Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 27/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3  i 3 a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Leszek Kleczkowski sędzia WSA Tomasz Wójcik Protokolant: starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2019 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] września 2018r. S. J. (skarżący) wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie składek na ubezpieczenie zdrowotne i wszystkich odsetek. Pozostałą kwotę zaległości zadeklarował się spłacać w miesięcznych ratach po maksymalnie 200,00 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że powodem nieopłacenia składek była trudna sytuacja życiowa i rodzinna. Dodał, że jest jedynym żywicielem rodziny oraz, że dochody jakie uzyskiwał były zbyt małe, aby wystarczyły na utrzymanie rodziny i opłacenie składek. Wnioskodawca podał, że jego żona nie pracuje i opiekuje się niepełnosprawnym ojcem, który wymaga całodobowej opieki. Wskazał, że syn ma orzeczenie o niepełnosprawności, korzysta z prywatnej rehabilitacji i czeka na zabieg operacyjny, który musi zostać wykonany prywatnie, a jego koszt to kwota 4 500 zł. Skarżący wyjaśnił, że nie miał wyboru i aby jego rodzina mogła przeżyć musiał zrezygnować z opłacania składek. Poinformował, że wiele razy musiał korzystać z pomocy opieki społecznej, a syn dodatkowo otrzymuje pomoc materialną w postaci stypendium socjalnego. Oświadczył, że szansy na poprawę sytuacji upatruje w wejściu od przyszłego roku ustawy z dnia 20 lipca, która da mu szansę na regulowanie bieżących niskich składek i spłacanie powstałego zadłużenia.

Po rozpoznaniu złożonego wniosku, zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2018r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek i odsetek na ubezpieczenie zdrowotne, odsetek przypadających od nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Pracy za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) w łącznej kwocie: 30.382,76 zł. W uzasadnieniu organ podał, że zaległości wnioskodawcy powstały w związku z niewywiązaniem się z obowiązku opłacania składek z tytułu prowadzonej przez niego od [...] stycznia 1999r. działalności gospodarczej w zakresie pozostałych pozaszkolnych form edukacji.

Organ wymienił dokumenty przedłożone przez stronę w trakcie zainicjowanego złożonym wnioskiem postępowania. Wskazał, że wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wykazał, że obecnie nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń, nie posiada dochodu z innego źródła i nie korzysta z pomocy społecznej. Podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i z synem. Organ ustalił, że zgodnie z bazą danych ZUS żona skarżącego figuruje jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej ma obowiązek opłacać składki (płatnik T. [...]).

Prezentując sytuację finansową skarżącego Zakład podał, że z dokumentacji oraz oświadczenia złożonego w trakcie postępowania wynika, że dochody z prowadzonej działalności wyniosły za rok 2016 - przychód 30.731,00 zł (dochód – 5.493,00 zł), natomiast za rok 2017 przychód 22.549,00 zł (dochód – 2.710,00 zł). W pierwszej połowie roku 2018 wnioskodawca osiągnął dochód w wysokości 5.700 zł, tj. średniomiesięcznie 862,14 zł. Wskazano, że w złożonym oświadczeniu poinformował, że ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 1.260 zł, w tym: z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, bez opłat eksploatacyjnych) - 540 zł; opłaty eksploatacyjne - 420 zł; koszty związane z leczeniem - 300 zł. Wykazał ponadto zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w kwocie 12.035 zł nie podając miesięcznej raty oraz z innego tytułu (Kruk, Komornik) w kwocie 86.569,13 zł z miesięczną ratą 200 zł. Wnioskodawca oświadczył, że powyższe zobowiązania nie są spłacane, dochodzone są egzekucyjnie. Z załączonej dokumentacji wynika, że posiada również zaległe zobowiązania alimentacyjne. Ponadto żona wnioskodawcy posiada zobowiązania, które również są dochodzone egzekucyjnie. Organ podał, że skarżący nie figuruje jako właściciel lub współwłaściciel pojazdów samochodowych, nieruchomości, nie posiada praw majątkowych, majątku ruchomego oraz wierzytelności. Zgodnie z oświadczeniem posiada inne składniki mienia ruchomego w postaci komputera, lodówki, pralki oraz telewizora o łącznej wartości 250 zł.

