Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2173/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na rzecz skarżącej E. R. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, po rozpatrzeniu wniosku E. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

Decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Nieruchomość [...] położona przy Al. [...], ozn. nr hip. [...], będąca własnością E. z R. (zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla W. X Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia [...] listopada 2002 r. L.dz. [...]) została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie w/w dekretu, tj. z dniem 21 listopad 1945 r., przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Gminy W., a następnie na własność Skarbu Państwa, na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130). Obecnie w skład dawnej nieruchomości ozn. nr hip. [...] wchodzą następujące działki ewidencyjne z obrębu [...]: nr [...] (część) - własność Skarbu Państwa i nr [...] (część) - własność K.

Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] listopada 1950 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej W. odmówiło przyznania E.R. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy Al. [...] (dawniej ul. [...]), ozn. nr hip. [...], gdyż teren przedmiotowej nieruchomości został objęty w posiadanie Gminy W. w dniu 16 czerwca 1947 r. (ogłoszenie ukazało się w Dzienniku Zarządu Miejskiego i Rady Narodowej nr 10 z dnia 16 listopada 1947 r.), a dotychczasowa właścicielka nie złożyła wniosku o przyznanie prawa własności tymczasowej. Termin do złożenia wniosku w trybie art. 7 dekretu warszawskiego upłynął 16 grudnia 1947 r. Z akt sprawy wynika, że od powyższego orzeczenia nie zostało złożone odwołanie.

Umową zawartą w formie aktu notarialnego w dniu [...] października 1951 r., Rep. nr [...] Skarb Państwa przeniósł na rzecz K. własność nieruchomości dla której obecnie prowadzone są KW nr [...] i [...] z zastrzeżeniem, iż z dniem 1 czerwca 2030 r. własność tych nieruchomości z mocy prawa powróci do Skarbu Państwa.

Umową zawartą w formie aktu notarialnego w dniu [...] marca 1957 r., Rep. nr [...] Skarb Państwa przeniósł własność czasową nieruchomości dla której prowadzona jest obecnie KW nr [...] na lat 60 licząc od dnia [...] grudnia 1956 r. z prawem pierwszeństwa [...] do przedłużenia własności czasowej na dalsze lat 20. Własność tych nieruchomości powróci do Skarbu Państwa z dniem wygaśnięcia czasowej własności.

W księdze wieczystej KW nr [...] nie ujawniono Stanów Zjednoczonych. W dziale II jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa, ponadto ujawniono akt notarialny z dnia [...] października 1951 r. przyznający własność czasową K.

Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...], utrzymaną decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...], Minister Finansów, na podstawie art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o regulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz. 65) stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości położonych obecnie w W. przy Al. [...], KW [...] oraz Al. [...] KW [...], które wchodziły w skład dawnej nieruchomości nr hip. [...], będącej uprzednio własnością E. R.

W dniu [...] sierpnia 2002 r. do Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wpłynął wniosek E. T. z d. R. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1950 r. jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa. Wnioskująca złożyła również kopię aktu ślubu zawartego [...] lutego 1947 r. w L. w P., zgodnie z którym zmieniła nazwisko z E. C. na E. T.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1950 r. nr L.dz. [...], twierdząc, że wobec niezłożenia przez E. R. wniosku o przyznanie prawa własności czasowej grunt nieruchomości hip. [...] z mocy prawa stał się własnością gminy W. w chwili wejścia w życia dekretu, a znajdujące się na nim ruiny budynków z upływem terminu do złożenia wniosku.

Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] Minister Transportu i Budownictwa uchylił powyższą decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r. oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu stwierdził, że E. R. otrzymała za przedmiotową nieruchomość odszkodowanie na podstawie polsko-brytyjskiego układu indemnizacyjnego z dnia 11 listopada 1954 r. jednocześnie zrzekając się wszelkich roszczeń, tym samym utraciła interes prawny dla wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie.

Następnie wyrokiem z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 875/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. R. na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] marca 2006 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, iż E. R. złożyła przed brytyjską Komisją do Spraw Odszkodowań oświadczenie o zrzeczeniu się roszczeń odnośnie nieruchomości położonej w W. przy Al. [...] i własnoręcznie oświadczenie to podpisała. Nie ma znaczenia podnoszony przez skarżącą fakt, iż była obywatelką polską, bowiem skoro E. R. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej odszkodowania, odszkodowanie to po przeprowadzonej procedurze zostało jej przyznane, to należy przyjąć, że była osobą do tego uprawnioną. Zatem podzielił stanowisko organu, że E. R. nie ma interesu prawnego we wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej nieruchomości Al. [...].

