Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2503/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 66, art. 109 ust. 1 i 5
journal: Dz.U. 2015 poz 581
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
article: art. 65 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 380
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia del. WSA Dorota Dąbek Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] Szkoły [...] w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lipca 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 713/15 w sprawie ze skarg J. C. oraz [...] Szkoły [...] w W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz [...] Szkoły [...] w W. 837 (osiemset trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 lipca 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 713/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi J. C. oraz [...] Szkoły [...] w W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu J. C. z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych z [...] Szkołą [...] w W.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, pismami z dnia [...] czerwca 2013 r. zawiadomił [...] Szkołę [...] w W. oraz J. C. o wszczętym postępowaniu. W odpowiedzi płatnik składek w piśmie z dnia [...] czerwca 2013 r. poinformował, że nie dokonał zgłoszenia J. C. do ubezpieczenia zdrowotnego, bowiem współpracował on z nim na podstawie zawartych umów o dzieło.

Zarówno płatnik składek, jak i ubezpieczony zgłosili wnioski dowodowe w postaci: przesłuchania R. O. - Kanclerza [...], dopuszczenia dowodu w postaci materiałów dydaktycznych opracowanych przez stronę postępowania oraz dowodu z protokołu kontroli ZUS, która odbyła się w [...] w 2008 r.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. dopuścił dowód z materiałów dydaktycznych opracowanych przez ubezpieczonego, natomiast odmówił dopuszczenia dowodu z protokołu kontroli ZUS z 2008 r. z uwagi na niewiążący NFZ charakter ustaleń poczynionych przez ZUS, natomiast postanowieniem z dnia [...] września 2013 r. oddalił wniosek dowodowy o przesłuchanie R. O. w charakterze strony.

Następnie Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia J. C. z tytułu wykonywania umów zlecenia w okresach: od 1 października 2004 r. do 30 czerwca 2005 r., od 1 października 2007 r. do 30 września 2008 r., od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r., od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. oraz od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r.

Po rozpatrzeniu odwołań J. C. oraz [...] Szkoły [...] w W. od powyższej decyzji Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. utrzymał ją w mocy.

W uzasadnieniu organ podkreślił, że przedmiotem umowy zawartej przez J. C. z płatnikiem było "przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom [...] Szkoły [...] wykładów z zakresu praktycznej nauki języka angielskiego – praca z podręcznikiem". W ramach tego ubezpieczony zobowiązany był do odbywania zajęć w terminach wynikających z planu zajęć sporządzonego przez płatnika, a w przypadku, gdy zajęcia nie mogły się odbyć w terminach wynikających z planu zajęć, ubezpieczony miał obowiązek ustalić z płatnikiem dodatkowy termin przeprowadzenia zajęć. Strony ustaliły stawkę godzinową oraz ostateczny termin wykonania dzieła. Ubezpieczony był zobowiązany do składania comiesięcznego sprawozdania z wykonania części dzieła, przy czym przyjęcie sprawozdania bez zastrzeżeń było poczytywane jako odbiór dzieła.

Zdaniem organu, wyszczególnione zadania stanowią powtarzalny ciąg czynności do wykonania, a zatem nie ma możliwości sprecyzowania konkretnego rezultatu, który mógłby zostać poddany sprawdzeniu na istnienie wad fizycznych i tym samym nie można określić konkretnego rezultatu.

Prezes NFZ zgodził się z organem I instancji, który nie dostrzegł potrzeby przeprowadzenia kolejnych dowodów o charakterze posiłkowym.

[...] Szkoła [...] w W. oraz J. C. wnieśli na powyższą decyzję skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc m.in., że organ błędnie ocenił umowy łączące strony, opierając się w pierwszej kolejności na dosłownym brzmieniu umów, z pominięciem zgodnego zamiaru stron i celu umów. Skarżący podkreślili, że działali w zaufaniu do stanowiska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. wyrażonego w protokole kontroli z 2008 r. co do rodzaju umowy cywilnoprawnej i skutków z tym związanych w sferze podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji podkreślił, że dokonując oceny charakteru prawnego umów łączących uczelnię z J. C. organ dysponował wystarczającym i zupełnym materiałem, aby podjąć zaskarżone rozstrzygnięcia. Nieuwzględnienie części wniosków dowodowych stron nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, a przyczyna ich pominięcia znalazła swe odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu I instancji, organ prawidłowo zakwalifikował zawarte umowy jako umowy o świadczenie usług, do których odpowiednio stosowane są przepisy o umowie zlecenia i w konsekwencji uznał, że skarżący był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania takiej umowy.

