Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1756/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1756/12 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 marca 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2013 r., sprawy ze skargi A.W., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 24 września 2012 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

A.W. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Wnioskodawca wyjaśnił, że działalność gospodarcza nie przynosiła mu dochodu pozwalającego na opłacenie składek. Jego sytuacja życiowa, osobista i materialna nie pozwala na jednorazową spłatę zadłużenia względem ZUS, prowadzone postępowanie egzekucyjne jest bardzo dolegliwe, a dochód rodziny nie jest wystarczający dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wnioskodawca wskazał, że jego sytuacja zdrowotna pogarsza się coraz bardziej i nie rokuje żadnej poprawy, a jego "możliwości zarobkowe są praktycznie zerowe".

Decyzją z dnia 18 czerwca 2012r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 16 408 zł.

Organ ustalił, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą - taxi osobowe - w okresie od 25 stycznia 1989 r. do 18 marca 2010 r. Wykonując działalność nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek na wskazane ustawą ubezpieczenia i zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym stał się dłużnikiem ZUS, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Zaległości figurujące na koncie płatnika zostały skierowane do przymusowego dochodzenia i dokonano zajęcia świadczenia rentowego wnioskodawcy. Zobowiązany nie uzyskuje dochodów innych niż z tytułu pobieranej renty przyznanej do 30 kwietnia 2013 r., nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy. Wysokość renty od marca 2012 r. wynosi 1282,05 zł brutto (ze świadczenia dokonywane są potrącenia w trybie egzekucji administracyjnej w kwocie 320,51 zł, w związku z czym do wypłaty pozostaje 761,16 zł). Żona wnioskodawcy uzyskuje dochód z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w kwocie 584,82 zł netto. Małżonkowie nie figurują w rejestrze klientów i nie korzystają z pomocy MOPS. Są oni właścicielami lokalu mieszkalnego położonego przy ul. K. w K. - na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej, przy czym na przedmiotowej nieruchomości dokonano zabezpieczenia hipotecznego na poczet spłaty zaległości składkowych. A.W. jest właścicielem sześciu samochodów osobowych, z których najmłodsze (Daewoo Nubira) legitymuje się rokiem produkcji 1999, a starsze pochodzą jeszcze sprzed 1990 r. (a to trzy marki FSO Polonez i dwa FIAT 125p). Wnioskodawca oświadczył, że ponosi wydatki z tytułu miesięcznych opłat – w kwocie 570 zł, z tytułu leczenia – 70 zł oraz utrzymania - około 200 zł. A.W. posiada również zobowiązanie z tytułu zadłużenia na karcie kredytowej w Banku BPH z przyznanym limitem 2900 zł, według stanu na dzień 25 marca 2012 r. wykorzystano 577,30 zł, a minimalna kwota spłaty z terminem do dnia 18 kwietnia 2012 r. wynosiła 29,97 zł. Organ szczegółowo przedstawił także stan zdrowia wnioskodawcy.

ZUS wskazał, że zgodnie z treścią art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), należności z tytułu składek mogą być w całości lub części umarzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. ZUS przytoczył także treść art. 28 ust. 2 u.s.u.s. przewidującego możliwość umorzenia należności w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności, art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. definiującego kiedy zachodzi całkowita nieściągalność (m.in. wówczas gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję lub gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne), a także art. 28 ust. 3a oraz §3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), dalej "rozporządzenie wykonawcze", zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek pomimo braku całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. ZUS podkreślił także uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu, co oznacza, że art. 28 u.s.u.s. nie rodzi dla organu obowiązku umarzania należności składkowych, a jedynie daje taką możliwość. Podał, że umorzenie składek powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Do umorzenia odsetek odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy dotyczące umarzania składek.

Organ wskazał na skuteczność prowadzonej wobec wnioskodawcy egzekucji – podkreślono, że nie można wobec tego stwierdzić przesłanki całkowitej nieściągalności. Powołał się również na fakt posiadania przez wnioskodawcę majątku ruchomego i nieruchomego. Jeszcze raz podkreślił, że wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości, będącej własnością zobowiązanego powoduje, że zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., należności zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu, przy czym po upływie terminu przedawnienia mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zachodzą także przesłanki umorzenia należności z tytułu składek określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., kiedy to należności z tytułu składek mogłyby zostać umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS przywołał treść §3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia, który stanowi, że Zakład może umorzyć należności w sytuacji, gdy zobowiązany wykaże, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ ponownie przywołał tu okoliczność, że małżonkowie uzyskują regularne, comiesięczne dochody w postaci świadczeń rentowych. Po opłaceniu udokumentowanych wydatków z tytułu miesięcznych opłat oraz potrąceń dokonywanych w trybie egzekucyjnym, małżonkom pozostaje około 530 zł. W związku z tym organ uznał, że sytuacja małżonków W. jest dobra, w pełni pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb oraz stopniową spłatę zadłużenia, czy to w formie przymusowego dochodzenia lub dobrowolnych wpłat. Zwrócono także uwagę, że nie wszystkie wskazane wydatki mają charakter wydatków niezbędnych.

