Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 341/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2008-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200 i 205 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 104, art. 107, art. 7, art. 77 i 80,
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2008r. sprawy ze skargi Z.W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...], opartą na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 r. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) przyznano skarżącemu Z. W. uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, za okres od [...] r. [...] r. – łącznie za [...] miesięcy. Jednocześnie odmówiono mu przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego za [...] r. i za okres od [...] do [...] r.

W uzasadnieniu decyzji organ administracyjny wskazał, iż powodem niezaliczenia stronie skarżącej do czasu deportacji okresu od [...] do [...] r. było to, że w dniu [...] r. [...] został wyzwolony przez wojska sowieckie i dalszy pobyt skarżącego na tym terenie nie stanowił już represji w rozumieniu wyżej powołanej ustawy. Z uwagi zaś na treść art. 3 ust. 1 tejże ustawy, stanowiącego że świadczenie pieniężne przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy przymusowej, o której mowa w art. 2, nie istniały podstawy do zaliczenia do okresu represji [...] r. i [...] r., albowiem jak wynikało z zebranych dowodów w żadnym z tych miesięcy skarżący nie przebywał na deportacji przez pełen miesiąc kalendarzowy. Dodatkowo organ nie zaliczył do podstaw wymiaru świadczenia okresu prenatalnego. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazał, iż powoływana wyżej ustawa uzależnia przyznanie uprawnienia do świadczenia między innymi od posiadania obywatelstwa polskiego przez okres co najmniej sześciu miesięcy w okresie wywózki. Fakt, iż obywatelstwo nabywa się przez urodzenie przesądza z kolei o tym, że dziecko poczęte nie może być traktowane jako obywatel polski, a zatem powołana wyżej ustawa nie znajduje do niego zastosowania.

Pismem z dnia [...] r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i zmianę powyższej decyzji poprzez przyznanie uprawnienia do świadczenia za okres od [...] r. do [...] r. – łącznie za [...] miesięcy z datą obowiązywania od [...] r. Zarzucił, iż organ nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, pomijając istotne dla rozstrzygnięcia fakty. Jednocześnie podniósł, iż organ oparł swoje stanowisko na nieadekwatnym do stanu faktycznego orzecznictwie.

W uzasadnieniu skarżący zakwestionował zajęte przez organ stanowisko co do przyjętej daty zakończenia okresu represji. Powołując się na istniejące w tej materii orzecznictwo wskazał, iż prawidłowo winien przyjąć jako datę końcową tego okresu dzień [...] r.

Wskazał również, że organ bezzasadnie pozbawił go świadczenia za [...] r. oraz [...] r. Jego zdaniem prawidłowa interpretacja treści art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. winna prowadzić do wniosku, że świadczenie przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy, rozumiany nie jako pełny miesiąc kalendarzowy, ale jako każdy kolejny, pełny miesiąc faktycznie spędzony przez uprawnionego na pracy w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy.

Nadto, powołując się na wyrok NSA z dnia 23 marca 2006 r. sygn. akt II OSK 601/05 skarżący zakwestionował nieuwzględnienie przez organ do podstawy wymiaru świadczenia okresu prenatalnego, czyli dodatkowych 9 miesięcy. Wskazał, iż na gruncie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. brak jest podstaw do pozbawienia wynikających z niej uprawnień, dzieci urodzonych w obozach pracy, nie deportacji, w miejscach zsyłek oraz pracy przymusowej, albowiem samo już ich przebywanie w takich miejscach należy uznać za represje z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca

1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia

[...] r. Nr [...] o przyznaniu uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r.

Argumentując zajęte stanowisko organ wskazał, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strona skarżąca przebywała na deportacji od dnia [...] r., tj. od dnia urodzin, do [...] r., kiedy to wojska koalicji antyhitlerowskiej dokonały zajęcia [...]. Organ wskazał jednocześnie, że datę wyzwolenia ustalono na podstawie wydawnictwa "Indeks dat wyzwolenia niektórych miejscowości polskich w latach 1944 – 1945 przez Armię Radziecką i Ludowe Wojsko Polskie". W jego ocenie pobyt na deportacji po tej dacie nie może być już traktowany jako represja w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. Jednocześnie podkreślił, iż podnoszone przez skarżącego w sprawie okoliczności, że praca przymusowa była świadczona przez jego matkę nie w [...] a w [...] koło [...], pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia, albowiem obydwie te miejscowości wyzwolone zostały w dniu [...] r.

Biorąc pod uwagę treść art. 3 ust. 1 powoływanej ustawy, stanowiącego że świadczenie przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy przymusowej nie można było zaliczyć do wymiaru świadczenia [...] r., podobnie jak okresu od [...] do [...] r., albowiem skarżący nie podlegał represji przez pełen miesiąc kalendarzowy.

Uzasadniając fakt odmowy przyznania świadczenia za okres prenatalny organ wskazał natomiast, że ustawa z 31 maja 1996 r. nie przewiduje zaliczenia tego okresu do podstawy wymiaru świadczenia, albowiem przed urodzeniem dziecko nie posiada obywatelstwa polskiego, stanowiącego jeden z podstawowych warunków do nabycia świadczenia.

Pismem z dnia [...] r. Z. W. zaskarżył powyższą decyzję domagając się jej zmiany poprzez przyznanie mu uprawnienia do świadczenia pieniężnego łącznie za okres [...] z datą obowiązywania od [...] r.

W uzasadnieniu skargi podniósł, iż organ wydając zaskarżoną decyzję pominął całkowicie istniejące w tej materii orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, a powołał się na nieadekwatne do stanu faktycznego wyroki. Nadto zarzucił, że nie rozpatrzono w sposób wyczerpujący zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy, czym naruszono normy procesowe. Jednocześnie zdaniem skarżącego organ rozstrzygający w sprawie poprzez błędną interpretację art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. dopuścił się naruszenia prawa materialnego.

Skarżący poddał w wątpliwość dokonaną przez organ interpretację pojęcia deportacji w okresie wojny tj. w latach 1939 do 1945, albowiem w jego ocenie odbiegała ona w sposób zasadniczy od wykładni dokonanej przez Sąd Najwyższy. Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1999 r. sygn. akt III RN 158/98 wskazał, iż pojęcie deportacji odnosi się do czasu trwania II wojny światowej na terytorium III Rzeszy i terenach przez nią okupowanych, a więc dotyczy okresu od 1 września 1939 r. do 8 maja 1945 r. Wątpliwym zdaniem skarżącego jest również to czy fakt zajęcia miejscowości był jednoznaczny z jej wyzwoleniem, zwłaszcza w sytuacji gdy nadal trwały działania wojenne. Podkreślił, iż istniejące orzecznictwo wskazuje jako graniczną datę zakończenia represji dzień 8 maja 1945 r., a to z uwagi na fakt, że co prawda poszczególne miejscowości wyzwalane były w różnym czasie nie mniej jednak dopiero po tej dacie powstała realna szansa na powrót z deportacji.

Skarżący zakwestionował również prawidłowość orzeczenia w zakresie w jakim organ odmówił mu przyznania uprawnienia do świadczenia za okres życia płodowego. Wskazał, że dziecko poczęte, którego matka była deportowana do robót przymusowych, było również podmiotem represji, uprawnionym na gruncie ustawy z dnia 31 maja 1996 r.

Z. W. zarzucił również naruszenie przez organ art. 9 oraz 10 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niepowiadomienie go o wszczęciu postępowania, a tym samym pozbawienie go prawa do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz uniemożliwienia mu wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów. Dodatkowo zarzucił naruszenie art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał zajęte stanowisko oraz prezentowaną wcześniej argumentację.

W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżący raz jeszcze powtórzył argumenty zaprezentowane w skardze. Dodatkowo wniósł o zbadanie zgodności przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz ustawy z dnia 31 maja 1996 r. z art. 32 Konstytucji RP pod kątem równości przyznawania osobom represjonowanym świadczeń na gruncie tych ustaw, w tym również zaliczania okresu prenatalnego do okresu represji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269) sądowa kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja nie mogła się ostać właśnie dlatego, że nie spełnia wymogów legalności. Przy jej wydaniu doszło bowiem do naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności wątpliwości budzi już sam zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Mianowicie zaskarżona decyzja utrzymuje w mocy decyzję orzekającą o przyznaniu uprawnienia za okres od [...] r. do [...] r. i odmawiającą przyznania uprawnień za [...] r. i za okres od [...] do [...] r. Sentencja decyzji nie zawiera zatem rozstrzygnięcia o żądaniu skarżącego, by przyznano mu uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej za okres jego życia prenatalnego. Tymczasem uzasadnienia obu decyzji omawiają tę kwestię w negatywnym dla skarżącego kontekście. Występuje zatem sprzeczność między sentencją decyzji a jej uzasadnieniem, która może powodować istotne wątpliwości co do zakresu jej obowiązywania. Zauważyć przy tym należy, że z art. 104 kpa wynika obowiązek organu administracyjnego decyzyjnego załatwienia sprawy w całości, a z treści decyzji nie wynika, by miała ona charakter częściowy. Sposób sformułowania pierwszej decyzji, zawierającej zarówno rozstrzygnięcie pozytywne, jak i negatywne, obejmujące konkretne okresy czasowe, nie pozwala natomiast nawet na domniemanie, iż załatwiła ona sprawę również odnośnie okresu życia prenatalnego skarżącego. Decyzja ta nie odpowiada więc wymogom art. 107 § 1 kpa, a uchybienie to zostało przeniesione na zaskarżoną decyzję, która nie dokonała w tym względzie żadnej korekty. Wskazać można, że przy częściowym uwzględnieniu żądań strony w omawianej materii poprawnym formalnie rozstrzygnięciem byłoby przyznanie uprawnienia za dany okres i oddalenie wniosku w pozostałej części. W obecnym stanie rzeczy należy natomiast uznać, że mimo zgłoszonego przez skarżącego żądania i omówienia jego merytorycznej zasadności w uzasadnieniu obu decyzji, kwestia uprawnień skarżącego za jego okres prenatalny nie została rozstrzygnięta, co zwalnia Sąd od ustosunkowania się do niej pod kątem przesłanek przewidzianych w prawie materialnym.

Druga wadliwość dotycząca okresu za jaki przyznano skarżącemu prawo do świadczenia pieniężnego polega na nienależytym wyjaśnieniu okoliczności związanych z miejscem wykonywania pracy przymusowej przez skarżącego. Uwidacznia się to wprost w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w którym najpierw wskazuje się [...], a następnie przyjmuje się twierdzenie skarżącego, że miejscem tym było [...] koło [...]. Organ orzekający podaje wprawdzie, że obie te miejscowości zostały wyzwolone przed [...] r., jednak w odniesieniu do [...] w ogóle nie wskazuje w oparciu o co dokonał tego ustalenia. Można jedynie zakładać, iż podstawą taką było znajdujące się w aktach administracyjnych wydawnictwo, jednak wśród wymienionych w nim miejscowości, ani na dołączonej mapie [...] nie występuje. Jako dowolne byłoby odniesienie do tej miejscowości danych dotyczących [...], skoro nie wyjaśniono położenia tych miejscowości w kontekście przebiegu działań wojennych. Domniemana ich bliskość nie jest wystarczająca do ustalenia ich jednoczesnego wyzwolenia. Z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 kpa sprawa w ostatnio poruszonym zakresie nie została więc dostatecznie wyjaśniona, co musi nastąpić przy ponownym jej rozpatrzeniu. Dla Sądu jest przy tym oczywiste, że na gruncie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym (...) okres deportacji nie może wykraczać poza datę faktycznego wyzwolenia danego terenu.

W końcu dostrzec trzeba błędne obliczenie przez organ administracyjny czasu trwania przedmiotowej represji. Pełne miesiące, o których mowa w art. 3 ust. 1 cyt. ustawy, należy liczyć poczynając od konkretnej daty, w którym nastąpiło zdarzenie początkujące dany rodzaj represji. Jeżeli dla organu takim zdarzeniem jest urodzenie sie skarżącego, to pełne miesiące należało liczyć od [...] r., a nie dopiero od początku następnego miesiąca kalendarzowego. Ta różnica w sposobie obliczeń może mieć w przypadku skarżącego praktyczne znaczenie, jeżeli się okaże w następstwie dokonania ustaleń, o których wcześniej była mowa, że wyzwolenie miejscowości w jakiej trwała przedmiotowa represja, nastąpiło po dniu [...] r., gdyż wówczas okres uwzględniony przy przyznawaniu uprawnień do świadczenia pieniężnego zwiększyłby się co najmniej o [...] miesiąc w stosunku do obecnego rozstrzygnięcia organu administracyjnego. Od wskazanych ustaleń zależy zatem, czy naruszenie przez organ prawa materialnego w zakresie obliczania czasu trwania represji miało wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, skoro zachodzi konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy w celu rozstrzygnięcia o uprawnieniach skarżącego z okresu nasciturusa oraz uzupełnienia postępowania wyjaśniającego we wskazanym kierunku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 i 205 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji.

SJ/