Sąd I instancji przytoczył przepisy Kodeksu cywilnego definiujące umowę o dzieło oraz umowę zlecenia oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego, w którym dokonano analizy cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zlecenia. Sąd I instancji zwrócił następnie uwagę na charakterystyczne dla umowy o świadczenie usług cechy działania J. C., który zobowiązany był do starannego działania podczas prowadzenia wykładów w szkole, w sposób określony w umowie. Jego działanie przejawiało charakter okresowy, powtarzający się, co nie jest cechą charakterystyczną dla umowy o dzieło, a jest jednym z elementów odróżniających umowy zlecenia. Zdaniem Sądu I instancji, o określeniu rezultatu właściwego umowie o dzieło decyduje wymaganie, by dzieło miało charakter samoistny względem twórcy, tzn. by pozostawało niezależne od dalszego działania twórcy oraz by stało się wartością autonomiczną w obrocie. Czynności J. C. polegające na prowadzeniu wykładu nie są czynnościami oderwanymi od wykładowcy. Trwają one tak długo, jak długo osoba prowadząca wykład to czyni. Rokroczne prowadzenie serii wykładów nie powoduje trwałego wytworzenia przez osobę prowadzącego dzieła w rozumieniu obowiązujących przepisów prawa cywilnego.

[...] Szkoła [...] w W. złożyła od wyroku WSA w Warszawie z dnia 24 lipca 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 713/15 skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o jego uchylenie i rozpoznanie skargi, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi:

1. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2) p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie przepisu art. 145 § 1 pkt 2) p.p.s.a., gdy wydane przez organ I oraz organ II instancji decyzje o stwierdzeniu podlegania przez ubezpieczonego ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach w nich wskazanych wydane zostały bez materialnoprawnej podstawy umożliwiającej ich wydanie, w sytuacji, gdy podleganie lub nie temu ubezpieczeniu wynika wprost z przepisów prawa, a ani organ I ani organ II instancji nie są ustawowo uprawnione do wydawania takich decyzji, a więc z naruszeniem art. 8 pkt 1 lit. e), art. 11 oraz art. 1a pkt 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), jak również przepisów z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), jak również przepisów art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 107 ust. 5 pkt 16, art. 109 oraz art. 66 ust. 1 lit. c) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) w zw. z art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm. - dalej: "k.p.a.") oraz art. 6 k.p.a., co stanowi przesłanki nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.,

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.):

- art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 78 § 2 i 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w szczególności poprzez odmowę dopuszczenia dowodu z umów o dzieło Pani E. A. i decyzji ZUS w sprawie Pani E. A., protokołu kontroli ZUS z 2008 r., z przesłuchania świadka Pana N. M., Pani K. P. oraz przesłuchania stron,

- art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 8 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydanie decyzji z pominięciem ustaleń protokołu kontroli ZUS przeprowadzonego w okresie od [...].03.2008 r. do [...].04.2008 r. w konfrontacji z protokołem kontroli ZUS z okresu [...].04.2011 r. do [...].09.2011 r. prezentujących odmienne stanowiska organu przy tożsamych stanach faktycznych i prawnych zwłaszcza w zakresie treści i charakteru prawnego umów zawieranych przez płatnika z innymi ubezpieczonymi oraz z ubezpieczonym J. C.,

- art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 78 § 2 oraz 86 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w sprawie z uwagi na pominięcie dowodu z przesłuchania stron, czym naruszył jej prawo do czynnego uczestnictwa w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego,

- art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji w sprawie ustalenia, że J. C. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w sytuacji gdy prawidłowe winno być uchylenie tej decyzji i orzeczenie co do istoty w sposób odmienny i umorzenie postępowania,

- art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 78 § 2, 80 i 86 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na niezastosowaniu przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) mimo naruszenia przez organ I i II instancji zasad postępowania dowodowego określonych w k.p.a., a to oparciu się na wyjaśnieniach pisemnych pełnomocnika mimo odmowy dopuszczenia dowodu z przesłuchania stron, mimo że takie wyjaśnienia nie mogą zastąpić dowodu z przesłuchania stron,

3) naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), tj.:

- art. 627 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121 - dalej jako: "k.c.") w związku z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a., w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie przy stwierdzaniu przez organ rodzaju umowy cywilnoprawnej, z tytułu zawarcia której płatnik dokonuje zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących realizację procesu dydaktycznego w oparciu o umowę o dzieło;

- art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 3531 k.c. w związku z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a., w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., przez błędną wykładnię woli stron zawartej w umowie o dzieło, polegającą na niedostatecznym rozważeniu woli stron wyrażonej w treści umowy, a mianowicie w postaci rezultatu umowy polegającego na stworzeniu koncepcji cyklu wykładów i jej zaprezentowaniu studentom, jak również stworzeniu materiałów dydaktycznych, sylabusów do wykładów, przeprowadzeniu zaliczeń i egzaminów, opracowaniu recenzji i przygotowaniu studentów do obrony prac dyplomowych, jak i poprzez nierozpoznanie zarzutu skargi w tym zakresie przez Sąd I instancji,

- art. 734 k.c. oraz 750 k.c. w związku z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a., w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., przez ich zastosowanie i błędne uznanie, że umowa zawarta między [...] a ubezpieczonym była umową o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu,

- art. 66 ust. 1 pkt e, art. 69 ust. 1 oraz art. 107 ust. 5 pkt 16 i art. 109 ustawy o świadczeniach w związku z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a., w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że osoba wykonująca czynności w ramach umowy o dzieło podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, tak jak osoba wykonująca pracę w oparciu o umowę zlecenia,

- art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a., w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez błędną ich wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, iż zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należałoby stwierdzić obowiązek płatnika w zakresie zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących realizację procesu dydaktycznego w oparciu o umowę o dzieło, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów skutkowałaby wnioskiem przeciwnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że skoro przedmiot umowy oraz rezultat w ocenie organu był nieprecyzyjny, to tym bardziej niezrozumiałe jest oddalenie wniosku dowodowego o przesłuchanie stron w szczególności Kanclerza szkoły jako zbędny do ustalenia rzeczywistego zamiaru stron a w konsekwencji ustalenia właściwej kwalifikacji prawnej umowy. Skarżąca oraz ubezpieczony wskazywali wielokrotnie, że celem umowy było stworzenie w sposób autorski, twórczy koncepcji cyklu wykładów i jej zaprezentowanie studentom, stworzenie materiałów dydaktycznych, przeprowadzenie zaliczeń i egzaminów oraz recenzji oraz objęcie opieką promotorską studentów w celu przygotowania studentów do właściwego merytorycznego i zgodnego z wymogami formalnymi opracowania pracy dyplomowej.

Zdaniem skarżącej, za rezultat odpowiadający pojęciu dzieła w rozumieniu art. 627 k.c. należy uważać także realizację programu, prowadzenie i zakończenie cyklu wykładów, a zatem celem umowy łączącej strony może być uzyskanie określonego rezultatu w postaci cyklu wykładów, który w świetle prawa autorskiego stanowi utwór podlegający także ochronie tego prawa.

Organ nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Sądu I instancji oddalający skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, w której przyjęto, że zawarta umowa nazwana przez strony umową o dzieło, z uwagi na jej treść, jest w istocie umową o świadczenie usług. Na tej podstawie wyprowadzono wniosek, że umowa obejmowała obowiązki mieszczące się w ramach prac edukacyjnych - świadczenia usług dydaktycznych.

Ustosunkowując się w pierwszej kolejności do zarzutu braku podstaw materialnoprawnych do wydania zaskarżonej decyzji, należy stwierdzić, że nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż materialnoprawną podstawę wydawania decyzji o podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego stanowi przepis art. 66 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. W analizowanym przypadku sprawa dotyczy zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 1 e), który przewiduje podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące. Podstawę do orzekania w drodze decyzji, przez dyrektora oddziału wojewódzkiego Funduszu, w tej materii stanowi art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym organ ten rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Odwołanie od decyzji wydanej w I instancji w powyższych sprawach wnosi się do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (art. 109 ust. 5 ustawy). W związku z powyższym ten zarzut skargi kasacyjnej należało uznać za niezasługujący na uwzględnienie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadne są natomiast postawione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące wydania przez organy decyzji z niedostatecznym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych sprawy, niezbędnych dla ustalenia charakteru prawnego zawartej umowy.

