Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 720/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 42 par. 1, art. 43 par 1, art. 44 par 1-4, art. 61a par 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 18
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Maja Chodacka WSA Urszula Zięba (spr.) Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 listopada 2017 r. sprawy ze skargi P. Z. na postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 8 czerwca 2017 r. nr [...], [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz z dnia 8 czerwca 2017 r. nr [...], [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu na prowadzone postępowanie egzekucyjne - skargi oddala -


UZASADNIENIE

Wydanymi dnia 20 i 26 kwietnia 2017r. postanowieniami znak [...] oraz [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] odmówił P. Z. przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] oraz [...] W uzasadnieniach organ pierwszej instancji wskazał, że zobowiązany złożył zarzuty w piśmie z dnia 3 kwietnia 2017 r. oraz wniosek o przywrócenie terminu do ich wniesienia. Zdaniem P. Z. tytuły wykonawcze nigdy nie zostały doręczone prawidłowo, ponieważ kierowane były na błędny adres (ul. [...] w K.), gdzie nie zamieszkuje on od roku 2006, a w roku 2011 sprzedał położoną tam nieruchomość.

Organ wyjaśnił, że zawiadomienia o zajęciu wierzytelności wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały wysłane na zgłoszony wówczas przez zobowiązanego adres przy ul. [...]. Przesyłki zostały skutecznie doręczone zobowiązanemu w dniach; odpowiednio; 10 lutego 2011r. i 4 listopada 2011r.. P. Z. podał też ten sam adres do protokołu o stanie majątkowym, sporządzanego w dniu 29 czerwca 2012r. Adres ten był również do dnia 2 lipca 2015r. adresem rejestracyjnym oraz adresem prowadzenia działalności gospodarczej. Organ wskazał na uregulowania prawne (ustawa o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), dotyczące obowiązku aktualizacji danych adresowych. Dalej Naczelnik Urzędu Skarbowego omówił przepisy k.p.a., dotyczące przywrócenia terminu i stwierdził, że przesłanki wynikające z tych regulacji nie zostały spełnione, skoro doręczenie tytułu wykonawczego było skutecznie dokonane. Dowody wskazane przez zobowiązanego (akt notarialny na okoliczność sprzedaży działki, przesłuchanie świadków) nie miałyby, zdaniem organu, znaczenia dla rozstrzygnięcia, a jedynie przedłużyłyby postępowanie.

Wydanymi dnia 20 i 26 kwietnia 2017r. postanowieniami znak [...] oraz [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] odmówił P. Z. wszczęcia postępowania dotyczącego w/w zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie w/w tytułów wykonawczych.

W uzasadnieniach organ pierwszej instancji wskazał, że zobowiązany złożył zarzuty w piśmie z dnia 3 kwietnia 2017r. oraz wniosek o przywrócenie terminu do ich wniesienia. Wnioski o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów zostały rozpoznane odrębnymi postanowieniami, w których odmówiono przywrócenia terminu. Organ wskazał, ze zarzuty zostały wniesione z uchybieniem siedmiodniowego terminu, a zatem należało odmówić wszczęcia postępowania w ich przedmiocie, zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a.

P. Z. nie zgodził się z powyższymi rozstrzygnięciami i wniósł zażalenia na wskazane wyżej postanowienia. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, dotyczących prawidłowości doręczeń tytułów wykonawczych, możliwości przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów, możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego w przypadku wadliwego doręczenia tytułów wykonawczych oraz przepisów określających zasady funkcjonowania rejestru CEIDG. Nadto zarzucił bezpodstawne odstąpienie od postępowania dowodowego oraz naruszenie art. 10 k.p.a. przez zaniechanie zawiadomienia zobowiązanego i pozbawienie możliwości czynnego udziału w sprawie. Wskazał, że wyprowadził się i wymeldował spod adresu ul. [...], a zapisu w ewidencji nie zmienił. Nie każdy, czyj adres jest ujawniony w CEIDG był pouczony o obowiązku zmiany tego adresu i skutkach zaniechania.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniami z dnia 8 czerwca 2017r., nr [...] oraz [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji dotyczące odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów, a postanowieniami nr [...] oraz [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji dotyczące odmowy wszczęcia postępowania.

