Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 621/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 13 par. 1 , art. 18
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 134 par. 1 , art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Stukan-Pytlowany Sędzia NSA Lidia Ciechomska-Florek Sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. M.-K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 września 2017 r., sygn. akt III SA/Wr 308/17 w sprawie ze skargi M. M.-K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 września 2017r., sygn. akt III SA/Wr 308/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę M. M. - K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...] lutego 2017r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji składnika majątku.

Przedstawiając przyjęty za podstawę wyroku stan sprawy – Sąd I instancji wskazał, że Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Inspektorat we Wrocławiu jako organ egzekucyjny prowadzi wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne, na podstawie w tytułów wykonawczych, obejmujących należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne a także na Fundusz Pracy i FGŚP (w łącznej wysokości należności głównej 657,00zł) za okres od marca do maja 2016r. i dokonał w dniu [...] września 2016r. zajęcia świadczenia rentowego.

Zobowiązana wniosła o odstąpienie od zajęć i umorzenie długów z tych zajęć, ze względu na trudną sytuację rodzinną, zdrowotną i dochodową, zwolnienie spod egzekucji świadczenia rentowego. Rozpoznając ten wniosek organ ustalił, że skarżąca jest osobą samotną, w złym stanie zdrowia, choruje na cukrzycę i leczy się kardiologicznie; prowadzi działalność gospodarczą od 1 stycznia 1999r. i obecnie zatrudnia jednego pracownika. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2014r. osiągnęła dochód w 2.132,00zł, w 2015r. w wysokości 1.071,00zł, w okresie 1 stycznia 30 czerwca 2016r. - 1.068,00zł. Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Pobiera bezterminowe świadczenie rentowe w wysokości 1.415,12 zł netto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia na kwotę 471,70. Wydatki związane z utrzymaniem zostały określone: z tytułu miesięcznych opłat - 610 zł, opłaty eksploatacyjne - 555,00 zł, koszty związane z leczeniem - 200,00 zł. Posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu, który spłaca miesięcznie w kwocie 668,00 zł. Biorąc pod uwagę powyższe organ egzekucyjny uznał, że miesięczne wydatki zobowiązanej przewyższają uzyskiwany przez nią dochód. Wskazany w oświadczeniu majątek firmowy opiewa na kwotę 200,00 zł, prywatny na kwotę 450,00zł, zaś zobowiązania prywatne zobowiązanej wynoszą 1.668,00zł. Wnioskodawczyni nie wskazała, by posiadała majątek nieruchomy, jest jednakże właścicielem samochodu osobowego marki [...] model [...], rok produkcji 1999 o wartości handlowej kształtującej się w granicach 1.000,00 zł do 2.000,00 zł. Konto rozliczeniowe zobowiązanej wykazuje także zaległe, jednakże nie dochodzone na podstawie tytułów wykonawczych wskazanych w sentencji postanowienia Dyrektora ZUS, należności główne w łącznej wysokości 85.708,48zł.

