Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 33/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 116 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 marca 2022 r. sprawy ze skargi T. K. i M. H. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej członków zarządu jako osób trzecich za zobowiązania spółki 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. solidarnie na rzecz T. K. i M. H. kwotę 997 zł (słownie: dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. nakazuje zwrócić solidarnie T. K. i M. H. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy - kwotę 3.120 zł (słownie: trzy tysiące sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu nadpłaconego wpisu sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. orzekł o odpowiedzialności solidarnej T. K. i M. H. jako osób trzecich za zaległości R. Sp. z o. o. w likwidacji, w łącznej kwocie [...]zł. Organ I instancji stwierdził, że osoby trzecie ponoszą solidarną odpowiedzialność za wskazane należności wraz z odsetkami za zwłokę naliczane od kwoty głównej, od dnia [...] r. (płatności rolnośrodowiskowe) oraz od dnia [...] r. (płatności obszarowe) oraz kosztami postępowania egzekucyjnego do dnia całkowitej spłaty zobowiązania.

W wyniku wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ przywołał przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.), dalej: "O.p.", regulujące kwestię odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki. Podniósł, że jak wynika z art. 116 § 1 O.p. do ustalenia odpowiedzialności członka zarządu konieczne jest ustalenie pozytywnych przesłanek odpowiedzialności w postaci bezskuteczności egzekucji oraz powstania zobowiązania w okresie pełnienia tej funkcji przez członka zarządu. Ponadto konieczne jest ustalenie, czy nie zachodzą przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność. Dyrektor podkreślił, że zadaniem organu administracji jest wykazać okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania, które przerodziło się w dochodzoną należność oraz bezskuteczność egzekucji wobec spółki. Natomiast ciężar wykazania którejkolwiek z okoliczności uwalniających od odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu.

Jeżeli chodzi o przesłankę pełnienia funkcji członków zarządu przez T. K. i M. H. w okresie powstania zobowiązania, to zdaniem organu, nie budzi ona wątpliwości. Przesłanka ta została jednoznacznie wykazana przez organ I instancji, wynika wprost z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a ponadto nie jest kwestionowana przez strony.

W zakresie bezskuteczności egzekucji wobec Spółki, organ wskazał, że wobec R.-D. Sp. z o.o. w likwidacji postępowanie egzekucyjne prowadzone było w zw. z tytułami egzekucyjnymi [...] przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G.. W dniu [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. wydał postanowienie, na mocy którego umorzył wskazane postępowanie wyjaśniając, że w wobec nieujawnienia w jego toku majątku dłużnika, dalsze prowadzenie postępowania nie doprowadzi do zaspokojenia wierzyciela. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. wskazał, że mając na uwadze bezskuteczność prowadzonej egzekucji uznał, iż zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu dotyczącego wystąpienia przesłanki egzoneracyjnej określonej w art. 116 § 1 ust. 1 O.p. organ odwoławczy stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie. W ocenie organu, przedmiotowa przesłanka nie wystąpiła z uwagi na termin zgłoszenia wniosku o upadłość. Jak wynika z akt sprawy, wniosek o upadłość został złożony w Sądzie Rejonowym w T. Wydział Gospodarczy w dniu [...] r. W dniu [...] r. Sąd Rejonowy w T. Wydział V Gospodarczy wydał postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości R.-D. Sp. z o.o. w likwidacji oraz obciążeniu wnioskodawcy kosztami postępowania. Po zbadaniu wszystkich przesłanek warunkujących możliwość ogłoszenia upadłości wnioskodawcy, Sąd stwierdził, że przedmiotowa Spółka posiada jednego wierzyciela jakim jest ARiMR, co w świetle przepisów art. 1 Prawa upadłościowego z dnia [...] r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 2171) wyklucza możliwość prowadzenia postępowania upadłościowego w stosunku do dłużnika, gdy w sprawie występuje tylko jeden wierzyciel. Nieskuteczność przedmiotowego wniosku niweczy więc możliwość skorzystania przez strony z przesłanki egzoneracyjnej zawartej w art. 116 § 1 ust. 1 O.p. W związku z powyższym oraz z faktem, że wykazanie wystąpienia przesłanek wyłączających odpowiedzialność z art. 116 § 1 O.p. spoczywa na stronie, organ stwierdził, że Strony nie udowodniły wystąpienia tych przesłanek.Odnośnie do drugiego z zarzutów podniesionych w odwołaniu, dotyczącego naruszenia art. 29 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 1505), zgodnie z którym do należności, o których mowa w ust. 1 stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni, organ odwoławczy stwierdził, że zarzut ten jest również bezzasadny. Wskazał, że przedmiotem postępowania zakończonego decyzją Nr [...] nie było ustalenie kwoty nienależnie pobranej płatności przez Spółkę, gdyż kwestia ta została już rozstrzygnięta prawomocnymi decyzjami Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G.: z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. Zadaniem organu I instancji w niniejszym postępowaniu było rozstrzygnięcie co do podstaw i zakresu odpowiedzialności osób trzecich - członków zarządu spółki na podstawie art. 116 O.p. Termin 60 dni, na który powołuje się Strona, dotyczy, zgodnie z art. 29 ust. 7 w zw. z ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, postępowań o ustalenie kwot nienależnie pobranych płatności. W przypadku postępowania o ustaleniu odpowiedzialności osób trzecich - członków zarządu spółki za zobowiązania określone w wyniku postępowania o ustaleniu nienależnie pobranych płatności, zastosowanie winien znaleźć termin 14 dni, określony w art. 47 ust. 1 O.p. Decyzja Nr [...] nie jest bowiem decyzją ustalającą wysokość zobowiązania, a decyzją określającą odpowiedzialność za ustalone wcześniej zobowiązanie osób trzecich - w niniejszej sprawie członków zarządu spółki - dłużnika.

