Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 611/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-08-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 1  lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Asesor WSA Iwona Ścieszka Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2022 r. sprawy ze skarg Gminy [...] i A. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 stycznia 2021 r. nr GZ.rn.625.141.2019 w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w której decyzja ta utrzymuje w mocy pkt 1 decyzji Wojewody Podkarpackiego z dnia 13 marca 2019 r., nr N-VI.7533.1.1.2013 oraz decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 13 marca 2019 r., nr N-VI.7533.1.1.2013 w pkt 1; 2. oddala skargę A. P. w całości; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Gminy [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 20 stycznia 2021 r. nr GZ.rn.625.141.2019 utrzymał w mocy decyzję Wojewody Podkarpackiego z 13 marca 2019 r. nr N-VI.7533.1.1.2013 w przedmiocie reformy rolnej.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

K. P. wnioskiem z 27 grudnia 2012 r. (doprecyzowanym pismami z 12 marca 2013 r. i 9 września 2013 r.) wystąpił o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość stanowiąca niegdyś część majątku M. P. w M., pow. [...], woj. [...], w części obejmującej budynki mieszkalne i park o pow. ok. 50 ha - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13). Doprecyzowując wniosek wyjaśnił, że dotyczy on działek ozn. w ewidencji gruntów i budynków dla obrębu [...] od nr [...] do nr [...], o łącznej pow. 4,3137 ha, jak również działki nr [...] o pow. 22,39 ha, w części stanowiącej teren pałacu i parku, tj. o pow. 11,8574 ha.

Wojewoda Podkarpacki decyzją z 13 marca 2019 r. stwierdził, że:

1) nieruchomość położona w M., stanowiąca dawny zespół pałacowo-parkowy, składająca się z parcel: [...], [...], [...], [...], [...], [...], o łącznej pow. 10,4227 ha (zgodnie z mapą i wykazem synchronizacyjnym), będąca częścią obecnej działki nr [...] o pow. 22,39 ha, objęta KW nr [...] - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej,

2) nieruchomość położona w M., stanowiąca dawny zespół pałacowo-parkowy, składająca się z parcel: [...], [...], [...], [...], [...], o łącznej pow. 1,4347 ha (zgodnie z mapą i wykazem synchronizacyjnym), będąca częścią obecnej działki nr [...] o pow. 22,39 ha, objęta KW nr [...] - podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Organ pierwszej instancji, powołując się na zapadły w sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 106/18 wskazał, że zniszczony w czasie II wojny światowej i obecnie nieistniejący pałac (dwór) w M. wraz z otaczającym go parkiem, nie mógł być funkcjonalnie powiązany z rolniczą częścią majątku, gdyż stanowił on część rezydencjalną majątku. Odnośnie działek objętych pkt 2 decyzji, które były zlokalizowane na wyspie, organ stwierdził, że posadowiony na niej budynek, tzw. domu gościnnego, zamieszkany był przez zarządcę majątku H. P. oraz znajdowało się w nim biuro, z którego zarządzano majątkiem. Oznacza to, że między nim, a pozostałą częścią majątku istniał związek funkcjonalny.

Odwołania od decyzji Wojewody Podkarpackiego z 13 marca 2019 r. wniosła Gmina [...] w zakresie pkt 1 oraz K. P. w zakresie pkt 2.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa.

Organ odwoławczy zaznaczył, że prowadząc postępowanie w sprawie organ musi kierować się treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie było przedmiotem zaskarżenia. W badanej sprawie zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 106/18, w którym wyrażono ocenę prawną w przedmiocie toczącego się postępowania administracyjnego.

Minister podkreślił, że przedmiotowe postępowanie dotyczy przejęcia zespołu pałacowo-parkowego, położonego w majątku [...], należącego do M. P.. Majątek ten został przejęty na cele reformy rolnej, w oparciu o przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, co wynika m.in. z zaświadczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z 20 czerwca 1950 r. o przejęciu nieruchomości na cele reformy rolnej oraz postanowienia Sądu Grodzkiego w P. Oddział Ksiąg Wieczystych z 8 lipca 1950 r. o urządzeniu księgi wieczystej i wpisie prawa własności nieruchomości ziemskiej.

