Postanowienie NSA, sygn. akt II OZ 865/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art 199, art 246 par 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 9 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2013 roku, sygn. akt IV SA/Wa 1448/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2013 roku, znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 4 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2013 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawcy nie przysługuje prawo pomocy, ponieważ nie podjął on wszelkich niezbędnych kroków, aby uzyskać środki finansowe na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślił, że stowarzyszenia zwykłe zobligowane są do zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności określonej w regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki z jakich będzie finansowana działalność regulaminowa. Jeżeli skarżące Stowarzyszenie ma niewielką liczbę członków, a wysokość ustalonych składek członkowskich uniemożliwia mu funkcjonowanie i realizowanie celów, dla których zostało powołane, powinno ono podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania dodatkowego majątku. Stowarzyszenie ma możliwość podwyższenia wysokości składek członkowskich, jak również zwiększyć liczbę jego członków, co mogłoby istotnie wpłynąć na zwiększenie się dochodu pozwalającego na uiszczenie wpisu od skargi. Sąd podkreślił, że skoro skarżące Stowarzyszenie nie podjęło dotychczas przewidzianych prawem instrumentów umożliwiających zgromadzenie środków finansowych na jego funkcjonowanie to brak jest podstaw, aby ciężary związane z funkcjonowaniem Stowarzyszenia przerzucać na Państwo, czyli ogół obywateli.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. podnosząc, że dzięki prowadzeniu rozległej i uczciwej działalności ekologicznej zwiększyło liczbę członków, którzy wydatkują ze swoich zasobów finansowych kwotę około 25 zł miesięcznie tylko na opłaty sądowe. Stowarzyszenie podkreśliło również, że zasoby finansowe członków stowarzyszenia nie są nieograniczone. Stwierdził także, że podejmuje działania mające na celu poprawę jego sytuacji finansowej, jednakże pomimo tego nie jest w stanie osiągnąć wystraszających środków pozwalających na realizację zadań statutowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej generalnej zasady stanowi art. 246 § 2 pkt 2 zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadajacej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w tym przepisie określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić jednocześnie należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący.

Jak słusznie wskazał już Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu z faktu, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie wynika, że jest ono zwolnione z obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Podkreślić należy, że Stowarzyszenie nie może przerzucać obowiązku ponoszenia kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa, a przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Stowarzyszenie musi bowiem, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. Podnoszona w rozpoznawanym zażaleniu okoliczność, iż podejmowane przez Stowarzyszenie realne działania w dalszym ciągu nie dają dochodu pozwalającego na opłacenie kosztów sądowych we wszystkich postępowaniach, w których Stowarzyszenie to bierze udział, nie jest okolicznością pozwalająca na przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. Jak wynika z zażalenia Stowarzyszenie w celu zwiększenia posiadanych przez siebie środków finansowych zwiększyło ilość członków oraz wysokości ich miesięcznego partycypowania w ponoszonych wydatkach. Stowarzyszenie nie podjęło jednak żadnych innych działań mogących zwiększyć jego dochody, na przykład poprzez przekształcenie się w stowarzyszenie rejestrowe, mające znacznie szersze możliwości gromadzenia środków poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów oraz ofiarności publicznej. Nie można więc uznać, że Stowarzyszenie podjęło wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji