Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 536/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1 pkt 2, pkt 4, pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr.) Sędziowie: WSA Paweł Dąbek WSA Agnieszka Jakimowicz Protokolant: st.sekr.sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 listopada 2017 r. sprawy ze skargi A. K. – G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 28 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. S., jako organ egzekucyjny, prowadzi na wniosek wierzyciela – Wójta Gminy N., postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obejmujących należności z tytułu podatku od nieruchomości, wobec zobowiązanych M. G. i A. K..

Pismem z dnia 4 sierpnia 2016 r. zobowiązana A. K. wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego min. na podstawie ww. tytułów wykonawczych, opierając swój wniosek na przesłankach zawartych w art. 59§1 pkt 2, pkt 4 i pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.), dalej "u.p.e.a.".

Postanowieniem z dnia 6 lutego 2017 r. Naczelnik US w N. S. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Pełnomocnik skarżącej wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, w którym wniósł o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy w przedmiocie złożonego wniosku, ewentualnie, uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów:

- art. 59§1 pkt 4 i 7 u.p.e.a., poprzez brak umorzenia postępowania, podczas gdy okoliczności sprawy przemawiają za takim rozstrzygnięciem sprawy;

- art. 15§1 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione uznanie, że egzekucja może być wszczęta, w sytuacji, w której wierzyciel sporządzał tylko jeden egzemplarz upomnienia, zatem nie można stwierdzić, któremu ze zobowiązanych doręczono upomnienie,

- art. 26§5 pkt 1 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że wobec braku doręczenia skarżącej tytułu wykonawczego skutecznie wszczęto wobec niej postepowanie egzekucyjne,

- art. 44 K.p.a. poprzez nieuzasadnione zastosowanie w sytuacji, w której brak jest podstaw dla przypisania adresatowi skutku doręczenia upomnienia, gdy w jednym dokumencie byli wymienieni dwaj zobowiązani,

- art. 43 K.p.a. poprzez nieuzasadnione zastosowanie w sytuacji, gdy przesyłka zawierająca upomnienie została odebrana przez jednego z adresatów, a tym samym brak podstaw do przypisania skutków doręczenia drugiemu ze zobowiązanych, wymienionych w upomnieniu,

- art. 7, 9, 10, 75§1 i art. 77§1 K.p.a., poprzez naruszenie tych norm postępowania w sposób mający istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia,

- art. 70§4 O.p., poprzez nieuzasadnione uznanie, że doszło do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia, podczas gdy wobec skarżącej nie zastosowano żadnych środków egzekucyjnych,

- art. 92§1 O.p., poprzez nieuzasadnione uznanie, że mimo braku ustalenia czy decyzje podatkowe zostały skarżącej doręczone, jest ona podatnikiem odpowiedzialnym solidarnie,

- §3 ust. 1 i 3 oraz §4 ust. 1 i 4 oraz §13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2001 r., nr 137, poz. 1541, dalej "rozporządzenie"), poprzez nieuzasadnione uznanie, że dokumenty znajdujące się w aktach sprawy mogą zostać uznane za upomnienia, o których mowa w ww. rozporządzeniu.

W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik zarzucił, że uwadze organu egzekucyjnego umknęło to, że wedle oświadczenia skarżącej decyzje o podatku od nieruchomości nie były jej doręczane. Dlatego niemożliwe było wszczęcie egzekucji bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Z tytułów wykonawczych wynika, że wierzyciel wobec braku konieczności wystosowania upomnienia powinien uczynić odpowiednią adnotację w pozycji 50 tytułu wykonawczego z podaniem podstawy prawnej, a tytuły objęte niniejszym postępowaniem takiej nie posiadają. Pełnomocnik powołał się na przepisy rozporządzenia, zgodnie z którymi upomnienie sporządza się w 2 egzemplarzach, z których jeden jest przeznaczony dla zobowiązanego. Żaden przepis nie przewiduje, aby egzemplarz upomnienia mógł być przeznaczony dla 2 zobowiązanych. Pełnomocnik podkreślił również, że art. 43 i 44 k.p.a. nie mogły mieć zastosowania w niniejszej sprawie. M. G. odbierał przesyłkę zaadresowaną do siebie. Odnośnie zarzutu przedawnienia, pełnomocnik podniósł, że wszystkie środki egzekucyjne podejmowane były wobec M. G.. Wobec zobowiązanej nie zastosowano żadnych środków egzekucyjnych, jak też nie była o takich środkach zawiadamiana. Zarzucono również, że nie doręczono zobowiązanej tytułu wykonawczego. Pełnomocnik podniósł także, że organ egzekucyjny nie zawiadomił skarżącej o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Wniesiono także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania w charakterze świadka M. G. na okoliczność faktu, że doręczane w przedmiotowej sprawie dokumenty upomnień nie były przekazywane skarżącej, jak również na okoliczności związane z doręczeniem decyzji podatkowej.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 28 marca 2017 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu podał, że w zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny stwierdził, że przed wystawieniem ww. tytułów wykonawczych wierzyciel nie miał obowiązku uprzedniego doręczenia upomnienia, bowiem należność pieniężna została określona w orzeczeniu. Przy czym nie ma znaczenia czy orzeczenie to ma charakter deklaratoryjny czy konstytutywny. Odpowiadając na zarzut niedoręczenia decyzji podatkowej, organ II instancji podał, że we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego zobowiązana powołała się przede wszystkim na błędy w wystawionych upomnieniach oraz na nieskuteczne doręczenie upomnień. Nie podnoszono zarzutu braku doręczenia decyzji stanowiących podstawę wystawienia tytułów wykonawczych, co mogłoby sugerować, że obowiązek nie jest niewymagalny. Organ egzekucyjny nie mógł w takiej sytuacji odnieść się do zarzutu braku doręczenia decyzji, gdyż zarzut ten podniesiono dopiero w zażaleniu. Niemniej jednak badanie wymagalności obowiązku w toku postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie może sprowadzać się do oceny przez organ egzekucyjny prawidłowości doręczenia decyzji stanowiących podstawę wystawienia tytułu wykonawczego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił także, że w sytuacji niesłusznego obciążenia przez wierzyciela kosztami upomnienia, zobowiązany może dochodzić od wierzyciela odszkodowania na podstawie art. 168b u.p.e.a.

Odnosząc się do podniesionego w zażaleniu zarzutu braku doręczenia zobowiązanej tytułów wykonawczych, organ wyjaśnił, że kwestia ta nie była podnoszona we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, w którym wskazano jedynie, że tytuły wykonawcze zostały błędnie wystawione na M. G., a nie na wnioskodawczynię. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wyjaśnił w związku z tym, że tytuły wykonawcze zostały wystawione na małżeństwo: M. G. i A. K., stosownie do treści art. 27c u.p.e.a. Tytuł wykonawczy wystawiony na oboje małżonków oznacza, że małżonkowie solidarnie odpowiadają za przedmiotowe zobowiązanie i oboje są stroną postępowania egzekucyjnego. Za nieprawidłowe uznano zatem stwierdzenie, że tytuły wykonawcze wystawione zostały na jednego zobowiązanego – M. G.. Wtedy żona zobowiązanego nie byłaby stroną postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do męża. Organ podał, że wystawienie tytułu wykonawczego na małżeństwo oznacza, że jest to jeden zobowiązany. W takiej sytuacji doręczenie kopii tytułu wykonawczego już jednemu z nich skutkuje wszczęciem egzekucji do małżonków.

Organ II instancji odniósł się także do podniesionego w zażaleniu zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego i po przeanalizowaniu terminów przedawnienia poszczególnych należności objętych ww. tytułami wykonawczymi oraz kwestii przerwania biegu terminu przedawnienia stwierdził, że w dniach pobrania należności u zobowiązanego bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego objętego tytułami wykonawczymi został skutecznie przerwany i zaczął biec na nowo. W związku z tym egzekwowane zobowiązania nie uległy przedawnieniu. Należności objęte tytułami wykonawczymi nr [...] oraz [...], których termin płatności upływał w 2012 r. przedawniają się dopiero z upływem 31.12.2017r .

Organ II instancji zaznaczył także, że nie ma znaczenia, że czynności podejmowane były wobec męża skarżącej. W przypadku bowiem podatników ponoszących solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe, zastosowanie środka egzekucyjnego do jednego z nich i poinformowanie go o zastosowanym środku przed upływem terminu przedawnienia, odnosi skutek w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia wobec wszystkich podatników odpowiedzialnych solidarnie za to zobowiązanie. DIAS w K. wyjaśnił także, dlaczego za nieuzasadniony uznał zarzut dotyczący błędu co do osoby zobowiązanego.

W skardze na ww. postanowienie z dnia 28 marca 2017 r., pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie:

- art. 59§1 pkt 4 i 7 u.p.e.a., poprzez brak umorzenia postępowania podczas gdy okoliczności sprawy przemawiają za takim jej rozstrzygnięciem,

- art. 15§1 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione uznanie, że egzekucja w niniejszej sprawie mogła zostać wszczęta w sytuacji, w której wierzyciel sporządzał tylko jeden egzemplarz dokumentu upomnienia i adresował oraz przesyłał tylko jedną przesyłkę poleconą, zatem nie można obiektywnie stwierdzić, któremu ze zobowiązanych można przypisać, że doręczono mu upomnienie,

- art. 26§5 pkt 1 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że wobec braku doręczenia skarżącej tytułu wykonawczego skutecznie wszczęto wobec niej postępowanie egzekucyjne,

- art. 29§1 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że zarzut skarżącej, iż obowiązek określony tytułem wykonawczym nie wynika z orzeczenia a to z tej racji, że żadna decyzja podatkowa nie została jej doręczona, zmierza w istocie do niedopuszczalnego badania zasadności i wymagalności obowiązku określonego tytułem wykonawczym,

- art. 70§4 w zw. z art. 133§3 i art. 70§1 ustawy Ordynacja podatkowa, poprzez nieuzasadnione uznanie, że doszło do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia, mimo że wobec skarżącej nie zastosowano żadnych środków egzekucyjnych, a te dotychczas stosowane były podejmowane wobec zobowiązanego M. G., o których to skarżąca nie była powiadomiona, a w konsekwencji uznanie, że nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego skarżącej,

- art. 92§1 O.p. poprzez nieuzasadnione uznanie, że mimo braku ustalenia, czy decyzje podatkowe zostały skarżącej doręczone, jest ona podatnikiem odpowiedzialnym solidarnie,

- art. 133§3 w zw. z art. 92§3 O.p., poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie w sprawie, która dotyczy egzekucji podatku od nieruchomości a nie podatku małżonków opodatkowanych łącznie do sumy swoich dochodów, a w konsekwencji zupełnie nieuzasadnione uznanie, że wystawienie tytułu na małżeństwo oznacza, że jest to jeden podmiot oraz że doręczenie kopii tytułu wykonawczego tylko jednemu z małżonków skutkuje wszczęciem egzekucji w stosunku do obojga z nich,

- art. 7, art. 9, art. 10, art. 75§1 i art. 77§1 k.p.a. poprzez naruszenie tych norm postępowania w sposób mający istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

W związku z powyższymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji.

Odpowiadając na skargę, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego uregulowane są w art. 59 § 1 pkt 1-10 oraz § 2 u.p.e.a. Z uwagi na okoliczności podnoszone przez skarżącą w toku postępowania przed organami egzekucyjnymi w sprawie istotny był art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał), art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (postępowanie egzekucyjne umarza się, gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego) oraz art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. (postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu).

Z powyższego wynika, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne (Dariusz Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - komentarz 2008, Wyd. Unimex s. 500-501).

Sąd zauważa na wstępie, że postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego jest postępowaniem odrębnym od postępowania w sprawie zarzutów z art. 33 u.p.e.a. W konsekwencji w sprawie niniejszej, w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, rozpatrzeniu podlegają przesłanki z art. 59 u.p.e.a., a nie przesłanki z art. 33 tej ustawy.

Skarżąca podnosi okoliczność wystawienia tytułów wykonawczych na M. G., a nie na nią, co świadczy o błędzie co do osoby zobowiązanego (art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a.). Sąd zauważa w związku z tym, że w sprawie obowiązek wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków, został w pełni zrealizowany. Tytuły wykonawcze zostały wystawione na skarżącą i jej męża, gdyż w pkt 9 "rodzaj zobowiązanego" wskazano "małżeństwo", w pkt 10 wpisano dane zobowiązanego małżonka, a dane zobowiązanego współmałżonka wpisano na s. 5, część N "dane identyfikacyjne współmałżonka". Taki sposób wskazania zobowiązanego wynikał z obowiązującego formularza wzoru jednopozycyjnego tytułu wykonawczego stosowanego w egzekucji należności pieniężnych, określonego w załączniku nr 4 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541). Formularz ten został wypełniony prawidłowo. Odbiór tytułów wykonawczych przez jednego z zobowiązanych małżonków, mających ten sam adres zamieszkania, oznaczał doręczenie drugiemu małżonkowi, jako solidarnie zobowiązanemu. Zwrócić należy także uwagę, że we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, skarżąca nie kwestionowała otrzymania tytułów wykonawczych, lecz jedynie wystawienie ich na M. G..

Prawidłowo Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. uznał, że w sprawie przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego nie istniał obowiązek doręczenia upomnienia. Wynika to z § 13 pkt 1 ww. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu.

Sąd zauważa także, że na etapie oceny czy w sprawie zaistniały przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, organy egzekucyjne nie badają kwestii prawidłowego doręczenia decyzji podatkowej stanowiącej podstawę tytułu wykonawczego. Analizowanie prawidłowości doręczenia decyzji podatkowej oznaczałoby bowiem badanie tego, czy weszła ona skutecznie do obrotu prawnego, a tym samym czy zobowiązanie podatkowe stało się wymagalne. Badanie tej okoliczności stanowiłoby w istocie kontrolę wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym – czego zabrania art. 29 § 1 u.p.e.a. (wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1221/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W sprawie po wystawieniu tytułu wykonawczego nie zaistniała natomiast żadna okoliczność, która skutkowałaby nieistnieniem egzekwowanego obowiązku.

Na aprobatę zasługuje także ocena organów egzekucyjnych w zakresie przedawnienia zobowiązania podatkowego. Organy te dokonały analizy terminów przedawnienia poszczególnych należności objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi i stwierdziły, że należności objęte tytułami wykonawczymi nr [...], [...], [...] przedawniają się z upływem 31.12.2015 r., natomiast należności objęte tytułami wykonawczymi nr [...], [...], [...], [...] przedawniają się z upływem 31.12.2016 r. Należności objęte tytułami wykonawczymi [...] oraz [...] (termin płatności 2012 r.) przedawniają się z upływem 31.12.2017 r. Stosownie to treści art. 70§ 4 O.p. zastosowanie środka egzekucyjnego i zawiadomienie podatnika o tym fakcie skutkuje przerwaniem biegu terminu przedawnienia. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznanej sprawie, w związku z pobraniem należności u zobowiązanego w dniach 19.03.2012 r., 30.04.2012 r. i 11.06.2013 r. Zobowiązania nie uległy zatem przedawnieniu. Jak słusznie zauważył Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. z uwagi na solidarną odpowiedzialność skarżącej i jej małżonka za zobowiązania podatkowe, zastosowanie środka egzekucyjnego wobec M. G. odniosło skutek w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia także wobec skarżącej. Należy tutaj zwrócić uwagę na niepodzielny charakter zobowiązania podatkowego obciążającego skarżącą i jej męża. Istnieje w tym przypadku jedno zobowiązanie podatkowe, a to oznacza, iż skutki prawne określonych zdarzeń, czynności dotykają wszystkich zobowiązanych w ramach jednego zobowiązania podatkowego. Jest to jedno zobowiązanie solidarne i w sytuacji, gdy w stosunku do jednego ze zobowiązanych skutecznie zastosowano środek egzekucyjny dotyczący całego, jednego, niepodzielnego zobowiązania, to wpływa on również na sytuację prawną drugiego ze zobowiązanych (wyrok NSA z 12 października 2017 r., sygn. akt II FSK 2499/15, dostępny w ww. bazie orzeczeń).

Mając na uwadze ww. okoliczności, uznając skargą za nieuzasadnioną, działając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) Sąd orzekł o jej oddaleniu.