 marca, 16 marca, 22 marca 2012 roku uzasadniając to m.in. brakiem odpowiedniego upoważnenia.

Odnosząc się do przedstawionego przez pełnomocnictwa notarialnego z dnia 31 maja 2004 roku, Rzecznik stwierdził, że nie wynika wprost upoważnienie do dokumentacji medycznej czy też informacji o stanie zdrowia które jest przepisem szczególnym i tak powinno być sprecyzowane w pełnomocnictwie. Ustanowienie pełnomocnika Pana J K przez Panią I K do zarządzania majątkiem i reprezentowania przed wszelkiego rodzaju instytucjami nie jest tożsame z upoważnieniem tej osoby do uzyskania informacji o stanie zdrowia pacjenta oraz dokumentacji medycznej.

Konkludując Rzecznik stwierdził, iż Szpital odmawiając udostępnienia J K dokumentacji medycznej I K nie naruszył badanego w sprawie prawa, bowiem pacjent nie wskazał go jako osoby upoważnionej do jego dokumentacji medycznej jak również nie zostało przedłożone odpowiednie upoważnienia, zgodnie z przepisami ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz rozporządzenia w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania

Od powyższego rozstrzygnięcia W K oraz J K w dniu 1 kwietnia 2014 r. wnieśli wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podnieśli w szczególności, iż

1. Lekarz Szpitala Wojewódzkiego im. [...] w [...] nie przedstawił Rzecznikowi Praw Pacjenta żadnych dokumentów, że pacjentka I K nie wyraziła zgody na wykonanie zabiegu operacyjnego.

2. Lekarz szpitala nie przedstawił Rzecznikowi Praw Pacjenta żadnych dokumentów, że pacjentka I K nie wyraziła zgody na wydanie opinii lekarskiej o swoim stanie zdrowia, swojemu opiekunowi i pełnomocnikowi.

3. Rzecznik Praw Pacjenta pominął w postępowaniu wyjaśniającym, że opiekun J K otrzymał od Sądu Rejonowego, III Wydziału Rodzinnego w [...] , zezwolenie na zabieg operacyjny dla pacjentki I K, bez jej zgody.

4. Rzecznik Praw Pacjenta pominął w postępowaniu wyjaśniającym, że szpital w Tarnowie również otrzymał sądową zgodę na zabieg operacyjny wydaną kuratorowi. Tj. postanowienie - wyrażające zgodę na zabieg operacyjny Sądu Rejonowego, HI Wydział Rodzinny w [...], sygn. akt: [...]. Otrzymał wcześniej także wezwanie sądowe z dnia 27 marca 2012 r., do złożenia dokumentów lekarskich stwierdzających konieczność przeprowadzenia pilnego zabiegu operacyjnego a I K.

5. Pacjentka I K mając swojego pełnomocnika notarialnie potwierdzonego w pełnym zakresie, odmawiała szpitalowi podpisania jakiejkolwiek dokumentacji.

6. Pacjentka I K podpisała osobiście w szpitalu tylko dwa dokumenty: pierwszy w dniu przyjęcia do szpitala tj. w dniu [...] lutego 2012 r. oraz drugi raz w dniu [...] marca 2012 r., w obecności lekarza dyżurnego i w obecności 3-ch osób z rodziny, w sprawie wyrażenia zgody na zabieg operacyjny.

7. Rzecznik Praw Pacjenta przyjął jako jedynie słuszną wersję wydarzeń opisaną przez przedstawiciela usługodawcy tj. pełnomocnika Szpitala Wojewódzkiego im. [...] w [...] , bez żądania przedłożenia dowodów rzeczowych. W ten sposób Rzecznik Praw Pacjenta oparł swoje postanowienie tylko na podstawie zeznania i oświadczenia pochodzącego od pełnomocnika szpitala, bez potwierdzenia materiałami dowodowymi i faktograficznymi.

8. Rzecznik Praw Pacjenta nie wyjaśnił dlaczego ordynator Szpitala Wojewódzkiego im[...] w [...], sam nie wykonał fachowcy opieki lekarskiej w marcu 2012 roku i równocześnie uniemożliwił innym, poprzez nie wydanie opinii lekarskiej.

9. Rzecznik Praw Pacjenta nie wyjaśnił dlaczego lekarz rodzinny musiał ponownie skierować w dniu [...] kwietnia 2012 roku, pacjentkę I K do szpitala na leczenie chirurgiczne.

10. Rzecznik Praw Pacjenta nie wyjaśnił, co oznacza w oświadczeniu pisemnym usługodawcy "zakończenie leczenia"?, czy oznacza, że pacjentka jest zdrowa i może wracać do domu?, czy oznacza, że pacjentka wymaga dalszego innego leczenia np. rehabilitacji?, jakiej?, i w jakich warunkach?, czy np. pacjentka musi poszukać sobie innego usługodawcy - szpitala? który wykona wymagany zabieg chirurgiczny. Wiarygodność oświadczenia usługodawcy nie opiera się na zeznaniach strony oświadczającej, a winno oprzeć się na dowodach rzeczowych i faktograficznych. Orzeczeniem z dnia [...] maja 2014 r. Rzecznik na podstawie art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta, art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) dalej k.p.a. poinformował, iż po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymuję w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie z dnia [...] marca 2014 r. (znak: [...]) w przedmiocie niestwierdzenia naruszenia przez Szpital prawa I K do dokumentacji medycznej, o którym mowa w art. 23 ust. 1 w związku z art. 24 ust. 1 i art. 26 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta.

Uzasadniając utrzymanie w mocy orzeczenia z dnia [...] marca 2014 r. Rzecznik przytoczył ponownie przebieg postępowania wyjaśniającego i argumentację dot. braku wymaganego, skutecznego oświadczenia o upoważnieniu wskazanej osoby w zakresie dostępu do dokumentacji medycznej.

W skardze skierowanej do Sądu Skarżący W K podniósł, że Rzecznik Praw Pacjenta nie wykorzystał swoich uprawnień wynikających z treści art. 52. ust. 1. pkt 2) oraz ust. 2. pkt 3) oraz art. 53. ust. 1. pkt 3) oraz ust. 5., jak również art. 55. pkt 2) oraz art. 67b. ust. 1. pkt 2) w związku z art. 67a. ust. 1. pkt 2), ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.).

Zarzucił Szpitalowi, że w dniu [...] marca 2012 r. pacjentka I K podpisała osobiście dokument szpitalny, w którym wyraziła zgodę na zabieg operacyjny w obecności lekarza dyżurnego oraz w obecności trzech osób z rodziny. Tymczasem w dniu [...] marca 2012 roku lekarz pełniący obowiązki ordynatora odmówił wykonanie ortopedycznego zabiegu chirurgicznego, mimo że miał pisemną zgodę pacjentki.  W związku z deklaracją złożoną na piśmie przez pacjentkę w dniu [...] marca 2012 r., lekarz nie zwrócił się do Sądu Rodzinnego o wydanie zgody na zabieg operacyjny.

Skarżący podniósł, że:

1. Nie ma w dokumentacji medycznej poświadczenia ustnego ani pisemnego pacjentki I K, że nie chce operacji - tzn. pacjentka I K nie poświadczyła na piśmie poprzez złożenie na nim swojego podpisu, że nie wyraża zgody na wykonanie zabiegu operacyjnego. Jest natomiast odwrotnie jak to wyżej zostało przedstawione. Tzn. jest pisemna zgoda pacjentki na zbieg operacyjny.

2. Nie ma w dokumentacji medycznej poświadczenia ustnego ani pisemnego pacjentki I K że nie chce wydać opinii lekarskiej rodzinie - tzn. pacjentka I K nie poświadczyła na piśmie poprzez złożenie na nim swojego podpisu, że nie wyraża zgody na udostępnienie opinii lekarskiej opiekunowi rodzinnemu. Natomiast, jest zgoda pacjentki na udostępnienie opinii lekarskiej opiekunowi rodzinnemu, ale bez podpisu.

3. Sąd Okręgowy w [...] poczynił inne ustalenia dowodowe odnośnie pełnomocnictwa ustawowego podczas hospitalizacji, jak również po śmierci pacjentki I K. Przedstawione materiały sądowe są w istotnych sprawach sprzeczne z decyzjami podjętymi przez Rzecznika Praw Pacjenta, w sprawach umorzenia postępowania w związku ze śmiercią pacjentki jak również prawa pacjenta do fachowej pomocy medycznej.

W odpowiedzi na skargę Rzecznik Praw Pacjenta podtrzymał stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dna 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że wykonywana kontrola polega na weryfikacji orzeczenia organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej jako: p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu sądowym było orzeczenie Rzecznika z dnia [...] maja 2014 r. wydane na podstawie art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta, art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. którym Rzecznik po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie z dnia [...] marca 2014 r. (znak: [...] w przedmiocie niestwierdzenia naruszenia przez Szpital prawa I K do dokumentacji medycznej, o którym mowa w art. 23 ust. 1 w związku z art. 24 ust. 1 i art. 26 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta.

Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd na wstępie uznał za konieczne dokonanie oceny dopuszczalności sądowej kontroli tego rodzaju rozstrzygnięcia ponieważ orzeczenia jakie zapadły na tle postępowania, prowadzonego w trybie art. 50, 51, 52, a w szczególności art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta nie jest jednolite.

Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, uznał za nieuzasadniony pogląd, zgodnie z którym skarga sądowa w tego typu sprawach nie przysługuje i podlega odrzuceniu (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2012 r. sygn. akt VII SA/Wa 13/12 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1161/12) podzielił natomiast pogląd Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażony w wyroku z dnia 17 czerwca 2014 r. VII SA/Wa 2773/13

Odnosząc się więc do zarzutów skargi wskazać należy, że z chwilą śmierci pacjentki I K w dniu [...] czerwca 2012 r. jej prawo do informacji oraz prawo do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych wygasło. Osobie bliskiej nie przysługują uprawnienia do żądania ustalenia jego ewentualnego naruszenia na gruncie przepisów ustawy o prawach pacjenta. Zatem Rzecznik nie mógł w toku postępowania ustalić czy prawo do wyrażenia zgody pacjentki I K zostało naruszone, w tym czy w Szpitalu wyraziła ona zgodę na udzielanie jej świadczeń zdrowotnych.

Rzecznik wskazał, ze zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z o prawach pacjenta , pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ww. ustawy podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta.

Dostęp do dokumentacji medycznej jest prawem pacjenta. W jego imieniu prawo to może wykonywać w szczególności osoba upoważniona. Osoba upoważniona działa w imieniu pacjenta, a jej wyznaczenie nie stanowi przeszkody do dalszego, bezpośredniego korzystania z omawianego prawa przez samego pacjenta. Prawo osób upoważnionych do dokumentacji medycznej jest więc prawem pochodnym od prawa przysługującemu pacjentowi. Realizacja tego prawa może zatem być kontynuowana po śmierci pacjenta. Nie wygasa ono z chwilą śmierci pacjenta. Zatem "upoważnienie przez pacjenta konkretnej osoby do udostępnienia jej dokumentacji medycznej ma taki skutek, że w przypadku śmierci pacjenta osoba upoważniona wstępuje w jego prawa w zakresie udostępnienia dokumentacji medycznej" (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 lipca 2010 r., sygn. akt. II SAB/z 29/10).

Podkreślić należy, że w toku postępowania wyjaśniającego Rzecznik ustalił, że pacjentka I K przebywając trzykrotnie na Oddziale Ortopedyczno-Urazowym Szpitala nie złożyła prawnie wymaganego, skutecznego oświadczenia o upoważnieniu wskazanej osoby w zakresie dostępu do dokumentacji medycznej. W szczególności w dokumentacji medycznej brak upoważnienia na piśmie kogokolwiek w tym synów J K oraz W K do udostępnienia dokumentacji medycznej dotyczącej jej leczenia oraz udzielania informacji o stanie zdrowia. W dokumentacji medycznej I K, znajdują się dwa oświadczenia umożliwiające złożenie upoważnienia do informacji i do dokumentacji medycznej. Pierwsze z nich datowane na [...] luty 2012 r. nie zawiera żadnych wpisów dokonanych przez pacjentkę. Lekarz T W poczynił na nim adnotację o treści: "syn utrudnia podpisanie jakiejkolwiek dokumentacji". Adnotacja ta została opatrzona datą [...].02.2012 r.

W dokumentacji medycznej znalazło się również oświadczenie umożliwiające złożenia upoważnienia do informacji i do dokumentacji medycznej z dnia [...] marca 2013 r., na którym widnieje Pan J K jako osoba upoważniona do informacji o stanie zdrowia i udzielonych świadczeniach zdrowotnych. Natomiast drugi egzemplarz tego samego oświadczenia nie zawiera już oznaczenia Pana J K jako osoby upoważnionej do informacji a jedynie wpis dokonany przez lekarza T M, że " chora ustnie wyraża zgodę na udzielenie informacji o swoim zdrowiu. Ale nie chce podpisać takiej zgody". Z powyższego nie wynika, że pacjentka nie upoważniła żadnej osoby do dokumentacji medycznej. Brak jest podstaw do przyjęcia domniemania, iż dana osoba została upoważnienia do dokumentacji medycznej. Ponadto należy zwróć uwagę, że w dokumentacji medycznej Pacjentki brak jest adnotacji o ustnym upoważnieniu wnioskodawców do dokumentacji medycznej I K.

