Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 796/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 2 ust. 1 pkt 1-4, par. 12 ust. 6
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2005 nr 277 poz 1  art. 39
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz  Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 75, art. 80
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15  art. 47
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)
article: art. 21 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca) Protokolant specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 lutego 2015 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] września 2014 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2013 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2014 r. (nr [...]) Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) we W., działając między innymi na mocy art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 21 ust. 4 pkt 1-2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173), § 26 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (zwane dalej rozporządzeniem rolnośrodowiskowym, Dz. U. z 2013 r. poz. 361), oraz art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r., nr 98, poz. 634 ze zm.), art.138 § 1 pkt1 kpa - po rozpatrzeniu odwołania K. F. (dalej skarżący) od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w D. z dnia [...] kwietnia 2014 r. (nr [...]) o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej za rok 2013 w pomniejszonej wysokości - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazano na następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

W dniu [...] maja 2013 roku do Biura Powiatowego ARiMR w D. wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013. W sekcji VII. Oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych wniosku strona zadeklarowała 32 działki ewidencyjne. Natomiast w sekcji VIII. Oświadczenie o sposobie wykorzystywania działek rolnych strona zadeklarowała 25 działek, zadeklarowano realizację:

- pakietu 1 - Rolnictwo zrównoważone, wariant 1.1 - gospodarowania na powierzchni [...] ha;

- pakietu 8 - Ochrona gleb i wód wariant 8.3.1 - Międzyplon ścierniskowy na powierzchni [...] ha.

W roku 2013 całe gospodarstwo skarżącegoo objęte było kontrolą w ramach płatności rolnośrodowiskowej (raport z czynności kontrolnych w zakresie programu rolnośrodowiskowego nr [...]).

W wyniku kontroli na miejscu stwierdzono rozbieżność między zadeklarowaną powierzchnią, a stanem faktycznym dla działek rolnych zadeklarowanych o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (kody DR13+ i DR13-). Dla działek rolnych deklarowanych w pakiecie 8 nie stwierdzonoi deklarowanej rośliny w międzyplonie tj. gryki zwyczajnej. W związku z powyższym dla przedmiotowych działek zastosowano w formularzu kontroli działek rolnych kod W21 (nie stwierdzono deklarowanej uprawy w międzyplonie) oraz w formularzu wymogów dla pakietu 8 kod W18 (brak siewu roślin poplonowych).

W zastrzeżeniach skarżący podniósł, że na wskazanych działkach został wysiany poplon zgodnie z planem rolnośrodowiskowym oraz zapisami w rejestrze. W październiku wystąpiły przymrozki, które spowodowały miejscowe przemarznięcia poplonu, jednakże podczas kontroli poplon można było zidentyfikować. Dlatego niewłaściwe było zastosowanie kodu W18, który oznacza, że poplon nie został wysiany

W tym stanie, decyzją z [...] kwietnia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w D., przyznał skarżącej płatności rolnośrodowiskowe w łącznej kwocie [...] zł. Decyzja ta w całości uwzględniała wniosek strony co do pakietu 1, wariant 1.1.Natomiast w Pakiecie 8, wariancie 8.3.1. odmówiono przyznania płatności, z uwagi na brak na działkach zadeklarowanego poplonu (kod W21).

W odwołaniu skarżący podniósł, że iż poplon wysiał w odpowiednim terminie, jednakże niesprzyjające warunki pogodowe spowodowały jego częściowe wymarznięcie. Na to że wywiązał się z obowiązków ma dokumenty, zdjęcia i świadków, które po wezwaniu może przedstawić.

W uzasadnieniu zakażonej decyzji z dnia [...] września 2009 r. – utrzymującej w mocy decyzję organy pierwszej instancji - Dyrektor Oddziały Regionalnego ARiMRi przywołał podstawy prawne w sprawie. Wskazał, że podstawą prawną określającą warunki i tryb udzielania producentom rolnym płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za rok 2013, jest rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objęty Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. la ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz.427 ze zm.). Rozporządzenie rolnośrodowiskowe, w wersji sprzed wprowadzeniem nowelizacji z dnia 14.03.2014 r.

Zgodnie z paragraf 2 ust. 1 pkt. 1-4 tego rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana rolnikowi, w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem ", jeżeli:

został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej " numerem identyfikacyjnym ";

łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;

realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;

spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Natomiast zgodnie z § 12 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8 (pakiet nr 8), płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako grunty orne, na których po plonie głównym są uprawiane rośliny:

jako wsiewka poplonowa - w przypadku wariantu pierwszego;

ozime jako międzyplon ozimy - w przypadku wariantu drugiego;

jare jako międzyplon ścierniskowy - w przypadku wariantu trzeciego.

Z kolei zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, wysokość płatności rolnośrodowiskowej w danym roku ustala się jako iloczyn stawek płatności na hektar gruntu i powierzchni działek rolnych po uwzględnieniu zmniejszeń lub wykluczeń wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności.

Natomiast podstawą prawną do dokonania kontroli na miejscu było zobowiązanie, jakie podpisuje wnioskodawca przy wypełnianiu wniosku o przyznanie płatności na rok 2013, znajdujące się na ostatniej stronie tego dokumentu, art. 26 i dalsze rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. WE Nr L 316 z 02.12.2009 r. str. 65 ze zm.), oraz art. 30 ust 1 i 2 oraz art. 31 ust. 1-8 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Następnie w uzasadnieniu Dyrektor Oddziału Regionalnego ARIMR we W. podniósł, że kontrola na miejscu w zakresie uprawnienia strony do uzyskania płatności do międzyplonu ścierniskowego na wskazanych działkach rolnych wykazała nieprawidłowości, polegające na braku stwierdzenia deklarowanej rośliny jako międzyplonu. Na działkach tych w międzyplonie rolnik zadeklarował grykę, a lustracja działek przeprowadzona w dniach [...].12.2013 r. nie potwierdziła tej deklaracji.

Wskazał, że kontrola wykonana została prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a weryfikacja dokumentacji zdjęciowej oraz szkiców pomiaru działek potwierdza słuszność zapisów dokonanych przez inspektorów terenowych w raporcie z czynności kontrolnych oraz zastosowanie kodu nieprawidłowości W21. Dodatkowo w formularzu wymogów dla pakietu 8 zastosowano kod W18 (brak siewu roślin poplonowych).

W tym zakresie stwierdzono w uzasadnieniu, że pomimo tego, że skarżący twierdzi, że wysiał poplon, przy zachowaniu prawidłowej agrotechniki oraz przy użyciu odpowiedniego sprzętu, niemniej na dzień kontroli na działkach rolnych nie stwierdzono deklarowanej w wariancie 8.3.1 uprawy w międzyplonie. Wymarznięta roślina lub brak jej wschodu nie spełnia założeń Pakietu 8. Stwierdzone w terenie pojedyncze obumarłe rośliny nie spełniają funkcji międzyplonu tj. ograniczenia wymywania azotanów z gleby do wód gruntowych, zwiększenia aktywności biologicznej gleby, ochrony przed erozją.

Tych ustaleń zresztą skarżący nie neguje domaga się jednak przyznania mu płatności, ponieważ brak poplonu nie wynika z jego winy, ale z warunków pogodowych jakie panowały w październiku 2013 r.

W tym zakresie podniesiono w uzasadnieniu, iż składając wniosek o przyznanie płatności producent rolny zobowiązuje się m.in. do:

1) niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa:

o każdym fakcie, który ma wpływ na nienależne lub nadmierne przyznawanie płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności,

o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, w szczególności jeżeli zmiana dotyczy: wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego.