Prezentując sytuację rodzinną wnioskodawcy organ podał, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego jego syn ma orzeczenie o niepełnosprawności i wymaga ciągłej rehabilitacji oraz stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast żona opiekuje się sparaliżowanym ojcem. Skarżący podał, że sam również ma problemy zdrowotne tj. wrzody żołądka i problemy ze stawami. Dodał, że nie będąc ubezpieczonym nie mógł się leczyć. Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Następnie organ przywołał regulacje pozwalające na umorzenie należności

z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm., dalej "u.s.u.s."), wymienił przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i stwierdził, że w przedmiotowej sprawie przesłanki takie nie zachodzą. Wyjaśnił, że w stosunku do działalności skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym w stosunku do zadłużenia nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania.

Organ podał, że wobec skarżącego nie było dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie można zatem jednoznacznie stwierdzić, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku lub posiadania ruchomości niepodlegających egzekucji, organ uprawniony nie wypowiedział się co do kwestii możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i pozostaje w związku małżeńskim. Z uwagi na powyższe, zdaniem organu wykluczeniu podlegają okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Ponadto rozstrzygając o odmowie umorzenia należności organ rozpatrzył sytuację strony pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., dających możliwość umorzenia zadłużenia z tytułu składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności oraz w wydanym na podstawie tego przepisu Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), w którego § 3 ust. 1 postanowiono, że należności z tytułu składek mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Jednak w ocenie Zakładu okoliczności wymienione w pkt 1-3 tego przepisu nie zachodzą. Organ podał, że skarżący nie wykazał, aby zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.

Skarżący nie udowodnił również, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Nie przedstawił żadnych dokumentów świadczących o własnej chorobie, nie legitymuje się też orzeczeniem o niepełnosprawności. Wprawdzie poinformował, że ma sparaliżowanego ojca, chorego syna, do sprawy dołączył dokumentację medyczną, ale zdaniem organu nie potwierdza ona ograniczeń zdrowotnych mających wpływ na świadczenie przez stronę pracy. Z treści orzeczenia wynika, że syn nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Odnosząc się do argumentacji, że żona skarżącego zajmuje się sparaliżowanym ojcem, organ podniósł, że nie udowodnił on, że w związku z chorobą członka rodziny nie może pracować, a tym samym uzyskiwać źródła dochodu niezbędnego do spłaty zadłużenia.

Zdaniem organu w sprawie nie występuje również możliwość umorzenia zaległości z uwagi na sytuację finansową, która w przypadku opłacenia przez stronę zadłużenia pozbawiłaby jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym kontekście organ podniósł, że źródłem utrzymania rodziny jest dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, wynoszący zgodnie z oświadczeniem - 862,36 zł netto i jest kwotą niższą niż minimum socjalne określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych - które dla 3-osobowego gospodarstwa pracowniczego, wynosi 2 929,04 zł. Łączne wydatki gospodarstwa domowego to 1.260 zł.

Organ podniósł, że syn strony pobiera stypendium socjalne jednak skarżący nie podał kwoty stypendium. Jednocześnie żona wg systemu KSI ZUS jest zgłoszona do ubezpieczeń jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej ma obowiązek opłacania składek. Jako opiekun osoby niepełnosprawnej zapewne otrzymuje pomoc państwową w postaci świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego. W konsekwencji w ocenie Zakładu przedstawione dane odnośnie dochodu uzyskiwanego przez rodzinę skarżącego budzą wątpliwości. Jednocześnie wnioskodawca nie korzysta z pomocy społecznej, co oznacza, że jest w stanie zaspokoić swoje potrzeby materialne bez pomocy państwa.

Organ wyjaśnił, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Na tym etapie postępowania ZUS nie może jednoznacznie wykluczyć, że w przyszłości skarżący nie będzie osiągał dochodów z tytułu działalności. Jego wiek pozwala na aktywność zawodową i uzyskanie dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia. Zdaniem organu trudności finansowe nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań z tytułu składek i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do ich umorzenia. Nie bez znaczenia jest również fakt, że poza zaległościami względem ZUS skarżący posiada inne zobowiązania pieniężne, która zaciągnął świadomie z uwzględnieniem swoich możliwości finansowych, godząc się na ich ewentualne negatywne skutki.

