Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 445/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 u st. 1 i ust. 3, art. 6 ust. 1, art. 7 ust 1, 3, 5 i 6
journal: Dz.U. 2014 poz 1204
law: Ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych - tekst jednolity.
article: art. 2 § 1 pkt 5, art. 3 § 1 i § 1a, art. 33 § 1 pkt 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Anna Gilowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 września 2018 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, dalej: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej", "organ nadzoru", po rozpatrzeniu zażalenia E. P., dalej: "zobowiązana", "skarżąca", utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L., dalej: "Naczelnik Urzędu Skarbowego", "organ egzekucyjny", z dnia [...] uznające zarzuty sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] za nieuzasadnione.

Wierzyciel - P. P. S.A. D. C. O. F. - wystawił na zobowiązaną tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący zaległy abonament RTV za okres od marca 2015 r. do maja 2017 r., który to tytuł został następnie przekazany do egzekucyjnej realizacji Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego. Odpis tytułu wykonawczego został doręczony zobowiązanej [...] wraz z odpisem zawiadomienia z [...] o zajęciu wynagrodzenia za pracę w Urzędzie Miasta L..

Pismem z dnia [...] zobowiązana wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, na podstawie art. 33 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. ze względu na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej). Zobowiązana twierdziła, że prowadzenie egzekucji administracyjnej opłaty abonamentowej pozbawione jest podstawy prawnej. Wywodziła, że art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm.), dalej: "u.o.a." odsyła w zakresie egzekucji tych opłat do przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten jest skorelowany z art. 2 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017 poz. 1201 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.", który stanowi, że egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Jednocześnie jednak art. 3 § 1 tej ustawy, wprowadza warunek dla wszystkich obowiązków wymienionych w art. 2, że w sytuacji, gdy te obowiązki wynikają bezpośrednio z przepisu prawa, były one obowiązkami z zakresu administracji rządowej lub samorządowej. Ustawodawca w art. 3 § 1 w związku z art. 2 § 1 pkt 5 ustawy egzekucyjnej, ustanowił zatem zasadę prawną dopuszczalności egzekucji administracyjnej. Warunki w nich wymienione muszą być spełnione łącznie. Nie wystarczy spełnienie tylko jednego warunku, jakim jest odesłanie przez inną ustawę np. ustawę o opłatach abonamentowych, do przepisów o egzekucji administracyjnej. Musi być spełniony jednocześnie warunek drugi, aby obowiązki wynikające bezpośrednio z przepisu prawa były obowiązkami z zakresu administracji rządowej lub samorządowej. Opłaty abonamentowe wynikają bezpośrednio z przepisu prawa, ale nie są obowiązkiem z zakresu administracji rządowej ani samorządowej. W ocenie zobowiązanej jej stanowisko znajduje potwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r. sygn. akt K 24/08 w jego punkcie VI 3.3.3.

Podatniczka podnosiła, że Trybunał Konstytucyjny w sentencji ww. wyroku stwierdzając zgodność z Konstytucją niektórych przepisów u.o.a., w uzasadnieniu rozstrzygnięcia dokonał nieprawidłowej wykładni przepisów ustawy egzekucyjnej, uznając, że umieszczone w tej ustawie odesłanie do egzekucji administracyjnej jest przepisem szczególnym, i że ten przepis uchyla generalną zasadę prawną ustanowioną przez ustawodawcę w art. 3 § 1 ustawy egzekucyjnej, aby wynikające z "innej ustawy" obowiązki dotyczyły zakresu administracji rządowej lub samorządowej. W ten sposób możliwa jest egzekucja administracyjna każdego obowiązku, gdy tylko "jakaś ustawa do niej odsyła".

W ocenie zobowiązanej samo odesłanie przez u.o.a. do egzekucji administracyjnej jest zaledwie pierwszym z warunków, niewystarczającym jeszcze do przyjęcia tezy o dopuszczalności egzekucji administracyjnej. Przepis odsyłający nie może mieć rangi przepisu szczególnego, gdy ustawodawca wyraźnie postanowił inaczej.