Skarżący podpisał powyższe zobowiązanie, jednakże nie poinformował niezwłocznie organów Agencji o wymarznięciu poplonu, od istnienia którego zależy przyznanie płatności. Dokonał tego zgłoszenia dopiero po wykonaniu w jego gospodarstwie czynności kontrolnych w zastrzeżeniach do raportu i w odwołaniu od decyzji. Niezwłoczne przekazanie ww. informacji, do czego zobowiązuje się producent podpisując wniosek, ma na celu właśnie uchronienie się przed negatywnymi skutkami jakie grożą rolnikowi w momencie gdy nieprawidłowości zostaną stwierdzone podczas weryfikacji wniosku wykonywanej przez pracowników ARiMR.

Wskazano w tym miejscu, że zgodnie z art. 7 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 roku ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25/8 z 28.01.2011 ze zm.), do przyznawania płatności w ramach programu rolnośrodowiskowego nie stosuje się przepisu art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, który stanowi, że jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Płatności rolnośrodowiskowe powinny być przyznawane za wykonane działania rolnośrodowiskowe.

Jeżeli na skutek ww. okoliczności rolnik nie może wykonać w danym roku zadań z tytułu podjętych zobowiązań nie przyznaje się mu w danym roku płatności rolnośrodowiskowej.

Przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności powinny być zgłaszane na piśmie do kierownika biura powiatowego ARiMR w terminie do 10 dni od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Obowiązkowo należy dołączyć dowody potwierdzające ich wystąpienie.

Podniesiono, że zaistnienie przypadku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności nawet w sytuacji gdy rolnik powiadomi kierownika biura powiatowego Agencji o ich wystąpieniu zgodnie z wymogami i z zachowaniem ww. terminu, nie spowoduje, że rolnik otrzyma płatność do gruntów rolnych, co do których nie ma możliwości wykonywać już zobowiązania, ale będzie zwolniony od zwrotu już pobranych płatności( § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego).

W zakończaniu podkreślono, że organy ARiMR są zobowiązane do odmówienia płatności, jeśli rolnik nie przestrzega warunków ich przyznania. Natomiast warunkiem przyznania płatności w pakiecie 8, zgodnie z wskazanym § 12 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, jest uprawa po plonie głównym roślin jarych jako międzyplonu ścierniskowego. Ponieważ kontrola na miejscu nie stwierdziła takiej uprawy, brak jest podstaw aby została stronie przyznana płatność w ramach działek ze stwierdzonym kodem W21. Ustawodawca przewidział płatność w pakiecie 8 tylko do takich działek, na których po plonie głównym rośliny określone § 12 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego są uprawiane, a nie jedynie wysiane.

W skardze na rozstrzygnięcie drugoinstancyjne wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił

I. naruszenie prawa materialnego:

1) przepisów § 2 ust. 1, § pkt 3, § 4 ust. 1, § 9, § 20 i § 26 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, poprzez niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji zmniejszającej płatność, pomimo prawidłowego dokonania wysiewu, a więc spełnienia wszystkich wymogów koniecznych dla otrzymania płatności rolnośrodowiskowej w ramach pakietu 8, wariant 8.3.1

2) przepisów § 12 ust. 6, § 18 ust. 1 pkt 1 i § 38 w zw. z punktem I. VII. 3 załącznika nr 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, poprzez niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji zmniejszającej płatność, pomimo braku podstaw do dokonania zmniejszenia, bowiem Beneficjent prawidłowo dokonał wysiewu, a więc spełnione zostały wszystkie wymogi dla otrzymania płatności rolnośrodowiskowej w ramach pakietu 8, wariant 3.1.;

3) przepisów § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, w związku z punktem II. 5 załącznika nr 1, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że unormowania te warunkują przyznanie wnioskowanych płatności od skutecznego utrzymania uprawy, mimo że rolnik wywiązał się ze wszystkich stawianych tymi przepisami prawa obowiązków, w szczególności dokonując stosownego zasiewu w wymaganym czasie - do 30 września,

4) art. 73 ust. 1 Rozporządzenia Komisji WE nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., poprzez jego niezastosowanie, tj. utrzymanie decyzji zmniejszającej płatność pomimo, że Beneficjent spełnił zobowiązania, a ewentualne nieprawidłowości nie wynikają z jego winy.

