Uchwała Składu Pięciu Sędziów Sądu Najwyższego, sygn. akt III AZP 10/92
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 1992-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 624  Powszechny obowiązek obrony kraju
Hasła tematyczne: Zatrudnienie
Żołnierze zawodowi
Powołane przepisy: article: art. 26 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 18 poz. 79
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 31 lipca 1985 r. o obowiązkach i prawach posłów i senatorów.
journal: Dz.U. 1992 nr 8 poz. 31
Teza: Ochrona prawna stosunku pracy przewidziana w art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 1985 r. o obowiązkach i prawach posłów i senatorów /t.j. Dz.U. 1991 nr 18 poz. 79/ nie obejmuje posłów i senatorów, będących żołnierzami zawodowymi.

TEZY

Ochrona prawna stosunku pracy przewidziana w art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 1985 r. o obowiązkach i prawach posłów i senatorów /t.j. Dz.U. 1991 nr 18 poz. 79/ nie obejmuje posłów i senatorów, będących żołnierzami zawodowymi.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy przy udziale Prokuratora w Ministerstwie Sprawiedliwości w sprawie ze skargi Piotra K. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia 28 stycznia 1992 r. w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 maja 1992 r. II SA 317/92 do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 Kpc:

Czy ochrona prawna trwałości zatrudnienia przewidziana w art. 26 ustawy z dnia 31 lipca 1985 r. o obowiązkach i prawach posłów i senatorów /Dz.U. 1991 nr 18 poz. 79/ obejmuje na zasadach równości wszystkich posłów i senatorów w czasie trwania ich kadencji oraz w ciągu dwóch lat po jej upływie, czy tylko zatrudnionych w ramach stosunku pracy w rozumieniu przepisów kodeksu pracy?

podjął następującą uchwałę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 31 grudnia 1991 r. Minister Obrony Narodowej zwolnił Piotra K. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy. Na skutek wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego 7 stycznia 1992 r. Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia 28 stycznia 1992 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach decyzji odrzucono zarzut naruszenia przepisów o obowiązku uprzedzenia 6 miesięcy wcześniej o zamiarze zwolnienia ze służby i wskazano na to, że Piotr K. nabył prawo do emerytury w pełnej wysokości. Decyzja ta została 27 lutego 1992 r. zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego z powodu jej niezgodności z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 1985 r. o obowiązkach i prawach posłów i senatorów /Dz.U. 1991 nr 18 poz. 79/. W odpowiedzi na skargę z dnia 13 marca 1992 r. Minister Obrony Narodowej wniósł o oddalenie skargi z uwagi na to, że wspomniana ustawa dotyczy ochrony stosunku pracy, a nie rozciąga się na stosunki służbowe żołnierzy zawodowych, którzy nie są pracownikami w rozumieniu kodeksu pracy.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 maja 1992 r. odroczył rozprawę i przedstawił Sądowi Najwyższemu przytoczone na wstępie zagadnienie prawne. W uzasadnieniu postanowienia zaznaczono, że nie budzi wątpliwości poddanie stosunków służbowych żołnierzy zawodowych regulacji administracyjnoprawnej, ale trudno powiedzieć, że treść pojęcia "stosunku służbowego" jest również niewątpliwa, albowiem niektóre z nich są traktowane jako w swej istocie stosunki pracy. Uznanie, że z ochrony prawnej korzystają tylko posłowie i senatorzy pozostający w stosunku pracy określonym w kodeksie pracy, naruszałoby zasadę równości wobec prawa.

