Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 538/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2019-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 października 2019 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. A., J. A., Ł. A., K. A., J. K., S. M. i A. W. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] maja 2019 nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności.

Wnioskiem z dnia 14 sierpnia 2017 r., pełnomocnik działający w imieniu I. A., J. A., Ł. A., K. A., J. K., S. M. i A. W. (spadkobierców byłych właścicieli) zwrócił się o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości położonych w J., oznaczonych jako działki nr [...] oraz nr [...], które zostały przejęte na własność Skarbu Państwa Zarządzeniem Naczelnika Gminy w J. z dnia [...] września 1976 r. Nr [...] w sprawie ustalenia granic terenów budowlanych przejmowanych na własność Państwa na terenie wsi J., gm. J., woj. b.. Pełnomocnik spadkobierców wniosek uzasadnił tym, że przedmiotowe odszkodowanie nigdy nie zostało ustalone na rzecz A. i S. małż. A. W związku z powyższym w jego ocenie za w pełni zasadne należy uznać wydanie stosownej decyzji administracyjnej w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm. – dalej: "u.g.n.").

Decyzją z dnia [...] marca 2019 r. znak [...], Starosta Powiatu B. wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej odmówił wnioskodawcom ustalenia i wypłaty odszkodowania za ww. wywłaszczone nieruchomości, przejęte na własność Skarbu Państwa Zarządzeniem Naczelnika Gminy w J. z dnia [...] września 1976 r.

Organ wskazał, że ww. Zarządzeniem Naczelnika Gminy w J., na podstawie art. 8 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216) oraz na podstawie § 1 i 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 stycznia 1970 r. w sprawie zasad przejmowania terenów budowlanych na obszarach wsi na własność Państwa (Dz. U. z 1970 r. Nr 3, poz. 16) ustalono granice terenów budowlanych przejmowanych na własność Państwa, położonych na obszarze wsi J., składających się z działek, stanowiących własność obywateli: 1) K.. B. i żona K. J., działki: nr [...]; 2) M. S. i żona M. J., działka nr [...]; 3) A. A. i A. S., działki: nr [...]. Z adnotacji znajdującej się na egzemplarzu zarządzenia uzyskanego z Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w B. wynika, że przedmiotowe zarządzenie zostało ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] października 1976 r. Nr 8, poz. 39).

Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, że doszło do przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z dniem [...] października 1976 r.

W oparciu o postanowienia Sądu Rejonowego w B. stwierdzające nabycie spadku organ ustalił, że wnioskodawcy są osobami uprawnionymi do żądania ustalenia odszkodowania w niniejszej sprawie.

W ocenie organu, odszkodowanie z tytułu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa dawnej nieruchomości należącej do poprzedników prawnych wnioskodawców w oparciu o ustawę z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi, powinno być przyznane poprzednikom prawnym

w trybie przepisów o wywłaszczeniu, zawartych w obowiązującej wówczas ustawie

z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie

z art. 21 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. odszkodowanie za grunty rolne ustalało się w drodze decyzji administracyjnej, według stawek przewidzianych przy sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych, powiększonych najwyżej do pięciokrotnej wysokości. Odszkodowanie ustalało się na rzecz osób wywłaszczonych.

Organ za bezsporne uznał, że na mocy Zarządzenia Nr [...] Naczelnika Gminy w J. z dnia [...] września 1976 r. wywłaszczono nieruchomości oznaczone jako działki nr [...] od A. i S. małżonków A.

Stwierdzając, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. organ podjął czynności zmierzające do ustalenia czy w związku z wywłaszczeniem nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] byłym właścicielom zostało ustalone i wypłacone należne odszkodowanie.

Starosta zwrócił się do Wójta Gminy J. oraz Archiwum Państwowego w B. z prośbą o odszukanie i wypożyczenie archiwalnych akt dotyczących przedmiotowego wywłaszczenia i ustalenia odszkodowania. W zasobach tych organów nie odnaleziono jednak stosownej dokumentacji.

Z uwagi na nieodnalezienie archiwalnej dokumentacji wywłaszczeniowej

i odszkodowawczej Starosta postanowił dopuścić dowód z przesłuchania świadków.

