Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2176/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 136, 137, 216  ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 145  par. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Iwona Maciejuk (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi E. U. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz E. U. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Starosta [...] po rozpatrzeniu wniosku E. U. z dnia 12 grudnia 2011 r.

o zwrot nieruchomości o pow. [...] ha położonej w obrębie [...] gm. M., decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] odmówił zwrotu nieruchomości.

W uzasadnieniu, dokonując ustaleń stanu faktycznego wskazał m.in., że umową notarialną z dnia [...] lipca 1984 r. Rep. A Nr [...] E. i E. małż. U. sprzedali na rzecz Skarbu Państwa, w imieniu którego występował szef Wydziału [...], zabudowane gospodarstwo rolne położone

w obrębie [...] gm. M., składające się z działki gruntu oznaczonej na mapie nr [...] o powierzchni [...] ha, dla której prowadzona była księga wieczysta KW nr [...]. Podał, że zawarcie umowy notarialnej z dnia [...] lipca 1984 r. nastąpiło

za zezwoleniem Naczelnika Gminy w M. nr [...] z dnia

[...] kwietnia 1984 r. Zezwolenie zostało wydane na podstawie § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1983 r. Nr 19, poz.86) w związku z art. 160 § 2 Kodeksu cywilnego i zezwalało Dowództwu [...] na nabycie gospodarstwa rolnego położonego w Ż., oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] ha. Starosta wskazał, że w umowie notarialnej z dnia [...] lipca 1984 r. Rep. A Nr [...]

o nabyciu na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...] powołano przepis art. 6 ustawy

z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, lecz

nie określono ani celu nabycia przedmiotowej nieruchomości, ani nie powołano decyzji o zatwierdzeniu lokalizacji inwestycji na nabywanej działce. W wyniku sprawdzania przez organ I instancji dokumentów przechowywanych w Archiwum Państwowym

w [...] z zakresu wydanych decyzji lokalizacyjnych przez Urząd Wojewódzki

w [...] oraz Urząd Gminy M. ustalono, że akta Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa UW [...] z lat 1978-1998 oraz spisy akt dotyczących lokalizacji inwestycji i planowania przestrzennego Urzędu Gminy M. nie zawierają pozycji dotyczących lokalizacji inwestycji lub ustalenia terenów budownictwa jednorodzinnego lub zagrodowego na działce nr [....] w Ż.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 216 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia

1997 r. o gospodarce nieruchomościami, przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w tym art. 136 i 137 stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Podał, iż z dokumentów archiwalnych nadesłanych przez Komendę [...] oraz Archiwum Straży [...] w S. wynika, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta na cele związane z urządzeniem ośrodka szkolno-wypoczynkowego dla kadry

i pracowników cywilnych [...], którego realizacja została podzielona na 2 etapy ; pierwszy w latach 1985-1986, drugi w latach 1987-1990.

Przedmiotowa nieruchomość stanowi obecnie własność Skarbu Państwa.

W części oznaczonej jako działka nr [...] znajduje się w zasobie nieruchomości, którym gospodaruje Minister Skarbu Państwa i jest w trwałym zarządzie Komendy [...], a w części oznaczonej jako działka nr [...] stanowi część pasa drogi [...] i znajduje się w trwałym zarządzie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych

i Autostrad.

Starosta [...] dodał, że zgodnie z obowiązującymi w dacie zawarcia umowy przepisami art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. do wniosku o wywłaszczenie należało dołączyć dowód uzgodnienia z właściwym terenowym organem administracji państwowej miejsca realizacji inwestycji. Wywłaszczenie nie mogło nastąpić na cele produkcji rolniczej (art. 2 ust. 3 w/w ustawy). Przeprowadzone postępowanie

nie potwierdziło istnienia w dacie zawarcia umowy matarialnoprawnych przesłanek uzasadniających wywłaszczenie. Brak jest dokumentów z okresu poprzedzającego nabycie nieruchomości ustalających lokalizację inwestycji celu publicznego

i określających szczegółowy sposób jego realizacji. Oznacza to, że w przypadku gdyby nie doszło do zawarcia umowy, nie było podstaw do złożenia wniosku o wywłaszczenie.