W tych okolicznościach Dyrektor ZUS, powołując art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016r. poz.599 ze zm.), zwanej u.p.e.a., oraz wskazując na działanie w ramach uznania administracyjnego, odmówił zwolnienia z egzekucji składnika majątku w postaci świadczenia rentowego. Wskazał, że powołane w tym przepisie przesłanki muszą wystąpić łącznie. Z istoty konstytucyjnych zasad sprawiedliwości, powszechności, równości opodatkowania, wnosić można zdaniem organu, że o istnieniu "ważnego interesu" można mówić wówczas, gdy w grę wchodzą sytuacje naprawdę wyjątkowe, za które trudno przyjąć samą pogarszającą się sytuację finansową zobowiązanego. Za przesłankę ważnego interesu zobowiązanego uznaje się sytuacje nadzwyczajne, wynikłe z przyczyn (losowych, nieprzewidywalnych i niezależnych). Pod pojęciem "ważnego interesu zobowiązanego" należy zatem przede wszystkim rozumieć sytuacje, w jakich znalazł się zobowiązany z przyczyn losowych a jednocześnie są to zdarzenia, powodujące znaczne obniżenie zdolności płatniczych zobowiązanego, tak, że nie jest on w stanie wywiązać się z ciążących na nim zobowiązań. Przesłanką wskazującą na "ważny interes" zobowiązanego może być także sytuacja spowodowana klęską żywiołową lub innym zdarzeniem losowym, na które zobowiązany nie mógł mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. Wskazane we wniosku o zwolnienie z egzekucji świadczenia, jak również podnoszone przez stronę w postępowaniu zażaleniowym argumenty, nie wskazują na wystąpienie "ważnego interesu" zobowiązanej, o którym mowa w tym przepisie w znaczeniu obiektywnym. Dyrektor przyznał, że dochód rodziny rzeczywiście jest bardzo niski, jednakże nie wypełnia taka okoliczność przesłanek do zwolnienia z egzekucji. Organ wziął bowiem pod uwagę "uznaniowy charakter" przedmiotowego orzeczenia oraz podkreślił, że istotą postępowania egzekucyjnego jest przymusowe doprowadzenie do wykonania obowiązków ciążących na zobowiązanych, uchylających się od ich dobrowolnego spełnienia. Skoro zobowiązana nie uregulowała dochodzonych należności, winna liczyć się z ich egzekwowaniem. Organ podniósł, że świadczenie rentowe zobowiązanej jest jedynym składnikiem majątkowym, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji. Przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna.

Oddalając skargę M. M. – K. na to postanowienie – Sąd I instancji wskazał, że pozytywną przesłanką skorzystania przez organ ze spornego uprawnienia jest stwierdzenie istnienia po stronie dłużnika "ważnego interesu". Jest to swoista klauzula generalna, wobec czego - interpretując to pojęcie - należy korzystać z dorobku doktryny i orzecznictwa. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane okoliczności. Jakkolwiek Sąd jest przeciwny tezie, że o "ważnym interesie" strony nie może przesądzać już sama jej sytuacja materialna, to podkreślił, że spełnienie tej przesłanki, w tym także ocena finansowej sytuacji strony, musi uwzględniać zawsze całokształt indywidualnych okoliczności w sprawie i zgodził się z organem, że przez "ważny interes" należy rozumieć - co do zasady - nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika.

W tej sprawie organ pierwszej instancji, co Sąd odnotował, przyznał, że ze względu na osobistą sytuację skarżącej można dopatrzeć się po jej stronie istnienia ważnego interesu. Sąd podzielił jednak stanowisko obu organów w tej sprawie, że w przypadku ulgi, o jakiej mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. przy podejmowaniu decyzji w ramach uznania administracyjnego należy ważyć ważny interes dłużnika ubiegającego się o zwolnienie z interesem wierzyciela, którego zabezpieczeniu ma służyć postępowanie egzekucyjne. W tym, kontekście ważną okolicznością w tej sprawie jest to, na co słusznie zwracał uwagę organ, że skarżąca nie wskazała żadnego innego składnika majątkowego, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. W orzecznictwie podkreśla się, że zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych (czego w tej sprawie zabrakło), ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych. Przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego, jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna.

Sąd I instancji zgodził się z organem, ze zwolnienie z egzekucji składnika majątkowego w postaci świadczenia rentowego równałoby się niemożności wyegzekwowania ciążących na skarżącej zaległości, co oznaczałoby zgodę na bezskuteczność egzekucji. Takie postępowanie należałoby uznać za sprzeczne z ustawowymi obowiązkami organu egzekucyjnego, który na mocy art. 7 § 2 w zw. z art. 6 § 1 u.p.e.a. jest zobligowany, w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania ciążącego na nim obowiązku, podejmować czynności prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązków wynikających z tytułów wykonawczych poddanych egzekucji administracyjnej. Wynikający z art. 7 § 2 u.p.e.a. wymóg stosowania w takim wypadku najłagodniejszego środka egzekucyjnego dotyczy jednak wyłącznie takiej sytuacji, gdy istnieje możliwość wyboru pomiędzy kilkoma środkami egzekucyjnymi, zapewniającymi realizację celu postępowania egzekucyjnego. Także w orzecznictwie dotyczącym art. 13 § 1 u.p.e.a. podkreśla się, iż przepis ten ma na celu ochronę zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna.