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 lit. e) ww. dekretu, przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Organ drugiej instancji przytoczył uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89 (OTK z 1990 r., z. 1, poz. 26), w której wyjaśniono pojęcie nieruchomości ziemskiej oraz stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne odnoszące się do pojęcia związku funkcjonalnego podkreślając, że aktualnie jednolicie prezentowany jest pogląd o znaczeniu związku funkcjonalnego zespołu pałacowo-parkowego z gospodarstwem rolnym, jako niezbędnej przesłance dla uznania, iż rezydencja właściciela nieruchomości ziemskiej przeszła na rzecz Państwa w myśl dekretu o reformie rolnej.

Organ odwoławczy zaznaczył, że przedmiotem postępowania jest konkretnie oznaczona nieruchomość, o powierzchni 11,8574 ha, stanowiąca część obecnej działki ewidencyjnej nr [...], dotycząca zespołu pałacowo-parkowego. Wynika to ze złożonych do akt sprawy mapy i wykazu synchronizacyjnego, sporządzonych 27 lutego 2013 r. przez geodetę K. F.. Dowodzą one, że przedmiotem postępowania są dawne parcele nr - [...] o pow. 0,0597 ha, [...] o pow. 0,0496 ha, [...] o pow. 0,0532 ha, [...] o pow. 0,0191 ha, [...] o pow. 0,0996 ha, [...] o pow. 1,1053 ha, [...] o pow. 8,1396 ha, [...] o pow. 0,5078 ha, [...] o pow. 1,2531 ha, [...] o pow. 0,4129 ha i [...] o pow. 0,1575 ha.

Porównanie ww. mapy synchronizacyjnej z rzutem sytuacyjnym zespołu pałacowo- parkowego w M. na kartach ewidencyjnych zabytków architektury i budownictwa Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków, mapą założenia pałacowo-parkowego dostępną pod adresem internetowym Narodowego Instytutu Dziedzictwa (https://mapy.zabytek.gov.pl/nid/) oraz historyczną mapą przedwojenną, tj. mapą arkusza [...] Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1938 r., która dostępna jest na stronie internetowej: http://igrek.amzp.pl/details.php?id=4714, prowadzi do wniosku, że:

• parcela [...], znajduje się na wyspie i zabudowana jest dawną stajnią, obecnie garaż,

• parcela [...], znajduje się na wyspie i wznosi się na niej współczesny budynek, na północ od niej stała oficyna dworska, zwana [...],

• parcela [...], znajduje się na wyspie i wznosi się na niej tzw. dom gościnny,

• parcela [...], znajduje się na wyspie, na południe od tzw. domu gościnnego i jest obecnie niezabudowana,

• parcela [...], znajduje się w parku w miejscu po dawnym dworze z 1922 r.,

• parcela [...], znajduje się w parku, na wschód od dawnego dworu,

• parcela [...], to park, w którego północnej części znajduje się mur ogrodzeniowy i po ananasami,

• parcela [...], to park, znajduje się w zachodniej części założenia pałacowo-parkowego,

• parcela [...], obejmuje wyspę i w jej obrysie znajdują się parcele budowlane [...], [...], [...] i [...].

• parcela [...], to park, znajduje się w zachodniej części założenia pałacowo-parkowego,

• parcela [...], zlokalizowana jest po południowej stronie stawu/starorzecza [...], w granicach zespołu pałacowo-parkowego.

Dodatkowo ze sporządzonego 31 grudnia 1948 r. przez Gminną Radę Narodową w M. opisu inwentaryzacyjnego Majątku Państwowego [...] wynika, że miał on ogółem obszar 157 ha, w tym m.in. 135 ha gruntów ornych, 6,5 ha parku, 3,08 ha stawów, ok. 8 ha sadów. Z budynków wyliczono: piętrowy pałac w parku, kaplicę, dwie piwnice, budynek mieszkalny w parku dla ogrodnika, piętrowy zamek z basztą w parku, szopę na zboże, spichlerz, dużą stajnię, dwa budynki mieszkalne dla służby, garaż i piętrowy budynek administratora.