W dniu 8 maja 2018 r. organ przesłuchał stronę niniejszego postępowania - Panią I. A., która oświadczyła, że jej teściom został zabrany pas gruntów ornych, które Gmina J. sprzedała ludziom pod domki jednorodzinne. Oświadczyła ponadto, że do rodziny weszła dopiero w 1977 r., natomiast wywłaszczenie nastąpiło rok wcześniej, tj. w 1976 r. Pani I. A. wyjaśniła, że nikt nic nie mówił o żadnych pieniądzach i przypływie gotówki, a teściowie żyli biednie. Strona oświadczyła, że teściowie nie występowali o żadne odszkodowanie. Strona oświadczyła, że posiada dokumenty po swoich teściach, jednakże nie ma w nich żadnej wzmianki o odszkodowaniu i nie posiada żadnych dokumentów dotyczących podziału ziemi i wywłaszczenia. Pani I. A. oświadczyła, że nie słyszała z ustnych wypowiedzi męża ani teściów aby odszkodowanie za wywłaszczenie było wypłacone. Strona wyjaśniła, że teściowie czuli się pokrzywdzeni.

Organ przesłuchał również Pana F. B. - pracownika Urzędu Gminy w okresie wywłaszczenia. Świadek oświadczył, że nie wie czy odszkodowanie w niniejszej sprawie zostało wypłacone. Wskazał, że informacje w tej sprawie może mieć Pan B. Ku. wraz z żoną, który został wywłaszczony tym samym Zarządzeniem Naczelnika Gminy w J. z [...] września 1976 r. Wyjaśnił ponadto, że sprawy formalne po podziale nieruchomości i związane ze sprzedażą działek budowlanych wykonywał Bank S. oraz, że informacje w sprawie może mieć Z. Z. i były Naczelnik Gminy - Pan T.

Pismem z dnia [...] maja 2018 r., Starosta Powiatu B. zwrócił się do Banku S. w B. czy posiada informacje w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia na rzecz A. i S. małżonków A. Pismem z dnia [...] maja 2018 r. organ uzyskał informację, że Bank S. w B. nie posiada dokumentacji archiwalnej z lat siedemdziesiątych.

Dnia [...] czerwca 2018 r. organ przesłuchał w charakterze świadka Pana B. K., który został wywłaszczony tym samym zarządzeniem co małżonkowie A. Świadek wyjaśnił, że nie wie czy Państwo A. dostali odszkodowanie, ale on otrzymał odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia. Wskazał, że prawdopodobnie i szwagier – S. M. dostał odszkodowanie, ale zmarł parę lat temu. Świadek oświadczył, że wziął pieniądze z tytułu wywłaszczenia razem z żoną. Wyjaśnił, że odszkodowanie wypłacał Pan J. T. jako Naczelnik Gminy i może mieć informacje w tej sprawie. Świadek oświadczył, że jakiś czas po wywłaszczeniu wydano decyzję, która stała się ostateczna i następnie udał się do Banku w J. i wziął pieniądze z tytułu odszkodowania. Wyjaśnił, że jest pewien, że była decyzja o odszkodowaniu a za ziemię zapłacono mało.

Starosta podjął próby odnalezienia Pana J. T. - byłego Naczelnika Gminy w J.. Dnia [...] października 2018 r. były Naczelnik Gminy skontaktował się z tut. organem telefonicznie i wyjaśnił, że pełnił funkcję Naczelnika Gminy, jednak zupełnie nie kojarzy wydanego zarządzenia oraz nazwisk osób wywłaszczonych. Oświadczył ponadto, że nie pamięta żadnych okoliczności mających znaczenie w niniejszej sprawie. Z uwagi na powyższe organ odstąpił od wzywania Pana J. T. w charakterze świadka.

Celem uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie, organ zwrócił się do Wojewody P. czy posiada dokumenty dotyczące przedmiotowego wywłaszczenia i ustalenia odszkodowania z tego tytułu. Pismem z dnia [...] grudnia 2018 r. uzyskano odpowiedź, że nie odnaleziono wnioskowanych akt w zasobie urzędu.

Organ zapoznał się z dokumentacją ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości powstałych w wyniku wywłaszczeń, w której również nie odnalazł żadnych decyzji odszkodowawczych z tytułu przedmiotowego wywłaszczenia oraz dowodów mających znaczenie w niniejszej sprawie.