Z tego względu organ odmówił zwrotu nieruchomości. Wskazał nadto, że drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa i nawet gdyby została udowodniona zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia to orzeczenie o zwrocie części nieruchomości zajętej pod drogę krajową byłoby niemożliwe.

Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania E. U., decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu, po przywołaniu treści art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wskazał, że podczas rozpatrywania odwołania w oparciu o zgromadzone dowody, powołane wyżej przepisy z zakresu zwrotu wywłaszczonych nieruchomości oraz przepisy prawa obowiązujące w dacie zawarcia umowy notarialnej z dnia [...] lipca 1984 roku Rep. A Nr [...] o nabyciu na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...] położonej w Ż. gm. M., powstała wątpliwość, czy umowa notarialna z dnia [...] lipca 1984 r. o nabyciu przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, w której powołano przepis art. 6 ustawy

z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania, ale też zezwolenie Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] kwietnia 1984 r. na nabycie przez Dowództwo [...] nr [...] gospodarstwa rolnego o obszarze [...] ha i [...] arów, w rzeczywistości stanowiła dobrowolną umowę nabycia nieruchomości na zasadach ustawy wywłaszczeniowej, czy umowę nabycia zawartą na ogólnych zasadach prawa cywilnego. Czy nabycie to jest objęte hipotezą art. 216 ust. 1 ustawy

o gospodarce nieruchomościami i czy mają tutaj zastosowanie przepisy art. 136

i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wojewoda podał, że według dyspozycji art. 6 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r., zainteresowany organ administracji państwowej, instytucja lub przedsiębiorstwo państwowe zamierzające nabyć nieruchomość niezbędną do realizacji celów lub zadań określonych w art. 3 ustawy, obowiązane było najpierw wystąpić do właściciela

o dobrowolne odstąpienie nieruchomości. Instytucja rokowań była obowiązkowa. Wezwanie do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości należało sporządzić na piśmie

i doręczyć właścicielowi za dowodem doręczenia. W wezwaniu należało umieścić informację, że nabycie nieruchomości ma związek z planowaną realizacją celów określonych w art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku, dokładnie określić nieruchomość (nr działki i powierzchnię), proponowaną cenę nabycia oraz termin

w jakim właściciel powinien odpowiedzieć na wezwanie. Cena powinna być ustalona na podstawie opinii biegłego z listy wojewody według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Podał, że zawarcie dobrowolnej umowy nabycia nieruchomości na zasadach ustawy wywłaszczeniowej możliwe było jednie wówczas, gdy istniały przesłanki uzasadniające dopuszczalność wywłaszczenia. Do wniosku

o wywłaszczenie należało dołączyć m.in. dowód uzgodnienia z właściwym terenowym organem administracji państwowej miejsca realizacji inwestycji. Organ wskazał,

że nieruchomość, której dotyczy sprawa była nieruchomością rolną, a wywłaszczenie nie mogło nastąpić na cele produkcji rolniczej. Zgromadzone w sprawie dowody wskazują, że w dacie zawarcia umowy notarialnej Rep. A Nr [...] o nabyciu przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, działka nr [...] położona

w Ż. nie była objęta planem gospodarczym.

W okresie poprzedzającym zawarcie umowy sprzedaży z dnia [...] lipca 1984 r. rep nr [...], dla przedmiotowej działki nie została wydana decyzja o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji budowlanej ani też nie został zatwierdzony plan realizacyjny inwestycji, dlatego w umowie sprzedaży z dnia [...] lipca 1984 r. rep nr [...], nie został powołany ani cel nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa ani nie została powołana decyzja o zatwierdzeniu planu realizacyjnego inwestycji, bowiem inwestor nie dysponował takimi dokumentami.

