Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 901/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 338
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: 5 ust. 1, art. 13 ust. 1, art. 14 ust. 1, art. 30a
journal: Dz.U. 2016 poz 703
law: Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych - tekst jedn.
article: art. 7 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1341
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
article: § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 364
law: Rozporzadzenie ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego  Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2022 r. spraw ze skarg "A." na decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2021 r. – nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2020 rok, – nr [...] w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2020 1) uchyla zaskarżone decyzje, 2) zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącej "A." kwotę 1.394 (jeden tysiąc trzysta dziewięćdziesiąt cztery) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA/Rz 901/21

Uzasadnienie

Przedmiotem skarg Spółki "A" (dalej: Wspólnota/Skarżąca) są decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: DPOR Agencji) z dnia [...] września 2021 r.:

- nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] w sprawie przyznania Wspólnocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2020 r.

- nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2020r.

Z zaskarżonych decyzji i akt sprawy wynika, że Wspólnota we wniosku złożonym do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] w dniu [...] kwietnia 2020 r. zadeklarowała do przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego oraz płatności ONW sześć działek rolnych o łącznej powierzchni 42,54 ha:

- działkę rolną A o powierzchni 3,78 ha położoną na działce ewidencyjnej 324,

- działkę rolną B o powierzchni 6,63 ha położoną na działce ewidencyjnej 468,

- działkę rolną C o powierzchni 7,57 ha położoną na działce ewidencyjnej 321,

- działkę rolną D o powierzchni 3,82 ha położoną na działce ewidencyjnej 321,

- działkę rolną E o powierzchni 19,23 ha położoną na działce ewidencyjnej 321,

- działkę rolną F o powierzchni 1,51 ha położoną na działce ewidencyjnej 468.

W dniu 24 listopada 2020 r. do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynął protokół z oględzin działki referencyjnej nr 321, w którym powierzchnia ww. zmierzonej działki wynosiła 34,06 ha.

W trakcie przeprowadzania kontroli przedmiotowego wniosku stwierdzono konflikt kontroli krzyżowej odnośnie działki ewidencyjnej o nr 321 (dla działek rolnych C oraz E). Na spornej działce ewidencyjnej działki do płatności o łącznej powierzchni 4,01 ha zadeklarowali inni producenci: A.Z. (trwałe użytki zielone na pow. 1,81 ha) oraz R.S. (pszenżyto ozime na pow. 1,20 ha oraz trwałe użytki zielone na pow. 1,00 ha).

W trakcie postępowania Wspólnota złożyła wyjaśnienia, w których podała, że wszystkie grunty Wspólnoty, w tym działka 321 były i nadal są wyłącznie w posiadaniu i użytkowaniu przez Wspólnotę, nigdy nie przekazała części tych gruntów innym producentom do ich prywatnego posiadania i użytkowania i nie zawarła żadnej urnowy najmu czy dzierżawy z innymi producentami. Do wyjaśnień dołączyła szereg dokumentów, w tym min. Uchwały i protokoły przydziału prac, wskazując, że w 2020r. miejsce wykonania prac przydzielone poszczególnym członkom Wspólnoty jest takie samo jak w latach 2016-2019.

Na podstawie zgromadzonych dowodów organ I instancji stwierdził, że w odniesieniu do spornych części działki 321 na łącznej powierzchni 4,01 ha osobami uprawnionymi do płatności są A.Z. i R.S.. W związku z tym organ przyznał Wspólnocie płatności bezpośrednie i płatności ONW na rok 2020 do powierzchni 38,53 ha, pomniejszone o powierzchnię 4,01 ha czyli powierzchnię deklarowaną przez drugą stronę konfliktu krzyżowego ( A.Z.- 1,81 ha i R.S. - pow. 2,20 ha).

Decyzją z dnia [...] maja 2021r. nr [...] organ I instancji przyznał Wspólnocie na 2020 r.:

- jednolitą płatność obszarową w wysokości 15.398,77zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę 3.241,66zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowanie z tego tytułu zmniejszenia i zastosowanie współczynnika korygującego,

- płatność za zazielenienie w wysokości 12.214,85zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę 263,09zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego,

- płatność redystrybucyjną w wysokości 4.810,92zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę 103,62 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego,

oraz przyznał kwotę zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 343,60 zł.

Natomiast decyzją z dnia [...] maja 2021r. nr [...] organ I instancji przyznał Wspólnocie na 2020 r. płatności ONW typ specyficzny strefa I w wysokości 4.620,30 zł, z uwzględnieniem pomniejszenia płatności o kwotę 854,72 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowanie z tego tytułu zmniejszenia.

We wniesionych od powyższych decyzji odwołaniach Wspólnota zarzuciła naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego, skutkiem czego sprzecznie ze zgromadzonym w sprawie materiałem i zasadami logicznego rozumowania organ I instancji błędnie rozstrzygnął konflikt krzyżowy, błędnie ustalił powierzchnię, na której osoby z konfliktu krzyżowego wykonywały prace na rzecz i w imieniu Wspólnoty oraz, że zerwali więzi korporacyjne ze Wspólnotą.

Po rozpatrzeniu odwołań Dyrektor ARiMR w [...] powołanymi na wstępie decyzjami z dnia [...] września 2021r. utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.

Organ przytoczył mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa krajowego oraz unijnego, w tym w szczególności wynikające z ustawy z dnia 5 marca 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1341 ze zm. - dalej: ustawa o płatnościach bezpośrednich) - w odniesieniu do płatności bezpośrednich oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 364 ze zm. - dalej: rozporządzenie ONW) i ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t,j, Dz.U. z 2021 r. poz. 182, dalej u.w.r.o.w.) - w odniesieniu do płatności ONW.

W świetle tych regulacji, w zakresie uprawnień do uzyskania w/w płatności decydujące znaczenie ma wyłącznie okoliczność faktycznego posiadania i użytkowania (uprawy) deklarowanych działek. W zakresie płatności bezpośrednich kluczowe znaczenie ma treść przepisu art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich, formułującego podstawowe przesłanki przyznania tej formy pomocy finansowej dla rolników. Z treści tych przepisów wynika, że podstawowymi przesłankami przyznania płatności bezpośrednich są: nadanie rolnikowi numeru identyfikacyjnego w systemie ewidencji producentów rolnych i posiadanie działek rolnych położonych na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami (o powierzchni co najmniej 1 ha w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014.

Z kolei w zakresie płatności ONW znaczenie ma treść przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia ONW, formułującego podstawowe przesłanki przyznania tej formy pomocy finansowej dla rolników. Z treści tego przepisu wynika, że płatność ONW przysługuje do powierzchni użytków rolnych, o których mowa w ust. 2, będących w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności.