Sąd zauważył, że konieczność uwzględnienia celów postępowania egzekucyjnego oraz związane z tym oczekiwanie wykazania w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a, że zastosowanie ulgi nie zniweczy możliwości prowadzenia egzekucji odróżnia tę instytucję od np. postępowania o udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności, w którym także bada się sytuację osobistą i majątkową dłużnika pod kątem wystąpienia przesłanki "ważnego interesu", a w którym to wierzyciel ma prawo zdecydować o ewentualnej rezygnacji z dochodzenia należności. Na etapie postępowania egzekucyjnego środek przewidziany w art. 13 § 1 u.p.e.a. ma umożliwić zmniejszenie dolegliwości egzekucji, ale nie powinien prowadzić do jej udaremnienia.

Skargę od tego wyroku wywiodła M. M. – K., zaskarżając ten wyrok w całości.

Wyrokowi zarzuciła, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., naruszenie:

1) przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli, poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające kodeksowym wymogom, polegające na braku wszechstronnego wyjaśnienia kwestii istnienia po stronie dłużnika przesłanki "ważnego interesu" w zwolnieniu spod egzekucji określonego składnika majątku i powieleniu w tym zakresie argumentacji organu I i II instancji;

- art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a., polegające na oddaleniu zamiast na uwzględnieniu skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organów I i II instancji, pomimo, że nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w sprawie, w tym nie wyjaśniono kwestii wpływu zdarzeń losowych, nieprzewidywalnych i niezależnych, na możliwość regulowania przez skarżącą jej zobowiązań, a tym samym nie wyjaśniono w sposób wyczerpujący kwestii wystąpienia przesłanki "ważnego interesu", co skutkowało nienależnym i niewyczerpującym wyjaśnieniem okoliczności sprawy.

Mając na uwadze te zarzuty skarżąca kasacyjnie, na podstawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a., wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, a ponadto o zwolnienie skarżącej od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej, bowiem skarżąca nie jest w stanie jej uiścić bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny oraz o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz adw. A. H. - H. kosztów i nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu ze skargi kasacyjnej, według norm przepisanych, bowiem koszty te nie zostały uiszczone przez skarżącą w całości ani w części.

Na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się rozpoznania sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do poszukiwania czy też modyfikowania, niejako w zastępstwie skarżącego kasacyjnie, podstaw kasacyjnych. Zatem każdy przedstawiony w skardze kasacyjnej zarzut powinien być wskazany w sposób precyzyjny i dokładny, tj. poprzez podanie jego numeru wraz z mniejszymi jednostkami redakcyjnymi, jeśli posiada on takie jednostki, a także powinien być uzasadniony w taki sposób, aby z treści uzasadnienia podstaw kasacyjnych w sposób niebudzący wątpliwości wynikało, z jakich przyczyn skarżący zarzuca sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego lub materialnego. Treść zarzutu kasacyjnego winna przy tym korespondować z treścią zarzucanego przepisu. Skarżący, kwestionując prawidłowość zastosowania przepisu, powinien wskazać na czym jego zdaniem polega błąd sądu I instancji w subsumpcji tego przepisu. Zobowiązany jest zatem do wyjaśnienia, dlaczego przepis (hipoteza wyprowadzonej z tego przepisu normy prawnej), który sąd I instancji przyjął za mający zastosowanie w sprawie, "nie przystaje" do stanu faktycznego ustalonego w sprawie i jaki przepis powinien mieć zastosowanie (wyrok NSA z dnia 14 lutego 2018r., II OSK 973/16, LEX nr 24802640, wyrok NSA z dnia 1 lutego 2018r., II GSK 4132/17, LEX nr 2481423). Zarzucenie naruszenia przepisów postępowania wymagało z kolei również wykazania wpływu naruszonego przez sąd I instancji przepisu na wynik sprawy, co sprowadza się w istocie do wykazania istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie uzupełnia bowiem zaprezentowanej argumentacji celem skonkretyzowania podniesionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów (wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2018r., I OSK 2504/17, LEX nr 2480685).

Wniesiona w tej sprawie skarga kasacyjna powyższych wymogów nie spełnia, co czyni ją nieskuteczną. Lakoniczne – i jednostronicowe - uzasadnienie skargi kasacyjnej w żaden sposób nie rozwija sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa. Pomimo wskazania na przepis art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna zarzuca wyłącznie naruszenie przepisów prawa procesowego. Nie wykazuje jednak – biorąc pod uwagę treść uzasadnienia skargi kasacyjnej – wpływu naruszenia tych przepisów na wynik sprawy. Tymczasem nie każde naruszenie prawa procesowego skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku, lecz tylko takie które mogło rzutować w istotny sposób na treść rozstrzygnięcia, co należało stosowną argumentacją skargi kasacyjnej uprawdopodobnić.

Zarzucając naruszenie art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. skarżąca kasacyjnie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w ogóle nie odnosi się do tych przepisów. Nie sposób zatem domniemywać w czym upatruje ona ich naruszenia. Na podstawie treści zarzutu kasacyjnego można jedynie stwierdzić, że zarzuca Sądowi I instancji nienależyte wykonanie kontroli zaskarżonego postanowienia i nie wyjaśnienie istnienia przesłanki "ważnego interesu" strony w zwolnieniu spod egzekucji określonego składnika majątkowego i powielenia w tym zakresie argumentacji organów. Nie jest natomiast jasne, jakim to "kodeksowym wymogom" nie odpowiada uzasadnienie zaskarżonego wyroku. Na tej podstawie można też przyjąć, że skarga kasacyjna kwestionuje prawidłowość zaskarżonego wyroku z uwagi na wadliwą ocenę okoliczności faktycznych sprawy, z którą to oceną nie zgadza się. Podnieść jednakże należy, że ani art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz 3 § 1 p.p.s.a., ani tym bardziej art. 141 § 4 p.p.s.a. nie służą do kwestionowania merytorycznej oceny dokonanej przez Sąd I instancji (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2017r., II GSK 3642/15, LEX nr 2415259, wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2017r., I OSK 2608/16, LEX nr 2316140 czy wyrok NSA z dnia 31 października 2017r., I GSK 2346/15, LEX nr 2403875). Temu bowiem służą przepisy prawa procesowego, określające kompetencje orzecznicze wojewódzkich sądów administracyjnych. Podnieść nadto trzeba, że art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz 3 § 1 p.p.s.a. są przepisami ogólnymi o charakterze kompetencyjnym. Norma w nich zawarta określa zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, tj. zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne. Przepisy te wskazują cele działania sądów administracyjnych oraz zakres ich kognicji, nie normują postępowania przed sądami administracyjnymi (por. wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2017r., I OSK 987/17, LEX nr 2440332, wyrok NSA z dnia 25 listopada 2015r., I OSK 2271/15, LEX nr 1989889, wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2014r., II GSK 1994/13, LEX nr 1637126). Naruszenie tych przepisów mogłoby zatem mieć miejsce wówczas gdyby sąd I instancji odmówił rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa, nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych niż zgodność z prawem lub zastosował środek nieprzewidziany w ustawie (wyrok NSA z dnia 26 września 2017r., II GSK 3642/15, LEX nr 2415259). Taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie, bowiem Sąd I instancji rozpoznał sprawę należącą do kognicji sądów administracyjnych, zastosował kryterium legalności zaskarżonej decyzji i środek przewidziany w p.p.s.a. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. mógłby natomiast zostać skutecznie zarzucony, gdyby sąd I instancji nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tego przepisu, dlaczego nie stwierdził (lub stwierdził) w danej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia (por. uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010r., II FPS 8/09, ONSAiWSA z 2010r. nr 3, poz. 39). Zawarty w treści zarzutu kasacyjnego zwrot "brak wszechstronnego wyjaśnienia kwestii istnienia (...) przesłanki ważnego interesu", nie pozwala jednoznacznie ustalić, czy naruszenia tego przepisu skarżąca kasacyjnie upatruje w braku czynności ustalenia "ważnego interesu" strony, czy też niedostatecznego wykazania spełnienia tej przesłanki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Przyjmując nawet ten drugi wariant rozumowania skarżącej kasacyjnie uznać należało, że niedostateczne – w odczuciu skarżącej kasacyjnie – umotywowanie braku zaistnienia tej przesłanki nie mogłoby doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku, gdyż dopiero brak odniesienia się do tej okoliczności – co nie znajduje jednakże potwierdzenia w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku – stanowiłby o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a.

