Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 42/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 2, art. 4, art. 107 ust. 4a
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 24 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151, art. 109.
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza Sędzia WSA Agnieszka Banach Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 30 listopada 2021 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej jako "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania A. G., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z dnia 8 lipca 2021 r. znak: [...] o odmowie przyznania pomocy społecznej w formie jednorazowej i bezzwrotnej zapomogi w postaci zasiłku celowego na miesiąc maj 2021 r. w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał, że zasady oraz tryb udzielania pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst. jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.) zwanej dalej "u.p.s." i wyjaśnił, że kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zasadność odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy finansowej, na podstawie art. 11 ust. 2 tej ustawy, z uwagi na brak jego współpracy z pracownikami organu, w tym uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

W ocenie Kolegium, postanowienia w przedmiocie odmowy wyłączenia wskazanych przez skarżącego pracowników organu zawierają argumentację pozwalającą na uznanie, że nie zachodzą okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracowników. Z treści wydanych postanowień wynika, że zostały one zindywidualizowane w stosunku do każdego ze wskazanych przez stronę pracowników organu poprzez wskazanie, jaki jest zakres zadań danego pracownika, czy ma kontakt ze stroną i jaka jest częstotliwość tych kontaktów, udział danego pracownika w postępowaniu z wniosku strony. Nie ma podstaw, w ocenie organu odwoławczego do kwestionowania wiarygodności ustaleń, iż pracownicy przy wykonywaniu powierzonych im zadań są bezstronni, obiektywni i rzetelni. Zdaniem Kolegium, wydane postanowienia pozwalają na ocenę, że podstawy wyłączenia zostały przez bezpośrednich przełożonych pracowników w sposób rzetelny i fachowy rozpatrzone. Tym samym Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że nie istnieją okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności ww. pracowników, a tym samym nie zachodzi konieczność ich wyłączenia od udziału w przedmiotowym postępowaniu.

Organ odwoławczy zauważył, że M. S. od dnia 29 sierpnia 2020 r. nie jest już pracownikiem organu pierwszej instancji oraz nie jest zatrudniony w jednostkach podległych Prezydentowi Miasta K.. Tym samym brak było podstaw do wydania postanowienia w przedmiocie wyłączenia tej osoby od udziału w niniejszym postępowaniu, o czym poinformowano skarżącego pismem z dnia 18 maja 2021 r.

Kolegium dodało, że jeżeli odwołujący dysponuje wiedzą oraz dowodami o popełnieniu przestępstwa, to sam może powiadomić właściwe organy ścigania.

Dalej organ wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż - pomimo kilkakrotnych prób przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego - A. G. konsekwentnie uniemożliwiał jego odbycie, choć skarżący został poinformowany, że z uwagi na sytuację w kraju związaną epidemią [...] przeprowadzenie wywiadu lub jego aktualizacja może nastąpić na podstawie rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym. Nieskuteczne próby zostały podjęte w dniach 20 maja 2021 r. i 17 czerwca 2021 r. Zatem w ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że zachowanie skarżącego opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest równoznaczne z "brakiem współdziałania".

Kolegium wyjaśniło, że w postępowaniu o udzielenie pomocy społecznej, prócz czynności, jakie podejmuje sama osoba ubiegająca się o pomoc, szczególnie ważne jest czy współpracuje z instytucjami, które wspierają ją w celu poradzenia sobie z zaistniałą trudną sytuacją życiową. Jednym z aspektów współdziałania jest stosowanie się do zaleceń i propozycji pracownika socjalnego, m.in. respektowanie wspólnie umówionych z pracownikiem socjalnym terminów do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie takiego wywiadu przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 107 ust. 4a "u.p.s."). Postawa skarżącego, w ocenie Kolegium, świadczy o tym, że nie jest on zainteresowany uzyskaniem wsparcia ze strony organu pomocy społecznej, bowiem uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkuje wydaniem decyzji negatywnej dla strony, na co wielokrotnie organ zwracał A. G. uwagę. Kolegium uznało zatem, że odwołujący miał tego świadomość i wskazało, że nawet stan zdrowia, na który powołuje się strona, wymaga skontaktowania z pracownikiem socjalnym i uzgodnienia dogodnego dla wnioskodawcy terminu.