Organ podkreślił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 czerwca 2018 r. zaznaczył, że w odniesieniu do zespołu pałacowo-parkowego w M. i znajdujących się w tym zespole obiektów, z akt sprawy wynika, że w 1895 r. ówczesny właściciel [...] J. P. rozebrał zawilgocony i zagrzybiony pałac, wybudowany na wyspie prawdopodobnie na początku XIX wieku oraz prawą - południową oficynę pałacową. Następnie około 1898 r. na wyspie wybudowano oficynę na mieszkanie dzierżawcy, określaną też jako "dom gościnny" (opis historyczny w dokumentacji konserwatorskiej). Budynek ten wybudowano w modnym wówczas w architekturze willowej tzw. stylu szwajcarskim. W willi szwajcarskiej (domu gościnnym) mieszkał do 1914 r. dzierżawca M. R.. P. nadal zamieszkiwali w dawnej oficynie dworskiej stojącej obok starego pałacu zwanego [...]. W czasie I wojny światowej dawna oficyna dworska będąca rezydencją P. uległa zniszczeniu. Oficynę tę zburzono w 1918 r. Około 1920 r. do domu gościnnego wprowadził się H. W., a w latach 1932-1939 parter tego budynku zajmował administrator H. P., który mieszkał tam z matką G.. W latach 1920-1922 M. P. wybudował w centrum parku nowy dwór w tzw. stylu narodowym według własnego projektu. Była to piętrowa budowla, która nad arkadami miała galerię, przedzieloną na całej długości sześcioma podwójnymi filarami podtrzymującymi ciężki dach. Budowla ta została zniszczona w czasie II wojny światowej, a zupełnie rozebrana tuż po niej.

Ustalenia stanu faktycznego dokonano na podstawie dokumentacji konserwatorskiej Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P., pisma/skargi pełnomocnika K. P. z 21 grudnia 2017 r. oraz publikacji "Blask medyckiego Wersalu" autorstwa Izabeli Fac. Ze stanu faktycznego wynika, że w chwili przejęcia spornej nieruchomości na cele reformy rolnej, na terenie zespołu pałacowo-parkowego znajdowały się pozostałości nowego dworu, które zlokalizowane był w centrum parku, natomiast na wyspie mieścił się tzw. dom gościnny (willa w stylu [...]).

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odnosząc się do kwestii nowego dworu (obecnie nieistniejącego) wskazał, że zgodnie z opisem inwentaryzacyjnym Majątku Państwowego [...], został on określony jako pałac jednopiętrowy w parku. Z opisu w publikacji "Blask medyckiego Wersalu" wynika że, był on piętrowym budynkiem, wybudowanym w stylu narodowym, z galerią nad arkadami oraz basztą, gdzie zgromadzono zbiory bibliofilskie oraz kartograficzne. Spełniał on funkcje rezydencjalne/mieszkalne dla rodziny P. co znajduje potwierdzenie w zeznaniach świadków – E. J., M. S. i K. N.. Szczegółowy opis pałacu zawiera również oparta na wspomnieniach publikacja, będącego wnioskodawcą w sprawie K. P. "Z [...] wspomnienia rodzinne". Mowa w nich o salonie, pokojach dziecinnych, pracowni żony właściciela, sypialni. Żaden ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wspomina o jakiejkolwiek innej funkcji niż rezydencjalna.

W opisie inwentaryzacyjnym z 1948 r. pałac został umiejscowiony w parku. W dokumencie tym wskazano, że park zawiera około 350 różnych drzew, z czego 25 % jest w wieku 100-400 lat. Składają się na niego topole, jesiony, lipy, sosny i orzechy angielskie. Poza tym brzozy, klony, kasztany i wierzby. Bez wątpienia nie są to drzewa owocowe, które można byłoby wykorzystać w gospodarstwie rolnym. O parku mowa jest również w decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w R. z 19 lipca 1969 r., [...], w sprawie wpisu do rejestru zabytków, w której mowa o licznych grupach drzew krajobrazowych i drzewach-pomnikach nierodzimych, jak platan, orzech czarny, dąb czerwony.

