Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 608/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Koszty sądowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 200, art. 205 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: § 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2011 nr 31 poz 153
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w  postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę  podatkowego z urzędu.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia doradcy podatkowego K.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 października 2016 r.; sygn. akt I SA/Kr 421/16 w zakresie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skarg R.P. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z dnia [...] maja 2013 r. nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 17 października 2016 r., wydanym na skutek wniosku doradcy podatkowego o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i zwrot wydatków w sprawie ze skarg R. P. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] maja 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdów przyznał pełnomocnikowi wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 9 040,50 zł, zawierające podatek od towarów i usług w wysokości 1 690,50 zł oraz kwotę 173,72 zł tytułem niezbędnych, poniesionych wydatków na środki transportu (pkt 1), natomiast w zakresie zwrotu wydatków poniesionych na noclegi oraz wydatków poniesionych na opłatę skarbową od pełnomocnictwa substytucyjnego wniosek oddalił (pkt 2).

Uzasadniając przyczynę miarkowania wynagrodzenia WSA w Krakowie podkreślił, że sprawy ze skarg R. P. dotyczą w przeważającej części określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodów różnych marek. Zaznaczył, że sprawy te są rodzajowo tożsame, a analiza faktyczno - prawna podejmowanej w nich materii jest oparta o te same mechanizmy interpretacyjne, o czym świadczy fakt, że zarzuty sformułowane w poszczególnych skargach i skargach kasacyjnych są praktycznie identyczne. Dodatkowo, jak zaznaczył Sąd, wynagrodzenie pełnomocnika przyznane za postępowanie przed sądem I instancji uwzględniało już nakład pracy doradcy podatkowego i jego wkład w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Kolejne wywody pełnomocnika stanowiły jedynie uzupełnienie wcześniejszych argumentów odnośnie zagadnień z zakresu prawa materialnego. Udział w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie powodował więc konieczności analizy nowych problemów prawnomaterialnych. Przy określaniu wysokości wynagrodzenia Sąd I instancji uwzględnił również aspekt fiskalny, tj. finansowy interes Państwa podkreślając, że sumy przyznawanego wynagrodzenia w sprawie, nawet po miarkowaniu, przekraczają średnie miesięczne wynagrodzenie w Polsce. Powyższe - w ocenie WSA – uzasadniało przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną stronie z urzędu w wysokości 25% należnej stawki.

Na stopień miarkowania wpłynął również fakt, że pełnomocnik otrzymał już w sprawie 20 664 zł brutto (postanowienie Referendarza z 15 stycznia 2014 r. dotyczące pierwotnego postępowania przed sądem I instancji), a jest to tylko jedna z bardzo dużej ilości spraw skarżącego dotyczących właściwie identycznego zagadnienia prawnego (podatek akcyzowy od samochodów zarejestrowanych jako samochody ciężarowe, a klasyfikowanych wg kodów CN jako przeznaczone zasadniczo do przewozu osób).

W kwestii zwrotu "niezbędnych, udokumentowanych wydatków", wyliczonych przez doradcę podatkowego, Sąd I instancji rozróżnił i odrębnie przeanalizował wnioski o zwrot kosztów przejazdu i kosztów za nocleg w hotelu. W ocenie WSA w Krakowie cena przelotu samolotem (398,80 zł) mieści się w kwotowych ramach "niezbędnych wydatków" poniesionych w związku z dojazdem na rozprawę w porównaniu do hipotetycznych kosztów podróży samochodem.

Odnosząc się natomiast do wydatków poniesionych na hotel Sąd I instancji uznał, że nie były one niezbędne. Przedstawiona kwota noclegu w hotelu, tj. 1 296 zł, odbiega od przeciętnych cen noclegów i jest nadmiernie wysoka w polskich realiach. Sąd zaznaczył, że koszty noclegu należy traktować jako przypadek szczególny, wyjątkowy. "Niezbędność" kosztów noclegu odnosi się, w ocenie Sądu, do konieczności przenocowania pełnomocnika, wywołanej ewidentnym brakiem połączeń komunikacyjnych i nie może być utożsamiana z noclegiem, którego koszty przekraczają zwyczajną, przeciętną wartość noclegu w danym miejscu. Sąd I instancji zaakcentował, że pełnomocnik miał możliwość znalezienia hotelu oferującego niższe ceny za nocleg w akceptowalnym standardzie świadczonych usług. Sąd zaznaczył przy tym, że nie ma prawnych podstaw do miarkowania zwrotu wydatków, a w związku z tym uznanie kosztów hotelu za zawyżone, skutkować musiało oddaleniem wniosku o zwrot tego typu wydatku.

