Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3605/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(5) ust. 2, ust. 4, art. 36(4) ust. 10
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 145
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.
article: art. 7, 77 par. 1, 78 par. 1, 80, 107 par. 1 i 3, 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 60 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 94 poz 1037
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznawania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. z [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. uchwałą z [...] października 2013 r., nr [...], na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 267, nazywanej dalej "ustawą o radcach") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania J. M. (nazywanego dalej "skarżącym") od uchwały Nr [...] z [...] maja 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013 r. z siedzibą w P. w sprawie uchwalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniach 19 - 22 marca 2013 r. skarżący przystąpił do egzaminu radcowskiego, na podstawie art. 361 ust. 1 ustawy o radcach, przed Komisją Egzaminacyjną Nr [...], powołaną zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r.

Po sprawdzeniu testu z pierwszej części egzaminu oraz dokonaniu oceny każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że: z pierwszej części egzaminu, stanowiącej zestaw pytań testowych skarżący uzyskał 89 punktów i otrzymał ocenę bdb (5), z drugiej części egzaminu, poświęconej prawu karnemu skarżący otrzymał ocenę db (4), z trzeciej części egzaminu radcowskiego poświęconej prawu cywilnemu skarżący uzyskał ocenę db (4), z części czwartej dotyczącej prawa gospodarczego uzyskał ocenę niedost. (2), a z części piątej poświęconej prawu administracyjnemu skarżący uzyskał ocenę dost. (3).

Zgodnie z art. 366 ust. 1 ustawy o radcach, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. W związku z powyższym otrzymanie przez skarżącego oceny niedostatecznej z części czwartej egzaminu przesądziło o uzyskaniu wyniku negatywnego z egzaminu radcowskiego, co Komisja Egzaminacyjna nr [...] stwierdziła uchwałą z [...] maja 2013 r.

Pismem z [...] czerwca 2013 r. skarżący wniósł odwołanie od Uchwały Nr [...], wnosząc o jej uchylenie w całości, dokonanie ponownej oceny zadania z zakresu prawa gospodarczego, w tym negatywnej oceny cząstkowej z zadania z czwartej części egzaminu radcowskiego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu oceny pozytywnej z tej części egzaminu, a w konsekwencji ustalenie, że uzyskał on pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Zaskarżonej uchwale zarzucił:

1. błędne przyjęcie, że umowa przygotowana w ramach zadania z zakresu prawa gospodarczego dotknięta jest uchybieniami uzasadniającymi przyznanie mu oceny niedostatecznej, w sytuacji, gdy (uwzględniając charakter uchybień, jak również zachowanie przez skarżącego wymogów sporządzenia ważnej umowy, prawidłowy sposób i zakres wypełnienia założeń zadania, właściwy sposób obrania i sformułowania brakujących i dodatkowych elementów stanu faktycznego), praca winna uzyskać ocenę pozytywną u obu egzaminatorów, gdy tymczasem jeden z nich ocenił ją pozytywnie, a drugi negatywnie.

2. naruszenie przepisów ustawy o radcach, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na dokonaniu nieprawidłowej oceny umowy sporządzonej przez skarżącego w ramach części czwartej egzaminu radcowskiego, wbrew kryteriom oceny wskazanym w przepisach, których spełnienie w znacznej większości nie może być podstawą do przyznania skarżącemu oceny niedostatecznej,

3. w zakresie negatywnej oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa gospodarczego, przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) poprzez wystawienie oceny rażąco surowej, co doprowadziło do przyznania skarżącemu oceny niedostatecznej z części czwartej egzaminu radcowskiego, tj. zadania z zakresu prawa gospodarczego, pomimo sporządzenia ważnej umowy spółki jawnej i wbrew kryteriom oceny pracy wskazanym w art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2 ustawy o radcach,

4. podniósł, że uchybienia zawarte w przygotowanej przez niego umowie wynikają między innymi z faktu, że czas przeznaczony na rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego jest krótki, ponadto dodatkowo ograniczony koniecznością

rozwiązania zadania z zakresu prawa administracyjnego. W warunkach pracy zawodowej radca prawny ma znacznie więcej czasu na przygotowanie umowy z wykorzystaniem bazy aktów prawnych, orzecznictwa i piśmiennictwa,

5. zaznaczył, że sposób określenia przez niego wkładów wnoszonych przez wspólników jest sposobem spotykanym i akceptowanym w praktyce, na co przytacza dowody w załącznikach do odwołania. Ponadto poprzez zawarcie w umowie oświadczenia wspólników o posiadaniu wiedzy co do stanu przedmiotów wkładu i ich akceptacji, wspólnicy ci eliminują potencjalne problemy w przyszłości,