Zobowiązana zwróciła przy tym uwagę na odmienne od wyrażonego w wyroku stanowiska: zdania nauki i judykatury (zdanie odrębne prof. [...] [...] oraz pogląd prof. [...] [...]).

Dla zobowiązanej oczywista jest moc powszechnie obowiązująca wyroków Trybunału Konstytucyjnego, które są ostateczne, podnosiła jednak, że wiążąca jest sama sentencja wyroku stwierdzająca zgodność przepisu z Konstytucją, a nie tezy formułowane w jego uzasadnieniu. W ocenie strony, skoro sentencja wyroku TK, sygn. akt K 24/08, orzeka co do zgodności z Konstytucją niektórych przepisów u.o.a. i w sentencji nie ma mowy o u.p.e.a., to oznacza to, że wykładnia przepisów ustawy egzekucyjnej została dokonana tylko w uzasadnieniu i nie ma mocy powszechnie obowiązującej.

Podatniczka wyraziła w związku z tym przekonanie, że to Naczelnik Urzędu Skarbowego jako organ administracji publicznej dokonać winien w tej sprawie własnej rzetelnej wykładni art. 2 § 1 pkt 5 w zw. z art. 3 § 1 ustawy egzekucyjnej, a zwłaszcza w zakresie, dlaczego art. 3 § 1 tej ustawy, który odnosi się do wszystkich ustaw szczególnych, odsyłających do egzekucji administracyjnej miałby nie dotyczyć jednej z tych ustaw, tj. o opłatach abonamentowych.

Po uzyskaniu stanowiska w sprawie od P. P. S.A., jako wierzyciela (wierzyciel uznał zgłoszony zarzut za nieuzasadniony, a postanowienie w tym przedmiocie, wobec niewniesienia zażalenia uprawomocniło się) Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione.

Po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanej Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego.

W uzasadnieniu w pierwszej kolejności organ nadzoru zwrócił uwagę na zasadę dyspozycyjności, obowiązującą w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, zgodnie z którą to wierzyciel rozporządza postępowaniem egzekucyjnym. W tym kontekście organ wrócił uwagę, że w przedmiotowej sprawie uprawniony wierzyciel wystąpił do organu egzekucyjnego o prowadzenie postępowania egzekucyjnego, zatem organ egzekucyjny zobowiązany jest prowadzić egzekucję administracyjną.

Obowiązkiem organu egzekucyjnego jest jedynie podjęcie działań, których celem jest doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków. Zgodnie bowiem z art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.

Stosownie do art. 27 § 1 pkt 9 w związku z art. 32 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje, w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego, prawo zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, przy czym art. 33 § 1 u.p.e.a. podaje, co może być podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze pieniężnym.

Dalej wskazano, że w myśl art. 34 § 1 u.p.e.a., przy egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące.

Dopiero po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Zatem, wierzyciel ma obowiązek wypowiedzieć się odnośnie do podnoszonych przez zobowiązanego okoliczności i opartych na nich zarzutów – jako najlepiej zorientowany w dotychczasowym przebiegu sprawy i to on ma najczęściej odpowiednią wiedzę pozwalającą na właściwą ocenę i wyjaśnienie organowi egzekucyjnemu kwestii materialnoprawnych, związanych z egzekwowaną należnością.

Mając powyższe na względzie Naczelnik Urzędu Skarbowego wystąpił do P. P. S.A. jako wierzyciela o stanowisko w sprawie podnoszonych zarzutów.