Należy również zauważyć, że w karcie konsultacji lekarza psychiatry z dnia [...] marca 2012 roku dr n. med. E B stwierdziła, że pacjentka w czasie pobytu w Szpitalu była w pełni świadoma tj. zdolna do podjęcia decyzji i wyrażenia swej woli w zakresie wskazania osoby upoważnionej do dokumentacji medycznej. Wobec czego Pacjentka mogła złożyć upoważnienie do dostępu do swojej dokumentacji medycznej.

Zgodnie z postanowieniem z dnia [...] marca 2012 roku Sąd Rejonowy Wydział III Rodzinny i Nieletnich w [...] ustanowił J K kuratorem osoby niepełnosprawnej I K zobowiązanym do pomocy w prowadzeniu wszelkich jej spinw (zaświadczenie z dnia [...] marca 2012 r. sygn. akt [...] ). Powyższe ni/cczenie nie umożliwia kuratorowi jednak dostępu do dokumentacji medycznej I K. W świetle obowiązujących przepisów przesłanki ustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej określone zostały w art. 183 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. Nr 788 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem dla osoby niepełnosprawnej ustanawia się kuratora, jeżeli osoba ta potrzebuje pomocy do prowadzenia wszelkich spraw albo spraw określonego rodzaju lub do załatwienia poszczególnej sprawy. Zgodnie z art. 604 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks Postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. po z. 101) w zaświadczeniu dla kuratora sąd opiekuńczy określa zakres jego uprawnień.

Rzecznik w swoim rozstrzygnięciu z dnia [...] marca 2014 r. podniósł, że z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, iż kurator nie jest przedstawicielem ustawowym osoby niepełnosprawnej, a jedynie pomaga jej przy załatwianiu spraw (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 1995 r., III CRN 22/95, OSNC 1995, nr 9, poz. 134). W uzasadnieniu postanowienia Sąd Najwyższy stwierdził, że osoba ułomna nadal zachowuje pełną zdolność do czynności prawnych i może z własnej woli podejmować czynności, jakie uzna za właściwe. Wobec powyższego wskazania wymaga, że w takim przypadku kurator jedynie pomaga tej osobie w zakresie wskazanym, w postanowieniu sądu opiekuńczego. Pomoc ta dotyczy zarówno osoby jak i majątku. Zatem podkreślić należy, że ustanowienie kuratora w tym trybie nie ma na celu wykonywanie zastępstwa ustawowego w znaczeniu ustanowienia w osobie kuratora przedstawiciela ustawowego, lecz ma na celu ułatwienie załatwienia spraw ze względu na powstające z powodu niepełnosprawności trudności natury faktycznej.

Należy również zaznaczyć, że przekazane przez J K pełnomocnictwo z dnia [...] maja 2004 r. nie może stanowić podstawy do dostępu do dokumentacji medycznej I K. W swojej treści nie wskazuje ono bowiem, że Pan J K jako pełnomocnik jest osobą upoważnioną do dokumentacji medycznej mocodawcy I K. Umocowanie do: " (...) składania wszelkich oświadczeń i wniosków (...)" nie oznacza, że pełnomocnik jest upoważniony do dostęp do dokumentacji medycznej pacjentki. Należy jednocześnie zwrócić uwagę, że upoważnienie do dokumentacji medycznej osoby bliskiej nie wygasa z chwilą śmierci pacjenta (tak: D. Karkowska, Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta Komentarz, str. 367, Warszawa 2012). Tym właśnie różni się od pełnomocnictwa, które na podstawie art. 101 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 poz. 93 z późn. zm.) wygasa z chwilą śmierci pełnomocnika, chyba że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. W przekazanej kopii pełnomocnictwa udzielonego Panu J K brak jest zastrzeżenia, iż pełnomocnictwo to nie wygasa z chwilą śmierci I K

W świetle powyższych wyjaśnień skarga nie mogła być skuteczna. Na zakończenie wskazać należy, że Rzecznik Praw Pacjenta nie ingeruje w decyzje o charakterze medycznym, jak np. ordynowanie leków, czy formułowanie zaleceń lekarskich. Przedmiotem jego zainteresowania jest jedynie to, czy w trakcie procesu leczniczego przestrzegane są prawa pacjenta wynikające z obowiązujących przepisów prawa.

Konkludując również Sąd nie stwierdził, iż Szpital odmawiając udostępnienia J K dokumentacji medycznej I K nie naruszył badanego w sprawie prawa, bowiem pacjent nie wskazał go jako osoby upoważnionej do jego dokumentacji medycznej jak również nie zostało przedłożone odpowiednie upoważnienia, zgodnie z przepisami ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz rozporządzenia w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.