W kontekście przesłanki umorzenia zaległości określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia – przypomniano, że wnioskodawca w toku przeprowadzonego postępowania przedłożył liczną dokumentację medyczną potwierdzającą problemy zdrowotne, z którymi boryka się on sam oraz członkowie jego rodziny. Organ nie kwestionując w żaden sposób argumentów przytaczanych przez wnioskodawcę zauważył, że pobiera on świadczenie rentowe, co oznacza, że jego sytuacja zdrowotna nie ma wpływu na możliwość uzyskiwania dochodów, a co za tym idzie regulowania zobowiązań. Reasumując organ uznał, że zobowiązany nie wykazał w toku postępowania, ażeby jego sytuacja losowa, materialna bądź zdrowotna uniemożliwiała dokonanie spłaty zadłużenia. W związku z argumentem strony, że przyczyną powstałego zadłużenia był brak wystarczającego dochodu z prowadzonej działalności, ZUS podkreślił, że przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą na własny rachunek i ryzyko, a tym samym będący płatnikami składek zobligowani są z mocy samego prawa do regulowania należności publicznoprawnych, w tym także składkowych. Rozpatrując wniosek o umorzenie należności organ nie bada przyczyn, które spowodowały powstanie długu, ale bierze pod uwagę fakt istniejących zaległości, za powstanie których odpowiada przedsiębiorca.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wnioskodawca podtrzymał swe pierwotne żądanie podkreślając, że wbrew twierdzeniu organu dochód jego rodziny nie jest wystarczający do zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb życiowych. ZUS nie ustalił bowiem, jakie konkretnie potrzeby i związane z tym wydatki w przypadku rodziny wnioskodawcy określone być powinny jako niezbędne. Zaznaczył także, że organ błędnie ustalił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Podał, że z żoną pozostaje w faktycznej separacji, została podpisana umowa o rozdzielności majątkowej. Małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, nie zamieszkują wspólnie. Zdaniem strony oczywistym jest zatem, że nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich usprawiedliwionych i niezbędnych potrzeb. Wbrew twierdzeniom organu, zapłata należności ZUS spowodowałaby niemożność zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb oraz jego rodziny. Ponadto wnioskodawca wyjaśnił, że pieniądze, jakie uzyskał ze sprzedaży garażu przeznaczył na zakup samochodu, który stanowi niezbędne narzędzie w wykonywanej przez niego pracy. W ocenie zobowiązanego ZUS nie podjął wszelkich kroków w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności zaniedbując jego przesłuchanie oraz opierając się wyłącznie na dokumentach i pismach strony. Podkreślił dodatkowo, że w ostatnim czasie jego sytuacja znacznie się pogorszyła. Wskazał także, że jest właścicielem tylko samochodu Nubira z 1999 r. Inne samochody zostały sprzedane, a strona nie wie z jakich powodów wpis nie został usunięty z ewidencji pojazdów mechanicznych. Końcowo wnioskodawca podał, że ze względu na tragiczną sytuację materialną zaciągnął w Alior Banku pożyczkę w wysokości 1954 zł. Rata miesięczna spłaty wynosi 190 zł miesięcznie. Pożyczka była konieczna, aby zapłacić np. za mieszkanie.

Decyzją z dnia 24 września 2012r., nr [...], ZUS utrzymał w mocy opisaną decyzję z dnia 18 czerwca 2012 r.