6. podkreślił, że w § 13 sporządzonej umowy ustanawia zakaz konkurencji, ponadto zapisy § 13 wraz z § 8 ustanawiają obowiązek lojalności, który wywodzi się z istoty samej spółki jawnej. Brak określenia sposoby zwolnienia z zakazu konkurencji nie może być przedmiotem zarzutu egzaminatorów, gdyż zadanie

egzaminacyjne przewidywało, że zdający może wprowadzić taką możliwość, ale nie musi,

7. podniósł, że ocena wystawiona przez egzaminatora J. G. cechuje się nadmierną surowością, a wobec faktu wytknięcia skarżącemu jedynie błędów bez wskazania poprawnych elementów pracy - także dowolnością,

8. odrzucił jako niesłuszny zarzut dotyczący błędnego sposobu uregulowania reprezentacji, gdyż w orzecznictwie istnieje utrwalony pogląd zezwalający na przedmiotowe ograniczenie reprezentacji,

9. podniósł, że sporządzona przez niego umowa czytelnie wskazuje granice, w jakich spółka może być reprezentowana przez jednego wspólnika, a kiedy musi być reprezentowana łącznie,

10. wskazał, że w § 12 sporządzonej umowy zawarł regulację prowadzenia spraw spółki oraz określił sprawy przekraczające zakres zwykłych czynności spółki, poprzez kwotowe wskazanie spraw przekraczających zakres tych spraw. Nieprecyzyjność sformułowania postanowień oraz ewentualną wieloznaczność przymiotników jest eliminowana głównie przez kontekst, z którym to poglądem zgadza się doktryna. Ogólnikowość zaproponowanych postanowień umowy wobec względnie obowiązujących przepisów nie może dyskwalifikować pracy w całości,

11. wskazał, że błędny jest zarzut niewłaściwego wykonania zadania egzaminacyjnego poprzez brak uregulowań dotyczących prowadzenia spraw spółki, gdyż istnieją w k.s.h. przepisy dyspozytywne regulujące te kwestie,

12. podkreślił, że o tym, czy w danym przypadku sprawa przekracza zwykłe czynności, zgodnie z utrwalonym w doktrynie poglądem, decydują stosunki danej spółki,

13. Skarżący, wskazuje że wbrew opiniom egzaminatorów, nic nie stoi na przeszkodzie określeniu tylko jednej czynności jako przekraczającej zwykły zarząd,

14. Skarżący podkreśla, że zarzut dotyczący siedziby spółki jest oderwany od wykładni treści umowy, gdyż zgodnie z § 10 umowy spółki, spółka wynajmuje po stosunkowo korzystnej cenie lokal od "K." Sp. z o.o., więc nie będzie w interesie spółki jawnej zmienianie siedziby. Podobna regulacja jest akceptowana w praktyce, co zdający potwierdza dowodami,

15. zaznaczył, że umowa została sporządzona w sposób prawidłowy i usystematyzowany, jest spójna i logiczna. Cechą umów jest swoboda kształtowania ich treści przez strony - jeśli strony obrały sobie postanowienia dotyczący lojalności oraz podziału czynności faktycznych w spółce, to klauzule takie są jak najbardziej uzasadnione,

16. podkreślił, że określenie egzaminatora, że "należałoby rozważyć kwestię, czy prawo najmu lokalu nie stanowiłoby wkładu niepieniężnego spółki "K." nie daje jasności, czy jest to zarzut egzaminatora, a nadto fakt, że wspólnicy znaleźli niedrogi lokal i zdecydowali się na umowę najmu, nie wpływa w żaden sposób na zakres wniesionych do spółki wkładów,

17. podniósł, że w doktrynie i orzecznictwie jednoznacznym jest stanowisko, że umowa spółki może przewidywać wstąpienie spadkobiercy w miejsce zmarłego wspólnika,

18. podniósł, że skala ocen zaproponowana przez ustawodawcę jest bardzo szeroka, a ocena niedostateczna powinna charakteryzować prace podlegające dyskwalifikacji. Umowa przygotowana przez skarżącego jest ważna i prawidłowa, a więc nie zasługuje na ocenę niedostateczną.

