Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 579/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 173 ust. 1, art. 175 ust. 3, art. 179 ust. 1,2,4,5,6, art. 182 ust. 1 i 3, art. 186 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Adam Lipiński, , Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Szkoły [...] w W. z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego, stypendium na wyżywienie oraz stypendium mieszkaniowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Komisji Stypendialnej Szkoły [...] w W. z dnia [...] października 2012 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

W dniu [...] sierpnia 2010 r. K. D., student [...], złożył wniosek o stypendium socjalne, stypendium mieszkaniowe i stypendium na wyżywienie za rok akademicki 2010/2011.

Decyzją z dnia [...] października 2010 r. Komisja Stypendialna [...] na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 1, 6, 7, art. 175 ust. 3, art. 182 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.; dalej PSW) w związku z Regulaminem ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej, stanowiącym załącznik do Zarządzenia Rektora [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. (dalej: Regulamin) odmówiła wnioskodawcy przyznania stypendium socjalnego, stypendium mieszkaniowego i stypendium na wyżywienie ze względu na brak trudnej sytuacji materialnej.

Od powyższej decyzji K. D. odwołał się, wnosząc o zmianę decyzji i przyznanie mu stypendium, argumentując jednocześnie, że jedyną przesłanką ustawową uznania sytuacji materialnej studenta za trudną jest ustalenie, że dochód w rodzinie studenta nie przekracza określonego poziomu.

Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] odmówiła przyznania stypendium decyzją z dnia [...] listopada 2010 r.

W dniu [...] listopada 2010 r. wnioskodawca złożył do prorektora do spraw studenckich wniosek o uchylenie decyzji Stypendialnej Komisji Odwoławczej [...]. Prorektor decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. uchylił w całości decyzję Stypendialnej Komisji Odwoławczej [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując, że Komisja nie może odnosić się do sytuacji życiowej studenta w świetle przepisów o pomocy społecznej i warunkować przyznanie stypendium socjalnego spełnieniem wymogów dotyczących oceny sytuacji życiowej studenta, gdyż nie wskazują na to przepisy, na podstawie których Komisja działa.

Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] w dniu [...] stycznia 2011 r. ponownie odmówiła K. D. przyznania stypendiów socjalnego, mieszkaniowego oraz na wyżywienie za rok akademicki 2010/2011 ze względu na brak trudnej sytuacji materialnej.

Powyższe rozstrzygnięcie strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc, iż nie zostało ono w należyty sposób uzasadnione, a ponadto odmówiono mu przyznania stypendiów pomimo wykazania, że dochód miesięczny netto na osobę w rodzinie wnioskodawcy uprawnia go do ubiegania się o ich przyznanie.

Wyrokiem z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II SA/Wa 664/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, uznając, iż słuszny jest argument podnoszony przez skarżącego o braku dostatecznego uzasadnienia decyzji, co stanowi naruszenie art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 2013 poz. 267; dalej k.p.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał też, że wobec braku uzasadnienia nie można jednoznacznie stwierdzić, jakie kryteria zdecydowały o podjętych przez komisje stypendialne rozstrzygnięciach, a w konsekwencji – czy były one słuszne, czy też nie.

W związku z powyższym wyrokiem Komisja Stypendialna [...] w dniu [...] stycznia 2012 r. wydała decyzję o odmowie przyznania K. D. stypendium socjalnego, mieszkaniowego oraz stypendium na wyżywienie za rok akademicki 2010/2011. W uzasadnieniu tej decyzji komisja podniosła, że pomimo iż wyliczony dochód na członka rodziny wynosi [...] zł. i wobec tego spełnia on kryterium zawarte w art. 179 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, to jednak dokładne zbadanie sprawy pozwoliło na stwierdzenie, że wnioskodawca nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej.

W wyniku wniesionego odwołania decyzja ta została podtrzymana decyzją Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...] marca 2012 r.