Zdaniem organu z powyższego wynika, że zniszczony w czasie II wojny światowej i obecnie nieistniejący pałac w M. wraz z otaczającym go parkiem nie mógł być funkcjonalnie powiązany z rolniczą częścią majątku. Był on bowiem rezydencją rodziny P., co potwierdzają świadkowie oraz zgromadzone w aktach sprawy dokumenty.

W tej sytuacji organ odwoławczy uznał, że brak jest związku funkcjonalnego pomiędzy pałacem i otaczającym go parkiem, a rolniczą częścią majątku. Tym samym zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia Wojewody Podkarpackiego w części, w której stwierdził, że z parcele: [...], [...], [...], [...], [...], [...] - nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

Odnosząc się do kwestii tzw. domu gościnnego Minister zaznaczył, że z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że przed 1939 r. był on siedzibą zarządcy majątku H. P.. Jak wskazał WSA w Warszawie ww. wyroku, okoliczność ta wynika z zeznań świadków F. K. i M. S.. F. K. wprawdzie nie wie, kto zarządzał majątkiem w M., jednak jako "dom administracyjny" wskazał na budynek znajdujący się na wyspie (tzw. dom gościnny). Z kolei M. S. podczas przesłuchania zeznał, że "na wyspie był budynek, w którym znajdowało się biuro i z którego zarządzano majątkiem". W dalszej części zeznania określił go jako "dom administracyjny". Okoliczność tę potwierdził inny świadek K. N., który oświadczył, że "w budynku aktualnie remontowanym, znajdującym się na działce, na której stał pałac, mieszkał P., który był zarządcą - zajmował się majątkiem, był dyrektorem".

Minister wskazał, że podziela stanowisko WSA w Warszawie że nie ma dokumentów, które potwierdzałyby twierdzenie wnioskodawcy, że biuro majątku znajdowało się w budynku tzw. [...], który zlokalizowany jest poza wyspą (i obszarem objętym postępowaniem). Z zeznań świadka E. J. wynika jedynie, że do wybuchu II wojny światowej mieszkał w niej dzierżawca M., który prowadził folwark.

Ponadto odwołujący się K. P., dołączył kopie dwóch aktów notarialnych dotyczących sprzedaży części majątku w M. (w tym tych objętych księgą hipoteczną nr [...], w której opisany był zespół pałacowo-parkowy), gdzie w imieniu właściciela majątku M. P., do aktu stawił się H. P., określony jako "dyrektor dóbr w M. zamieszkały", legitymujący się pełnomocnictwem datowanym na dzień 17 sierpnia 1935 r.

Potwierdza to, że w domu gościnnym przed przejęciem majątku na cele reformy rolnej znajdowało się biuro i stanowił siedzibę zarządcy majątku H. P., a zatem podlegał przepisom dekretu o reformie rolnej z tej przyczyny, że pozostawał w związku funkcjonalnym z rolniczą częścią majątku. Budynek administracyjny, w którym znajdowało się biuro i który stanowił siedzibę zarządcy majątku uznać bowiem trzeba za nieodzowny dla prawidłowego funkcjonowania tego majątku. Ustalenia organu zgodne są z oceną prawną wyrażoną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z z dnia 12 czerwca 2018 r.

Tym samym w ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasadne jest utrzymanie w mocy decyzji Wojewody Podkarpackiego w części, w której stwierdzono, że z parcele [...], [...], [...]. [...], [...] - podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Organ zaznaczył, że majątek ziemski w M. w myśl opisu inwentaryzacyjnego Majątku Państwowego [...] zajmował ogółem obszar 157 ha, w tym m.in. 135 ha gruntów ornych, 6,5 ha parku, 3,08 ha stawów, ok. 8 ha sadów. Z kolei w pozyskanych z Archiwum Akt Nowych przy piśmie z 13 lipca 2017 r. Ewidencjach nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi o przeprowadzeniu reformy rolnej stan na dzień 1 stycznia 1949 r. oraz 1 stycznia 1951 r. wypisano, że majątek w M. zajmował odpowiednio - 150 ha powierzchni ogólnej, 115 ha gruntów ornych, 12 ha łąk, 13 ha pastwisk i 2 ha sadów owocowych (dane na dzień 1 stycznia 1949 r.) oraz 159 ha powierzchni ogólnej, w tym gruntów ornych 41 ha, pastwisk 100 ha, ogrodów i sadów 10 ha (dane na dzień 1 stycznia 1951 r.). Zestawienia te potwierdzają, że majątek ziemski w M. posiadał znacznie powyżej 100 ha powierzchni ogólnej i 50 ha użytków rolnych. Zatem kwalifikował się do przejęcia na cele reformy rolnej.

Ustalenie spełnienia przez gospodarczą część majątku przesłanki z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jest istotne, gdyż tylko w takiej sytuacji możliwe było stwierdzenie o podpadaniu parcel [...], [...], [...], [...] i [...].

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odniósł się ponadto do zarzutów podnoszonych w złożonych odwołaniach stwierdzając, że są one bezzasadne.

Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Gmina [...] i K. P..

Gmina [...] zaskarżyła decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję z 13 marca 2019 r., w której Wojewoda Podkarpacki orzekł, że nieruchomość położona w M. stanowiąca dawny zespół pałacowo-parkowy, składająca się z parcel: [...], [...], [...], [...], [...], [...], o łącznej pow. 10,4227 ha, będąca częścią obecnej działki nr [...] o pow. 22,39 ha, objęta KW nr [...], nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez przyjęcie, że nieruchomość opisana wyżej nie podpadała pod działanie tego przepisu;

- art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez poczynienie błędnego ustalenia, że przedmiotowa część nieruchomości nie podpadała pod działanie art. 2 ust.1 lit. e) dekretu;

- art. 8 § 2 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu w związku z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., poprzez przyjęcie, że nieruchomość o której mowa wyżej, stanowiąca dawny zespół pałacowo-parkowy, zajmowana przez ogrody i sad, nie była wykorzystywana rolniczo i nie pozostawała w funkcjonalnym związku z pozostałą częścią gospodarstwa rolnego, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że parcele te stanowiły zorganizowana całość gospodarczą razem z innymi nieruchomościami wchodzącymi w skład majątku.

W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody Podkarpackiego z 13 marca 2019 r. ww. części oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

K. P. zaskarżył decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Podkarpackiego z 13 marca 2019 r. w pkt 2 stwierdzającą, że nieruchomość położona w gminie [...], powiecie [...], województwie [...], stanowiąca dawny zespół pałacowo-parkowy, składająca się z [...], [...], [...], [...], [...], będąca częścią obecnej działki nr [...], objęta KW nr [...], podpadała pod działanie art. 2 ust 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w tym punkcie.

Zaskarżonej decyzji w pkt 2 skarżący zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art 2 ust 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez błędne przyjęcie, że zespół pałacowo-parkowy pozostawał w związku funkcjonalnym z rolniczą częścią majątku i objęty powinien zostać działaniem art. 2 ust 1 lit. e) dekretu PKWN.

2. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy:

a/ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy zespół pałacowo-parkowy pozostawał w związku funkcjonalnym z rolniczą częścią majątku;

b/ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego zebranego w sprawie, a zwłaszcza uznanie za wiarygodnych zeznań świadka M. S., w sytuacji, gdy nie mógł on posiadać wiedzy o stanie majątku na dzień 1 września 1939 r., gdyż na przedmiotowej nieruchomości rozpoczął pracę po 1942 r.;

c/ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego zebranego w sprawie, a zwłaszcza oparcie się na publikacjach nie mających charakteru naukowego, które są ze sobą sprzeczne i nie dostarczając wiedzy o tym, czy zespół pałacowo-parkowy pozostawał w związku funkcjonalnym z rolniczą częścią majątku;

e/ art. 8 k.p.a. poprzez brak pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, poprzez wydawanie odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych, a mianowicie przyjęcie, że zespół pałacowo-parkowy musiał pozostawać w związku funkcjonalnym z rolniczą częścią majątku, w sytuacji, gdy w tożsamych sprawach zapadają orzeczenia o odmiennej treści;

f/ art. 107 § 2 i 3 k.p.a. poprzez dowolność w wydawaniu decyzji przez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji, z którego nie wynika dlaczego ten sam stan faktyczny uzasadnia różne decyzje w analogicznych sytuacjach;

W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczył argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie dotyczącym pkt 2 decyzji Wojewody Podkarpackiego z 13 marca 2019 r., zobowiązanie organu drugiej instancji do wydania w terminie 3 miesięcy decyzji stwierdzającej, że nieruchomość położona w M., dawny zespół pałacowo-parkowy, składająca się z parcel [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej pow. 11,8574 ha, będąca obecnie częścią działki nr [...] o pow. 22,39 ha nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 612/21 połączył sprawy o sygn. akt I SA/Wa 611/21 (ze skargi Gminy [...]) i I SA/Wa 612/21 (ze skargi K. P.) w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Następnie postępowanie sądowe zostało zawieszone do czasu ustalenia następców prawnych zmarłego K. P.. Postępowanie podjęte zostało postanowieniem z dnia 8 marca 2022 r. W piśmie z 12 maja 2022 r. A. P. - następca prawny K. P. oświadczyła, że podtrzymuje w całości złożoną przez niego skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Stosownie przy tym do treści art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Norma prawna zawarta w art. 153 P.p.s.a. przewiduje więc, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane oraz poza zakres postępowania administracyjnego, w którym zostało wydane zaskarżone rozstrzygnięcie. Zasięgiem jego oddziaływania objęte zostają również wszystkie przyszłe – ewentualne – postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej.

W niniejszej sprawie organy administracji związane były oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 106/18. Wyrokiem tym związany jest także Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę. W powołanym wyroku, w wyniku analizy i oceny akt sprawy Sąd przesądził, że znajdujący się na wyspie na parceli [...] tzw. dom gościnny (willa w stylu [...] wybudowana w 1898 r. i zachowana do dzisiaj) pozostaje w gospodarczej relacji z rolniczą częścią majątku, gdyż był przed 1 września 1939 r. siedzibą zarządcy majątku H. P. oraz pełnił funkcję domu administracyjnego z biurem. Sąd uznał, że budynek administracyjny, w którym znajdowało się biuro i który stanowił siedzibę zarządcy majątku był nieodzowny dla prawidłowego funkcjonowania części rolnej majątku. Sąd jednoznacznie wskazał też, że wbrew twierdzeniom skarżącego, kancelaria gospodarcza nie była zlokalizowana w pomieszczeniach tzw. [...] tj. poza wyspą.

Ocenić należy także, że dowody zebrane w sprawie potwierdzają, że parcele o nr [...] stanowiły grunty zabudowane. Parcela [...] zabudowana była stajnią, [...] oficyną dworską zwaną [...], [...] jest obecnie niezabudowana, zaś [...] zabudowana była dawnym dworem z 1922 r.

Trafnie zatem i zgodnie z obowiązującymi je wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu wyroku, organy administracji rozpoznając niniejszą sprawę uznały, że położone na wyspie parcele oznaczone na mapie i wykazie synchronizacyjnym numerami [...], [...], [...], [...], [...] ( wyspa) , o łącznej pow. 1,4347 ha będące częścią obecnej działki nr [...] podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wbrew zarzutom skargi A. P. majątek ten obejmował 150 ha powierzchni, w tym 140 ha użytków rolnych. Według danych z ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi o przeprowadzeniu reformy rolnej, sporządzonej według stanu na dzień 1 stycznia 1949 r., omawiana nieruchomość posiadała 150 ha powierzchni ogólnej, przy tym 115 ha gruntów ornych, 12 ha łąk, 13 ha pastwisk, 2 ha sadów, 3 ha gruntu pod zabudowaniami, 5 ha wód. Przywołane dokumenty jednoznacznie dowodzą, że nieruchomość w M. obejmowała obszar powyżej 100 ha powierzchni ogólnej, w tym ponad 50 ha użytków rolnych, a zatem spełniała normy obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Powyższe zaś przesądza, że skarga A. P. podlegała oddaleniu.