Organ podkreślił jednocześnie, że równocześnie z wnioskiem o umorzenie skarżący wystąpił z wnioskiem o udzielenie układu ratalnego na spłatę powstałej zaległości z tytułu składek proponując miesięczną ratę w kwocie 200 zł. Mając na uwadze powyższe, zdaniem organu podjęcie decyzji o umorzeniu należności byłoby przedwczesne. W ocenie ZUS sytuacja finansowa strony pozwala na stopniową spłatę całości zadłużenia z tytułu zaległych składek i odsetek bez uszczerbku dla utrzymania.

Podsumowując organ podniósł, że możliwość umarzania zaległości przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych. Jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne. Zdaniem organu z analizy dokumentacji sprawy wynika, że na tym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, że w przyszłości skarżący nie będzie mógł uregulować swoich zobowiązań.

Skarżący nie skorzystał z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W złożonej do tut. Sądu skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1 i 4, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako k.p.a.), polegające na powierzchownym, arbitralnym i dowolnym rozważeniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, pominięciu konieczności ponoszenia wysokich wydatków związanych z utrzymaniem niepełnosprawnego syna i sparaliżowanego ojca współmałżonki skutkujące niewłaściwą oceną sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego oraz bezzasadnym uznaniem, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie, a także pominięcie słusznego interesu skarżącego i przekroczenie granic uznania administracyjnego oraz naruszenie zasad logicznego rozumowania poprzez stwierdzenie, że nie można jednoznacznie stwierdzić, że w przyszłości skarżący nie będzie mógł uregulować należności z tytułu składek na ubezpieczenie,

- art. 28 ust. 1 - 3 u.s.u.s, przez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie, podczas gdy w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności z uwagi na brak majątku i niewystarczające zarobki skarżącego,

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt. 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., przez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie, podczas gdy skarżący ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek na ubezpieczenie.

Uzasadniając tak sformułowane zarzuty skarżący podniósł, że organ nie ustalił w należyty sposób stanu faktycznego sprawy uznając, że jego sytuacja finansowa pozwala na spłatę całości zadłużenia. Podał, że organ ustalił, iż łączny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 862,36 zł netto i jest ponad trzykrotnie niższy od tzw. poziomu minimum socjalnego. Wydatki gospodarstwa domowego są wyższe od dochodów i wynoszą 1.260,00 zł. Z powyższego wynika, że uzyskiwane dochody skarżący w całości przeznacza na utrzymanie siebie i rodziny. Nie ma możliwości regulowania zaległych i bieżących składek na ubezpieczenie. Dodał, że organ przyjął, że wydatki skarżącego sprowadzają się wyłącznie do opłat za czynsz, opłat eksploatacyjnych i kosztów związanych z leczeniem. Skarżący podniósł, że odgrywającymi istotną rolę w wydatkach gospodarstw domowych o tak niewielkich zasobach są zwłaszcza wydatki na wyżywienie, a także wydatki na odzież, środki higieniczne, kosmetyczne i chemiczne oraz na potrzeby związane z edukacją syna. Okoliczność, że nie wskazał we wniosku szczegółowego zestawienia swoich wydatków, nie oznacza, że w ogóle takowych nie ponosi. Jednocześnie zdaniem strony organ w sposób nie poparty żadnymi przesłankami, uznał, że skarżący w przyszłości będzie mógł uregulować swoje zobowiązania. W ocenie skarżącego przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległych składek organ ma obowiązek rozważyć aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy, a nie snuć przypuszczenia na przyszłość, i tylko taki stan faktyczny powinien być brany pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Skarżący stwierdził, że jego sytuacja majątkowa i rodzinna uniemożliwia opłacenie zaległych składek na ubezpieczenie bez uszczerbku dla utrzymania rodziny. Dodał, że nie może swobodnie prowadzić działalności gospodarczej i osiągać dochodów w wysokości wcześniej uzyskiwanych. Stan zdrowia syna zmusza skarżącego do poświęcania mu znacznie większej uwagi i sprawowania ciągłej i troskliwej opieki. Niezmiernie trudna sytuacja rodzinna skarżącego wynika także z konieczności wyłączenia jego współmałżonki z życia zawodowego, ponieważ całodobowe opiekowanie się niepełnosprawnym ojcem nie pozwala na podjęcie jakiejkolwiek pracy.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

I. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( tj. Dz. U. z 2017r., poz. 2188 ), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018r. poz. 1302 dalej jako "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem sporu jest kwestia odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz należnych odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Regulacje prawne, normujące zagadnienie umorzenia zaległych należności ZUS, zawarte są w art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Trzeba również wskazać, że stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. wynika, że należności z tytułu składek mogą być przez ZUS umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Całkowita nieściągalność zachodzi w sytuacjach wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., a zatem, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z cytowanego przepisu wynika, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W przypadku stwierdzenia braku przesłanek w sprawie do umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, konieczne jest uzasadnienie takiego stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty.