Na skutek wywiedzionej skargi kasacyjnej wyrokiem z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 826/07 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], stwierdzając, że dla oceny zachowania przez E. R. interesu prawnego w sprawie konieczne jest ustalenie jej tytułu prawnego do nieruchomości. Organ powinien wyjaśnić, jakie obywatelstwo posiadała E. R. oraz czy Minister Finansów wydał decyzję dotyczącą przedmiotowej nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o regulowaniu roszczeń finansowych.

Ponownie rozpoznając sprawę Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] uchylił decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r. w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że E. R. nie posiada interesu prawnego we wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie, bowiem przyznano jej odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość na podstawie polsko-brytyjskiego układu indemnizacyjnego w związku z czym świadomie podpisała dokument potwierdzający zrzeczenie się wszelkich roszczeń.

Na skutek wniesionej skargi od powyższej decyzji wyrokiem z dnia 16 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1191/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2009 r. w uzasadnieniu wskazując, że Minister nie zbadał wszystkich okoliczności niezbędnych dla oceny zachowania przez skarżącą interesu prawnego.

W związku z powyższym, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że w trakcie prowadzonego postępowania ustalono, iż w dniu [...] września 1960 r. w L. E. R. podpisała oświadczenie, w którym zrzekła się wszelkich praw do nieruchomości położonej przy Al. [...] w następstwie przyznania jej odszkodowania za przedmiotową nieruchomość na podstawie polsko-brytyjskiego układu indemnizacyjnego.

Podniósł, że układ z dnia 11 listopada 1954 r. sporządzony w Warszawie pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a Rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii dotyczący załatwienia spraw finansowych, jest umową międzynarodową w rozumieniu art. 1, art. 2 i art. 5 ustawy z dnia 9 kwietnia 1960 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Układ ten przyznawał, regulował i zaspokajał prawo do odszkodowania dla obywateli Wielkiej Brytanii (pojęcie to zdefiniowano w art. 4) z tytułu nacjonalizacji i innego przejęcia przez Polskę mienia, praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia. Zatem powołując się na orzecznictwo Minister stwierdził, że w świetle postanowień układu decydujące znaczenie ma to, czy obywatel Wielkiej Brytanii powołując się na układ wystąpił o odszkodowanie i czy odszkodowanie to otrzymał na tej podstawie, że jego mienie zostało przejęte przez Państwo Polskie. Taka sytuacja stwarza stan przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa za które przyznano odszkodowanie.

Minister nie zgodził się z podnoszonymi w trakcie postępowania argumentami E. R., twierdziła ona, że posiada obywatelstwo polskie, natomiast umowa indemnizacyjna dotyczyła obywateli brytyjskich, zatem w jej opinii organy polskiej administracji nie powinny być zainteresowane innymi ewentualnie posiadanymi przez nią obywatelstwami, bowiem zgodnie z obowiązującymi przepisami obywatel polski nie może być traktowany jak cudzoziemiec. Organ podkreślił, że ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. nie mogła mieć zastosowania w stosunku do osób, które posiadały również obywatelstwo polskie. Przyjęcie bowiem takiej wykładni przepisów spowodowałoby, iż tej samej osobie przysługuje prawo do otrzymania odszkodowania na mocy układu indemnizacyjnego, ponieważ posiada ona obywatelstwo państwa-strony układu (obywatelstwo brytyjskie) otrzymującego określone kwoty, a jednocześnie służą jej wszelkie prawa wynikające z faktu bycia obywatelem drugiego państwa (obywatelstwo polskie). Wykładnia taka prowadziłaby do bezpodstawnego wzbogacenia po stronie wnioskodawczym oraz zaakceptowania nierównego traktowania obywateli polskich w zależności posiadania przez nich podwójnego obywatelstwa.