W jej uzasadnieniu argumentowano, że w wyniku nowelizacji ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, wnioskodawca utracił prawo do ubiegania się o stypendia. Ponadto Odwoławcza Komisja Stypendialna nie posiada żadnej nowej wiedzy o zmianie stanu materialnego studenta od czasu wydania ostatniej decyzji tj. decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. Ponadto wobec obronienia pracy magisterskiej w dniu [...] grudnia 2011 r. K. D. przestał być studentem, co również, zdaniem organu, powoduje brak uprawnienia do przyznania stypendiów.

Powyższa decyzja również została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 19 lipca 2012 r. sygn. akt 742/12, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, wskazując, że organy naruszyły art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne wskazanie podstawy prawnej, wedle której odmówiono przyznania skarżącemu stypendiów. Sąd wskazał, że nie został spełniony obowiązek precyzyjnego wskazania przepisów, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia w sprawie.

Wobec powyższych okoliczności sprawa została ponownie rozpoznana przez Komisję Stypendialną [...], która wydała w sprawie decyzję z dnia [....] października 2012 r. i ponownie odmówiła przyznania K. D. stypendium socjalnego, stypendium mieszkaniowego oraz stypendium na wyżywienie.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że ustalony w momencie składania wniosku miesięczny dochód na członka rodziny studenta wynosił [...] zł, co spełniało kryterium zawarte w art. 179 ust. 3 PSW, które w brzmieniu obowiązującym w roku akademickim 2010/11, wynosiło 602,00 zł. Jednakże organ podniósł, że w owym czasie K. D., jego matka, ojczym oraz dwie przyrodnie siostry zamieszkiwali w jednym domu oraz prowadzili wspólne gospodarstwo domowe, a dochody ojczyma wynosiły [...] zł. Pomimo iż dochodów ojczyma nie wlicza się do dochodów rodziny, okoliczność ta nie może zostać przez organ niezauważona. Dodatkowo organ podniósł, że podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i w tym celu zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z żądaniem dostarczenia opinii o sytuacji materialno-bytowej studenta i jego rodziny, zgodnie z art. 179 ust. 8 PSW. Pismami z dni [...] października 2012 r. oraz [...] listopada 20l2 r. MOPS w B. odmówił Odwoławczej Komisji Stypendialnej dostarczenia opinii oraz wydania zaświadczenia określonej treści, jednocześnie informując komisję o tym, że ani K. D., ani jego rodzina nie figurują w ewidencji osób korzystających zaświadczeń pomocy społecznej MOPS w B..

Powyższe ustalenia doprowadziły Komisję do wniosku, że student nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ stwierdził, iż samo spełnienie kryterium wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta nie stanowi o automatycznym przyznaniu mu stypendium. Organ powołał się na art. 179 ust. 2 PSW i wskazał, że spełnienie tego kryterium jest warunkiem koniecznym do samego rozpatrzenia wniosku. Ponadto, w myśl art. 186 PSW na uczelni obowiązuje regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej. Organ podał, że obowiązującym w momencie składania wniosku przez K. D. był Regulamin stanowiący załącznik do zarządzenia Rektora nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. w sprawie zasad przyznawania pomocy materialnej dla studentów. Zgodnie z jego treścią stypendia socjalne, mieszkaniowe, na wyżywienie i zapomogi oraz zakwaterowanie w domu studenckim przyznaje się w oparciu o ocenę indywidualnej sytuacji materialnej wnioskodawcy a zwłaszcza wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta. Oznacza to, zdaniem organu, że zadanie komisji nie może ograniczać się tylko do ustalenia dochodu na osobę w rodzinie studenta i automatycznego przyznawania świadczeń osobom spełniającym kryterium dochodowe. Przy takim rozumieniu przepisów zbędne byłoby określenie przez ustawodawcę w PSW, że należą się one tylko studentom w trudnej sytuacji materialnej. Dlatego też, komisja musiała wziąć pod uwagę dochód osiągany przez ojczyma studenta. Z tego też powodu dodano jego dochód do dochodu pozostałych członków rodziny i podzielono go przez łączną liczbę członków rodziny zamieszkującej ze studentem. Uzyskana suma w sposób znaczący odbiega od progu uprawniającego do ubiegania się o stypendium, ale także od wynagrodzenia minimalnego, które w 2010 r. wynosiło 1317 zł. Dlatego też, organ nie uznał sytuacji studenta uznać za trudną.

