Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 90/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Zawieszenie/podjęcie postępowania
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 02 grudnia 2008r. sprawy ze skarg J. P. (następcy prawnego [...] T. M.), R. K. (następcy prawnego [...] J. K.), W. R. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania o zwrot nieruchomości; oddala skargi /-/ W.Batorowicz /-/ M.Kwiecińska /-/ A.Łaskarzewska


UZASADNIENIE

Na wniosek A. U. wszczęte zostało przez Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego "[...]" w P. postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [...], ark. mapy [...], część działek nr [...], pow. [...] ha, kw nr [...] i nr [...], pow. [...] ha, kw nr [...].

Postanowieniem Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego "[...]" w P. z dnia [...] r., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P. jako prezydenta miasta na prawach powiatu, przekazał według właściwości Wojewodzie [...] wniosek o zwrot wyżej wymienionej nieruchomości.

Postanowieniem z dnia [...] r. ([...]) Wojewoda [...] wyznaczył Starostę [...], jako organ właściwy do załatwienia sprawy zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Postanowieniem z dnia [...] r. (znak [...]) Starosta [...] na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zawiesił z urzędu postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [...], ark. mapy [...], część działek nr [...], pow. [...] ha, kw nr [...] i nr [...], pow. [...] ha, kw nr [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż z dołączonego do wniosku o zwrot nieruchomości orzeczenia nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania, wydanego w [...] 1963 r. przez Zastępcę Kierownika Urzędu Spraw Wewnętrznych, wynika, iż wywłaszczona nieruchomość o pow. [...] m², zapisana w księdze wieczystej [...] tom [...] wykaz [...], stanowiła własność A. M.; zaś z akt sprawy nie wynikało, iżby wnioskodawczyni była jedyną osobą uprawnioną do ubiegania się o zwrot opisanej nieruchomości. Organ wskazał, iż do wniosku dołączone zostały odpisy skrócone aktu zgonu A. M. i A. U. z domu M., a ponadto odpis skrócony aktu urodzenia A. M.; pismem z dnia [...] r. wnioskodawczyni poinformowała organ, że postępowanie o nabycie spadku po poprzednim właścicielu nieruchomości nie zostało jeszcze zakończone. Przy tak ustalonym stanie faktycznym organ uznał, iż zachodzą przesłanki do zawieszenia postępowania stosowanie do treści art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ.

Zażalenie na postanowienie organu I instancji wniósł uczestnik T. M., który zarzucił organowi prowadzenie postępowania ze szkodą dla niego, celem uniemożliwienia mu wykupu mieszkania – lokalu nr [...] położonego [...], którego najemca jest od stycznia 1969 r. Odwołujący podkreślił, iż sprawa z wniosku byłych właścicieli o unieważnienie decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] 1963 r. nr [...] oraz o zwrot nieruchomości położonej [...], prowadzona w 2001 r. przed Naczelnym Sądem Administracyjnym została zakończona, i odwołujący kwestionuje wszczęcie jej na nowo. O zakończeniu postępowania w zakresie ustalenia stanu faktycznego i prawnego poinformował go również Zarząd Komunalnych Zasobów Lokalowych – Zakład Budżetowy Miasta P. pismem z dnia [...] r. [...], a na podstawie decyzji Dyrektora ZKZL [...] wznowiono sprzedaż mieszkań w budynku położonym [...] (pismo [...] z dnia [...] r.). Ponadto odwołujący stwierdził, iż domki [...] zlokalizowane na [...] zostały doszczętnie zniszczone podczas [...], a nieruchomość została odbudowana i odrestaurowana przez Urząd Dozoru technicznego z własnych funduszy socjalnych.

Wojewoda [...] ostateczną decyzją z dnia [...] r. (znak [...]) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Starosty [...] z dnia [...] r. (znak [...]). W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, iż na podstawie wypisu z rejestru gruntów oraz mapy ewidencyjnej ustalono, że dawnej nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej [...] tom [...], karta [...] (z której został wywłaszczony A. M. w [...] 1963 r. przez Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. P.) odpowiadają obecnie części działek nr [...] z arkusza mapy [...], obręb [...]. Organ odwoławczy podkreślił, iż organ I instancji w toku prowadzonego postępowania ustalił najemców oraz właścicieli mieszkań znajdujących się w budynku [...] posadowionym na przedmiotowych działkach, które to osoby uzyskały przymiot strony w niniejszym postępowaniu. Organ odwoławczy zauważył także, iż pismem z dnia [...] r. Starosta [...] zwrócił się do A. U. o dostarczenie dokumentu potwierdzającego fakt, że jest spadkobierczynią A. M., na co pismem z dnia [...] r. wnioskodawczyni poinformowała, iż w dniu [...] r. złożyła w Sądzie Rejonowym w P. wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po jej rodzicach A. i J. M. oraz jednocześnie wniosła o zawieszenie postępowania administracyjnego do czasu zakończenia postępowania sądowego. Organ II instancji stwierdził, iż zgodnie z art. 136 § 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603) zwrotu wywłaszczonej nieruchomości mogą żądać poprzedni właściciel lub jego spadkobierca. Wobec tego, zdaniem organu odwoławczego, ustalenie spadkobierców A. M., którzy tym samym mieliby uprawnienie do wystąpienia z żądaniem zwrotu rzeczonej nieruchomości oraz od uzyskania przymiotu strony w niniejszym postępowaniu stanowi zagadnie nie wstępne w rozumieniu przepisów k.p.a., którego zaistnienie w tym postępowaniu stanowi podstawę do obligatoryjnego zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pt 4 k.p.a. Ponadto organ zauważył, iż Wojewoda [...] będąc organem właściwym do rozpatrzenia zażalenia posiada kompetencje orzecznicze w sprawie zawieszenia. W jego ocenie podnoszone przez odwołującego okoliczności mogą być podnoszone w postępowaniu przed organem I instancji rozpatrującym co do istoty sprawę zwrotu przedmiotowej nieruchomości, a nie odnoszą się do przesłanek zawieszenia postępowania i nie mogą być rozpoznane w postępowaniu zażaleniowym. Organ odwoławczy jednocześnie zaznaczył, iż odwołujący w postępowaniu o zwrot przedmiotowej nieruchomości korzysta z przymiotu strony i jest uprawniony do czynnego udziału w sprawie zgodnie z zasadą art. 10 k.p.a.

Jednobrzmiące skargi na powyższe postanowienie wnieśli odrębnie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu uczestnicy postępowania odwoławczego - najemcy lokali w budynku położonym przy [...] w P.: T. M. – najemca lokalu nr [...], którego sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Po 90/08; J. K. – najemca lokalu nr [...], którego sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Po 88/08; W. R. – najemca lokalu nr [...], którego sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Po 89/08.

W złożonych skargach wniesiono o "wznowienie prowadzonego postępowania celem prawidłowego określenia stron tego postępowania". W uzasadnieniu zarzucono, iż "nie podjęto wszystkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego: błędnie zostały zlokalizowane na mapach działki nr ewid. [...]" – zabudowanej nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] ostatnio zapisanej w księdze wieczystej [...] tom [...] Karta [...], której zwrotu domaga się A. U., a tym samym błędne określenie stron postępowania. Zdaniem skarżących Wojewoda [...] nie popełnił błędu przypisując działkom nr ewid. [...] numerację [...], gdyż tą sama numeracja posługuje się Starosta [...]. Skarżący zauważyli, iż: domki [...] zlokalizowane na [...] podzielone są na segmenty i każdy segment posiada swój indywidualny numer; segmenty mają numerację od [...] do [...]; mieszkania, których najemnicami są skarżący, mają zlokalizowane są w segmentach od numeru [...] do numeru [...] i nie są położone w obrębie działek, o których zwrot wstąpiła A. U. Zdaniem skarżących poprzez ustanowienie ich stroną postępowania wprowadzono w błąd Prezydenta Miasta P., Urząd Miasta i Wydział Gospodarki Nieruchomości, czym ponownie odsunięto termin zakończenia postępowania wykupu mieszkań, których są najemcami. W ten sposób wyrządzono skarżącym dużą szkodę z tytułu błędnego odczytu map i ustanowienia ich stronami postępowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi T. M. oraz o odrzucenie skarg W. R. i J. K. Organ odwoławczy zauważył, iż orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania z [...] 1963 r. nr [...], wydanym przez Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. P. [...] wywłaszczono A. M., a na podstawie wypisu z rejestru gruntów oraz mapy ewidencyjnej ustalono, że dawnej nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej [...] tom [...], karta [...] odpowiadają obecnie części działek nr [...] z arkusza mapy [...], obręb [...]; działka nr [...] zapisana jest obecnie w księdze wieczystej [...], jako własność Miasta P., z kolei działka nr [...] zapisana jest obecnie w księdze wieczystej [...], a z wpisów w księdze wieczystej wynika, iż działka ta położona jest w P. przy ul. [...]. Organ odwoławczy podkreślił, iż organ I instancji w toku postępowania ustalił najemców oraz właścicieli mieszkań posadowionego na przedmiotowych działkach budynku [...], które to osoby uzyskały w tym postępowaniu przymiot strony. W ocenie Wojewody organ I instancji zasadnie zawiesił przedmiotowe postępowanie do czasu uzyskania przez wnioskodawczynię postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po A. M., bowiem ustalenie kręgu spadkobierców byłego właściciela nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu przepisów k.p.a. Ponadto organ II instancji powołując się na treść art. 52 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podniósł, iż J. K. oraz W. R. wnieśli skargi bez wyczerpania środków zaskarżenia przysługujących im w postępowaniu administracyjnym, co uzasadnia wniosek o odrzucenie tych skarg. Odnosząc się do dosłownej treści żądania stron o "wznowienie prowadzonego postępowania" organ odwoławczy stwierdził, iż wniosek taki jest przedwczesny, bowiem zgodnie z art. 145 k.p.a. wznowienie postępowania może nastąpić wyłącznie w sprawach administracyjnych zakończonych decyzją ostateczną.

Pismem z dnia [...] r. w miejsce zmarłego T. M. w sprawie o sygn. akt II SA/Po 90/08 wstąpiła do postępowania [...] J. P., która jednocześnie wniosła o zawieszenie postępowania do czasu nabycia przez nią praw do lokalu nr położonego [...] w P.

Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2008 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Po 89/08 Sąd zarządził połączenie spraw o sygn. akt II SA/Po 89/08 i II SA/Po 88/08 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia, gdyż pozostają ze sobą w związku i dalej prowadzić je pod sygn. akt II SA/Po 88/08.

Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Po 90/08 Sąd zawiesił postępowanie ze względu na zgon T. M., do czasu nabycia przez J. P. ([...] skarżącego) praw do lokalu nr [...] położonego [...] w P.

Postanowieniem z dnia 6 marca 2008 r. zawieszono postępowanie w sprawie o sygn. akt II SA/Po 88/08 z uwagi na zgon uczestnika T. M. już po złożeniu do sądu skarg przez J. K. i W. R. Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2008 r. Sąd zmienił to postanowienie w ten sposób, że jako podstawę zawieszenia postępowania wskazał śmierć skarżącego J. K.

Postanowieniem z dnia 20 marca 2008 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Po 90/08 Sąd podjął zawieszone postępowanie.

W piśmie z dnia 24 czerwca 2008 r. skarżący J. P. i W. R. wnioskowali o wyodrębnienie z postępowania następców prawnych po J. K. i zarzucili nieprawidłowe działanie organów administracji publicznej polegające na scaleniu działek, na których znajduje się posesja [...] i nadanie im numerów ewid. [...], czym wstrzymano wykup pozostałych mieszkań znajdujących się na tej posesji, oraz zarzucili nierówne traktowanie obywateli, gdyz w trakcie wniesienia roszczeń do spadku po A. M. Miasto P. zbyło część działek nr ewid. [...] na rzecz innych właścicieli, natomiast skarżącym uniemożliwia wykup przeznaczonych do tego wcześniej lokali mieszkalnych.

Postanowieniem z dnia 13 października 2008 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Po 88/08 Sąd podjął zawieszone postępowanie oraz zarządził połączenie przedmiotowej sprawy ze sprawą o sygn. akt II SA/Po 90/08 do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzenia pod sygn. akt II SA/Po 90/08.

Pismem z dnia 21 listopada 2008 r. w miejsce zmarłego J. K. w sprawie o sygn. akt II SA/Po 90/08 wstąpił do postępowania [...] R. K., którego prawa do lokalu, jako najemcy, potwierdził Zarząd Komunalnych Zasobów Lokalowych – Zakład Budżetowy Miasta P. pismem z dnia 13 listopada 2008 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skargi okazały nieuzasadnione.

Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem tej kontroli jest ocena, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Na zasadzie wynikającej z dyspozycji przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Okoliczności sprawy wskazują, iż postępowanie z wniosku A. U. o zwrot nieruchomości wywłaszczonej orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania z [...] 1963 r. nr [...], wydanym przez Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. P. [...], dotyczy nieruchomości o pow. [...] m², ówcześnie zapisanej w księdze wieczystej [...] tom [...] wykaz [...], stanowiącej przed wywłaszczeniem własność A. M. Aktualnie nieruchomość ta stanowi część większych nieruchomości położonych w P. przy ul. [...], oznaczonych w ewidencji gruntów: obręb [...], ark. mapy [...], część działek nr [...], pow. [...] ha, kw nr [...] i nr [...], pow. [...] ha, kw nr [...]. (k. [...] akt adm.). Na tej ostatniej nieruchomości pobudowany jest budynek zlokalizowany: [...] o numerach porządkowych [...]. Wobec powyższego brak jest podstaw, by uznać argument skarżących, iż działki nr ewid. [...] ostały błędnie zlokalizowane na mapach. Ocena prawidłowości postępowania zakończonego ostateczną decyzją o scaleniu gruntów i dokonywanych na tej podstawie wpisów w rejestrze gruntów nie może być przy tym dokonywana w niniejszym postępowaniu, którego przedmiotem jest postanowienie o zawieszeniu postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Uzyskanie przez skarżących przymiotu strony (uczestnika) postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie zależy od uznania organu, lecz jest pochodną ustalenia, iż postępowanie dotyczy ich interesu prawnego lub obowiązku (art. 28 k.p.a.). W ocenie Sądu skarżący, jako najemcy lokali znajdujących się w budynku położonym na nieruchomości będącej aktualnie własnością Miasta P. którzy ubiegają się o wykup zajmowanych lokali, mają interes prawny w kwestionowaniu zwrotu tej nieruchomości (jej części) następcy prawnemu podmiotu wywłaszczonego. Innymi słowy wynik postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może mieć wpływ na realizację przez skarżących ich praw podmiotowych w postaci uprawnienia do wykupu lokali mieszkalnych przeznaczonych przez Miasto P. wykupu. Dla przykładu warto wskazać na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż w sprawie o stwierdzenie nieważności są nie tylko strony postępowania trybu zwykłego, lecz także osoby, których interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji (wyrażone w wyroku z dnia 15 września 2000 r., IV SA 2328/99, niepubl. powołane w Adamiak/Borkowski, KPA. Komentarz, 8. wyd., Warszawa 2006, Art. 28 Nb 7), oraz co do pozycji byłych właścicieli gruntów warszawskich w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej innych podmiotów (wyrażone w wyroku z dnia 24 listopada 2004 r., OSK 919/04, ONSAiWSA 2005/5/92, powołane jw.).

Jeżeli po scaleniu działek powstała jedna nieruchomość gruntowa, na której wzniesione są budynki z mieszkaniami zajmowanymi przez skarżących, organ prawidłowo przyznał skarżącym przymiot strony w postępowaniu o zwrot części tej nieruchomości.

Odnosząc się do samej podstawy zawieszenia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości należy stwierdzić, iż zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. było uzasadnione. Stosownie do treści art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wobec tego ustalenie spadkobierców A. M., którzy mieliby uprawnienie do wystąpienia z żądaniem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a w konsekwencji uzyskaliby status strony w niniejszym postępowaniu, stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, którego zaistnienie w tym postępowaniu stanowi podstawę do obligatoryjnego zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pt 4 k.p.a. Prawomocne orzeczenie sądu powszechnego stwierdzające nabycie spadku po osobie wywłaszczonej pozwoli określić krąg uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i prawidłowo ustalić wszystkie strony tego postępowania i umożliwi merytoryczne orzeczenie co do wniosku A. U. Organ administracji nie ma kompetencji do władczego rozstrzygnięcia, kto jest spadkobiercą po A. M.

Wobec powyższego w sytuacji, w której Sąd nie doszukał się naruszenia przez ograny obydwu instancji naruszenia prawa prowadzącego od wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego, oddalił wszystkie wniesione skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.

/-/ Wiesława Batorowicz /-/ Maria Kwiecińska /-/Aleksandra Łaskarzewska