Organy przyjmując, że zawarta umowa nazwana przez strony umową o dzieło jest w istocie umową o świadczenie usług, kierowały się głównie jej treścią. Na tej podstawie wyprowadziły wniosek, że umowa obejmowała obowiązki mieszczące się w ramach prac edukacyjnych - świadczenia usług dydaktycznych. Nie zostało w niej oznaczone żadne konkretne dzieło. Sięgając do orzecznictwa sądowego, organ II instancji stwierdził, że przeprowadzenie cyklu wykładów (zajęć dydaktycznych) nie charakteryzuje się cechą indywidualizującą utwór (dzieło) przede wszystkim dlatego, że nawet w zarysie nie konkretyzuje tematu poszczególnych zajęć. Jednakże do przedstawionych w sprawie dowodów w postaci materiałów dydaktycznych organ odniósł się ogólne. Uznał, że stanowiły jedynie pomoc naukową, dydaktyczną mającą na celu prawidłowe zrealizowanie wykładu. Podkreślił więc przeznaczenie tych materiałów, pomijając analizę ich treści i ocenę z punktu widzenia konkretyzacji przedmiotu zobowiązania. Niemniej jednak wypowiadając się o tych materiałach zwrócił uwagę na "koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu wykładów, sylabusy oraz ich dobór..." (s. 9 zaskarżonej decyzji). Popełnił zatem sporą niekonsekwencję, ponieważ te cechy materiałów dydaktycznych do cyklu wykładów mogą ewentualnie świadczyć o oryginalnym i indywidualnym charakterze samych wykładów.

Nie ulega wątpliwości, że przedmiotem umowy o dzieło może być wytwór pracy intelektualnej człowieka, a więc rezultat niematerialny, m.in. wykład, a nawet cykl specjalistycznych wykładów na skonkretyzowane tematy (tak SN w wyroku z 10 maja 2016 r. II UK 217/15). Rezultatem wykonania tego zobowiązania nie jest oczywiście nabycie określonej wiedzy przez studentów lecz zakończenie tego indywidualnie określonego cyklu. Umowy o dzieło nie stanowi natomiast przeprowadzenie serii bliżej niesprecyzowanych wykładów z danej dziedziny wiedzy.

Obowiązkiem organu badającego charakter prawny umowy, której dotyczy rozpoznawana sprawa było zatem wszechstronne zbadanie i ocena (nie tylko w oparciu o treść tej umowy) zawartego przez strony zobowiązania. W szczególności ustalenie, jaki związek z zawarciem umowy miały wspomniane materiały dydaktyczne (zwłaszcza sylabus), czy mogły być potraktowane jako dodatkowe uszczegółowienie jej treści przez wskazanie konkretnych, przewidzianych do realizacji, wybranych tematów zajęć, czy sposobu ich prezentacji, itd. Wprowadzenie do umowy obowiązku przygotowania sylabusa mogłoby świadczyć o tym, że stronie powierzającej przeprowadzenie wykładów chodziło o konkretne treści tych wykładów.

Organ odmówił przeprowadzenia niektórych dowodów wskazanych przez strony, w tym dowodu z przesłuchania stron, uznając go z góry za nieistotny. W orzecznictwie sądowym, dotyczącym sporów na tle określenia podstawy prawnej zatrudnienia podnoszono wielokrotne, że w takich sprawach mają zastosowanie reguły wykładni oświadczeń woli określone w art. 65 § 1 i 2 k.c. W ramach tej wykładni należy zatem uwzględnić również zgodny zamiar stron (np. wyrok SN z 4.03.1999 r., I PKN 616/98, wyrok SN z 18.07.2012 r., I UK 90/12). Autonomia woli stron zawierających umowę nie jest oczywiście nieograniczona, nie pozwala bowiem na dowolne określenie natury zawartego zobowiązania, wbrew rzeczywistej jego treści i wbrew prawu. Nie oznacza to jednak, że w sytuacjach wątpliwych o woli i zamiarze stron można przesądzać poza tymi stronami.

Odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia (umowy o świadczenie usług) wbrew pozorom nie jest zawsze proste. Dlatego też organ wykonujący to zadanie powinien z dużą starannością rozważyć wszystkie istotne okoliczności danej sprawy, dochodząc do konkluzji, która jest zgodna z regułami logicznego rozumowania i znajduje pełne odzwierciedlenie w materiale dowodowym.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżona decyzja nie spełnia tych wymagań. Z tego względu NSA podziela zarzuty skargi co do tego, że organy nie ustaliły stanu faktycznego sprawy w sposób pełny i wnikliwy oraz nie ustosunkowały się w sposób pełny do podnoszonych przez stronę okoliczności i dowodów.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona w rozumieniu art. 188 p.p.s.a., w oparciu o ten przepis uchylił zaskarżony wyrok, rozpoznał skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Orzekając ponownie, organ będzie zobowiązany biorąc pod uwagę przedstawione wyżej rozważania Sądu, dokonać wszechstronnego i wnikliwego zbadania charakteru prawnego spornej umowy.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).