Odnośnie zaś zniszczonego w czasie II wojny światowej i obecnie nieistniejącego pałacu (dworu) w M. wraz z otaczającym go parkiem Sąd, co do zasady stwierdził, że nie mógł on być powiązany funkcjonalnie z rolniczą częścią majątku. Funkcjonował bowiem niezależnie od reszty majątku ziemskiego, jako rezydencja rodziny P., co potwierdzają zarówno zeznania świadków, jak i zgromadzone w aktach sprawy publikacje. Tym samym Sąd uznał, że pałac (obecnie nieistniejący) wraz z otaczającym go parkiem nie podpadał pod działanie przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Jednocześnie jednak uchylając zaskarżoną decyzję Sąd podkreślił, że "w sprawach dotyczących podpadania bądź niepodpadania określonych nieruchomości pod działanie dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej organy muszą ustalić, czy wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały bezpośrednio charakter rolniczy bądź, w przypadku braku takiego stwierdzenia, czy były funkcjonalnie związane z nieruchomością ziemską".

Analiza akt prowadzi do wniosku, że wbrew temu obowiązkowi organy administracji zaniechały należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji w części wskazanej w wyroku.

Organy jedynie odnośnie parceli [...], ustaliły, że znajduje się ona w parku w miejscu po dawnym dworze z 1922 r.

Odnośnie parceli [...], ustaliły, że znajduje się w parku, na wschód od dawnego dworu oraz, że parcela [...] to park, w którego północnej części znajduje się mur ogrodzeniowy i po ananasami. Parcele [...] i [...] to także park znajdujący się w zachodniej części założenia pałacowo-parkowego zaś parcela [...], zlokalizowana jest po południowej stronie stawu/starorzecza Sanu.

Wskazane ustalenia odnośnie przeznaczenia i wykorzystywania wymienionych nieruchomości w okresie relewantnym dla rozpoznania sprawy należy, zdaniem Sądu, uznać za niewystarczające. Organy zaniechały jakiejkolwiek analizy materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych, która zmierzałaby do wyjaśnienia tej kwestii zwłaszcza w kontekście treści arkusza posiadłości gruntowej oraz zaświadczenia PPRN z 20 czerwca 1950r. z których wprost wynika, że parcele gruntowe nr [...] i [...] oznaczone były jako ogrody. Nie ustosunkowały się do twierdzeń Gminy [...], że składały się na nie sady, inspekty i cieplarnie. Nie wyjaśniły też okoliczności związanych z urządzeniem i funkcjonowaniem ananasarni oraz pomarańczarni. Nie ustaliły czy były to obiekty o charakterze architektoniczno – dekoracyjnym jak często spotykane w minionych latach pomarańczarnie czy też obiekty wykorzystywane do uprawy pomarańczy oraz ananasów i ich odsprzedaży w celu uzyskania z tego tytułu dochodu, co jest istotne z punktu widzenia rozpoznania sprawy niezależnie od realiów powojennych, co do możliwości kontynuowania takiej produkcji.

W orzecznictwie sądów administracyjnych słusznie podnosi się, że reforma rolna obejmowała nie tylko grunty o cechach typowo rolnych a więc ogrody ale też te, które wprawdzie nie były bezpośrednio przydatne do produkcji rolnej, lecz były konieczne do funkcjonowania części rolnej majątku, to jest pozostawały w związku funkcjonalnym z prowadzeniem gospodarstwa.

Tym samym, w ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, organy nie wykonały w tej części wskazań co do dalszego postępowania sformułowanych przez WSA w Warszawie w wyroku z 12 czerwca 2018r. naruszając art.153 P.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę organ wykona wskazania co do dalszego postępowania sformułowane w cytowanym wyżej wyroku WSA sygn. akt I SA/Wa 106/18 w Warszawie działając jako organ związany oceną prawną wyrażoną w ww. orzeczeniu, jak również w niniejszym wyroku.

Mając to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak na wstępie. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 P.p.s.a.