Organ odwoławczy uznał, że tytuły wykonawcze były doręczane pod prawidłowy adres. Wskazał na treść ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, z której wynika obowiązek zmiany danych adresowych oraz domniemanie prawdziwości zapisów CEIDG. Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że P. Z. mimo zbycia nieruchomości nadal posługiwał się adresem przy ul. [...], wskazywał go w deklaracjach, zeznaniach i formularzach. Z akt sprawy wynika nadto, że zobowiązany zamieszkiwał pod tym adresem. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. organ odwoławczy zauważył, że przepis ten odnosi się do postępowań kończących się przez wydanie decyzji, a nie postanowienia czy zawiadomienia. Dla realizacji prawa dostępu do akt, wynikającego z art. 73 § 1 k.p.a. wysłanie wezwania do zapoznania się z nimi nie jest konieczne.

Dyrektor Izby Skarbowej wskazał też, że co prawda wniosek o prawidłowe doręczenie tytułów wykonawczych nie został rozpatrzony odrębnie, niemniej jednak ta kwestia została rozstrzygnięta w postanowieniach odmawiających przywrócenia terminu oraz wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów. Organ odwoławczy zauważył też, że organ egzekucyjny mógł wydać postanowienia w obu tych sprawach jednego dnia, nie musiał dysponować ostatecznym postanowieniem w sprawie przywrócenia terminu do złożenia zarzutów, by rozstrzygnąć sprawę samych zarzutów.

Z takimi rozstrzygnięciami nie zgodził się P. Z. zarzucając naruszenie: art. 43 i art. 44 k.p.a., stosowanych odpowiednio na podstawie art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – poprzez ich niewłaściwą wykładnię prowadzącą do uznania, że można przyjąć wobec niego tzw. fikcję doręczenia, skoro pod danym adresem nie zamieszkiwał, nie prowadził działalności w okresie doręczania kontrolowanych tytułów wykonawczych, nie został pouczony o skutkach i jakichkolwiek konsekwencjach związanych z doręczeniem pism w trybie tzw. fikcji doręczenia. Wskazał też, że niektóre tytuły wykonawcze w innych sprawach doręczano jego synowi, nie będącemu domownikiem, ponieważ skarżący nie miał z nim kontaktu ze względu na rozwód oraz z nim nie zamieszkiwał. P. Z. wniósł o wystąpienie do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] o wydanie uwierzytelnionego odpisu raportu poborcy skarbowego, na który organ powoływał się w uzasadnieniach. Formułując wnioski, co do sposobu zakończenia postępowania sądowego skarżący zwrócił się o uchylenia postanowień organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie połączył sprawy (I SA/Kr 736/17, I SA/Kr 737/17, I SA/Kr 738/17 i I SA/Kr 739/17) do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, prowadząc je dalej pod I SA/Kr 736/17.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi, sąd ją oddala.

Skarżący kwestionował postanowienia, dotyczące odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów oraz odmowy wszczęcia postępowania w sprawie tych zarzutów. Należy zwrócić uwagę na pewną wewnętrzną sprzeczność, na której opierają się twierdzenia skarg dotyczących różnych postanowień. Skarżący wywodził bowiem, że w ogóle nie doszło do skutecznego doręczenia zawiadomień o zajęciu wierzytelności wraz z odpisami tytułów wykonawczych. Tymczasem, aby rozważać zasadność przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów, niezbędne jest w pierwszej kolejności ustalenie, że termin ten w ogóle rozpoczął swój bieg, tj. że do skutecznego doręczenia doszło.

W myśl art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm., dalej oznaczona jako u.p.e.a.), jeżeli jej przepisy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponieważ przepisy u.p.e.a. nie regulują w sposób odrębny terminów oraz ich przywracania, w niniejszej sprawie zastosowanie ma art. 58 § 1 k.p.a., zgodnie z którym w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.

Pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Zasadą jest, że pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy (art. 42 § 1 k.p.a.). W myśl art. 43 § 1 k.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Stosownie do art. 44 § 1 - 4 k.p.a., regulującego kwestię doręczania przesyłek w formie awizowania, w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 operator pocztowy przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej, a zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.

W niniejszej sprawie niezbędna jest przede wszystkim ocena, czy doszło do skutecznego doręczenia korespondencji pod adresem ul. [...] w K.. W związku z zarzutami skarg konieczne jest ustalenie, czy doręczenia dokonywano w miejscu zamieszkania skarżącego. Natomiast podniesiona w skargach kwestia, czy osoba, odbierająca korespondencję była domownikiem w rozumieniu art. 43 § 1 k.p.a. nie jest istotna i nie wymaga wyjaśniania, ponieważ doręczenia nie były w kontrolowanych sprawach dokonywane do rąk takiej osoby, lecz odbiór potwierdzono osobiście imieniem i nazwiskiem P. Z..

W pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że powyższy adres w momencie dokonywania doręczeń figurował, jako adres skarżącego w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG). W obecnym stanie prawnym, zgodnie z art. 33 zd. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2168) domniemywa się, że dane wpisane do CEIDG są prawdziwe. Dodatkowo, stosownie do art. 30 ust. 1 tej ustawy przedsiębiorca jest obowiązany złożyć wniosek o:

1) zmianę wpisu - w terminie 7 dni od dnia zmiany danych, o których mowa w art. 25 ust. 1, powstałej po dniu dokonania wpisu do CEIDG;

2) jego wykreślenie z CEIDG - w terminie 7 dni od dnia trwałego zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej.

Podobne obowiązki wynikały z przepisów ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2017 r. poz. 869). Zgodnie z art. 5 ust. 1 tejże ustawy podatnicy, z zastrzeżeniem ust. 2a, są obowiązani do dokonania zgłoszenia identyfikacyjnego do naczelnika urzędu skarbowego albo organu właściwego na podstawie odrębnych przepisów. Zgłoszenie identyfikacyjne osób fizycznych zawiera m. in. adres miejsca zamieszkania, adres miejsca zameldowania na pobyt stały lub czasowy (art. 5 ust. 2). W myśl art. 5a ust. 1 ustawy podatnicy będący osobami fizycznymi rozpoczynającymi działalność gospodarczą w ramach wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej składają zgłoszenie identyfikacyjne albo aktualizacyjne. Szczególną kategorią podmiotów, obowiązanych do dokonywania zgłoszenia identyfikacyjnego są podatnicy podatku od towarów i usług lub podatku akcyzowego, do których odnosi się art. 6 ust. 1 ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników. Stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy, podmioty, o których mowa w art. 6 ust. 1, 1a i 10, mają obowiązek aktualizowania danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnym przez dokonanie zgłoszenia aktualizacyjnego do naczelnika urzędu skarbowego, nie później niż w terminie 7 dni od dnia, w którym nastąpiła zmiana danych. Skarżący był podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą i podatnikiem podatku od towarów i usług. Zatem ciążył na nim obowiązek wskazania aktualnego adresu zamieszkania w myśl powyższych przepisów.

Dodatkowo wskazać należy, że w skardze zawarto wniosek o wystąpienie do organu podatkowego o wydanie uwierzytelnionego odpisu raportu poborcy skarbowego oraz dopuszczenie tego dokumentu jako dowodu w sprawie. Do skargi dołączono fotokopię wspomnianego raportu. Zgodnie z art. 106 § 3 sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Już z samej fotokopii tego dokumentu, mimo słabej jakości można odczytać, że wspomniany raport pochodzi z końca roku 2015. Nawet jeżeli w dniu datowania poborca skarbowy ustalił, że skarżący pod spornym adresem nie mieszka, dokument wystawiony w roku 2015 w żaden sposób nie może być przydatny do ustalenia, czy P. Z. zamieszkiwał pod tymże adresem dniach doręczania spornych tytułów wykonawczych tj. w momencie doręczania odpisów tytułów wykonawczych 4 września 2013r. i 25 lutego 2015r.

