Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1391/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 182 par. 2, art. 183, art. 188, art. 189, art. 200, art. 203, art. 205, art. 209
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 27, art. 144
journal: Dz.U. 2020 poz 463
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 463 z późn. zm.).
article: art. 10, art. 12, art. 35c
journal: Dz.U. 2020 poz 443
law: Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej - tj

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zofia Flasińska Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 13 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej X od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 982/20 w sprawie ze skargi X na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia[...]stycznia 2020 r. nr [...], 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz X kwotę 677 (sześćset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 982/20, oddalił skargę X na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

X w Sopocie (dalej: X) zwróciło się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] (dalej: Kierownik USC) z wnioskiem o podanie nazwy podmiotu wykonującego działalność leczniczą oraz imion i nazwiska lekarza sporządzającego kartę zgonu W. B.. Jako podstawę wniosku wskazano art. 42 ust. 1 ustawy z 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (dalej: u.d.u.r.). Informacja ta, jak wyjaśniono, jest niezbędna do złożenia wniosku o udostępnienie kserokopii dokumentacji medycznej.

Kierownik USC, decyzją z [...] stycznia 2020 r. nr [...] odmówił udostępnienia ww. danych i stwierdził, że są one przetwarzane przez kierownika urzędu stanu cywilnego dla potrzeb statystyki publicznej i przekazywane tylko tym służbom (art. 144 ust. 3 pkt 1 i 3 oraz art. 144 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, dalej: u.p.a.s.c.).

Wojewoda [...], decyzją z [...] marca 2020 r. nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania X - utrzymał w mocy ww. decyzję Kierownika USC. W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda wskazał, że udostępnianie przedmiotowych danych, gromadzonych przez Kierownika USC w celach statystycznych, podlega, jako tajemnica statystyczna, ograniczeniom przewidzianym w przepisie art. 10 ustawy o statystyce publicznej. Poza tym, z dniem 1 marca 2015 r. ustawodawca wprowadził stosowne zmiany także w ustawie z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych, której art. 11 ust. 7 stanowi aktualnie, że lekarze stwierdzający zgon i jego przyczyny obowiązani są, dla potrzeb statystyki publicznej, udzielać na żądanie właściwych organów wyjaśnień odnoszących się do faktu zgonu i jego przyczyny. Wyjaśnienia te stanowią tajemnicę prawnie chronioną i mogą być wykorzystywane tylko dla potrzeb statystyki publicznej oraz w postępowaniu sądowym. W ramach rejestracji zgonu kierownik urzędu stanu cywilnego ogranicza swoje czynności do sporządzenia aktu (czynność materialno-techniczna) oraz do przekazania stosownych danych uprawnionemu podmiotowi, czyli urzędowi statystycznemu. Dokonując rejestracji zgonu w rejestrze stanu cywilnego nie prowadzi z tego tytułu żadnego postępowania, nie gromadzi żadnych materiałów, które miałyby związek z wypadkiem lub zdarzeniem będącym podstawą ustalenia odpowiedzialności. Przetwarza jedynie dane zawarte w karcie zgonu wyłącznie dla potrzeb statystyki publicznej i ma obowiązek przekazać je do urzędu statystycznego i nie można wobec kierownika urzędu stanu cywilnego wyprowadzić upoważnienia do udzielenia informacji zgodnie z art. 42 u.d.u.r. Przepis art. 38 tej ustawy stanowi, że zakład ubezpieczeń ma prawo do uzyskania od podmiotów wykonujących działalność leczniczą, które udzielały świadczeń zdrowotnych ubezpieczonemu lub osobie, na rachunek której ma zostać zawarta umowa ubezpieczenia, informacji o okolicznościach związanych z oceną ryzyka ubezpieczeniowego i weryfikacją podanych przez tę osobę danych o jej stanie zdrowia, ustaleniem prawa tej osoby do świadczenia z zawartej umowy ubezpieczenia i wysokością tego świadczenia. W ust. 2 art. 38 u.d.u.r. określono zakres informacji o stanie zdrowia ubezpieczonego lub osoby, na której rachunek ma zostać zawarta umowa ubezpieczenia, o których uzyskanie może ubiegać się zakład ubezpieczeń. Zakres tych informacji obejmuje m.in. przyczyny hospitalizacji, wyniki leczenia, wyniki sekcji zwłok, wyniki przeprowadzonych konsultacji czy informacje o przyczynie śmierci. Wskazany zakres informacji możliwych do uzyskania przez zakład ubezpieczeń jest zamknięty, ponieważ ustawodawca nie użył zwrotu "w szczególności". Oznacza to, że zakład ubezpieczeń nie ma możliwości uzyskania informacji w szerszym zakresie, niż to wynika z przepisu. Z wnioskiem o udzielenie informacji ma prawo wystąpić lekarz upoważniony przez zakład ubezpieczeń. Co istotne, lekarz ten nie musi być zatrudniony przez konkretny zakład ubezpieczeń, który upoważnia go do wystąpienia z wnioskiem o uzyskanie informacji o stanie zdrowia pacjenta, ale może on działać wyłącznie na podstawie stosownego pełnomocnictwa udzielonego przez ten zakład ubezpieczeń. Ustęp 8 art. 38 u.d.u.r. stanowi, że zakład ubezpieczeń może uzyskać odpłatnie od Narodowego Funduszu Zdrowia dane o nazwach i adresach świadczeniodawców, którzy udzielili świadczeń opieki zdrowotnej w związku z wypadkiem lub zdarzeniem losowym będącym podstawą ustalenia jego odpowiedzialności oraz wysokości odszkodowania lub świadczenia. Przepisy ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej wskazują wyraźnie, że podmioty wykonujące działalność leczniczą udzielają informacji zakładowi ubezpieczeń o stanie zdrowia ubezpieczonego lub osoby, na rachunek której ma zostać zawarta umowa ubezpieczenia. Mając powyższe na uwadze zdaniem Wojewody kierownik urzędu stanu cywilnego nie jest podmiotem uprawnionym do udzielania informacji o stanie zdrowia. Ponadto art. 38 ust. 8 cytowanej ustawy wskazuje wyraźnie, że od Narodowego Funduszu Zdrowia zakład ubezpieczeń może uzyskać informacji o nazwach i adresach placówek medycznych, które udzieliły świadczeń opieki zdrowotnej. Kierownik urzędu stanu cywilnego nie jest podmiotem uprawnionym do udzielania informacji o nazwie podmiotu wykonującego działalność leczniczą oraz imion i nazwiska lekarza sporządzającego kartę zgonu.