Przystępując do rozpatrzenia podniesionych przez skarżącego w odwołaniu zarzutów, Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, (nazywana dalej "Komisją Egzaminacyjną") wskazała na wstępie, że zgodnie z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach, do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

W myśl art. 368 ust. 9 ustawy o radcach, do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, której tryb i sposób

działania został uregulowany rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1314 ze zm.), wydanym na podstawie art. 368 ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach.

W § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 wskazanego rozporządzenia mowa jest o konieczności sporządzenia w toku postępowania odwoławczego pisemnej opinii dotyczącej zasadności jedynie "zarzutów podniesionych w odwołaniu", mowa jest także o "zakresie odwołania" oraz o "zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu". Wymogi dotyczą wprost jedynie opinii, a więc ograniczają zawartość tego dokumentu.

Z kolei, w § 5 ust. 4 wymienionego rozporządzenia ustanowiono procedurę głosowania członków komisji odwoławczej w procesie podejmowania przez nią decyzji w konkretnych sprawach.

W świetle powyższych przepisów Komisja Egzaminacyjna zobowiązana jest do ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie poprzez ponowną, ostateczną ocenę propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania, a to oznacza, że kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Zadaniem postępowania odwoławczego jest rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu, ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych.

Jednakże, mając na względzie zakres zaskarżenia (zaskarżoną część lub części egzaminu), jeżeli Komisja odwoławcza, rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji I stopnia, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu.

Reguła ta działa także w odwrotną stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia (zaskarżona część egzaminu), winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu.

Ustosunkowując się do odwołania dotyczącego zadania z prawa gospodarczego Komisja Egzaminacyjna wskazała, że podstawą ustalenia wyniku pozytywnego z tej części egzaminu radcowskiego było spełnienie wymogów ustawowych określonych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach. Powyższa ocena powinna uwzględniać zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Komisja Egzaminacyjna zauważyła fakt, że egzaminatorzy niejednolicie ocenili opracowane przez skarżącego rozwiązanie z prawa gospodarczego , oceniając je na ocenę niedostateczną i dostateczna.

Egzaminator, który wystawił ocenę niedostateczną zarzucił zdającemu niewykonanie założeń zadania egzaminacyjnego. Jego zdaniem, skarżący błędnie określił reprezentację spółki w § 11 ust. 1 oraz § 12. W pracy zabrakło regulacji dotyczącej prowadzenia spraw spółki. W sposób ogólnikowy określono sprawy przekraczające zakres zwykłych czynności spółki oraz zakaz konkurencji.

Drugi egzaminator ocenił pracę zdającego na ocenę dostateczną, stwierdzając, że założenia do umowy zostały wypełnione, umowa spółki jawnej jest ważna, zawiera wszystkie elementy konieczne z wagi na treść art. 25 k.s.h. W § 13 zdający nie sformułował zakazu konkurencji, nadto wkłady wspólników 2 i 3 nie zostały dostatecznie opisane.

Uwzględniając obydwie oceny cząstkowe egzaminatorów Komisja Egzaminacyjna przychyliła się do stanowiska, że wkłady wspólników nie zostały właściwie opisane. Zarzut dotyczy wkładu P. S., który wniósł do spółki w formie użyczenia spółce na 5 lat samochód osobowy i prawo do wyłącznego dysponowania nim przez spółkę w każdym tygodniu od poniedziałku od godz. 6.00 do piątku do godz. 19.00. Pierwszy zarzut jaki został postawiony takiemu określeniu wkładu to bark dostatecznej identyfikacji samochodu osobowego, będącego przedmiotem wkładu w formie użyczenia. Taka identyfikacja jest niezbędna celem właściwego określenia wkładu (marka samochodu, nr rejestracyjny).

Wniesiony aport przez "K." Sp. z o.o. w postaci mebli biurowych (5 szaf i 2 biurka) powinien być dokładnie opisany w umowie spółki lub w dołączonym do umowy załączniku, celem ich właściwej identyfikacji.

Za nieprawidłowy Komisja Egzaminacyjna uznała zapis § 9 umowy spółki. W jej ocenie, zapis ten powinien określać, czy każdy ze wspólników ma prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki. Użyte sformułowanie "wspólnicy dzielą obowiązki wykonywane na rzecz spółki w następujący sposób: K. K. będzie prowadził negocjacje telefoniczne, P. S. będzie rozwoził zamówione towary samochodem, A. N. będzie koordynował zamówienia internetowe" jest nieprawidłowe. Przy takim podziale pozostaje cały szereg spraw, należących do prowadzenia spraw spółki, które nie zostały nikomu powierzone.

