Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 1158/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi R.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 października 2021 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

R.L. (dalej także jako "wnioskodawczyni", "strona" albo "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 października 2021 r. nr (...), którą:

- w pkt 1 uchylono w całości decyzję Prezydenta Miasta z dnia 31 maja 2021 r. nr (...) o odmowie przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem J. L. (ur. (...) 1942 r.) legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

- w pkt 2 odmówiono przyznania R.L. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem J. L. na okres od 1 marca 2021 r. do dnia 2 października 2021 r.;

- w pkt 3 umorzono postępowanie na okres od dnia 3 października 2021 r.

W podstawie prawnej decyzji Kolegium wskazało art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4; ust. 1b i ust .5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej powoływanej w skrócie jako "u.ś.r.").

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 15 marca 2021 r. R.L. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad mężem J. L., legitymującym się orzeczeniem

o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

W wyniku przeprowadzonego postępowania Prezydent Miasta W. wydał w dniu 31 maja 2021 r. decyzję nr (...), którą na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i stwierdził, że pomimo, iż zakres sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nad mężem opisany w wywiadzie środowiskowym z dnia 26 marca 2021 r. wyklucza możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia, to świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane, gdyż w sprawie nie została spełniona przesłanka wieku osoby wymagającej opieki, określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W ocenie organu pierwszej instancji odnoszący się do wskazanej regulacji wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., (sygn. akt K 38/13) nie oznacza wykluczenia możliwości stosowania przesłanki wieku określonej w tym przepisie, bowiem treść tego przepisu nie została przez ustawodawcę zmieniona. Organ wskazał, że niepełnosprawność męża wnioskodawczyni, zgodnie z wydanym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności, istnieje od 75 - go roku życia. Stwierdzona niepełnosprawność nie powstała zatem w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Ponadto, w ocenie organu pierwszej instancji, brak jest z uwagi na regulację zawartą w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ze względu na pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania wniesionego w imieniu wnioskodawczyni przez profesjonalnego pełnomocnika, w uzasadnieniu decyzji z dnia 29 października 2021 r. wskazało, że w toku trwającego postępowania odwoławczego do Kolegium wpłynął odpis skrócony aktu zgonu J. L. , z którego wynika, że mąż wnioskodawczyni zmarł w dniu 2 października 2021 r.

Kolegium analizując okoliczności przedmiotowej sprawy doszło do wniosku, że organ pierwszej instancji niezasadnie odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na regulację zawartą w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium wskazało, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) stwierdził niezgodność z Konstytucją RP art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Kolegium podkreśliło przy tym, że przepis ten do dnia wydania decyzji nie został uchylony. Poprawa stanu prawnego w tym zakresie należy do ustawodawcy. Jednakże Kolegium przychyliło się do orzecznictwa sądów administracyjnych, które wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Kolegium za zasadne uznało zarzut odwołania dotyczący naruszenia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie. Kolegium wskazało, że zastosowanie wykładni celowościowej tego przepisu umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji osoby niepełnosprawnej w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Może to jednak mieć miejsce tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Kolegium podkreśliło, że takie odczytywanie przepisu ustawy oznacza, że ma on zastosowanie w sytuacji wystąpienia o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę zstępną (dziecko) osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, która pozostaje w związku małżeńskim. Kolegium stwierdziło, że sytuacja zakreślona przez powyższy przepis nie ma miejsca w niniejszej sprawie, gdyż z wnioskiem wystąpiła żona osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki.

Zdaniem Kolegium decyzję odmowną uzasadniał natomiast brak spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ponieważ zebrany

w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie istnienia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy też niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskodawczynię z uwagi na konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem.

Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku wnioskującej o przyznanie świadczenia zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest zrezygnować z pracy zarobkowej, albo też nie podejmować jej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, ze opieka ta nie pozwala im czy to na rezygnację z zatrudnienia, czy też na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Kolegium zgodziło się z ustaleniami organu pierwszej instancji, że strona wnioskująca o świadczenie nie zrezygnowała z zatrudnienia w 2017 r., to jest w momencie gdy mąż zaczął chorować w 75 – tym roku życia, z uwagi na konieczność sprawowania opieki, gdyż nigdy nie była zatrudniona i nie wykonywała innej pracy zarobkowej zgodnie z ustawową definicją określoną w art. 3 pkt 22 u.ś.r.. Kolegium wskazało, że ze względu na brzmienie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz treść orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności J. L. , zasadnym jest w sprawie branie pod uwagę wyłącznie okresu od przyznania znacznego stopnia niepełnosprawności, to jest od dnia 8 maja 2019 r. Kolegium podkreśliło, że do tego dnia strona nie była nigdzie zatrudniona lub nie wykonywała innej pracy zarobkowej.

