Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 459/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2004-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6332 Należności  przedemerytalne
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2004 nr 120 poz 1252
law: Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych
journal: Dz.U. 2003 nr 58 poz 514
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
journal: Dz.U. 1983 nr 8 poz 43
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
journal: Dz.U. 1982 nr 40 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.
journal: Dz.U. 1983 nr 23 poz 99
law: Ustawa z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Asesor WSA Małgorzata Fita,, Protokolant asystent sędziego Adam Traczyk, po rozpoznaniu w dniu 30 września 2004 r. sprawy ze skargi L. O. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr[...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego i odmowy przyznania prawa do świadczenia przedemerytalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta .


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 146 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001) oraz art. 37k ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 z późn. zm.) i art. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz ustawy o systemie oświaty (Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 65), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez L. O. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] kwietnia 2004 r., znak: [...] orzekającej o odmowie przyznania stronie prawa do zasiłku przedemerytalnego i odmowie przyznania prawa do świadczenia przedemerytalnego, Wojewoda zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 18 maja 2000 r. L. O. zgłosił się do Miejskiego Urzędu Pracy i mocą decyzji organu I instancji z tego dnia uzyskał status bezrobotnego oraz prawo do zasiłku dla bezrobotnych przysługujące od dnia 26 maja 2000 r. do dnia do 25 listopada 2000 r. strona nadal posiada status osoby bezrobotnej.

W dniu 15 marca 2004 r. strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa do zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub jakiegokolwiek innego świadczenia finansowego. W uzasadnieniu tego wniosku powołuje się na 30-letni staż pracy i legitymowanie się obecnie co najmniej 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych, czego potwierdzeniem ma być "Przydział jednostek uczestnictwa w Funduszu Własności Pracowniczej PKP".

Organ I instancji decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. odmówił przyznania stronie prawa do zasiłku przedemerytalnego oraz prawa do świadczenia przedemerytalnego.

Organ ustalił przy tym zatrudnienie strony między innymi w:

- Kolejowych Zakładach Konstrukcji Stalowych w okresie od dnia 1 stycznia 1966 r. do dnia 31 marca 1970 r.

- Przedsiębiorstwie Robót Kolejowych w okresie od dnia 2 kwietnia 1970 r. do dnia 31 października 1972 r.

- Biurze Projektów Kolejowych w okresie od dnia 1 listopada 1972 r. do dnia 30 czerwca 1991 r.

Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie do Wojewody. Skarżący wywodzi, że będąc pracownikiem biura projektów kolejowych był pracownikiem PKP, co stanowi pracę w warunkach szczególnych.

Organ odwoławczy utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy z następujących względów:

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania skarżącemu prawa do zasiłku przedemerytalnego oraz prawa do świadczenia przedemerytalnego. Obie instytucje określone były przepisami obowiązującej do dnia 31 maja 2004 r. ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, którą od 1 czerwca 2004 r. zastąpiła ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Instytucja zasiłku przedemerytalnego została zniesiona z dniem 1 stycznia 2002 r. Z dniem tym art. 37j ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, będący podstawą do przyznawania zasiłku przedemerytalnego został skreślony mocą art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, ustawy o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno - Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego oraz ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz. U. Nr 154, poz. 1793).

Regulacja prawna dotycząca zasiłku przedemerytalnego została jednakże ponownie zmieniona przepisami ustawy z dnia 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz ustawy o systemie oświaty (Dz.U. z 2003 r. Nr 6, poz. 65). Zgodnie z art. 3 ust. l tej ustawy - prawo do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego na zasadach określonych w przepisach ustawy, o której mowa w art. 1 (ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu), w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2001 r., przysługiwało bezrobotnym, którzy do dnia 12 stycznia 2002 r. spełnili warunki do ich nabycia.

Zgodnie z przepisem art. 37j ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2001 r.) - zasiłek przedemerytalny przysługiwał osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury, jeżeli:

1) posiadała okres uprawniający do zasiłku wynoszący 35 lat dla mężczyzn (...), albo

2) posiadała okres uprawniający do zasiłku wynoszący 30 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (...).

Z ustaleń organu I instancji wynika, że na dzień rejestracji skarżący udokumentował łączny okres uprawniający do zasiłku w wymiarze 30 lat i 75 dni. Zatem możliwość nabycia prawa do zasiłku przedemerytalnego uzależniona była w tym przypadku od wykazania, że skarżący wykonywał pracę w warunkach szczególnych co najmniej przez okres 15 lat.

Organ odwoławczy uznał, że kwestie wykonywania pracy w warunkach szczególnych reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8 poz. 43 z późn. zm.). Jak wynika z § 2 tego rozporządzenia - okresy pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w warunkach szczególnych, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy.

Cytowane rozporządzenie w § 4 wprost określa, że do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach, zalicza się także okresy zatrudnienia na kolei w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin.

We wniesionym odwołaniu skarżący powołał art. 40 i 42 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. (wyłączający pracowników biur projektów kolejowych z pojęcia pracowników kolejowych) twierdząc jednak, że "późniejszej, bardziej aktualnej ustawie, bo w Dz. U. Nr 84, poz. 948 z 2000 r." – "pracowników biur projektów kolejowych zalicza się już do pracowników pp PKP".

Organ wskazał, że cyt. ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w art. 195 pkt 7 uchyliła ustawę z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych. Kwestie dotyczące regulacji emerytur pracowników kolejowych zamieszczone są obecnie w przepisach ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Emerytura kolejowa przyznana być może wyłącznie pracownikom kolejowym i dlatego ustawa powyższa w art. 42 precyzuje jakiej osobie przysługuje status pracownika kolejowego, czyli określa jaka osoba zatrudniona w PKP jest jednocześnie pracownikiem kolejowym. W myśl art. 42 ust. l - pracownikami kolejowymi w rozumieniu ustawy są osoby pozostające w stosunku pracy m. in. w jednostkach organizacyjnych przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe", z wyłączeniem biur projektów kolejowych. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu - zatrudnienie pracowników kolejowych w jednostkach (komórkach) organizacyjnych, określonych w ust. 1, zwanych dalej jednostkami organizacyjnymi uważa się w rozumieniu ustawy za zatrudnienie na kolei.

Biorąc zatem pod uwagę brzmienie cyt. wcześniej § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., w myśl którego do okresów pracy w warunkach szczególnych zalicza się okresy zatrudnienia na kolei, organ uznał, że chodzi o okresy wskazane w ust. 2 art. 42 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a zatem okres pracy wykonywanej w biurach projektów kolejowych nie stanowi okresu zatrudnienia na kolei a więc i pracy w warunkach szczególnych.

Organ ustosunkował się do argumentu skarżącego, że brzmienie przepisu art. 42 jest nieaktualne w świetle ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948). Zgodnie z art. 9 tejże ustawy - pracownicy PKP stają się, z mocy prawa, pracownikami PKP S.A. Zatem ustawa powyższa reguluje kwestię pracowników byłego PKP, którzy z mocy prawa stali się pracownikami obecnej PKP S.A. Nie reguluje natomiast kwestii przysługiwania emerytury kolejowej, a tym samym również nie odnosi się do pojęcia "pracowników kolejowych" i "zatrudnienia na kolei", które to pojęcia i ich rozumienie zostały zamieszczone w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Przedłożone "Potwierdzenie przydziału jednostek uczestnictwa Funduszu Własności Pracowniczej PKP" stanowi wyłącznie dokument poświadczający fakt przekazania skarżącemu 14 jednostek uczestnictwa z uwagi na przepracowanie w PKP więcej niż 25 lat.

Organ wskazał również, że do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia przedemerytalnego konieczne byłoby spełnianie wymogów obowiązującej do dnia 31 maja 2004 r. ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. W myśl przepisu art. 37k ust. 1 ustawy - świadczenie przedemerytalne przysługiwało osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, jeżeli:

1) osiągnęła wiek co najmniej 58 lat kobieta i 63 lata mężczyzna i posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, lub

2) do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co najmniej 50 lat kobieta i 55 lat mężczyzna oraz osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn, lub

3) do dnia rozwiązania stosunku pracy, z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn, lub

4) do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego rozwiązanie stosunku pracy, posiada uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 34 lat dla kobiet i 39 lat dla mężczyzn, a rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w związku z niewypłacalnością pracodawcy w rozumieniu ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, lub

5) zakończyła okres zatrudnienia, o którym mowa w art. 19 ust. 2 i w wyniku zaliczenia go do okresu uprawniającego do emerytury spełnia warunki określone w pkt 1, 3 lub 4.