W § 11 skarżący pomylił prowadzenie spraw spółki z zagadnieniami reprezentacji. W tym zakresie Komisja Egzaminacyjna podzieliła stanowisko egzaminatora o błędnym sformułowaniu § 11 i § 12. W zapisie o reprezentacji skarżący powinien zapisać, że "każdy wspólnik może reprezentować spółkę jednoosobowo w sprawach, w których zobowiązanie spółki wynosi co najwyżej 5000 zł. W sprawach gdy zobowiązanie spółki przekracza 5000 zł, wspólnicy reprezentują spółkę łącznie". To zagadnienie należy do reprezentacji spółki. Natomiast podział na zwykle czynności spółki i czynności przekraczające zwykłe czynności spółki ( a nie jak napisał skarżący zwykły zarząd i sprawy przekraczające zwykły zarząd) powinny być uregulowane osobno, są to zagadnienia należące do wewnętrznych spraw spółki. Komisja Egzaminacyjna zwróciła uwagę na istniejącą sprzeczność pomiędzy zapisem § 11 ust. 3, a § 12 umowy spółki. W § 11 ust. 3 uznano za sprawy przekraczające zwykłe czynności spółki takie, w wyniku których zobowiązanie spółki wyniesie co najmniej 5000 zł a w § 13 istnieje zapis, że "Wspólnicy będą jednogłośnie podejmować decyzje dotyczące spraw spółki, chyba, że są to sprawy drobne, co do których wspólnicy mogą decydować pojedynczo. Przy sprawach bardziej istotnych wymagana jest jednomyślność". Poza wykazaną sprzecznością zapisu z § 11, użyte pojęcia są niedookreślone. Nie wiadomo, co skarżący rozumiał przez "sprawy drobne" oraz "sprawy bardziej istotne".

Za nieprawidłowy Komisja Egzaminacyjna uznała również zapis § 17. Jeżeli w razie śmierci wspólnika na jego miejsce wchodzą jego spadkobiercy, to spadkobiercy wstępują do spółki w chwili śmierci wspólnika, chyba że spadek odrzucili. Co najwyżej, zgodnie z dyspozycją art. 60 § 1 k.s.h., mogą oni do wykonywania praw spadkowych wskazać spółce jedną osobę. Umowa spółki może natomiast stanowić, że spółka trwać będzie tylko ze spadkobiercami ustawowymi lub tylko ze spadkobiercami testamentowymi albo że jedynie z niektórymi z nich.

§ 10 umowy spółki nie jest wskazany w umowie spółki jawnej. Wprawdzie całkowicie dopuszczalne jest zawarcie umowy najmu pomiędzy wspólnikiem a spółką, jednakże taka umowa powinna zostać odrębnie zawarta (jej stroną będzie jako wynajmujący "K." Sp. z o.o., a jako najemca spółka jawna), powinna zawierać przedmiotowo istotne elementy umowy najmu. Wprawdzie niski czynsz (zapewne poniżej wartości rynkowej) wydaje się być zaletą, jednakże powoduje istotne konsekwencje podatkowe, gdyż może być uznany za nieodpłatne świadczenie.

Brak określenia sposobu zwolnienia z zakazu konkurencji nie może być przedmiotem zarzutu egzaminatorów, gdyż zadanie egzaminacyjne przewidywało, że zdający może wprowadzić taką możliwość, ale nie musi, jednakże ograniczenie zakazu konkurencji do jednego ogólnego zdania, bez wyszczególnienia na czym ma polegać działalność konkurencyjna, jest nieprawidłowe (§ 13). Dodatkowo skarżący w tym zapisie wprowadził zobowiązanie niepodejmowania działalności szkodzącej spółce, co stanowi regulację odrębną od zakazu konkurencji.

W tym stanie rzeczy Komisja Egzaminacyjna nie znalazła podstaw do uznania zasadności zarzutów skarżącego podniesionych w odwołaniu.

Zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym, skarżący miał przygotować umowę, która zapewnia stabilne działanie spółki oraz eliminuje płaszczyzny konfliktów miedzy wspólnikami. Nieprawidłowe określenie wkładów, spraw wewnętrznych w spółce, reprezentacji, niewłaściwe postanowienia na wypadek śmierci spowodowały, że skarżący nie wypełnił założeń zadania egzaminacyjnego.

Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że dowody załączone do odwołania, stanowiące dokumenty innych spółek nie mogły być przedmiotem oceny, gdyż zgodnie z kryteriami egzaminu radcowskiego oceniana jest praca skarżącego.

