Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 598/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 106 § 3, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust.1.2, 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 1.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (spr.), sędzia WSA Renata Kantecka, Protokolant Specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 19 października 2011r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku A.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]" Nr: "[...]" odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za okres 11/2000r.-04/2001r., 09/2001r., 0l/2002r.-08/2004r., 01l/2004r., 01/2005r.-01/2006r., 10/2006r. ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2003r.-04/2003r., 08/2003r., 10/2003r.-12/2003r., 03/2004r.-04/2004r., 07/2004r., 03/2005r., O5/2005r.-07/2005r., 10/2005r. Fundusz Pracy za okres: 12/2000r.-04/2001r., 09/2001r., 01/2002r.-08/2004r., 11/2004r., 0l/2005r.-01/2006r., 10/2006r.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynikało, że w związku ze złożeniem przez A.K. wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w przedmiocie umorzenia należności opisanych ww. decyzji, organ ponownie przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w celu ustalenia, czy nowo wniesione dowody mają uzasadniony wpływ na zmianę wydanej decyzji. Rozpoznając żądanie wnioskodawcy w toku prowadzonego postępowania organ oparł się zarówno ma materialne dowodowym zgromadzonym z urzędu jak i na dokumentach przedłożonych przez stronę.

Organ stwierdził, iż działalność w zakresie "usługi" prowadzona była przez wnioskodawcę od 29.03.2000r. do 18.10.2006r. Z ustaleń ZUS wynikało, że w okresie prowadzenia działalności gospodarczej strona nie zatrudniała pracowników. Nadto w stosunku do powstałego zadłużenia nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne. Ustosunkowując się do podniesionych przez zobowiązanego argumentów we wniosku organ ustalił na podstawie dokumentacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, że na dzień 04.05.2011 r. na nazwisko wnioskodawcy były zarejestrowane pojazdy: V. rok prod.1993, przyczepka lekka rok prod. 2007, U. rok prod.1978. Nadto na podstawie informacji z Wydziału Geodezji Starostwa Powiatowego organ ustalił, że strona wspólnie z żoną posiada nieruchomość, dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr "[...]" i "[...]". Na podstawie załączonego aktu notarialnego z dnia 03.11.2011 r. Rep. A nr "[...]" stali się właścicielami lokalu oznaczonego numerem 11 w budynku przy ul. L. 12.

Dodatkowo Zakład wskazał, iż wnioskodawca nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Badając sytuację materialną i życiowa wnioskodawcy organ stwierdził, iż współmałżonka strony z tytułu umowy o pracę pobierała wynagrodzenie w wysokości 2883,92zł brutto. Powyższe wynagrodzenie według oświadczenia strony pomniejszane było o kwotę 200zł miesięcznie (pożyczka zakładowa długoterminowa) oraz o kwotę 400zł miesięcznie (pożyczka krótkoterminowa).

Wnioskodawca zaś zatrudniony był na podstawie umowy o pracę na czas określony od 01.02.2011r. do 31.05.2011.r. w wymiarze 1/2 etatu. Pobrał wynagrodzenie za miesiąc maj 2011 w wysokości 693,00zł brutto Po ustaniu zatrudnienia strona nie zgłosiła się do Powiatowego Urzędu Pracy jako osoba bezrobotna poszukująca pracy.

Mając na uwadze powyższe organ na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ponownie przeanalizował i ocenił z uwzględnieniem dostarczonych nowych dowodów w sprawie stan faktyczny. Zdaniem organu ustalony w sprawie stan faktyczny nie przemawiał za uznaniem, że zaistniały przesłanki przemawiające za uchyleniem zaskarżonej decyzji, gdyż pomimo zakończenia prowadzonej działalności gospodarczej, w stosunku do zobowiązanego nie wszczęto postępowania egzekucyjnego.

Wskazał, iż przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu należności na podstawie art. 28 ust. 3a Zakład kierował się w szczególności przesłankami określonymi w §3 ust. 1 pkt. 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W ocenie ZUS z zebranej dokumentacji wynikało, że spłata zobowiązań z tytułu składek nie pozbawi wnioskodawcy i członków jego rodziny zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślił przy tym, że małżonka wnioskodawcy uzyskuje dochody ze świadczonej pracy, ponadto on sam nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Nadto po ustaniu zatrudnienia nie zgłosił się do Powiatowego Urzędu Pracy jako osoba bezrobotna poszukująca pracy.

Organ wskazał także, że ze zgromadzonej dokumentacji nie wynikało, aby wnioskodawca poniósł jakieś straty materialne spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, za które nie ponosił odpowiedzialności, tj. straty z tytułu powodzi, pożaru, kradzieży, itp. Nie dostarczył też organowi dokumentów świadczących o jakiejkolwiek przewlekłej chorobie, bądź też konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co uniemożliwiałoby mu pozyskiwanie dochodu.

Odnosząc się do podniesionych przez stronę argumentów Zakład stwierdził, że nie kwestionuje trudności z jakimi się strona boryka, jednakże w kontekście obowiązujących przepisów prawa zła sytuacja materialna spowodowana utratą pracy nie mogła przesądzać o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku w zakresie umorzenia należności.

Podkreślił, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych oceniając sytuację materialno finansową i zdrowotną zobowiązanego miał na uwadze to, iż ostateczną granicą dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Zakład w sprawach o umorzenie występuje również jako rzecznik interesu społecznego i jest zobligowany do działania z uwzględnieniem interesu funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza.

Decyzje w zakresie umorzeń podejmowane w oparciu o powyższe przepisy mają charakter uznaniowy, co oznacza, iż jest to prawem organu, a nie jego obowiązkiem. Treść wynikająca z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych odnosi się do tzw. "uznania administracyjnego", a norma w nim zawarta wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek mimo wystąpienia przesłanek, o których stanowią przepisy z tego zakresu. Umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie, a nie zwalnianie płatników z tego obowiązku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie A.K. wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji, merytoryczne rozpatrzenie sprawy przez tut. Sąd oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący stwierdził, iż należności ZUS za okres od 11/2000 do 08/2001 uległy przedawnieniu z uwagi na fakt, iż od chwili ich ewentualnego powstania upłynął okres ponad 10 lat. Podkreślił przy tym, że w okresie tym nie została dokonana żadna czynność, która przerwałaby bieg przedawnienia roszczeń. Wskazanej decyzji skarżący zarzucił także błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia okresów, kiedy faktycznie wykonywał pracę, a kiedy miał zawieszona działalność.

W uzasadnieniu skargi w stosunku do szczegółowo określonych okresów na stronie 3 skargi wniósł o umorzenie zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenie wypadkowe. Wskazał przy tym, iż nie zgadza się ze stanowiskiem organu, iż w przypadku gdy w wyżej wymienionych okresach zgodnie z prawem miał wyrejestrowaną działalność gospodarcza to i tak powinien podlegać obowiązkowi składkowemu, gdyż nie zgłaszał przerw w prowadzeniu działalności gospodarczej we właściwym Urzędzie Skarbowym. Podkreślił, iż w spornych okresach nie prowadził działalności gospodarczej i dlatego też wyrejestrowywał on działalność gospodarczą, gdyż nie miał innej możliwości zawieszenia obowiązku składkowego w sytuacji faktycznego i formalnego braku prowadzenia działalności gospodarczej.

Odnosząc się do faktu niezgłaszania przerw w prowadzeniu działalności gospodarczej we właściwym Urzędzie Skarbowym zaznaczył, iż poinformowano go, iż nie ma obowiązku tego robić. W związku tym nie może ponosić negatywnych konsekwencji wprowadzenia go w błąd przez pracowników Urzędu Skarbowego.

Dodatkowo stwierdził, iż w związku z toczącym się postępowaniem karnym od 23.04.2005 r. nie miał możliwości prowadzenia pojazdów mechanicznych.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Ustosunkowując się do zarzutu przedawnienia należności, powołując się na art. 24 ust. 4 oraz ust. 5e ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, iż jest niezasadny. Ponadto w kwestii zasadności pobierania składek za okresy nie prowadzenia działalności gospodarczej stwierdził, iż sprawa ta była rozpoznawana przez sądy powszechne, zatem brak jest podstaw do ponownego badania tego zagadnienia przez sąd administracyjny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa.