WSA w Krakowie nie podzielił również wniosku o zwrot wydatków związanych z opłatą skarbową od pełnomocnictwa substytucyjnego udzielonego doradcy podatkowemu T. W. wskazując, że ich konieczność nie została w ogóle przez wnioskodawcę wykazana.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł doradca podatkowy domagając się jego zmiany poprzez:

- odrębne rozstrzygnięcie (w odrębnych punktach sentencji jednego dokumentu) w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wyświadczonej z urzędu po pierwsze, za świadczenie pomocy prawnej z urzędu w II instancji sądowoadministracyjnej oraz po drugie, za to samo świadczenie w I instancji sądowoadministracyjnej;

- przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej na zasadzie prawa pomocy przed sądem II instancji, w zakresie w jakim złożono skargę kasacyjną według stawki, o której mowa w § 3 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. 2011, nr 31, poz. 153; dalej: rozporządzenie) przy niestosowaniu art. 250 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu administracyjnym (tj. Dz.U. 2016, poz. 718 ze zm.; dalej: ppsa), tj. w wysokości 75% przyznanego wynagrodzenia postanowieniem z 15 stycznia 2014 r., I SA/Kr 1175/13 tj. w wysokości adekwatnej do nakładu pracy pełnomocnika i jego przyczynienia się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, biorąc od uwagę rozstrzygnięcie Sądu II instancji w tej sprawie;

- zwrot pełnomocnikowi kwoty niezbędnych wydatków, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, w tym również poniesionych na zakwaterowanie w hotelu w Warszawie, jako że niespornym jawi się niezbędność tego wydatku, związana ze świadczeniem pomocy prawnej w II instancji oraz na opłatę skarbową od pełnomocnictwa substytucyjnego;

ewentualnie o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie.

Zaskarżonemu postanowieniu pełnomocnik zarzucił naruszenie:

I. art. 258 § 1 i 2 pkt 8 w zw. z art. 250 § 1, art. 260 zd. 1 ppsa oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia poprzez nierozstrzygnięcie w zaskarżonym postanowieniu odrębnie (w odrębnych punktach sentencji) o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej wyświadczonej z urzędu: po pierwsze, za postępowanie drugoinstancyjne, po drugie, za postępowanie pierwszoinstancyjne, tym samym pominięcie odrębności nakładu pracy pełnomocnika i jego wkładu w przyczynienie się do rozstrzygnięcia spraw sądowo administracyjnych w dwóch odrębnych instancjach sądowo administracyjnych,

II. § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia przez błędne jego zastosowanie polegające na odmowie zwrotu pełnomocnikowi niezbędnych wydatków poniesionych na hotel oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa substytucyjnego,

III. art. 250 § 2 w zw. z art. 209 ppsa przez błędne jego zastosowanie, pomimo że Sądowi I instancji brak jest przydanej kompetencji do miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w II instancji, w przypadku złożenia skargi kasacyjnej.

IV. art. 141 § 4 zd. 1 ppsa w zw. z art. 166 ppsa poprzez niewskazanie w uzasadnieniu postanowienia WSA w Krakowie przesłanek uzasadniających tożsame miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu za I oraz II instancję sądowo administracyjną, uniemożliwiając tym samym NSA instancyjną kontrolę zaskarżonego postanowienia, które zawiera jedno rozstrzygnięcie w zakresie zarówno I jak i II instancji sądowoadministracyjnej;

W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik kwestionował rozstrzygnięcie w zakresie miarkowania wynagrodzenia za pomoc prawna świadczoną z urzędu w II instancji, jak również wskazywał na konieczność orzeczenia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w I i II instancji sądowo administracyjnej w dwóch odrębnych rozstrzygnięciach. Wskazywał na błędne rozstrzygnięcie w zakresie oddalenia wniosku o zwrot kosztów noclegu w hotelu podkreślając, że koszty przelotu z noclegiem stanowiły opcję bardziej ekonomiczną, niż codzienne dojazdy do Warszawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Przepisem, który reguluje zwrot kosztów postępowania jest art. 200 ppsa, który stanowi, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Należy nadto mieć na uwadze treść art. 205 § 1 i 2 ppsa, zgodnie z którym do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Z powyższych uregulowań wynika zatem, że zwrot kosztów postępowania musi nastąpić w "niezbędnym" zakresie.

Przy ustalaniu wysokości zasądzanego wynagrodzenia dla pełnomocnika Sąd I instancji wziął pod uwagę charakter i jednorodność spraw oraz wkład pracy doradcy podatkowego ustanowionego z urzędu w przyczynieniu się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia spraw.

Powołana przez Sąd I instancji podstawa prawna rozstrzygnięcia jest prawidłowa.

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia, Sąd I instancji ocenił wkład pracy doradcy podatkowego w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy i zasądził na jego rzecz częściowy zwrot kosztów.