Zgodnie z art. 37l ustawy - prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługiwało osobie, która spełniała warunki do jego nabycia w dniu rejestracji w powiatowym urzędzie pracy. Tymczasem w dniu rejestracji skarżący miał ukończone 59 lat życia, a łączny okres uprawniający do emerytury wyniósł w przypadku skarżącego 31 lat i 328 dni, a więc nie spełniał przesłanek do nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego.

Od decyzji organu odwoławczego strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Miejskiego Urzędu Pracy z dnia [...] kwietnia 2004 r., sygn. akt [...].

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że Wojewoda powołuje się na art. 37j ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu z dnia 12 stycznia 2002 r., który stracił moc obowiązującą 1 stycznia 2002 r., a więc nie można powoływać się na ten artykuł.

Skarżący wskazuje, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. Nr 120 poz. 1252) prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje osobie, która ukończyła co najmniej 56 lat kobieta oraz 61 lat - mężczyzna i posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, zaś skarżący posiada udokumentowane świadectwami pracy łącznie 30 lat i 75 dni pracy.

Skarżący twierdzi, że praca na kolei, zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin, jest przedstawiona jako praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykazuje listę prac o szczególnym charakterze, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego, a do działu VIII o transporcie i łączności zaliczeni są również pracownicy kolei.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Dodatkowo organ wskazał, że organy orzekające w sprawie, obowiązane są posługiwać się przepisami ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w ujednoliconym brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2004 r., nie ma zaś możliwości korzystania z wskazanych przez skarżącego przepisów nieobowiązującej już ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych.

Powołany art. 32 ustawy z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin, który również określał kto był uważany za pracownika kolejowego zawarty jest ustawie, która straciła moc obowiązywania z dniem 1 stycznia 2004 r., a zatem nie posiadała jej zarówno w dniu składania wniosku o przyznanie prawa do zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego (15 marca 2004 r.), jak również w datach orzekania przez oba organy administracyjne.

Organ wskazał również, że skarżący nie przedstawił stosownego świadectwa pracy, poświadczającego wykonywanie przez niego pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi oraz wskazanymi w niej podstawami prawnymi, zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. Organy obu instancji nie ustaliły w sposób należyty stanu faktycznego, a w zakresie w jakim dokonały ustaleń, wyciągnęły błędne wnioski, które mają wpływ na sposób rozstrzygnięcia.

Skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy w formie świadczenia przedemerytalnego lub zasiłku przedemerytalnego w dniu 15 marca 2004 r. Decyzja organu odwoławczego została wydana w dniu [...] czerwca 2004 r.

W zakresie wniosku o świadczenie emerytalne wskazać należy, że obowiązująca od dnia 1 czerwca 2004 r. ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. Nr 120 poz. 1252) stanowi w art. 30 ust. 1, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Tym samym nie jest trafna próba oceny stanu faktycznego, podjęta przez skarżącego, w oparciu o przepisy ustawy "nowej".

Zasady przyznawania tych świadczeń uregulowane były w art. 37k ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tj.: Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 z późn. zm.). Zgodnie zaś z art. 37l ust. 1 cyt. ustawy prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje osobie, która spełniła warunki do jego nabycia w dniu rejestracji w powiatowym urzędzie pracy.

Tym samym organy administracji trafnie wywiodły, że na dzień rejestracji (18 maja 2000 r.) skarżący nie spełniał przesłanek do otrzymania świadczenia przedemerytalnego, ze względu na niespełnione warunki wieku lub okresu uprawniającego do emerytury, jako że miał ukończone 59 lat życia, a łączny okres uprawniający do emerytury wyniósł 31 lat i 328 dni.

Sprawa ewentualnego uprawnienia do zasiłku emerytalnego nie została natomiast należycie wyjaśniona przez organy obu instancji, a poczynione ustalenia prawne są wadliwe, co przesądza konieczność uchylenia decyzji.

Niesporne jest, że zgodnie z art. 37j ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu zasiłek przedemerytalny przysługuje mężczyźnie spełniającemu określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury, jeżeli posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 35 lat lub posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 30 lat, w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Zgodnie z ust. 37j ust. 1a cyt. ustawy okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, o których mowa w ust. 1, są uwzględniane po przedłożeniu odpowiedniej dokumentacji, zgodnie z wymogami określonymi w odrębnych przepisach, bądź na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.