Organ podkreślił, że zobowiązanie obciążające strony - członków zarządu R.-D. Sp. z o.o. w likwidacji nie uległo przedawnieniu. Wskazał, że w przedmiotowej sprawie bieg terminu przedawnienia rozpoczął się z dniem [...] r. - co do kwoty wynikającej z decyzji z dnia [...] r., oraz z dniem [...] r. - co do kwoty wynikającej z decyzji z dnia [...] r. W związku z powyższym, w przedmiotowej sprawie przedawnienie nastąpi odpowiednio w dniu [...] r. i [...] r.

Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo określił także wysokość należnych odsetek, naliczając je za okres od dnia po upływie 60 dni od dnia doręczenia R.-D. Sp. z o.o. w likwidacji decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności (odpowiednio od dnia [...] r. i [...] r.) do dnia wydania decyzji Nr [...].

Biorąc pod uwagę powyższe, organ odwoławczy nie dopatrzył się w działaniu Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. jakichkolwiek naruszeń, mogących mieć wpływ na wynik postępowania.

Odnosząc się natomiast do zawartego w odwołaniu wniosku o odroczenie terminu wykonania decyzji Nr [...] organ odwoławczy wskazał, że wniosek ten będzie podlegał rozpatrzeniu w odrębnym postępowaniu.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżący złożyli skargę do tut. Sądu. Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1) naruszenie normy prawa materialnego, tj. art. 116 § 1 ust. 1 O.p. przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu przez organ, że Skarżący nie wykazali przesłanki egzoneracyjnej w postaci złożenia przez nich wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie. Skarżący podnieśli, że wniosek ten został złożony w terminie - przed upływem 30 dni od powstania zobowiązania do zwrotu płatności orzeczonym wobec Spółki. Sąd wydał postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości ze względów prawnych wobec spółki reprezentowanej przez stronę, powołując się na przesłankę, że posiadanie przez dłużnika jednego wierzyciela stanowi o braku podstaw do prowadzenia upadłości na podstawie art. 1 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze;