Rozpoznając zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości w konkretnej sprawie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pytanie postawione w związku z koniecznością rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości w konkretnej sprawie, dotyczy zakresu stosowania przepisu art. 26 ustawy z dnia 31 lipca 1985 r. o obowiązkach i prawach posłów i senatorów /t.j. Dz.U. 1991 nr 18 poz. 79/. Ustawa, nowelizowana dwukrotnie w 1989 r. oraz jeden raz w 1991 r. /z upoważnieniem do ogłoszenia tekstu jednolitego/ poświęca przepisy rozdziału 6 warunkom wykonywania mandatu, a w nim ustanawia szereg obowiązków zakładu pracy zatrudniającego posła lub senatora. Takie przepisy, jak np. art. 24 oraz art. 25 wymienionej ustawy, odnoszą się niewątpliwie do szerokiego kręgu adresatów zatrudniających posłów i senatorów. Na tle tych właśnie przepisów postanowienia art. 26 wyróżniają się wyznaczeniem ram ich stosowania innym pojęciem, bo nie stanowi się w art. 26 wprost o obowiązkach zakładu pracy, lecz prawodawca odwołuje się do pojęcia stosunku pracy i ustanawia jego ochronę. Nie jest to więc konstrukcja ochrony zatrudnienia, co sugeruje się w zagadnieniu prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia, lecz określenie przesłanek, przy zachowaniu których dopuszczalne jest rozwiązanie stosunku pracy z posłem lub senatorem. Zagadnienie prawne przenosi się wobec tego z szerokiej płaszczyzny pojęcia zatrudnienia w sferę uregulowań prawnych dotyczących stosunku pracy, a wobec powyższego postanowienie art. 26 ust. 1 i 2 wymienionej ustawy należy odnosić do tych tylko przypadków zatrudnienia, które powstają na zasadach określonych w art. 22 par. 1 Kp, a więc gdy "przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz zakładu pracy, a zakład do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem". Pojęcie stosunku pracy w tym rozumieniu nie obejmuje w żadnym razie stosunków służbowych, w jakich pozostają żołnierze zawodowi. Stosownie do przepisów ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1992 nr 8 poz. 31/ żołnierze zawodowi pełnią służbę wojskową w interesie Rzeczypospolitej Polskiej /art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze/ i są oni żołnierzami w czynnej służbie wojskowej /art. 4 ust. 1/.

W ukształtowaniu prawnych podstaw pełnienia służby wojskowej przez żołnierzy zawodowych szczególne znaczenie ma ustawa z dnia 25 października 1991 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 113 poz. 491/, która weszła w życie z dniem ogłoszenia /ogłoszona w Dzienniku Ustaw z dnia 9 grudnia 1991 r./. Ustawa ta wprowadziła instytucję przeniesienia żołnierza zawodowego w stan nieczynny /art. 2 pkt 14 noweli dodający w ustawie z dnia 30 czerwca 1970 r. art. 14a/, co następuje m.in. w razie wyboru, powołania lub mianowania na kierownicze stanowisko państwowe, jak również w razie wyboru na posła lub senatora, określając zakres uprawnień żołnierza oraz ustanawiając ochronę stosunku służbowego. Przepisy te przyjmują zupełnie inną konstrukcję prawną od tej, która znalazła zastosowanie w art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 lipca 1985 r. o obowiązkach i prawach posłów i senatorów. Wprawdzie przepisy te obowiązują dopiero od końca 1991 r. i nie odnoszą się do posłów poprzedniej kadencji Sejmu, jednakże dobitnie potwierdzają odrębność statusu posłów i senatorów pozostających w stosunku pracy od tych, którzy pozostają w stosunku służbowym. Wspomniana nowela zmieniła również podstawy zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, dopuszczając jako samodzielną przesłankę nabycie prawa do emerytury w pełnej wysokości określonej w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych /art. 2 pkt 45 noweli zmieniający brzmienie art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r.; art. 76 ust. 1 ustawy w brzmieniu jej tekstu jednolitego/.

Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia nawiązuje również do poszanowania zasady równości posłów i senatorów w korzystaniu z prawnej ochrony trwałości zatrudnienia. Przepis art. 26 ustawy z dnia 31 lipca 1985 r. o obowiązkach i prawach posłów i senatorów, o czym już była mowa, nie daje podstaw do operowania pojęciem ochrony trwałości zatrudnienia, lecz wymaga rozpatrywania go w odniesieniu do stosunku pracy. Nie ma żadnych podstaw ku temu, ażeby podawać w wątpliwość to, że wszyscy posłowie i senatorzy, pozostający w stosunku pracy w rozumieniu art. 22 par. 1 Kp, korzystać będą na jednakowych zasadach z osłony, jaką w celu prawidłowego wykonywania ich mandatu tworzy dla nich przepis art. 26 wspomnianej ustawy z dnia 31 lipca 1985 r. Punkt odniesienia do stosowania zasady równości stanowi bowiem występujące w tym przepisie pojęcie stosunku pracy, jako wyznaczające krąg podmiotów, do których odnosi się ta zasada.