Wyrok NSA, sygn. akt V SA 535/94
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1994-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: ze zm.
journal: Dz.U. 1989 nr 75 poz. 445
law: Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 1
journal: Dz.U. 1976 nr 7 poz. 36
law: Obwieszczenie Przewodniczącego Rady Państwa z dnia 16 lutego 1976 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalonej przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r.
Teza: 1. Wstępnym warunkiem uznania że wystąpiło rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, jest stwierdzenie, iż w zakresie objętym konkretną decyzją administracyjną obowiązywał niewątpliwy stan prawny.

2. Wymaganie od adresatów norm prawnych postępowania zgodnego z ustalonymi w nich regułami w okresie, w którym nie mieli jeszcze możliwości zapoznania się z tymi unormowaniami, i stosowanie - w razie stwierdzenia naruszenia owych regulacji - wszystkich konsekwencji przewidzianych w wypadku takich uchybień jest trudne do pogodzenia z zasadą demokratycznego państwa prawnego /art. 1 Konstytucji RP/, zwłaszcza w sytuacji, gdy postępowanie tych adresatów było zgodne z poprzednio obowiązującym stanem prawnym, który w ich przekonaniu był nadal wiążący.

TEZY

1. Wstępnym warunkiem uznania że wystąpiło rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, jest stwierdzenie, iż w zakresie objętym konkretną decyzją administracyjną obowiązywał niewątpliwy stan prawny.

2. Wymaganie od adresatów norm prawnych postępowania zgodnego z ustalonymi w nich regułami w okresie, w którym nie mieli jeszcze możliwości zapoznania się z tymi unormowaniami, i stosowanie - w razie stwierdzenia naruszenia owych regulacji - wszystkich konsekwencji przewidzianych w wypadku takich uchybień jest trudne do pogodzenia z zasadą demokratycznego państwa prawnego /art. 1 Konstytucji RP/, zwłaszcza w sytuacji, gdy postępowanie tych adresatów było zgodne z poprzednio obowiązującym stanem prawnym, który w ich przekonaniu był nadal wiążący.


SENTENCJA

czelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Zakładów Włókien Chemicznych "Ch." w Ch. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 22 października 1993 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o wymiarze cła i na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Prezesa Głównego Urzędu Ceł kwotę siedemnaście milionów złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżących.


UZASADNIENIE

Dyrektor Urzędu Celnego w W. decyzją zawartą w dokumencie SAD nr 140500/001328 z dnia 2 marca 1992 r. dokonał odprawy celnej maszyn do "linii ciągu technologicznego do produkcji sznurka polipropylenowego", sprowadzonych z zagranicy przez (...) Zakłady Włókien Chemicznych "Ch." w Ch., klasyfikując je według kodu CN 8444. 00. 10 ze stawką celną "0" procent.

Pismem z dnia 14 kwietnia 1992 r. wymieniony organ celny zwrócił się do Prezesa Głównego Urzędu Ceł o rozważenie celowości uchylenia tej decyzji w trybie nadzoru, gdyż błędnie zastosowano w niej stawkę celną przewidzianą dla towarów pochodzących z krajów należących do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, mimo że importer nie przedstawił wymaganego w takim wypadku świadectwa pochodzenia towaru.

Postanowieniem z dnia 28 lutego 1993 r. Prezes Głównego Urzędu Ceł wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wymienionej decyzji, w którym pouczył stronę o prawie złożenia wyjaśnień, wypowiedzenia się co do zebranych materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zakłady "Ch." skierowały w związku z tym w dniu 5 marca 1993 r. pismo do Głównego Urzędu Ceł, w którym przedstawiły okoliczności sprawy. Stwierdziły, że zakupione maszyny są produkcji włoskiej i zostały do Polski dostarczone w dniu 1 marca 1992 r., a więc w dniu wejścia w życie ustawy ratyfikującej akt stowarzyszenia Polski z EWG. W tym jednak czasie nie były jeszcze dostępne wzory dokumentów, jakie należy przedstawić przy odprawie celnej towarów pochodzących z tych krajów. Przedstawiciele Zakładów przedstawili dokumenty, które w sposób jednoznaczny potwierdziły fakt pochodzenia maszyn z kraju należącego do EWG. Jak się jednak później okazało, nie odpowiadały one wymaganiom określonym w przepisach obowiązujących od dnia 1 marca 1992 r.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 22 października 1993 r. stwierdził nieważność wymienionej na wstępie decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu podał, że Dyrektor Urzędu Celnego w W. w decyzji z dnia 2 marca 1992 r. zastosował "zerową", preferencyjną stawkę na podstawie świadectwa nr 70946, nie spełniającego wymagań określonych w Protokole nr 4 do Umowy o stowarzyszeniu Polski z EWG. Stosownie do art. 10 tego Protokołu dowodem pochodzenia towaru jest świadectwo przewozowe EUR.1, którego wzór jest przedstawiony w załączniku III do wspomnianego Protokołu. Z akt sprawy wynika, że wartość transakcji handlowej przekroczyła 5.110 ECU, a zatem w rozumieniu Protokołu nr 4 podstawą do zastosowania obniżonej stawki celnej jest świadectwo EUR.1. Towar został zgłoszony do odprawy celnej w dniu 2 marca 1992 r., a więc po wejściu w życie /1 marca 1992 r./ Umowy przejściowej dotyczącej handlu i spraw związanych z handlem między Rzecząpospolitą Polską z jednej strony a Europejską Wspólnotą Gospodarczą i Europejską Wspólnotą Węgla i Stali z drugiej strony. Wobec powyższego, w celu zastosowania preferencji celnych, strona powinna przedstawić świadectwo EUR.1. Zdaniem Prezesa Głównego Urzędu Ceł, zasadne stało się "zlikwidowanie błędu" polegającego na zastosowaniu zerowej stawki celnej na podstawie nieprawidłowego świadectwa, "(...) co stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w W., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa".