Wszystkie powyższe okoliczności wskazują w ocenie sądu, że pod tym adresem mogło nastąpić skuteczne doręczenie tytułów wykonawczych.

Nie jest rzeczą sporną, że skarżący wniósł zarzuty dopiero kilka lat po doręczeniu przesyłek pod adresem przy ul. [...]. Jeżeli zatem doręczenia te trzeba uznać za skuteczne, przeanalizować trzeba, czy jakakolwiek okoliczność sprawy wskazuje na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji.

Zasadniczo przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 21 września 2010r., I SA/Bd 571/10, Lex nr 747011). Gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, przywrócenie terminu nie jest możliwe (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 20 lipca 2017 r., II SA/Sz 295/17, Lex nr 2338324; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 29 czerwca 2017 r., III SA/Gd 388/17, Lex nr 2334550; Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 28 czerwca 2011r., II SA/Wr 296/11, Lex nr 994069). A contrario - przywrócenie terminu jest możliwe wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła uniknąć nawet przy dołożeniu największego w danych warunkach wysiłku (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 września 1998 r., I SA/Ka 2545/97, Lex nr 62184).

W niniejszej sprawie skarżący podnosił jedynie okoliczności, za pomocą których starał się podważyć skuteczność doręczenia zawiadomień o zajęciach wraz z odpisami tytułów wykonawczych wobec niezamieszkiwania pod adresem doręczeń; podnoszona kwestia odbioru przez domownika była jak wyżej wskazano nieistotna. Jest to w pewien sposób sprzeczne z istotą wniosku o przywrócenie terminu, albowiem taki wniosek powinien być oparty w pierwszej kolejności na stwierdzeniu, że do skutecznego doręczenia oraz rozpoczęcia biegu terminu doszło, a strona bez własnej winy nie zdołała dokonać w tym terminie czynności. Niemniej jednak analizując twierdzenia skargi pod kątem tego, czy zaistniały jakiekolwiek okoliczności stanowiące o braku winy w uchybieniu terminu, sąd nie dopatrzył się takiego związku. Sam fakt, że skarżący nie interesował się korespondencją, nadchodzącą na adres, którego konsekwentnie używał i który został przez niego zgłoszony do CEIDG świadczy o znacznym jego niedbalstwie. Wobec tego słusznie organy administracji uznały, że przesłanki z art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w niniejszej sprawie nie zachodzą, co wyklucza możliwość przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji. Zresztą w rozpoznawanej połączonej sprawie – jak wyżej wskazano – skarżący osobiście potwierdził odbiór spornych tytułów wykonawczych a zatem sformułowane w tych sprawach zarzuty wydają się być nieadekwatne do istniejącego stanu faktycznego oraz podniesione łącznie na użytek wszystkich spraw, które prowadzi w stosunku do osoby skarżącego, organ egzekucyjny.

Skoro zatem wnioski o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów zostały rozpoznane odrębnymi postanowieniami, w których zasadnie odmówiono przywrócenia terminu, a organ wskazał, ze zarzuty zostały wniesione z uchybieniem siedmiodniowego terminu, słusznie należało odmówić wszczęcia postępowania w ich przedmiocie, zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a.

W zażaleniach skarżący podnosił też kwestie naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Należy przypomnieć, że zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przepis art. 10 § 1 k.p.a. ma walor zasady ogólnej i w zakresie, w jakim dotyczy decyzji nie znajduje zastosowania do postanowień. Organ ma bowiem obowiązek zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, niezależnie od tego czy zostało ono zakończone wydaniem decyzji lub postanowienia. Natomiast tylko przed wydaniem decyzji organ zobowiązany jest umożliwić stronom wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2017 r., II OSK 2516/15, Lex nr 2328725).

Mając powyższe na uwadze sąd skargi oddalił, za podstawę biorąc art. 151 p.p.s.a.