Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 682/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 36 ust. 1 pkt 1lit. a, art. 37, art. 106 ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 8, art. 68 ust. 3, art. 69, art. 87 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 365 § 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 48 § 1i art. 67 § 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2012 r. sprawy ze skargi K.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia 26 czerwca 2012 roku Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje adwokatowi A.G. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę [...] zł ([...] złotych [...]), w tym [...] zł [...]) tytułem podatku od towarów i usług, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

W dniu 24.04. 2012 r. K.M. złożył wniosek Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Koninie o przyznanie prawa do zasiłku stałego. Decyzją z dnia 16.05.2012 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Koninie działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Konina, na podstawie art. 8 ust. 1, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). uwzględnił żądanie wnioskującego i przyznał prawo do zasiłku stałego w kwocie 444,00 zł od dnia 01.04.2012 r. na stale. Z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynikało, że strona zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w Koninie z dnia 14.02.2012 r. sygn. akt [...] została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym od dnia 20.04.2011 r. na stałe. Na podstawie art. 106 ust.3 ustawy o pomocy społecznej początek przyznanego świadczenia ustalono od pierwszego dnia miesiąca w którym strona wystąpiła do organu z wnioskiem to jest od dnia 01.04.2012r.

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie wywodząc, że skoro, zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w Koninie z dnia 14.02.2012 r. o pomocy społecznej sygn. akt [...], została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym od dnia 20. 04 2011 r. na stałe, to zasiłek powinien zostać jej przyznany od tej daty.

Decyzją z dnia 26.06 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że zgodnie z art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego przysługuje od pierwszego dnia miesiąca, w którym strona wystąpiła do organu z wnioskiem w tej sprawie wraz z wymaganą dokumentacją. Według organu wnioskujący dotychczas nie był osobą uprawnioną do zasiłku stałego a wyrok Sądu Rejonowego w Koninie z dnia 14.02.2012 r. zaliczający go do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym od dnia 20. 04.2011 r. jest pierwszym orzeczeniem, nie stanowi zatem kontynuacji.

Na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarga zawierała żądanie przyznania prawa do wnioskowanego zasiłku stałego od daty wskazanej w orzeczeniu sądu, nie zaś od daty wystąpienia do organu z wnioskiem w tej sprawie.

Pismem procesowym z dnia 24.10.2012 r. skarżący działający przez pełnomocnika wniósł o uwzględnienie jego wniosku z dnia 20.04.2011 r., który złożył w Wojewódzkim Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Wielkopolskim. Na rozprawie jego pełnomocnik wyjaśnił, że skarżący miał na myśli swój wniosek wszczynający postępowanie, który ostatecznie został uwzględniony przez Sąd

Rejonowy w Koninie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie wniosło o oddalenie skargi powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Rozpoznając sprawę w zakresie kognicji wynikającym z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, została wydana z istotnym naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na fakt, że władza publiczna ma obowiązek zapewnienia osobom niepełnosprawnym stosownej egzystencji i temu obowiązkowi odpowiada między innymi prawo takich osób do uzyskania stosownych świadczeń z opieki społecznej. Wniosek tego rodzaju wypływa przede wszystkim z treści art. 68 ust. 3 i art. 69 Konstytucji RP. Co więcej, wypełnianie obowiązków władz publicznych, wynikających z art. 68 ust. 3 i art. 69 Konstytucji RP, polegających na zapewnieniu opieki i pomocy osobom niepełnosprawnym, mieści się w pojęciu interesu publicznego w rozumieniu art. 48 § 1 pkt 2 i art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 ze zm.), który nie może być zawężany do ochrony interesów fiskalnych państwa (tak NSA w wyroku z dnia z dnia 16 stycznia 2007 r. sygn. akt I FSK 477/06, ONSAiWSA 2008/2/32, LEX nr 323273, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem.

Zasiłek stały, o którym mowa w art. 36 pkt 1 lit. a i art. 37 ustawy o pomocy społecznej jest świadczeniem wypłacanym okresowo (miesięcznie), a jednym z jego celów, mając na uwadze przepisy tej ustawy i Konstytucji RP, jest zapewnienie osobie niepełnosprawnej, niezdolnej do pracy, bieżącej egzystencji. Celu tego w zakresie początkowego terminu przyznania i wypłacania zasiłku stałego nie spełnia art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w sytuacji przedłużającego się postępowania w sprawie o ustalenie stopnia niepełnosprawności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 lipca 2011 r. sygn. akt II SA/Po 361/11, dostępne w bazie orzeczeń pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu, organy administracji publicznej błędnie przyjęły, że dopiero wyrok Sądu Rejonowego w Koninie z dnia 14.02.2012 r. i złożenie wniosku o zasiłek, co miało miejsce w dniu 24. 04.2012 r., stanowiły podstawę orzeczniczą do przyznania zasiłku stałego. Wprawdzie zasadą jest, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej następuje począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, co też wynika z przepisu art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, jednakże w ocenie tutejszego Sądu strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji za niezależne od niej przedłużające się postępowanie - czy to administracyjne, czy sądowe - a dotyczące prawidłowego określenia jej stopnia niepełnosprawności. W szczególności tych negatywnych konsekwencji nie należy wobec strony wyciągać z faktu zakwestionowania wcześniejszego, jak się okazało błędnego, orzeczenia właściwego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, skoro zostało ono prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Koninie w sprawie o sygn. akt [...]z dnia14 lutego 2012 r. zmienione w ten sposób, że skarżący został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym od 20.04.2011 r. na trwałe.

Nie ulega wątpliwości, że wyżej wskazany wyrok zapadł ze skutkiem ex tunc - zatem w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy o zasiłek stały - od dnia 20.04.2012 r. z którą to datą zaliczono skarżącego do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym i na trwałe. Organy obydwu instancji nie rozważyły, jakie skutki prawne pociągnęło za sobą wydanie przedmiotowego prawomocnego wyroku. Nie wzięły pod uwagę, że wyrok sądu powszechnego, zgodnie z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach przewidzianych w ustawie, także inne osoby. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2002 r. sygn. akt V CKN 1110/00 (Lex nr 74492) "skutkiem zasady mocy wiążącej prawomocnego wyroku jest to, że przesądzenie we wcześniejszym wyroku kwestii o charakterze prejudycjalnym oznacza, że w procesie późniejszym ta kwestia nie może być już w ogóle badana." W niniejszej sprawie skutkiem prawomocnego wyroku sądu powszechnego jest ustalenie, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, a sam stan niepełnosprawności istnieje od dnia 20.04.2011 r. i jest trwały. Zgodnie z powyższym organy administracji, jak również sąd administracyjny, nie mogłyby swych rozstrzygnięć oprzeć na twierdzeniu przeciwnym. Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w odniesieniu do sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak to orzeczono w prawomocnym orzeczeniu.

Przede wszystkim jednak trzeba zwrócić uwagę na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone na tle przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Otóż wyrokiem z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P 28/07 (Dz.U. z 2007 r. Nr 200, poz. 1446) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 24 ust. 2 powołanej ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji. W uzasadnieniu orzeczenia, Trybunał między innymi stwierdził, że zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o znacznej niepełnosprawności. Biorąc pod uwagę przede wszystkim cel zasiłku pielęgnacyjnego, a ponadto tryb orzekania o niepełnosprawności, który zgodnie z przewidzianymi prawem terminami może trwać kilka miesięcy, ustanowiony w kwestionowanym przepisie termin (prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami) jest niezgodny z konstytucją, narusza, bowiem wynikający z zasady państwa prawnego nakaz przestrzegania przez ustawodawcę zasad poprawnej legislacji. Przepis ten, w systemie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego, jest nielogiczny i niekonsekwentny w stopniu uniemożliwiającym realizację celu wynikającego z Konstytucji RP.

Również wyrokiem z dnia 15 listopada 2010 r. sygn. akt P 32/09 (Dz.U. z 2010 r. Nr 222, poz. 1455) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 24 ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 14 stycznia 2006 r. do 1 stycznia 2009 r., przed zmianą wynikającą z ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 223, poz. 1456), w zakresie, w jakim stanowi, że w przypadku wniosku o ponowne przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego po utracie ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności osobie w wieku powyżej 16 lat, której niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez sąd powszechny jej odwołania od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności i stanowiącym kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się nie wcześniej niż od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba ta złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W komunikacie prasowym zamieszczonym na stronie www.trybunal.gov.pl stwierdzono: "Trybunał Konstytucyjny potwierdził, że niespójność przepisów ustawowych sekwencyjnie regulujących system przyznawania zasiłków rzutuje na ocenę konstytucyjności kwestionowanego przepisu. Kontrolowane przez Trybunał normy stanowią bowiem fragment mechanizmu, który ma umożliwiać uzyskanie zasiłku pielęgnacyjnego przez osobę niepełnosprawną. Problemem nie jest tu sama treść normy określającej termin, od którego taki zasiłek należy przyznać. Problemem konstytucyjnym jest fakt, że funkcjonowanie mechanizmu, którego część tworzy rozpatrywana norma, nieuchronnie prowadzi do niekonstytucyjnych skutków. Nie tylko istnieje mechanizm niejasny i wprowadzający w błąd, ale też przerzuca on ryzyko nieprawidłowego działania aparatu administracyjnego (w postaci nieterminowości lub błędnego dokonania oceny niepełnosprawności) na osobę ubiegającą się o zasiłek". Trybunał Konstytucyjny zauważył również, iż "Trybunał Konstytucyjny uznając niezgodność zaskarżonej regulacji z wyprowadzoną z art. 2 konstytucji zasadą zaufania do państwa i stanowionego prawa stwierdził, że ustawodawca wprowadzając określone świadczenie (w tym przypadku zasiłek pielęgnacyjny) zachęca obywateli do skorzystania z niego, na zasadach prawem określonych. Zasady te powinny być tym bardziej przejrzyste i wręcz intuicyjne, im bardziej adresaci tych regulacji są grupą społeczną wymagającą wsparcia".

Wprawdzie powyższe wyroki Trybunału dotyczą przepisów ustawy, która nie miała zastosowania w niniejszej sprawie, jednakże z uwagi na fakt, iż konstrukcja art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w istocie odpowiada konstrukcji art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, na którym w istocie oparto zaskarżone decyzje, wyrok Trybunału Konstytucyjnego powinien mieć istotny pomocniczy charakter przy rozpatrywaniu sprawy zasiłku stałego przyznawanego osobie niepełnosprawnej, w tym w stopniu umiarkowanym. W związku z powyższym należy przyjąć, iż zasiłek stały przyznawany osobie niepełnosprawnej spełnia efektywnie cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności, a nie od daty złożenia wniosku. Warto także zwrócić uwagę, iż Trybunał Konstytucyjny w pierwszym z powołanych wyroków (z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P 28/07) stwierdził: "Uznanie niekonstytucyjności kontrolowanego przepisu w zakresie oznaczonym w sentencji wynika z ram wyznaczonych przez pytanie sądu. Nie podobna jednak nie dostrzegać, że także inne sytuacje, w których znajduje zastosowanie zdekonstytucjonalizowany przepis, są dotknięte podobną wadliwością. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego powoduje zatem nierówność w ramach populacji, wobec której znajduje zastosowanie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. To jest przedmiotem sygnalizacji skierowanej do Sejmu RP, ponieważ ten organ jest władny przywrócić konstytucyjność całości normowania. Nie jest natomiast wykluczone - zważywszy na utratę domniemania konstytucyjności przez art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych na skutek wydania niniejszego orzeczenia - że sądy, orzekając w sprawach innych zasiłków, dokonają stosownej wykładni tego przepisu, wykorzystując art. 8 Konstytucji".

W ocenie Sądu orzeczenia Trybunału wskazują również kierunek wykładni przepisu art. 106 § 3 ustawy o pomocy społecznej w stosunku do osób legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności, również w stopniu umiarkowanym, ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. Należy też podkreślić, iż z art. 87 ust. 1 i art. 8 Konstytucji RP, wynika, że jej przepisy są źródłem prawa i stosuje się je bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.

Wady zaskarżonej decyzji wydanej niniejszej sprawie, w zakresie prawa materialnego, skutkowały koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a o czym orzeczono w pkt I wyroku na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 152, poz. 1270 ze zm.).

O kosztach postępowania Sąd orzekł na postawie art. 200 p.p.s.a., na postawie przepisu art. 152 p.p.s.a. określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Rozpatrując sprawę ponownie organ I instancji zobligowany jest zastosować przepisy ustawy o pomocy społecznej do ustalonego stanu faktycznego w zakresie niepełnosprawności skarżącej, zgodnego z wyrokiem Sądu Rejonowego w Koninie z dnia 14 lutego 2012 r. o sygn. akt [...] i w oparciu o wyżej przedstawione poglądy i uwzględnić stanowisko Sądu co do określenia początkowej daty ustalenia prawa do zasiłku stałego. W tym zakresie organ jest związany oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w niniejszym wyroku (art. 153 p.p.s.a.).

Wobec uwzględnienie skargi Sąd orzekł z urzędu o niemożności wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 p.p.s.a.).