Organ podkreślił, że układ zawarty pomiędzy Polską a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej nie zawierał żadnych wyjątków, które mogłyby wyłączyć spod jego działania obywateli Wielkiej Brytanii, którzy posiadali obywatelstwo polskie. Jednocześnie wskazał, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy ta sama osoba, która otrzymała odszkodowanie za utracone mienie, ze względu na posiadanie podwójnego obywatelstwa pozostaje nadal właścicielem tego mienia, gdyż w ten sposób zaakceptowano by fakt wypłaty odszkodowania za utracone mienie i zarazem uznano prawo własności strony w stosunku do tego mienia. Ponadto zdaniem Ministra w przedmiotowej sprawie nie można mówić o negatywnych skutkach dla E. R., gdyż wystąpiła ona z wnioskiem o odszkodowanie do Rządu Wielkiej Brytanii i zostało ono jej przyznane, a następnie podpisała dokument potwierdzający zrzeczenie się na rzecz Państwa Polskiego wszelkich roszczeń do przedmiotowej nieruchomości. Minister podkreślił również, że z zapisów Układu wynika, iż to Rząd Wielkiej Brytanii, a nie rząd Polski badał zgłoszone roszczenia zarówno pod względem formalnym jak i merytorycznym. To strona brytyjska rozstrzygała, czy osoba występująca z wnioskiem o odszkodowanie jest obywatelem brytyjskim w myśl art. 4 Układu i w tym zakresie nie były stosowane przepisy ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim. Zatem w ocenie organu bezsporne jest, że E. R. posiadała obywatelstwo brytyjskie, co zostało uznane przez stronę brytyjską badającą wniosek o przyznanie odszkodowania. Podnosząc, że faktu posiadania obywatelstwa brytyjskiego nie zanegował również jej pełnomocnik, który w piśmie z dnia [...] lipca 2011 r. stwierdził, iż w szczególności nie jest istotne posiadanie przez E. R. obywatelstwa brytyjskiego, które nie spowodowało utraty obywatelstwa polskiego.

Jednocześnie Minister podniósł, że strona polska nie może podważać ustaleń strony brytyjskiej. Komisja Odszkodowawcza wydając decyzję przyznająca odszkodowanie dysponowała odpowiednimi dokumentami potwierdzającymi uprawnienia wnioskodawczyni. Zarówno decyzja Komisji jak i oświadczenie E. R. zostały przygotowane na gruncie przepisów prawa brytyjskiego i spełniają wymogi tego prawa. Wszystkie kwestie dotyczące trybu postępowania przed organami brytyjskimi były ustalane wyłącznie przez stronę brytyjską. Jest to zgodne z ideą indemnizacji, gdyż niemożliwe byłoby narzucenie organowi brytyjskiemu działającemu na terytorium Wielkiej Brytanii przeprowadzenia postępowania rekompensacyjnego w oparciu o polskie normy prawne.

Konkludując Minister stwierdził, że komisja podejmowała swe decyzje na podstawie samodzielnego dochodzenia oraz oficjalnej polskiej dokumentacji, zatem i podważanie jej ustaleń przez Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej nie jest możliwe. E. R. w sposób świadomy zrzekła się praw na podstawie art. 6 pkt 2 Układu. Oświadczenie to potwierdza, iż występując o odszkodowanie oraz przyjmując je uznała, że własność nieruchomości znajdującej się w W. przy Al. [...], hip. [...] została przejęta przez Państwo Polskie. Oświadczenie to wskazuje także na świadomość po stronie je składającej, co do skutków prawnych, jakie wywołały akty prawne uchwalone w Polsce i zgodę na rezygnację z dochodzenia zwrotu nieruchomości lub kierowania innych roszczeń odszkodowawczych w zamian za przyznanie odszkodowania równego wartości utraconej nieruchomości. Na podstawie powyższego oświadczenia Minister Finansów decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o regulowaniu roszczeń finansowych stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości położonych obecnie w W. przy: Al. [...], KW [...] oraz Al. [...] KW [...], które wchodziły w skład dawnej nieruchomości nr hip. [...], będącej uprzednio własnością E. R. Zatem w ocenie Ministra nie ulega wątpliwości, że E. R. była beneficjentem polsko-brytyjskiego układu indemnizacyjnego. Odszkodowanie jakie zostało jej przyznane było ściśle związane z treścią zgłoszonego roszczenia i złożonego oświadczenia. Oświadczenia takie były wyrazem świadomości składających je osób, że mienie pozostawione w Polsce przeszło na własność Skarbu Państwa na podstawie ustaw i dekretów tu obowiązujących, oraz wyrazem rezygnacji z dochodzenia praw w zamian za wypłacone odszkodowanie. Zatem skoro możliwość zgłoszenia roszczeń przez E. R. została wygaszona przez w/w umowę z dnia 11 listopada 1954 r., a uzyskane odszkodowanie skutkowało przeniesieniem odpowiedzialności na Rząd Wielkiej Brytanii to w rozumieniu art. 28 k.p.a. nie może ona żądać wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej nieruchomości [...] położonej przy Al. [...], bowiem wszelkie prawa, które posiadała do tej nieruchomości, przeszły na własność Skarbu Państwa. Jednocześnie organ wskazał, że obywatele polscy nie posiadający obywatelstwa Wielkiej Brytanii nie mogli skorzystać z dobrodziejstwa jakim były rekompensaty wypłacane na podstawie Układu. A wszelkie roszczenia dotyczące przedmiotowej nieruchomości E. R. winna skierować do Rządu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej.