Organ odwoławczy podkreślił, że w przypadku stwierdzenia konfliktu kontroli krzyżowej, Agencja zobowiązana jest do wyjaśnienia w postępowaniu, kto użytkował jako posiadacz sporną działkę rolną objętą dwoma lub większą ilością wniosków i tym samym, któremu z wnioskodawców należy się na nią płatność. W niniejszej sprawie istotą rozstrzygnięcia było ustalenie komu należy się prawna legitymacja do otrzymania płatności, biorąc uwagę uwzględnienie wewnętrznych relacji, które tworzyły się między Wspólnotą, a jej członkami tj. drugą stroną konfliktu krzyżowego - A.Z. i R.S. oraz ustalenie kto faktycznie użytkuje sporną część działki ewidencyjnej o nr 321 o powierzchni 4,01 ha wykluczonej z płatności w niniejszej sprawie.

Rozstrzygając te kwestie organ odwoławczy odwołał się m.in. do poglądu wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 grudnia 2019r., sygn. akt. I SA/Rz 656/19, że prawna legitymacja do otrzymania płatności powinna być oceniana przy uwzględnieniu wewnętrznych relacji, które tworzą się między wspólnotą, a jej członkami - tzw. więzi korporacyjne. Dyrektor ARiMR przyznał słuszność stanowisku organu I instancji, że doszło do zerwania przez strony konfliktu krzyżowego A.Z. oraz R.S. więzi korporacyjnych ze Wspólnotą. Zdaniem organu odwoławczego wynika to z treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 grudnia 2019 r., w sprawie sygn. akt. I SA/Rz 656/19 w części dotyczącej zerwania więzi korporacyjnych oraz zeznań A.Z. zawartych w protokole nr 1/2020 z dnia 4 czerwca 2020r., a także z odpowiedzi A.Z. na wezwanie z dnia 30 marca 2021 r. oraz z odpowiedzi R.S. na wezwanie z dnia 6 kwietnia 2021 r., z których wynika, że kwestionowali uchwały Wspólnoty, uznając je za nieważne.

Ponadto organ odwoławczy zauważył, że ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (t.j. Dz.U. z 2016, poz. 703, dalej: u.z.w.g.) nie dopuszcza prawnej możliwości zrzeczenia się danego członka prawa do udziału we wspólnocie, dlatego, pomimo tego, że nie wynika to wprost, na podstawie zebranych dowodów w niniejszej sprawie uznał, że A.Z. i R.S. odstąpili od członkostwa we Wspólnocie, a ich działania jednoznacznie to potwierdzają. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że nie zgadzają się oni z działaniami zarządu Wspólnoty i w związku z tym mają prawo ubiegać się o przyznanie płatności do tych części działki ewidencyjnej nr 321, którą faktycznie użytkują rolniczo.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że wziął także pod uwagę wywód Najwyższego Sądu Administracyjnego z wyroków o sygn. akt II GSK 1199/13, IIGSK 1200/13, II GSK 4160/16, II GSK 4159/16 i II GSK 4158/16, który wskazuje, iż ustawodawca w treści ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych odjął prawo zarządu udziałowcom i przekazał je Spółce, jednakże w przypadku bezprawnego wejścia przez inne osoby, podmioty czy też samych udziałowców w posiadanie gruntów wspólnoty (niezgodnej z podjętymi uchwałami) prawo ubiegania się o przyznanie płatności zachowują te osoby czy też podmioty, bowiem ustawowa przesłanka posiadania nie jest związana z tytułem prawnym wnioskodawcy do nieruchomości.

Dlatego, zdaniem organu odwoławczego, deklaracja A.Z. i R.S. działających wbrew założeniom Wspólnoty, we wnioskach złożonych w swoim imieniu do części działki 321, dowodzi również zerwania więzi korporacyjnej ze Wspólnotą.

Wobec powyższego organ odwoławczy potwierdził słuszność wykluczenia z dochodzonych płatności powierzchni 4,01 ha stanowiącej część działki ewidencyjnej nr 321 deklarowaną do płatności przez A.Z. - 1,81 ha i R.S. - 2,20 ha.

Skoro więc we wniosku Wspólnota zadeklarowała do płatności powierzchnię 42,54 ha, a powierzchnia stwierdzona podczas kontroli na miejscu oraz postępowaniu prowadzonym w związku z kontrolą krzyżową wynosiła 38,53 ha, to procent przedeklarowania powierzchni wyniósł 10,41 %. W oparciu o te wartości dokonano wyliczenia poszczególnych płatności, prawidłowość których także potwierdził organ odwoławczy.

Odnosząc się do zarzutów odwołania co do naruszenia przepisów prawa procesowego organ odwoławczy odwołał się do przepisów art. 3 ustawy o płatnościach bezpośrednich oraz art. 27 u.w.r.o.w., z których wynikają istotne modyfikacje zasad postępowania w stosunku do reguł przewidzianych w przepisach ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Mianowicie strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Kwestia zebrania materiału dowodowego na gruncie ww. ustawy została zatem ujęta odmiennie niż we wskazanych w odwołaniu przepisach k.p.a.

Zdaniem organu odwoławczego, Wspólnota nie przedstawiła żadnych dowodów, które zaprzeczałyby ustaleniom organów, a w szczególności co do uznania, że A.Z. i R.S. zerwali więzi korporacyjne ze Wspólnotą, o czym świadczą złożone wnioski o przyznanie płatności, niezadowolenie członków wyrażone wprost, czego wynikiem są zalegające w aktach sprawy protokoły z przesłuchania. Organy wzięły pod uwagę wszystkie dokumenty dostarczone przez Zarząd Wspólnoty Pastwiskowej, a które świadczą o tym, że podjęto uchwały m.in. co do tego kto ma pobierać dopłaty, dokonania podziału prac, jednak zadaniem organu było ustalenie kto faktycznie użytkował daną działkę, a nie rozstrzyganie sporów wewnątrz wspólnoty.

Z ustalonego stanu faktycznego wynika jednoznacznie, że A.Z. użytkowała część działki nr 321 w miejscu wskazanym jej w roku 2016 i na powierzchni zadeklarowanej przez nią do dopłat tj. 1,81 ha, ale czyniła to tylko dla siebie i w swoim imieniu (powyższe potwierdza raport z kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach 22-24 sierpnia 2020 r.) Natomiast kwestię użytkowania rolniczego działki ewidencyjnej o nr 321 o powierzchni 2,20 ha przez R.S. potwierdza deklaracja we wniosku o przyznanie płatności: działki rolnej: E położonej na działce ew.321 - o powierzchni 1,00 ha i C położonej na działce ew.321 - o powierzchni 1,20 ha, a także zeznania złożone w dniu 4 czerwca 2020 r. i odpowiedzi na wezwanie z dnia 6 kwietnia 2021r.

Zdaniem organu odwoławczego oceny tej zmienia fakt, że to Wspólnota opłacała podatek rolny od spornej działki, bo płatności przyznawane są użytkownikowi działki bez względu na posiadany tytuł prawny.

Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, a w szczególności przepisów ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, organ odwoławczy zauważył, że zasady i tryb przyznawania rolnikom przedmiotowych płatności reguluje ustawa o płatnościach bezpośrednich oraz rozporządzenie ONW. Natomiast instytucja wspólnot gruntowych została uregulowana w ustawie jako jedyna forma grupowego gospodarowania gruntami, w tym także rolnymi, uprawniająca do korzystania ze wspólnego gruntu, które to uprawnienie przysługuje mieszkańcom danego regionu tylko dlatego, że są właśnie jego mieszkańcami. Zatem Wspólnota stanowi zespół określonych praw rzeczowych powstałych na nieruchomościach wymienionych w ustawie o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, na które to prawa składają się pewne obciążenia gruntowe m.in. możliwość korzystania z tego gruntu oraz czerpania pożytków. Wskazał, że w dotychczasowym orzecznictwie sądowym, jakie zostało wydane na gruncie toczącego się sporu pomiędzy poszczególnymi członkami Wspólnoty, a Zarządem Spółki powołanej dla zagospodarowania tejże Wspólnoty, wielokrotnie zostało podniesione, że prawna legitymacja do otrzymania płatności powinna być oceniana przy uwzględnieniu wewnętrznych relacji, które tworzą miedzy wspólnotą a jej członkami tzw. więzi korporacyjne. W niniejszej sprawie zdaniem organu odwoławczego zebrane w sprawie dowody wskazują, że zarówno A.Z., jak i R.S. negując strukturę działania Wspólnoty, zerwali więzi korporacyjne i tym samym mogli w swoim imieniu składać wniosek o przyznanie płatności na rok 2020 na tej części działki ewidencyjnej nr 321, którą użytkują rolniczo.

W skargach na powyższe decyzje Wspólnota wniosła o ich uchylenie, zarzucając:

1. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) art. 8 k.p.a., poprzez działanie organu II Instancji powodujące podważenie zaufania skarżącej do organów administracji, skutkujące nieprawidłową oceną materiału zgromadzonego w toku postępowania wyjaśniającego i bezzasadne uznanie (nie oparte na konkretnych dowodach i dokumentach), że A.Z. i R.S. użytkowali części działki nr 321 jako podmioty niezależne od wspólnoty, w sytuacji gdy grunt ten pozostaje we wspólnym użytkowaniu w ramach powołanej Spółki,

b) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez brak podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, co skutkowało brakiem zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a mianowicie poprzez:

- uznanie, że Wspólnota w roku 2020 nie była posiadaczem części działki nr 321, podczas gdy z zeznań świadków i protokołów przesłuchań wynika jasno, że cała działka była w posiadaniu i do dyspozycji Wspólnoty, natomiast A.Z. oraz R.S. wykonywali czynności na gruncie według prac przydzielonych przez Wspólnotę w ramach jej działalności,

- uznanie, że A.Z. i R.S. są posiadaczami spornej części gruntu, podczas gdy protokół oględzin z dnia 31.10.2020 r. stwierdza jednoznacznie, że rolnikiem posiadającym całą działkę nr 321 jest Wspólnota "A" i nie uwzględnia on innych producentów rolnych,

- uznanie, iż A.Z. jest posiadaczem spornej części nieruchomości nr 321, podczas gdy z protokołu kontroli z dnia 22.08.2020 r. wynika, że A.Z. nie posiadała statusu rolnika, posiadała działki rolne o pow. 0,43 ha i nie posiadała żadnego tytułu prawnego do działki nr 321,

- posiadaczem spornej części gruntów była A.Z. i R.S., podczas gdy nie byli oni posiadaczami rzeczonej powierzchni (4,01 ha), gdyż ze wszystkich dokumentów wynika, iż prace zaakceptowane przez nich były wykonywane zgodnie i w sposób tożsamy z zakresem prac, który został sporządzony przez Wspólnotę, natomiast takowe posiadanie nie miało charakteru ciągłego,

- uznanie, iż poszczególni członkowie posiadają udział we własności działki nr 321, podczas gdy jak wynika z wypisu rejestru gruntów dołączonego do akt sprawy, jedynym właścicielem działki nr 321 jest Wspólnota "A", natomiast R.S. i A.Z. posiadają wyłącznie udział we wspólnocie, lecz nie udział w nieruchomości,

- uznanie, że A.Z. mają udział we własności działki nr 321, podczas gdy twierdzenie takie kłóci się z treścią ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, zgodnie z którą wspólnoty gruntowe mają służyć zaspokojeniu wspólnych potrzeb uprawnionych do udziału we wspólnocie,

- uznanie, że sam podział prac na gruntach Wspólnoty wskazywany w piśmie z dnia 20.04.2021r. nie stanowi przesłanki o użytkowaniu i posiadaniu działki nr 321, podczas gdy z protokołów kontroli wynika, iż każdy z członków wykonał prace zgodnie z tym zakresem, co przesądza o fakcie, iż podporządkowali się oni uchwale i prace były wykonywane przez każdego z osobna, w określonym zakresie - we wspólnym "interesie" Wspólnoty i w sposób wskazany przez Wspólnotę,

- uznanie, że R.S. i A.Z. to niezależne od Wspólnoty podmioty posiadające i użytkujące część działek objętych wnioskiem skarżącej o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w sytuacji, w której cały grunt objęty rzeczonym wnioskiem pozostaje we wspólnym użytkowaniu określonej umownie grupy mieszkańców wsi [...], tj. Wspólnoty "A";

- uznanie, że A.Z. zerwała więzi korporacyjne ze Wspólnotą, podczas gdy w protokole przesłuchania nr 2/2020 z dnia 04.06.2020 r. w pkt 2,3 i 5 A.Z. wskazuje, że nie zerwała więzi korporacyjnych ze Wspólnota i zaakceptowała podział prac na gruncie , co przesadza o fakcie, iż wszelkie czynności wykonywane przez A.Z. były wykonywane na rzecz Wspólnoty (ponadto wszystkie czynności na gruncie wykonywała zgodnie z zakresem prac ustalonym przez Wspólnotę)

- uznanie, iż pomiędzy R.S., A.Z., a Wspólnotą istnieje konflikt krzyżowy, podczas gdy wspólnicy, tj. R.S. i A.Z. wykonywali na terenie działki nr 321 wchodzącej w skład wspólnoty prace na rzecz Wspólnoty, zgodnie z sporządzonym zakresem prac, co potwierdzają protokoły przesłuchania nr 2/2020 i 3/2020

- uznanie, iż sporna część gruntów działki nr 321 nie znajduje się w posiadaniu Wspólnoty, podczas gdy Wspólnota była i nadal jest jedynym posiadaczem i użytkownikiem, a także ona faktycznie włada wszystkimi należącymi do niej gruntami (w tym działką nr 321), natomiast wbrew twierdzeniu organu poszczególni członkowie wykonują wyłącznie prace w oparciu o zakres przydzielonych prac w imieniu i na rzecz Wspólnoty,

- uznanie, iż między R.S., A.Z. a Wspólnotą istnieje konflikt krzyżowy, podczas gdy - jak wynika z protokołu kontroli z dnia 26.08.2020 r. i z dnia 10.07.2020 r. - wszyscy członkowie Wspólnoty wykonali przydzielone im zakresem prace na gruncie w ramach i na rzecz Wspólnoty, które w pełni zaakceptowali,

- uznanie, że R.S. zerwał więzi korporacyjne ze Wspólnotą, podczas gdy R.S. w protokole z dnia 04.06.2020 r. nr 3/2020 wskazał, iż nie doszło do zerwania jego więzi korporacyjnych i regularnie uczestniczy on w zebraniach, a także zaakceptował dokonane uchwałą prace na nieruchomości przez poszczególnych członków,

- uznanie, że A.Z. i R.S. władali sporną częścią nieruchomości we własnym imieniu i na własną rzecz, niezależnie od Wspólnoty, podczas gdy o odmiennym wniosku świadczy fakt zawarcia przez strony ugody przed Sądem Rejonowym w L. w dniu 18.10.2018 r., zgodnie z którą R.S., K.K. i A.Z. oświadczyli, że w przyszłości będą stosować się do uchwał wspólnoty zgodnych z prawem,

- uznanie, iż R.S. zerwał więzi korporacyjne ze Wspólnotą, w sytuacji gdy pismem z dnia 29.03.2021 r. R.S. zwrócił się do Wspólnoty z prośbą o przydzielenie mu w ramach prac Wspólnoty użytków zielonych m.in. na gruncie 321, co przesądza o fakcie, iż więzi ze Wspólnotą R.S. nie zostały zerwane, z uwagi na fakt skierowania pisma o przydzielenie mu gruntów celem wykonywania prac rolnych na rzecz Wspólnoty,

- uznanie, że A.Z. zerwała więzi korporacyjne ze Wspólnotą, podczas gdy oświadczeniem z dnia 05.04.2019 r. i pismem z dnia 06.04.2021 r. skierowanym do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] wskazała, iż nadal jest członkiem wspólnoty, nie zbyła przysługujących jej udziałów we Wspólnocie,

- uznanie, iż A.Z., R.S. znajdowali się w posiadaniu spornej części działki nr 321, podczas gdy działka ta nie była użytkowana przez w/w osoby we własnym imieniu i na własny rachunek, nie posiadali umowy dzierżawy, natomiast posiadaczem i użytkownikiem całości nieruchomości w roku 2020 (w tym części 4,01 ha) pozostawała Wspólnota "A", która również opłacała w całości podatek rolny od nieruchomości,

- uznanie, iż R.S. i A.Z. wykonywali swoje prace we własnym imieniu, podczas gdy wszyscy zobowiązali się przed Sądem Rejonowym w L. w dniu 18 października 2018 r. do przestrzegania uchwały Wspólnoty z dnia 21.03.2019 r., która to uchwała nie została zaskarżona, jest prawomocna i ostateczna

- przyjęcie, że poprzez metodę fotograficzną można dokonać analizy i wyodrębnienia działki nr 321 pomiędzy poszczególnych członków, w szczególności wyodrębnienia działki dla A.Z. i R.S., w sytuacji gdy działka nr 321 stanowi jednolity obszarowo grunt i za pomocą metody fotograficznej (dokonanej przez organ II Instancji) nie sposób jest przeanalizować, który obszar był uprawiany przez w/w osoby,

- uznanie, że istnieje kilka osób niezależnych od siebie, pozostających w konflikcie krzyżowym, użytkujących część działki objętych wnioskiem o przyznanie płatności, w sytuacji, w której cały grunt objęty rzeczonym wnioskiem pozostaje we wspólnym użytkowaniu określonej umownie grupy mieszkańców wsi [...], tj. Wspólnoty Pastwiskowej Rolników Wsi [...],

- uznanie, iż to poszczególni członkowie Wspólnoty decydują o pożytkach zebranych z części działki nr 321, podczas gdy z uchwał nr 2 i 3 Wspólnoty wynika wprost podział prac w zakresie zagospodarowania działek, w szczególności zaoranie przez poszczególnych członków gruntów ornych, zasianie zbożem, wykoszenie i zebranie użytków zielonych do dnia 30.06.2020 r. bez ponoszenia dodatkowych kosztów, natomiast każdy Wspólnik miał wykonywać we własnym zakresie, w wielkości przysługującego mu udziału poszczególne prace, lecz nie we własnym imieniu, zgodnie ze specyfiką i regulacją Wspólnoty gruntowej,

- uznanie, że skoro R.S. i A.Z. złożyli wniosek o przyznanie płatności to analogicznym jest stwierdzenie, że zbierali pożytki na własne potrzeby i dla własnego gospodarstwa, podczas gdy taka okoliczność nie wynika z żadnego dokumentu zalegającego w aktach sprawy,

- uznanie, że istnieje konflikt krzyżowy między skarżącym, a w/w osobami, a to właśnie A.Z. i R.S. są posiadaczami spornej części działki, podczas gdy odmienne twierdzenie wywiódł organ w decyzjach w przedmiocie przyznania płatności za lata od 2016-2018, przyznając w całości Wspólnocie płatność i uznając, że to właśnie Wspólnota jest wyłącznym posiadaczem nieruchomości,

- uznanie, że istnieje kilka osób niezależnych od siebie, pozostających w konflikcie krzyżowym, użytkujących część działki objętych wnioskiem o przyznanie płatności, w sytuacji, w której cały grunt objęty rzeczonym wnioskiem pozostaje we wspólnym użytkowaniu określonej umownie grupy mieszkańców wsi [...], tj. Wspólnoty Pastwiskowej Rolników Wsi [...], natomiast sami "zainteresowani" - A.Z. i R.S. nie potwierdzają istnienia konfliktu, wykonywania prac rolnych na własny rachunek, w oderwaniu od Wspólnoty,

- wskazanie, że organy administracyjne nie są władne do podejmowania w toku postępowania administracyjnego działań i czynności z urzędu, podczas gdy taki obowiązek działania organów z urzędu wynika z art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a., natomiast organ odwoławczy nie wykonał żadnej czynności z urzędu pozwalającej na merytoryczne i prawidłowe rozstrzygnięcie w sprawie

- uznanie, iż A.Z. władała we własnym imieniu sporną częścią działki nr 321, podczas gdy począwszy od roku 2017 nastąpiła zmiana udziału A.Z. na pow. 1,59 ha, a także zmniejszenie powierzchni wykonywania prac na działce nr 321 do 1,07 ha, a więc - wbrew twierdzeniu organu - na takiej powierzchni A.Z. wykonywała w 2020 roku prace na działce w imieniu i na rzecz Wspólnoty (protokół kontroli z dnia 10.07.2020 r. i 26.06.2020 r.),

- brak uznania za wiarygodne zeznań L.H. (protokół rozprawy z dnia 10.01.2017 r.), gdzie zostało jednoznacznie wskazane, iż działka nr 321 nigdy nie była w sposób fizyczny dzielona, a został wydzielony wyłącznie zakres prac na całości nieruchomości dla poszczególnego udziałowca Wspólnoty,

- uznanie, że R.S. zerwał więzi korporacyjne ze Wspólnotą, podczas gdy R.S. w protokole z dnia 3/2020 i w pismach z dnia 6.04.2021 r. i z dnia 10.12.2020 r. skierowanych do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...], wskazał, iż nie doszło do zerwania jego więzi korporacyjnych i regularnie uczestniczy w zebraniach,

- istnieją niezależne od Skarżącej podmioty posiadające i użytkujące część działek objętych wnioskiem Skarżącej o przyznanie płatności w sytuacji, w której cały grunt objęty rzeczonym wnioskiem pozostaje we wspólnym użytkowaniu określonej umownie grupy mieszkańców wsi [...], tj. Wspólnoty Pastwiskowej Rolników Wsi [...],

