Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 529/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, ust 5 pkt 1 lit a, art. 27 ust. 5, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 21 ust. 1 pkt 2, art. 33 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi G. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z [...] grudnia 2020r. Nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej G. R. kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy K. decyzją z dnia [...] grudnia 2020 roku Nr [...] na podstawie art. 17, art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020r., poz. 111) oraz na podstawie Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i P. Społecznej z 27 lipca 2017 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466) odmówił G. R. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym synem P. R..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu [...] listopada 2020 roku G. R. (lat [...]) reprezentowana przez swojego pełnomocnika radcę prawnego M. M., złożyła do Wójta Gminy K. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad swoim synem P. R. (lat [...], stan cywilny: kawaler).

Na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ ustalił, że niepełnosprawny P. R. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że wnioskodawczyni ma przyznaną rentę rolniczą z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] marca 2019 roku, bezterminowo.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych G. R. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje bowiem jest rencistką, ma ustalone prawo do renty co wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Dodatkowo organ wskazał, że bez znaczenia jest fakt, czy z tego prawa korzysta, to jest czy pobiera świadczenie, czy też na czas postępowania zawnioskuje o wstrzymanie wypłaty tego świadczenia. Wstrzymanie lub zawieszenie wypłaty świadczenia nie jest równoznaczne z utratą prawa do niego.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył pełnomocnik wnioskodawczyni, zaskarżając ją w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i bezpośrednie przyznanie G. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez Odwołującą renty pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto z ostrożności procesowej zarzucił organowi w kontekście w/w zarzutu naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 32 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a rentą uzyskiwaną przez Odwołującą mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia; naruszenie art. 7, art. 77 KPA poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. brak ustalenia różnicy wysokości świadczeń tj. renty w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji brak rozważenia, czy różnica wysokości świadczeń, tj. renty Odwołującej w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadnia przyznanie tego świadczenia chociażby w części stanowiącej tę różnicę oraz naruszenie tego przepisu poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego.

Nadto Odwołująca się zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez zaniechanie poinformowania Odwołującej o uznaniu okoliczności pobierania przez Odwołującą renty za negatywną przesłankę ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania Odwołującej do usunięcia takiej przesłanki poprzez przedłożenie w toku postępowania dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do renty, tym samym nie wyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez osobę pobierającą rentę skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] marca 2021 roku na podstawie art. 1 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia Kolegium argumentowało, że materialną podstawę prawną decyzji Wójta Gminy K. stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ wskazał, że jak stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych jeśli osoba opiekująca ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. W niniejszej sprawie bezspornym było, że G. R. ma ustalone prawo do renty, co wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził, że wskazany przepis jest jednoznaczny i nie pozostawia organowi luzu decyzyjnego. Organ będąc związany tym uregulowaniem nie mógł orzec inaczej nawet biorąc pod uwagę trudną sytuację życiową skarżącej.

Nadto organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne stanowi surogat pracy i dedykowany jest osobom czynnym zawodowo. Organ stwierdził, że osoba pobierająca rentę czy emeryturę nie zalicza się do grona takich osób. Zdaniem organu istotą świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną jest niewątpliwie zrekompensowanie osobie podejmującej się tej opieki konieczności rezygnacji z aktywności zawodowej, poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty oraz opłacenie składki na ubezpieczenie społeczne, co nie ma miejsca w przypadku osoby posiadającej np. status emeryta, bowiem taka osoba nie rezygnuje z aktywności zawodowej, gdyż jest już nieaktywna zawodowo.

Kolegium wskazało, że znane mu są poglądy sądów zaprezentowane w uzasadnieniu skargi, opwiadające się za przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce świadczenia emerytalnego czy rentowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych występują jednak rozbieżności co do tego, czy w przypadku przyznania opiekunowi osoby niepełnosprawnej, który ma status emeryta/rencisty, emeryturę/rentę należy zawiesić i przyznać świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości, czy też świadczenie pielęgnacyjne przyznać w wysokości różnicy pomiędzy świadczeniem emerytalnym/rentowym a świadczeniem pielęgnacyjnym.

W orzecznictwie sądów administracyjnych dominują też poglądy całkowicie odmienne, które opowiadają się za wykładnią przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury/renty, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia.

W świetle powyższego organy administracji publicznej związane są literalną treścią art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wyklucza osoby posiadające status m.in. rencistów z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji fakt posiadania prawa do renty przez panią G. R. stanowi samodzielną przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ dodatkowo jeszcze podkreślił, że osoba pobierająca emeryturę/rentę nie jest osobą czynną zawodowo i fakt niepodejmowania przez nią zatrudnienia nie wynika z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ stwierdził brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez G. R., która jest rencistką, a zamiarem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, stanowi samodzielną przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła G. R. reprezentowana przez radcę prawnego M. M., zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy K.. Nadto wniosła o zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu wydanym w niniejszej sprawie oraz zasądzenie kosztów postepowania.