Zdaniem Kolegium, z treści przepisów § 2 ust. 3, 4 i 5 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1788) wynika, że rodzinny wywiad środowiskowy lub jego aktualizacja jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania, świadczenia z pomocy społecznej. Niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia bowiem organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z przyczyn leżących po stronie A. G. ma taki skutek, że nie jest możliwe rozpoznanie jego aktualnej sytuacji bytowej. Takie zachowanie strony dowodzi, jak wyjaśniło Kolegium, o braku współdziałania z pracownikiem socjalnym, co może stanowić o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy w świetle art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Przyznanie stronie zasiłku celowego jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Tymczasem faktycznej sytuacji rodziny A. G. nie udało się ustalić. Akta sprawy potwierdzają, że A. G. został wielokrotnie, prawidłowo pouczony, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do wydania decyzji odmawiającej przyznania pomocy.

Zdaniem Kolegium, organowi pierwszej instancji nie można zarzucić naruszenia przepisów prawa, bowiem postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w m.in. w art. 7 k.p.a., a dokonana ocena stanu faktycznego sprawy znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7 i art. 77 k.p.a. Subiektywne przekonanie odwołującego o wrogim wobec niego działaniu pracowników nie oznacza, że wydając zaskarżoną decyzję organ naruszył przepisy o obowiązku działania na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.) i w sposób budzący zaufanie obywateli do organów (art. 8 k.p.a.).

Natomiast odnosząc się do zarzutu strony, że nie wnosiła o przyznanie pomocy w trybie przepisów ustawy o pomocy społecznej, Kolegium podniosło, że na ten temat wypowiedział się już WSA w Kielcach w sprawie ze skargi strony na decyzję Kolegium w wyroku z dnia 20 września 2017 r. sygn. akt II SA/Ke [...]. Kwestię wszelkiego rodzaju pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, której nieznane jest pojęcie zapomogi. Dlatego też, skoro odwołujący domaga się przyznania pieniędzy z uwagi na swoją trudną sytuację życiową i materialną, podstawę prawną przyznania takiej pomocy stanowią przepisy tej właśnie ustawy, na podstawie której mogą być przyznane świadczenia wymienione w jej art. 36. Dlatego też prawidłowo organ potraktował pismo strony o przyznanie mu zapomogi w wysokości [...] zł jako wniosek o przyznanie zasiłku celowego.

Jednocześnie Kolegium wskazało, że wobec podnoszenia przez odwołującego zarzutów w stosunku do działania Prezydenta Miasta K. organ odwoławczy uznał, że odwołanie zawiera również wniosek o wyłączenie organu pierwszej instancji, tj. Prezydenta Miasta K., od udziału w postępowaniu. Wniosek w tym przedmiocie został rozpoznany w odrębnym postępowaniu - postanowieniem z dnia 29 listopada 2021 r. znak: [...]

W skardze [nr 60] z dnia 29 grudnia 2021 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego A. G. podniósł, że decyzja ta jest niezgodna m.in. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 24 § 3 i art. 26 § 1 k.p.a., jak również "stoi w sprzeczności z siedmioma decyzjami Kolegium wydanymi w dniu 4 marca 2019 r." oraz legalizuje łamanie prawa przez organ pierwszej instancji, czyli Prezydenta Miasta K., które polega na celowym podejmowaniu działań pozornych, uchybianiu procedurze, niewypełnianiu obowiązków służbowych, niezakończeniu sprawy i jej przewlekaniu, aby była rozpatrywana równocześnie wraz z innymi jego sprawami. Zdaniem skarżącego, organowi chodzi o to, aby ilość nagromadzonych spraw uniemożliwiła ich załatwienie oraz aby nie miał możliwości uczestniczenia w nich z powodu braku wystarczającej ilości czasu i pieniędzy. W efekcie sprawy te ulegną przeterminowaniu i pozostaną bez rozpatrzenia.

Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, stwierdzenie, że pozorne działania oraz przewlekłość postępowania tego organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i nałożenie na organ grzywny, zobowiązanie organu pierwszej instancji do załatwienia jego wniosku z maja 2021 r. w nieprzekraczalnym terminie jednego miesiąca od dnia otrzymania wyroku, pod rygorem kary przewidzianej w przepisach prawa, zasądzenie na jego rzecz sumy wskazanej w uzasadnieniu oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według dołączonego spisu, jak również o odroczenie posiedzenia Sądu o sześć miesięcy, tj. do 29 czerwca 2022 r. z powodów wskazanych w skardze.