II. przepisów prawa procesowego:

1) art. 7, 9, 77 § 1 oraz 80 kpa, poprzez brak wyjaśnienia czy Beneficjent nie dochował podjętych zobowiązań rolnośrodowiskowych w ramach pakietu 8. oraz (nawet gdyby prawdziwe były ustalenia, że skarżący nią dochował podjętych zobowiązań rolnośrodowiskowych w ramach pakietu 8) to brak jest ustaleń, że Beneficjent jest winny ich niedochowania. Zebrany przez organ materiał dowodowy w postaci raportu z kontroli okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości i nie mógł stanowić podstawy do ustalenia stanu faktycznego sprawy będącego podstawą wydania decyzji. W szczególności nieuprawnione było pominięcie dowodów zgłoszonych w odwołaniu. Organy oparły swoje ustalenia jedynie na raporcie z kontroli, bez uwzględnienia rejestru działalności rolnośrodowiskowej oraz bez przeprowadzenia dodatkowych dowodów w postaci pobrania próbek ziemi celem sprawdzenia czy nie zawierają resztek rośliny poplonowej oraz dowodu z opinii biegłego z zakresu uprawy roślin, posiadającego wiedzę na temat uprawy gryki, jej wzrostu, odporności na warunki atmosferyczne na okoliczność realizacji przez skarżącego planu rolnośrodowiskowego;

2) art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania), art. 107 § 1 i § 3 kpa, polegającym na pominięciu w uzasadnieniu skarżonej decyzji szczegółowego wyjaśnienia dlaczego nie uwzględniono dowodów zgłoszonych przez skarżącego oraz zapisów rejestru działalności rolnośrodowiskowej;

3) art. 7 w zw. z art. 9, art. 12 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, w konsekwencji czego postępowanie przed organem odwoławczym i organem pierwszej instancji było wadliwe i pobieżnie przeprowadzone, brak było ustaleń prawidłowego stanu faktycznego, nie wyjaśniono istoty sprawy oraz dokonano dowolnej oceny zebranych dowodów, co skutkowało wyciągnięciem błędnych wniosków, zastosowaniem niewłaściwych podstaw prawnych, wydaniem merytorycznie błędnych decyzji, a także wadliwością uzasadnień, które nie zawierały wyczerpującego wyjaśnienia w zakresie podstaw faktycznych i prawnych;

4) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 35 kpa, wskutek czego decyzja organu odwoławczego wydana została po upływie niemal 5 miesięcy od dnia złożenia odwołania;

5) art. 10 § 1 kpa, poprzez jego niezastosowanie i nie zapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji nie umożliwienie jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, jak również niepoinformowanie jej przed wydaniem decyzji o prawie do zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego wyjaśnienia i oświadczenia;

Mając na względzie powyższe skarżący wniósł o:

1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w D. z dnia [...] kwietnia 2014 r. w zaskarżonej w odwołaniu części,

2. orzeczenie na podstawie przepisu art. 200 p.p.s.a. zwrotu kosztów postępowania;

3. dopuszczenie i uwzględnienie dowodów; dowodu z wniosku o płatność oraz rejestru działalności rolnośrodowiskowej na okoliczność realizacji przez skarżącego planu rolnośrodowiskowego; dowodu z zeznań świadków T. L. (inspektora ARiMR, który brał udział w kontroli) oraz J. W. oraz J. B. na okoliczność realizacji przez skarżącego planu rolnośrodowiskowego; dokumentacji zdjęciowej na okoliczność realizacji przez skarżącego planu rolnośrodowiskowego; opinii biegłego z zakresu uprawy roślin, posiadającego wiedzę na temat uprawy gryki, jej wzrostu, odporności na warunki atmosferyczne na okoliczność realizacji przez skarżącego planu rolnośrodowiskowego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARMiR we W. podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy administracji rolnej.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego każdej decyzji administracyjnej, względem której stwierdzone zostanie co najmniej jedno z naruszeń prawa wskazanych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Godzi się dodatkowo podkreślić, iż – stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. – rozstrzygając w granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie uchybia prawu w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu. Sąd uznał, że organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i na ich podstawie wydały decyzje zgodne z prawem procesowym i materialnym.

