Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1866/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej~Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1 pkt 10a
journal: Dz.U. 2011 nr 74 poz 397
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Bogucki Sędzia NSA Jerzy Płusa (sprawozdawca) Sędzia WSA del. Marek Olejnik po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej C. z siedzibą w L. działający przez X. z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 497/17 w sprawie ze skargi C. z siedzibą w L. działający przez X. z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 22 listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla w całości decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 22 listopada 2016 r., nr [...], 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz C. z siedzibą w L. działający przez X. z siedzibą w L. kwotę 30 815 (słownie: trzydzieści tysięcy osiemset piętnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 stycznia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 497/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę C. z siedzibą w L. (dalej jako "Spółka" lub "Fundusz") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie (dalej jako "Dyrektor Izby Skarbowej") z dnia 22 listopada 2016 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych (treść uzasadnienia ww. wyroku oraz powołanych w niniejszym uzasadnieniu wyroków sądów administracyjnych dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego wyroku stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia 5 sierpnia 2016 r. odmawiającą stwierdzenia nadpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. pobranego od dywidend oraz od odsetek od obligacji skarbowych w łącznej kwocie 966 500 zł.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Spółka zarzuciła zaskarżonej decyzji:

a) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. f) ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "u.p.d.o.p.", w zw. z art. 12 i art. 56 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (wersja skonsolidowana: Dz. U. nr C 321 E z dnia 29 grudnia 2006 r.) - powoływanego dalej jako "TWE"; obecnie: art. 18 i art. 63 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE nr C 326 z dnia 26 października 2012 r.) - powoływanego dalej jako "TFUE", poprzez sprzeczną z celem ww. regulacji wspólnotowej interpretację przepisów krajowych, prowadzącą do odmowy równego traktowania Spółki pod względem podatkowym w Polsce w stosunku do krajowych funduszy inwestycyjnych działających na podstawie ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. Nr 146, poz. 1546, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "u.f.i.", mimo obiektywnej porównywalności sytuacji ww. podmiotów w zakresie uzyskiwania dochodów z odsetek i dywidend w 2012 r.;

b) wadliwość formalnoprawną wynikającą z naruszenia:

- art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, z późn. zm.), poprzez pominięcie w sprawie wiążącego Rzeczpospolitą Polską prawa wspólnotowego i ignorowanie sprzeczności przepisów prawa krajowego z prawem wspólnotowym;

- art. 210 § 4 w zw. z art. 124 i art. 121 § 1 oraz art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej, poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób niespełniający ustawowych wymogów, polegające na niepełnym i niespójnym wyjaśnieniu podstawy prawnej decyzji, nieodnoszącym się do całości argumentacji Spółki, uzasadniającej swoje stanowisko w oparciu o przepisy prawa wspólnotowego oraz orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i sądów administracyjnych.

Sąd pierwszej instancji uzasadniając wydane rozstrzygnięcie wskazał na wstępie, że przedmiotem sporu jest to, czy dochody osiągnięte przez Spółkę z tytułu dywidend i odsetek wypłaconych Spółce w 2012 r. przez polskich płatników powinny być zwolnione od podatku dochodowego zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p., pomimo tego, że Spółka nie spełnia warunku przewidzianego w art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. f) u.p.d.o.p.

W ocenie Sądu, Fundusz nie spełnia wymogu wprowadzonego dla instytucji wspólnego inwestowania zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. f) u.p.d.o.p., tj. nie jest zarządzany przez podmiot, który prowadzi swoją działalność na podstawie zezwolenia właściwych organów nadzoru nad rynkiem finansowym państwa, w którym podmiot ten ma siedzibę. Fundusz mianowicie zarządzany był przez zarząd (Dyrektorów Funduszu) i spółkę zarządzającą działalnością inwestycyjną. Funkcje spółki zarządzającej, jakie przekazano na spółkę Y., obejmują daleko mniejszy zakres spraw, niż przewidziany w u.f.i. i nie wypełniają w dostateczny sposób pojęcia "zarządzać" w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. f) u.p.d.o.p. Nie można więc ignorować faktu, że Spółka w 2012 r. była współzarządzana przez zarząd Spółki oraz przez spółkę zarządzającą działalnością inwestycyjną i pomimo tego faktu przyjmować, że zarządzanie Spółką zostało powierzone podmiotowi zewnętrznemu spełniającemu wymagania, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. f) u.p.d.o.p.