Sprawa ustalenia praw do zasiłku sprowadza się zatem do kwestii, czy wykazana przez skarżącego praca w biurze projektów kolejowych jest pracą spełniająca warunki uznania za pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. oraz do kwestii udokumentowania szczególnego charakteru tej pracy.

Przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie rozstrzygały samodzielnie jaki rodzaj pracy jest rozumiany za pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 maja 2003 r. (sygn. akt II SA 1215/03, opubl. w Pr. Pracy 2004/2/39) - za pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla potrzeb określenia prawa do zasiłku przedemerytalnego należy uznać prace stanowiące zatrudnienie na kolei w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin, niezależnie od rodzaju tej pracy i zajmowanego stanowiska. Zasadne jest przytoczenie części wywodów uzasadnienia tego orzeczenia, jako klarownie objaśniających dość zawiły stan prawny w tej materii:

Przepisy emerytalne, czyli w dacie orzekania ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), stanowią, że wiek emerytalny (niższy), rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych (art. 32 ust. 4). Chodzi tutaj o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), wydanego na podstawie art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267). Przepis § 1 rozporządzenia określa, że stosuje się je do pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 oraz w wykazach stanowiących załącznik do tego aktu prawnego. W § 4 ust. 1 rozporządzenia określono prace wykonywane w szczególnych warunkach przez odesłanie do wykazu A tego rozporządzenia, stanowiąc jednocześnie w ust. 3, że do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach, o których mowa w ust. 1, zalicza się także m. in. okresy zatrudnienia na kolei w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin, a także okresy pracy lub służby, o których mowa w § 5-10 tego rozporządzenia.

Z treści przytoczonych przepisów § 1 i 4 omawianego rozporządzenia wynika więc niewątpliwie, że za prace wykonywane w szczególnych warunkach należy traktować zarówno prace wymienione w wykazach - załącznikach do tego aktu prawnego, jak i prace wymienione m.in. w § 4 ust. 3, a zatem też zatrudnienie na kolei w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin. Nie jest zatem tak, że do prac wykonywanych w szczególnych warunkach można zaliczyć wyłącznie prace wymienione w załącznikach do tego rozporządzenia.

Wyjaśnieniu znaczenia omawianych przepisów rozporządzenia Rady Ministrów pomaga przypomnienie regulacji ustawowych, obowiązujących w czasie jego wejścia w życie. Rozporządzenie wydano na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Ustawa ta nie obejmowała - co do zasady - pracowników i członków rodzin pracowników zatrudnionych na kolei (art. 3 ust. 1 pkt 2). Uprawnienia emerytalno-rentowe tej grupy osób regulowała ustawa z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 23, poz. 99 ze zm.). Pracownikom zatrudnionym na kolei przysługiwały jednak świadczenia na ogólnych warunkach, określonych w ustawie "zaopatrzeniowej" z dnia 14 grudnia 1982 r. wtedy, gdy nie spełnili warunków wymaganych do uzyskania świadczeń na podstawie ich "własnej" ustawy zaopatrzeniowej z dnia 28 kwietnia 1983 r. (art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.). Z tych względów wykreowane w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. pojęcie "zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze" nie obejmowało - co do zasady - pracowników zatrudnionych na kolei (art. 53 ust. 2 i 3). W konsekwencji zawarte w art. 55 tej ustawy upoważnienie do określenia, w drodze rozporządzenia, rodzajów prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przysługują określone świadczenia - również nie odnosiło się - co do zasady - do prac wykonywanych na kolei (art. 55 tej ustawy).

Z tymi regulacjami powszechnej ustawy zaopatrzeniowej z dnia 14 grudnia 1982 r. korespondowały regulacje zawarte w ustawie z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin. Przepis art. 4 ust. 1 tej ustawy zawierał w istocie powtórzenie treści art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. stwarzającego możliwość uzyskania przez pracownika kolejowego (członka jego rodziny) prawa do zaopatrzenia społecznego na ogólnych zasadach. W związku z tym w art. 4 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych określono, że w takich przypadkach okresy zatrudnienia na kolei uważa się za okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach, w rozumieniu ustawy z 14 grudnia 1982 r. W art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin wyjaśniono jednocześnie, co - na użytek tej ustawy - należy rozumieć pod pojęciem zatrudnienia na kolei. Z tych dwóch ostatnich przepisów wynika, że dla potrzeb zaopatrzenia emerytalnego zatrudnieniem na kolei (a więc zatrudnieniem w warunkach szczególnych) jest zatrudnienie we wszystkich kolejowych jednostkach organizacyjnych, bez względu na zajmowane stanowisko czy rodzaj wykonywanej pracy (z wyjątkiem pracy w biurach projektów kolejowych – do czego powrócić wypadnie w późniejszych wywodach).