Oceniając tak zebrany materiał dowodowy organ doszedł do wniosku, że nieodnalezienie akt przedmiotowej sprawy, nie przesądza, że Naczelnik Gminy

w J. nie wydał decyzji o ustaleniu i wypłacie odszkodowania za przejętą przez Skarb Państwa, należącą do małżonków A. nieruchomość. Organ wziął przede wszystkim pod uwagę zeznania świadka - Pana B. K., z których jednoznacznie wynika, że jako osoba wywłaszczona tym samym zarządzeniem, otrzymał on odrębną decyzję ustalającą odszkodowanie, które zostało mu następnie wypłacone. Dodatkowo świadek wyjaśnił, że druga z osób wywłaszczonych - Pan S. M., prawdopodobnie również otrzymał odszkodowanie. Nie uszło przy tym uwadze organu, że jako obecny sąsiad niektórych ze spadkobierców i tym samym wnioskodawców w niniejszym postępowaniu, wyjaśnił, że kategorycznie nie wie czy Państwo A. otrzymali odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia. Na tej podstawie organ uznał, że z tytułu wywłaszczenia przedmiotowym zarządzeniem były wydawane odrębne decyzje ustalające odszkodowanie oraz że osoby wywłaszczone otrzymały należne im odszkodowanie. Zdaniem organu, za przyjęciem takiej tezy przemawia również fakt, że nie jest prawdopodobne, aby tylko jeden z trzech wywłaszczonych podmiotów otrzymał należne mu odszkodowanie, tym bardziej, że obowiązujące przepisy prawa zobowiązywały organ do ustalenia i wypłaty takiego odszkodowania, a osoby wywłaszczone były bezpośrednimi sąsiadami. Ponadto, oceniając zeznania Pani I. A., Starosta wziął przede wszystkim pod uwagę fakt, że nie uczestniczyła ona bezpośrednio w przedmiotowym wywłaszczeniu. Z zeznań jasno wynika, że Pani I. A. weszła do rodziny rok po dokonanym wywłaszczeniu, a więc w 1977 r. Stwierdzenie strony, iż "nikt nic nie mówił o żadnych pieniądzach i przypływie gotówki" nie pozwala na przyjęcie ponad wszelką wątpliwość, iż odszkodowanie nie zostało wypłacone. Twierdzeniu jakoby do wypłaty odszkodowania nie doszło przeczy w pewnym sensie wyjaśnienie Pani I. A., dotyczące tego, że teściowie nie występowali o żadne odszkodowanie. Właściciele gruntów mieli pełne prawo i możliwość upomnienia się o wypłacenie należnego im odszkodowania. Jako sąsiedzi Państwa K., którzy otrzymali odszkodowanie, mieli zapewne informacje dotyczące wypłaty im odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Dlatego też organ uznał, że odszkodowanie za wywłaszczony grunt od Państwa A. również zostało im przyznane, a to stanowiło podstawę do nieuwzględnienia wniosku.

Po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawców, Wojewoda P. decyzją

z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że Starosta podejmował wszelkie czynności zmierzające do zebrania jak najpełniejszego materiału dowodowego, a tym samym dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Organ pierwszej instancji ustalił na jakiej podstawie nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości, kto był wówczas jej właścicielem, komu przysługiwało odszkodowanie i kto obecnie jest następcą prawnym osób uprawnionych do odszkodowania. Sporne jest natomiast czy ustalono i dokonano wypłaty odszkodowania osobom uprawnionym.

Jak zauważył Wojewoda, mimo podjęcia wielu działań w celu zebrania materiału dowodowego organowi nie udało się pozyskać dowodu bezpośrednio potwierdzającego ustalenie i wypłatę odszkodowania byłym właścicielom wywłaszczonych nieruchomości. Wobec powyższego zmuszony był wydać rozstrzygnięcie w oparciu o dowody pośrednie. Dążąc do zgromadzenia materiału dowodowego organ pozyskał dokumentację wieczystoksięgową przedmiotowych nieruchomości, dokumentację wywłaszczeniową stanowiącą podstawę do przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości, oznaczonych jako działki nr [...] oraz

nr [...], a także przesłuchał świadków na okoliczność ustalenia i wypłaty byłym właścicielom należnego odszkodowania. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu do skarżonej decyzji słusznie przyjął, że wobec braku stosownych dokumentów potwierdzających ustalenie i wypłatę spornego odszkodowania, kluczowe dla wydania rozstrzygnięcia okazały się zeznania świadków B. K..

