Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 747/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2008-09-01 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Zwolniono od kosztów sądowych w części
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 23
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 września 2008 r. sprawy ze skargi A.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę [...] (słownie: [...]) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.


UZASADNIENIE

Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, podniosła, że utrzymuje się "wyłącznie z pensji nauczycielskiej", przeznaczanej przez nią na opłaty, leczenie i rehabilitację oraz pomoc "córce, która jest bez pracy". Oświadczyła również, iż zamieszkuje

z małżonkiem, z którym pozostaje w rozdzielności majątkowej, otrzymującym świadczenie rentowe wynoszące po odliczeniu zajęć komorniczych [...] zł. Pośród składników majątkowych wnioskodawczyni wymieniła dom "spadkowy" do remontu oraz współwłasność "mieszkania zajętego przez [...]".

Uzupełniając braki formalne wniosku, strona podkreśliła, że prowadzi oddzielnie od małżonka gospodarstwo domowe, ponosząc połowę opłat. Wyjaśniła zarazem, iż odziedziczony przez nią dom, "zgodnie z ustaleniami pomiędzy spadkobiercami", zamieszkuje jej brat.

Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, strona skarżąca nadesłała wszystkie żądane dokumenty, oprócz zeznania podatkowego małżonka wnioskodawczyni za 2007 r. Nie ustosunkowała się też do tej części wezwania, która dotyczyła wskazania daty rozwiązania przez tego małżonka umowy o pracę z firmą A w S. Pośród nadesłanych dokumentów znalazły się odpisy: wyciągów z rachunków bankowych skarżącej (nadesłano odpisy drugiej strony wyciągu z dnia 7 maja, pierwszej strony wyciągu z dnia 7 lipca i drugiej strony wyciągu z dnia 7 sierpnia 2008 r.; ostatnie, a jednocześnie jedyne, saldo końcowe, jakie można odczytać na tych wyciągach, to saldo na dzień 7 lipca 2008 r. wynoszące [...] zł) i jej małżonka (pierwsza strona wyciągu z dnia 7 kwietnia 2008 r. z ujemnym saldem końcowym

w wysokości [...] zł oraz wyciąg z dnia 7 sierpnia 2008 r. – ujemne saldo na ten dzień wyniosło [...] zł, zaś saldo dostępne – [...] zł; oba wyciągi odnotowują wpływy tylko w postaci renty, ostatnio w wysokości [...] zł), rachunków związanych z utrzymaniem nieruchomości (część z nich wystawiona jest na nazwisko skarżącej, część na nazwisko jej małżonka; czynsz za mieszkanie wynosi [...] zł; większość rachunków dotyczy domu odziedziczonego przez skarżącą i zamieszkałego przez jej brata, np. rachunek za gaz opiewający na kwotę [...] zł), poświadczeń zameldowania na pobyt stały w mieszkaniu skarżącej i w odziedziczonym przez nią domu (w mieszkaniu zameldowani są oprócz skarżącej jej małżonek i córka, z kolei w domu wyłącznie jej brat – od dnia 5 maja 1977 r.), umowy o dział spadku oraz zeznania podatkowego skarżącej za 2007 i zaświadczenia jej pracodawcy o zarobkach (według nich skarżąca osiąga dochody tylko ze stosunku pracy, przy czym jej średnie wynagrodzenie netto w okresie od czerwca do sierpnia 2008 r. wyniosło [...] zł).

Dodatkowo pełnomocnik skarżącej wyjaśnił w szczególności, że jej córka "wyjechała kilka lat temu za granicę" oraz że w odziedziczonym przez nią domu przebywa jej brat, "który zamieszkuje w tym budynku, ponieważ zrzekł się spłat

z tytułu działu spadku". W tym kontekście podkreślił, że "aktualnie zatem wnioskodawczyni nie może ani korzystać z tego budynku, ani zbyć". Zapewnił również, iż małżonek strony "otrzymuje wyłącznie dochody z tytułu renty wojskowej

i w związku z tym nie sporządza samodzielnie rocznego zeznania podatkowego".

Wpis w sprawie wynosi [...] zł.

Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tego Prawa obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania.

Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że strona skarżąca nie wykazała, iż zachodzą podstawy do uwzględnienia jej żądania w całości, gdyż jej oświadczenia oraz przedstawiona przez nią dokumentacja nie pozwalają na przeprowadzenie wolnej od wątpliwości oceny wniosku.

Taki stan rzeczy stanowi w pierwszej kolejności skutek sprzeczności zachodzącej pomiędzy wyjaśnieniami wnioskodawczyni i jej pełnomocnika. Z jednej strony wszak skarżąca we wniosku stwierdziła, że pomaga "córce, która jest bez pracy", z drugiej zaś jej pełnomocnik – wbrew treści zaświadczenia w przedmiocie zameldowania – poinformował, iż córka ta nie pozostaje ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, ponieważ "wyjechała kilka lat temu za granicę". Spostrzeżenie to skłania do szczególnie krytycznej i wnikliwej analizy nadesłanego przez stronę materiału dowodowego.