Z art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W skardze skarżący podniósł zarzut nieistnienia zobowiązania i przedawnienia. Należy zwrócić uwagę, że zakresem kognicji, czyli czynności procesowych prowadzonych dla ustalenia stanu faktycznego, objęte były przesłanki z art. 28 ust.1.2, 3 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.07.11.74 j.t., dalej u.s.u.s.) oraz z § 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.03.141.1365).

Poza zakresem orzekania pozostają zatem przesłanki dotyczące istnienia należności i przedawnienia. Kwestia istnienia zobowiązania z tytułu składek była objęta zakresem kognicji sądu powszechnego. W związku z tym samo istnienie zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie może być kwestionowane w tym postępowaniu, przed sądem administracyjnym. Należy zwrócić uwagę, że decyzja odmawiająca umorzenia należności nie stanowiła i nie mogła stanowić podstawy do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Nie jest to bowiem decyzja stwierdzająca istnienie i wymagalność obowiązku, do wykonania którego ma doprowadzić postępowanie egzekucyjne. Ewentualna decyzja o umorzeniu obowiązku mogłaby stanowić podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 §1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz.U. z 2005r., Nr 229, poz 1954 z póź. zm., zwaną dalej u.p.e.a."). Natomiast odmowa umorzenia takiego obowiązku nie stanowi podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego i wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zarzut dotyczący przedawnienia nie dotyczy kwestii związanych z odmową umorzenia należności z tytułu składek, lecz postępowania egzekucyjnego i wiąże się z kwestią umorzenia postępowania egzekucyjnego ( art. 59 §1 pkt 2 u.p.e.a.") . Te kwestie wykraczają poza granicę sprawy rozpoznanej przez Sąd, a dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z art. art. 28 ust. 1, 2 u.s.u.s ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 3 u.s.u.s). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. Wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007 r.,GSK 141/07, LEX nr 368197). W przedstawionym stanie faktycznym takie przesłani nie wystąpiły.

W art. 28 ust. 3b. została określona delegacja, w której określono, że Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. W § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określono, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Decyzje wydane w oparciu o ten przepis są decyzjami o charakterze uznaniowym. Oznacza to, że ustalenie przez organy okoliczności stanowiących ważny interes osoby zobowiązanej uzasadniających umorzenie należności, stanowi konieczną przesłankę dla wydania decyzji, ale samo przez się nie zobowiązuje organu do wydania decyzji o umorzeniu należności. W zakresie uznaniowym decyzji administracyjnych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 §1 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego dokonano prawidłowych ustaleń stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym i uzasadnienie decyzji sporządzono zgodnie z art. 107 § 1 kpa. Prawidłowo Zakład wskazał, że świetle niekwestionowanego stanu faktycznego ustalonego w sprawie, że spłata zobowiązań z tytułu składek nie pozbawi wnioskodawcy i członków jego rodziny zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Małżonka skarżącego uzyskuje dochody ze świadczonej pracy, ponadto on sam nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Nadto po ustaniu zatrudnienia nie zgłosił się do Powiatowego Urzędu Pracy jako osoba bezrobotna poszukująca pracy.

Postępowanie dowodowe, jakie sąd może przeprowadzić samodzielnie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. służyć ma temu samemu celowi, jakiemu służy całe postępowanie sądowoadministracyjne, a więc kontroli działalności administracji publicznej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2010 r., II GSK 539/09, opubl. w Lex pod nr 596920, z dnia 7 sierpnia 2009 r., II FSK 861/08, opubl. w Lex pod nr 525675, z dnia 4 lipca 2006 r., II GSK 96/06, opubl. w Lex pod nr 265687).

W związku z tym Sąd nie mógł uwzględnić wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z decyzji z dnia 1 sierpnia 2011r., czyli wydanej po wydaniu decyzji o odmowie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany w razie zaistnienia zmiany okoliczności faktycznych (sytuacji zawodowej, zdrowotnej lub bytowej zainteresowanego lub jego rodziny) i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie, bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta, z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Te nowe okoliczności podniesione w skardze, dotyczące uzyskania statusu bezrobotnego i odmowy przyznania prawa do zasiłku, nie mogły być brane pod uwagę przez Sąd, bowiem Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, bada jedynie zgodność z prawem zaskarżonych decyzji, czyli ocenia prawidłowość podjęcia przez organ rozstrzygnięcia w dacie decyzji, na podstawie tego materiału dowodowego, którym dysponował organ.

Z tych względów sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.