Jak wynika z akt sprawy, skarżący wystąpiła o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r., deklarując realizację min.: pakietu 8 - Ochrona gleb i wód, wariant 8.3.1 - Międzyplon ścierniskowy na powierzchni [...] ha (gryka zwyczajna). Kwestia przyznania płatności do pakietu 1, wariant 1.1. nie jest sporna.

Utrzymanym w mocy zaskarżoną decyzją rozstrzygnięciem z dnia z [...].03.2014 r. organ pierwszej instancji przyznał płatności rolnośrodowiskowe w pomniejszonej wysokości, odmawiając dopłaty w ramach wariantu 8.3.1., z powodu braku na wskazanych działkach deklarowanego poplonu. Natomiast, zdaniem skarżącego, stanowisko organów ARiMR jest nieuzasadnione, bowiem dokonał prawidłowego wysiewu poplonu, a więc spełnił wymogi konieczne dla otrzymania płatności rolnośrodowiskowej w ramach pakietu 8, wariant 3.1

Jak wynika bezsprzecznie z akt sprawy, skarżący podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe w roku 2013, deklarując określone działki do płatności rolnośrodowiskowej w ramach wariantu 8.3.1. Natomiast w wyniku kontroli na miejscu działek rolnych deklarowanych w pakiecie 8 nie stwierdzono deklarowanej rośliny w międzyplonie tj. gryki zwyczajnej. Stwierdzono wymarznięte rośliny lub brak ich wschodu, które jako takie nie spełniają założeń przedmiotowego pakietu.

Istota sporu w sprawie sprowadza się do zagadnienia, czy obowiązujące w dacie rozstrzygania przez organy ARiMR przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objęty Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, wykluczają (tak jak chcą organy ARiMR) przyznanie płatności w tej sytuacji, czy też nie, jak chce skarżący.

Zgodnie z paragraf 2 ust. 1 pkt. 1-4 tego rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana rolnikowi, w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej " rolnikiem "jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej " numerem identyfikacyjnym ";

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;

4 ) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Istotne jest, że łączne spełnienie wyżej wskazanych przesłanek stanowi podstawę do przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Jedną z nich jest, spełnienie warunku przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określonych w rozporządzeniu (pkt 4).

Jak trafnie wskazał organ ARiMR, stosownie do § 12 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8 (pakiet nr 8), płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako grunty orne, na których po plonie głównym są uprawiane rośliny:

1) jako wsiewka poplonowa - w przypadku wariantu pierwszego;

2) ozime jako międzyplon ozimy - w przypadku wariantu drugiego;

3) jare jako międzyplon ścierniskowy - w przypadku wariantu trzeciego.

Powyższe wskazuje, że udzielenie płatności rolnośrodowiskowej dla pakietu 8, wariant 3. (takiego jak w rozpatrywanej sprawie), warunkiem przyznania tej płatności jest uprawianie – po plonie głównym – rośliny jarej jako międzyplonu ścierniskowego (w sprawie gryki). Ustawodawca przewidział płatność w pakiecie 8 tylko do takich działek, na których po plonie głównym określone rośliny są uprawiane, a nie jedynie wysiane.