2) naruszenie przepisów postępowania skutkujące nieważnością obu decyzji, tj. art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 15 i 19 k.p.a. przez wydanie obu decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości polegającym na fakcie udziału oraz prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie o orzeczeniu odpowiedzialności solidarnej w I instancji bezpośrednio przez organ II instancji, działający jako organ prowadzący egzekucję wobec Spółki, która została zakończona umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne prowadzone było w całości przez organ II instancji - Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. i stanowiło jednocześnie materiał dowodowy postępowania pierwszoinstancyjnego wykazujący przesłankę określoną w art. 116 § 1 O.p. w postaci udowodnienia przez organ bezskuteczności egzekucji w stosunku do majątku spółki. Ta przesłanka została zatem wykazana jako podstawa decyzji organu I instancji, a prowadzenie postępowania oraz jej wykazanie było w całości dokonane przez organ II instancji. Następnie organ II instancji prowadził postępowanie odwoławcze, w którym rozpatrywał materiał dowodowy oraz część postępowania dowodowego, które sam przeprowadzał w postępowaniu w I instancji, czyli oceniał sam siebie, co jest czynnością niedopuszczalną według zasad określonych w art. 15 i 19 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza,

że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów

i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na zgodny wniosek stron – na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie uznał, że skarżący ponoszą odpowiedzialność jako członkowie zarządu R.-D. Sp. z o.o. w likwidacji za zaległości podatkowe tej spółki z tytułu nienależnie pobranych płatności przyznanych w ramach realizowanego w latach 2013-2014 programu rolnośrodowiskowego, PROW 2007-2013. Zdaniem organu w sprawie zaistniały wszystkie przesłanki do odpowiedzialności skarżących jako osób trzecich – członków zarządu spółki z o.o. za powstałe zaległości. Natomiast skarżący uważają,

że organ II instancji dopuścił się naruszenia przepisów o właściwości skutkującego nieważnością postępowania oraz błędnie ocenił kwestię przesłanki egzoneracyjnej przyjmując, że nie było skuteczne złożenie wniosku o upadłość, które uwalniałoby od odpowiedzialności za wskazane zaległości.

Dokonując badania legalności zaskarżonej decyzji tut. Sąd dopatrzył się naruszenia prawa, które wiązałoby się z koniecznością jej uchylenia.

W pierwszej kolejności odnieść się należy do najdalej idącego zarzutu naruszenia przepisów postępowania skutkującego nieważnością obu decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 15 i art. 19 k.p.a. poprzez wydanie ich z naruszeniem przepisów o właściwości. Zarzut ten skarżący uzasadnili tym, że postępowanie egzekucyjne prowadzone było w całości przez organ II instancji - Inne i stanowiło jednocześnie materiał dowodowy postępowania pierwszoinstancyjnego, wykazujący przesłankę określoną w art. 116 § 1 O.p. w postaci udowodnienia przez organ bezskuteczności egzekucji w stosunku do majątku spółki. Ta przesłanka została zatem wykazana jako podstawa decyzji organu I instancji, a prowadzenie postępowania oraz jej wykazanie było w całości dokonane przez organ II instancji. Następnie organ II instancji prowadził postępowanie odwoławcze, w którym rozpatrywał materiał dowodowy oraz część postępowania dowodowego, które sam przeprowadzał w postępowaniu w I instancji, czyli oceniał sam siebie, co jest czynnością niedopuszczalną według zasad określonych w art. 15 i art. 19 k.p.a.

Odnosząc się do tego zarzutu należy stwierdzić, że jest on niezasadny. Kwestia właściwości organów w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranej dotacji w ramach wsparcia bezpośredniego, odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe z tytułu nienależnie pobranych tych płatności oraz egzekucji należności regulują w szczególności przepisy ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2018 r. poz. 1312; aktualna publ. Dz.U. z 2021 r. poz. 2114) oraz ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. 2019, poz. 1505).

Stosownie do art. 5 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego kierownik biura powiatowego Agencji jest właściwy w sprawach dotyczących płatności bezpośrednich (...), chyba że ustawa stanowi inaczej. Właściwość miejscową kierownika biura powiatowego Agencji ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby rolnika. Z kolei na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1. Zgodnie z art. 29 ust. 7 tej ustawy do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa:

1) z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni;

2) przy czym bieg terminu przedawnienia tych należności ulega przerwaniu także wskutek doręczenia dłużnikowi upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w dniu doręczenia tego upomnienia; w takim przypadku bieg terminu przedawnienia biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym doręczono upomnienie. W myśl art. 29 ust. 8 uprawnienia organu podatkowego określone w ustawie, o której mowa w ust. 7, przysługują organowi, o którym mowa w ust. 2. Stosownie do art. 29 ust. 10 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do egzekucji należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych środków finansowych, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z tym że uprawnienia wierzyciela określone w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przysługują:

