Postanowienie NSA, sygn. akt II OZ 185/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 214 par.1, art. 246 par.2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2848/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [....] r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji w postaci map tematycznych postanawia oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 14 lutego 2013 r., IV SA/Wa 2848/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. (dalej Stowarzyszenie) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji w postaci map tematycznych sporządzonych do celów opracowywanego projektu planu ochrony [...] Parku Krajobrazowego.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia [...] r., Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji podkreślił, że skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (j.t. Dz. U. z 2001 r., nr 79, poz. 855 ze zm., dalej prawo o stowarzyszeniach bądź p.o.s.), w związku z czym środki na swą działalność uzyskuje ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 p.o.s.). W ocenie Sądu I instancji, ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza, że określając cele i formy działania jego założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na jego działalność, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie. Realizując cele regulaminowe, np. przez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie stowarzyszenia winni - w razie trudności w prowadzeniu działalności regulaminowej - podjąć odpowiednie działania w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. przez zwiększenie liczby członków lub zwiększenie składki. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niezasadne byłoby zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama strona pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych. Podkreślił, że możliwe jest również przekształcenie stowarzyszenia w stowarzyszenie "statutowe", które prócz składek członkowskich mogłoby zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów. Mogłoby także prowadzić działalność gospodarczą w celu uzyskania środków na działalność statutową.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Stowarzyszenie. Zarzuciło, że w postanowieniu nie odniesiono się do podnoszonych przez skarżącego argumentów. Stowarzyszenie zarzuciło nadto, że opłaty sądowe w sprawach z zakresu ochrony środowiska są nieadekwatne do dochodów społeczeństwa, w tym także dochodów członków skarżącego stowarzyszenia.

Naczelny Sąd administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.

Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej winna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lexis Nexis 2010, s. 568, uw. 3).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie słusznie zaskarżonym postanowieniem odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swych praw przed sądem, winno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. Oznacza to, że chociaż stowarzyszenie jest organizacją non profit, to nie zwalnia to automatycznie danego stowarzyszenia od obowiązku zapewnienia środków na swą działalność - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Odstąpienie od pozyskiwania środków na swą działalność oznaczałoby w istocie niedopuszczalne przerzucenie finansowania działalności stowarzyszenia na podatnika (postanowienie NSA z 08. 01.2013 r., II OZ 1149/12, cbosa).

Wbrew twierdzeniom żalącego się, Sąd I instancji odniósł się do podnoszonych przez Stowarzyszenie argumentów. Prawidłowo przy tym Sąd I instancji zauważył, że kwestia wysokości opłat sądowych w sprawach ochrony środowiska nie mogła mieć wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Jeśli strona uważała, że wpis w sprawie został ustalony błędnie (200 zł; k. 7 akt sądowych), to winna była złożyć w tym zakresie zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie nie kwestionowało zarządzenia w przedmiocie wpisu, a jedynie wniosło na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy. Obie te instytucje prawne nie są tożsame. Zażalenie na zarządzenie w przedmiocie wpisu sądowego jest środkiem mającym zakwestionować sposób określenia wpisu sądowego od skargi, a składając wniosek o przyznanie prawa pomocy strona może uzyskać zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na swoją sytuację finansową.

Na treść rozstrzygnięcia wpływu nie mogło mieć również subiektywne przekonanie stowarzyszenia, że koszty sądowe w sprawach ochrony środowiska są nieadekwatne do dochodów społeczeństwa. Argument ten można rozważać jedynie w kategoriach postulatów de lege ferenda, a Sąd I instancji nie ma możliwości odstąpienia od zastosowania powszechnie obowiązujących w tym zakresie przepisów.

Podkreślić należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Nadto przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, co stanowiłoby zaprzeczenie zasady, że organizacja społeczna winna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe i majątek.

Z tych względów i na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.