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) Zakłady Włókien Chemicznych "Ch." w Ch. wniosły o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podały, że przedstawione przy odprawie celnej dokumenty wskazywały w sposób nie budzący wątpliwości, że sprowadzone maszyny pochodziły z kraju należącego do EWG. Wprawdzie dokumenty te nie odpowiadały wymaganiom określonym w przepisach, które w tym czasie weszły w życie, jednakże w dniu odprawy warunki te nie były jeszcze znane, w związku z czym uznanie tego uchybienia za rażące naruszenie prawa nie jest słuszne.

Prezes Głównego Urzędu Ceł w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Powołana w zaskarżonej decyzji Umowa przejściowa dotycząca handlu i spraw związanych z handlem między Rzecząpospolitą Polską a Europejską Wspólnotą Gospodarczą i Europejską Wspólnotą Węgla i Stali, sporządzona w Brukseli w dniu 16 grudnia 1991 r., weszła w życie z dniem 1 marca 1992 r. /oświadczenie rządowe z dnia 24 lutego 1992 r./. Jej tekst stanowi załącznik do Dziennika Ustaw z dnia 28 lutego 1992 nr 17 poz. 70.

Odprawa celna towarów, której dotyczy zaskarżona decyzja, została dokonana w dniu 2 marca 1992 r., a więc następnego dnia po wejściu w życie wspomnianej Umowy. W sprawie jest niewątpliwe, że świadectwo pochodzenia towarów, przedstawione przy ich odprawie celnej przez skarżące Zakłady, nie odpowiadało wymaganiom określonym w powołanym w zaskarżonej decyzji Protokole nr 4. Tym samym decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w W. została wydana z naruszeniem par. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 lutego 1992 r. w sprawie określenia stawek celnych na niektóre towary pochodzące z państw członkowskich Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej /Dz.U. nr 17 poz. 72/, które także weszło w życie z dniem 1 marca 1992 r. /par. 4 rozporządzenia/.

Ustalenia jednak wymaga, czy było to "rażące naruszenie prawa" w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, jak przyjął to Prezes Głównego Urzędu Ceł, czy też "naruszenie prawa" nie mające takiego charakteru, jak wywodzi skarga.

Rozważania dotyczące tej problematyki należy rozpocząć od stwierdzenia, że kodeks postępowania administracyjnego mówi oddzielnie o "naruszeniu prawa" i oddzielnie "o rażącym naruszeniu prawa". Jeżeli chodzi o "naruszenie prawa", to powszechnie przyjmuje się, że może ono polegać na błędnej wykładni lub nienależytym zastosowaniu prawa. Analiza postanowień obowiązującej ustawy procesowej prowadzi do wniosku, że nie każde "naruszenie prawa" wywołuje skutki prawne. Potwierdzeniem tej zasady jest między innymi art. 207 par. 2 pkt 1-3 Kpa, który przewiduje uchylenie decyzji przez sąd administracyjny jedynie w razie stwierdzenia określonego w tym przepisie stopnia naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania administracyjnego. Ujawnienie innych / to jest nie wymienionych w art. 207 par. 2 pkt 1-3 Kpa/ naruszeń prawa, a więc takich, które nie miały wpływu na wynik sprawy, nie daje podstaw do uchylenia decyzji w postępowaniu sądowym.

Mając powyższe na względzie, jak również to, że "rażące naruszenie prawa" stanowi kwalifikowaną formę "naruszenia prawa", uznać należy, że utożsamianie tego pojęcia z każdym "naruszeniem prawa" nie jest słuszne. Uprawniony więc jest pogląd, że dla uznania, iż wystąpiło owo kwalifikowane "naruszenie prawa", konieczne jest stwierdzenie i wykazanie, iż miało ono charakter rażący.

Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 21 października 1992 r. V SA 86/92 i 436-466/92 /ONSA 1993 Nr 1 poz. 23/ wyjaśnił, że: "Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa". W nawiązaniu do tego poglądu należy zauważyć, iż wstępnym warunkiem uznania, że wystąpiło rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, jest stwierdzenie, iż w zakresie objętym konkretną decyzją administracyjną obowiązywał niewątpliwy stan prawny i że w związku z tym przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia właściwych przepisów prawnych nie mogło napotykać trudności lub budzić wątpliwości.

W zakresie objętym decyzją Prezesa Głównego Urzędu Ceł w dniu 2 marca 1992 r., a więc w dniu dokonania odprawy celnej wspomnianych maszyn oraz wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, obowiązywał par. 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 lutego 1992 r., który uzależniał zastosowanie preferencyjnej stawki celnej w stosunku do towarów pochodzących z krajów należących do EWG od spełnienia warunków podanych w zaskarżonej decyzji /przedstawienia zaświadczenia EUR. 1/. Rozporządzenie to, jak wspomniano, ogłoszone było w Dzienniku Ustaw Nr 17 z dnia 28 lutego 1992 r. i weszło w życie w dniu 1 marca, to jest drugiego dnia po ogłoszeniu. Wejście zatem w życie tego aktu nie zostało poprzedzone odpowiednim okresem dostosowawczym /vacatio legis/, umożliwiającym adresatom zawartych w nim norm zapoznanie się z ich treścią. Wprawdzie odstąpienie od ustanowienia tego okresu nie pozwala na dopatrzenie się sprzeczności powołanego rozporządzenia z przepisami ustawy z dnia 30 grudnia 1950 r. o wydawaniu Dziennika Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej i Dziennika Urzędowego Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" /Dz.U. nr 58 poz. 524 ze zm./, gdyż jej art. 4 dopuszcza w istocie taką możliwość, jednakże nie oznacza to, że od pierwszych dni formalnego obowiązywania tego aktu postępowanie nie podporządkowane w całości zawartym w nim unormowaniom może wywoływać wszystkie skutki przewidziane przez prawo w razie uchybienia jego postanowieniom. Wymaganie bowiem od adresatów norm prawnych postępowania zgodnego z ustalonymi w nich regułami w okresie, w którym nie mieli jeszcze możliwości zapoznania się z tymi unormowaniami, i stosowanie - w razie stwierdzenia naruszenia owych regulacji - wszystkich konsekwencji przewidzianych w wypadku takich uchybień jest trudne do pogodzenia z zasadą demokratycznego państwa prawnego /art. 1 Konstytucji RP/, zwłaszcza w sytuacji, gdy postępowanie tych adresatów było zgodne z poprzednio obowiązującym stanem prawnym, który w ich przekonaniu był nadal wiążący.

W sprawie nie zostało podważone twierdzenie skargi, że w dniu 2 marca 1992 r. /data odprawy celnej/ zarówno skarżące Zakłady, jak i dokonujące odprawy organy celne nie znały treści powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 lutego 1992 r. Powyższe twierdzenie skargi w odniesieniu do organów celnych zdaje się potwierdzać to, że organy te zawiadomiły Główny Urząd Ceł o przyjęciu w decyzji błędnej podstawy prawnej i niesłusznym zastosowaniu stawki preferencyjnej w dniu 14 kwietnia 1992 r., a więc po upływie przeszło 1 miesiąca od daty jej wydania.

Przedstawione wyżej daty wydania, ogłoszenia i wejścia w życie par. 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 lutego 1992 r. oraz daty i okoliczności wydania decyzji przez organ pierwszej instancji uzasadniają stwierdzenie, że przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia formalnie obowiązującego przepisu par. 3 tego rozporządzenia mogło napotkać istotne trudności. W tej sytuacji uznanie w zaskarżonej decyzji, że decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w W., przyznająca preferencyjną stawkę celną mimo niespełnienia wymagania określonego w par. 3 cytowanego rozporządzenia, wydana została z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa,

pozbawiona jest dostatecznych podstaw.

Zgodnie zatem z art. 207 par. 2 pkt 1 Kpa decyzja ta podlega uchyleniu. O kosztach orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.