W okresie, którego dotyczy wniosek, Fundusz był zarządzany samodzielnie, co oznacza, że wszystkie kluczowe decyzje związane z zarządzaniem Funduszem były podejmowane przez zarząd Funduszu. Fundusz zlecił część funkcji spółki zarządzającej zewnętrznej spółce - Y. (CISA), która w 2012 r. pełniła funkcję doradcy inwestycyjnego Funduszu na podstawie umowy inwestycyjnej. Y. posiada licencję wymaganą przez prawo szwajcarskie do wykonywania tego typu funkcji. W umowie zagwarantowano członkom zarządu Funduszu możliwość, w dowolnym momencie, wydawania wytycznych i/lub udzielania wskazówek CISA dotyczących prowadzenia działalności Funduszu, zarówno jeśli chodzi o ogólną politykę Funduszu, jak i w odniesieniu do konkretnych spraw. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, że Fundusz powierzył CISA wszystkie funkcje w zakresie zbiorowego zarządzania portfelem.

Zdaniem Sądu, prawidłowo zatem organy podatkowe uznały, że ustalony model zarządzania Funduszem - oparty na własnym zarządzie oraz spółce zarządzającej działalnością inwestycyjną, nie spełnia warunku określonego w art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. f) u.p.d.o.p. W konsekwencji zasadnie odmówiły stwierdzenia nadpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych w łącznej kwocie 966 500 zł pobranego od dywidend oraz od odsetek od obligacji skarbowych.

Warunek zarządzania przez podmiot zewnętrzny dotyczy wszystkich funduszy oraz instytucji wspólnego inwestowania, które chcą skorzystać ze zwolnienia od podatku dochodowego od osób prawnych, z tym, że w przypadku funduszy prawa polskiego przyjęcie innego modelu zarządzania wprost uniemożliwia u.f.i.

Okoliczność, że Spółka nie może skorzystać ze zwolnienia nie wynika z faktu, że jest podmiotem prawa luksemburskiego, działającym w określonej przez to prawo formie prawnej, odmiennej niż ta, w jakiej działała niż fundusz inwestycyjny powołany na podstawie przepisów polskiej ustawy o funduszach inwestycyjnych. Ustawodawca mógł jednak jako warunek zastosowania zwolnienia podatkowego wprowadzić określony sposób zarządzania funduszem inwestycyjnym oraz jednostką wspólnego inwestowania, jako element ograniczenia ryzyka inwestycyjnego. Bezpieczeństwo inwestycji gwarantowane jest bowiem na poziomie instytucjonalnym, majątkowym oraz regulacyjnym.

Sąd pierwszej instancji uznał, że przepisy polskiej ustawy podatkowej zapewniły zwolnienie z opodatkowania zagranicznym instytucjom wspólnego inwestowania na analogicznych zasadach, jakie obowiązują fundusze inwestycyjne działające na podstawie u.f.i. Nie doszło zatem do naruszenia wskazanych przez Spółkę przepisów TFUE, a także Ordynacji podatkowej.

W skardze kasacyjnej Spółka, reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a":

1) naruszenie prawa materialnego:

a) art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. f) u.p.d.o.p. (w brzmieniu obowiązującym w 2012 r.) w zw. z art. 12 i art. 56 TWE; obecnie: art. 18 i art. 63 ust. 1 TFUE, poprzez błędną interpretację, tj. dokonaną z pominięciem literalnej wykładni prawa oraz sprzeczną z celem ww. regulacji wspólnotowej interpretację przepisów krajowych polegającą na przyjęciu, że Spółka nie spełnia warunku, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. f) u.p.d.o.p., podczas gdy prawidłowa wykładania tego warunku powinna prowadzić do uznania, że Spółka spełnia warunek, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. f) u.p.d.o.p.;