1) Prezesowi Agencji - w przypadku, gdy jest on właściwy do rozstrzygania w sprawach o przyznanie płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1;

2) dyrektorowi oddziału regionalnego:

a) w przypadku, gdy jest on właściwy do rozstrzygania w sprawach o przyznanie płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1,

b) jako organowi wyższego stopnia - w przypadku, gdy organem właściwym do rozstrzygania w sprawach o przyznanie płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, jest kierownik biura powiatowego.

Mając na uwadze przywołane wyżej przepisy prawa należy stwierdzić,

że uprawnienia organu określone w dziale III Ordynacji podatkowej, w tym z art. 116 tej ustawy, przysługują organowi właściwemu do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organem właściwym do rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania dla R.-D. Sp. z o.o. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, był Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G.. W związku z tym rację ma organ, że zgodnie z art. 29 ust. 8 w zw. z art. 29 ust. 7 i 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w zw. z art. 116 O.p., organem I instancji właściwym w sprawie odpowiedzialności solidarnej członków zarządu jako osób trzecich za zobowiązania R.-D. Sp. z o.o. w likwidacji był Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G.. Z kolei stosownie do art. 10 ust. 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w postępowaniu administracyjnym organem wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego w stosunku do dyrektorów oddziałów regionalnych jest Prezes Agencji, a w stosunku do kierowników biur powiatowych - dyrektor oddziału regionalnego. W tej sytuacji nie budzi wątpliwości, że organem właściwym do wydania decyzji w przedmiocie odpowiedzialności skarżących jako osób trzecich był w pierwszej instancji - Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G., natomiast w drugiej instancji – Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T..

Odmienną natomiast kwestią jest właściwość w sprawach egzekucji należności z tytułu nienależnie pobranych środków finansowych. Jak wynika z wyżej już przywołanego art. 29 ust. 10 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, ustawodawca przesądził, że wierzycielem jest dyrektor oddziału regionalnego. Okoliczność powołania się w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich na wynik odrębnego postępowania egzekucyjnego, w którym Dyrektor Oddziału Regionalnego w T. ARiMR był wierzycielem, nie oznacza naruszenia przepisów o właściwości. Podnieść należy, że postępowania egzekucyjne zostały umorzone przez organ egzekucyjny, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego w G.. W związku z tym organy orzekające w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich miały prawo powołać się na ww. postanowienia. Na marginesie tut. Sąd zauważa, że np. naczelnicy urzędów skarbowych są wierzycielami wielu należności podatkowych, jednocześnie organami właściwymi do wydawania decyzji w ich przedmiocie oraz do prowadzenia egzekucji. Rozwiązanie takie jest zatem przyjęte przez ustawodawcę i stosowanie go nie stanowi naruszenia przepisów o właściwości, to tym bardziej w niniejszej sprawie, w której inny organ był wierzycielem i inny organem egzekucyjnym.

Mając na uwadze powyższe, zupełnie bezpodstawny jest zarzut pełnomocnika Skarżących, jakoby w tym zakresie doszło do naruszenia przepisów postępowania skutkującego nieważnością obu decyzji, tj. art. 156 § 1 pkt. 1 k.p.a. w zw. z art. 15 i art. 19 k.p.a.

Przechodząc do analizy przesłanek odpowiedzialności skarżących należy wskazać, że art. 116 O.p. ma zastosowanie w związku z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W myśl art. 116 § 1 O.p. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu (§ 2). Przepisy § 1 i 2 stosuje się również do byłego członka zarządu (§ 4).

W świetle powyższego unormowania organ podatkowy powinien wykazać,

że skarżący pełnili funkcję członków zarządu spółki R.-D. w okresie kiedy powstały zaległości podatkowe, bezskuteczność egzekucji oraz zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Jak wynika z decyzji (s. 2 zaskarżonej decyzji, s. 2 decyzji organu I instancji) oraz akt administracyjnych zaległości wynikają z wydanych - dla R.-D. Sp. z o.o. w likwidacji - przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G.:

- decyzji z dnia [...] r., Nr [...], w której ustalono kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2008-2013 w łącznej wysokości [...] zł,

- z decyzji z dnia [...] r., Nr [...], w której ustalono kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2013-2014 w łącznej wysokości [...] zł,

- decyzji z dnia [...] r., Nr [...], w której ustalono kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2014 w łącznej wysokości [...] zł.