Nadesłana przez Komendę [...] koncepcja zagospodarowania terenu ośrodka rekreacyjno-wypoczynkowego [...] (część opisowa i graficzna) - karty 178- 203 akt sprawy organu I instancji - została opracowana przez [...] Spółdzielnię [...] w W. w grudniu 1987 r., a więc przeszło trzy lata po nabyciu nieruchomości. W nadesłanych aktach brak jest decyzji właściwego organu

o zatwierdzeniu tego planu zagospodarowania. Z kolei w dokumentach nadesłanych przez Archiwum Straży [...] znajduje się zatwierdzony we wrześniu 1984 roku przez Dowódcę [...] plan - harmonogram zagospodarowania obiektu w m. Ż. przeznaczonego na cele szkoleniowo-rekreacyjne dla Dowództwa [...]. Wymienione wyżej dokumenty opracowane na zlecenie inwestora i zatwierdzone przez inwestora już po nabyciu nieruchomości, to nie są dokumenty, o jakich mowa

w § 8 ust. 1 i § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 roku w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego (Dz. U. Nr 8, poz. 48), w których jako dokument niezbędny w postępowaniu wywłaszczeniowym wymienia się decyzję właściwego organu administracji państwowej o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji budowlanej oraz decyzję o zatwierdzeniu planu realizacyjnego inwestycji.

Wojewoda podniósł, że żadna ze stron niniejszego postępowania nie nadesłała dokumentów z przeprowadzonych rokowań o dobrowolne nabycie na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości. W świetle powyższych ustaleń faktycznych

i prawnych brak jest w ocenie organu podstaw do uwzględnienia odwołania E. U., ponieważ wywłaszczenie nie mogło nastąpić na cele produkcji rolniczej (art. 2 ust. 3 w/w ustawy), a przeprowadzone postępowanie nie potwierdziło istnienia w dacie zawarcia umowy matarialnoprawnych przesłanek uzasadniających wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości rolnej. Stwierdził, że choć w umowie notarialnej z dnia

[...] lipca 1984 r. o nabyciu na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...] powołano przepis

art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, to jednak brak w dacie zawarcia tej umowy dokumentu potwierdzającego,

że nieruchomość ta była objęta planem gospodarczym, brak decyzji o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji oraz decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego inwestycji, a zatem dokumentów potwierdzających jej niezbędność do realizacji celu określonego w art. 3 tej ustawy - w ocenie organu odwoławczego - oznacza, że umowa ta została zawarta na ogólnych zasadach prawa cywilnego, a nie w trybie wywłaszczenia.

Oznacza to, że działka nr [...] nie jest objęta dyspozycją art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a zatem brak jest podstaw do oceny jej zbędności w rozumieniu przepisu art. 137 tej ustawy.

Organ odwoławczy wskazał przy tym, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyrok NSA z 8 września 2011 r. I OSK 1562/10

oraz w opracowaniu T. Wosia pt. Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości (5 wydanie s. 413) wyrażony jest pogląd, że aby umowa cywilnoprawna zbycia nieruchomości mogła zostać uznana za nabycie nieruchomości w rozumieniu art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, kluczowe znaczenie ma to, aby w dacie jej zawarcia istniały materialnoprawne przesłanki uzasadniające wywłaszczenie.

Decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi E. U. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie. Skarżąca wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzuciła organowi naruszenie:

- przepisów prawa materialnego, tj. art. 137 ust. 1 i art. 216 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, przez błędną interpretację, która miała wpływ na wynik sprawy, przez uznanie, że nie zachodzą przesłanki do zwrotu nieruchomości wobec ustalenia, że cel na który została nabyta nieruchomość został zrealizowany mimo, że z materiału dowodowego wyraźnie wynika iż cel ten nie został zrealizowany pomimo upływu 10 lat od dnia zawarcia umowy aktem notarialnym z [...] lipca 1984 r.

- przepisów prawa materialnego, tj. art. 137 ust. 1 i art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez bezpodstawne ustalenie, odmiennie aniżeli organ I instancji,

że umowa notarialna z [...] lipca 1984 r. zawarta została na ogólnych zasadach prawa cywilnego, a nie w trybie wywłaszczenia,

- przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 i 80 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego, mające wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji uznanie, że na przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany cel, dla jakiego nieruchomość została nabyta w trybie ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła m.in., że aby nieruchomość rolna (gospodarstwo rolne o pow. [...]ha) mogła przejść na Dowództwo [...], podmiot ten musiał dysponować decyzją organu administracji (ówczesnego naczelnika gminy M.) o zmianie przeznaczenia gruntu. Nabycie nieruchomości, co istotne, poprzedzone zostało wyceną dokonaną przez biegłego rzeczoznawcę powołanego

z listy wojewody, którego wskazał organ administracji, zatem wszystkie wymogi ustawowe zostały dochowane. Sporządzenie aktu notarialnego nastąpiło

po wcześniejszej decyzji ówczesnego naczelnika gminy o zmianie przeznaczenia gruntu. Skarżąca podała, że w zaskarżonej decyzji trafnie powołuje organ administracji uchwałę SN z 21 listopada 1969 r., że konieczną przesłanką stosowania przepisów ustawy wywłaszczeniowej jest by ubiegający się o wywłaszczenie uprzedził właściciela nieruchomości o zamierzonym wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego

i zaproponował mu dobrowolne jej odstąpienie. Taka też sytuacja miała miejsce

w niniejszej sprawie. Skoro Dowództwo [...] (Skarb Państwa) zwróciło

się o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, zbyteczna była decyzja wywłaszczeniowa. Jest to normalna procedura wywłaszczeniowa. Dla zbycia istotne było podjęcie rozmów (rokowań) w celu nabycia nieruchomości na określony cel użyteczności publicznej. Niedorzeczne jest, by w czasie rozmów (rokowań)

o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w konsekwencji tych rozmów zbycia nieruchomości dotychczasowym właścicielom nieruchomości musiała być okazywana najpierw decyzja o realizacji inwestycji budowlanej. Uzyskanie takiej decyzji należało do Dowództwa [...] a skoro Dowództwo to podjęło rozmowy na temat zbycia nieruchomości to można domniemywać, że miało ku temu dokumenty i upoważnienia. Dowództwo [...], rządzące się swoimi wewnętrznymi ustaleniami, nie informowało skarżącej ani jej męża o takowych dokumentach przekonując jedynie o konieczności wybudowania na przedmiotowej nieruchomości ośrodka rekreacyjno-wypoczynkowego.

Okolicznością bezsporną jest w ocenie skarżącej, że nieruchomość stanowiąca gospodarstwo rolne została zbyta aktem notarialnym w trybie ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. na cel użyteczności publicznej jakim było utworzenie ośrodka rekreacyjno-wypoczynkowego dla żołnierzy [...] i ich rodzin (w tamtym okresie tzw. resortowe ośrodki wypoczynkowe były rzeczą normalną i był to cel użyteczności publicznej). Do zbycia na powyższy cel doszło w wyniku prowadzonych uzgodnień o dobrowolnym odstąpieniu nieruchomości za kwotę wyliczoną dokładnie przez biegłego rzeczoznawcę wyznaczonego z listy wojewody [...]. Zbędna zatem okazała się decyzja wywłaszczeniowa. Szczególna pozycja prawna podmiotu nabywającego (Dowództwo [...]) powodowała brak wskazania tego celu w akcie notarialnym, co nie pozbawia możliwości jego wykazania innymi dowodami i zostało to bezspornie wykazane

i ustalone przez organ I instancji. Powoływanie się na brak decyzji lokalizacyjnej

w dokumentach archiwalnych organu administracji nie może obciążać skarżącej. Skarżąca podniosła, że w ciągu 10 lat od zbycia w tym trybie nieruchomości na rzecz ówczesnego Dowództwa [...] zamierzony cel ten nie został zrealizowany. Skarżąca nie była nigdy informowana o odstąpieniu Dowództwa [...] (następnie Straż [...]) od realizacji celu ani też o przekazaniu nieruchomości innym podmiotom. Błędnie w tej sytuacji przyjmuje organ II instancji, że umowa

o zbyciu nieruchomości zawarta została na ogólnych zasadach prawa cywilnego,

a nie w trybie wywłaszczenia.

Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując dotychczasowe ustalenia. Dodatkowo wskazał, że operaty szacunkowe sporządzone zostały na zlecenie nabywcy nieruchomości Skarbu Państwa – Dowództwa [...], a nie organu właściwego w sprawach wywłaszczenia.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pełnomocnik skarżącej sprecyzował skargę wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji

i decyzji organu I instancji oraz wniósł o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Dodatkowo podniósł zarzut naruszenia art. 76 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały

się trafne. Za przedwczesne, a tym samym niezasadne Sąd uznał zarzuty naruszenia przepisu art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz.651 ze zm.), zwanej dalej u.g.n., poprzez uznanie, że nie zachodzą przesłanki do zwrotu nieruchomości wobec ustalenia, że cel, na który nabyta została nieruchomość został zrealizowany. Podkreślenia wymaga bowiem, że z treści zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu

I instancji jednoznacznie wynika, że organy oceny tej przesłanki w istocie w sprawie tej nie dokonały, z uwagi na stwierdzenie, że umowa notarialna z dnia [...] lipca 1984 r. Rep. A Nr [...] sprzedaży na rzecz Skarbu Państwa, w imieniu którego występował Szef Wydziału Dowództwa [...], zabudowanego gospodarstwa rolnego położonego we wsi Ż., składającego się z działki gruntu oznaczonej na mapie nr [...] o powierzchni [...] ha, nie stanowiła umowy zawartej w trybie wywłaszczenia. Tak organ I instancji, jak i II instancji stwierdziły, że przeprowadzone przez nie postępowanie nie potwierdziło w dacie zawarcia umowy notarialnej materialnoprawnych przesłanek uzasadniających wywłaszczenie. Organ II instancji wprost nadto wskazał, że zawarta [...] lipca 1984 r. pomiędzy małżonkami U. a Skarbem Państwa umowa sprzedaży była umową zawartą na ogólnych zasadach prawa cywilnego, a nie w trybie wywłaszczenia. Za nieuzasadnione, albowiem przedwczesne Sąd uznał w tej sytuacji także zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

W sprawie tej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie podziela oceny organów administracji publicznej, co do charakteru umowy sprzedaży z dnia

[...] lipca 1984 r., na mocy której Skarb Państwa nabył nieruchomość.

Zdaniem Sądu, treść aktu notarialnego, który stanowi w tym zakresie podstawowy materiał dowodowy, nie pozostawia żadnych wątpliwości, co do tego,

że w sprawie miało miejsce nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości w trybie

art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.). Treść aktu notarialnego umowy sprzedaży nie pozwala na wyprowadzenie wniosku, że była to, jak stwierdziły błędnie organy, umowa zawarta na ogólnych zasadach prawa cywilnego. W powołanej umowie wprost stwierdzono, że małżonkowie U. wyrażają zgodę na dobrowolne odstąpienie wyżej wymienionej nieruchomości Skarbowi Państwa – Dowództwu [...]w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zapis ten świadczy o tym, że po pierwsze, wystąpiono do współwłaścicieli o dobrowolne odstąpienie nieruchomości (brak dowodów, w tym pisemnych zawiadomień w aktach sprawy nie zmienia powyższego ustalenia, które wprost wynika z zapisu aktu notarialnego); po drugie, doszło do porozumienia między podmiotem występującym

o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i właścicielami nieruchomości, czego wyrazem była zawarta umowa; po trzecie, z treści aktu notarialnego wynika, że nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa nastąpiło za cenę ustaloną według zasad odszkodowania przewidzianych w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, albowiem w akcie notarialnym wyszczególniono opinie biegłych rzeczoznawców Urzędu Wojewódzkiego szacujące: naniesienia budowlane, wartość zasiewów, upraw, roślin wieloletnich oraz plonów na nieruchomości, ustalające wysokość odszkodowania za przedmiotową nieruchomość rolną, a także wyceny drzewostanu leśnego i drzew tworzących zadrzewienie.

Z treści aktu notarialnego wynika, że opinie rzeczoznawców Urzędu Wojewódzkiego, na podstawie których ustalono wartość nieruchomości, sporządzone były na potrzeby postępowania wywłaszczeniowego i nieruchomość nabyta została przez Skarb Państwa za kwotę wynikającą z tychże opinii szacunkowych. Zawarte

w odpowiedzi na skargę twierdzenie organu, że operaty szacunkowe sporządzone zostały na zlecenie nabywcy nieruchomości, tj. Skarbu Państwa – Dowódcy [...], a nie organu wywłaszczeniowego, nie zmienia powyższego ustalenia i nie dowodzi o zawarciu umowy na zasadzie swobody umów.