- uznanie, że istnieje kilka osób niezależnych od siebie, pozostających w konflikcie krzyżowym, użytkujących część działki objętych wnioskiem o przyznanie płatności, w sytuacji, w której cały grunt objęty rzeczonym wnioskiem pozostaje we wspólnym użytkowaniu określonej umownie grupy mieszkańców wsi [...], tj. Wspólnoty Pastwiskowej Rolników Wsi [...], natomiast sami "zainteresowani" - A.Z. i R.S. nie potwierdzają istnienia konfliktu, wykonywania prac rolnych na własny rachunek, w oderwaniu od Wspólnoty (np. protokoły przesłuchania),

- przyjęcie przez organ II instancji, iż zaskarżone uchwały Wspólnoty nie posiadają mocy prawnej, podczas gdy uchwały te zostały podjęte zgodnie ze statutem Wspólnoty i zgodnie z przepisami prawa (większością głosów), nie zostały uchylone na mocy orzeczenia Sądu, ani przez samą Wspólnotę,

- posiadaczem spornej części gruntów była A.Z. i R.S., podczas gdy nie byli oni posiadaczami rzeczonej powierzchni (4,01 ha), gdyż ze wszystkich dokumentów wynika, iż prace zaakceptowane przez nich były wykonywane zgodnie z zakresem prac, który został sporządzony przez Wspólnotę, natomiast takowe posiadanie nie miało charakteru ciągłego,

- uznanie, że sam podział prac na gruntach Wspólnoty wskazywany w piśmie z dnia 20.04.2021 r. nie stanowi przesłanki o użytkowaniu i posiadaniu działki nr 321, podczas gdy z protokołów kontroli wynika, iż każdy z członków wykonał prace zgodnie z tym zakresem, co przesądza o fakcie, iż podporządkowali się oni uchwale i prace były wykonywane przez każdego z osobna, w określonym zakresie - we wspólnym "interesie" Wspólnoty,

- uznanie, że Wspólnota nie była w roku 2020 r. posiadaczem działki nr 321, podczas gdy wszystkie prace na gruncie były wykonywane zgodnie z zakresem prac przez wszystkich członków, natomiast brak jest jakiejkolwiek podstawy, aby uznać, iż: każdy wspólników wykonywał te czynności we własnym zakresie, a Wspólnota nie spełniła wymogów określonych w rozporządzeniu przez cały rok kalendarzowy (brak argumentacji i dokumentacji przytoczone przez organ II Instancji, na podstawie której można byłoby wywieść taki wniosek)

- uznanie, że wyłącznym posiadaczem spornej części działki nr 321 jest A.Z. i R.S., w sytuacji gdy Wspólnota poniosła koszty rekultywacji działki 321 zakończonej w listopadzie 2020 r. w wysokości 15 000,0 zł i zagospodarowania działki 321 i działki 468 w wysokości 2 264,90 zł. na podstawie zawartych umów, protokołów odbioru wykonanych prac i zapłaconych faktur.

c) art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, a także dowodów, którym odmówił nadania waloru wiarygodności, a ponadto brak uzasadnienia w treści decyzji podstaw i czynników skutkujących zmniejszeniem powierzchni stwierdzonej w trakcie kontroli, a w szczególności brak odniesienia się przez organ do dokumentów (tj. protokół kontroli, protokół oględzin, protokół przesłuchania, gdzie zostało jasno wskazane, że to Wspólnota jest wyłącznym posiadaczem działki nr 321.

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

- art. 5 w zw. z art. 14 ust. 1 i art. 22 u.z.w.g., poprzez ich niezastosowanie i pominięcie okoliczności prawnej, że jedynym podmiotem uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności i występowania na zewnątrz w imieniu wspólnoty gruntowej, pozostaje spółka jako całość, co skutkowało bezzasadnym przyjęciem, że rozpoznanie indywidualnego wniosku członka wspólnoty (mimo, iż A.Z. nie posiadała statusu rolnika, posiadała działki rolne o pow. 0,43 ha i nie posiadała żadnego tytułu prawnego do działki nr 321) ma skutkować zmniejszeniem powierzchni gruntów zdeklarowanych do płatności, w sytuacji w której organ powinien był odrzucić wnioski członków jako osób nieposiadających legitymacji prawnej do złożenia takiego wniosku,

- art. 19 ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, poprzez jego błędne zastosowanie, skutkującego błędnym przyjęciem, że różnica między powierzchnią zadeklarowaną do płatności, a powierzchnią stwierdzoną, przekracza określoną przepisami wysokość, w związku z czym skarżącej nie przysługuje pomoc i zasadnym jest zmniejszenie przyznanej płatności, w sytuacji gdy z żadnych dowodów (w tym dokumentacja, protokoły, oświadczenia) nie wynika, aby którykolwiek z udziałowców władał częścią sporną nieruchomości we własnym imieniu, był jej posiadaczem i użytkownikiem (twierdzenie takie stanowi wyłącznie bezpodstawne przyjęcie przez organ II Instancji takiej tezy), przez co powierzchnia stwierdzona do płatności powinna wynosić 42,54 ha,

- art. 23 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 KOMISJI (UE) z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżącej należy się płatność do działek o obszarze 38,53 ha, w sytuacji gdy brak jest chociażby jednego dowodu, który rzutowałby na zasadność uznania, że A.Z. i R.S. wykonywali prace rolne na gruncie we własnym imieniu (z wyłączeniem Wspólnoty),

- art. 5 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, poprzez ich błędną wykładnię, prowadzącą do przyjęcia, iż uprawnieni do udziału we wspólnocie nie są pozbawieni prawa do posiadania gruntów Wspólnoty, pomimo iż w myśl powołanych przepisów wspólnoty gruntowe nie mogą być dzielone pomiędzy uprawnionych do udziału w tych wspólnotach, co oznacza, że podmiotem uprawnionym do posiadania gruntu jest wspólnota jako całość, a nie poszczególni jej członkowie co do odrębnych części.

W odpowiedziach na skargi Dyrektor ARiMR w Rzeszowie wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, a kontrola ta dokonywana jest pod kątem legalności.

W myśl natomiast art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami skargi.

Spór w rozpoznawanych sprawach dotyczy prawidłowości rozstrzygnięcia przez organy Agencji konfliktu krzyżowego, jaki pojawił się przy ubieganiu się o przedmiotowe płatności do części działki ewidencyjnej nr 321 w kampanii na 2020 r. Przedmiotowa działka stanowi część gruntów należących do Wspólnoty Pastwiskowej Rolników Wsi [...].

Zdaniem organów prawo do przyznania płatności – w opisanym wyżej zakresie części działki nr 321 - dowiedli użytkujący je rolnicy A.Z. i R.S., którzy choć są członkami Wspólnoty dostatecznie zademonstrowali zerwanie więzi korporacyjnej łączącej je ze Wspólnotą i że pracę na gruncie wykonywali we własnym imieniu, a nie w imieniu Wspólnoty.