Ponownie rozpoznając sprawę organ ustalił dodatkowo, że zgodnie z załączonym do materiału dowodowego aktem notarialnym Państwo W. oświadczyli, że zawierają umowę majątkową małżeńską, którą z dniem 27 października 2006 r. ustanawiają w stosunkach majątkowych pomiędzy nimi rozdzielność majątkową. Zobowiązany w poprzednio prowadzonym postępowaniu nie wyjawił istnienia powyższej intercyzy. Organ podał, że ponoszone miesięcznie wydatki zostały oszacowane przez stronę na około 570 zł, natomiast koszty związane z leczeniem wnioskodawca oszacował na około 70 zł. Z załączonych rachunków wynika, że strona ponosi miesięcznie koszty związane z opłatą za czynsz w kwocie 336,47 zł, za gaz w kwocie 67,17 zł, za usługę telekomunikacyjną w kwocie 24 zł oraz za energię elektryczną średnio w kwocie 86,60 zł. Organ na podstawie załączonych faktur stwierdził, że wnioskodawca ponosi wydatki na leczenie średnio w kwocie 50 zł. Zobowiązany posiada zobowiązanie pieniężne z tytułu zadłużenia na karcie kredytowej w banku BPH z przyznanym limitem 2900 zł, według stanu na dzień 25 marca 2012 r. wykorzystano 599,30 zł. Pożyczka w Alior Banku w wysokości 1953,73 zł została rozłożona na 11 miesięcznych rat płatnych w kwocie 189,56 zł do 18 dnia każdego miesiąca. ZUS ponownie zacytował przepisy u.s.u.s. oraz rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

ZUS uznał, że poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa. Nowe, powtórne rozstrzygnięcie pokrywa się z rozstrzygnięciem zawartym w pierwszej decyzji – chodzi tu o rezultat zgodności z prawem, a także ze względu na kryteria celowości i słuszności rozstrzygnięcia. ZUS stwierdził więc, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek oraz nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia w przypadku niestwierdzenia całkowitej nieściągalności, wobec czego nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności, które są określone w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Organ podkreślił, że całkowita nieściągalność musi mieć charakter trwały, nieprzemijający, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, że nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika w przyszłości. Wskazał na posiadanie majątku przez zobowiązanego, z którego może być przeprowadzona egzekucja celem zaspokojenia należności. Organ podkreślił, że zobowiązany pobiera świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 761 zł po potrąceniach. Jest to świadczenie wypłacane regularnie i niezależnie od stanu zdrowia płatnika. Zakład nie kwestionuje tego, że jednorazowa wpłata na poczet należności ZUS dla strony nie jest możliwa, natomiast nic nie stoi na przeszkodzie, aby przystąpić do dalszego i sukcesywnego regulowania zaległych składek w mniejszych kwotach. Według organu konsekwentne i stopniowe spłacanie zadłużenia wobec ZUS w żadnym wypadku nie przyczyni się do pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Łączna suma udokumentowanych miesięcznych wydatków zarówno na utrzymanie, jak i na wykup lekarstw została określona na około 570 zł, w związku z tym zobowiązanemu pozostaje do dyspozycji około 190 zł. Organ wziął pod uwagę, że zobowiązany spłaca pożyczkę zaciągniętą w Alior Banku i podał, że wnioskodawca nie wskazał na problemy w spłacie kredytu, jak również nie wykazał, aby miały miejsce jakiekolwiek trudności w regulowaniu bieżących opłat za media. Organ doszedł zatem do przekonania, że sytuacja materialna płatnika jest na tyle stabilna, że nie można przyjąć, że spłata przez niego zobowiązania pociąga za sobą skutek w postaci pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych strony i jej rodziny, co stanowi jedną z przesłanek przemawiających za umorzeniem.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnioskodawca, powtarzając zasadniczo argumentację wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stwierdził, że wydanie decyzji nie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Oceniając sytuację skarżącego w przeszłości i obecnie organ ocenił ją w wymiarze powszechnym, a nie jak powinien indywidualnym. Miało to wpływ na wydanie nieprawidłowej decyzji. W toku tego postępowania nie podjęto wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nie wzięto pod uwagę interesu społecznego, ani słusznego interesu obywateli RP. Błędnie oceniono zebrane dowody co miało wpływ na błędne ustalenia odnoszące się do stanu faktycznego, a tym samym decyzja wykracza poza granice uznania administracyjnego i nosi cechy dowolności. Skarżący zarzucił, że nie został przesłuchany, a opieranie się wyłącznie na dokumentach i pismach strony przy wydawaniu decyzji wydaje się niewłaściwe.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Jak wynika z akt sprawy, skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne za okres prowadzonej przezeń działalności gospodarczej. W związku z treścią jego wniosku zastosowanie w sprawie miały przepisy art. 28 u.s.u.s.

Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Pojęcie "należności z tytułu składek" definiuje z kolei art. 24 ust. 2 u.s.u.s. Mieszczą się w nim zarówno same składki jak też odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkowa opłata. Na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, w myśl którego to należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, że w przypadku stwierdzenia przez organ rentowy, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności organ może w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, zaś w świetle § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego ustawodawca dał mu taką możliwość w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. zarówno przepis ust. 2 jak i ust. 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, że regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje zatem organowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania wskazanej ulgi. Podkreślić jednak należy, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym ZUS obowiązany jest do wnikliwej i rzetelnej analizy całokształtu okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero tak przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Tym samym, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki (odsetki) powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który, jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć ale nie musi. Tak więc kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Innymi słowy ocenie Sądu podlega to czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności. W wyroku z 16 listopada 1999 r., sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Podkreślono bowiem, że obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Przechodząc zatem do oceny wydanych w sprawie decyzji należy podkreślić, że zarówno w zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącego, a więc związanych z przesłankami umorzenia zawartymi w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. W części wstępnej uzasadnienia przywołano bowiem wszelkie istotne z punktu widzenia sprawy okoliczności faktyczne, które następnie w sposób logiczny i przekonywujący odniesiono do ustawowych zapisów.

W rozpoznanej sprawie organ prawidłowo ustalił, że wobec skarżącego nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności. W tym zakresie organ słusznie skoncentrował się na przybliżeniu źródeł przychodów wnioskodawcy podając, że pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1282,05 zł brutto miesięcznie, a kwota świadczenia pozostająca do wypłaty, z uwzględnieniem potrąceń egzekucyjnych, wynosi 761 zł. Wskazał także na skuteczność prowadzonej egzekucji. Niemniej istotnym dla sprawy były ustalenia faktyczne dotyczące posiadanych przez skarżącego i jego żonę składników majątku wspólnego. Dotyczy to nieruchomości lokalowej, na której ZUS jako wierzyciel ustanowił hipotekę przymusową jako zabezpieczenie spłaty należności składkowych, co zabezpiecza możliwość dochodzenia należności z tego przedmiotu majątkowego również po upływie terminu przedawnienia (art. 24 ust. 5 u.s.u.s.). Ustalenia powyższe nie były kwestionowane przez samego skarżącego, a okoliczności te stanowią przeszkodę dla wydania decyzji w przedmiocie umorzenia składek, stosownie do przepisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Przepis ten wymaga bowiem, aby zaistniała całkowita nieściągalność składek, co w sprawie nie ma miejsca.

W tej sytuacji Zakład słusznie skoncentrował się na ustaleniu, czy w sprawie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i przepisach rozporządzenia wydanego na podstawie delegacji przewidzianej w art. 28 ust. 3b tej ustawy. Dokonanie oceny także w tym zakresie nie może budzić zastrzeżeń. Przepisy rozporządzenia wykonawczego, dotyczące umarzania należności z tytułu składek, wskazują, że zastosowanie tego rodzaju ulgi ograniczone jest jedynie do wyjątkowych i trudnych sytuacji. Dodatkowo, obowiązek wykazania wymienionych w rozporządzeniu przesłanek spoczywa na składającym wniosek o umorzenie należności. Zakład skupił się – prawidłowo – na wykazaniu istnienia (bądź braku) okoliczności wprost wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Odrzucić przy tym należało z góry szczególną przesłankę umorzenia zaległości, wymienioną w § 3 ust. 1 pkt 2, gdyż skarżący ani nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia ani też nie prowadzi już działalności gospodarczej. W związku z tym w zaskarżonej decyzji poddano analizie z jednej strony dochody uzyskiwane przez skarżącego, z drugiej zaś ponoszone wydatki, ustalając, że nawet po potrącaniu zaległych należności skarżący i jego rodzina będą mieli środki na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd zaznacza, że w pierwszej decyzji organ uwzględnił także dochody żony skarżącego, gdyż nie posiadał informacji o istniejącym między małżonkami ustroju rozdzielności majątkowej. Okoliczność to została dopiero ujawniona przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Mimo że organ nie wskazał wprost co należy rozumieć przez niezbędne potrzeby życiowe należy zauważyć, że z uzasadnienia decyzji wynika o jakie potrzeby tu chodzi. Są to mianowicie potrzeby umożliwiające i zapewniające egzystencję przynajmniej na minimalnym poziomie, takie jak mieszkanie, wyżywienie, a w przypadku osób ciężko i długotrwale chorujących, leczenie - zakup potrzebnych leków. Organ dokonał zestawienia osiąganych przez skarżącego dochodów oraz wydatków ponoszonych tytułem utrzymania (które skarżący oszacował na kwotę około 570 zł) i stwierdził, że są one na bieżąco regulowane. Wydatki te uwzględniają opłaty stałe związane z prowadzonym gospodarstwem domowym, jak również koszty leczenia. Organ odniósł się także do spłacanej przez skarżącego pożyczki oraz zadłużenia na karcie kredytowej, wskazując, że okoliczności te nie mogą być wzięte pod uwagę jako przesłanka umorzenia, gdyż doprowadziłoby to uprzywilejowana innych wierzycieli kosztem ZUS. W konsekwencji dokonanej oceny sytuacji materialnej skarżącego, organ doszedł do przekonania, że skarżący ma możliwość dalszego sukcesywnego regulowania zaległości w mniejszych kwotach.