W rozpatrywanych ramach należy zwrócić uwagę na liczne mankamenty tego materiału, które trzeba wytknąć stronie tym mocniej, iż jest ona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Odnotować zatem wypada przede wszystkim swoistą selektywność w doborze dokumentacji przesłanej do Sądu, widoczną w sposób wręcz rażący na przykładzie przedłożonych odpisów z rachunków bankowych. Przedstawiono przecież jedynie niektóre strony z tych wyciągów, nie zachowując ani chronologicznej ciągłości wyciągów, ani podanego w wezwaniu referendarza sądowego kryterium trzech ostatnich miesięcy, których wyciągi miały dotyczyć. W konsekwencji wyciągi dostarczają wyłącznie cząstkowych danych na temat operacji przeprowadzonych ostatnio na rachunkach skarżącej i jej małżonka i pozwalają tym samym na sformułowanie co najwyżej fragmentarycznych, niepewnych konkluzji. Co więcej,

w takiej sytuacji nie można wykluczyć podejrzenia, że podejmując tego rodzaju działania, realizowane przecież świadomie, strona kierowała się założeniem, aby przedłożyć tylko te dowody, które przemawiają na rzecz jej wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Z identyczną oceną musi się spotkać okoliczność, że wnioskodawczyni nadesłała wystawione na jej nazwisko wysokie rachunki związane z utrzymaniem nieruchomości, na której w wyniku "porozumienia spadkobierców" zamieszkuje jej brat. W innym miejscu powołała wszak to porozumienie jako argument, że nie może wspomnianej nieruchomości zbyć czy też nawet z niej korzystać. Wskazania doświadczenia życiowego nie pozwalają przecież przyjąć, iż to osoba znajdująca się w takiej sytuacji, a nie wieloletni faktyczny posiadacz nieruchomości, opłaca sporne rachunki, w każdym razie w całości.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest również niepełny, co stanowi skutek niewykonania wezwania do nadesłania zeznania podatkowego małżonka skarżącej oraz zignorowania wezwania w zakresie odnoszącym się do ustania jego stosunku pracy. Brak żądanego wezwania, zwłaszcza z uwagi na fragmentaryczność wyciągu z rachunku bankowego tego małżonka, uniemożliwia zaś podważenie takiej hipotezy (ewentualności), że osiąga on nadal inne – poza rentą – dochody,

w szczególności tytułem wynagrodzenia za pracę. Nie ulega przy tym wątpliwości, że istniała możliwość dostarczenia żądanego zeznania lub choćby zaświadczenia informującego o jego treści, także w przypadku, gdy złożono je w formie obliczenia podatku przez organ rentowy.

Warto zarazem zauważyć, że dane dotyczące małżonka skarżącej mają doniosłe znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiocie jej wniosku. Fakty przeczą bowiem jej twierdzeniu, skądinąd wyrażonemu dopiero na etapie uzupełnienia braków formalnych wniosku, iż nie prowadzi ona z małżonkiem wspólnego gospodarstwa domowego. Wnioskodawczyni przecież nie tylko konsekwentnie

w stosownych rubrykach urzędowego formularza wskazuje swojego męża jako osobę pozostającą z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, a wpływy

z otrzymywanej przez niego renty zalicza do dochodów tego gospodarstwa, ale

i napomknęła o wspólnym ponoszeniu różnych opłat na zasadzie parytetu, przedstawiając część wyciągów z jego rachunku bankowego. Dowodzi to, że małżonkowie "współpracują" ze sobą w sprawach gospodarczych czy życiowych

i pozostają w ekonomicznym związku, znajdującym zresztą uzasadnienie normatywne w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zobowiązującym małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Dalszą kwestią jest uzgodniony przez nich system partycypacji w kosztach wspólnego utrzymania, brak bowiem powodów, by przyjęte proporcje finansowego obciążenia każdego z małżonków zostały w części zmienione celem wygospodarowania przez skarżącą kwoty potrzebnej na opłacenie kosztów sądowych. W ocenie rozpoznającego wniosek ma ona taką możliwość, uzyskując stałe dochody w średniej wysokości [...] zł, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę środki dostępne na rachunkach bankowych jej i jej małżonka oraz dochody tego małżonka wynoszące co najmniej [...] zł.

Niemniej jednak konieczność uiszczenia przez skarżącą kosztów sądowych

w całości, w sytuacji gdy wpis przekracza, choć minimalnie, kwotę jej wynagrodzenia mogłoby pociągnąć za sobą niebezpieczeństwo powstania uszczerbku utrzymania koniecznego, co – jak już była o tym mowa – zgodnie z przywołanym art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 tego Prawa, również zwolnienie od opłat sądowych w części.

Ocena sytuacji skarżącej uzasadnia przyjęcie, że bez wspomnianego niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może ona uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji. Ustalając ten ułamek na poziomie połowy wspomnianego wpisu miano na względzie, że kwota ta stanowi jedynie trochę ponad połowę tego wynagrodzenia oraz co najwyżej niecałe 1/3 dochodów pozostających do dyspozycji w jej gospodarstwie domowym (o ile, jak już była o tym mowa, nie są one wyższe). W konsekwencji w świetle omówionych dowodów wygospodarowanie w ramach budżetu domowego skarżącej, nawet w drodze niezbędnych oszczędności czy częściowego ograniczenia innych wydatków, kwoty nie objętej zwolnieniem nie powinno wiązać się z niedostatkiem strony czy uszczerbkiem jej koniecznego utrzymania.

W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.