W ocenie Kolegium materiał dowodowy prowadzi do wniosku, że rozmiar i zakres opieki sprawowanej nad mężem w okresie do dnia 2 października 2021 r., nie uniemożliwiał stronie podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Uzasadniając to stwierdzenie Kolegium wskazało, że wnioskodawczyni prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe wraz z mężem, który posiada znaczny stopień niepełnosprawności, choruje na serce, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę chorobę Parkinsona, miażdżycę i ma zaniki pamięci. Dwa razy w tygodniu przyjeżdża do męża rehabilitantka. Czynności wykonywane przez stronę w ramach opieki polegają na przyrządzaniu posiłków, dozowaniu oraz podawaniu lekarstw, asekuracji przy poruszaniu się, prowadzeniu do toalety. Strona stara się chodzić z mężem po mieszkaniu, aby całkowicie nie zaniemógł. Strona wykonuje przy mężu czynności higieniczne (kąpiele, podmywanie, zmiana pampersów). Umawia wizyty lekarskie i towarzyszy w nich mężowi, załatwia sprawy urzędowe. Mąż wnioskodawczyni przyjmuje samodzielnie posiłki, nie jest osobą leżącą, wymaga stałej opieki z uwagi na ustalony zły stan zdrowia.

W ocenie Kolegium czynności wykonywane w ramach sprawowanej opieki nad mężem nie zajmowały stronie całego dnia. Stąd też nie uniemożliwiały podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności takie jak przyjazd strony z zakupami, przygotowanie śniadania i pomoc przy porannej toalecie, zajmowały stronie czas rano. Zdaniem Kolegium czynności wykonywane przez stronę odnoszą się do zwykłych, codziennych czynności domowych, wynikających z prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, takich jak sprzątanie, pranie, prasowanie. Zdaniem Kolegium czynności tych nie można łączyć z opieką nad osobą niepełnosprawną. W ocenie Kolegium również takie czynności jak załatwianie spraw urzędowych, zakup lekarstw czy też umawianie wizyt lekarskich, nie uniemożliwiają stronie podjęcia zatrudnienia, gdyż nie są wykonywane codziennie i aż do wieczora, tylko czasami - w zależności od potrzeb.

Kolegium wskazało nadto, że oświadczenie strony o tym, że gdyby nie choroba męża nadal pomagałaby bratu w gospodarstwie rolnym, stanowi o tym, że wnioskodawczyni nie szukałaby pracy zarobkowej gdyby mąż był zdrowy, tylko wróciłaby do pomocy bratu w gospodarstwie rolnym. Taka pomoc zdaniem Kolegium nie mieści się w ustawowej definicji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i oznacza brak gotowości strony do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyby mąż nie był osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Końcowo organ odwoławczy zaznaczył, że z uwagi na zgon J. L. w dniu 2 października 2021 r. zasadnym było umorzenie postępowania po tej dacie.

R.L., reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wniosła na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Decyzji Kolegium skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd bada zaskarżony akt (w realiach niniejszej sprawy decyzję administracyjną) pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Tym samym aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji przyjął, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności został ustalony u J. L. od dnia 8 maja 2019 r., czyli w 77 roku życia. Według organu przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nadal ma zastosowanie. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), z uwagi na brak działań ustawodawcy nie zmienia we wskazanym zakresie sytuacji prawnej skarżącej. Ponadto w ocenie organu pierwszej instancji przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim (zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.).

W realiach niniejszej sprawy Kolegium odmiennie oceniło przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podważyło istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad mężem i niewykonywaniem przez niej pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium czas i rodzaj wykonywanych czynności opiekuńczych przez skarżącą nie uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego

1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie

ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje,

jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Natomiast przepis art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wskazać należy, że w art. 17 u.ś.r. szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi ze względu na moment powstania niepełnosprawności Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko Kolegium, że data powstania niepełnosprawności u wymagającego opieki męża skarżącej nie uzasadnia odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia.

