Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 59/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2007-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek Sędziowie Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.) Sędzia WSA Rafał Wolnik Protokolant sekretarz sądowy Beata Malcharek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2007 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] 1979 r. B. S. zwróciła się do Naczelnika Gminy K. o przejęcie przez Państwo gospodarstwa o pow. [...] ha w zamian za rentę. Gospodarstwo to przekazać chce w całości i nie będzie w tym zakresie wnosić żadnych zastrzeżeń, dzieci strony mieszkają bowiem w mieście i nie chcą przejąć gospodarki.

W wyniku pozytywnego rozpatrzenia wniosku B. S. decyzją nr [...] z dnia [...] r. Naczelnik Gminy w K. orzekł o przejęciu posiadanego przez nią położonego we wsi S. gospodarstwa rolnego bez zabudowań na własność Państwa w zamian za rentę. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 2 ust. 2 i art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32 poz. 140).

Pismem z dnia [...] 2004 r. B. S., reprezentowana przez córkę G. S., zwróciła się do [...] Urzędu Wojewódzkiego o zwrot przejętej przez Skarb Państwa części gospodarstwa rolnego przekazanej w zamian za rentę (pozostała część jak wynika z pisma przekazana została bowiem córce G. S.). W uzasadnieniu podała, iż dokonała powyższych rozporządzeń majątkowych na skutek sugestii byłego Naczelnika Gminy K. albowiem nie wiedziała, że całość gospodarstwa może przekazać G. S.. Obecnie ma [...] lat i chciałaby aby córka otrzymała zwrócone przez Państwo gospodarstwo.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w K. z dnia [...] r., uznając ją za wydaną z zachowaniem wówczas obowiązującego prawa. W wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego przez B. S. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] i umorzył postępowanie I instancji z uwagi na niewłaściwość organu, a następnie postanowieniem przekazał akta sprawy według właściwości do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C..

Pismem z dnia [...] 2006 r. SKO w C. zwróciło się do G. S. jako pełnomocnika B. S. o wyjaśnienie czy pismo z dnia [...] 2004 r. należy traktować jako żądanie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Naczelnika Gminy w K. a w razie pozytywnej odpowiedzi o wskazanie stosownej przesłanki z art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego. W odpowiedzi pełnomocniczka strony pismem z dnia [...] 2006 r. wskazała, iż B. S. domaga się stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt. 2 i 7 kodeksu postępowania administracyjnego z uwagi na rażące naruszenie prawa poprzez nie poinformowanie strony o jej prawach, wywłaszczenie wbrew prawu gdyż strona miała następców do prowadzenia gospodarstwa, kierowanie się prywatą i chęcią uzyskania korzyści osobistych w postaci drewna z lasu, nie wykonanie decyzji z uwagi na nie przydzielenie działki o pow. [...] ha i nie wypłacenie odszkodowania. Wskazała, iż jej zdaniem Naczelnik Gminy w sposób kłamliwy przyjął w decyzji, że matka po śmierci brata nie miała następcy dla prowadzenia gospodarstwa pomimo, że w gospodarstwie tym mieszkała i prowadziła je druga córka M. S. (zmarła w roku [...]). Zarówno Naczelnik jak i jego urzędnicy byli zainteresowani pozyskaniem działki na cele prywatne, nie wiadomo też kto przejął należne odszkodowanie.

W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. odmówiło stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji Naczelnika Gminy w K. z dnia [...] r. stwierdzając w uzasadnieniu, iż nie dopatrzyło się w decyzji tej rażącego naruszenia prawa. Decyzja wydana bowiem została na podstawie obowiązujących w roku 1979 przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, w zgodzie z jej unormowaniami i w zgodzie z treścią złożonego przez B. S. wniosku. Zarzut natomiast, iż wniosek został złożony pod wpływem błędu nie może być rozważany i rozstrzygany w postępowaniu administracyjnym.

Wnioskiem z dnia [...] 2006 r. pełnomocniczka B. S., G. S., złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, tym razem podając, iż sfałszowano dokumentację związaną z oświadczeniem matki, która w rzeczywistości w przeszłości domagała się przekazania gospodarstwa G. S.. Naczelnik okłamał jednak matkę twierdząc iż jest to niemożliwe. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podaje, w odróżnieniu od wcześniejszego oświadczenia, iż w owym czasie z B. S. zamieszkiwała także G. S. i nie tylko M. S. lecz także i ona prowadziła wraz z matką przedmiotowe gospodarstwo. Pełnomocniczka podniosła także, iż matka świadomie została wprowadzona w błąd przez byłego Naczelnika Gminy i jeśli miałoby to dla Kolegium znaczenie gotowa jest wystąpić w tej sprawie na drogę sądową.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia [...] r. uznając, iż nie zwiera ona wad, które przemawiałby za jej uchyleniem.

Pismem z dnia [...] 2006 r. B. S. reprezentowana przez córkę, G. S., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. po raz kolejny podnosząc, iż w chwili wydawania decyzji przez Naczelnika Gminy K. o przejęciu przez Państwo gospodarstwa w rzeczywistości obydwie córki mieszkały z matką i wyrażały zamiar przejęcia gospodarstwa. Nie były jednak w stanie przeciwstawić się arbitralnej i niezgodnej z prawem decyzji, którą Naczelnik Gminy wymusił przekazanie gospodarstwa. Nadto ówczesna dokumentacja poświadcza nieprawdę co do okoliczności faktycznych albowiem mowa w niej o przejęciu gospodarstwa z tytułu renty, podczas gdy skarżąca spełniała warunki do emerytury. Skarga podtrzymuje zarzuty co do nie wypłacenia należnego odszkodowania i sfałszowania dokumentacji, zdaniem skarżącej organy ścigania winny zatem wyjaśnić, o ile ściganiu sprawców nie sprzeciwia się przedawnienie, czy zostało popełnione przestępstwo oszustwa. Skarżąca zarzuciła także, iż w trakcie postępowania administracyjnego nie przesłuchano jako świadków wskazanych przez nią byłych pracowników Urzędu Gminy w K..

Skarga została wniesiona w terminie.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jej rozstrzygnięcie jest prawidłowe, a tym samym przedmiotowa skarga, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie zasługuje na uwzględnienie.

Przystępując do szczegółowych rozważań należy w pierwszej kolejności wskazać, iż w myśl art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej: k.p.a.) organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości,

2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa,

3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną,

4) została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie,

5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały,

6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą,

7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Przytoczony przepis, stanowiący wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych, wylicza enumeratywnie te istotne kwalifikowane wady decyzji administracyjnej, których ustalenie musi pociągać za sobą stwierdzenie nieważności, chyba że zachodzi sytuacja z art. 156 § 2 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji może mieć jednak miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. wad (por. np. wyrok naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 1983 r., II SA 581/83, Prob.Praw. 1984, nr 10, s. 28). W swym piśmie z dnia [...] 2006 r. skarżąca wyjaśniła, ze jej zdaniem decyzja Naczelnika Gminy K. z [...] r. obarczona jest wadami wskazanymi w art. 156 § 1 pkt 2 i 7 k.p.a. Odnośnie zarzutu z art. 156 § pkt 2 k.p.a. (przewidującego dwie przesłanki nieważnościowe) strona wskazała, iż jej zdaniem doszło do rażącego naruszenia prawa, nie wyjaśniła natomiast, na czym w jej odczuciu polegać miałaby nieważność decyzji z mocy prawa (art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.). Należy zatem w tym miejscu wskazać, iż rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa jest wyraźne wykazanie, jaki konkretny przepis został naruszony i dlaczego naruszenie to organ ocenił jako rażące (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 1992 r., V SA 86/92 i 436-466/92, ONSA 1993, nr 1, poz. 23). Okoliczności takich w przedłożonym materiale dowodowym w żadnej mierze nie można się dopatrzyć. Kwestionowana przez stronę decyzja Naczelnika Gminy w K. z dnia [...] r. orzekająca o przejęciu należącego do B. S. gospodarstwa rolnego na własność Państwa w zamian za rentę została wydana w związku ze złożonym w tej sprawie wnioskiem B. S. z [...] 1979 r., w pełni spełniając żądanie wniosku. Wbrew bowiem podnoszonym przez stronę tezom, iż to Naczelnik Gminy fałszywie podał, że córki skarżącej mieszkają w mieście i nie chcą przejąć gospodarstwa w rzeczywistości to ona sama okoliczności takie we wniosku podała i ich prawdziwość potwierdziła własnoręcznym podpisem (autentyczność podpisu została po okazaniu na rozprawie przed tut. Sądem w dniu 16 maja 2007 r. potwierdzona przez pełnomocnika skarżącej, córkę G. S., nie została też zakwestionowana przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącej adw. M. B.). W konsekwencji nie budzącej wątpliwości treści złożonego wniosku i zawartego w nim żądania kwestionowana decyzja nie naruszała prawa materialnego. Została ona bowiem wydana na podstawie art. 2 ust. 2 i art. 45 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, który to akt przewidywał w art. 2 ust. 2, iż emerytura przysługiwała rolnikowi, który spełniał łącznie następujące warunki:

1) osiągnął wiek: 65 lat mężczyzna i 60 lat kobieta, a jeżeli jest kombatantem - 60 lat mężczyzna i 55 lat kobieta,

2) wytwarzał w prowadzonym gospodarstwie rolnym i sprzedawał jednostkom gospodarki uspołecznionej produkty rolne o wartości nie mniejszej niż 15.000 zł rocznie, przez okres co najmniej 25 lat mężczyzna i 20 lat kobieta, w tym nieprzerwanie przez ostatnie 5 lat prowadzenia gospodarstwa rolnego przed jego przekazaniem następcy lub Państwu; do okresów tych zalicza się również lata, w których wartość sprzedanych produktów była niższa, jeżeli spowodowane to było klęską żywiołową, wypadkiem losowym lub innymi okolicznościami niezawinionymi przez rolnika,

3) opłacał składki na fundusz emerytalny rolników,

4) przekazał następcy lub Państwu gospodarstwo rolne, którego wartość nie uległa obniżeniu w okresie ostatnich 5 lat prowadzenia gospodarstwa przed jego przekazaniem, chyba że obniżenie wartości gospodarstwa nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez rolnika. Warunki określone w art. 2 ust. 1 pkt 2 nie są wymagane, jeżeli rolnik przekazał Państwu gospodarstwo rolne, które prowadził nieprzerwanie co najmniej przez ostatnie 5 lat przed jego przekazaniem.

Z mocy natomiast przywołanego w podstawie decyzji art. 45 cytowanej ustawy w razie braku następców lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo.

Zdaniem Sądu kwestionowana decyzja z [...]r., wobec treści złożonego wniosku potwierdzającego odmowę przejęcia gospodarstwa przez mieszkające w mieście córki, nie została zatem wydana z rażącym naruszeniem prawa, nie można także dopatrzyć się w niej podniesionych przez skarżącą choć nie uszczegółowionych wad które powodowałyby jej nieważność z mocy prawa (art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.). Do wad takich nie można bowiem zaliczyć podniesionej w skardze nieprawidłowości polegającej na posłużeniu się w decyzji z [...]r. określeniem renta zamiast emerytura albowiem zwrot ten (którym notabene posłużyła się sama skarżąca w wniosku o przejęcie gospodarstwa, dołączając do niego orzeczenie o zaliczeniu do drugiej grupy inwalidztwa) w decyzji orzekającej o przejęciu gospodarstwa nie miał znaczenia prawnego i w żadnej mierze nie przesądzał o uprawnieniach rentowo-emerytalnych rolnika.. Ocena prawa rolnika do konkretnego świadczenia leżała bowiem, w razie złożenia stosownego wniosku, w gestii nie naczelnika gminy lecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Sądu nie wystąpiły w sprawie także inne wskazane w art. 156 § 1 k.p.a. przesłanki. Decyzja wydana bowiem została w oparciu o istniejąca w dacie orzekania podstawę prawną, przez właściwy wówczas organ, nie dotyczyła sprawy już ostatecznie rozstrzygniętej, została skierowana do osoby będącej stroną, nie była niewykonalna a jej wykonanie nie mogłoby prowadzić do czynu zagrożonego karą (art. 156 § 1 pkt 1, 2, 3, 4, 5, 6 k.p.a).

W wydanej w roku [...] decyzji nie można zatem dopatrzeć się ani wad wskazanych przez skarżącą, ani też innych przewidzianych w art. 156 § 1 k.p.a. podstaw stwierdzenia nieważności. W konsekwencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy K. ocenić należy jako poprawną a tym samym w zgodzie z prawem pozostaje także zaskarżona w niniejszym postępowaniu decyzja SKO w C. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy własne orzeczenie z dnia [...] r. Notabene warto zauważyć, iż wydana przez Naczelnika Gminy K. decyzja o przejęciu gospodarstwa w zamian za rentę w okresie od 1979 r. do roku 2004 r. tj. przez 25 lat także i skarżącą w pełni satysfakcjonowała albowiem jak wynika z akt sprawy w żadnym trybie nie kwestionowała ona jej prawidłowości i faktu odzwierciedlenia w niej złożonego żądania. Faktu przekazania gospodarstwa Państwu a nie następczyniom nie kwestionowały także przez wskazane lata córki skarżącej.

Odnośnie natomiast zarzucanego przez skarżącą w skardze faktu popełnienia przez urzędników przestępstwa Sąd wyjaśnia, iż w ramach postępowania sądowoadministracyjnego zarzut ten nie może być przedmiotem rozpoznania. Okoliczność taka, w razie potwierdzonego orzeczeniem sądowym faktu popełnienia przestępstwa nie stanowiłaby zresztą w świetle przepisów procedury administracyjnej przesłanki nieważnościowej lecz ewentualną przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego (z obwarowaniami wynikającymi z art. 145, 146 i 148 k.p.a.). Sąd wyjaśnia także, iż nie leży w jego gestii ocena czy wniosek z roku 1979 B. S. złożyła pod wpływem błędu.

W konsekwencji przedstawionych wyżej wywodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie uwzględnił skargi i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.