Na powyższą decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej E. R., reprezentowana przez adw. J. F., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1. naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, i to wbrew wyraźnym wytycznym zawartym w uprzednich wyrokach WSA w Warszawie z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt: I SA/Wa 1191/09 oraz NSA z dnia 29 września 2008 r., sygn. akt: I OSK 826/07, zaniechanie przez organ ustalenia prawidłowego i pełnego posiadania przez skarżącą interesu prawnego w sprawie o stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia, w sytuacji, gdy organ zobowiązany był na podstawie powyższych wyroków do ustalenia obywatelstwa skarżącej (a więc czy posiadała obywatelstwo polskie) w celu ustalenia, czy skarżąca podlegała działaniu układu indemnizacyjnego z dnia 11 listopada 1954 r. pomiędzy Rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a oparcie się ponownie w tym zakresie w zaskarżonej decyzji wyłącznie na podaniu skierowanym do Komisji Odszkodowawczej oraz na oświadczeniu z dnia [...] września 1960 r. o zrzeczeniu się roszczeń, zarówno WSA w Warszawie, jak i NSA już wcześniej w w/w wyrokach uznały za niewystarczające i zobowiązały organ do dalszych czynności mających na celu wyjaśnienie tej wątpliwości, które to czynności nie zostały wykonane;

2. naruszenie art. 28 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez:

• uznanie, że okolicznością uzasadniającą odmowę przyznania statusu strony tego postępowania na podstawie art.28 k.p.a., a więc z powodu braku interesu prawnego, jest okoliczność, że w przypadku przyznania takiego statusu skarżąca zostałaby bezpodstawnie wzbogacona odzyskując utracone mienie, w sytuacji, gdy ustalenia takie wykraczają poza ramy sprawy administracyjnej (art. 1 k.p.a.), do załatwienia której kompetentny i zobowiązany jest organ, a instytucja bezpodstawnego wzbogacenia jest instytucją prawa cywilnego a nie administracyjnego, więc nawet, gdyby doszło do bezpodstawnego wzbogacenia skarżącej, wpłynęłoby to jedynie na sferę jej uprawnień i obowiązków cywilnoprawnych, a nie administracyjnych i zagadnienia te nie powinny mieć wpływu na merytoryczną ocenę sprawy;

• przyjęcie, że na uprawnienia skarżącej w Polsce może wpływać ocena jakiej organy brytyjskie dokonały lub dokonują obecnie w kwestii posiadania przez skarżącą obywatelstwa brytyjskiego w świetle przepisów brytyjskich, podczas gdy ocena sytuacji prawnej skarżącej w Polsce powinna odbywać się wyłącznie w oparciu o właściwe przepisy prawa polskiego, czyli w niniejszej sytuacji przepisy Konstytucji RP oraz ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, zgodnie z którymi skarżąca była i jest nadal obywatelką polską;

• przyjęcie, że skarżąca zrzekła się uprawnienia do wnioskowania o wszczęcie postępowania nadzorczego dotyczącego decyzji dekretowej o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...], a więc utraciła interes prawny, na skutek skorzystania z unormowania zawartego w układzie indemnizacyjnym, podczas gdy jako obywatelka polska nie mogła, w świetle art. 2 ustawy o obywatelstwie polskim, skutecznie złożyć oświadczenia o zrzeczeniu się praw do nieruchomości na podstawie jakiegokolwiek układu indemnizacyjnego, który mógł mieć zastosowanie wyłącznie do cudzoziemców, a nie obywateli polskich;

3. naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez:

• brak zgromadzenia materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie w toku postępowania, czy skarżąca otrzymała kiedykolwiek jakiekolwiek odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość oraz, czy ewentualnie przyznane jej, i wypłacone odszkodowanie było "słuszne", czyli odpowiadało w pełni wartości utraconej nieruchomości, gdyż zgodnie z orzecznictwem oraz literaturą przedmiotu, okoliczności te stanowią bezwzględne przesłanki zastosowania układu indemnizacyjnego w konkretnym przypadku (powołując się na orzeczenia stanowiące załączniki do skargi);

• pominięcie okoliczności, że skarżąca nieprzerwanie była i jest nadal obywatelką polską (zarówno w chwili wejścia w życie dekretu o gruntach warszawskich, jak i w chwili wydania kwestionowanego orzeczenia z 1950 r., w chwili zawarcia układu w 1960 r. oraz w chwili złożenia wniosku o wszczęcie postępowania nadzorczego), czego dowodzą złożone do akt sprawy dokumenty, a to polski dowód osobisty i polski paszport skarżącej;

• zaniechanie przeprowadzenia dowodu z tłumaczenia przysięgłego tekstu oświadczenia z 1960 r. i posługiwanie się dokumentem w języku angielskim, co uniemożliwia zrozumienie pełnego tekstu dokumentu, a co za tym idzie dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych na jego podstawie;

4. naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 k.p.a.

• poprzez brak merytorycznego rozpatrzenia sprawy z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1950 r., nie przyznającego prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy Al. [...] oraz uznanie, że złożenie przez skarżącą oświadczenia z dnia [...] września 1960 r. powoduje utratę interesu prawnego do występowania w charakterze strony w postępowaniu nadzorczym dotyczącym przedmiotowego orzeczenia, skoro w postępowaniu nadzorczym organ powinien dokonać oceny legalności decyzji według stanu z chwili wydania decyzji (to jest według stanu na dzień 7 listopada 1950 r.), podczas gdy sam układ indemnizacyjny został podpisany dopiero w 1954 r., a skarżąca była w 1950 r. i pozostaje nadal obywatelką polską;

• poprzez bezpodstawne uchylenie decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania w sytuacji, gdy postępowanie zainicjowane wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1950 r. w żadnej mierze nie stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., a organ nie wskazał dlaczego uznał, iż postępowanie należało umorzyć.

oraz naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy:

1. naruszenie art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych poprzez ich zastosowanie i stwierdzenie przejścia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, podczas gdy nic zostały spełnione żadne przesłanki do takiego deklaratoryjnego stwierdzenia, albowiem układ indemnizacyjny nie będąc aktem powszechnie obowiązującym nie regulował roszczeń przysługujących w chwili jego zawarcia obywatelom polskim oraz nie mógł stanowić podstawy zrzeczenia się przez obywatelkę polską roszczeń wobec Państwa Polskiego z tytułu nacjonalizacji nieruchomości [...] położonej przy Al. [...], albowiem miał zastosowanie jedynie do cudzoziemców (nie obywateli polskich) - tj. obywateli brytyjskich nie będących jednocześnie obywatelami polskimi, a ponadto w sprawie nie udowodniono, że E. R. rzeczywiście otrzymała od Rządu brytyjskiego jakiekolwiek odszkodowanie odnoszące się w rozsądnej proporcji do wartości przedmiotowej nieruchomości, a tylko rzeczywista wypłata słusznego odszkodowania odpowiedniego do wartości nieruchomości mogła stanowić podstawę roszczenia SP do ubiegania się o przeniesienie prawa własności danej nieruchomości;

2. naruszenie art. 34 Konstytucji RP w związku z art. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach oraz art. 1 ustawy z dnia 29 marca 1963 r. o cudzoziemcach, art. 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego oraz art. 2 ustawy o obywatelstwie polskim, poprzez błędne uznanie, że Skarżąca jest w świetle prawa polskiego obywatelką brytyjską, podczas gdy posiadała ona od urodzenia obywatelstwo polskie, nigdy się go nie zrzekała i nie została go decyzją właściwych organów pozbawiona;

3. naruszenie art. 4 ust. 1 pkt (a) i pkt (b) układu indemnizacyjnego z 11 listopada 1954 r. w zw. z art. 4 Konwencji haskiej z dnia 12 kwietnia 1930 r. w sprawie pewnych zagadnień dotyczących kolizji ustaw o obywatelstwie (Dz.U. z 1937 r. Nr 47 Poz. 361 i 362) poprzez błędną ich wykładnię, polegającą na błędnym przyjęciu, że skarżąca jako obywatelka Polski (wobec której Wielka Brytania nie mogła wykonywać opieki dyplomatycznej na terenie Polski, gdyż zgodnie z art. 4 Konwencji haskiej państwo nie może wykonywać opieki dyplomatycznej na rzecz jednego ze swych obywateli w stosunku do państwa, którego tenże jest również obywatelem) mogła być uznana za "cudzoziemca" (obywatela brytyjskiego) w rozumieniu układu, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że układ indemnizacyjny nie mógł wywoływać skutków prawnych w stosunku do obywateli brytyjskich, posiadających równocześnie obywatelstwo polskie, gdyż układ ten dotyczył tylko takich obywateli brytyjskich (w świetle prawa brytyjskiego), którzy nic byli jednocześnie obywatelami polskimi (w świetle prawa polskiego);

4. naruszenie art. 5 układu indemnizacyjnego w zw. z art. 4 Konwencji haskiej z dnia 12 kwietnia z 1930 r. w sprawie pewnych zagadnień dotyczących kolizji ustaw o obywatelstwie poprzez ich niezastosowanie, wadliwą interpretację i błędne uznanie, że Konwencja haska nie wyłączała zastosowania układu indemnizacyjnego w stosunku do skarżącej posiadającej obywatelstwo polskie, w sytuacji, gdy z art. 5 układu indemnizacyjnego wyraźnie i jednoznacznie wynika, iż Rząd Królestwa Wielkiej Brytanii obejmuje ochroną i działa w imieniu obywateli brytyjskich w stosunkach z Rządem Polski, co oznacza, że art. 4 Konwencji haskiej uniemożliwiał zastosowanie układu indemnizacyjnego do osób będących obywatelami Polski, gdyż Rząd Królestwa Wielkiej Brytanii nie miał legitymacji do występowania i zawierania porozumień międzynarodowych w ich imieniu;

5. naruszenie art. 4 układu indemnizacyjnego poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, że dokonana w Wielkiej Brytanii ocena uprawnień skarżącej automatycznie przesądza o skutecznej rezygnacji przez skarżącą z uprawnień posiadanych przez nią na podstawie polskiego prawa; oraz że samo złożenie oświadczenia z dnia 27 września 1960 r. o zrzeczeniu się roszczeń (której to okoliczności skarżąca konsekwentnie przeczy, jakoby miała miejsce) decyduje o wygaszeniu roszczeń w stosunku do przedmiotowej nieruchomości, w sytuacji, gdy zgodnie z orzecznictwem oraz literaturą przedmiotu, dla stwierdzenia zastosowania układu indemnizacyjnego w konkretnym przypadku decydujące znaczenie ma okoliczność wypłacenia na rzecz poszkodowanego odszkodowania w pełnej wysokości odpowiadającej wartości utraconej nieruchomości;

6. naruszenie art. 87 ust. 1 w związku z art. 88 ust. 3 oraz art. 91 Konstytucji RP w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych oraz w związku z art. 18 i 26 ustawy z dnia 14 kwietnia 2000 r. o umowach międzynarodowych poprzez oparcie rozstrzygnięcia na podstawie aktu o charakterze międzynarodowym publicznym, tj. układu indemnizacyjnego, który to akt, z uwagi na to, iż nie był ratyfikowany oraz ogłoszony w Dzienniku Ustaw, nie może (i nie mógł) stanowić źródła powszechnie obowiązującego prawa w Polsce i wywierać skutków prawnych w stosunkach wewnętrznych w sferze prawa cywilnego, a w konsekwencji Skarżąca nie mogła na jego podstawie zostać pozbawiona praw do znacjonalizowanego mienia;

