Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 393/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 33 par 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 24 ust 4, 5d,5f art. 31
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 118 par 2, art.239a
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 135, 145 par 1 pkt 1 lit a, art.200, art.205 par 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz Sędziowie WSA Stanisław Grzeszek (spr.) WSA Ewa Michna Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 maja 2016 r. sprawy ze skargi A.U. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 100 zł (sto złotych).


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku A.U. na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia 10 listopada 2015r. obejmujących należność wynikającą z prawomocnej decyzji z dnia 21 grudnia 2009r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu nieopłaconych przez "G " sp. z o.o. składek na ubezpieczenie społeczne

W dniu 12 listopada 2015r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w Urzędzie Gminy B. Kopię tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu w dniu 14 listopada 2015r. wraz z zawiadomieniem o zajęciu.

Pismem z dnia 16 listopada 2015r. A. U. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne podnosząc przedawnienie roszczeń oraz wniósł o;

niezwłoczne wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,

2. zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 35 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,

3. natychmiastowe wykonanie obowiązku odstąpienia od czynności egzekucyjnych z uwagi na okazanie dowodów stwierdzających nieistnienie obowiązku na skutek wygaśnięcia (art. 45 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) w tym odstąpienie i uchylenie zajęcia wynagrodzenia za pracę.

W związku z wniesieniem zarzutów, Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. w dniu 19 listopada 2015r. wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego jak również powiadomił pracodawcę tj. Urząd Gminy B. o jego zawieszeniu.

Po rozpatrzeniu zarzutów, Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., działając jako organ egzekucyjny i jednocześnie wierzyciel, postanowieniem z dnia 3 grudnia 2015r. nr [...] odmówił uwzględnienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne i odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu organ podkreślił, że w niniejszej sprawie, nie doszło do wygaśnięcia zobowiązania z tytułu składek, a zatem nie jest zasadnym uwzględnienie zgłoszonego zarzutu.

Na powyższe postanowienie strona złożyła zażalenie, powielając wniesiony wcześniej zarzut nieistnienia obowiązku. Strona ponownie wskazała, że

"należności wynikające z decyzji z dnia 21 grudnia 2009r. uległy przedawnieniu w dacie 31 grudnia 2014r. skutkującym wygaśnięciem zobowiązania".

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 31 grudnia 2015r. nr [...], utrzymał w mocy postanowienie Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia 3 grudnia 2015r.

W ocenie organu II instancji prawidłowe jest stanowisko, że zgodnie z przepisem art. 24 ust. 5f ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych pięcioletni termin przedawnienia z art. 24 ust. 5d zaczyna biec dopiero po uprawomocnieniu się decyzji przenoszącej odpowiedzialność na osobę trzecią. Podkreślono, że przepis ten znajduje zastosowanie tylko w sytuacji, gdy decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności na osobę trzecią może podlegać wykonaniu. Wyjaśniono, również, że warunkiem rozpoczęcia biegu pięcioletniego terminu przedawnienia, liczonego od końca roku kalendarzowego, w którym wydano decyzję, jest niewniesienie w określonym terminie odwołania przez stronę albo uprawomocnienie się decyzji w następstwie odwołania do sądu. W przypadku wniesienia odwołania, decyzja może podlegać wykonaniu po wydaniu ostatecznego rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy, tym samym pięcioletni termin przedawnienia zaczyna biec od końca roku kalendarzowego, w którym orzeczenie sądu uległo uprawomocnieniu.

Jak podkreślono, w przedmiotowej sprawie wydana przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. decyzja z dnia 21 grudnia 2009r. o przeniesieniu na A.U. odpowiedzialności za zobowiązania stała się prawomocna z dniem 10 marca 2015r. tj. w dniu wydania prawomocnego wyroku przez Sąd Apelacyjny w Krakowie.

Ponadto organ wskazał, że zgodnie z art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Zarzut taki podnosił zobowiązany. Ograniczenie to dotyczy także organu odwoławczego od postanowień wydawanych przez organ egzekucyjny.

Dodatkowo, w trybie rozpatrywania zarzutów, zasada ta została powtórzona w art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - organ egzekucyjny jest związany stanowiskiem wierzyciela co do istnienia/wymagalności obowiązku. Jest to wyłącznie uprawnienie wierzyciela.

Z uwagi na powyższe przepisy, jak podkreślił Dyrektor Izby Skarbowej , rola organu odwoławczego ogranicza się do oceny, czy organ egzekucyjny rozpatrując zarzuty dochował procedury przewidzianej w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dyrektor Izby Skarbowej nie może wkraczać w kompetencje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciela.

Pismem z dnia 11 stycznia 2016r. A.U. złożył wniosek o uzupełnienie co do rozstrzygnięcia powyższego postanowienia, "a to poprzez rozstrzygniecie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 3 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji na wskutek uwzględnienia zażalenia". Zarzucono, że rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej jest "niekompletne, gdyż w sentencji postanowienia nie zawiera stanowiska w przedmiocie rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji w zakresie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 w związku z art. 59 § 3 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji".

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 8 lutego 2016r. odmówił uzupełnienia postanowienia, zaznaczając, że uzupełnienie postanowienia może dotyczyć wyłącznie pouczenia co do prawa odwołania, wniesienia w stosunku do decyzji powództwa do sądu powszechnego lub co do skargi do sądu administracyjnego lub rozstrzygnięcia. Nie może dotyczyć innych elementów postanowienia, w tym uzasadnienia faktycznego lub prawnego.

Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 grudnia 2015r. A.U. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając naruszenie:

- przepisu prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 5f, art. 24 ust. 5d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich błędną wykładnię,

- oraz przepisu prawa procesowego, tj. art. 130 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Strona podniosła, że w konsekwencji wskazanego wyżej błędnego zastosowania prawa materialnego doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego tj.:

art. 33 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegającego na nieuwzględnieniu zarzutu zgłaszanego przez skarżącego dotyczącego przedawnienia należności z tytułu składek dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie decyzji ZUS z dnia

21 grudnia 2009r.,

art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez uznanie, że organ I instancji, działając jednocześnie jako wierzyciel i organ egzekucyjny, a organ II instancji jako organ nadrzędny wobec wierzyciela i organu egzekucyjnego nie jest uprawniony do badania wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności postanowienia organu II instancji oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji w całości, w skutek zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego tj. poprzez wydanie postanowienia z rażącym naruszeniem prawa; ewentualnie o uchylenie przedmiotowych postanowień. Nadto zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, tj. stwierdzenie, że zarzut przedawnienia podniesiony przez skarżącego jest uzasadniony oraz umorzenie postępowania oraz zasądzenie od organu administracyjnego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania wywołanego wniesieniem skargi.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej z punktu widzenia legalności tj. z punktu widzenia zgodności zaskarżonych decyzji (postanowień) z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Żądanie skargi może być więc uwzględnione w razie stwierdzenia przez sąd, że rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania, jeżeli takie naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy bądź z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c w/w ustawy).

Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 121 tej ustawy).

Rozpoznając skargę w ramach tak zakreślonej kognicji, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. zostały wydane z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością ich uchylenia.

Kontroli Sądu zostało poddanie postanowienie w sprawie nieuwzględnienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Skarżący kwestionując wszczęcie i prowadzenie wobec niego egzekucji w oparciu o tytułu wykonawcze wystawione na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 grudnia 2009r. o przeniesieniu odpowiedzialności na skarżącego jako członka zarządu za zaległości z tytułu należności składkowych ciążących na G. sp. z o.o. oparł zarzut na nieistnieniu obowiązku w związku z przedawnieniem należności składkowych objętych w/w decyzją (art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014r., poz. 1619 ze zm., powoływanej dalej jako "u.p.e.a.").

Natomiast organy egzekucyjne obu instancji nie uwzględniając zgłoszonego zarzutu oraz odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego przyjęły, że nie nastąpiło przedawnienie należności składkowych wynikających z decyzji z dnia 21 grudnia 2009r., albowiem 5 letni termin przedawnienia należy liczyć od daty kiedy powyższa decyzja stała się prawomocna tj. od dnia 10 marca 2015r., w którym Sąd Apelacyjny w Krakowie wydał w sprawie prawomocny wyrok.

W niniejszej sprawie zarówno skarżący jak i organy egzekucyjne odwoływały się w tej kwestii do regulacji art. 24 ust. 5d ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015r., poz. 121 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), inaczej jednak interpretując powyższy przepis.

Stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d.

Na zasadzie wyjątku od przyjętej powyżej reguły został unormowany m.in. termin i bieg przedawnienia zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej z tytułu składek.

Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 5d u.s.u.s. przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.

Przepis ten jest zrozumiały, a jego treść nie powinna budzić uzasadnionej wątpliwości, że wolą ustawodawcy było odmienne, niż wynika to z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., uregulowanie tej samej kwestii (przedawnienia odpowiedzialności osób trzecich) za należności z tytułu składek.

Nie budzi wątpliwości, że u.s.u.s. zawiera samodzielną regulację dotyczącą przedawnienia odpowiedzialności osób trzecich za zaległości składkowe i w tym wypadku przepisy Ordynacji podatkowej - jak słusznie podnosi się w orzecznictwie – mogą być "odpowiednie stosowanie", do czego uprawnia treść art. 31 u.s.u.s. Może to mieć jednak miejsce jedynie w sprawach nieuregulowanych inaczej w u.s.u.s. Skoro zatem u.s.u.s. zawiera własną w tym zakresie regulację to tym samym brak jest podstaw prawnych do posiłkowego stosowania art. 118 § 2 zdanie pierwsze Ordynacji podatkowej.

Zatem nie budzi wątpliwości, że w sprawie miał zastosowanie przepis art. 24 ust. 5d u.s.u.s.

Dodać także wypada, że z niekwestionowanego w sprawie stanu faktycznego wynika, że decyzja orzekająca o odpowiedzialności skarżącego jako osoby trzeciej za zobowiązania spółki G. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę została wydana w dniu 21 grudnia 2009r. Oznacza to, że przedmiotowe zobowiązanie obejmujące należności składkowe, co do zasady przedawniło się z końcem 2014r.

Sąd w składzie orzekającym w sprawie nie podziela stanowiska organów orzekających w sprawie, że wykładni art. 24 ust. 5d u.s.u.s należy dokonywać w powiązaniu z przepisem art. 24 ust. 5f u.s.u.s. tzn. że pięcioletni termin przedawnienia z art. 24 ust. 5d zaczyna biec dopiero po uprawomocnieniu się decyzji przenoszącej odpowiedzialność na osobę trzecią, a zatem powyższy przepis znajduje zastosowanie tylko w sytuacji, gdy decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności na osobę trzecią może podlegać wykonaniu.

Takie rozumienie przepisu art. 24 ust. 5d u.s.u.s. pozostaje w oczywistej opozycji do jego literalnego brzmienia i w ocenie Sądu nie znajduje prawnego uzasadnienia.

Przepis art. 24 ust. 5f u.s.u.s. stanowi, że w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

W przepisie tym zostały wymienione trzy rodzaje decyzji wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które są objęte dyspozycja powyższej normy prawnej; (1) decyzja ustalająca obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, (2) decyzja ustalająca podstawę wymiaru składek, (3) decyzja ustalająca obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne.

W opinii Sądu wśród wymienionych decyzji nie mieści się decyzja o odpowiedzialności osoby trzeciej, o której mowa w art. 24 ust. 5d u.s.u.s. Skoro ustawodawca posłużył się w odrębnym przepisie pojęciem "decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego", to gdyby chciał, aby przepis art. 24 ust. 5f u.s.u.s obejmował także decyzję o odpowiedzialności za należności z tytułu składek osoby trzeciej, to obok trzech wymienionych decyzji wymieniłby również decyzję o odpowiedzialności osoby trzeciej.

Prezentowanego w wydanych postanowieniach stanowiska nie uzasadnia również proponowana przez organy egzekucyjne argumentacja odwołująca się do przepisów postępowania administracyjnego, wskazująca, że ponieważ art. 24 ust. 5d u.s.u.s. odnosi się do decyzji administracyjnej, to w sprawie znajdzie zastosowanie art. 130 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie ulega wykonaniu, a wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji. Skoro ustawodawca w normie prawa materialnego (art. 24 ust. 5d u.s.u.s.) wskazał datę początkową biegu terminu przedawnienia (data wydania decyzji), bez żadnych zastrzeżeń i odwołań do innych norm prawnych, to brak jest podstaw do przesuwania w czasie tej daty z powołaniem się na przepisy postępowania administracyjnego regulujące kwestie wykonania decyzji.

Należy zauważyć, że art. 118 § 2 Ordynacji podatkowej zawiera co do zasady tożsamą regulację jak art. 24 ust. 5d u.s.u.s. (przedawnienie zobowiązania podatkowego wynikającego z decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej następuje po upływie 3 lat od końca roku kalendarzowego, w którym została doręczona decyzja o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej.

W praktyce orzeczniczej organów podatkowych, a także sądów administracyjnych, występuje jednoznaczny pogląd, że 3 letni termin przedawnienia, o którym mowa w art. 118 § 2 Ordynacji podatkowej zaczyna biec od daty w tym przypadku doręczenia decyzji, a nie np. od momentu, gdy decyzja przenosząca odpowiedzialność na osobę trzecią stanie się ostateczna z uwagi na przepis art. 239a Ordynacji podatkowej.

Ponieważ jak wynika z akt sprawy skarżącemu dopiero w dniu 14 listopada 2015r. doręczono odpisy tytułów wykonawczych i zawiadomienie o zajęciu egzekucyjnym, a zatem po upływie ustawowego terminu przedawnienia wynikającego z art. 24 ust. 4d u.s.u.s., Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. rozpatrując ponownie zarzuty skarżącego na prowadzone postępowanie egzekucyjne uwzględni stanowisko Sądu przedstawione w niniejszym wyroku.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 w/w ustawy.