b) art. 6 ust. 1 pkt 10 i 10a u.p.d.o.p. w zw. z art. 18 i art. 63 ust. 1 TFUE, poprzez błędną interpretację art. 6 ust. 1 pkt 10 i 10a u.p.d.o.p., tj. nieuwzględniajacą wykładni prowspólnotowej polegającą na przyjęciu, że Spółka nie znajduje się w sytuacji porównywalnej do polskich funduszy inwestycyjnych korzystających ze zwolnienia, co doprowadziło do odmowy równego traktowania Spółki pod względem podatkowym w Polsce w stosunku do krajowych funduszy inwestycyjnych działających na podstawie u.f.i. i odmowy korzystania ze zwolnienia z opodatkowania, podczas gdy prawidłowa wykładnia powinna prowadzić do wniosku, że ww. podmioty w zakresie uzyskiwania dochodów z odsetek i dywidend w 2012 r. znajdowały się w obiektywnie porównywalnej sytuacji, w szczególności uwzględniając fakt, że Spółka w 2012 r. była funduszem typu UCITS, tj. działającym w zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (Dz.U.UE.L.2009.302.32, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "dyrektywa UCITS";

c) art. 18 i art. 63 ust. 1 TFUE, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu ww. przepisów przy ocenie stanu faktycznego sprawy oraz niedostrzeżenie faktu, że interpretacja art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. f) u.p.d.o.p. dokonana w sprawie narusza fundamentalne unijne zasady, tj. zasadę równego traktowania i swobody przepływu kapitału, podczas gdy przepisy te powinny znaleźć zastosowanie w sprawie celem zapewnienia równego traktowania Spółki oraz krajowych funduszy inwestycyjnych i skutkować zwolnieniem Spółki z opodatkowania w Polsce w 2012 r.;

2) wadliwość formalnoprawną wynikającą z naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, mimo źe naruszała ona jednocześnie przepisy postępowania, tj.:

a) art. 210 § 4 w zw. z art. 124 i art. 121 § 1 oraz art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej, poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób niespełniający ustawowych wymogów, polegające na niepełnym i niespójnym wyjaśnieniu podstawy prawnej decyzji, nieodnoszącym się do całości argumentacji Spółki, uzasadniającej swoje stanowisko w oparciu o przepisy prawa wspólnotowego oraz orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i sądów administracyjnych;

b) art. 120 Ordynacji podatkowej, poprzez pominięcie w sprawie wiążącego Rzeczpospolitą Polską prawa wspólnotowego i ignorowanie sprzeczności przepisów prawa krajowego z prawem wspólnotowym,

co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż Sąd błędnie oddalił skargę.

W związku z powyższym Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i jej uwzględnienie, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W razie zaistnienia wątpliwości co do wykładni przepisów prawa wspólnotowego przywołanych w sprawie Spółka wniosła o skierowanie na podstawie art. 267 TFUE wniosku do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o rozpatrzenie pytań prejudycjalnych, wymienionych w pkt IV skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, zasadne są bowiem te jej zarzuty, które opierają się na argumentacji nawiązującej do konieczności dokonywania takiej wykładni przepisów prawa krajowego, która pozwala na osiągnięcie ich zgodności rozwiązaniami prawnymi przyjętymi w Unii Europejskiej oraz zapewni respektowanie podstawowych zasad traktatowych.

W tym konkretnie przypadku chodzi o art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. f) u.p.d.o.p. w kontekście dyrektywy UCITS oraz wynikających z art. 18 i art. 63 ust. 1 TFUE zasad niedyskryminacji i swobody przepływu kapitału.

Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy bowiem wykładni oraz zastosowania art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p., a więc przepisu ustanawiającego, pod wskazanymi w nim warunkami, zwolnienie od podatku dochodowego od osób prawnych instytucji wspólnego inwestowania posiadających siedzibę w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Zasadność uwzględnienia owego kontekstu prawa unijnego przy interpretacji spornych uregulowań prawa krajowego oraz ich szczególny związek z tym prawem wynika również z genezy tych uregulowań. Dlatego też dokonując oceny stanowiska prezentowanego w niniejszej sprawie przez organy podatkowe oraz Sąd pierwszej instancji przypomnieć należy, że nowelizacja u.p.d.o.p. (ustawą z dnia 25 listopada 2010 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne; Dz. U. Nr 226, poz. 1478 ), na mocy której wprowadzono do tej ustawy art. 6 ust. 1 pkt 10a została dokonana w celu zapewnienia zgodności polskich przepisów podatkowych z normami prawa europejskiego i stanowiła następstwo wszczętego przez Komisję Europejską w trybie art. 226 TWE postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. We wniosku z dnia 14 maja 2009 r. IP/09/780 Komisja Europejska zwróciła się do Polski o zakończenie dyskryminacyjnego opodatkowania zagranicznych funduszy emerytalnych, funduszy inwestycyjnych i instytucji finansowych. W piśmie tym wskazano, że przepisy krajowe, na mocy których zwolnieniem podatkowym objęto jedynie polskie fundusze inwestycyjne i emerytalne, "stanowią ograniczenie swobodnego przepływu kapitału, zagwarantowanego na mocy art. 56 Traktatu WE oraz swobody przedsiębiorczości, o której mowa w art. 43 Traktatu WE".

W uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej wskazano, że obowiązujący stan prawny prowadził "do nierównego traktowania funduszy inwestujących na rynku polskim, a tym samym do naruszenia traktatowej swobody przepływu kapitału, do której respektowania zobowiązały się państwa członkowskie UE i EOG (zasada ustanowiona art. 63 TFUE (dawny art. 56 TWE) i art. 40 Porozumienia EOG) i na którą wskazała Komisja Europejska w naruszeniu nr 2006/4093. W celu usunięcia wskazanego przez Komisję Europejską naruszenia i zrównania w prawach podatkowych polskich i zagranicznych funduszy, nie pozbawiając polskich podatników praw nabytych, stosownego rozszerzenia o fundusze inwestycyjne i emerytalne, podlegające nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w innych krajach UE lub EOG, wymaga katalog zwolnień podmiotowych zawarty w art. 6 ustawy CIT. Należy zaznaczyć, że specyfika form organizacyjno-prawnych polskich funduszy różni się w znacznej mierze od form funduszy funkcjonujących w innych państwach członkowskich UE i EOG. Dążąc zatem do zapewnienia równego traktowania należało uwzględnić sytuację, w której podmiot na gruncie państwa siedziby jest uznawany za fundusz inwestycyjny, natomiast zgodnie z przepisami prawa polskiego podmiot ten takim funduszem nie jest. [...] W związku z tym wprowadzając zwolnienie dla zagranicznych funduszy inwestycyjnych i emerytalnych określono warunki materialne i formalne, które pozwalają na objęcie tym rozwiązaniem wyłącznie takich podmiotów, które działają na analogicznych zasadach jak krajowe fundusze inwestycyjne i emerytalne."

Przesłanki podmiotowego zwolnienia, na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p., należy więc oceniać poprzez pryzmat zasady równego traktowania polskich funduszy inwestycyjnych i ich odpowiedników (podmiotów równoważnych) z Unii Europejskiej oraz Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Do tych bowiem zasad odwoływano się przy dokonywaniu wskazanej wyżej nowelizacji u.p.d.o.p.

W płaszczyźnie prawa unijnego kwestii równoważności przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (funduszów inwestycyjnych), poświęcona została dyrektywa UCITS, która ze względu na przewijający się w niej motyw (cel) nadrzędny, tj. ochronę i bezpieczeństwo inwestorów, ustanawiała i jednocześnie ujednolicała na gruncie prawa unijnego wymogi stawiane tego rodzaju instytucjom. Przyjęcie w dyrektywie takich uregulowań, stanowiących pewnego rodzaju wspólny mianownik i zapewniających porównywalność funduszy inwestycyjnych z poszczególnych krajów członkowskich oraz Europejskiego Obszaru Gospodarczego umożliwiało także praktyczną realizację zasad traktatowych, m.in. swobody przepływu kapitału oraz zapobiegało naruszaniu zasady niedyskryminacji. Chodziło tu zatem zasadniczo o to, aby porównywalnym (równoważnym) funduszom z różnych krajów członkowskich zapewnić analogiczne warunki funkcjonowania, czego istotnym elementem jest również sposób ich opodatkowania (brak opodatkowania).

Dostrzegł to również w niniejszej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej stwierdzając w zaskarżonej decyzji, co zostało przytoczone przez Sąd pierwszej instancji, że Naczelnik Urzędu Skarbowego wydając decyzję uwzględnił fakt, że fundusze inwestycyjne z różnych krajów działają w innych systemach prawnych i mogą z tego wynikać różnice w ich tworzeniu i funkcjonowaniu w obrocie gospodarczym. Była to jednak deklaracja bez pokrycia, zważywszy, że finalnie organy podatkowe odmówiły Spółce zwrotu nadpłaty pobranego za pośrednictwem płatników podatku wskazując, iż wbrew stanowisku Spółki, przyjęcie innej niż w decyzji interpretacji warunku, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10 lit. f) u.p.d.o.p. byłoby niezgodne z literalnym brzmieniem tego przepisu.

Zagadnienie interpretacji art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p., a więc przepisów prawa krajowego ustanawiających określone wymogi, jakie powinny spełnić wskazane w tym przepisie "zagraniczne" instytucje wspólnego inwestowania, także w aspekcie dotyczącym formy organizacyjno-prawnej, w jakiej instytucje te mogą funkcjonować, aby stać się beneficjentem ustanowionego w tym przepisie podmiotowego zwolnienia od podatku dochodowego od osób prawnych, były już przedmiotem szeregu wypowiedzi orzeczniczych Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W wyroku z dnia 16 czerwca 2015 r. sygn. akt II FSK 1279/13, który odnosił się do kwestii podmiotowości prawnopodatkowej instytucji wspólnego inwestowania oraz objęcia tych podmiotów zwolnieniem od podatku dochodowego od osób prawnych Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m.in., że "ustawodawca w omawianym przepisie nawiązuje bezpośrednio i wyłącznie do podmiotów posiadających siedzibę poza granicami Polski, zatem wyprowadzić należy wniosek, że określone w polskiej ustawie podatkowej kryteria kwalifikacji podmiotu jako podatnika podatku dochodowego od osób prawnych nie mogą być ostateczne i rozstrzygające. Istotny jest status podatkowy instytucji wspólnego inwestowania w kraju jej siedziby". Z kolei w wyroku z dnia 24 lipca 2015 r. sygn. akt II FSK 1455/13 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że kryterium zastosowania zwolnienia jest podobieństwo funduszy zagranicznych do funduszy polskich, którym takie zwolnienie przysługuje. Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył przy tym, że błędne jest założenie, że "instytucje wspólnego finansowania, o których mowa w analizowanym przepisie, działające na zasadach podobnych do polskich funduszy inwestycyjnych, będą miały takie same jak polskie fundusze podstawy prawne powstawania i działania, ustrój, status organizacyjno-prawny" (por. także wyroki NSA z dnia 29 września 2015 r. sygn. akt II FSK 117/15 oraz z dnia 8 października 2015 r. sygn. akt II FSK 2154/13). Analogiczne stanowisko zostało wyrażone również w wyroku z dnia 4 grudnia 2015 r. sygn. akt II FSK 2482/13, dotyczącym tożsamej jak w sprawie niniejszej kwestii zarządzania (współzarządzania) funduszem inwestycyjnym z siedzibą na Cyprze. W wyroku tym, w którym oddalona została skarga kasacyjna organu podatkowego, Naczelny Sąd Administracyjny również wskazał, iż "pogląd, że zagraniczny fundusz inwestycyjny winien funkcjonować w identycznej formie organizacyjno-prawnej, jak polskie fundusze inwestycyjne, nie ma podstawy prawnej, gdyż fundusze zagraniczne winny być równoważne funduszom polskim, a to nie znaczy, że muszą działać w identycznej formie."

We wszystkich tych wyrokach podkreślano, że istotny jest przede wszystkim cel tego przepisu, tj. zapewnienie realizacji podstawowych europejskich zasad traktatowych, tj. zasady niedyskryminacji (art. 18 TFUE), zasady swobody przepływu kapitału (art. 63 ust. 1 TFUE), a także zasady swobody przedsiębiorczości (art. 49 TFUE).

Natomiast w zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji akceptując stanowisko organów podatkowych, chociaż również deklarował, że fundusze zagraniczne nie mają być identyczne z funduszami polskimi, lecz jedynie porównywalne, owej porównywalności upatrywał jednak w konieczności spełnienia przez fundusze zagraniczne warunków i przesłanek funkcjonowania przewidzianych dla "funduszy polskich". Sąd wskazał tu, że ustawodawca formułując warunki zwolnienia od podatku w art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. wziął pod uwagę cechy charakteryzujące fundusze działające na podstawie polskiej ustawy o funduszach inwestycyjnych. W zapewnieniu tak rozumianej porównywalności Sąd upatrywał również respektowania zasadny swobody przepływu kapitału (art. 63 ust. 1 TFUE). W tym kontekście Sąd zauważył, że to, iż Spółka nie mogła skorzystać ze zwolnienia podatkowego nie wynika z faktu, że jest podmiotem prawa luksemburskiego, działającym w określonej przez to prawo formie prawnej, odmiennej niż ta, w której działa fundusz inwestycyjny powołany na podstawie polskiej u.f.i. Natomiast zdaniem tego Sądu, ustawodawca krajowy mógł jednak wprowadzić jako warunek zwolnienia podatkowego określony sposób zarządzania funduszem inwestycyjnym oraz jednostką wspólnego inwestowania, jako element ograniczenia ryzyka inwestycyjnego, W tej mierze Sąd odwołał się także do dyrektywy UCITS wskazując, że rozwiązania przyjęte przez polskiego ustawodawcę przewidujące, że fundusze inwestycyjne zarządzane są przez odrębną od nich osobę prawną, zgodne są z przepisami tej dyrektywy, która w jej art. 6 przewiduje możliwość utworzenia przedsiębiorstwa zarządzającego.

Odnosząc się do takiego stanowiska Sądu pierwszej instancji zauważyć jednak należy, że stworzenie takiej możliwości na gruncie ww. dyrektywy nie jest równoznaczne z istnieniem takiego obowiązku.

Jak już była o tym mowa, jednym z najważniejszych przesłań towarzyszących przyjęciu dyrektywy UCITS było zapewnienie bezpieczeństwa inwestorom lokującym swoje środki w przedsiębiorstwach zbiorowego inwestowania. W tym celu wprowadzonych zostało na gruncie tej dyrektywy cały szereg rozwiązań instytucjonalnych i różnorakiego rodzaju prawnych zabezpieczeń, które miały służyć urzeczywistnieniu tego właśnie celu. Chodzi tu o takie rozwiązania, jak np. wymóg prowadzenia działalności przez instytucję wspólnego inwestowania na podstawie zezwolenia właściwych władz, stały nadzór właściwych władz nad jej działalnością, zawężenie zakresu dopuszczalnej działalności, korzystanie przy przechowywaniu aktywów z usług depozytariusza, który również powinien spełniać określone warunki, itd.

Wymogi tego rodzaju są bezwarunkowe, w tym sensie, że muszą być implementowane do ustawodawstw wewnętrznych poszczególnych państw członkowskich oraz muszą je spełniać wszystkie dopuszczone w tych krajach do działania instytucje zbiorowego inwestowania. Nawiązują również do nich rozwiązania prawne przyjęte na gruncie u.f.i., co nadmienił w swojej decyzji Dyrektor Izby Skarbowej.

Punkt odniesienia w kwestii spełnienia tych wymogów przez Spółkę stanowiły podane przez nią przy wniosku o stwierdzenie nadpłaty informacje co do jej statusu oraz zasad funkcjonowania w świetle i na podstawie prawa luksemburskiego. Prawdziwość tych informacji nie była kwestionowana przez organy podatkowe. Z informacji tych, przytoczonych także w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji, wynikało m.in., że Fundusz jako przedsiębiorstwo zbiorowego inwestowania podlegał w 2012 r. przepisom luksemburskiej ustawy z dnia 12 grudnia 2010 r. w sprawie przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania (UCITS) implementującej w pełni przepisy dyrektywy UCITS.

Z certyfikatu rezydencji podatkowej wynikało, że w 2012 r. Fundusz był rezydentem podatkowym Wielkiego Księstwa Luksemburga, a zatem podlegał w państwie, w którym miał siedzibę, opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów.

Z wyciągu z Rejestru Spółek Handlowych w Luksemburgu z dnia 14 września 2015 r. wynikało, że jedynym przedmiotem działalności Spółki jest lokowanie posiadanych kapitałów w papierach wartościowych wszelkiego rodzaju (...).

Z zaświadczenia UCITS wydanego przez luksemburską Komisję Nadzoru Sektora Finansowego w dniu 27 lipca 2012 r. wynikało, że Fundusz został utworzony w dniu 16 marca 2007 r. i wpisany do rejestru prowadzonego przez ww. Komisję. Ponadto z zaświadczeniem wydanego przez luksemburską Komisję Nadzoru w dniu 3 grudnia 2015 r. wynikało, że Fundusz posiada pozwolenie wydane zgodnie z art. 129 ustawy z dnia 17 grudnia 2010 r. o przedsiębiorstwach zbiorowego inwestowania i podlega nadzorowi Komisji. Z zaświadczenia tego oraz z zaświadczenia luksemburskiej Komisji Nadzoru z dnia 3 grudnia 2015 r. wynikało także, iż w 2012 r. Fundusz podlegał nadzorowi właściwych organów nadzoru nad rynkiem finansowym w Luksemburgu. Ponadto z prospektu Funduszu wynikało, że w okresie objętym wnioskiem, depozytariuszem (powiernikiem) odpowiedzialnym za bezpieczeństwo przechowywanych aktywów był J.[...] S.A.

Ze wspomnianego wyżej zaświadczenia UCITS z dnia 27 lipca 2012 r. wynikało również, że Fundusz jest spółką inwestycyjną, która sama sobą zarządza i spełnia warunki wyznaczone w dyrektywie UCITS, zaś w prospekcie z lipca 2012 r. podano, że Fundusz jest spółką typu SICAV "pod własnym zarządem".

To właśnie ta ostatnia cecha, pomimo zlecenia przez Fundusz w określonym zakresie funkcji zarządczych zewnętrznej spółce jako doradcy inwestycyjnemu, która posiadała stosowną licencję władz kraju swojej siedziby, a więc brak pełnego zarządzania przez podmiot zewnętrzny, stanowiła w kontekście wymogu określonego w art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. f) u.p.d.o.p. powód odmowy ze strony organów podatkowych stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych.

Zarówno organy podatkowe, jak i Sąd pierwszej instancji dostrzegali i odwoływali się do faktu, że uregulowania prawne przyjęte w krajowym ustawodawstwie w zakresie działalności funduszy inwestycyjnych (instytucji wspólnego inwestowania), tj. w u.f.i., jak i odwzorowanym z tej ustawy art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p., bazują na rozwiązaniach prawnych zawartych w dyrektywie UCITS.

Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził bowiem, że taki sposób zarządzania jak w przypadku Spółki (tj. zarząd i doradca inwestycyjny) stoi w istotnej opozycji do uregulowań zawartych w art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. oraz u.f.i. uwzględniającej uregulowania dyrektywy UCITS. Z kolei Sąd pierwszej instancji nawiązując do wymogów określonych w ww. przepisie argumentował, że konstrukcja (rozwiązanie prawne) przyjęta przez polskiego ustawodawcę polegająca na tym, że fundusze inwestycyjne zarządzane są przez odrębną od nich osobę prawną, tj. towarzystwo funduszy inwestycyjnych, jest zgodne z przepisami dyrektywy UCITS.

Należy jednak zwrócić uwagę, że w odróżnieniu od wcześniej już omówionych wymogów co do zasad funkcjonowania instytucji wspólnego inwestowania, które to wymogi na gruncie dyrektywy UCITS miały obligatoryjny charakter, wymóg wyznaczenia przez spółkę inwestycyjną spółki zarządzającej nie miał charakteru bezwzględnego i możliwe były od niego odstępstwa, na co zwracała uwagę Spółka. Wynika to z art. 29 tej dyrektywy, który przewiduje możliwość wydania zezwolenia na działalność przez właściwe władze państwa członkowskiego, także spółce inwestycyjnej, która nie wyznaczyła spółki zarządzającej, a która jednakże spełniać musi określone w tym przepisie, dodatkowe warunki, np., co do wysokości kapitału zakładowego, podania struktury organizacyjnej, czy też szczególnych kwalifikacji osób zarządzających.

Tak więc, w zakresie objętym uregulowaniami dyrektywy UCITS mieści się także działalność spółek inwestycyjnych, które zdecydowały się na przyjęcie dozwolonego również na gruncie tej dyrektywy modelu ich funkcjonowania, czyli bez wyznaczenia spółki zarządzającej. Takie przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania mogą zatem funkcjonować i faktycznie funkcjonują - czego przykładem jest Spółka, w innych państwach członkowskich i z powodu tej cechy, odnoszącej się do ich instytucjonalnego kształtu, nie powinny doznawać dyskryminacji, pod jakimkolwiek względem w innych państwach członkowskich.

Z omówionych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny podziela konkluzje wyrażone w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2620/15 (powołanym także w skardze kasacyjnej), wydanym w analogicznej sprawie dotyczącej również funduszu inwestycyjnego z siedzibą w Luksemburgu. Sąd ten stwierdził m.in., że kierując się prowspólnotową wykładnią prawa krajowego i zasadą pierwszeństwa prawa wspólnotowego, należało uznać, że w przypadku funduszy inwestycyjnych z państw trzecich, przy ocenie kryteriów ich porównywalności do polskich funduszy inwestycyjnych, trzeba uwzględnić specyfikę systemów prawnych państw ich siedziby, w tym w szczególności różnice w instytucjonalnym ukształtowaniu zasad działalności funduszy inwestycyjnych. Błędna jest więc podana interpretacja warunków uprawniających do zwolnienia, nakładanych na zagraniczne fundusze inwestycyjne, w szczególności warunek posiadania spółki zarządzającej, poprzez stawianie wymogu posiadania przez zagraniczne fundusze inwestycyjne cech identycznych, zamiast porównywalnych do cech polskich funduszy inwestycyjnych. Błędna wykładnia art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. f) u.p.d.o.p. polegała zatem na nieuwzględniania specyfiki systemów prawnych państw ich siedziby, w tym w szczególności różnic w instytucjonalnym ukształtowaniu zasad działalności funduszy inwestycyjnych. Zdaniem Sądu, "oczywistym było, że wszystkie fundusze działające w ramach dyrektywy UCITS muszą być uznane za porównywalne, odmienna interpretacja byłaby bowiem sprzeczna zarówno z celem, jak i całokształtem ustawodawstwa unijnego i w konsekwencji, należałoby stwierdzić, że rozszerzenie swobody przepływu kapitału na fundusze z państw trzecich jest iluzoryczne. Z powyższych względów warunku posiadania spółki zarządzającej nie można uznać za dominującą i niezbędną cechę świadczącą o porównywalności funduszy inwestycyjnych z różnych państw."

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznał te zarzuty skargi kasacyjnej, które odnoszą się do naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. f) w zw. z art. 18 i art. 63 ust. 1 TFUE.

Natomiast niezasadne są zrzuty tej skargi dotyczące, jak to w niej określono, wadliwości formalnoprawnej wynikającej z naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku wymienionymi w tych zarzutach przepisami Ordynacji podatkowej. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej jest obszerne, zawiera dostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz odniesienie do przepisów prawa unijnego. Natomiast okoliczność, że w decyzji tej przedstawiono odmienny od prezentowanego przez Spółkę punkt widzenia co do szeregu kwestii prawnych, w tym także co do zastosowanie przepisów prawa unijnego, nie świadczy o wadliwości formalnoprawnej uzasadnienia decyzji.

W tym stanie rzeczy uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzję Dyrektora Izby Skarbowej.

O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200, art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i pkt 2 lit. b), w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).