Organ analizując stan faktyczny nie stwierdził ustawowych przesłanek przemawiających za możliwością umorzenia należności ZUS ostatecznie konkludując, że brak jest podstaw do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Organ ustalił, że nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych w sprawie, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Zobowiązanie skarżącego przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie zachodzi.

Skarżący uzyskuje dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, pozostaje w związku małżeńskim. Wobec strony nie było dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie można zatem jednoznacznie stwierdzić, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednocześnie nie wystąpiła przesłanka aby naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wykluczeniu podlegają zatem okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.

Sąd ocenę organu, odnośnie niewystąpienia w sprawie całkowitej nieściągalności, o której mowa w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. podziela.

III. Wobec tego, kwestią, która pozostaje do rozważenia jest przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zostały określone w § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Z przepisu tego wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W sprawie, prawidłowa jest ocena organu co do niewystąpienia przesłanek wskazanych w pkt 2 i 3 tego przepisu. Natomiast wątpliwości Sądu budzi ocena sprawy w kontekście pkt 1 ust. 1 § 3 cytowanego rozporządzenia. Zdaniem Sądu, w okolicznościach tej sprawy, istnieją podstawy do zakwestionowania stanowiska organu odnośnie niewystąpienia przesłanki o umorzenie, o której mowa w tym przepisie tj., że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Swoje stanowisko organ oparł m.in. na stwierdzeniu, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, na tym, że nie można jednoznacznie wykluczyć, że w przyszłości skarżący nie będzie osiągał dochodów z tytułu działalności oraz na hasłowych stwierdzeniach, że trudności finansowe nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań z tytułu składek i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do ich umorzenia oraz, że każdy przedsiębiorca podejmujący działalność gospodarczą bierze na siebie ryzyko związane z jej prowadzeniem i opłacalnością. Zobowiązania wobec ZUS nie mogą być postrzegane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym ze względu na ich szczególny charakter. Swoje rozważania organ zakończył oceną, że sytuacja finansowa skarżącego pozwala mu na stopniową spłatę całości zadłużenia z tytułu zaległych składek i odsetek bez uszczerbku dla utrzymania.

Zdaniem Sądu ocena organu nie jest prawidłowa i nie znajduje uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy.

Z ustaleń faktycznych organu wynika, że źródłem utrzymania rodziny (skarżącego, żony i syna ) jest dochód z tytułu prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej. Z przedstawionej dokumentacji i oświadczenia złożonego w trakcie postępowania wynika, że dochody z prowadzonej działalności kształtowały się następująco: 2016 rok - przychód 30 731,00 zł (dochód - 5 493,00 zł), 2017 rok - przychód 22 549,00 zł (dochód - 2 710,00 zł). W pierwszej połowie bieżącego roku dochód wyniósł 5 700 zł, tj. średniomiesięcznie 862,14 zł.

Skarżący ponosi podstawowe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 1 260 zł, w tym: z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, bez opłat eksploatacyjnych) – 540 zł, opłaty eksploatacyjne - 420 zł, koszty związane z leczeniem - 300 zł.

Skarżący wykazał, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w kwocie 12 035 zł, oraz z innego tytułu ( Kruk, Komornik) w kwocie 86 569,13 zł z miesięczną ratą 200 zł, Powyższe zobowiązania wg oświadczenia nie są spłacane, dochodzone są egzekucyjnie.

Skarżący nie figuruje jako właściciel lub współwłaściciel pojazdów samochodowych, nieruchomości, nie posiada praw majątkowych, majątku ruchomego oraz wierzytelności. Podał, że posiada inne składniki mienia ruchomego w postaci starego komputera, lodówki, pralki oraz telewizora, o łącznej wartości 250 zł.