Zdaniem Wojewody, fakt ustalenia i przekazania odszkodowania za inne przejęte tym samym zarządzeniem nieruchomości i brak dokumentów wskazujących na przekazanie do depozytu sądowego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości może sugerować, że to odszkodowanie zostało odebrane przez osobę uprawnioną. Ponadto, w ocenie organu odwoławczego, Starosta w sposób prawidłowy dokonał analizy zeznań świadków i przyjął stanowisko bliższe zeznaniom B. K. jako osoby bezpośrednio wywłaszczonej, aniżeli zeznaniom I. A., która swoją wiedzę o sprawie czerpała z przekazów rodzinnych. W tym zakresie rozstrzygnięcie wydane na podstawie oceny zgromadzonego materiału dowodowego, organ odwoławczy uznał jako logicznie i prawidłowo uzasadnione.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodzili się I. A., J. A., Ł. A., K. A., J. K., S. M. i A. W. Działający w ich imieniu pełnomocnik wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Autor skargi zarzucił naruszenie:

1) art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 21 ust. 2 i art. 64 Konstytucji RP

w zw. z art. 17 Karty Praw Podstawowych UE i art. 1 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności, poprzez nieustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości;

2) art. 75 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez dopuszczenie dowodów

w postaci przypuszczeń, dokonanie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, niewskazanie zebranych w sprawie dowodów, na których oparł się Wojewoda przyjmując, że odszkodowanie z tytułu wywłaszczonej nieruchomości zostało wypłacone.

Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Trafnie wskazał Wojewoda, że byli właściciele wywłaszczonych nieruchomości lub ich następcy prawni mogą dochodzić wypłaty należnego odszkodowania w trybie przewidzianym art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. mimo, iż do wywłaszczenia doszło na podstawie ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 stycznia 1970 r. w sprawie zasad przejmowania terenów budowlanych na obszarach wsi na własność Państwa.

Powyższe nie było sporne między stronami. Niekwestionowane jest również to, że na mocy Zarządzenia Nr [...] Naczelnika Gminy w J. z dnia [...] września 1976 r., wywłaszczono nieruchomości oznaczone jako działki nr [...] od A. i S. małżonków A.

Spór w sprawie dotyczy natomiast ziszczenia się przesłanki "pozbawienia praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania", jako warunku wydania przez Starostę odrębnej decyzji o odszkodowaniu w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Organy uznały, że choć doszło do wywłaszczenia nieruchomości od A. i S. małżonków A., co nastąpiło na podstawie opisanego wcześniej Zarządzenia Nr [...] Naczelnika Gminy w J. z dnia [...] września 1976 r., to ocena zebranych w sprawie dowodów prowadzi do wniosku, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało ustalone i wypłacone na rzecz osób wywłaszczonych, a to wyklucza uwzględnienie wniosku złożonego przez spadkobierców wywłaszczonych.

Rozstrzygając ten spór rację należy przyznać organom.

Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz

do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uzupełnieniem zasady prawdy obiektywnej jest obowiązek organów wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Warunkiem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy jest nie tylko zebranie wszystkich istotnych dla sprawy dowodów, ale również ich prawidłowa ocena. Zgodnie z art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Oceny tej organ powinien dokonać na podstawie własnej wiedzy oraz doświadczenia życiowego, a o jej prawidłowości decyduje to, czy wyciągnięte przez organ wnioski mają logiczne uzasadnienie.

Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj. opierać się na całym materiale dowodowym zebranym przez organ. Ocena taka powinna być też oparta na wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego w kontekście znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy

z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny, a rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z prawidłami logiki i nie może opierać się na przypuszczeniach (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 389/15, dostępny

w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W świetle art. 80 k.p.a. organ nie jest skrępowany żadnymi przepisami co do wartości poszczególnych rodzajów dowodów i może swobodnie, tj. zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego (wyjaśniającego) w danej sprawie, ustalić stan faktyczny. Zapatrywanie organu nie może być przy tym dowolne, arbitralne, przeczące regułom logiki, zweryfikowanym prawom naukowym lub przeprowadzonym już w danej sprawie dowodom (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 408/16, dostępny

w CBOSA oraz przytoczone tam poglądy doktryny; por. też: M. Jaśkowska,

M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2019).

Trzeba przy tym podkreślić, że uchybienie wymienionym podstawowym regułom postępowania administracyjnego może być skutecznie podnoszone, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy organy nie podejmują się ustalenia ustalają faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpatrywanym przypadku. Organ pierwszej instancji poczynił kroki w celu uzyskania dokumentacji mogącej potwierdzić lub zaprzeczyć okoliczności otrzymania odszkodowania przez poprzedników prawnych wnioskodawców. Nie powiodły się jednak próby pozyskania archiwalnej dokumentacji wywłaszczeniowej i odszkodowawczej dotyczącej przedmiotowych nieruchomości. W tym celu Starosta zwracał się do Wójta Gminy J. oraz do Archiwum Państwowego w B. z prośbą o odszukanie i wypożyczenie akt dotyczących przedmiotowego wywłaszczenia. W obu tych instytucjach nie odnaleziono jednak żadnej dokumentacji tyczącej się wywłaszczenia nieruchomości oznaczonych nr [...]. Organ przeprowadził kwerendę dostępnej dokumentacji ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości powstałych w związku z wydaniem Zarządzenia Naczelnika Gminy w J. Nr [...]. Również i w tym przypadku czynność ta nie doprowadziła do odnalezienia dokumentacji związanej z wydaniem przedmiotowego Zarządzenia, w tym zwłaszcza decyzji odszkodowawczych. Starosta zwrócił się także do B. w B. z zapytaniem czy posiada informacje w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia na rzecz A. i S. małżonków A. Jak się okazało również bank nie posiada dokumentacji archiwalnej z lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku.

Sądowi znane jest orzecznictwo wskazujące, że jeżeli organ może skorzystać z dowodów bezpośrednich, a więc są one w aktach sprawy bądź ich uzyskanie jest możliwe, to zastąpienie ich dowodami pośrednimi stanowi naruszenie przepisów postępowania art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stanowisko takie jest utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych i podziela je także skład orzekający

w niniejszej sprawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2013 r. sygn. akt II OSK 991/12, dostępny w CBOSA i przywołane tam orzecznictwo). W sytuacji jednak, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – pomimo podjętych starań uzyskanie dowodów bezpośrednich okazało się niemożliwe, celowym stało się ustalenie istotnych faktów na podstawie dowodów pośrednich, które mogą mieć znaczenie równorzędne dowodom bezpośrednim. W takiej sytuacji jak najbardziej prawidłowe jest skonfrontowanie dostępnego materiału zgromadzonego w aktach, oczywiście przez pryzmat kryteriów swobodnej oceny dowodów. W sprawach dotyczących ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, dowodami bezpośrednimi są przede wszystkim dokumenty w postaci decyzji, czy też potwierdzające wypłatę odszkodowania, jak też dokumenty wskazujące na przekazanie do depozytu sądowego odszkodowania

za wywłaszczone nieruchomości. Brak tych dokumentów nie oznacza jednak, że należy przyjąć jako pewnik, że odszkodowanie nie zostało wypłacone. Stosownie

do art. 76 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Dowodami, które doprowadziły do odmownego załatwienia wniosku [...] sierpnia 2017 r. stały się w analizowanym przypadku przesłuchanie strony i zeznania świadka.

Jako decydujące dla rozstrzygnięcia przyjęte zostały w wydanych w tej sprawie decyzjach zeznania B. K., który został wywłaszczony mocą tego samego Zrządzenia Naczelnika Gminy w J.. Świadek ten zeznał, że otrzymał odrębną decyzję ustalającą odszkodowanie, które zostało mu wypłacone. Dodał również, że druga z osób wywłaszczonych - Pan S. M., prawdopodobnie również otrzymał odszkodowanie. Na tej podstawie organy przyjęły, że z tytułu wywłaszczenia na podstawie przedmiotowego Zarządzenia, wydano odrębne decyzje ustalające odszkodowanie oraz, że osoby wywłaszczone otrzymały należne im odszkodowanie. Ocena ta nie jest pozbawiona logiki i przekonująco została uargumentowana w decyzji organu pierwszej instancji. Starosta uznał za nieprawdopodobne aby tylko jeden z trzech wywłaszczonych podmiotów otrzymał należne odszkodowanie. Poza tym swoją ocenę zeznań B. K. skonfrontował z zeznaniami I. A. - synowej wywłaszczonych. Z zeznań tych wynika, że I. A. nie uczestniczyła bezpośrednio w przedmiotowym wywłaszczeniu, ponieważ członkiem rodziny stała się w 1977 r. I. A. twierdzi, że "nikt nic nie mówił o żadnych pieniądzach i przypływie gotówki", że teściowie "nie występowali o żadne odszkodowanie", że w dokumentach teściów nie ma żadnej wzmianki o odszkodowaniu. W świetle jednak tego, że jeden z sąsiadów z całą pewnością uzyskał odszkodowanie, a drugi z dużą dozą prawdopodobieństwa również, organy miały podstawy aby stwierdzić, że odszkodowanie za wywłaszczony grunt od Państwa A. także zostało im przyznane. Organy na podstawie całokształtu dostępnego materiału dowodowego uznały zatem za udowodnioną badaną okoliczność wypłaty odszkodowania. Podkreślenia przy tym wymaga, że obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego nie oznacza niczym nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez materiałów mających potwierdzić okoliczności korzystne dla strony. To również strona powinna współdziałać z organem, chociażby poprzez wskazanie okoliczności uzasadniających dalsze poszukiwanie dowodów. W ramach tego postępowania organ podjął wszelkie niezbędne działania w celu uzyskania materiału dowodowego, który byłby wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. Taki materiał został zebrany, pomimo niedostępności dokumentacji wywłaszczeniowej i odszkodowawczej, której nie udało się odnaleźć w stosownych zasobach archiwalnych. Uzasadnienie decyzji dotyczące oceny dowodów jest przekonujące. Organ wskazał, jakie dowody zostały wykorzystane i które są przydatne do ustalenia stanu faktycznego, a którym należy odmówić wiarygodności wraz z podaniem powodów dla prezentowanych twierdzeń. Akceptując te ustalenia i ocenę Wojewoda podkreślił, że logicznie i prawidłowo uzasadnione zostało przyjęcie jako bliższego stanowiska wynikającego z zeznań B. K. jako osoby bezpośrednio wywłaszczonej, aniżeli zeznań I. A., która swoją wiedzę

o sprawie czerpała z przekazów rodzinnych. Przeprowadzone ustalenia i dokonaną ocenę dowodów Sąd w pełni aprobuje. W orzecznictwie, na które zresztą powołuje się Wojewoda podkreśla się, że nie można zarzucić niewyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy organom administracji w sytuacji, gdy pomimo dołożenia daleko idących starań, organy nie były w stanie uzyskać bezpośredniego dowodu

z dokumentu księgowego lub bankowego potwierdzającego wypłatę przyznanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W przypadku bowiem, gdy tego rodzaju dokumentacja jest przechowywana tylko przez okres przewidziany stosownymi przepisami, a po jego upływie podlega zniszczeniu, nie można przyjąć, że jedynym dowodem na dokonanie wypłaty przyznanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość może być dowód z dokumentu potwierdzającego wypłatę. Takie założenie stwarzałoby bowiem potencjalną możliwość wszystkim byłym właścicielom wywłaszczonych nieruchomości oraz ich prawnym następcom do występowania o ponowną wypłatę odszkodowań po upływie ustawowego okresu obowiązku przechowywania dokumentacji księgowej (bankowej) i zniszczeniu dowodów wypłaty (wyrok WSA w Lublinie z dnia 9 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 568/14, dostępny w CBOSA).

Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie nie można organom zarzucić, że nie zebrały pełnego materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również, że nie wyciągnęły logicznych wniosków z dostępnych i zebranych dowodów osobowych.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał za pozbawione podstaw zarzuty naruszenia art. 75 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W sprawie nie doszło też do naruszenia

art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 21 ust. 2 i art. 64 Konstytucji RP w zw. z art. 17 Karty Praw Podstawowych UE i art. 1 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Aby skutecznie odmówić zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. organ administracji powinien wykazać wszelkimi dostępnymi dowodami, że nie zachodzą określone

w nim przesłanki, a zatem między innymi, że odszkodowanie z tytułu pozbawienia praw do nieruchomości zostało faktycznie ustalone i wypłacone. Skoro

w rozpatrywanym przypadku organ w opisany powyżej i skutecznie niezakwestionowany przez skarżących sposób ustalił, że takowe odszkodowanie zostało wypłacone państwu A., to żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania sformułowane przez ich następców prawnych nie mogło zostać uwzględnione.

Uznając, że zaskarżona decyzja jest zgoda z prawem, Sąd orzekł jak

w sentencji o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.). Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym w oparciu o przepis

art. 119 pkt 2 ww. ustawy procesowej, na wniosek strony skarżącej i przy braku żądania przeprowadzenia rozprawy wyrażonego przez pozostałe strony

w warunkach tej regulacji.