Skarżąca, podobnie jak w odwołaniu zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez Skarżącą renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto z ostrożności procesowej w kontekście w/w zarzutu zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 32 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a rentą uzyskiwaną przez Skarżącą, mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia. Dalej zarzucono naruszenie przepisów postępowania: art. 7 KPA, art. 77 KPA poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. nie ustalenie różnicy wysokości świadczeń tj. renty w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji brak rozważenia, czy różnica wysokości świadczeń, uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego chociażby w części stanowiącej tę różnicę oraz naruszenie tego przepisu poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego. Ewentualnie, naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 9 KPA w zw. z art. 79a KPA oraz art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 KPA. poprzez zaniechanie poinformowania Skarżącej, o uznaniu okoliczności pobierania przez Skarżącą renty za negatywną przesłankę ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania Skarżącej do usunięcia takiej przesłanki poprzez przedłożenie w toku postępowania dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do renty, tym samym nie wyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez osobę pobierającą rentę skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała na błędną, jedynie literalną, wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych i zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej.

Skarżąca odwołała się do poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którymi osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je pobierać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości różnicy między otrzymywanym świadczeniem a wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym.

Skarżąca wskazała również na linię orzeczniczą zgodnie z którą aktualnie obowiązujące przepisy nie pozwalają na wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w części, osoba opiekująca może jednak dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego poprzez zawieszenie prawa do świadczenia emerytalno-rentowego.

W przedmiotowej sprawie Skarżąca nie została poinformowana przez organ I instancji oraz Kolegium o tym, że ma możliwość otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na skutek wstrzymania wypłaty renty rolniczej, jak również nie została przez organy wezwana do przedłożenia dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do niej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i powtórzyło argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej – "Ppsa"). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 Ppsa stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej G. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, zwanej dalej: "Uśr", obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji), a w szczególności art. 17 tej ustawy.

Bezsporne w niniejszej sprawie było to, że Skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpiła poprzez swojego pełnomocnika [...] listopada 2020 roku mając ustalone "prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności od dnia [...] marca 2019 roku bezterminowo" (orzeczenie KRUS z [...] kwietnia 2019 roku, nienumerowane akt adm. I inst.). Z orzeczenia o niepełnosprawności wnioskodawczyni nie wynika jaki to rodzaj niezdolności oraz czy może podejmować inne zatrudnienie. Osoba niepełnosprawna wymagająca opieki – P. R. - posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia [...] listopada 2018 roku do dnia [...] lutego 2021 roku (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z nienumerowanych akt adm. I inst.). Orzeczono, że niepełnosprawność istnieje od 24-go roku życia. Skarżąca mogła zatem w świetle art. 17 ust. 1 pkt 1 Uśr ubiegać się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem. Organ nie zakwestionował także, że Skarżąca sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym synem.

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust 1b Uśr świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Nie budziło zatem wątpliwości, że Skarżąca należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec syna w pierwszej kolejności i po spełnieniu pozostałych przesłanek, w tym niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem.

W ocenie organu odwoławczego jedyną przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było to, że otrzymuje ona rentę rolniczą z tytułu niezdolności co aktualizuje spełnienie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a Uśr.

Wskazany przepis przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Sąd podziela poglądy prawne dotyczące wykładni cytowanego przepisu, przedstawione w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20 oraz wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 20 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 833/18 i z 30 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Go 1045/18, wyrok WSA w Krakowie z 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 137/19, wyrok WSA w Gdańsku z 12 września 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 472/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 25 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 676/19, - dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). We wskazanych wyrokach podkreślana jest potrzeba uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) Uśr, wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, gdyż proces wykładni prawa nie może ograniczać się do dyrektyw językowych. Zauważa się, że zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu 7 sędziów z 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, CBOSA).

W orzecznictwie zauważa się również, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr winna uwzględniać także kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa, który przesądza o konieczności zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. Należy zauważyć, że w dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) Uśr, wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, czy renty, a następnie było waloryzowane i obecnie jest już znacznie wyższe od otrzymywanej przez skarżącą. Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Podkreśla się, że odczytanie znaczenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) Uśr w obecnych realiach jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej oraz funkcjonalnej (zob. wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, CBOSA).

Sąd podziela jednak stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że nie można znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) Uśr, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (zob. np. wyroki NSA z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19 i 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, CBOSA).

Przy wykładni omawianego przepisu należy mieć również na względzie, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających rentę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do pewnej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do renty opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

W niniejszej sprawie skarżąca G. R. legitymuje się decyzją o przyznaniu jej "renty rolniczej z tytułu niezdolności od [...].03.2019r. bezterminowo". Orzeczenie to jednak nie precyzuje zakresu pracy w stosunku do której orzeczono niezdolność. Sięgnąć zatem należy do przepisów ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2021r., poz. 266). Przepis art. 21 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przewiduje, że renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia wymienione w przepisie warunki, przy czym z punktu 2 tego przepisu wynika, że renta rolnicza przysługuje gdy ubezpieczony jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym;

W ocenie Sądu z powyższego wynika, że istotą renty przyznanej w świetle przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest całkowita niemożność osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Nie wyklucza to jednak możliwości podjęcia innego niż w gospodarstwie rolnym zatrudnienia lub pracy zarobkowej. Zatem Skarżąca, pomimo, że pobiera rentę rolniczą z tytułu niezdolności ma chociażby teoretyczną możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W tym zakresie, przesłanką negatywną co do oceny możliwości podjęcia zatrudnienia nie jest jeszcze wiek wnioskodawczyni.

W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organy administracji nie oceniły w stopniu wystarczającym brak spełnienia przez skarżącą przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania stałej opieki nad synem, co dopiero przesądza o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organy przyjęły bowiem, że sam fakt pobierania renty wyklucza możliwość ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie sposób ustalić czy Skarżąca w celu sprawowania opieki na synem nie podejmuje lub rezygnuje z pracy lub innego zatrudnienia. W sprawie nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego, z którego mogłyby wynikać okoliczności istotne dla rozpatrzenia sprawy w tym zakresie. Nie można bowiem kategorycznie stwierdzić, jak czyni to Kolegium, że skarżąca pobierająca rentę jest nieczynna zawodowo. Organy obu instancji nie poczyniły, bowiem w tym zakresie żadnych ustaleń faktycznych, czym naruszyły art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a i art. 80 k.p.a.

Pozytywne ustalenia organu w tym względzie, że przyczyną nie podejmowania lub rezygnacji w pracy lub innego zatrudnienia jest właśnie konieczność sprawowania stałej opieki nad synem, a nie pobieranie renty, winny prowadzić organy do wniosku, że Skarżąca należy do kręgu osób uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym, organ nie kwestionował, że Skarżąca sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem. W świetle zgromadzonych akt sprawy spełniona jest ta ustawowa przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dotycząca konieczności sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tym miejscu Sąd wskazuje także, co istotne przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, że aktualnie ukształtowało się stanowisko sądów administracyjnych (w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020, sygn. I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 i I OSK 2006/20 oraz z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 2010/20, dostępne CBOSA), akceptujące rozwiązanie, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością renty (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 Uśr, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka wypłaty różnicy świadczenia pielęgnacyjnego nad wysokością renty, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. "trzynastego świadczenia", czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 824/19 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19, CBOSA).

W powołanych natomiast wyżej wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, a które akceptuje skład orzekający w niniejszej sprawie, wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 Uśr, gdzie przyjęto, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym w razie zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty na podstawie ustawy, uprawnionemu przyznaje się jedno świadczenie - wyższe lub wybrane przez uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 22 ust. 3 i 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przysługującej na podstawie ustawy z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego, uprawnionemu wypłaca się jedno wybrane przez niego świadczenie, z zastrzeżeniem ust. 4. (art. 33 ust. 2 tej ustawy). Przepisy każdej z ustaw regulują przy tym zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 Uśr, czy art. 33 ustawy o ubezpieczeniu społ. rolników) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr. Biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia ulega zawieszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników skutkować będzie natomiast zawieszeniem jej wypłaty. Zgodnie z art. 24 ust. 2 Uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty.

Przy czym w niniejszej sprawie skarżąca już we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z [...] listopada 2020r. wskazała, że dokonuje wyboru świadczenia poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty, zatem zadeklarowała zawieszenie prawa do renty. Przyjąć zatem należy, że w pierwszej kolejności Skarżąca oczekiwała stwierdzenia przez organ zaistnienia wszelkich pozytywnych przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Uwzględnić należy, że nie chciała pozbawiać się źródła utrzymania, nie będąc pewną losu jej wniosku o inne świadczenie. Okoliczność tą podkreślał NSA w wyroku z 18 czerwca 2020r. wskazując, że taka informacja (pouczenie) powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do renty, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych od miesiąca wniesienia wniosku, tj. listopada 2020r. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno – rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.

Nadto zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.

Organy dopuściły się w powyższym zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego i postępowania art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c Ppsa w zw. z art. 135 Ppsa, jak Sąd orzekł w punkcie 1 wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 Ppsa, zasądzając w punkcie 2 wyroku na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie [...]zł w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu wyroku i organ I instancji – uwzględniając powyższą wykładnię prawa materialnego – po pierwsze powinien dokonał ustaleń w zakresie przesłanki nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad synem. Po ustaleniu, że w niniejszej sprawie jest ona spełniona organ powinien zobowiązać Skarżącą do przedłożenia stosowanej decyzji organu rentowego w zakresie zawieszenia prawa do renty (decyzje Prezesa KRUS), co umożliwi ewentualną wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Po czym, w zależności od wykonania przez skarżącą nałożonego obowiązku, organy ponownie rozstrzygną sprawę.

Sąd sprawę rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.) w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym zgłosiła skarżąca w skardze, a organ administracji nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.