Nie może być przedmiotem oceny Komisji Egzaminacyjnej zarzut skarżącego, który wskazał na małą ilość czasu na dwa zadania - z prawa gospodarczego i prawa administracyjnego, gdyż taka ilość czasu wynika z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego.

Pismem z 25 listopada 2013 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej z [...] października 2013 r., wnosząc o jej uchylenie z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na dokonaniu nieprawidłowej oceny umowy sporządzonej przez skarżącego w ramach części czwartej egzaminu radcowskiego, tj. zadania z zakresu prawa gospodarczego, wbrew kryteriom oceny wskazanym w powyższych przepisach, których spełnienie w znacznej większości nie może być podstawą do przyznania odwołującemu oceny niedostatecznej

i przepisów postępowania:

- art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy (art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.) uchwały organu I stopnia, pomimo faktu, że skarżący w odwołaniu skutecznie wykazał, że sposób rozwiązania przez niego zadania z prawa gospodarczego na egzaminie radcowskim jest w świetle tez orzecznictwa i piśmiennictwa w pełni poprawny, a ponadto poparty przez załączone do odwołania dowody,

- art. 7 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i załatwienie sprawy sprzecznie z zasadą praworządności, bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wbrew słusznemu interesowi strony,

- art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji nieprawidłowe rozpatrzenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, które to naruszenie wynikało z faktu odmówienia mocy dowodowej pochodzącym z jawnych akt rejestrowych umów kilkudziesięciu spółek jawnych, które to dokumenty jednoznacznie potwierdzały, że klauzule zawarte przez skarżącego w ocenianej na egzaminie radcowskim umowie, były klauzulami powszechnie stosowanymi (także przez radców prawnych) i akceptowanymi przez sądy rejestrowe,

- art. 80 k.p.a. (przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów), poprzez wystawienie oceny rażąco surowej z części czwartej egzaminu radcowskiego, tj. zadania z zakresu prawa gospodarczego pomimo sporządzenia ważnej umowy spółki jawnej i wbrew kryteriom oceny pracy wskazanym w art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2 ustawy o radcach,

- art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie dokonania szczegółowego uzasadnienia uchwały z odniesieniem się do wszystkich zarzutów odwołania oraz zaniechanie odniesienia się do cytowanych w odwołaniu tez z orzecznictwa i piśmiennictwa, które to tezy jednoznacznie wskazywały, że

skarżący prawidłowo rozwiązał zadanie z prawa gospodarczego podczas egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podał, że Komisji Egzaminacyjna pomimo rażącej dysproporcji pomiędzy ocenami dwóch egzaminatorów egzaminu radcowskiego, podtrzymała ocenę negatywną egzaminu radcowskiego i zarzuciła skarżącemu: niedostateczne opisanie wkładów wspólników, nieprawidłowe zapisy dotyczące praw i obowiązków wspólników, prowadzenia spraw spółki i przedmiotowego ograniczenia reprezentacji. Ponadto, zarzucono skarżącemu sporządzenie nieprawidłowej klauzuli dot. śmierci wspólnika oraz dot. zwolnienia z zakazu konkurencji.

Odnosząc się do zarzutów merytorycznych, skarżący powołał się na argumenty powołane w uzasadnieniu odwołania, w którym wskazał, że sporządził ważną i prawidłową umowę spółki jawnej na egzaminie radcowskim.

Odnośnie zarzutu dot. szczegółowego określenia wkładów Skarżący wyjaśnił, że wkłady niepieniężne dwóch wspólników zostały opisane w sposób spotykany w praktyce. Zgodnie z § 5.2. umowy na egzaminie "Wspólnicy oświadczają, że stan samochodu osobowego i mebli jest im znany i nie wnoszą do niego zastrzeżeń. Klauzula tą wspólnicy potwierdzają co dokładnie jest przedmiotem wkładów i zapobiegają potencjalnym konfliktom, do których może dojść na tym tle.

Odnośnie zarzutu dotyczącego sposobu określenia reprezentacji spółki, skarżący podniósł, że w § 11 umowy spółki jawnej uregulował kwestię jej reprezentacji, ograniczając ją przedmiotowo (kwotowo). Strona podkreśliła, że wątpliwości wokół dopuszczalności kwotowego ograniczenia reprezentacji spółki jawnej zostały przesądzone uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2008 r., sygn. akt III CZP 43/08.