Skargą X zaskarżyło powyższą decyzję zarzucając jej naruszenie: art. 26 ust. 4 u.p.a.s.c. w zw. z art. 42 ust. 1 u.d.u.r. polegające na uznaniu, że Kierownik USC nie jest upoważniony do udzielenia ubezpieczycielowi informacji zawartych w karcie zgonu, mimo że ten sam organ wprost przyznaje istnienie interesu prawnego po stronie ubezpieczyciela; art. 10 oraz art. 12 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej, polegające na bezzasadnym uznaniu, że tajemnica statystyczna obejmuje Kierownika USC, tym bardziej, że nie należy do kategorii osób zobowiązanych do składania pisemnego przyrzeczenia przed Prezesem GUS w przedmiocie zachowania tajemnicy; art. 11 ust. 7 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych, który dotyczy samego udzielania przez lekarza wyjaśnień co do faktu zgonu i jego przyczyny na żądanie właściwych organów, a nie treści karty zgonu, czy też placówki jej sporządzającej; art. 38 ust. 2 u.d.u.r. polegające na uznaniu, że ubezpieczyciel nie ma możliwości występowania o informacje w szerszym zakresie niż wynika z tego przepisu, mimo że art. 42 przedmiotowej ustawy wyraźnie pozwala występować do innych instytucji o informacje niezbędne do ustalenia okoliczności wypadku. Z uwagi na powyższe w skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji oraz od organu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku oddalającego skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2019 r. poz. 2325 ze zm.)- dalej zwanej "p.p.s.a." wskazał, że stosownie do art. 10 ustawy o statystyce publicznej dane jednostkowe identyfikowalne zebrane w badaniach statystycznych podlegają bezwzględnej ochronie. Udostępnianie lub wykorzystywanie tych danych dla innych i niż podane w ustawie celów jest zabronione (tajemnica statystyczna). Ponadto w art. 11 ust. 7 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych wskazano, iż lekarze stwierdzający zgon i jego przyczyny obowiązani są dla potrzeb statystyki publicznej, udzielać na żądanie właściwych organów wyjaśnień odnoszących się do faktu zgonu i jego przyczyny. Podkreślono przy tym, że wyjaśnienia te stanowią tajemnicę prawnie chronioną i mogą być wykorzystywane tylko dla potrzeb statystyki publicznej oraz w postępowaniu sądowym. Zdaniem Sądu, zasadnie organy orzekające w sprawie przyjęły, że z ww. przepisów nie można wyprowadzić dla kierownika urzędu stanu cywilnego upoważnienia do udzielenia ubezpieczycielowi żądanych informacji. Wobec wskazanych ograniczeń ujawnienie tych informacji stanowiłoby naruszenie przez kierownika urzędu stanu cywilnego tajemnicy statystycznej. Organy w sposób właściwy dokonały więc – w cenie Sądu - oceny stanu faktycznego i prawnego wydając decyzje o odmowie udostępnienia wnioskującemu ubezpieczycielowi informacji przechowywanej w aktach zbiorowych stanu cywilnego.

Skargą kasacyjną X zaskarżyło powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:

1) prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 42 ust. 1 ustawy z 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 895) oraz art. 144 ustawy z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 463, dalej: p.a.s.c.) w zw. z art. 10 oraz art. 12 ustawy z 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 443, dalej: u.s.p.) poprzez uznanie, że Kierownik USC podlega tajemnicy statystycznej, mimo że nie należy do katalogu podmiotów objętych przedmiotową tajemnicą, którą aktualizuje czynność złożenia przysięgi (wobec Prezesa GUS lub kierującego jednostką organizacyjną), której Kierownik USC nie składa, jak również poprzez pominięcie, że do 1 stycznia 2023 r. informacje wskazane w art. 144 ust. 1 - 3 p.a.s.c. stanowią wszak integralną część kart urodzenia lub kart zgonu, a co za tym idzie ustawodawca przewidział, że w tymże okresie zawartość kart urodzenia i zgonu jest szersza, nie limitując jednak dostępu do przedmiotowych danych. Statystyczna potrzeba przetwarzania tych danych (nie tożsame z pojęciem "danych jednostkowych" stricte statystycznych) również nie wpływa na dostęp do nich, ponieważ katalog podmiotów objętych tajemnicą statystyczną z art. 10 u.s.p. był taki sam przed wprowadzeniem przepisu przejściowego z art. 144 p.a.s.c., jak i po jego wejściu w życie;

2) prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 144 ust. 4 p.a.s.c. w postaci dodania pozaprawnej przesłanki wyłącznego przeznaczenia do celów statystycznych do powyższego przepisu w ten sposób, że dane zawarte w karcie zgonu, w tym również dane dotyczące nazwy podmiotu wykonującego działalność leczniczą oraz nazwisko i imię (imiona) sporządzającego kartę zgonu, wymienione w ust. 3 pkt. 3 cytowanego przepisu miały służyć rzekomo wyłącznie do celów statycznych;

3) prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 11 ust. 7 ustawy z 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1947 ze zm.), który odnosi się jedynie do ewentualnych wyjaśnień lekarza, co do faktu zgonu i jego przyczyny w przypadku żądania wyjaśnień właściwych organów, a nie treści karty zgonu czy też placówki jej sporządzającej.

Z uwagi na powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, a także zasądzenie - na podstawie art. 203 p.p.s.a. - kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, według norm prawem przepisanych. Jednocześnie strona skarżąca oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w sprawie wywołanej wniesioną skargą kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wnoszące kasację X zrzekło się rozprawy, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Zachodziła zatem podstawa z art. 182 § 2 p.p.s.a., do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania podniesionych we wniesionym środku odwoławczym zarzutów trzeba wyjaśnić, że stosownie do brzmienia art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której podstawy zostały ujęte w art. 183 § 2 p.p.s.a., jak też podstawy odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania przed sądem wojewódzkim (art. 189 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie nie występują te przesłanki, zatem Naczelny Sąd Administracyjny był związany zarzutami skargi kasacyjnej. Natomiast tak rozpoznawana skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie odmowę udostępnienia skarżącemu X informacji o placówce medycznej wykonującej działalność leczniczą oraz imienia i nazwiska lekarza sporządzającego kartę zgonu oparto na podstawie przepisów dotyczących statystyki publicznej, bowiem jak zaznaczono ujawnienie tych informacji stanowiłoby naruszenie przez kierownika urzędu stanu cywilnego tajemnicy statystycznej. Skarga kasacyjna podniesionymi zarzutami naruszenia prawa materialnego, skutecznie zakwestionowała to stanowisko. Wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej pozostają w okolicznościach tej sprawy usprawiedliwione.