Bezspornym jest, że niniejsza sprawa jest jedną z wielu (34) rozpoznawanych przez sądy obu instancji. Sprawy ze skarg R. P. są rodzajowo takie same, dotyczą identycznego zagadnienia prawnego, a analiza faktyczno - prawna podejmowanej w nich materii jest oparta o te same mechanizmy interpretacyjne, o czym świadczy fakt, że zarzuty sformułowane w poszczególnych skargach i skargach kasacyjnych są praktycznie identyczne. Dodatkowo wynagrodzenie pełnomocnika przyznane za postępowanie przed sądem pierwszej instancji uwzględniało już nakład pracy doradcy podatkowego i jego wkład w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Kolejne wywody pełnomocnika stanowiły zatem jedynie uzupełnienie wcześniejszych argumentów odnośnie zagadnień z zakresu prawa materialnego. Udział w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie powodował zatem konieczności analizy nowych problemów prawnomaterialnych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji zawarł szczegółowe wyliczenie wynagrodzenia, z którym NSA zgadza się w całości. Niezależnie od powyższych względów na stopień miarkowania wpłynął istotny fakt, iż pełnomocnik otrzymał już w sprawie 20 664 zł brutto (postanowienie Referendarza z dnia 15 stycznia 2014 r.).

Jak trafnie wskazał Sąd I instancji, połączenie spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia wpłynęło na zwiększenie podstawy wynagrodzenia, które obliczono jako sumę wynagrodzenia za każdą ze spraw, a nie jako jedno wynagrodzenie od sumy wartości zaskarżenia.

Zgodzić się również należy z Sądem I instancji, że dzielenie rozstrzygnięcia wojewódzkiego sądu administracyjnego w zakresie przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu i zwrotu jego wydatków na te: dotyczące postępowania przed sądem II instancji i te, dotyczące postępowania przed sądem I instancji (skoro dokonywane są one w tym samym czasie przez ten sam sąd) byłoby nieuzasadnionym mnożeniem rozstrzygnięć w tej samej sprawie. Orzekanie przez wojewódzki sąd administracyjny w sprawach kosztów (i zwrotu wydatków) pełnomocnika występującego przed sądem II instancji jest bowiem orzekaniem w sprawach należących do właściwości wojewódzkiego sądu administracyjnego, w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa.

Przedstawiona w zażaleniu argumentacja pełnomocnika, dotycząca konieczności skorzystania z noclegu, również nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci zmiany zaskarżonego postanowienia. NSA w pełni podziela argumentację Sądu I instancji, że cena noclegu w hotelu odbiega od przeciętnych należności za noclegi w Warszawie i jest nadmiernie wysoka. Ponadto sytuacja, w której nocleg pełnomocnika byłby konieczny, jest sytuacją szczególną, uzasadnioną - jak słusznie wskazał WSA - ewidentnym brakiem połączeń komunikacyjnych. Zgodzić się również należy z oceną Sądu, że pełnomocnik otrzymał zawiadomienie o rozprawie w czasie umożliwiającym mu znalezienie hotelu oferującego noclegi w akceptowalnym standardzie świadczonych usług za niższą cenę, oczywiście w sytuacji wykazanego braku dogodnych połączeń komunikacyjnych. Natomiast zwrot kosztów noclegu w hotelu o bardzo wysokim standardzie, przewyższających przeciętną wartość tego rodzaju usług w Warszawie, prowadziłby do narażenia Skarbu Państwa na nieracjonalne i nieuzasadnione zawyżenie kosztów pomocy prawnej świadczonej z budżetu Państwa. Sąd I instancji nie miał prawnych podstaw do miarkowania zwrotu tych wydatków, co uzasadniało oddalenie wniosku o zwrot kosztów, w sytuacji uznania ich za zawyżone.

Odnośnie żądania zwrotu przez sąd kosztów opłaty od pełnomocnictwa substytucyjnego podkreślić należy, że w orzecznictwie wskazuje się, że opłata skarbowa od pełnomocnictwa stanowi niezbędny wydatek (v. postanowienie NSA z 15 maja 2015 r., sygn. akt I OZ 106/15; uchwała Sądu Najwyższego z 12 marca 2003 r., sygn. akt III CZP 2/03, OSNC 2003/12/161). Nie można jednak przyjmować, że powyższe stanowisko będzie automatycznie odnosiło się do pełnomocnictwa substytucyjnego. Ocenę wydatków poniesionych w celu ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego należy zawsze rozpatrywać z uwzględnieniem kryterium niezbędności określonego wydatku, o którym stanowi art. 250 § 1 ppsa, mając na uwadze uwarunkowania konkretnej sprawy. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, konieczność tych wydatków w niniejszym postępowaniu nie została bowiem w ogóle przez wnioskodawcę wykazana.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.