Odnośnie natomiast postawionego przez Komisję Egzaminacyjną zarzutu dot. prowadzenia spraw spółki i określenia spraw przekraczających zwykłe czynności spółki, skarżący wyjaśnił, że § 12 sporządzonej przez niego umowy spółki jawnej zawiera regulację prowadzenia spraw spółki i określenia spraw przekraczających zakres zwykłych czynności spółki. Klauzula ta odnosi się do § 11 umowy spółki i wskazuje kwotowo na sprawy przekraczające zakres tych spraw. Zdaniem skarżącego ogólnikowość niektórych zaproponowanych przez niego postanowień umowy nie może być podstawą do jej dyskwalifikacji w świetle względnie obowiązujących przepisów, zaś posłużenie się w jednym miejscu umowy zwrotami z języka powszechnego (nieprawniczego) nie nastręcza problemów wobec dyrektyw wykładni zawartych w art. 65 § 1 i 2 k.c.

Także zarzut dotyczący najmu skarżący uznał za nietrafny. Zalety takiego rozwiązania potwierdziła Komisja. Zgodnie z § 10 umowy spółki, spółka wynajmuje po stosunkowo korzystnej cenie lokal od "K." Sp. z o.o., więc jest to w interesie spółki. Wspólnicy tworzą stabilną całość, powiązaną dodatkowym węzłem obligacyjnym z jednym z nich. Fakt, że wspólnicy znaleźli niedrogi lokal, pozostający w gestii jednego ze wspólników i zdecydowali się na umowę najmu, nie wpływa w żaden sposób na zakres wniesionych do spółki wkładów. Zostało to wyraźnie w umowie rozdzielone.

Odpierając zarzut nieprawidłowego zapisu § 9 umowy spółki, skarżący powołał się na swobodę kształtowania jej treści przez strony, która podlega jedynie ograniczeniom wskazanym przez przepisy kodeksu spółek handlowych oraz kodeksu cywilnego, w tym art. 3531 k.c.

Nadto skarżący zauważył, że pogląd głoszący, że obecnie obowiązujące przepisy kodeksu spółek handlowych nie przewidują dalszego istnienia spółki jawnej ze spadkobiercami zmarłego wspólnika na podstawie odpowiedniej klauzuli w umowie spółki, jest błędny i nie znajduje uzasadnienia w treści przepisów tegoż kodeksu, jak też nie można go wywieść z porównania tych przepisów z regulacjami wcześniej obowiązującego kodeksu handlowego. Podstawą wstąpienia spadkobierców zmarłego wspólnika do spółki jawnej jest klauzula przewidziana przez ustawodawcę w art. 60 § 1 k.s.h.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna podtrzymała w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale, stwierdzając, że skarga nie jest usprawiedliwiona, a zarzuty w niej stawiane są bezzasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję

administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona uchwała nie narusza prawa w stopniu dającym podstawy do jej uchylenia.

Z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Przepis ten w ust. 3 stanowi, że każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Z ust. 4, omawianego przepisu wynika, że ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

W niniejszej sprawie egzaminatorzy oceniający pracę skarżącego z prawa gospodarczego wystawili oceny cząstkowe 2 i 3, w wyniku czego średnia arytmetyczna z wystawionych ocen cząstkowych była oceną negatywną.

Z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach ponadto wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dwaj egzaminatorzy dokonują biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Jak wynika z orzecznictwa Naczelnego sądu Administracyjnego, dopiero spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w przywołanym powyżej przepisie, pozwala na wystawienie oceny pozytywnej z danej części egzaminu radcowskiego.

W wyroku z 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1929/12, Naczelny Sąd Administracyjny analizując relację przepisów art. 365 ust. 2 oraz 364 ust. 10 ustawy o radcach skonstatował, że: "W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania omawianego zawodu przez osobę przystępującą do egzaminu wynik ten powinien być jeden, pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej)".

W opinii Sądu, Komisja Egzaminacyjna, oceniając ponownie pracę skarżącego w zaskarżonej części dotyczącej prawa gospodarczego, uznała, że nie wykroczył poza granice określone w przywołanym przepisie. Przepis ten zawiera sformułowania nieostre, pozostawiając w związku z tym egzaminatorom jaki i Komisji II Stopnia pewien ograniczony luz decyzyjny, co znalazło też swój wyraz w rozbieżnej ocenie pracy skarżącego dokonanej przez egzaminatorów, jednak Komisja Egzaminacyjna w zaskarżonej uchwale wykazała, iż nie wykroczyła poza dopuszczalne granice wyboru konsekwencji prawnych wynikających przepisów ustawy o radcach prawnych w zakresie dotyczącym oceny pracy egzaminacyjnej skarżącego.