Nie budzi wątpliwości Sądu odwoławczego, co także nie jest kwestionowane, iż Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] właściwy był do rozpoznania wniosku skarżącego X, po stronie którego występował interes prawny w uzyskaniu spornych danych, a żądane informacje są w posiadaniu powyższego organu. Natomiast jak wyżej zaznaczono organy administracji publicznej odmówiły skarżącemu X udostępnienia informacji podania nazwy podmiotu wykonującego działalność lecznicą i nazwiska lekarza sporządzającego akt zgonu.

Mając na uwadze pierwszy z podniesionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów, kwestionujący, iż Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego podlegał w tej sprawie tajemnicy statystycznej, wskazać należy, że kartę zgonu sporządza się zgodnie z art. 144 ust. 3 u.p.a.s.c. W obecnym stanie prawnym do dnia 1 stycznia 2023 r. karta zgonu zawiera oprócz danych, o których mowa w art. 11 ust. 3b i 3c ustawy z 31 stycznia 1959r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych, jeżeli są znane: informacje o miejscu zgonu, jego przyczynach, osobie stwierdzającej przyczyny zgonu oraz sposobie stwierdzenia przyczyn zgonu; nazwę podmiotu wykonującego działalność leczniczą oraz nazwisko i imię (imiona) sporządzającego kartę zgonu; wykształcenie zmarłego; miejsce zamieszkania zmarłego, w tym okres przebywania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na obszarze danej gminy. Zatem karta zgonu zawiera informacje o jakie zwróciło się skarżące X- nazwę podmiotu wykonującego działalność leczniczą oraz imię (imiona) i nazwisko lekarza sporządzającego kartę zgonu osoby tam wskazanej. Dane, o których mowa powyżej, są, jak stanowi ust. 4 ww. art. 144 u.p.a.s.c., przetwarzane dla potrzeb statystyki publicznej przez kierownika urzędu stanu cywilnego i przesyłane służbom statystyki publicznej. Tak więc sporządzona karta zgonu stanowi podstawę do sporządzenia aktu zgonu i jest włączana do akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego. W związku z powyższym mają do niej zastosowanie wszystkie przepisy odnoszące się do akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego. Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.a.s.c. akta zbiorowe rejestru stanu cywilnego zabezpiecza się m.in. przed nieuprawnionym dostępem do nich osób trzecich. Ustawa jasno przewiduje, komu i jakie dane mogą być udostępniane. Nie ma podstaw do wywodzenia ochrony tych informacji na podstawie innych przepisów.

Zatem nie ulega wątpliwości, że karta zgonu jest wykorzystywana przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w pierwszej kolejności do sporządzenia aktu zgonu albowiem dla tego organu jest to zasadnicza funkcja tego dokumentu.

Skoro, jak wyżej zaznaczono, karta zgonu stanowi akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego, w konsekwencji czego jest materiałem zebranym przez organ do celów wynikających z ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Wykorzystywanie danych zawartych w karcie zgonu do innych celów, np. statystycznych, nie może niwelować jej podstawowej funkcji, ani przeczyć integralności tego dokumentu.

Należy mieć na uwadze, że służby statystyki przetwarzają dane osobowe pochodzące m.in. z systemów informacji administracji publicznej i rejestrów urzędowych prowadzonych np. przez sądy okręgowe, Zakład Ubezpieczeń Społecznych czy organy jednostek samorządu terytorialnego (art. 35c ust. 1 u.s.p.). Nie oznacza to jednak, że dane w źródłowej formie podlegają tajemnicy statystycznej i nie mogą być wykorzystywane w innym celu. Dlatego też zaznaczyć należy, iż dane wykorzystywane do celów statystycznych nie w każdej sytuacji podlegają ochronie wynikającej z art. 10 u.s.p.- podobnie NSA w wyroku z 17 września 2021 r. II OSK 73/21.