Powyższe, w tym tryb ustalenia ceny nabycia, przeczy stwierdzeniu organów administracji publicznej, że umowa z dnia [...] lipca 1984 r. zawarta była na ogólnych zasadach prawa cywilnego (zasada swobody umów).

Sama tylko okoliczność, że w umowie tej nie określono celu wywłaszczenia nieruchomości, nie zmienia ustaleń Sądu i w żadnym razie nie świadczy o innym jej charakterze, niż wynikający z art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

W sprawie tej nie zmienia niczego także powołanie się przez organ na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2011 r. sygn. akt I OSK 1562/10, albowiem sprawa zwrotu nieruchomości, w której wyrok ten zapadł, dotyczyła nieruchomości, która wprawdzie nabyta została przez Skarb Państwa aktem notarialnym, jednakże z treści tego aktu nie wynikało w żaden sposób, co wskazano

w wyroku, że nabycie ma jakiś związek z wywłaszczeniem, ani też, że następuje

w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Nadto, nie było w nim mowy o opiniach szacunkowych, ani o odszkodowaniu, co wskazano w wyroku. Poza wszystkim zaś inicjatorem zbycia nieruchomości byli sami właściciele. Stan faktyczny sprawy był zatem całkowicie odmienny od stanu niniejszej sprawy.

Podkreślenia wymaga, że zadaniem organów administracji publicznej nie było

w tej sprawie badanie przesłanek wywłaszczenia, a tym samym zasadności bądź niezasadności zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości w trybie art. 6 ustawy

o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Przedmiotem sprawy z wniosku E.U. o zwrot nieruchomości nie jest bowiem ocena zgodności z prawem decyzji wywłaszczeniowej. Tylko zaś w takiej sytuacji organ byłby uprawniony i zobowiązany jednocześnie do badania – w trybie nadzwyczajnym – istnienia w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej materialnych przesłanek wywłaszczenia. Za zbędne w tej sprawie – wobec treści aktu notarialnego – uznać należało zatem dokonywanie przez organy obu instancji ustaleń, czy raczej próbę wywiedzenia, że umowa sprzedaży zawarta w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., nie mogła być zawarta w trybie tego przepisu. Treść aktu notarialnego nie pozostawia w tym zakresie wątpliwości, także co do tego, kto był inicjatorem nabycia nieruchomości, albowiem – jak wynika z umowy – Dowódca [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 1984 r., a zatem trzy miesiące przed jej zawarciem, postanowił, powołując się na art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nabyć na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, o której mowa w sprawie. W decyzji tej wskazano nadto, że cena kupna przedmiotowej nieruchomości nie może być wyższa od ustalonej w oparciu o opinie uprawnionych biegłych z listy Wojewody [...]. Powyższe jedynie potwierdza,

iż umowa z dnia [...] lipca 1984 r. zawarta została na warunkach wywłaszczenia.

Z tych względów, Sąd stwierdził, że w sprawie tej znajduje zastosowanie przepis art. 216 ust. 1 u.g.n., zgodnie z którym, przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie m.in. art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79).

Ocena organów w zakresie zastosowania powołanego przepisu była zatem błędna, co miało wpływ na wynik sprawy, albowiem z tej tylko przyczyny – bez badania przesłanek zwrotu nieruchomości – organ odmownie rozpatrzył wniosek strony.

Wobec stwierdzenia, że nieruchomość nabyta została na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zastosowanie w niniejszej sprawie znajdują przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Powyższe oznacza, że organ obowiązany będzie do przeprowadzenia postępowania administracyjnego mającego na celu ustalenie, czy spełnione zostały przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Organ powinien w tym celu dokonać ustaleń stanu faktycznego, a następnie rozważyć wszechstronnie cały materiał dowodowy. Ocena organu, co do spełnienia przesłanek zwrotu nieruchomości winna być dokonana na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a uzasadnienie decyzji powinno spełniać wymogi z art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie,

na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku, Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy. O zwrocie kosztów postępowania sądowego

w punkcie 3 wyroku orzeczono na podstawie przepisu art. 200 w zw. z art. 205 ustawy.