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2004 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Zasadnym okazał się zarzut skarżącego naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, i to wbrew wyraźnym wytycznym zawartym w uprzednich wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt: I SA/Wa 1191/09 oraz NSA z dnia 29 września 2008 r., sygn. akt: I OSK 826/07, gdy organ zobowiązany był na podstawie powyższych wyroków do ustalenia daty nabycia obywatelstwa brytyjskiego przez skarżącą, w celu ustalenia, czy skarżąca podlegała działaniu układu indemnizacyjnego z dnia 11 listopada 1954 r. pomiędzy Rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej,

Należy przypomnieć, że na skutek wywiedzionej skargi kasacyjnej wyrokiem z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 826/07 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], stwierdzając, że dla oceny zachowania przez E. R. interesu prawnego w sprawie konieczne jest ustalenie jej tytułu prawnego do nieruchomości. Organ powinien wyjaśnić, jakie obywatelstwo posiadała E. R. oraz czy Minister Finansów wydał decyzję dotyczącą przedmiotowej nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o regulowaniu roszczeń finansowych.

Kolejno, wyrokiem z dnia 16 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1191/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2009 r. w uzasadnieniu wskazując, że Minister nie zbadał wszystkich okoliczności niezbędnych dla oceny zachowania przez skarżącą interesu prawnego. Sąd wskazał, że ustalenia organu o posiadaniu przez skarżącą obywatelstwa brytyjskiego oparte na podstawie złożonego podania do Komisji Odszkodowawczej, a także na podstawie oświadczenia z dnia [...] września 1960 r. o zrzeczeniu się wszelkich roszczeń wynikających z przeprowadzonej w Polsce nacjonalizacji i konfiskaty mienia, nie mogą być uznane za prawidłowe w świetle oceny prawnej zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny już wówczas stwierdził, że dokumenty te nie mogą być uznane w tym zakresie za wystarczające. Minister Infrastruktury prowadził ustalenia, co do obywatelstwa brytyjskiego skarżącej, o czym świadczy pismo Ministerstwa Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2009 r. skierowane do Ambasady Wielkiej Brytanii z prośbą o informację, czy skarżąca posiadała obywatelstwo Wielkiej Brytanii i w jakim okresie oraz pismo Ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej w Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii z dnia [...] maja 2009 r., z którego wynika, że Wydział Konsularny Ambasady postanowił skierować dodatkowe zapytanie do Archiwów Narodowych celem uzyskania wyczerpującej informacji w sprawie naturalizacji brytyjskiej skarżącej. Jednakże z akt sprawy wynika, że organ poprzestał na tylko tym jednym piśmie i rozstrzygniecie podjął bez uzyskania dalszych informacji od Ambasady RP w Londynie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że ustalenia organu, co do dokumentów potwierdzających obywatelstwo wnioskodawczyni według stanu na dzień [...] listopada 1954 r. (data podpisania układu indemnizacyjnego) nie zostały sfinalizowane i nakazał organowi podjąć dalsze czynności zmierzające do zakończenia tych ustaleń zgodnie z wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazała również, że Minister Infrastruktury powinien był też przeprowadzić postępowanie w celu ustalenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości, mając przy tym na uwadze art. 1 ust. 1 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65).

Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Minister Finansów stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości położonych w W. przy: - Al. [...], księga wieczysta KW [...] -Al. [...], księga wieczysta [...] stanowiącą dawną nieruchomość położoną w Al. [...], ozn. nr hipotecznym [...], która stanowiła własność E. T.

Rozpoznając ponownie sprawę, należy wskazać, że na datę wyrokowania w obrocie prawnym znajdowała się, więc w/w decyzja Ministra Finansów z dnia [...] maja 2011r., stwierdzająca przejście przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (decyzja jest przedmiotem skargi kasacyjnej do NSA, skarga od wyroku WSA w Warszawie z dnia 27.03.2012r.sygn. akt IV SA/Wa 132/12).

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w trakcie prowadzonego postępowania ustalono, iż w dniu [...] września 1960 r. w L. E. R. podpisała oświadczenie, w którym zrzekła się wszelkich praw do nieruchomości położonej przy Al. [...] w następstwie przyznania jej odszkodowania za przedmiotową nieruchomość na podstawie polsko-brytyjskiego układu indemnizacyjnego.