Komisja Egzaminacyjna odniosła się do wszystkich istotnych w niniejszej sprawie zarzutów Skarżącego, przedstawiając w tym zakresie własne stanowisko.

Komisja zatem uznała, że wkłady wspólników nie zostały właściwie opisane w sporządzonej w ramach zadania egzaminacyjnego umowie spółki jawnej, w części dotyczącej wkładu w formie użyczenia spółce samochodu osobowego jak i wkładu spółki "K." w postaci mebli biurowych. Wkłady te powinny być dokładnie opisane celem ich identyfikacji, wkład bowiem bez możliwości jego identyfikacji nie można uznać za prawidłowo wniesiony.

Komisja Egzaminacyjna wskazała, że zaproponowany w § 9 umowy, podział obowiązków jest nieprawidłowy. Zaproponowane wyliczenie zadań, każdego ze wspólników powoduje, że pozostaje cały szereg spraw, należących do prowadzenia spraw spółki, które nie zostały nikomu powierzone.

Komisja podniosła, że skarżący w § 11 umowy myli prowadzenie spraw spółki z zagadnieniem reprezentacji. Komisja uznała za błędne sformułowania § 11 i § 12 umowy wskazując, że w zapisie o reprezentacji skarżący powinien zapisać, że "każdy wspólnik może reprezentować spółkę jednoosobowo w sprawach, w których zobowiązanie spółki wynosi co najwyżej 5000 zł. W sprawach gdy zobowiązanie spółki przekracza 5000 zł, wspólnicy reprezentują spółkę łącznie. Jak wskazała

Komisja, zagadnienie to należy do reprezentacji spółki. Natomiast podział na zwykle czynności spółki i czynności przekraczające zwykle czynności spółki (a nie jak napisał skarżący zwykły zarząd i sprawy przekraczające zwykły zarząd) powinny być uregulowane osobno, są to zagadnienia należące do wewnętrznych spraw spółki.

Komisja Egzam8inacyjna wskazała ponadto na sprzeczność pomiędzy zapisem § 11 ust. 3, a § 12 umowy. W § 11 ust. 3 uznano za sprawy przekraczające zwykłe czynności spółki takie, w wyniku których zobowiązanie spółki wyniesie co najmniej 5000 zł a w § 13 istnieje zapis, że "Wspólnicy będą jednogłośnie podejmować decyzje dotyczące spraw spółki, chyba, że są to sprawy drobne, co do których wspólnicy mogą decydować pojedynczo. Przy sprawach bardziej istotnych wymagana jest jednomyślność". Komisja Egzaminacyjna dodała, że poza wykazaną sprzecznością tego zapisu z § 11, użyte pojęcia są niedookreślone. Nie wiadomo, co skarżący rozumiał przez "sprawy drobne" oraz "sprawy bardziej istotne".

Komisja następnie zauważyła, że nieprawidłowy jest zapis § 17 umowy, w którym skarżący zaproponował, że w razie śmierci wspólnika, na jego miejsce wchodzą jego spadkobiercy, z tym że winni oni wybrać 1 osobę jako przyszłego wspólnika Spółki, na którą pozostali wspólnicy muszą się zgodzić. Komisja wyjaśniła, że jeżeli w razie śmierci wspólnika na jego miejsce wchodzą jego spadkobiercy, to spadkobiercy wstępują do spółki w chwili śmierci wspólnika, chyba że spadek odrzucili. Co najwyżej, zgodnie z dyspozycją art. 60 § 1 k.s.h., mogą oni do wykonywania praw spadkowych wskazać spółce jedną osobę. Umowa spółki może natomiast stanowić, że spółka trwać będzie tylko ze spadkobiercami ustawowymi lub tylko ze spadkobiercami testamentowymi albo że jedynie z niektórymi z nich.

Komisja krytycznie też odniosła się do brzmienia § 10 umowy, zawierającego zapis o wynajęciu Spółce przez jednego ze wspólników firmę "K.", lokalu, w którym Spółka będzie prowadziła swoją działalność. Według Komisji, dopuszczalne jest zawarcie umowy najmu pomiędzy wspólnikami a Spółką, jednak umowa taka powinna zostać zawarta odrębnie.

Komisja zgodziła się ze skarżącym, że brak określenia sposobu zwolnienia z zakazu konkurencji nie może być przedmiotem zarzutu egzaminatorów, gdyż zadanie egzaminacyjne przewidywało, że zdający może wprowadzić taką możliwość, ale nie musi, jednak wskazała, że ograniczenie w § 13 umowy, zakazu konkurencji do jednego ogólnego zdania, bez wyszczególnienia na czym ma polegać działalność konkurencyjna, jest nieprawidłowe. Komisja Egzaminacyjna zauważyła przy tym, że skarżący w tym zapisie wprowadził zobowiązanie niepodejmowania działalności szkodzącej spółce, co stanowi regulację odrębną od zakazu konkurencji.

Sąd stwierdza, że Komisja Egzaminacyjna wnikliwie przeanalizował pracę skarżącego oraz odniosła się do wszystkich istotnych w sprawie kwestii, podniesionych w skardze, wymieniając błędy zawarte w pracy skarżącego oraz wyjaśniając swoje stanowisko w tej kwestii. Podkreślenia wymaga, że Sąd nie jest kolejną komisją egzaminacyjną, która ocenia pracę skarżącego. Sąd ocenia zgodność z prawem, a więc legalność oceny dokonanej przez Komisję II Stopnia w zaskarżonej uchwale. Chodzi o zbadanie czy ocena dokonana przez Komisję nie ma charakteru dowolnego, lecz mieści się w granicach wyznaczonych przepisami prawa, przede wszystkim uwzględniając kryteria z art. art. 365 ust. 2 ustawy o radcach, wytyczające merytoryczne granice oceny.

Sąd stwierdza, że Komisja Egzaminacyjna nie wykroczyła poza te granice. Wykazane i uzasadnione mankamenty pracy skarżącego dają podstawy do stwierdzenia, że skarżący nie wykonał założenia zadania, zgodnie z którym postanowienia umowy spółki winny zapewniać stabilne działanie spółki i eliminować płaszczyzny konfliktu między wspólnikami, co z kolei daje podstawy do uznania, że nie zostało spełnione kryterium uwzględnienia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje skarżący.

Trudno zgodzić się z zarzutem skarżącego, że organ II instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, nie wyjaśnił stanu faktycznego, nie rozpatrzył materiału dowodowego. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały organ dokonał analizy wszystkich błędów pracy skarżącego z zakresu prawa gospodarczego i uczynił to mając na uwadze ustawowe kryteria oceny. Uzasadnienie uchwały wyjaśnia powody jej podjęcia. Przywołane są stosowne przepisy prawa, zostały wyjaśnione motywy rozstrzygnięcia. Zaskarżona uchwała została wydana w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Zgodzić się należy z Komisją Egzaminacyjną, że dowody w załącznikach do odwołania, stanowiące dokumenty innych spółek nie mogą być przedmiotem oceny, gdyż zgodnie z kryteriami egzaminu radcowskiego oceniana jest praca skarżącego. Również podniesiona przez skarżącego kwestia małej ilości czasu na zadanie egzaminacyjne, nie może stanowić kryterium oceny pracy skarżącego.

Sąd nie dopatrzył się zatem zarzucanego naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 art. 78 § 1 art. 80 art. 107 § 1 i § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Sąd nie może zgodzić się z zarzutem skarżącego, że wbrew art. 7 k.p.a. interes strony w niniejszej sprawie został zignorowany. Zgodnie z przepisem art. 364 ust. 1 ustawy o radcach, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Przepis ten, uzasadnia wysokie wymagania stawiane zdającemu. W tym miejscy wypada przytoczyć stwierdzenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z przytaczanego już wyroku z 13 lutego 2014 r. sygn.. akt II GSK 1929/12: "Celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane". Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "Wychodząc z założeń aksjologicznych ustawy o radcach prawnych, normującej ten zawód zaufania publicznego, niewątpliwie znacznie wyższą wartością, która powinna być braną pod uwagę w pierwszej kolejności przez komisję egzaminacyjną, jest wzgląd, aby wynik egzaminu radcowskiego odpowiadał poziomowi przygotowania prawniczego do wykonywania wspomnianego zawodu, nie zaś, co ma drugorzędne znaczenie, interesowi osoby przystępującej do tego egzaminu, zainteresowanej uzyskaniem wyniku pozytywnego".

Sąd, po zbadaniu, czy Komisja egzaminacyjna w niniejszej sprawie dopuściła się uchybień w procesie oceny pracy skarżącego stwierdza, że nie dopatrzył się naruszeń mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, uznając przy tym, że organ odniósł się do wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Zaskarżona uchwała została podjęta z uwzględnieniem obowiązującego prawa po prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał skargę za bezzasadną i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.