W kontekście regulacji przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego doniosłym było, że będąc niezdolnym do wykonywania pracy zarobkowej (orzeczona całkowita niezdolność do pracy) skarżący jest beneficjentem wsparcia udzielanego przez ZUS w postaci świadczenia rentowego, zaś przesłanką umorzenia zaległości składkowych w myśl tego przepisu jest całkowite pozbawienie wnioskodawcy możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności. Sąd podkreśla, że ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącego na okoliczność jego sytuacji finansowej i osobistej. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie niewadliwych ustaleń faktycznych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie znaczy, że dowody te nie zostały wyczerpująco rozpatrzone. Co istotne, przed wydaniem decyzji organ poinformował wnioskodawcę o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a zatem zgodnie z przepisami procedury zapewniono mu możliwość zajęcia stanowiska w przedmiocie wyników postępowania dowodowego, a ewentualne wyjaśnienia mogłyby posłużyć organowi administracji publicznej do ustalenia istotnych okoliczności sprawy, do uzupełnienia twierdzeń stron czy do ujawnienia środków dowodowych. Skarżący zapoznał się z całością materiału dowodowego i nie wniósł żadnych zastrzeżeń oraz nie składał żadnych nowych żądań. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze należy jeszcze podkreślić, że skarżący zdaje się w sposób opaczny rozumieć istotę dowodu z przesłuchania strony, który zasadza się przecież na uzyskaniu przez organ orzekający informacji na okoliczność wiedzy strony w zakresie stanu faktycznego sprawy, a nie jego oceny. Dana osoba przesłuchiwana jest zatem w tym charakterze na okoliczność tego, co widziała i słyszała. Nie mają natomiast znaczenia dla organu orzekającego wyrażone przy okazji subiektywne oceny przedstawianych okoliczności faktycznych. Dodatkowo dowód z przesłuchania stron jest dowodem posiłkowym, bowiem może być przeprowadzony wówczas, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Przez wyczerpanie środków dowodowych należy rozumieć sytuację, w której organ administracji publicznej zgromadził i ocenił wyczerpująco cały materiał dowodowy zgodnie z regułami określonymi w kodeksie, lecz mimo tego pozostały niewyjaśnione istotne okoliczności faktyczne sprawy. Z kolei brak środków dowodowych oznacza taką sytuację, w której organ administracji publicznej i strony postępowania nie dostarczyły dowodów niezbędnych do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia faktów istotnych dla załatwienia sprawy lub przeprowadzenie dowodu na takie okoliczności faktyczne stało się niedopuszczalne (por. wyrok NSA z dnia 21 października 1994 r., SA/Wr 895/94, Lex nr 24348). Tymczasem w oparciu o zebrany materiał dowodowy organ był w stanie dokonać całościowej oceny dowodów, a ponadto nie można tracić z pola widzenia okoliczności, że wprawdzie postępowanie w przedmiocie umorzenia należności składkowych toczy się zgodnie z zasadami ogólnego postępowania administracyjnego - to jednak z uwagi na specyfikę żądania strony oraz przedmiot dowodu ciężar udowodnienia faktu w znacznej mierze przenosi się tu na osobę, która z przedmiotowych faktów wywodzi skutki prawne.

Reasumując, należy jeszcze raz przypomnieć, że decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego. W ocenie Sądu wydanie zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego z uwzględnieniem oświadczeń skarżącego. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Następnie dokonano prawidłowej oceny ustalonych w ten sposób okoliczności przez pryzmat przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia wykonawczego. W tych warunkach jako nieusprawiedliwione należało uznać podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W konsekwencji organ prawidłowo stwierdził w okolicznościach niniejszej sprawy, że sytuacja skarżącego nie wyczerpuje całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku.

Mając powyższe na uwadze, działając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd orzekł o oddaleniu skargi.