Z tych względów zarzut kasacyjny naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest skuteczny.

Zarzucając natomiast naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a. – skarżąca kasacyjnie podnosi w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że w ocenie okoliczności sprawy nie został uwzględniony fakt pożaru mieszkania, co odbiło się na jej zdrowiu, jak i nie podjęto żadnych okoliczności dowodowych na tę okoliczność. Ponadto podnosi, że Sąd I instancji pominął, że organy nie wezwały skarżącej do wskazania innych składników majątkowych, z którym skuteczna byłaby egzekucja. Wobec tak sformułowanych zarzutów – pomijając brak wskazania w zarzucie art. 18 u.p.e.a. - Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że skarga kasacyjna nie kwestionuje dokonanej przez Sąd I instancji wykładni art. 13 § 1 u.p.e.a. Ta zaś ma kluczowe znaczenie dla oceny zakresu postępowania dowodowego i wyjaśniającego, jak i rozkładu ciężaru dowodowego w sprawie zwolnienia określonych składników majątkowych spod egzekucji. W tym zakresie Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził m.in., że przez "ważny interes" strony należy rozumieć co do zasady nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika a nadto należy ważyć "ważny interes" dłużnika ubiegającego się o zwolnienie z interesem wierzyciela, którego zabezpieczeniu ma służyć postępowanie egzekucyjne. Ponadto Sąd I instancji – powołując liczne orzeczenia sądowe – wskazał, że zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wskazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Powyższe wskazuje zatem, iż zdaniem Sądu I instancji na gruncie art. 13 § 1 u.p.e.a. po pierwsze, to dłużnik musi wykazać obie okoliczności zwolnienia spod egzekucji określonego składnika majątkowego, oraz po drugie, przy ocenie przesłanki "ważny interes" dłużnika należy uwzględniać nadzwyczajne okoliczności odnoszące się do aktualnych potrzeb egzystencjonalnych dłużnika, nie zaś okoliczności skutkujących powstaniem zaległości. W świetle tej wykładni, jak i uwzględniając wnioskowy charakter postępowania w sprawie zwolnienia składnika majątkowego spod egzekucji nie można podzielić poglądu skarżącej kasacyjnie, że pominięcie w ocenie przesłanki "ważny interes" dłużnika pożaru mieszkania skutkującego powstaniem egzekwowanej zaległości dowodzi wadliwości zaskarżonego wyroku. Nie jest to okoliczność istotna prawnie, co oznacza, iż nie było konieczne przeprowadzanie postępowania dowodowego i wyjaśniającego na tę okoliczność. Co istotne okoliczność ta nie była przez organy i Sąd I instancji kwestionowana, co tym bardziej czyni zarzut w tym zakresie nieskutecznym. Rozważając natomiast sytuację rodzinną i majątkową skarżącej kasacyjnie organy szczegółowo dokonały jej analizy, wskazując m.in. na większe wydatki miesięczne skarżącej niż dochody oraz liczne zobowiązania, w tym cywilnoprawne. Analizy tej skarga kasacyjnie nie kwestionuje. Natomiast sama okoliczność pożaru mieszkania kilka lat wcześniej przed datą złożenia wniosku o zwolnienie składnika majątkowego spod egzekucji nie ma najmniejszego znaczenia dla zagrożenia podstawami bieżącej egzystencji. Trudno w tej okoliczności upatrywać związku przyczynowego między pożarem a zagrożeniem obecnej egzystencji skarżącej w przypadku odmowy zwolnienia składnika majątkowego spod egzekucji. Wbrew przekonaniu skarżącej kasacyjnie organy nie były też zobowiązane do wezwania skarżącej do wskazania innych składników majątkowych. Składając wniosek o zwolnienie spod egzekucji świadczenia rentowego to skarżąca obowiązana była wskazać inny składnik majątkowy, z którego roszczenie wierzyciela publicznoprawnego mogłoby być zaspakajane. We wniosku skarżącą kasacyjnie ograniczyła się jednakże wyłącznie do zaprezentowania swojej trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej, która w istocie mogłaby być podnoszona w postępowaniu o umorzenie zaległości, nie zaś w postępowaniu egzekucyjnym o zwolnienie składnika majątkowego spod egzekucji. Przedstawiła przy tym swoją sytuację w sposób nierzetelny, gdyż pominęła ustalony z urzędu przez organ fakt posiadania niewielkiej wartości (najwyżej 2.000 zł) samochodu osobowego marki [...], jak i zaległości wobec ZUS z innych tytułów na kwotę główną 85.708,48 zł. Te okoliczności bez wątpienia rzutują na niemożność egzekwowania zobowiązania z innych składników majątkowych. Z uwagi na te okoliczności tym bardziej nie można przyjąć, że organ nie ustalił majątku, podlegającego egzekucji, jak i że skarżąca kasacyjnie może posiadać inne składniki majątkowe, do których może zostać skierowana skuteczna egzekucja zamiast do świadczenia rentowego. W okolicznościach tej sprawy, uwzględniając całokształt zadłużenia skarżącej tak względem wierzyciela publicznego, jak i wierzycieli prywatnych i jedyne w istocie stałe źródło dochodów – świadczenie rentowe oraz niski dochód z działalności, jak i oświadczenie majątkowe skarżącej, nie sposób przyjąć, że możliwe byłoby skierowanie egzekucji do innych składników majątkowych, co z kolei uzasadniać mogłoby zwolnienie tego świadczenia spod egzekucji. W konsekwencji w sprawie nie została wykazana jedna z kumulatywnych przesłanek tego zwolnienia – wskazanie innego składnika majątkowego podlegającego egzekucji. Z tego też względu podnoszona okoliczność pożaru – nawet gdyby miała istotne prawne znaczenie – nie mogłaby skutkować uwzględnieniem skargi kasacyjnej. W konsekwencji nie sposób zarzucić Sądowi I instancji wadliwego rozpoznania sprawy poprzez oddalenie skargi kasacyjnej, zamiast jej uwzględnienia.

Natomiast zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie został w skardze kasacyjnej w żaden sposób uzasadniony, co czyni tę skargę w tym zakresie wadliwie skonstruowaną. Nie sposób bowiem ocenić w czym skarżąca kasacyjnie upatruje naruszenia tych przepisów oraz jaki wypływ naruszenie tego przepisu mogło mieć na wynik sprawy. Niemniej jednak Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. może zostać naruszony wówczas, gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne uchybienia popełnione na etapie postępowania administracyjnego bądź powołała w postępowaniu sądowym dowody, które zostały przez sąd pominięte, względnie gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, że bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku, a także wówczas gdy sąd I instancji rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) lub z przekroczeniem granic danej sprawy sąd wykroczył poza granice sprawy, w której skarga została wniesiona, albo – mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącą, a rzeczywiście zaistniały (wyrok NSA z dnia 15 lutego 2018r., II OSK 992/16, LEX nr 2470996, wyrok NSA z dnia 21 listopada 2017r., II OSK 489/16, LEX nr 2409528, wyrok NSA z dnia 14 marca 2018r., II FSK 766/16, LEX nr 2480757, wyrok NSA z dnia 15 listopada 2017r., II FSK 2867/15, LEX nr 2424760, wyrok NSA z dnia 2 marca 2018r., I OSK 2112/17, LEX nr 2460864). Wobec braku uzasadnienia skargi w tym zakresie nie sposób ocenić, czy taka sytuacja w tej sprawie miała miejsce.

Z tych względów zarzuty naruszenia 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a. nie zasługują na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.