Przy czym, po raz kolejny organ nie zastosował się do wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartych w przytaczanych wyrokach, co do potrzeby ustalenia daty uzyskania obywatelstwa brytyjskiego przez skarżącą. Organ kontynuował korespondencję z Ambasadą RP w Londynie. Z treści pisma z Ambasady z dnia [...] sierpnia 2009r. wynikało, że z brytyjskiego Archiwum Narodowego można uzyskać informacje o naturalizacji przy spełnieniu odpowiednich przesłanek formalnych (szczegółowe dane osoby, data naturalizacji, opłata itp.).

Odpowiadając na zapytania organu Ambasada w piśmie z dnia [...] czerwca 2011r. przesłała ogólną informację dotyczącą wydobycia aktów stanu cywilnego na terenie Wielkiej Brytanii oraz informację, że wnioskodawczyni nie nabyła obywatelstwa brytyjskiego na drodze rejestracji lub naturalizacji.

Organ nie ustalił, zatem w sposób wyczerpujący daty nabycia obywatelstwa brytyjskiego przez skarżącą. Nie zwarł żadnej wzmianki w uzasadnieniu do zaskarżonej decyzji w tym przedmiocie. Informacja, że odwołująca urodziła się w L. była znana niemal od samego początku postępowania administracyjnego. Okoliczność ta nie zwalnia organu od dokonania ustaleń zgodnie z wiążącymi wskazaniami zawartymi w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Rozpoznając sprawę niniejszą należy mieć na uwadze treść art. 153 ustawy z 25 lipca 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) zgodnie, z którym ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Naczelny Sąd Administracyjny, wypowiadając się w kwestii związania organu administracji publicznej oceną prawną, wyrażoną w orzeczeniu, wskazał m.in., że:

a) związanie organu oceną prawną sądu w rozumieniu art. 30 ustawy o NSA obejmuje nie tylko organ, którego działanie było bezpośrednio przedmiotem orzeczenia sądu, ale także każdy organ orzekający w danej sprawie do czasu jej ostatecznego zakończenia, chyba że nastąpi zmiana stanu prawnego czyniąca pogląd nieaktualnym (wyrok NSA z dnia 22 września 1999 r., I SA 2019/98, ONSA 2000, nr 3, poz. 129);

b) w rozumieniu art. 30 ustawy o NSA pojęcie organu, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia, obejmuje nie tylko organ załatwiający sprawę, ale także organ współdziałający w procesie decyzyjnym, działający w trybie art. 106 k.p.a. (wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2001 r., II SA 896/00, ONSA 2002, nr 1, poz. 38);

c) odmowa przez sąd administracyjny zastosowania w sprawie aktu wykonawczego ze względu na jego niezgodność z ustawą stanowi ocenę prawną, o której mowa w art. 30 ustawy o NSA; ocena ta wiąże także organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia (wyrok z dnia 19 listopada 2001 r., FSA 3/01, ONSA 2002, nr 2, poz. 49).

Wykładnia zawarta w przytoczonych wyżej orzeczeniach Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jest aktualna również na gruncie komentowanego przepisu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu do wyroku z dnia 16 listopada 2009r. stwierdził, że ustalenia organu, co do dokumentów potwierdzających obywatelstwo wnioskodawczyni według stanu na dzień 11 listopada 1954 r. (data podpisania układu indemnizacyjnego) nie zostały sfinalizowane i nakazał organowi podjąć dalsze czynności zmierzające do zakończenia tych ustaleń zgodnie z wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Organ nie wykonał wiążących wskazań zawartych w orzeczeniach NSA i WSA nadal, bowiem nie jest wiadomym, w jakiej dacie skarżąca uzyskała obywatelstwo brytyjskie. W tym celu organ podejmie wszelkie konieczne działania. Analiza przebiegu sprawy wskazuje, bowiem, że takie ustalenie jest możliwe, lecz zostało zaniechane przez organ. Należy przy tym wskazać, że organ może również zwrócić się do skarżącej, która dysponuje fachową pomocą prawną o udzielenie informacji lub złożenie dokumentów umożliwiających lub ułatwiających dokonanie powyższych ustaleń.

Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a. stanowiło samodzielną podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji, niezależnie od pozostałych zarzutów skargi. Należy jednak ponadto wskazać, że organ winien przeprowadzić dowód z tłumaczenia przez tłumacza przysięgłego tekstu oświadczenia o zrzeczeniu się praw do nieruchomości z września 1960 roku, bowiem dokument ten jest niezwykle istotny dla sprawy a został sporządzony w języku angielskim.

Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak na wstępie. Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 200 p.p.s.a.