Uzasadniając swe stanowisko skarżący przedstawił swoją sytuację życiową, opisał stan zdrowia i podał źródła utrzymania. Jak wyjaśnił, wcześniej (do kwietnia 2016 r.) utrzymywał się z zasiłków pieniężnych i pomocy żywnościowej przyznawanych przez MOPR, jednak już w pierwszych miesiącach korzystania z pomocy w 2013 r. zauważył, że pracownicy organu m.in. celowo nie chcą udzielać informacji na temat możliwych form pomocy i przyznawać świadczeń, wyśmiewają ludzi z powodu ich chorób. W dniu 22 kwietnia 2014 r. złożył do ówczesnego Prezydenta K. skargę na pracowników i dyrektora MOPR w K., w której to skardze szczegółowo opisał te zachowania. Prezydent jednak całkowicie zlekceważył to pismo. Ośmieleni tym pracownicy MOPR rozpoczęli regularne ataki na niego. Jesienią 2015 r. został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej i bezpowrotnie stracił prawo do bezpłatnej opieki zdrowotnej, od kwietnia 2016 r. został pozbawiony jakiejkolwiek pomocy z MOPR w K.. Od sierpnia 2016 r. co miesiąc składa wnioski o przyznanie jednorazowej i bezzwrotnej zapomogi finansowej w wysokości [...] zł z tych samych powodów, opisując przestępstwa i celowe działania na jego szkodę kilkunastu (wskazanych z nazwiska) pracowników MOPR. W konsekwencji, nie wierząc w dobre intencje tych pracowników, nie może występować do MOPR o przyznanie zapomogi. Od sierpnia 2016 r. złożył 65 wnioski o przyznanie zapomogi i żadna z tych spraw nie została zakończona.

Zakwestionował także postanowienia o odmowie wyłączenia pracowników MOPR, w szczególności zarzucił, że postanowienie o odmowie wyłączenia dyrektora MOPR zawiera wady, gdyż zostało wydane i sporządzone przez pracowników tego Ośrodka.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.

Zasadniczym powodem odmowy przyznania skarżącemu pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na miesiąc maj 2021 r. był brak współdziałania skarżącego z pracownikami Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (MOPR) w K., w tym w szczególności uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skarżący natomiast w toku całego postępowania - już od momentu złożenia wniosku - kwestionował bezstronność wskazywanych przez siebie pracowników MOPR.

Podkreślenia wymaga, że we wniosku o przyznanie "zapomogi" na miesiąc maj 2021 r. A. G. podniósł okoliczności wskazujące na to, że podważa bezstronność pracowników MOPR w K., co potwierdziła także treść odwołania wywiedzionego w tej sprawie przez stronę. Stąd też, kierując się dotychczasowym przebiegiem innych postępowań administracyjnych prowadzonych uprzednio z wniosków o "zapomogi" złożonych przez skarżącego, zasadnie organ pierwszej instancji w pierwszej kolejności załatwił wniosek strony o wyłączenie pracowników w osobach D. Ł., A. G., M. T., M. G., M. M., M. S., A. S., A. W. i S. P., który został negatywnie rozpatrzony postanowieniami z dnia 18 maja 2021 r., w tym także dotyczącym M. G. (obecnego Dyrektora MOPR).

Jednocześnie pismem z dnia 18 maja 2021 r. poinformowano skarżącego, że wobec byłego dyrektora MOPR w K. nie jest możliwe wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia z udziału w postępowaniu, gdyż od dnia

29 sierpnia 2020 r. M. S. nie jest pracownikiem Ośrodka oraz nie jest zatrudniony w jednostkach podlegających Prezydentowi Miasta K. (k. 23 akt administracyjnych).

W zaskarżonej decyzji Kolegium uznało powyższe rozstrzygnięcia za prawidłowe, a zawartą w nich argumentację za pozwalającą na uznanie, że nie zachodzą okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość, co do bezstronności pracowników w sprawie z wniosku A. G. o udzielenie mu pomocy finansowej. Jak w szczególności podkreśliło Kolegium, z treści wydanych postanowień wynika, że zostały one zindywidualizowane w stosunku do każdego ze wskazanych przez stronę pracowników organu poprzez wskazanie, jaki jest zakres zadań danego pracownika, czy ma on kontakt ze stroną i jaka jest częstotliwość tych kontaktów oraz jaki jest udział danego pracownika w postępowaniu z wniosku strony. Kolegium nie znalazło podstaw do kwestionowania wiarygodności ustaleń, że pracownicy przy wykonywaniu powierzonych im zadań są bezstronni, obiektywni i rzetelni. Kolegium oceniło, że nie istnieją okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość, co do bezstronności pracowników, a tym samym nie zachodzi konieczność ich wyłączenia od udziału w przedmiotowym postępowaniu.

W ocenie Sądu, postępowanie organów w powyższym zakresie nie budzi zastrzeżeń. Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela stanowisko WSA w Kielcach zaprezentowane w tym przedmiocie w sprawie sygn. akt II SA/Ke [...] ze skargi A. G. na decyzję odmawiającą przyznania mu zasiłku celowego na miesiąc styczeń 2020 r. (w której również został złożony wniosek o wyłączenie pracowników MOPR w K. z taką samą argumentacją). Wyłączenie pracownika od udziału w postępowaniu może zgodnie z art. 24 § 3 k.p.a. nastąpić, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności (niewymienionych w § 1), które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika. Chodzi tu przy tym o okoliczności natury obiektywnej. Wyłączenia pracownika nie może uzasadniać samo subiektywne przekonanie skarżącego o braku jego bezstronności. W niniejszym przypadku obawy skarżącego w tym zakresie wynikają z jego przekonania o celowym - wręcz przestępczym - działaniu na jego szkodę przez pracowników MOPR, polegającym m.in. na manipulowaniu faktami, tworzeniu fałszywych dowodów w postępowaniu administracyjnym - po to, aby na ich podstawie wydawać niekorzystne dla niego decyzje administracyjne. Jednym z powodów tego jest w ocenie skarżącego pismo, jakie w dniu 22 kwietnia 2014 r. wystosował do ówczesnego Prezydenta K., wskazujące na negatywne zachowania pracowników pomocy społecznej, które to pismo zostało zignorowane przez jego adresata. Powyższe stanowisko, w ocenie Sądu, opiera się jednak wyłącznie na jednoznacznie negatywnej ocenie przez skarżącego pracy osób zatrudnionych w MOPR w K., która to ocena ma w całości charakter subiektywny. Skarżący nie przedstawił - tak w toku niniejszego postępowania sądowego, jak i postępowania administracyjnego - choćby jednego dowodu, który uprawdopodobniałby jego twierdzenia, wykazując, czy to złą wolę czy niezgodne z prawem zachowania pracowników organu. Dokumentacja zawarta w aktach sprawy nie potwierdza takich okoliczności. Przykładowo, jeśli chodzi o termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ starał się dostosować go do potrzeb skarżącego - próby przeprowadzenia wywiadu były podejmowane w godzinach po 13-tej. Po doręczeniu zawiadomień o toczącym się postępowaniu zawierających stosowne pouczenia, skarżący miał możliwość zaproponowania innego dogodnego dla siebie terminu, a nawet godzin wizyty pracowników socjalnych. Informowano go przecież o możliwości kontaktu z pracownikiem (w siedzibie organu lub telefonicznie) w celu ustalenia innego dogodnego terminu wywiadu bądź przeprowadzenia wywiadu drogą telefoniczną oraz o skutkach niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu. Złej woli pracowników nie można wywodzić z toku prowadzonego postępowania, uzasadnionego faktem, że rozpoznaniu podlegały wnioski skarżącego o wyłączenie pracowników, jak również organ podejmował kolejne próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego wydania powyższych postanowień przez pracowników MOPR wskazać należy, że wnioski skarżącego o wyłączenie pracowników organu zostały rozpatrzone w trybie art. 24 § 3 k.p.a., zgodnie z którym bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności niewymienionych w § 1, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika. Podkreślić należy, że wnioski o wyłączenie zostały rozpatrzone indywidualnie co do poszczególnych osób, o których wyłączenie skarżący wnioskował, przez odpowiednich przełożonych.

Stosownie do art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 4 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Natomiast wobec braku zastosowania się przez korzystającego z pomocy społecznej do wskazanej wyżej powinności organ może odmówić udzielenia tejże pomocy, o czym stanowi art. 11 ust. 2 u.p.s. Jak wynika z akt administracyjnych wniosek o wyłączenie dyrektora MOPR w osobie M. G. został rozpoznany, zgodnie z powołanym wyżej przepisem, przez Prezydenta Miasta K..

Stosownie do art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad środowiskowy jest szczególnie doniosłym i obligatoryjnym rodzajem dowodu. Stanowi on istotną część postępowania wyjaśniającego poprzedzającego wydanie decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Wywiad jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będąc podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. Brak rodzinnego wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi pomocy społecznej dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, ubiegającego się o przyznanie świadczenia.

Z kolei art. 107 ust. 4a u.p.s. wprost stanowi, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

W świetle powyższych przepisów, mając na uwadze postawę skarżącego w toku postępowania administracyjnego, odmowa przyznania mu wnioskowanego w niniejszym przypadku świadczenia, była uzasadniona. Pomimo kilkukrotnych prób podejmowanych od początku postępowania skarżący uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nie otwierając drzwi mieszkania pracownikom socjalnym udającym się na wywiad środowiskowy. Próby takie - nieskuteczne - zostały podjęte także z udziałem pracowników socjalnych, których nie dotyczyły postanowienia o odmowie wyłączenia pracowników MOPR. Mimo to, jak wynika ze sporządzonych notatek i protokołów, skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu, nie otwierając drzwi pracownikom MOPR. Dla przykładu w dniu 31 maja 2021 r. wnioskodawca otrzymał zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie o wyznaczeniu terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 17 czerwca 2021 r. (k. 27 i 28 akt. adm.). Notatki służbowe z dnia 20 maja 2021 r. (k. 25 akt adm.) oraz z dnia 17 czerwca 2021 r. (k. 33 akt adm.) potwierdzają, że skarżącego nie zastano w miejscu zamieszkania, nikt nie otworzył drzwi do mieszkania. Dodatkowo zauważyć należy, że poinformowano skarżącego o tym, że w związku z przepisami wprowadzonymi ze względu na stan epidemii istnieje możliwość przeprowadzenia wywiadu w drodze rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym. Jednak z tej formy współpracy z organem A. G. również nie skorzystał. Te fakty pozwalają tym bardziej twierdzić, że zaistniały przesłanki przewidziane w art. 107 ust. 4a u.p.s. i art. 11 ust. 2 u.p.s., przemawiające za koniecznością odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia skarżącemu, który bez istotnego powodu uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co z kolei nie pozwoliło organowi na dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Na takiej stronie spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zatem żeby otrzymać pomoc społeczną, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki. Zaś pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej. Uchylanie się od przeprowadzenia tej czynności, może stanowić samodzielną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia (por. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. II SA/Gl [...]).

Nie kwestionując zatem trudnej sytuacji życiowej skarżącego, na którą powołuje się w skardze, przytoczone wyżej regulacje ustawy o pomocy społecznej nie pozostawiają wątpliwości, że aby organ miał w ogóle szansę rozpatrzyć pozytywnie wniosek o przyznanie zasiłku celowego, musi w tym celu dokonać stosownych ustaleń faktycznych, co umożliwia w szczególności (obligatoryjny) dowód w postaci wywiadu środowiskowego. Uniemożliwienie przeprowadzenia takiego dowodu powołanym do tego pracownikom organu, przy założeniu z góry ich złej woli, skutkować musi odmową przyznania świadczenia. Gdyby bowiem uznać, że skarżący był nieobecny w domu podczas wizyty pracowników socjalnych, to powinien ustalić inny dogodny termin wywiadu środowiskowego lub umożliwić przeprowadzenie tego wywiadu przez telefon. Wielokrotnie podjęte próby sporządzenia wywiadu w terminach, o których skarżący wiedział, świadczą o tym, że skarżący w wywiadzie tym nie chce uczestniczyć.

Jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach wydanych ze skarg kasacyjnych A. G. od wyroków tut. Sądu (zob. m.in. wyrok NSA z dnia 30 października 2020 r., I OSK [...], dostępne na [...]), co prawda organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., jednakże to na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, ust. 4a, ust. 5 i ust. 5b u.p.s., mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (w tym umożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego).

Z kolei wielość toczących się postępowań administracyjnych i związana z tym znaczna ilość pism wysyłanych czy otrzymywanych przez skarżącego jest spowodowana znaczną ilością wniosków składanych przez skarżącego do organu o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej.

Odnośnie wniosku o odroczenie rozprawy na pół roku wniosek ten nie mógł być uwzględniony. Zgodnie z art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo, jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba, że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Z kolei stosownie do art. 110 tej samej ustawy rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd postanowi zawiadomić o toczącym się postępowaniu sądowym osoby, która dotychczas nie brały udziału w sprawie w charakterze stron. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z powyższych przyczyn odroczenia (skarżący o terminie rozprawy, która odbyła się 22 lutego 2022 r. został zawiadomiony 14 lutego 2022 r. - data pokwitowania przez niego zawiadomienia). Stosownie do art. 99 p.p.s.a. sąd nawet na zgodny wniosek stron może odroczyć posiedzenie tylko z ważnej przyczyny. Pomijając, że takiego zgodnego wniosku w sprawie nie było, to odroczenia rozprawy nie może uzasadniać chęć złożenia w przyszłości przez skarżącego bliżej nieokreślonych dokumentów. Wskazać bowiem należy, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt administracyjnych przekazanych mu przez organ wraz ze skargą, a stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a., z urzędu lub na wniosek strony może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu okoliczności wcześniej przedstawione świadczą o tym, że zgromadzony przez organ materiał jest wystarczający do dokonania oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji.

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.