Podkreślić należy, iż wskazany w skardze kasacyjnej przepis art. 42 ust. 1 u.d.u.r. stanowi, że Sąd, Prokuratura, Policja oraz inne organy i instytucje, na wniosek zakładu ubezpieczeń, w zakresie zadań przez ten zakład ubezpieczeń wykonywanych i w celu ich wykonania, w związku z wypadkiem lub zdarzeniem losowym będącym podstawą ustalania odpowiedzialności, udzielają informacji o stanie sprawy oraz udostępniają zebrane materiały, jeżeli są one niezbędne do ustalenia okoliczności tych wypadków i zdarzeń losowych oraz wysokości odszkodowania lub świadczenia. Przepis ten wymienia podmioty obowiązane do udostępnienia posiadanych informacji i choć nie są w nim wprost wymienione organy administracji publicznej to do nich zastosowanie ma zwrot "inne organy i instytucje". Zatem kierownik urzędu stanu cywilnego objęty jest treścią przywołanego przepisu. Dodatkowo w polu widzenia należy mieć to, że zgodnie z art. 37 do art. 40 przywołanej powyżej ustawy, ubezpieczyciel może uzyskać konkretne informacje także od podmiotów wykonujących działalność leczniczą, czyli ma dostęp do danych wrażliwych. Podkreślenia wymaga, że art. 26 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. 2020 r., poz. 849) przewiduje uprawnienie podmiotu ubezpieczeniowego do wglądu do dokumentacji medycznej.

Przy uwzględnieniu wniesionej skargi kasacyjnej należy mieć na uwadze również usprawiedliwiony zarzut niewłaściwego zastosowania art. 10 i 12 u.s.p. a dot. tajemnicy statystycznej. Zgodnie z tym pierwszym przepisem dane jednostkowe identyfikowalne zebrane w badaniach statystycznych, podlegają bezwzględnej ochronie, mogą być wykorzystywane wyłącznie do opracowań, zestawień i analiz statystycznych oraz do tworzenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego operatu do badań statystycznych: udostępnianie lub wykorzystywanie tych danych dla innych niż podane w ustawie celów jest zabronione (tajemnica statystyczna). Z kolei z art. 12 tej ustawy wynika ustawowy obowiązek zachowania tzw. tajemnicy statystycznej, który został skierowany do konkretnych adresatów. Te same informacje mogą podlegać ochronie na podstawie odrębnych przepisów w stosunku do różnych podmiotów, a jednocześnie w stosunku do innych osób w ogóle nie podlegać ochronie (por. wyrok NSA z 28 października 2003 r. II SA 2176/03). Nie jest zatem słuszne twierdzenie Sądu pierwszej instancji, że art. 10 u.s.p. skierowany jest do wszystkich podmiotów - dysponujących danymi wykorzystywanymi do celów statystycznych, pozwalające na ich powiązanie z konkretnym podmiotem - niezależnie od tego, z jakiego tytułu.