Z tego właśnie powodu wspomniane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze określa rodzaje prac uznanych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dwoma sposobami: za pomocą wykazu tych prac i dodatkowo - w odniesieniu do osób wyjątkowo korzystających z uprawnień emerytalnych na podstawie ustawy zaopatrzeniowej z dnia 14 grudnia 1982 r. - za pomocą ogólnego określenia rodzaju zatrudnienia, połączonego z odesłaniem do przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (§ 4 ust. 3 rozporządzenia). W świetle bowiem art. 4 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin określenie w rozporządzeniu rodzaju prac na kolei uznanych za zatrudnienie w szczególnych warunkach za pomocą szczegółowego wykazu tych prac byłoby po prostu zbędne.

Jak wskazano wyżej, przepisy o kolejowym zaopatrzeniu emerytalnym wyłączają spod swej regulacji pracowników biur projektów kolejowych (art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin). Podkreślić jednak należy, że cyt. art. 5 ust.1 pkt 1 został zmieniony ustawą z dnia z dnia 8 maja 1998 r. zmieniającą ustawę o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw, a także o zmianie ustaw: o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin oraz o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. Nr 66 poz. 431) z dniem 2 czerwca 1998 r., natomiast pierwotne brzmienie art. 5 z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin do dnia 1 czerwca 1998 r. nie dawało podstaw do takich rozróżnień. Zgodnie bowiem z treścią art. 5 ust. 1 i 2 przed nowelizacją - pracownikami kolejowymi w rozumieniu ustawy były osoby pozostające w stosunku pracy:

1/ w jednostkach organizacyjnych przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe", których pracownicy są objęci przepisami w sprawie praw i obowiązków pracowników kolejowych, wydanymi na podstawie art. 298 Kodeksu pracy,

2/ w innych jednostkach (komórkach) organizacyjnych podległych Ministrowi Komunikacji, których pracownicy byli objęci dotychczasowymi przepisami o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin,

zaś zatrudnienie pracowników kolejowych w jednostkach (komórkach) organizacyjnych, określonych w ust. 1, zwanych "kolejowymi jednostkami organizacyjnymi", uważa się w rozumieniu ustawy za zatrudnienie na kolei.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że charakter pracy świadczonej przez skarżącego ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia jego prawa do zasiłku przedemerytalnego, zaś organy nietrafnie odmówiły uznania ustalonych okresów zatrudnienia za mające znaczenie dla prawa do zasiłku przedemerytalnego, wywodząc, że nie są to okresy pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Organy powinny wziąć pod uwagę cały okres zatrudnienia skarżącego badając go przez pryzmat powyższych przepisów.

Organy przy tym nie były uprawnione do samodzielnej oceny czy wskazany okres zatrudnienia spełnia kryteria niezbędne do uznania go za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, organ odwoławczy był świadom tego, że okresy pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w warunkach szczególnych lub w świadectwie pracy (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8 poz. 43 z późn. zm.) bądź prawomocne orzeczenie sądu.

Tym samym rozpatrując sprawę ponownie organ wezwie skarżącego do złożenia stosownych zaświadczeń wyznaczając rozsądny termin, pouczając go zgodnie z art. 9 kpa o trybie i możliwości wystąpienia do pracodawcy oraz sądu o ustalenie treści świadectwa pracy oraz o konsekwencji nie przedstawienia takich dowodów, a po ich ewentualnym otrzymaniu, zgodnie z art. 77 § 1 kpa oceni na podstawie zgromadzonego materiału, czy czas zatrudnienia w ustalonych we właściwym trybie warunkach pracy daje podstawę do ubiegania się o zasiłek przedemerytalny w świetle przytoczonych przepisów.

Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. "a" i "c" oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, oraz wskazanymi wyżej przepisami prawa materialnego Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie.