Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1754/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia WSA Bożena Popowska As. sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2004r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w części dotyczącej odmowy przyznania uprawienia do świadczenia pieniężnego z dnia [...] . Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej, I. uchyla punkt drugi zaskarżonej decyzji, II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej A. F. kwotę 10 /dziesięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ P.Miładowski /-/ B.Popowska TZ/


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. skarżąca A. F. wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwanego dalej Kierownikiem Urzędu) o przyznanie uprawnień do świadczeń pieniężnych przysługujących osobom deportowanym na roboty przymusowe w okresie II wojny światowej. Skarżąca wyjaśniła, iż w czasie wojny rodzice jej zostali deportowani do pracy przymusowej na teren Francji, a wraz z nimi deportacji podlegała także one oraz jej rodzeństwo. Skarżąca wyjaśniła ponadto, iż jesienią 1942 r. wraz z rodzicami przebywali w obozie przejściowym w Łodzi, lecz okoliczności tej nie jest w stanie udokumentować i z tego powodu nie otrzymała pozytywnej rekomendacji Zarządu Wojewódzkiego Związku Kombatantów w[...]. Wyjaśniła również, że podleganie represji uznane zostało przez Fundację Polsko-Niemiecką "Pojednanie", z której otrzymała odszkodowanie. Do wniosku skarżąca załączyła kserokopie dokumentów potwierdzających pobyt jej rodziców wraz z dziećmi na deportacji we Francji: zaświadczenie wystawione przez Ministerstwo Administracji - Państwowy Urząd Repatriacji Punkt Przyjęć w Dziedzicach, zaświadczenie o pobycie i pracy wystawione przez Urząd Miejski w S. , Kartę pracy (Arbeitkarte) wystawioną na nazwisko ojca skarżącej oraz kartę pobytu wystawioną przez władze III Rzeszy w związku z pobytem ojca skarżącej na terenie obecnej Francji (karta pobytu). Skarżąca wyjaśniła, iż występując o przyznanie świadczenia kierowała się informacjami prasowymi o orzeczeniach sądów wydanych w sprawach o zbliżonym stanie faktycznym i prawnym.

Wniosek ten Kierownik Urzędu zakwalifikował jako wystąpienie o przyznanie świadczenia pieniężnego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87 poz. 395 z późn. zmianami) i decyzją z dnia [...] r. Nr [...] umorzył wszczęte w tej sprawie postępowanie administracyjne. W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż przedmiotowy wniosek złożony został po dniu 31 grudnia 1999 r., stąd zgodnie z przepisem art. 4 ust. 5 wskazanej ustawy postępowanie jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu. Odwołując się od tej decyzji skarżąca wyjaśniła, iż z pierwszym wnioskiem o przyznanie uprawnień wystąpiła pismem z dnia 9 maja 1998 r., wskazując wówczas, iż podlegała represjom wojennym określonym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zmianami) z tytułu pobytu w obozie przejściowym w Łodzi.

Uznając zasadność tej argumentacji decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 127§3 k.p.a i art. 138§1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 4, art. 2 pkt 2 lit. a w zw. z art. 3 ust. 1 wyżej powołanej ustawy o świadczeniu pieniężnym (...), Kierownik Urzędu uchylił decyzję własną z dnia [...] r. o umorzeniu postępowania oraz odmówił przyznania wnioskowanych uprawnień. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż skarżąca nie spełnia przesłanek uprawniających do przyznania uprawnień w oparciu o przepis art. 2 pkt. 2 lit a) ustawy, ponieważ nie przedstawiła dowodów na wykonywanie pracy przymusowej. Powołując się na doświadczenie życiowe Kierownik Urzędu uznał ponadto, iż wiek skarżącej, która w okresie deportacji miała cztery lata, wykluczał wykonywanie przez nią pracy przymusowej, bowiem nie posiadała ona dostatecznych możliwości fizycznych do wykonywania takiej pracy. Kierownik Urzędu wyjaśnił ponadto, iż dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie oceny warunków niezbędnych do przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego nie jest jednolite, a wskazany przez skarżącą wyrok Ośrodka Zamiejscowego Naczelnego Sądu Administracyjnego w Łodzi nie może zmienić oceny stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie w części dotyczącej odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń, w całości podtrzymując argumentację zawartą w swojej wcześniejszej korespondencji. Na poparcie zasadności wystąpienia o przyznanie uprawnień skarżąca powołała się na najnowsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym za represję uznano przebywanie małych dzieci w miejscach wykonywania pracy przymusowej przez ich rodziców, na terenie państwa okupowanego przez III Rzeszę, w warunkach niewoli, z dala od domu rodzinnego.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu w całości podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Zdaniem Kierownika Urzędu fakt deportacji nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia pieniężnego, niezbędne jest bowiem wykonywanie w tych warunkach pracy przymusowej. Kierownik Urzędu wyjaśnił ponadto, iż z wniosku skarżącej prowadzone jest także postępowanie uprawnień z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym. Przedstawiając powyższą argumentację organ rozstrzygający sprawę dodatkowo powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 1998 r. sygn. akt OPS 5/98 oraz inne wyroki tego Sądu wskazując, że materiał dowodowy zawarty w aktach sprawy wyklucza przyjęcie, że wywiezienie skarżącej wraz z rodzicami, miało na celu zmuszenie jej do świadczenia pracy przymusowej. Kierownik Urzędu podniósł ponadto, iż z pisma Urzędu Miejskiego w S[...] nie wynika, iż pobyt rodziny skarżącej na deportacji związany był z osadzeniem w obozie pracy przymusowej, na co skarżąca wskazuje w swojej korespondencji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Rozpatrzenie niniejszej sprawy sprowadza się do wykładni przepisu art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Przepis ten określa pojęcie represji polegającej na deportacji (wywiezieniu) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ten kierunek wykładni, który przyjmuje, że nie wiek, lecz fakt deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 wskazanej ustawy powinien decydować o uprawnieniach danej osoby do świadczeń przysługujących z tytułu doznanych represji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2003 r. sygn. akt III RN 120/02), a pojęcie represji w tym znaczeniu obejmuje również wywiezienie dziecka wraz z rodzicami, którzy zostali skierowani na roboty przymusowe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2004 r. sygn. OSK 135/04). Z tych względów nie sposób podzielić argumentacji organu orzekającego w sprawie, iż samo przebywanie dziecka wraz z rodzicami w czasie ich pobytu na deportacji wyklucza możliwość przyznania skarżącej świadczenia w oparciu o przepis art. 2 pkt 2 lit.a) przedmiotowej ustawy. W świetle powyższego decyzję wydaną w oparciu o przyjętą przez Kierownika Urzędu wykładnię tego przepisu, należy uznać za decyzję wydaną z jego naruszeniem.

Władze okupacyjne wywożąc do III Rzeszy rodziców skarżącej nie określały czasokresu ich deportacji. Pracę przymusową musiały wykonywać zarówno osoby dorosłe, jak i dzieci, którym w miarę dorastania nakazywano wykonywanie różnych prac, szczególnie w gospodarstwach rolnych, a właśnie do takiej pracy deportowani zostali rodzice skarżącej. Decydowała o tym ocena właściciela gospodarstwa, powszechne było kierowanie już kilkuletnich dzieci do prac przy drobnym inwentarzu, sprzątaniu, a z braku opieki niemowlęta oraz małe dzieci towarzyszyły rodzicom przez cały dzień, w czasie wykonywania przez nich nakazanej pracy. Skarżąca urodziła się w dniu [...] r., we wrześniu 1944 r. miała ukończone pięć lat, natomiast w dniu zakończenia wojny lat sześć. W ocenie Sądu wiek skarżącej w okresie pobytu na deportacji, wbrew opinii Kierownika Urzędu, nie wyklucza możliwości wykonywania przez nią prostych prac, szczególnie w gospodarstwie rolnym, do pracy w którym skierowani zostali jej rodzice. Okoliczność ta nie ma jednakże istotnego znaczenia dla uznania zasadności wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia, bowiem w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że nie wiek, lecz fakt deportacji (wywiezienia) w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, powinien decydować o uprawnieniach danej osoby do świadczeń przysługujących z tytułu doznanych represji (por. wyroki z dnia 7 grudnia 2001 r. sygn. V S.A. 940/01, z dnia 30 stycznia 2001 r. sygn. V SA 921/00, z dnia 5 lutego 2003 r. sygn. II S.A./Łd 892/00). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2003 r. sygn. III RN 120/02, w którym Sąd ten podzielił opinię, że nie można zakładać, iż cel wywiezienia dziecka z rodzicami deportowanymi na roboty przymusowe do III Rzeszy był inny w stosunku do rodziców. Dla uznania, że dziecko podlegało represji polegającej na takiej deportacji nie jest konieczne ustalenie, że faktycznie pracowało. Kierownik Urzędu w swoich decyzjach okoliczności tej nie rozważył, skupiając się na argumentacji dotyczącej wieku skarżącej w czasie, gdy jego rodzice przebywali na deportacji. Należy przy tym wskazać, iż przez cały czas pobytu na deportacji, od 1942 r. do zakończenia wojny, skarżąca rozwijała się, mając w perspektywie wykonywanie, jak jego rodzice, pracy przymusowej. W przypadku tak małych dzieci nie sposób uznać, iż przez cały ten czas pozostawała w gotowości do świadczenia pracy, lecz okres jej wczesnego dzieciństwa niewątpliwie nie przebiegał w sposób, w jaki wychowują swoje dzieci ludzie wolni. Tym samym skarżąca objęta była rodzajem represji z racji samego przebywania w warunkach, w których jego rodzice zmuszeni byli świadczyć pracę przymusową, w istocie o niewolniczym charakterze. W myśl definicji encyklopedycznej niewolnictwo, to stosunek zależności, w którym jednostka stanowi własność innego człowieka lub instytucji - świątyni, państwa (Nowa Encyklopedia Powszechna PWN tom 4 str. 485). W przypadku robotników przymusowych z państw okupowanych, uznawani byli oni przez władze III Rzeszy za własność państwa niemieckiego i na jego rzecz nie tylko wykonywali pracę, lecz również wychowywali swoje dzieci. Represja z tym związana obejmowała więc zarówno rodziców - robotników przymusowych, jak i ich dzieci.

Z wymienionych przyczyn, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z późniejszymi zmianami) Sąd uwzględnił skargę uchylając zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisu art. 152 tej ustawy przy tym nie zastosowano, mając na uwadze charakter rozstrzygnięcia Kierownika Urzędu, na mocy którego skarżąca nie nabyła uprawnienia.

Rozpatrując ponownie sprawę organ Kierownik Urzędu rozpatrzy merytorycznie wniosek skarżącej wraz z jego dokumentacją, uwzględniając wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku.

/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ P. Miładowski /-/B.Popowska