Wskazać należy, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18 – go roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie nietrafne, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.

Zdaniem organu pierwszej instancji zachodziła również negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., bowiem J. L. pozostawał w związku małżeńskim, natomiast jego żona (skarżąca) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W kwestii tej Kolegium słusznie uznało, że w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. małżonek jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż poza osobami wymienionymi w 1-3 art. 17 ust. 1 ustawy, to jest matką, ojcem, opiekunem faktycznym dziecka, rodziną zastępczą jest on inną osobą, na której, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Ustawa o świadczeniach rodzinnych, poza wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka będącego osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie wymienia żadnych innych przesłanek w stosunku do małżonka, poza ogólnymi przesłankami dotyczącymi wszystkich uprawnionych. W rezultacie powyższego nie podlega jakimkolwiek wątpliwościom, że małżonek jest osobą, na której, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka.

Kolegium prawidłowo wywiodło, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna osoba, niebędąca małżonkiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (np. syn, córka, wnuk). W przepisie tym ustawodawca sankcjonuje wartość wynikającą z małżeństwa, zgodnie z którą obowiązek małżonka sprawowania opieki i pielęgnacji względem niepełnosprawnego współmałżonka wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnego, chyba, że współmałżonek niepełnosprawnego sam nie jest w stanie zrealizować swego obowiązku opieki i pielęgnacji, ponieważ legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza, że sam wymaga pomocy i opieki osób trzecich.

Z powołanego przepisu - jak błędnie wywiódł organ pierwszej instancji, a na co słusznie zwróciło uwagę Kolegium - nie wynika zatem, by fakt pozostawania w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki stanowił negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Przechodząc do dalszych rozważań oceny zasadności prezentowanego przez Kolegium stanowiska odnośnie braku podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką, należy wskazać, że stanowisko Kolegium jest słuszne, bowiem ze zgromadzonego w aktach materiału nie wynika, że taki związek w niniejszej sprawie występuje.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uprawnia do stwierdzenia, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym wyklucza automatycznie obowiązek wykazania związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia. Nie każda opieka nad taką osobą będzie uniemożliwiać zatrudnienie, gdyż nie można czynić z góry założenia, że konieczne będzie udzielanie takiej osobie opieki kompleksowej przez cały czas.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2020 r.; sygn. akt I OSK 1148/20, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r.; sygn. akt I OSK 516/19; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W każdej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (zob. w tej materii: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2015 r.; sygn. akt I OSK 2820/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Kolegium dokonując szczegółowych ustaleń odnośnie czynności opiekuńczych i ich wymiaru czasowego wskazało, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest uzasadnione wówczas, gdy wnioskodawca z powodu zakresu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w ogóle nie jest w stanie pracować zawodowo, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Taka sytuacja z uwagi na ustalony zakres czynności opiekuńczych i ich wymiar godzinowy, co szczegółowo opisano w uzasadnieniu wydanej decyzji, nie uniemożliwiała skarżącej możliwości podjęcia pracy.

Z materiału dowodowego sprawy w żaden sposób nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawnym mężem sprawowana przez skarżącą wykluczała całkowicie podjęcie przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia lub pracy zarobkowej. Z poczynionych ustaleń wynika, że opieka nad mężem zajmowała wnioskodawczyni każdego dnia jedynie kilka godzin. Mąż wnioskodawczyni nie był osobą leżącą, samodzielnie spożywał posiłki. Okoliczności wskazane w wywiadzie środowiskowym nie budzą wątpliwości co do tego, że maż skarżącej był w stanie pozostawać w domu bez asysty ze strony osoby trzeciej. Czynności skarżącej związane z opieką nad mężem rozpatrywane kompleksowo nie były zatem, jak zasadnie uznał organ odwoławczy, czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie przez skarżącą jakiejkolwiek pracy. Należy mieć przy tym na uwadze, że czynności składające się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego to zbiór czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z ustaleń poczynionych w sprawie bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem, w świetle zasad doświadczenia życiowego, był do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Nie kwestionując złego stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności jego wsparcia przez skarżącą, należy podkreślić za organem odwoławczym, który nie zanegował faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącą, że sama konieczność sprawowania opieki nie mogła stanowić w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się mężem, miała możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, podjęcia pracy.

Uznawszy zatem zarzut podniesiony w skardze za niezasadny jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Wyrok w sprawie został wydany na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.