Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1315/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 2
journal: Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
article: art 1 ust 1 pkt 3 ,
journal: Dz.U. 1990 nr 54 poz 310
law: Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.
article: par 4 ust 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2001 nr 152 poz 1732
law: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Dzbeńska, Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Sędzia del. WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski, po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Głównego Policji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 2198/12 w sprawie ze skargi J.Z. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia 16 października 2012 r. nr [..] w przedmiocie odmowy ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 2198/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi J.Z. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia 16 października 2012 r. nr [..] w przedmiocie odmowy ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym, uchylił zaskarżony rozkaz personalny oraz utrzymany nim w mocy rozkaz personalny organu I instancji.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że wnioskiem z dnia 25 maja 2012 r. J.Z. zwrócił się do Komendanta Stołecznego Policji o ustalenie wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 lipca 1987 r. do dnia 30 listopada 1992 r. (5 lat, 4 miesiące, 29 dni).

Komendant Stołeczny Policji rozkazem personalnym z dnia 20 sierpnia 2012 r. nr [..], działając na podstawie art. 101 ust. 1, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t. j.: Dz. U. z 2011 r. nr 287, poz. 1687 ze zm.), art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. nr 54, poz. 310) oraz § 3 ust. 1, § 4 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. nr 152, poz. 1732 ze zm.), odmówił J.Z. ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 lipca 1987 r. do dnia 30 listopada 1992 r.

W motywach rozstrzygnięcia organ podał, że w okresie od dnia 1 lipca 1987 r. do dnia 30 listopada 1992 r. zainteresowany uczestniczył w zajęciach szkolnych w Zespole Szkół Budowlanych w [..], co wiązało się z koniecznością dojazdów z miejscowości [..] Drugie do [..] i z powrotem. Odległość między miejscowościami to ok. 43 km, natomiast dojazd trwa ok. 60 minut w jedną stronę. Czas nauki wynosił 6 godzin lekcyjnych dziennie, a czas poświęcony na przygotowanie do zajęć szkolnych zajmował mu ok. 1,5 godziny dziennie. Zatem, uwzględniając czas dojazdu do i ze szkoły, zajęcia szkolne i przygotowanie do lekcji, czynności te zajmowały wymienionemu ok. 9,5 godziny dziennie. Ponadto Komendant Stołeczny Policji zwrócił uwagę, że świadkowie określili czynności zainteresowanego jako "pomoc", a nie "pracę", z kolei ani w podaniu o pracę, ani w kwestionariuszu osobowym nie ma wzmianki o pracy w gospodarstwie. Na tej podstawie organ uznał, że nie zostały spełnione przesłanki ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż J.Z. nie mógł być uznany za domownika, w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j.: Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 ze zm.).

Powyższy rozkaz personalny J.Z. uczynił przedmiotem odwołania do Komendanta Głównego Policji.

Rozkazem personalnym z dnia 16 października 2012 r. nr [..] Komendant Główny Policji, mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że dokumentację w postępowaniu odwoławczym w przedmiocie wzrostu uposażenia zasadniczego J.Z. z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 lipca 1987 r. do dnia 30 listopada 1992 r., na której oparto zaskarżone rozstrzygnięcie, stanowiły akta osobowe policjanta, zawierające między innymi dokumenty zgromadzone podczas postępowania kwalifikacyjnego, prowadzonego dla kandydatów ubiegających się o przyjęcie do służby w Policji oraz pisma przedłożone przez funkcjonariusza w komórce kadrowej, tj. oświadczenie wnioskodawcy z dnia 30 kwietnia 2012 r. w sprawie zatrudnienia w gospodarstwie rolnym oraz zeznania dwóch świadków z dnia 30 kwietnia 2012 r. – S.S. i W.B., a także zaświadczenie o adresach i okresach zameldowania funkcjonariusza z dnia 26 kwietnia 2012 r. z Urzędu Miasta w [..] i z dnia 14 czerwca 2012 r. z Urzędu Gminy w [..], zaświadczenie z dnia 30 kwietnia 2012 r. o wpisaniu Z. i K.Z. w rejestrach gruntów obrębu ewidencyjnego [..] jako właścicieli gruntów rolnych o powierzchni 9,88 ha, poświadczenie zameldowania na pobyt stały z dnia 21 maja 2012 r. S.S. i W.B., zaświadczenie Dyrektora Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych Nr [..] im. [..] w [..] z dnia 26 kwietnia 2012 r. o braku możliwości potwierdzenia faktu zamieszkiwania J.Z. w internacie, pismo Wójta Gminy [..] z dnia 14 czerwca 2012 r. o braku dokumentacji umożliwiającej wydanie zaświadczenia potwierdzającego pracę J.Z. w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od dnia 1 lipca 1987 r. do dnia 30 listopada 1992 r., oświadczenie strony z dnia 14 czerwca 2012 r. o pracy w gospodarstwie rolnym rodziców z wyszczególnieniem czynności podejmowanych przez nią i uczęszczaniu w tym czasie przez nią do szkoły ponadpodstawowej, mieszczącej się w odległości ok. 43 km od jej miejsca zamieszkania, oświadczenie strony z dnia 6 lipca 2012 r., zaświadczenie Starosty Powiatowego w [..]z dnia 14 czerwca 2012 r. o wpisaniu Z. i K. Z. w rejestrach gruntów obrębu ewidencyjnego [..], pismo W.B. z dnia 4 lipca 2012 r. oraz pismo S.S. z dnia 2 lipca 2012 r.

Organ II instancji zauważył, że stosownie do art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (t. j.: Dz. U. z 1989 r. nr 24, poz. 133 ze zm.) – obowiązującej do dnia 31 grudnia 1990 r. – za domownika, w rozumieniu tego aktu prawnego, mógł być uznany członek rodziny rolnika lub inna osoba pracująca w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostawała we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyła 16 lat, nie podlegała obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowiła jej główne źródło utrzymania. Komendant Główny Policji zaznaczył jednak, że stan prawny uległ zmianie z dniem wejścia w życie ww. ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, tj. z dniem 1 stycznia 1991 r., bowiem na podstawie art. 6 pkt 2 cyt. ustawy do elementów pojęcia "domownika" nie należy już wymóg, aby praca w gospodarstwie rolnym stanowiła główne źródło utrzymania. Zgodnie ze wskazanym przepisem – w brzmieniu obowiązującym we wnioskowanym przez stronę okresie – za domownika, w rozumieniu tego aktu prawnego, może być uznana osoba, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Uwzględniając treść tych przepisów, nie można zatem przyjąć, aby spełnione zostało w przypadku zainteresowanego kryterium stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Praca w gospodarstwie rolnym rodziców, na którą powoływał się wymieniony, była – w ocenie Komendanta Głównego Policji – faktycznie pomocą w prowadzeniu gospodarstwa, ale nie stałą pracą, świadczoną z pozycji domownika. Natomiast ww. ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy nie pozwala na zaliczenie do stażu każdej pracy w gospodarstwie rolnym, lecz jedynie takiej, która odpowiada przypadkom wskazanym w art. 1 ust. 1 tej ustawy. Świadczona więc w chwilach wolnych doraźna pomoc J.Z. przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego rodziców nie pozwalała na uwzględnienie wnioskowanego okresu do stażu wymaganego przy wzroście uposażenia z tytułu wysługi lat, bowiem głównym zadaniem i celem strony w tym okresie było odbywanie zajęć szkolnych, a nie świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym, której z uwagi na szkolne wymagania czasowe oraz dojazdy zainteresowany nie mógł wykonywać w rozmiarze mającym znaczenie dla funkcjonowania tego gospodarstwa. Tym samym, nie zostało spełnione kryterium stałej pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż stałą pracą w gospodarstwie nie jest doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika.

Zdaniem Komendanta Głównego Policji, o zaliczeniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do wysługi lat, od której zależą konkretne, dodatkowe uprawnienia pracownicze, nie można mówić w sytuacji wykonywania jedynie incydentalnych, drobnych świadczeń na rzecz rolnika. Stałość bowiem wykonywanych obowiązków polega przynajmniej na systematyczności, rozumianej jako gotowość do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy taka pomoc jest jedynie deklarowana. Wymaga ona także pewnego psychicznego nastawienia na stałe świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym i odpowiadającą temu nastawieniu niezmienną możliwość skorzystania z jego pracy przez rolnika prowadzącego gospodarstwo.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J.Z. zarzucił przedmiotowemu rozkazowi personalnemu naruszenie przepisów proceduralnych, w tym: art. 7 i art. 77 kpa, poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy; art. 8 kpa w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez naruszenie zasady zaufania obywateli do organów Państwa z uwagi na zaniechanie ustosunkowania się do zgłaszanych twierdzeń, wniosków i dowodów strony, oraz poprzez naruszenie konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa; art. 9, art. 11 i art. 107 § 3 kpa, poprzez niepoinformowanie strony o przysługujących jej prawach i niewyjaśnienie przesłanek, jakimi kierował się organ przy rozstrzygnięciu sprawy, a także poprzez niewłaściwe uzasadnienie stanu faktycznego i prawnego sprawy; art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z § 5 ust. 4 i § 4 ust. 5 ww. rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia zasadniczego, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący zarzucił również naruszenie prawa materialnego, a to art. 1 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, poprzez błędną jego wykładnię i niezasadne przyjęcie, że nie spełnia wymogów określonych w tym przepisie; art. 6 pkt 2 ww. ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 2 pkt 2 ww. ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, poprzez ich błędną wykładnię i niezasadne przyjęcie, że skarżący nie spełnia definicji "domownika". Wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji, jak również o zasądzenie kosztów postępowania.

Udzielając odpowiedzi na skargę, Komedant Główny Policji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zaprezentowaną w zaskarżonym rozkazie personalnym.

Sąd I instancji uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji podniósł, iż zgodnie z brzmieniem art. 99 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t. j.: Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.), prawo do uposażenia powstaje z dniem mianowania policjanta na stanowisko służbowe. Uposażenie policjanta składa się z uposażenia zasadniczego i z dodatków do uposażenia (art. 100). Wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat (art. 101 ust. 1). Zmiana uposażenia następuje z dniem zaistnienia okoliczności uzasadniających tę zmianę (art. 106 ust. 1).

Na podstawie art. 101 ust. 2 cyt. ustawy zostało wydane rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. nr 152, poz. 1732 ze zm.), które w § 4 ust. 1 pkt 5 stanowi, że do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne (niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 1-4) okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Organy Policji prawidłowo przyjęły, że tymi odrębnymi przepisami są art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. nr 54, poz. 310), art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (t. j.: Dz. U. z 1989 r. nr 24, poz. 133 ze zm.) oraz art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j.: Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 ze zm.), jednakże, stosując je w zaistniałym stanie faktycznym niniejszej sprawy, błędnie uznały, że wnioskowany okres pracy skarżącego w indywidualnym gospodarstwie rolnym jego rodziców nie może być mu wliczony do stażu służby, celem ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat.

W myśl art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Stosownie do postanowień art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. W przypadku, jeżeli organ gminy nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne.

Z kolei w świetle art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku – rozumie się przez to osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Następnie Sąd I instancji wyjaśnił, że analiza obowiązujących w przedmiotowej materii przepisów prowadzi do wniosku, iż aby zaliczyć skarżącemu do wysługi lat, uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego wnioskowane przez niego okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, należało ustalić, czy w podanych okresach wnioskodawca miał ukończone 16 lat, pozostawał z rolnikiem w gospodarstwie domowym lub zamieszkiwał na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracował w tym gospodarstwie, nie będąc związanym z rolnikiem stosunkiem pracy. Innych przesłanek, niż wyżej wymienione, skarżący spełniać nie musi, bowiem nie wymienia ich zarówno przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 lica 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, jak i przepis art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, definiujący pojęcie "domownika".

W ocenie Sądu, organy Policji błędnie zinterpretowały przepis art. 6 pkt 2 lit. c ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przyjmując, że sam fakt kształcenia się osoby pozostającej z rolnikiem w gospodarstwie rolnym w szkole ponadpodstawowej, wyklucza wykonywanie pracy o charakterze stałym w tym gospodarstwie, bezzasadnie odmawiając wiarygodności zeznaniom świadków, którzy zgodnie stwierdzili, że zainteresowany pracował w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie objętym jego wnioskiem.

Sąd podkreślił, iż w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, charakter pracy domownika w gospodarstwie rolnym nie może być utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Domownik nie prowadzi bowiem zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności, zatem nie musi on pracować w takim samym wymiarze godzinowym, jak rolnik, i może pozwolić sobie na jednoczesne kształcenie się. Na takie rozumienie charakteru pracy domownika wskazuje zresztą już sam fakt rozróżnienia przez ustawodawcę w art. 6 pkt 1 i 2 powołanej ustawy definicji "rolnika" i "domownika". Gdyby zamiarem ustawodawcy było jednakowe traktowanie nakładu pracy domownika i rolnika oraz ich wkładu w rozwój gospodarstwa rolnego, to z pewnością nie wprowadzałby takiego rozróżnienia. Nie można zatem przyjąć, że skoro osoba mająca status domownika, realnie pomagając rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jednocześnie pobiera naukę w szkole, to jej praca w tym gospodarstwie nie ma z tego powodu charakteru stałego.

Zdaniem Sądu i instancji, dokonując wyjaśnienia pojęcia "wykonywania pracy w charakterze stałym", należy również zwrócić uwagę na fakt, że omawiana definicja domownika może być wykorzystywana zarówno dla celów ubezpieczeniowych, jak też uzyskania uprawnień pracowniczych, w tym – jak w niniejszym przypadku – określonych profitów finansowych, poprzez możliwość podwyższenia dodatku za wysługę lat. W pierwszej grupie spraw chodzi o zapewnienie ubezpieczenia społecznego szerszej grupie osób współpracujących z rolnikiem przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Z inną natomiast sytuacją mamy do czynienia w drugiej grupie spraw, gdy chodzi o domownika, który ubiega się o zaliczenie okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego czy stażu służby, co niewątpliwie powinno mieć w takim przypadku wpływ na mniej rygorystyczny sposób odkodowania znaczenia pojęcia "wykonywania przez domownika pracy o charakterze stałym", w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Dodać bowiem warto, że zaliczenie funkcjonariuszowi Policji do stażu służby, przypadającego po dniu 31 grudnia 1982 r. okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika nie wywołuje żadnych konsekwencji w zakresie uprawnień emerytalnych. Tak więc porównanie ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy z regulacją emerytalną, dotyczącą funkcjonariuszy Policji, przynosi efekt w postaci rozróżnienia statusu domownika jako osoby wykonującej pracę w gospodarstwie oraz domownika jako osoby podlegającej ubezpieczeniu społecznemu rolników. Nie ma podstaw, przy braku wyraźnego odesłania w tym zakresie, do utożsamiania obu konstrukcji podmiotowych z zakresu prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2009 r. o sygn. akt I OSK 730/08 – publ. https://cbois.nsa.gov.pl).

Sąd I instancji stwierdził, że skarżący spełnia przesłanki do uznania go za domownika, w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a w konsekwencji okres jego pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców, od dnia 1 lipca 1987 r. do dnia 30 listopada 1992 r., powinien zostać przez organ zaliczony do stażu służby (wysługi lat), skoro skarżący w tym okresie w gospodarstwie tym pracował. Fakt pobierania nauki w szkole ponadpodstawowej przez skarżącego nie mógł wpływać negatywnie na udzielaną rodzicom pomoc przy prowadzeniu gospodarstwa, zważywszy że świadkowie zgodnie zeznają, iż zainteresowany pracę tę wykonywał, pomimo nauki w szkole. Jak już wspomniano, pojęcia "stałej pracy" nie należy utożsamiać z koniecznością ciągłego jej wykonywania i nie zawsze praca ta musi polegać na nieustannym podejmowaniu czynności rolniczych. Jeśli bowiem prawodawca wprowadza zarówno pojęcie "rolnika", jak i "domownika", to zapewne czyni to po to, by odróżnić charakter świadczonej przez każdego z nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zatem sam fakt pobierania przez skarżącego nauki w szkole – co istotne – pobliskiej z racji jego miejsca zamieszkania, przy jednoczesnym wykonywaniu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, nie może stanowić przeszkody do uznania go za domownika, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Konkludując Sąd stwierdził, iż obie decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. § 4 ust. 1 pkt 5 ww. rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego, art. 1 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy oraz art. 6 pkt 2 ww. ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, co bez wątpienia miało wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Komendant Główny Policji, zaskarżając go w całości zarzucił mu naruszenie przepisów prawa procesowego tj.

1) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez zaniechanie poczynienia własnych ustaleń faktycznych w sprawie i oparcie rozstrzygnięcia na stanie faktycznym wskazanym w zaskarżonej decyzji i twierdzeniach strony.

Ponadto zarzucono Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

1) przyjęcie przez Sąd I Instancji, iż w niniejszej sprawie zastosowanie znajdą przepisy § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawa Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 kwietnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego, art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy w zw. art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a nie jak to przyjęły w rozstrzygnięciach organy obu instancji, w zw. z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz członków ich rodzin oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, za okres od 1 lipca 1987 r. do 31 grudnia 1990 r., które to uchybienie doprowadziło do dokonania przez Sąd I Instancji zbędnej wykładni pojęcia ustawowego "stałej pracy w gospodarstwie rolnym" i przyjęcie, że pobieranie nauki w szkole ponadpodstawowej nie wykluczało uznania pracy J.Z. w gospodarstwie rolnym rodziców za pracę stałą, a ponadto zniweczyło zasadę art. 6 kpa, do której organ musi się bezwzględnie stosować;

2) błędną wykładnię § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy w zw. z art. 6 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników za okres od 1 stycznia 1991 r. do 30 listopada 1992 r. poprzez przyjęcie, że pobieranie nauki w szkole ponadpodstawowej nie wykluczało uznania pracy J.Z. w gospodarstwie rolnym rodziców za pracę stałą.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, ewentualnie o oddalenie skargi J.Z..

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podniósł, że Sąd I Instancji rażąco naruszył art. 141 § 4 P.p.s.a.. Sąd I Instancji winien poczynić własne ustalenia faktyczne. Ewentualnie stwierdzić, że ustalenia faktyczne organu nie budzą wątpliwości a Sąd uznaje je za własne. To z pozoru błahe uchybienie spowodowało, że Sąd orzekając merytorycznie zastosował pozytywnie przepisy prawa materialnego, w sytuacji, gdy ustalenia faktyczne organu wykluczały takie zastosowanie. Innymi słowy aby Sąd I Instancji mógł wydać prawidłowy wyrok, musi wpierw we własnym zakresie ustalić stan faktyczny. Organ przecież ustalił, że skarżący nie wykonywał stałej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Skoro jej nie wykonywał zdaniem organu, to Sąd nie kwestionując ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie powinien uznać je za własne i ustalić, że skarżący takiej pracy nie wykonywał.

Następnie wskazano, iż organ oparł swoje rozstrzygnięcie w części żądania tj. za okres od 1 lipca 1987 r. do 31 grudnia 1992 r. o treść przepisów § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawa Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 kwietnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego, art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy w zw. art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin oraz rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W tym też zakresie oraz kierunku przeprowadził niezbędne czynności procesowe, skupiające się na wyjaśnieniu i ustaleniu okoliczności faktycznych sprawy. Organ miał świadomość, że ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznych rolników i członków ich rodzin została uchylona na mocy art. 122 z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jednakże mając na względzie fakt, że J.Z. wykonywał pracę w gospodarstwie rolnym rodziców pod rządami ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. oraz orzecznictwo wojewódzkich sądów administracyjnych organ zastosował stary stan prawny. W art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz członków ich rodzin zawarto definicję domownika. Definicja domownika określona w w/w przepisie oraz posiłkowo w § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. nie odnosi się do kwestii świadczenia pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze stałym lecz do wymiaru tej pracy w kontekście ustalenia głównego źródła utrzymania domownika. Zatem, Sąd I Instancji niepotrzebnie dokonał wykładni przepisu art. 6 pkt 2 ustawy, z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników albowiem organ tego przepisu nie stosował. Sąd I Instancji winien zatem ograniczyć się do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja podlega uchyleniu wobec zastosowania nieaktualnych przepisów i w uzasadnieniu wskazać kierunek prawidłowego rozstrzygnięcia.

Dodano również, iż organ, co pominął Sąd I Instancji wykazał, że J.Z. wykonywał pewne ograniczone obowiązki w gospodarstwie rolnym rodziców. Ich ograniczony charakter wynikał z braku czasu na większe zaangażowanie się w życie gospodarstwa rolnego. Uzasadnionym jest twierdzenie, że Sąd I Instancji nie rozróżnił zwykłej pomocy świadczonej rolnikowi przez członków rodziny od typowego wykonywania pracy o charakterze stałym, w wymiarze co najmniej pół etatu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 Ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki, enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2Ppsa , w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Nietrafnie zarzucono w niej naruszenie art. 141 § 4 Ppsa , poprzez zaniechanie poczynienia przez Sąd I instancji własnych ustaleń. Przede wszystkim zarzut oparty na naruszeniu art. 141 § 4 Ppsa dotyczy zupełnie innych nieprawidłowości niż wskazane w skardze kasacyjnej.

Przepis art. 141 § 4 Ppsa może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia ( por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2014r. I GSK 833/12 LEX nr 1452085 ). W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku wyraźnie wskazuje na stan faktyczny sprawy, na podstawie którego zapadł wyrok. Jest to stan sprawy ustalony przez organ administracji, który jednak został odmiennie oceniony przez Sąd i instancji.

Nadto zarzut naruszenia art. 141 § 4 Ppsa nie jest usprawiedliwioną podstawą dla czynienia zaskarżonemu wyrokowi zarzutu dokonania błędnych ustaleń faktycznych, czy też błędnego rozstrzygnięcia sprawy ( por. wyrok NSA z dnia 23 lipca 2013r. II GSK 412/12 LEX nr 1374780 ). Do sytuacji, w której wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, należy zaliczyć tę, gdy uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. ( por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2014r. II FSK 202/12 LEX nr 1457600 ). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie niezbędne elementy i pozwala na dokonanie oceny wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Przechodząc do analizy zarzutów materialnych skargi kasacyjnej trzeba powiedzieć, że Sąd I instancji, wbrew wywodom skargi kasacyjnej zastosował właściwe przepisy prawa materialnego. Wprawdzie okres o zaliczenie którego do wysługi lat wnioskował funkcjonariusz częściowo przypadał w czasie obowiązywania ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz członków ich rodzin to jednak do oceny sytuacji prawnej J.Z. nie będzie miał zastosowania art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r., ponieważ w chwili wydawania decyzji przez organy Policji obowiązywała ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. Przepisy rozdziału 9 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. nie określiły zasad stosowania w nowym stanie prawnym dotychczasowych przepisów. Uznać więc należy, że do stanów faktycznych zaistniałych pod rządami derogowanej regulacji prawnej organ powinien zastosować przepisy zawarte w obecnie obowiązującej ustawie. Słusznie więc Sąd I instancji zastosował w przedmiotowej sprawie przepis art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W istocie analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że skarżący kasacyjnie stawiając zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego wyłącznie kwestionuje stanowisko Sądu co do tego, że fakt pobierania nauki w szkole średniej nie stanowił negatywnej przesłanki do uwzględnienia wniosku funkcjonariusza o zaliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym do wysługi lat.

Definicja normatywna pojęcia domownika, jak wskazano wcześniej zawarta jest w art. 6 pkt 2 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku – rozumie się osobę bliską rolnikowi, która:

a) ukończyła 16 lat,

b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,

c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadzała się zatem do wyjaśnienia zawartego w definicji domownika elementu "stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym.

Sąd I instancji odwołując się do poglądów Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wielokrotnie dokonywał wykładni pojęcia "wykonywania pracy o charakterze stałym w gospodarstwie rolnym" wskazał, że nie należy jej utożsamiać z koniecznością nieustannego, przez cały czas, ciągłego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Zestawienie zawartej w art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników definicji rolnika z podaną w art. 6 pkt 2 tej ustawy definicją domownika wskazuje, że istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez rolnika. Nie musi on zatem pracować w takim samym wymiarze godzinowym, jak rolnik. Skoro jednak ustawodawca przy charakterystyce domownika w art. 6 pkt 2 lit c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. położył akcent na pracę, która – chociaż wykonywana poza stosunkiem pracy – ma być stała, to przy zaliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, od którego zależą konkretne, dodatkowe uprawnienia pracownicze, nie może być mowy jedynie o incydentalnych, drobnych świadczeniach domownika na rzecz rolnika, czyli pomocy, jaką w warunkach wiejskich zwyczajowo udziela się członkom rodziny prowadzącym gospodarstwo rolne. O stałej pracy w gospodarstwie rolnym można zatem mówić jedynie przy pewnej systematyczności oraz co najmniej gotowości do wykonywania pracy, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy pomoc taką deklaruje domownik. Ten element dyspozycyjności domownika potwierdza również wymóg zamieszkania domownika na terenie gospodarstwa lub w pobliżu, czyli w takiej odległości, która umożliwia jak najszybsze dotarcie na teren gospodarstwa, jeżeli zajdzie taka potrzeba i świadczenia na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej pracy w wymiarze czasu niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego. Pracą stałą domownika w gospodarstwie rolnym będzie zatem praca wykonywana w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego jego funkcjonowania, zgodnie z jego strukturą, przy uwzględnieniu jego obszaru oraz ilości pracujących w nim osób. Ocena charakteru pracy takiej osoby musi być zatem dokonywana każdorazowo na tle okoliczności faktycznych konkretnej sprawy.

Podkreślić należy, iż także w piśmiennictwie przyjmuje się, że przepis art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310) możliwości wliczenia okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do okresu, od którego zależą uprawnienia pracownicze, nie uzależnia od wymiaru czasu poświęconego na pracę w tym gospodarstwie. Oznacza to, że można zaliczyć i taki okres, który był łączony z nauką w stacjonarnej, wieczorowej i zaocznej szkole ponadpodstawowej. O wykonywaniu pracy w gospodarstwie nie może być mowy jedynie wtedy, gdy pracownik uczył się w szkole położonej w znacznej odległości od miejsca zamieszkania, co wykluczało codzienny powrót do domu i powodowało konieczność zamieszkania w internacie czy akademiku (zob. E. Szemplińska "Praca w gospodarstwie rolnym a uprawnienia pracownicze", Praca i Zabezpieczenie Społeczne z 1998 r., nr 6, str. 32). Podobnie T. Śmigiewicz-Podgórska ("Praca na roli a świadczenia pracownicze" - Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego z 1993 r., nr 2, str. 14) wyraziła zasługujący na aprobatę pogląd, że: "Zgodnie z przepisami ustawy, fakt łączenia pracy w gospodarstwie z nauką w szkole nie może stanowić przeszkody przy ocenie, czy dany okres pracy w gospodarstwie rolnym może być wliczony do stażu pracowniczego, pod warunkiem jednak, że praca w gospodarstwie była faktycznie wykonywana".

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na fakt, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych zarzutów, na podstawie art. 184Ppsa, orzekł jak w sentencji