Od powyższej decyzji K. D. odwołał się, podnosząc szereg zarzutów zarówno natury formalnej (wniósł o uzupełnienie decyzji o podstawę prawną rozstrzygnięcia, gdyż podane przepisy stanowiły jedynie podstawę jej wydania), jak i natury materialnoprawnej, gdzie zarzucił, że organ naruszył art. 179 ust. 4 i 5 PSW, poprzez uwzględnienie w wyliczeniu miesięcznego dochodu na członka rodziny dochodów ojczyma, pomimo ustawowego stwierdzenia, że te dochody nie podlegają wliczeniu. Ponadto zarzucił bezpodstawne zastosowanie w sprawie art. 179 ust. 8 PSW, który wszedł w życie dopiero w dniu 1 października 2011 r. Nadto zdaniem strony postępowanie w jego sprawie było prowadzone przewlekle, ponieważ nie było potrzeby oczekiwania na uprawomocnienie się wyroku, w sprawie II SA/Wa 742/12, jak również nie istniała potrzeba przeprowadzania postępowania wyjaśniającego. Dodatkowo podniósł okoliczność zwlekania z wysłaniem mu decyzji. Oprócz powyższego K. D. nie zgodził się z twierdzeniem organu, jakoby spełnienie przesłanki niskiego dochodu na członka rodziny jedynie uprawniało do ubiegania się o przyznanie stypendium. Podtrzymał on też tezę, że właśnie spełnienie tego warunku nakłada obowiązek przyznania stypendium. Strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i o przyznanie żądanych stypendiów.

Odwoławcza Komisja Stypendialna dnia [...] stycznia 2013 r. wydała decyzję o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji z dnia [...] października 2012 r.

Odnosząc się zaś do zarzutów podniesionych przez stronę, organ stwierdził, iż brak jest w ustawie PWS oraz aktach wykonawczych podstawy prawnej dla odmowy przyznania stypendium, a to oznacza, że decyzję o przyznaniu stypendium może jedynie w przypadku spełnienia określonych kryteriów, w przeciwnym razie stosując rozumowanie a contrario wydaje decyzję odmowną. Jednocześnie przyznał, że istotnie pominięty został w podstawie prawnej decyzji organu I instancji, § 9 regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej, tym niemniej stanowił on istniejąca podstawę wydanie decyzji. Odnosząc się zaś do przewlekłości organ wskazał, że K. D. winien ten zarzut skierować do rektora, jako organu nadzorującego działalność komisji. Organ podał też, że w niniejszej sprawie rozpatrywał wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i że nie można mu czynić zarzutu z chęci skorzystania z uprawnień.

W dalszej części uzasadnienia, Odwoławcza Komisja Stypendialna, podzieliła stanowisko Komisji Stypendialnej w kwestii wzięcia pod uwagę dochodów ojczyma, przy ustalaniu sytuacji materialnej skarżącego. Jednocześnie wskazała, że sam wnioskodawca w toku postępowania potwierdził fakt partycypowania ojczyma w kosztach jego utrzymania.