Natomiast w sprawie, kontrola na miejscu nie stwierdziła takiej uprawy, czego skarżący nie kwestionuje, podnosi jedynie, że wysiał w określonym terminie poplon. Wskazać należy, jak podniósł to organ, że pomoc do tego wariantu jest przewidziana dla działek, które spełniają funkcje przewidziane dla tego typu działania rolnośrodowiskowego tj. produkcja paszy, zwiększanie biologicznej aktywności i żyzności gleby, działanie strukturotwórcze roślin i wzbogacanie gleby w azot, działanie przeciwerozyjnie. Sam więc fakt wysiania poplonu nie jest wystarczający do uzyskania płatności, konieczne jest jego uprawianie. Wymarznięta roślina lub brak jej wschodu nie spełnia założeń Pakietu 8.

Powyższe wskazuje na nie spełnienie przez skarżącego przesłanki uprawiania poplonu, a tym samym na nie spełnienie warunku przyznania płatności rolnej z tego tytułu.

W tym stanie niezasadne są zarzuty skarżącego odnośnie nie wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności w zakresie ustalenia dochowania zobowiązania rolnośrodowiskowego, naruszenia w tym zakresie przepisu postepowania - w szczególności art. 7 i 77 § 1 kpa, a także zarzuty nie uzupełnienia postępowania dowodowego, w tym także o dowody wskazane przez skarżącego, że zebrany materiał dowodowy w postaci raportu z kontroli był niewystarczający. W konsekwencji nietrafny jest zarzut skargi, wadliwiej interpretacji rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Powodem odmowy przyznania płatności nie był brak wysiewu poplonu, ale okoliczność braku spełnienia warunków o jakich mowa w przepisach rozporządzenia rolośrodowiskowego. Jak już wskazano, warunkiem uzyskania tej płatności była, zgodnie z § 12 ust. 6 pkt 3 tego rozporządzenia, uprawa po plonie głównym rośliny jarej, a nie jej jedynie wysianie. Ustalenie powyższe uzyskano w wyniku prawidłowo przeprowadzonej kontroli na miejscu. W konsekwencji w sprawie, wobec nie spełnienie przez skarżącego przesłanki uprawiania poplonu, zasadnie odmówiono przyznania płatności rolnej z tego tytułu.

Jak to wskazał organ, w sprawie nie znajduje zastosowania przepisu art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U.UE.L.2009.316.65, ze zm.).

Wskazać należy, ze zgodnie z art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009: 1. Jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Ponadto właściwych zmniejszeń nie stosuje się, jeżeli niezgodność będąca następstwem siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych dotyczy wzajemnej zgodności.

2. Przypadki siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych w rozumieniu art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009 wraz z odpowiednią dokumentacją wymaganą przez właściwy organ zgłaszane są temu organowi na piśmie w terminie dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskuje taką możliwość.

Z powyższego wynika, że przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności powinny być zgłaszane na piśmie do kierownika biura powiatowego ARiMR w terminie do 10 dni od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Obowiązkowo należy dołączyć dowody potwierdzające ich wystąpienie.

Wskazać należy w tym miejscu, że zgodnie z § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, inną - niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 - kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest:

1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania;

2) zmiana zasięgu obszarów objętych programami działań mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych lub zmiana tych programów;

3) utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów;

4) wystąpienie okoliczności określonych w § 7 ust. 2 lub 3 - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 lub 5;

5) śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

6) usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

7) określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa w przepisach o minimalnych normach - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8;

7a) uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego;

8) inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Natomiast stosownie a wskazanego art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) NR 1974/2006, z dnia 15 grudnia 2006 r, ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U.UE.L.2006.368.15): 1. Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

a) śmierć beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

2. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Skarżący, jak wynika z akt sprawy, nie spełnił powyższych warunków i wymogów.

Odnosząc się do argumentów strony wskazujących na zaistnienie niezależnych od niej przypadków siły wyższej tj. wymarznięcia międzyplonu ze względu na występujące w październiku przymrozki. Jak trafnie wskazał organ, składając wniosek o przyznanie płatności producent rolny zobowiązuje się m.in. do: 1) niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa: a) o każdym fakcie, który ma wpływ na nienależne lub nadmierne przyznawanie płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, ) o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, w szczególności jeżeli zmiana dotyczy: wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego.