D. C. O. F. P. P. S.A. postanowieniem z dnia [...] uznał zgłoszony zarzut za nieuzasadniony, a zobowiązana nie wnosiła od niego zażalenia. W postanowieniu tym słusznie wyjaśniono, że P. P. S.A. jest uprawniona do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku wykonania rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej oraz opłaty pobieranej w przypadku stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego, na mocy przepisu art. 7 ust. 3 u.o.a., przy zastosowaniu wprost przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w zakresie stosowania egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym, które to przepisy stanowią de facto podstawę stosowania egzekucji administracyjnej w myśl art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a. Uprawnionymi do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w ust. 1 są kierownicy jednostek operatora wyznaczonego, co oznacza, że posiadają oni status wierzyciela, w rozumieniu art. 1a pkt. 13 u.p.e.a. o uprawnieniach wynikających z art. 5 § 1 pkt 2 i obowiązkach określonych w art. 6 § 1 tej ustawy.

Wierzycielem w przedmiotowej sprawie jest zatem D. C. O. F., który wystawił tytuł wykonawczy. Tym samym, mimo że obowiązek wynikający z nieuiszczenia opłaty abonamentowej nie leży w zakresie administracji rządowej (jednostek samorządu terytorialnego), o czym mowa w art. 3 § 1 u.p.e.a., z uwagi na brzmienie art. 7 ust. 3. w związku z art. 2 ust. 1 i 3 oraz art. 3 ust. 1 i art. 5 ust. 1 u.o.a., podlega egzekucji administracyjnej na podstawie ww. przepisu.

Organ nadzoru podniósł też, że wierzyciel w postanowieniu wyjaśnił również, że zagadnienie poboru i egzekucji opłat abonamentowych zostało rozstrzygnięte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 roku, sygn. akt K 24/08, który orzekł o zgodności z Konstytucją przepisów art. 7 ust. 1, 3, 5 i 6 u.o.a., a z jego uzasadnienia wynika, że egzekucja - zarówno opłaty karnej, jak i należności z tytułu abonamentu - jest dopuszczalna i z punktu widzenia obowiązującego prawa – możliwa, zaś na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczania abonamentu.

Słusznie też zostało wytłumaczone podatniczce w postanowieniu z dnia [...] że stosownie do art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają m.in. należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw, przy czym zgodnie z art. 3 § 1 u.p.e.a., egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. Nie ma wątpliwości, że w myśl art. 7 ust. 3 u.o.a., do opłat abonamentowych oraz do opłaty, o której mowa w art. 5 ust. 3, stosuje się przepisy u.p.e.a. w zakresie egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym. Taki pogląd wyraził również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, który w wyroku z 12 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Bk 365/12, zgodził się z argumentacją Trybunału i wskazał, iż (...) mimo, że obowiązek uiszczania abonamentu nie należy do zakresu administracji rządowej, przepis art. 3 u.p.e.a. nie stanowi przeszkody prowadzenia egzekucji administracyjnej opłat abonamentowych.

Organ odwołał się przy tym do uzasadnienia wyroku ww. TK, który uznał, że "sam wybór P. P. jako podmiotu odpowiedzialnego za rejestrację odbiorników i egzekwowanie wpływów z abonamentu nie wywołuje zastrzeżeń co do dopuszczalności takiego uregulowania, ani nie wyklucza skuteczności podejmowanych działań". Wykonywanie zadań publicznych może być bowiem zlecane różnorodnym podmiotom spoza administracji, także spółkom prawa handlowego i działanie takiego podmiotu nie będącego organem administracji traktowane jest jako działania państwa. Zgodnie zaś z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Na koniec organ nadzoru wyjaśnił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w zaskarżonym postanowieniu oparł się na wykładni prawa przyjętej w uzasadnieniu ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej autorytet Trybunału Konstytucyjnego, a także względy współdziałania władz i rzetelności działania instytucji publicznych (preambuła Konstytucji) przemawiają za uwzględnianiem poglądów Trybunału.

Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zobowiązana wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], zarzucając naruszenie art. 2 § 1 pkt 5 w zw. z art. 3 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 7 ust. 3 u.o.a. przez dokonanie ich błędnej wykładni, która doprowadziła do błędnego uznania dopuszczalności egzekucji administracyjnej abonamentu RTV.

Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, a także poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z powodu prowadzenia egzekucji administracyjnej bez podstawy prawnej (art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), ewentualnie o uchylenie w całości obu wymienionych wyżej postanowień.

W uzasadnieniu skargi skarżąca odwołała się do analogicznej argumentacji, jak w uzasadnieniu zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym, podważając argumentację Trybunału zawartą w wyroku w sprawie K 24/08 oraz powołując się na poglądy wyrażone w zdaniu odrębnym do tego orzeczenia i w doktrynie, podważające prawną dopuszczalność egzekucji administracyjnej tego rodzaju opłat jak opłata abonamentowa.

Podnosiła dalej, że art. 3 § 1a u.p.e.a. przeczy wykładni Trybunału Konstytucyjnego. Wywodziła, że skoro art. 3 § 1a u.p.e.a. stanowi odstępstwo od art. 3 § 1 u.p.e.a., czyli reguły, by obowiązki dotyczyły zakresu administracji rządowej lub j.s.t., to odstępstwo takie jest możliwe tylko wówczas, gdy wyraźnie do tego odsyła prawodawca, jak właśnie w art. 3 ust. 1a u.p.e.a., który jest przepisem specjalnym. Zasada dotycząca prowadzenia egzekucji administracyjnej należności z ustawy o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa, o czym mowa w art. 3 § 1a odnosi się analogicznie do ustawy o opłatach abonamentowych. Obie są ustawami odrębnymi, które zawierają przepis odsyłający do egzekucji administracyjnej. Skoro dla ustawy o poręczeniach i gwarancjach przepis odsyłający nie stanowi samodzielnej podstawy prowadzenia egzekucji administracyjnej, to analogicznie dla ustawy o opłatach abonamentowych przepis odsyłający też nie stanowi samodzielnej podstawy prowadzenia egzekucji administracyjnej. Skoro dla ustawy o poręczeniach i gwarancjach ustawodawca zamieścił w u.p.e.a. przepis szczególny dopuszczający egzekucję administracyjną, to tak samo powinien postąpić dla ustawy o opłatach abonamentowych. Zamiast wskazać ustawodawcy pominięcie legislacyjne Trybunał brakujący przepis prawa zastąpił wykładnią. W uzasadnieniu wyroku z dnia 16 marca 2010 r. sygn. akt K 24/08 dokonał więc Trybunał Konstytucyjny wykładni prawotwórczej, czy przekroczył swoje kompetencje.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył-, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.

Dla uporządkowania wywodu należy przypomnieć podstawowe regulacje stanowiące oś prawną sporu miedzy skarżącą, a organem egzekucyjnym.

W świetle przepisów u.o.a., za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe, przy czym obowiązek uiszczania opłaty powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego (art. 2 ust. 1 i 3 u.o.a.). Opłaty abonamentowe są pobierane przez operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (aktualnie: spółkę P. P. S.A.), który jednocześnie prowadzi kontrolę wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej (art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 u.o.a.). Do opłat abonamentowych stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym, a uprawnionymi do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków w zakresie opłaty są kierownicy jednostek operatora wyznaczonego (art. 7 ust. 3 i 5 u.o.a.).

Obowiązek uiszczania opłaty powstaje z mocy prawa, w następstwie rejestracji odbiornika, w konsekwencji ustawodawca nie przewidział trybu decyzyjnego ustalania opłaty. Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy stwierdzono używanie niezarejestrowanego odbiornika (art. 7 ust. 6 u.o.a.), jednakże nie dotyczy ona rozpoznawanej sprawy, gdyż jak wynika z postanowień wyrażających stanowisko wierzyciela, skarżąca zarejestrowała odbiornik.

Słusznie zauważa skarżąca, że odesłanie z art. 7 ust. 3 u.o.a. do stosowania przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest skorelowane z art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a., w świetle którego egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw oraz z art. 3 § 1 u.p.e.a., z którego wynika, że egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej.

W powołanych regulacjach obydwu ustaw skarżąca zauważa dysonans, który -jej zdaniem - wyklucza dopuszczalność stosowania egzekucji administracyjnej do opłat abonamentowych. Opłaty abonamentowe nie wynikają z decyzji, lecz bezpośrednio z przepisu prawa, przy czym nie są obowiązkiem z zakresu administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego. W ocenie skarżącej gramatyczna wykładnia art. 3 § 1 u.p.e.a. wyklucza zatem stosowanie ustawy egzekucyjnej do tego rodzaju opłat. W ocenie skarżącej argumentację tę wzmacnia treść art. 3 § 1a u.p.e.a., który wyraźnie dopuszcza egzekucję administracyjną wymienionych w tym przepisie opłat (należności pieniężnych), również powstających z mocy prawa, bez wydawania decyzji administracyjnej. Racjonalny ustawodawca nie tworzy przepisów zbędnych, zatem należy przyjąć, że celem ustawodawcy było umożliwienie egzekucji administracyjnej tych opłat. Innymi słowy, bez tej szczególnej regulacji egzekucja administracyjna wskazanych tam opłat nie byłaby możliwa. Takiej szczególnej regulacji brakuje natomiast w odniesieniu do opłaty abonamentowej, co uniemożliwia poddanie jej egzekucji administracyjnej.

Należy zauważyć, że argumentacja prowadzona przez skarżącą była rozważana przez Trybunał Konstytucyjny w powoływanym wyżej wyroku w sprawie K 24/08, dotyczącym zgodności z Konstytucją m.in. art. 7 ust. 3 i 6 u.o.a.

Stanowisko skarżącej w głównej mierze opiera się na polemice z wyrokiem TK, o czym dobitnie świadczą sformułowania wskazujące, że Trybunał "w uzasadnieniu dokonał chybionej wykładni przepisów ustawy egzekucyjnej" oraz, że z wykładnią TK "nie można się zgodzić, bowiem prowadzi ona do zniweczenia woli ustawodawcy".

Nie można zgodzić się z zarzutem skarżącej, że o ile wiążąca jest sentencja wyroku Trybunału, to już jego stanowisko wyrażone w uzasadnieniu nie jest wiążące.

Abstrahując od dopuszczalności polemiki sądu administracyjnego z poglądami wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku Trybunału, stanowiącymi wszak motywy rozstrzygnięcia zawartego w sentencji, należy zwrócić uwagę, że kwestia dopuszczalności egzekucji administracyjnej opłat abonamentowych została rozstrzygnięta już w sentencji wyroku Trybunału w sprawie K 24/08, a nie tylko w argumentacji zawartej w uzasadnieniu tego wyroku.

W analizowanej przez Trybunał sprawie jeden z głównych zarzutów Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczył właśnie kwestii dopuszczalności prawnej egzekucji zaległej opłaty abonamentowej, z uwagi na treść art. 7 ust. 1, 3 i 5 u.o.a. oraz art. 2 § 1 pkt 5 i art. 3 ust. 1 u.p.e.a. Jak wywodził Rzecznik, niekonstytucyjność wskazanej regulacji zawartej w ustawie abonamentowej "wynika z faktu, że ustawa abonamentowa nie przewiduje możliwości wydania decyzji określającej wysokość tych opłat, nie ma więc - w obecnym stanie prawnym - normatywnego rozwiązania pozwalającego na stwierdzenie niewywiązywania się podmiotu zobowiązanego (gospodarstwa domowego) z obowiązku uiszczenia abonamentu. Brakuje więc możliwości wydania decyzji, z której wynikałaby zaległość w konkretnej wysokości, mogąca być dochodzoną w trybie egzekucji administracyjnej. Niemożność wydania takiej decyzji oraz wskazania organów właściwych do stwierdzania zaległości powoduje, że w rzeczywistości egzekucja administracyjna nie jest prowadzona". W konsekwencji, zdaniem Rzecznika, w sprzeczności z art. 1, art. 2 oraz art. 84 w związku z art. 217 Konstytucji stoją m.in.: a) powierzenie w art. 7 ust. 1 u.o.a. kontroli wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników i uiszczania abonamentu operatorowi publicznemu, jako rozwiązanie nieefektywne w związku z brakiem mechanizmów egzekucyjnych; b) odesłanie - w art. 7 ust. 3 u.o.a. - do egzekucji administracyjnej, której z powodu wadliwości legislacyjnej nie da się prowadzić; c) kompetencja wyegzekwowania (w drodze egzekucji administracyjnej) obowiązków związanych z abonamentem RTV połączona z brakiem kompetencji w zakresie wydania decyzji określającej wysokość opłaty - wynikająca z art. 7 ust. 5 u.o.a.

Odnosząc się do przywołanych przez skarżącą wywodów Rzecznika należy zauważyć, że skoro w sentencji analizowanego wyroku Trybunał Konstytucyjny uznał kluczowy w rozpoznawanej sprawie art. 7 ust. 3 u.o.a., za zgodny z art. 2 Konstytucji, tj. przyjął, że egzekucja administracyjna analizowanego obowiązku jest dopuszczalna, to tym samym nie podzielił zarzutów Rzecznika co do niekonstytucyjności przyjętych rozwiązań mających wynikać z dysfunkcjonalności rozwiązań uniemożliwiających prowadzenie egzekucji administracyjnej opłat abonamentowych. Nie ma przy tym żadnych wątpliwości, że stanowisko Trybunału, wyrażone w rozstrzygnięciu zawartym w sentencji wyroku jest powszechnie obowiązujące (art. 190 ust. 1 Konstytucji). Argumentacja wyrażona w uzasadnieniu wyroku jedynie zaś wyjaśnia rozstrzygnięcie.

W odniesieniu do polemiki skarżącej w zakresie uzasadnienia motywów wyroku TK trzeba stwierdzić, że w ocenie Sądu w demokratycznym państwie prawnym polemika sądu z wyrokiem TK nie jest dopuszczalna, gdyż prowadziłaby do podważenia stabilności funkcjonowania systemu prawnego. Odnosi się to bez wątpienia do sentencji wyroku, ale jeśli motywy uzasadnienia stanowią wyjaśnienie rozstrzygnięcia, to w ocenie Sądu nie można dopuścić polemiki z tymi motywami przez organy i sądy stosujące prawo, bowiem prowadziłoby to do obejścia art. 190 ust. 1 Konstytucji i prób pośredniego podważenia powszechnie obowiązującej mocy orzeczeń Trybunału.

Z tego względu celowe jest w tym miejscu przypomnienie zasadniczego wywodu zawartego w uzasadnieniu wyroku Trybunału w sprawie K 24/08. Jak wywiódł Trybunał, "Wynikająca z ustawy egzekucyjnej (lex generalis) norma ogólna dopuszczająca administracyjną egzekucję obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisu prawa tylko, gdy mieszczą się one w zakresie administracji rządowej, zostaje - zgodnie z tzw. regułą kolizyjną porządku treściowego – "uchylona" (...) mocą zawartych w innych ustawach norm szczególnych (leges speciales), przekazujących określone należności pieniężne do egzekucji administracyjnej. To "uchylenie" oznacza, że owe normy szczególne wprowadzają wyjątki od normy ogólnej, która nie znajduje zastosowania w konkretnym wypadku stosowania prawa (...), a zatem nie stoi na przeszkodzie egzekwowaniu również tych obowiązków, które pozostają poza zakresem administracji rządowej. Publicznoprawny charakter abonamentu i wyraźne upoważnienie do żądania wykonania obowiązku - art. 7 ust. 5 u.o.a. - dodatkowo uzasadniają pogląd, że art. 7 ust. 3 tej ustawy zawiera normę szczególną, ustanawiając wyjątek od normy ogólnej wynikającej z art. 3 ustawy egzekucyjnej. Przesądza to o dopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej, w celu wyegzekwowania obowiązku uiszczenia zaległego abonamentu bez konieczności wydania decyzji czy postanowienia, a jedynie na podstawie przepisu prawa, i to nawet pomimo tego, że obowiązek uiszczania abonamentu nie mieści się w zakresie administracji rządowej. Przeciwne stanowisko prowadziłoby do zaprzeczenia racjonalizmu ustawodawcy, stanowiącego fundamentalne założenie systemu prawnego". Nie ulega żadnych wątpliwości, że motywy te w pełni korelują z rozstrzygnięciem. W ocenie Sądu nie jest zatem dopuszczalne podważanie ani rozstrzygnięcia, ani motywów zawartych w uzasadnieniu wyroku Trybunału.

Nie zmienia tej oceny fakt, że skarżąca wspiera swoje tezy odwołaniem się do poglądów wyrażanych przez. T. [...] (w zdaniu odrębnym do wyroku TK) oraz. D. [...] (w komentarzu do art. 3 u.p.e.a.). Pogląd T. [...] nie znalazł odzwierciedlenia w rozstrzygnięciu zawartym w wyroku Trybunału, a Sąd – z podanych wyżej przyczyn, szanując prawo sędziego TK do wyrażenia zdania odrębnego – musi jednak przede wszystkim respektować treść wiążącej sentencji wyroku Trybunału i w takim samym stopniu wiążących motywów uzasadnienia w zakresie, w jakim odnoszą się do tego rozstrzygnięcia. Podobnie w odniesieniu do poglądu D. [...] – rzeczą doktryny prawa jest polemika i dyskusja z rozwiązaniami ustawowymi, czy orzeczeniami sądów, na tym bowiem polega nauka prawa. Tym niemniej jednak, jeszcze raz trzeba podkreślić, że Sąd, szanując prawo przedstawicieli nauki prawa do wyrażania swoich poglądów, musi przede wszystkim respektować treść wiążącej sentencji wyroku Trybunału i w takim samym stopniu wiążących motywów uzasadnienia w zakresie, w jakim odnoszą się do tego rozstrzygnięcia.

Dla uzupełnienia tego wywodu należy jeszcze odnotować, że poglądy kwestionujące dopuszczalność egzekucji opłat abonamentowych nie znajdują poparcia w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. przykładowo: wyroki NSA z 13 grudnia 2016 r., II GSK 1297/15; z 6 kwietnia 2017 r., II GSK 5131/16; z 11 sierpnia 2017 r., II GSK 3328/15; wyroki WSA: w Bydgoszczy z 8 listopada 2017 r., I SA/Bd 834/17; w Gliwicach z 17 stycznia 2018 r., I SA/Gl 416/17; w Kielcach z 18 maja 2017 r., I SA/Ke 217/17; w Krakowie z 12 grudnia 2017 r., I SA/Kr 903/17; w Lublinie z 24 października 2017 r., I SA/Lu 577/17; w Łodzi z 19 stycznia 2018 r., III SA/Łd 1024/17; w Opolu z 29 grudnia 2017 r., I SA/Op 449/17; w Szczecinie z 28 lutego 2018 r., I SA/Sz 14/18; w Warszawie z 17 stycznia 2018 r., III SA/Wa 916/17; we Wrocławiu z 24 stycznia 2018 r., III SA/Wr 743/17).

Wobec powyższych argumentów, w ocenie Sądu podniesiony przez skarżącą zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.) nie był uzasadniony, dlatego organy egzekucyjne zgodnie z prawem wydały postanowienia rozstrzygające w ten sposób o zgłoszonych zarzutach.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.) Sąd oddalił skargę.