Natomiast zdaniem Skarżącej, wymienione osoby nie spełniają warunków przyznania płatności, bowiem użytkowali sporne grunty w zakresie wyznaczonym przez Wspólnotę, wykonywali na nich prace zgodnie z zakresem prac, który został sporządzony przez Wspólnotę i stosowali się do wszystkich uchwał Wspólnoty, a kwestionowanie uchwał czy ich zaskarżanie, nie świadczy o zerwaniu więzi korporacyjnej.

Sąd zauważa, że kwestia uprawnień do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności do gruntów będących własnością wspólnoty gruntowej, to jest, czy przysługuje ona wspólnocie czy też poszczególnym członkom tej korporacji, była już przedmiotem orzeczeń tutejszego Sądu, jak też Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) w odniesieniu do innych okresów.

W prawomocnych wyrokach tut. Sądu z dnia 9 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Rz 541/17, z dnia 19 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 367/18, z dnia 28 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 291/18 oraz w wyrokach NSA z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. akt II GSK 1800/16, z dnia 30 lipca 2020 r. sygn. akt I GSK 672/20 oraz z dnia 30 czerwca 2020 r. sygn. akt I GSK 543/20 wyrażony został pogląd, że w razie wejścia przez inne osoby czy podmioty w posiadanie gruntów Wspólnoty gruntowej, także wskutek bezprawnego wejścia w ich posiadanie przez udziałowców, a więc niezgodnie z uchwałami spółki, osoby te czy też podmioty mogą się ubiegać o dofinasowanie gruntów przez Agencję, jako wchodzących w skład ich gospodarstwa rolnego, bowiem ustawowa przesłanka posiadania gospodarstwa nie jest związana z tytułem prawnym wnioskodawcy do nieruchomości, ale z faktycznym rolniczym użytkowaniem działek. Rudymentarną przesłanką obu dochodzonych płatności w świetle art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich, jak również § 2 pkt 2 rozporządzenia ONW jest posiadanie działki rolnej przez producenta rolnego. Podkreślano, że inne podmioty aniżeli Wspólnota, także jej udziałowcy, mogą być beneficjentami pomocy obszarowych do gruntów będących własnością Wspólnoty, ale w sytuacji gdy nastąpi zerwanie więzi korporacyjnych, które demonstruje na zewnątrz wolę władania gruntami dla siebie i we własnym imieniu (tzw. animus).

Zerwanie więzi korporacyjnych nie oznacza rzecz jasna wyłącznie zrzeczenia się uczestnictwa we Wspólnocie, to nawet nie jest możliwe bez zbycia gospodarstwa rolnego, ale także działanie wbrew wyraźnej woli Wspólnoty, w zakresie przyjętych przez nią (wolą większości) zasad gospodarowania gruntami należącymi do Wspólnoty. Punktem wyjścia do analizy i oceny odnośnie stosowania się czy też nie przez członków Wspólnoty (udziałowców Spółki przymusowej) do zasad nakreślonych przez Wspólnotę w zakresie gospodarowania gruntami Wspólnoty, powinny być tożsamość użytkowanych gruntów z gruntami przyznanymi danemu udziałowcowi oraz zasady zagospodarowania tych gruntów uchwalone na zebraniu udziałowców spółki przymusowej.

Oczywiście przy ocenie relacji stron konfliktu krzyżowego należy uwzględnić istotę i charakter wspólnoty gruntowej na tle przepisów ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Instytucja wspólnot gruntowych jest specyficzna, bowiem stanowi jedyną uregulowaną w ustawie formę grupowego gospodarowania gruntami (art. 13 ust. 1 u.z.w.g.). Uprawnienie do działania na zewnątrz w imieniu i na rzecz członków wspólnoty należy do spółki działającej za pośrednictwem statutowych organów. W świetle komentowanej ustawy, co do zasady to spółka jest posiadaczem gruntów rolnych wchodzących w skład wspólnoty, uprawnionym, a zarazem zobowiązanym do zarządzania tymi gruntami i należytego ich zagospodarowania (art. 14 ust. 1 u.z.w.g.). Zagospodarowanie to wiąże się w sposób naturalny z faktycznym władztwem spółki nad gruntami wspólnotowymi, które z istoty rzeczy nie może oznaczać wykonywania czynności przez samą Wspólnotę (spółkę przymusową), lecz przez poszczególnych jej członków, zobowiązanych do tego na podstawie ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych oraz na podstawie statutu.

Zgodnie ze statutem Skarżącej, wspólnicy mają obowiązek wykonywać prace na gruncie, ponosić koszty i mają prawo czerpać pożytki. Wspólnicy Wspólnoty "A" są jednocześnie automatycznie wspólnikami Spółki Przymusowej Dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej i podejmują oni w drodze uchwał decyzje o sposobach zagospodarowania gruntów wspólnoty i składanych wnioskach o dopłaty. Do tychże uchwał wspólnicy mają obowiązek się stosować, co oczywiście nie oznacza, że musza się z nimi zgadzać i nie mogą podejmować środków prawnych w celu ich wzruszenia; w szczególności w ustawie jest przewidziany tryb zaskarżania uchwał spółki do sprawowania zarządu nad wspólnotą gruntową w drodze powództwa o uchylenie uchwały, które może wytoczyć udziałowiec, który głosował przeciwko uchwale, a po jej powzięciu zażądał zaprotokołowania sprzeciwu (art. 19a u.z.w.g.).

W świetle powołanego orzecznictwa nie budzi wątpliwości, że do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności rolnych nie jest uprawniona wyłącznie Wspólnota, bowiem w razie wejścia przez inne osoby czy podmioty w posiadanie gruntów wspólnoty gruntowej, a nawet wskutek bezprawnego wejścia w posiadanie gruntów wspólnoty gruntowej przez udziałowców, a więc niezgodnie z uchwałami zarządzającej nią spółki, osoby te czy też podmioty mogą się ubiegać o dofinansowanie gruntów przez Agencję, jako wchodzących w skład ich gospodarstwa rolnego, bowiem ustawowa przesłanka posiadania gospodarstwa nie jest związana z tytułem prawnym wnioskodawcy do nieruchomości, ale z faktycznym rolniczym użytkowaniem działek.

Jednakże, w ocenie Sądu, w przeprowadzonym postępowaniu nie wykazano, aby członkowie Wspólnoty – A.Z. i R.S., byli uprawnieni do wystąpienia z takim wnioskiem w odniesieniu do użytkowanych gruntów Wspólnoty, bo nie wykazano, aby doszło do zerwania ich więzi korporacyjnych ze Wspólnotą.

Jak wyżej wskazano, zerwanie więzi korporacyjnych demonstruje na zewnątrz wolę władania gruntami dla siebie i we własnym imieniu, oznacza działanie wbrew wyraźnej woli Wspólnoty, w zakresie przyjętych przez nią zasad gospodarowania gruntami należącymi do Wspólnoty, w tym sprzecznie ze sposobem podziału gruntów do użytkowania przez poszczególnych członków, zgodnie z wielkością posiadanego udziału.

Oceny powyższej okoliczności nie można dokonać wyłącznie w oparciu o twierdzenia A.Z. i R.S., że zerwali więzi korporacyjne ze Wspólnotą, bo są oni przecież żywo zainteresowani uzyskaniem dofinasowania do użytkowanych gruntów. Nie jest też dowodem zerwania tych więzi kwestionowanie uchwał podejmowanych przez organy wspólnoty, a nawet ich zaskarżanie, bo działanie takie stanowi przejaw korzystania z uprawnień przysługujących im jako udziałowcom spółki przymusowej.

W ocenie Sądu, aby uznać, że nastąpiło zerwanie więzi korporacyjnych ze Wspólnotą, trzeba wykazać istnienie obiektywnych przesłanek pozwalających na takie uznanie, a tego organy nie uczyniły.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikają okoliczności, które przeczą stanowisku przyjętemu przez organy, że użytkowanie gruntów Wspólnoty przez A.Z. i R.S. odbywało się we własnym imieniu i na własną rzecz, a nie w imieniu i na rzecz Wspólnoty.

W szczególności, z cytowanych w zaskarżonych decyzjach protokołów zeznań przesłuchanych w charakterze świadków A.Z. i R.S., jak też złożonych przez nich pisemnych wyjaśnień wynika, że nie kwestionowali przydziału im gruntów Wspólnoty do użytkowania w stosunku do posiadanych udziałów i we wskazanym miejscu, które w 2020r. było takie jak w latach 2016-2019.

Nie jest też przedmiotem sporu okoliczność zawarcia w dniu 18 października 2018 r. ugody przed Sądem Rejonowym w L. w sprawie o ochronę naruszonego posiadania z powództwa Wspólnoty (spółki przymusowej) przeciwko m.in. R.S. i A.Z. sygn. akt I C 255/18, w której A.Z. i R.S. oświadczyli, że będą się stosować do uchwał Wspólnoty podjętych zgodnie z prawem.

Zasady gospodarowania gruntami Wspólnoty, w tym działką ew. nr 321, określa Regulamin użytkowania gruntów, stanowiąc, że grunty te są niepodzielne i znajdują się w wyłącznym posiadaniu i użytkowaniu Wspólnoty, (co wynika wprost z 5 ust. 1 u.z.w.g.), a każdy członek Wspólnoty jest zobowiązany do wykonywania przydzielonego zakresu prac we Wspólnocie oraz uczestniczenia w kosztach związanych z zagospodarowaniem gruntów. W regulaminie ustalono też, że zakres prac dla każdego członka Wspólnoty uchwala zebranie jej udziałowców.

Tymczasem w zaskarżonych decyzjach organ nie odniósł się do tych okoliczności, natomiast zeznania przesłuchanych w charakterze świadków A.Z. i R.S., zostały potraktowane wybiórczo – organy powołały się tylko na te wypowiedzi, które uzasadniały tezę o zerwaniu więzi korporacyjnych, mimo że w protokole przesłuchania nr 2/2020 z dnia 4 czerwca 2020 r. A.Z. potwierdziła, że użytkuje grunty Wspólnoty w części, która została jej wskazana w 2016r., a którą to część w pełni zaaprobowała i nie wnosiła żadnego sprzeciwu, co oznacza, że zaaprobowała podział prac, jaki został dokonany w 2016 r.

Z kolei R.S. w protokole przesłuchania nr 3/2020 z dnia 4 czerwca 2020 r. stwierdził, że jest udziałowcem Wspólnoty, uczestniczy w zebraniach i użytkuje części działki należącej do Wspólnoty, która została mu przydzielona w czerwcu 2016r.

Akcentowana przez organ okoliczność, jak głosuje w/w i czy podpisuje się na liście uczestniczących w zebraniach, stanowi jedynie wyraz korzystania przez niego lub nie z uprawnień korporacyjnych, ale nie o zerwaniu tych więzi, jak dowodzi organ.

Z zeznań R.S. wynika, że nie tyle odcina się on od Wspólnoty, co uważa, że Wspólnocie nie przysługuje uprawnienie do wystąpienia do organów Agencji o przyznanie płatności do gruntów będących jej własnością, ponieważ jego zdaniem mogą o nie wystąpić wyłącznie członkowie Wspólnoty, w odniesieniu do tych części gruntów, które użytkują na podstawie uchwały o podziale gruntu. Sam natomiast deklaruje, że będzie się stosował do użytkowania obszaru wytyczonego mu przez Wspólnotę.

Sąd orzekający obecnie podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 grudnia 2021r. sygn.. akt I SA/Rz 678/21, że użytkowanie przez członków Wspólnoty części należących do niej gruntów, zgodnie z podziałem gruntów na podstawie planu zagospodarowania na dany rok, powoduje, że członek tej Wspólnoty nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie płatności, jeżeli o takie płatności, zgodnie z przyjętą na zebraniu członków uchwałą, występuje Wspólnota. Wynika to choćby ze specyfiki wspólnoty gruntowej, która nie jest jedną z form współwłasności określonej w kodeksie cywilnym tj. współwłasności łącznej lub współwłasności ułamkowej, o czym świadczy chociażby to, że ustawodawca ustanawia zakaz podziału wspólnot gruntowych pomiędzy uprawnionych do udziału w tych wspólnotach. Przyznanie poszczególnym członkom wspólnoty gruntowej poszczególnych gruntów należących do tej wspólnoty nie jest więc umową quoad usum, czyli umową o podziale nieruchomości do korzystania, prowadzącą do wyłącznego posiadania gruntu przez członka wspólnoty, ale ustawową formą wykonywania władztwa przez Wspólnotę. Zgodnie ze statutem Spółki przymusowej istnieje możliwość przekształcenia Wspólnoty Gruntowej we współwłasność w częściach ułamkowych, co wynika z zapisów ustawy (art. 30a u.z.w.g.), ale to wymaga podjęcia stosownej, jednogłośnej uchwały przez zebranie ogólne członków spółki przymusowej. Gdyby do takiego przekształcenia doszło, inna byłaby sytuacja faktyczno-prawna podmiotów użytkujących przydzielone im grunty. Dopóki istnieje wspólnota gruntowa, sposób i charakter użytkowania przydzielonych gruntów kształtują Statut oraz uchwały udziałowców, zastrzegając kontrolę zarządu lub wskazanych przez nich osób ze sposobu wywiązywania się z obowiązków udziałowca. Także prawa i obowiązki udziałowca wynikają z ustawy oraz aktów wewnętrznych spółki przymusowej (statutu).

Natomiast w razie zaakceptowania sytuacji, że to członkowie Wspólnoty, wbrew ustaleniom ogółu decydują sobie sami, że to oni będą ubiegać się o dopłaty do użytkowanych gruntów przyznanych im w ramach zagospodarowania gruntów należących do Wspólnoty, to ta ostatnia byłaby pozbawiona możliwości jakichkolwiek środków ochrony. Występując z wnioskiem o płatności pozostawałaby w niepewności jaką część gruntów zgłosiliby do płatności jej członkowie, gdyby nie stosowali się do woli większości wyrażonej stosowną uchwałą, co skutkowałoby przedeklarowaniem zgłoszonych do płatności gruntów i narażaniem się na sankcje finansowe. Przeciwko takim członkom, którzy postąpiliby w ten sposób, Wspólnota nie mogłaby skutecznie nawet wnieść pozwu do sądu o udzielenie jej ochrony posesoryjnej. Co innego, jeżeli dany członek deklaruje grunty, które nie zostały mu przydzielone w ramach planu podziału i zagospodarowania przyjętego przez Wspólnotę, ale faktycznie, wbrew woli większości wyrażonej stosowną uchwałą, je użytkuje. Wspólnota ma wówczas środki ochrony prawnej, bo po pierwsze może kontrolować i kontroluje, czy grunty są użytkowane zgodnie z przyjętymi zasadami podziału i zagospodarowania gruntów, a po drugie, w razie dobrowolnego nie odstąpienia od naruszeń, może wnieść o ochronę posiadania.

W niniejszej sprawie nie zostało zatem wykazane, aby A.Z. i R.S. wykonywali prace na gruntach Wspólnoty wbrew postanowieniom Wspólnoty.

Należy zaakcentować, że aby zostać beneficjentem pomocy w ramach przedmiotowej płatności nie wystarczy być we władaniu działek rolnych (corpus), na których prowadzona jest działalność rolnicza czy też zabiegi rolnicze, lecz trzeba ją jeszcze prowadzić czy je wykonywać we własnym imieniu (animus), a nie za kogo innego. Dzierżenie w rozumieniu art. 338 k.c., które ustawodawca wyraźnie odróżnia od posiadania, jest także formą władania rzeczą. Podobny do posiadania jest element fizyczny (corpus), który wyraża się właśnie w faktycznym władaniu rzeczą, ale inny jest element psychiczny dzierżenia, gdyż dzierżyciel ma wolę władania rzeczą za kogo innego (animus possidendi pro alieno). Samo złożenie wniosku do Agencji o przyznanie dofinansowania nie może przesądzać per se, że wnioskodawca spełnia warunki ich przyznania wynikające z art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich i § 2 pkt 2 rozporządzenia ONW, bo świadczy tylko o tym, że chce takie dopłaty otrzymać.

Jak podkreśla się w orzecznictwie, płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi faktyczną działalność rolniczą, a więc decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie jest wystarczająca do przyznania płatności, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne samodzielne i trwałe ich użytkowanie. Takiego atrybutu, zdaniem Sądu, nie można przypisać udziałowcom Wspólnoty, którzy użytkują przydzielone im grunty na zasadach ustalonych przez Wspólnotę.

Okoliczności niniejszej sprawy wskazują na to, że A.Z. i R.S., użytkowali sporne części działki nr 321, przyznane im przez Wspólnotę w ramach posiadanego udziału (przynajmniej z znaczącej części) w celu realizacji przyjętego sposobu zagospodarowania gruntów należących do Wspólnoty, akceptując taki sposób podziału, przez co de facto sprawowali władztwo nad przyznanymi im gruntami, lecz nie w imieniu własnym, lecz w imieniu zbiorowości (Wspólnoty). Zauważyć bowiem należy, że w/w osoby, podobnie jak i inni udziałowcy, nie mają swobody w sposobie gospodarowania na użytkowanych gruntach, realizują ustalone przez Wspólnotę zasady gospodarowania, a co więcej Wspólnota zastrzega sobie kontrolę wywiązania się z przyjętych przez udziałowców zobowiązań oraz środki realizacji tej kontroli. Nie można się zgodzić ze stanowiskiem organów Agencji zajętym w zaskarżonych decyzjach, że w tej sytuacji w/w członkowie Wspólnoty zerwali więzi korporacyjne ze Wspólnotą, a tym samym, że władali nimi we własnym imieniu.

Organy powinny też jednoznacznie wyjaśnić kwestie wielkości udziału A.Z. we Wspólnocie, a właściwie wielkości obszaru gruntów przydzielonych jej do użytkowania w imieniu Wspólnoty. Powierzchnia, którą wykluczyły organy z płatności dochodzonych przez Wspólnotę (1,81 ha), jest według Skarżącej większa, aniżeli powierzchnia gruntów przydzielonych przez Wspólnotę zgodnie planem z 2016r., który co warte podkreślenia, A.Z. zdaje się honorować, a wynosi według Skarżącej 1,07 ha. Organ co do powierzchni użytkowanej przez A.Z. odwołuje się do wyników kontroli na miejscu w jej gospodarstwie. Sąd jednak zauważa, że choć kontrola taka jest w stanie stwierdzić, czy i jak dany grunt jest użytkowany, ale już nie przesądza o tym, kto faktycznie go użytkuje. Jest to konsekwencją tego, że ewentualne oświadczenia składa sama kontrolowana, ale już nie inne zainteresowane osoby. Jeżeli okazałoby się, co powinien zweryfikować organ, że A.Z., zadeklarowała do płatności w pewnej części grunty przenoszące jej udział we Wspólnocie, a więc poza przydzielonymi jej do użytkowania, koniecznym staje się ustalenie, komu tę część gruntów Wspólnota przyznała do użytkowania. W aktach sprawy znajduje się protokół z podziału zakresu prac, do którego odwołują się także R.S. i A.Z., z którego ma wynikać wielkość przysługującego udziału we Wspólnocie, do czego organ nie odniósł się. W celu ustalenia kto faktycznie te grunty użytkuje należy przesłuchać tę osobę, a w razie konieczności przeprowadzić konfrontację z A.Z.. W razie gdyby wyniki postępowania dowodowego wykazały, że A.Z. użytkuje faktycznie grunty przyznane przez Wspólnotę innemu udziałowcowi, dopiero wtedy otwiera się możliwość badania, czy A.Z. użytkuje tę część gruntów nie w imieniu Wspólnoty, lecz w imieniu własnym, co może prowadzić do uznania, że spełniła przesłankę posiadania gruntów uprawniającą do ubiegania się o płatności. Jednakowoż w takiej sytuacji Wspólnota uzyskuje możliwość podjęcia skutecznego środka prawnego w postaci ochrony posiadania czy też dochodzenia odszkodowania.

Rozpatrując ponownie sprawę organ uwzględni przedstawione wyżej rozważania oraz oceny Sądu i dokona niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń dotyczących faktycznego posiadania spornych części działki ewidencyjnej 321 w 2020r. poddając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wnikliwej i wszechstronnej analizie i ocenie. Na podstawie całego materiału dowodowego, w szczególności przywoływanych w niniejszym uzasadnieniu dowodów i całokształtu wynikających z niego okoliczności, organ rozważy po czyjej stronie konfliktu krzyżowego zostały spełnione przesłanki przyznania płatności w świetle art. 8 ust.1 ustawy o płatnościach bezpośrednich i § 2 ust. 1 rozporządzenia ONW. Ocenę dowodów oraz wysnute z niej wnioski w zakresie istotnych elementów stanu faktycznego sprawy, a także ocenę prawną, organ szczegółowo przedstawi w uzasadnieniu decyzji, a to stosownie do art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Na zasądzone od organu na rzecz Skarżącej koszty składają się wpisy sądowe od skarg w wysokości 200 zł, uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa oraz wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącej - adwokata - w kwocie 480 zł, w każdej z połączonych spraw.