Skarżący, świadomy powyższego zobowiązania nie poinformował niezwłocznie organów Agencji o wymarznięciu poplonu, od istnienia którego zależy przyznanie płatności. Dokonał tego zgłoszenia dopiero po wykonaniu w jego gospodarstwie czynności kontrolnych, w zastrzeżeniach do raportu i w odwołaniu od decyzji.

Odnośnie zarzutu, nie zastosowania przez organ art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, należy wskazać, że zgodnie z nim:

1. Zmniejszeń i wykluczeń, przewidzianych w rozdziałach I i II, nie stosuje się w przypadku gdy rolnik złożył wniosek zgodny ze stanem faktycznym lub gdy może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy.

2. Zmniejszeń i wykluczeń przewidzianych w rozdziałach I i II nie stosuje się w odniesieniu do tych części wniosku o przyznanie pomocy, co do których rolnik informował właściwy organ na piśmie, że wniosek o przyznanie pomocy jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu złożenia, pod warunkiem że rolnik nie został powiadomiony o zamiarze właściwego organu przeprowadzenia kontroli na miejscu, oraz że organ ten nie poinformował rolnika o jakichkolwiek nieprawidłowościach we wniosku.

Przewidziana możliwość odstąpienia od zastosowania redukcji i sankcji dotyczy tylko przypadków określonych rozdziałach I i II, tzn. z tytułu niezgłoszenia wszystkich obszarów oraz z tytułu przedeklarowania gruntów rolnych. Powyższa regulacja nie ma zastosowania do zmniejszeń i redukcji przewidzianych w przepisach rozporządzenia rolnośrodowiskowego, z tytułu nie przestrzegania warunków przyznania pomocy w ramach programu rolnośrodowiskowego.

W sprawie nie występuje także, przewidziana w art. 80 rozporządzenia nr 1122/2009 sytuacja, że obowiązek zwrotu dokonanej nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Nie można bowiem mówić o błędzie organu w sprawie, gdy płatność została przyznana zgodnie z wnioskiem skarżącego.

Zgodnie z art. 21 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: 2. W postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

3. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W zakresie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 kpa), powyższa regulacja ograniczyła stosowanie tego przepisu do przypadków wystąpienia przez strony z żądaniem czynnego udziału w postępowaniu lub udzielenia informacji. Nie można zatem zarzucić organom Agencji niedopełnienie tego obowiązku, jeśli skarżący nie zgłosił w toku postępowania takiego żądania.

Rozpoznanie sprawy, jak wynika z zgromadzonych akt, nastąpiło także z poszanowaniem art. 21 ust. 2 pkt 2 powyższej ustawy. Organy obu instancji, w sposób odpowiadający wymaganiom określonym w art. 107 § 3 kpa, wyjaśniły z jakich przyczyn oraz w oparciu o jakie przepisy, nie przysługuje płatność do działek, na których stwierdzono nieprawidłowości.

Odnosząc się do argumentów strony, iż kontrola gospodarstw powinna polegać na dokonywaniu odkrywek gruntu, pobrania próbek czy też sporządzenia opinii rzeczoznawcy należy podkreślić za organem Agencji, że zadaniem kontroli na miejscu jest stwierdzenie jaki jest stan rzeczywisty zastany na kontrolowanych gruntach. Rzeczą inspektorów terenowych nie jest dociekanie przyczyn stanu niezgodności w kontrolowanym gospodarstwie, jak też dokonywanie analiz, wydawanie opinii w tym zakresie. Natomiast zarzut naruszenia art. 35 k.pa, nie ma wpływu na ocenę prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia, czy prowadzonego postępowania administracyjnego.

Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności faktyczne i prawne Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania poprawności zaskarżonego rozstrzygnięcia, stąd zgodnie z art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.