Wobec tych ustaleń, rodzi się pytanie, na czym organ opiera przekonanie, że sytuacja finansowa pozwala na stopniową spłatę całości zadłużenia z tytułu zaległych składek i odsetek bez uszczerbku dla utrzymania. Przedstawiona sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego, toczące się już postępowania egzekucyjne wobec innych wierzycieli i skala zadłużeń, oceniane na dzień wydania decyzji, nie dają żadnych możliwości spłaty przez skarżącego zaległych składek z jego majątku i uzyskiwanych dochodów, bez zagrożenia egzystencji rodziny skarżącego. Taka sytuacja przemawia za istnieniem przesłanki zawartej w przepisie § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, bowiem opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ewentualna utrata możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, pozostała poza rozważaniami organu.

Wprawdzie skarżący prowadzi działalność gospodarczą, ale osiągane w latach 2016, 2017 i w I połowie 2018r. dochody były niewielkie i nie pokrywały, niezbędnych wydatków, związanych z realizacją podstawowych potrzeb życiowych. Wobec tego, prognozowanie, że sytuacja finansowa pozwala na stopniową spłatę całości zadłużenia w bliżej nieokreślonej przyszłości nie znajduje uzasadnienia. Tym bardziej, że jak podkreślał skarżący, syn ma orzeczenie o niepełnosprawności i wymaga ciągłej rehabilitacji, która jest wykonywana prywatnie. Syn oczekuje na zabieg operacyjny, który również musi być wykonany prywatnie, a koszt operacji to 4.500 zł.

Oczywiście Sąd dostrzega, że z jednej strony skarżący przedstawił dokumenty i złożył oświadczenia, z których wynika, że funkcjonuje nie tylko poniżej minimum socjalnego, które dla 3 osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 2.929,04 zł, ale również na granicy egzystencji, co uniemożliwia jakiekolwiek dochodzenie zaległych składek ZUS. Z drugiej, wskazuje na okoliczności, które generują konieczność ponoszenia wydatków i to znacznych. W ten aspekt wpisuje się także wnioskowanie o rozłożenie na raty pozostałej po ewentualnym umorzeniu, części zaległości i propozycja spłaty w miesięcznych ratach po maksymalnie 200 zł.

Nie mniej jednak, te sprzeczne ze sobą kwestie organ powinien wyjaśnić w toku postępowania. Organ ujawniając sprzeczności powinien dążyć w toku postępowania do prawidłowego ustalenia faktów mających istotne znaczenie dla oceny sprawy, w tym podjąć próbę wyjaśnienia okoliczności budzących wątpliwości. Organ powinien wezwać skarżącego do złożenia wyjaśnień, czy ujawnił wszystkie osiągane przez rodzinę dochody ( w tym przez żonę i syna ) a także, jakie ewentualnie inne źródła przychodów pozwalają na planowanie dodatkowych wydatków związanych z rehabilitacją i planowanym zabiegiem operacyjnym syna oraz wnioskowaną, ratalną spłatą pozostałej części zaległych składek ZUS. Obowiązkiem skarżącego było bowiem przedstawienie pełnej i rzetelnej informacji o swojej sytuacji finansowej i majątkowej. W postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z 2003 r. (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r. sygn. II GSK 149/11).

W ponownie prowadzonym postępowaniu, przy braku innych ustaleń, organ przyjmie, że w sprawie wystąpiła przesłanka zawarta w przepisie § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, a więc, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ będzie miał na uwadze, że wystąpienie choćby jednej przesłanki umorzenia zaległości z tytułu składek, wyklucza wydanie tzw. decyzji związanej. W takim wypadku, organ wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nie może stanowić jej uzasadnienia argumentacja o braku wystąpienia przesłanek ustawowych.

Sąd jednocześnie zwraca uwagę, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji, podejmując zatem w indywidualnej sprawie decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes obywateli, w tym strony postępowania, i interes społeczny, co prowadzi do wniosku, że w przypadku gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzję na korzyść strony postępowania. Rozważenie obu interesów tj. słusznego interesu obywateli oraz interesu publicznego musi znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, czego zabrakło w kontrolowanej obecnie decyzji organu.

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a. Jednocześnie Sąd nie orzekł o kosztach, ponieważ skarga w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zwolniona jest od kosztów sądowych, a strona nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

L. Kleczkowski J. Szulc T. Wójcik