Ponadto Odwoławcza Komisja wskazała, że nie nastąpiło naruszenie art. 179 ust. 4 powołanej ustawy PSW, ponieważ dochody ojczyma nie zostały uwzględnione w wyliczeniu mającym na celu ustalenie miesięcznego dochodu na członka rodziny. Natomiast zostały one uwzględnione w ramach dalszego rozpatrywania sprawy, do czego Komisja jest uprawniona na mocy Regulaminu, który nakazuje indywidualne rozpatrywanie wniosków oparciu o ocenę sytuacji materialnej studenta. Miesięczny dochód na głowę rodziny jest kryterium pomocniczym, ale na pewno nie jedynym. Organ nie zgodził się również z twierdzeniem strony, iż Rektor nie może ustalać innych niż ustawowe kryteria przyznania stypendium, albowiem już w samej PSW, a konkretnie art. 186 zostało przyznane uprawnienie do ustalenia szczegółowych kryteriów i trybu udzielania świadczeń pomocy materialnej.

Odnosząc się do zarzutu nieuprawnionego skorzystania w sprawie z regulacji art. 179 ust. 8 PSW Komisja wskazała, że ustawa wprowadzająca ten przepis nie przewidziała żadnych przepisów przejściowych, wobec czego nie było przeszkód do jego zastosowania w niniejszym postępowaniu, ponadto, zdaniem organu, zastosowanie tego przepisu nie wpłynęło negatywnie na uprawnienia strony.

Reasumując organ wskazał, że w obecnej sytuacji stypendium i tak wnioskodawcy nie przysługuje, z uwagi na brak statusu studenta wobec obronienia pracy magisterskiej.

Od powyższej decyzji K. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o:

– uchylenie zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji - w całości - jako naruszających prawo i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,

– stwierdzenie, że postępowanie organów w sprawie przyznania mi stypendiów jest przewlekłe, przewlekłość ta ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz orzeczenie o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 ppsa - w przypadku ponownego uchylenia zaskarżonych decyzji z powodu uchybień formalnych,

– przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od konieczności uiszczenia wpisu sądowego, gdyż nie jest w stanie go uiścić bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania,

– w przypadku odmowy zwolnienia od konieczności uiszczenia wpisu sądowego o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.

W skardze zarzucił naruszenia art. 179 ust. 1 w związku z art. 179 ust. 2 i 4 oraz art. 182 ust. 1 i 3 PSW, w brzmieniu obowiązującym na dzień 1 października 2010 r.

W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie interpretacji przepisów ustawy PSW. Powołał przy tym orzeczenia sądów administracyjnych: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 822/10, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 25 sierpnia 2006 r., sygn. akt II SA/Rz 245/06 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 13 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 456/11. Argumentując natomiast swój zarzut przewlekłości w sprawie, skarżący wskazał, iż jest to już trzecia skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w sprawie jego wniosku o przyznanie mu stypendium, a poprzednie decyzje były uchylane z powodu braku wskazania podstaw prawnych oraz faktycznych, co uniemożliwiło Sądowi merytoryczne odniesienie się do sprawy. Wniósł o wymierzenie organowi grzywny w przypadku, gdyby sytuacja powtórzyła się i w tym postępowaniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W dniu [...] kwietnia 2013 r. postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżącemu K. D. zostało przyznane prawo pomocy w postaci zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem sprawy jest ocena przez Sąd prawidłowości prowadzonego przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz wydanego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia.

Skargę należało uwzględnić, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

Wskazać należy, że niniejsza sprawa jest po raz trzeci rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Na wstępie rozważań wskazać należy na unormowanie przepisu art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną, o której mowa w cytowanym przepisie, należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpatrywanej sprawie. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Zakamycze 2009). Ustanie mocy wiążącej oceny prawnej może spowodować zmiana, po wydaniu orzeczenia, istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia (zawierającego ocenę prawną) w przewidzianym trybie.

Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy przypomnieć należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II SA/Wa 664/11 wskazał że, jak wynika z treści art. 207 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 ze zm.):

1. do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 7 i 8, decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego,

2. decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne.