Dlatego też należy w okolicznościach tej sprawy uznać, że przepisy dotyczące ochrony tajemnicy danych statystycznych nie mają na kanwie niniejszego postępowania doniosłego znaczenia. Nie ma bowiem podstaw do stosowania art. 10 i 12 u.s.p. lub art. 144 ust. 4 p.a.s.c. Przepis art. 42 ust. 1 u.d.u.r. stanowi samoistną podstawę żądania przedstawienia informacji o stanie sprawy oraz o zebranych materiałach. Mając na uwadze powyższe, należy zgodzić się ze skarżącym, iż błędnie Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów, że tajemnica statystyczna w realiach tego postępowania obejmuje Kierownika USC. Zatem przepisy dotyczące ochrony tajemnicy danych statystycznych, na gruncie niniejszej sprawy, nie stoją na przeszkodzie realizacji uprawnienia skarżącego. Nie ma bowiem dostatecznych podstaw do ich stosowania. Stąd zarzut skargi kasacyjnej oznaczony jako 1 w petitum wniesionego środka odwoławczego okazał się zasadny.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie podziela pogląd wyrażony w przywołanym już wyżej wyroku NSA z 17 września 2021 r. II OSK 73/21), że skoro do udostępnienia informacji podmiotowi ubezpieczeniowemu (jakim jest przecież skarżące X) zobowiązane są Sąd, Prokuratura czy Policja, to tym samym brak jest argumentów pozwalających uznać, że silniejszą pozycję w tym zakresie zajmują organy administracji publicznej, w tym kierownicy urzędu stanu cywilnego. Dodatkowo należy podkreślić, że podmiotom ubezpieczeniowym informacji obowiązane są udzielać podmioty lecznicze, zatem brak jest racjonalnych argumentów przemawiających za tym, aby organy administracji publicznej były w omawianym zakresie zwolnione z udostępniania tych informacji. W przywołanym powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślono, że ubezpieczyciel nie jest zwykłym przedsiębiorcą, jego działalność jest regulowana ustawą szczególną. Jest on uprawniony do wstrzymania wypłaty odszkodowania tylko w sytuacji, gdy istnieją niejasności odnoszące się do samej odpowiedzialności ubezpieczyciela lub gdy wątpliwości dotyczą wysokości roszczenia. Ponadto ubezpieczyciel dysponuje krótkim terminem, w którym obowiązany jest do spełnienia świadczenia. Należy podkreślić, że obowiązkiem ubezpieczyciela jest szybkie ustalenie: stanu faktycznego, zasadności zgłoszonego roszczenia i wysokości świadczenia. Celem zapewnienia szybkiej realizacji świadczenia ustawodawca wyposażył przedsiębiorcę, jakim jest ubezpieczyciel, w narzędzia umożliwiające rzetelne ustalenie stanu faktycznego.

Odnosząc się do zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 11 ust. 7 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, zaznaczyć należy, iż kartę zgonu sporządza lekarz lub inna powołana do tej czynności osoba, o której stanowi art. 11 cytowanej wyżej ustawy. Z ww. normy wynika, iż lekarze stwierdzający zgon i jego przyczyny obowiązani są, dla potrzeb statystyki publicznej, udzielać na żądanie właściwych organów wyjaśnień odnoszących się do faktu zgonu i jego przyczyny. Jeżeli zmarły pozostawał podczas ostatniej choroby pod opieką lekarską, wyjaśnienia powinny również dotyczyć przebiegu tej choroby. Wyjaśnienia te stanowią tajemnicę prawnie chronioną i mogą być wykorzystywane tylko dla potrzeb statystyki publicznej oraz w postępowaniu sądowym.

Ograniczenie o którym mowa w tym przepisie nie rozciąga się jednak na dane umieszczone na karcie zgonu. Skarżące X nie domagało się danych dot. faktu zgonu i jego przyczyny. Wskazany przepis musi być zatem interpretowany bardzo ściśle, stąd też wywodzenie z art. 11 ust. 7 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych zakazu ujawnienia materiałów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym jest zbyt daleko idące i nie znajduje uzasadnienia w treści przepisu (patrz wyrok NSA z 17 września 2021 r. II OSK 73/21). Odmienne stanowisko Sądu I instancji w powyższym zakresie nie zasługuje więc na uwzględnienie.

Dlatego też w niniejszej sprawie odmowa dostępu do dokumentacji zgromadzonej przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] oparta jedynie na podstawie przepisów dotyczących statystyki publicznej była nieprawidłowa, a stanowisko Sądu pierwszej instancji podzielające pogląd organów administracji w tym zakresie całkowicie wadliwe.

Reasumując powyższe rozważania, należy stwierdzić, że zastosowanie przepisów prawa materialnego wskazanych w petitum skargi kasacyjnej w jej zarzutach oznaczonych od 1 do 3 było w okolicznościach tej sprawy wadliwe, co skutkowało uznaniem, że zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się usprawiedliwione.

Mając powyższe na uwadze oraz fakt, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, zasadnym było - na podstawie art. 188 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. - uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, w następstwie czego uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...]. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji kierując się wskazaniami zamieszczonymi w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia podejmie działania zmierzające do rozpoznania wniosku skarżącego X.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 209, art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b i w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).

Z tych powodów orzeczono jak w sentencji.