W takim przypadku stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego,

3. organem właściwym do wznowienia postępowania w sprawie nadania tytułu zawodowego i wydania dyplomu oraz do stwierdzenia nieważności decyzji o nadaniu tytułu zawodowego i wydaniu dyplomu jest rektor uczelni,

4. przepis ust. 1 stosuje się także do decyzji podjętych przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną, o których mowa w art. 175 ust. 3 i art. 176 ust. 3.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uchylając zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji wskazał, że organ musi w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie ani Odwoławcza Komisja Stypendialna, ani Komisja Stypendialna nie uzasadniła swych decyzji czym uchybiła wskazanym regułom postępowania i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Brak uzasadnienia powołanych decyzji powoduje, iż nie można stwierdzić, czy zastosowane kryteria przez Komisję Stypendialną były właściwe, czy też nie, bowiem z decyzji nie wynika jakimi kryteriami organy się kierowały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie zaś rozpoznając sprawę, wyrokiem z dnia 19 lipca 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 742/12, również uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji i wskazał, że z uzasadnień decyzji nie wynika, dlaczego i na jakiej podstawie prawnej, w oparciu o jakie przepisy, organy odmówiły skarżącemu wnioskowanego świadczenia pieniężnego.

Rozpoznając obecnie niniejszą sprawę wskazać należy, że postępowanie zostało wszczęte wnioskiem skarżącego z dnia [...] sierpnia 2010 r. o przyznanie mu stypendium socjalnego, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowego, o jakich mowa w art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.; dalej PSW), w brzmieniu obowiązującym w momencie złożenia wniosku.

Zgodnie z art. 173 ust. 1 pkt 1, pkt 6, pkt 7 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium socjalnego, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowego.

Stosownie zaś z art. 179 ust. 1 pow. ustawy PSW, stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Przesłanką uzyskania stypendium socjalnego jest zatem znajdowanie się w trudnej sytuacji materialnej wyznaczonej, w świetle art. 179 ust. 2 powołanej ustawy, przez kryterium dochodu na osobę w rodzinie studenta (podobnie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku o sygn. akt II SA/Bk 420/07 z dnia 16 października 2007 r.).

W celu ustalenia kryterium uprawniającego do uzyskania przedmiotowego stypendium niezbędnym jest zatem prawidłowe ustalenie wysokości dochodu na rodzinę. Miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta jest ustalana z uwzględnieniem faktu, czy jest on samodzielny finansowo w rozumieniu art. 179 ust. 6 powołanej ustawy, czy też jest niesamodzielny finansowo w rozumieniu tego przepisu. Zaznaczyć przy tym należy, że niespełnienie przez studenta warunku samodzielności finansowej, o której mowa w art. 179 ust. 6 pow. ustawy, nie przesadza jeszcze o tym, że student ten nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego go do otrzymania stypendium socjalnego. W takim bowiem przypadku miesięczna wysokość jego dochodu w rodzinie winna być ustalana z uwzględnieniem dochodów, o których mowa w art. 179 ust. 4. powołanej ustawy.

Wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie stan faktyczny jest niesporny. Organ nie kwestionował bowiem ani faktu, że student spełniał kryterium miesięcznego dochodu netto na osobę w rodzinie, który w przypadku wnioskodawcy wynosił [...] zł, a który zgodnie z ówczesnymi przepisami nie mógł przekraczać 602,00 zł, ani tego, że zgodnie z ustawą PSW dochody ojczyma nie są wliczane do dochodów rodziny. Niemniej jednak organ powołując się na obowiązujący w momencie składania wniosku przez K. D., Regulamin stanowiący załącznik do zarządzenia Rektora nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r., w sprawie zasad przyznawania pomocy materialnej dla studentów, wskazał, że zgodnie z jego treścią stypendia socjalne, mieszkaniowe, na wyżywienie i zapomogi oraz zakwaterowanie w domu studenckim przyznaje się w oparciu o ocenę indywidualnej sytuacji materialnej wnioskodawcy a zwłaszcza wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta. Dlatego też, komisja wzięła pod uwagę dochód osiągany przez ojczyma studenta, doliczając jego dochód do dochodu pozostałych członków rodziny. Uzyskana suma w sposób znaczący odbiegła od progu uprawniającego do ubiegania się o stypendium, ale także od wynagrodzenia minimalnego, które w 2010 r. wynosiło 1317 zł. A to spowodowało, że organ nie uznał sytuacji studenta uznać za trudną.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę poglądu tego nie podziela. Wskazać należy, że regulacja zawarta w art. 179 ust. 4 PSW wymienia zamknięty katalog członków rodziny studenta, których dochody uwzględnia się przy ustalaniu wysokości dochodu studenta uprawniającego do ubiegania się o określone stypendium. Są to następujące osoby:

1) student;

2) małżonek studenta, a także będące na utrzymaniu studenta lub jego małżonka dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek;

3) rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych studenta i będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26 roku życia, a jeżeli 26 rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek.

Stosownie do art. 179 ust. 5 p.s.w. – miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium (...) ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem ust. 4, z zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się wymienionych w tym przepisie dochodów i świadczeń.

Niezbyt przejrzysta redakcja analizowanego przepisu wymaga wskazania, o jakie zasady ustawodawcy chodzi. Ustawodawca w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. – zwaną dalej u.ś.r) podał owe zasady, spośród których wymienić należy zdefiniowanie pojęć dochodu (art. 3 pkt 1), dochodu rodziny (art. 3 pkt 2), opiekuna faktycznego dziecka (art. 3 pkt 14), rodziny (art. 3 pkt 16).

Bez wątpienia większość owych zasad będzie miała zastosowanie przy wyliczaniu miesięcznej wysokości dochodu na osobę rodzinie studenta, ale nie wszystkie, na co wskazują sformułowania zawarte w art. 179 ust. 5 p.s.w. "na zasadach (...), z uwzględnieniem ust. 4, z zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się (...)".

Ustawodawca nie podał w przepisach PSW expressis verbis znaczenia pojęcia rodzina studenta, ale pojęcie to da się wywieść z analizy treści art. 179 ust. 4 i ust. 5 p.s.w. Skoro bowiem w pierwszym z tych przepisów wymieniono zamknięty katalog członków rodziny, których dochody uwzględnia się "przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium (...), zaś w drugim z nich nakazano stosować określone zasady, ale z uwzględnieniem ust. 4, to uznać należy, że krąg członków rodziny uwzględniany przy ustalaniu miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta (art. 179 ust. 5 p.s.w.), jest tożsamy z kręgiem członków rodziny, o których mowa w art. 179 ust. 4 p.s.w.

Gdyby przyjąć, że ustawodawca nakazuje rozumieć pojęcie rodzina studenta tak, jak przyjmuje to art. 3 pkt 16 u.ś.r., bądź art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), to zupełnie inne brzmienie miałyby przepisy art. 179 ust. 4 i 5 p.s.w.

Przyjęcie powyższej tezy mogłoby spowodować paradoksalną i wręcz patologiczną sytuację, że osoba, która jest zaliczana do kręgu członków rodziny w rozumieniu innych niż PSW przepisów i osiągająca dochody, których jednak nie uwzględnia się przy ustalaniu wysokości dochodu na podstawie art. 179 ust. 4 PSW (np. małżonek rodzica nie będący opiekunem faktycznym studenta, bądź osoba niespokrewniona ze studentem, ale pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie), byłaby brana pod uwagę przy ustalaniu miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta, z pominięciem dochodów, które sama osiągnęła.

Rozważyć należy, czy małżonek rodzica studenta, niebędący rodzicem studenta, ani jego opiekunem prawnym lub faktycznym jest traktowany jak członek rodziny studenta w rozumieniu art. 179 ust. 4 i ust. 5 p.s.w.

Art. 3 pkt 14 u.ś.r. definiuje znaczenie pojęcia "opiekun faktyczny dziecka" uznając, że jest nim osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie. Ustawodawca zatem w sposób jasny zdefiniował to pojęcie stwierdzając, że chodzi o osobę, która nie tylko rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem, ale również wystąpiła z wnioskiem o jego przysposobienie.

Należy ponadto mieć na uwadze, że w polskim systemie prawa (abstrahując od opieki nad osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie) opiekę ustanawia się dla małoletniego oraz, że opieka, co do zasady ustaje z mocy prawa, gdy małoletni osiągnie pełnoletniość (art. 145 § 1 i art. 170 k.r. i o.).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że skarżący jest osobą pełnoletnią. Między skarżącym, a jego ojczymem nie zawiązał się nigdy stosunek przysposobienia. Ojczym nie jest zatem w relacji ze skarżącym jego opiekunem prawnym lub faktycznym, w jurydycznym znaczeniu tych pojęć.

W tych okolicznościach organy decyzyjne, nie zasadnie – przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium, uwzględniły ojczyma skarżącego, jak również wzięły jego dochody pod uwagę przy ustalaniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta.

Małżonek rodzica studenta, niebędący jednocześnie rodzicem studenta, ani jego opiekunem faktycznym lub prawnym, nie jest bowiem uznawany przez przepisy p.s.w. jako członek rodziny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt III SA/Lu 118/09). Błędna zatem interpretacja prawa materialnego przez organ spowodowała, że naruszyły one przepisy prawa materialnego.

Wskazać należy również, że wprawdzie ustawa o szkolnictwie wyższym, w art. 186 ust. 1 zawiera upoważnienie dla rektora uczelni do ustalenia w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1, w tym szczegółowych kryteriów i trybu udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzoru wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposobu udokumentowania sytuacji materialnej studenta, ustalenia te jednak nie mogą pozostawać w sprzeczności z ustanowionymi w art. 179 oraz art. 182 ust. 1 i 3 przesłankami przyznawania studentowi prawa do stypendium socjalnego, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowego, którą to przesłanką jest pozostawanie studenta w trudnej sytuacji materialnej.

Postanowienia regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, nie mogą też pozostawać w sprzeczności z celem tej pomocy, jakim jest wsparcie finansowe studenta, pozostającego w trudnej sytuacji materialnej. Uzależnienie bowiem w akcie administracyjnym o charakterze wewnętrznym, jakim jest niewątpliwie obowiązujący regulamin, od spełnienia dodatkowych wymogów, innych niż przewidziane w ustawie, wykracza poza ustanowione w art. 186 ust. 1 ustawy upoważnienie udzielone przez ustawodawcę wskazanym organom.

Reasumując wskazać należy, że organ winien ustalić wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta, uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendiom mieszkaniowe, ściśle w oparciu o kryteria podane w ustawie PSW, z uwzględnieniem jedynie dochodu osób wymienionych w art. 179 ust. 4 tej ustawy.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ zbada uwzględni stanowisko Sądu zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku.

Niezależnie od błędnej wykładni przepisu art. 179 ust. 4 PSW, dokonanej przez organ w zaskarżonej decyzji, wskazać należy, że Sąd nie podziela również poglądu organu o nieprzysługiwaniu skarżącemu wnioskowanych przez niego form pomocy materialnej, z tej przyczyny, że obecnie skarżący nie posiada już statusu studenta z uwagi na obronę pracy magisterskiej. Argument ten jest zupełnie niezrozumiały wobec faktu, że w momencie składania wniosku przez K. D. o przyznanie mu stypendium socjalnego, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowego na rok akademicki 2010/2011, niewątpliwie był studentem i spełniał tym samym przesłanki z art. 179 ust. 1 powołanej ustawy, a z akt sprawy nie wynika, ażeby nie ukończył tego roku studiów. Prowadzenie zaś przez organ sprawy w taki sposób, że jego decyzje są wielokrotnie uchylane przez Sąd Administracyjny, nie może rodzić ujemnych skutków dla skarżącego.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.