Przy czym organ przyjmuje, że ww. decyzje mają charakter ustalający.

Zauważyć należy, że na s. 6 zaskarżonej decyzji stwierdzono, że jeżeli chodzi o przesłankę pełnienia funkcji członków zarządu przez T. K. i M. H. w okresie powstania zobowiązania, to nie budzi ona wątpliwości; przesłanka ta została jednoznacznie wykazana przez organ I instancji, wynika wprost z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a ponadto nie jest kwestionowana przez strony. Z decyzji organu I instancji (s. 10) wynika, że T. K. był prezesem zarządu R.-D. Sp. z o.o. w likwidacji od [...] r. do [...] r. Z kolei M. H. była członkiem zarządy tej Spółki od [...] r. do [...] r.

W związku z tym należy stwierdzić, że zaległości dotyczące płatności wynikających z ww. decyzji z dnia [...] r., [...] i z dnia [...] r., Nr [...], niewątpliwie powstały w okresie, gdy skarżący byli członkami zarządu Spółki R.-D.. Wątpliwości natomiast wzbudza stwierdzenie przez organ odpowiedzialności skarżących jako członków zarządu spółki w zakresie zaległości z tytułu należności wynikających decyzji z dnia [...] r., Nr [...]. Z uzasadnień decyzji wynika bowiem, że decyzja w przedmiocie nienależnie pobranych płatności została wydana [...] r., czyli po dacie zaprzestania pełnienia przez skarżących funkcji członka zarządu R.-D. Sp. z o.o., tj. po [...] r.

Okoliczność ta wymaga jednoznacznego ustalenia i podania, dlaczego organ objął skarżących odpowiedzialnością jako członków zarządu z tytułu zaległości powstałych już po dacie zaprzestania pełnienia funkcji członka zarządu, co narusza art. 116 § 1 O.p., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Powtórzyć należy, że odnosi się to wyłącznie do zaległości wynikających z decyzji z [...] r., Nr [...]. Kwestia ta zatem wymaga zweryfikowania przez organ. W szczególności organ powinien ustalić, czy osoby te nie mogą ponosić odpowiedzialności za zaległości wynikające z tej decyzji jako likwidatorzy. W zakresie natomiast zaległości wynikających z dwóch pozostałych decyzji niewątpliwie organ ma rację co do powstania zaległości w okresie pełnienia przez skarżących funkcji członków zarządu.

Kolejną przesłanką, którą powinien wykazać organ jest bezskuteczność egzekucji. Pojęcie bezskuteczności egzekucji nie zostało zdefiniowane ani w przepisach podatkowych, ani w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, lecz nie oznacza to, że dopuszczalne jest pojmowanie go w każdy dowolny sposób. Pojęcie to należy rozumieć zgodnie z dyrektywami wykładni językowej i powiązać je z celem postępowania egzekucyjnego. W języku potocznym pod pojęciem bezskuteczności rozumie się nieprzynoszenie pożądanych rezultatów, daremność, bezowocność ("Słownik Języka Polskiego", pod redakcją M. Szymczaka, Warszawa 1978, t. I, s. 150). Celem egzekucji jest doprowadzenie do zaspokojenia roszczeń wierzyciela. W związku z powyższym, o skuteczności egzekucji można mówić wówczas, gdy zostanie osiągnięty oczekiwany rezultat, a więc zostanie wyegzekwowana kwota długu. W uchwale z dnia 8 grudnia 2008r., II FPS 6/08 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że stwierdzenie bezskuteczności egzekucji ustala się na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu.

W tym zakresie organ podnosi, że należności nie zostały zapłacone. Wobec [...] Sp. z o.o. w likwidacji postępowanie egzekucyjne prowadzone było w oparciu o tytuły egzekucyjne: nr [...], nr [...] oraz nr [...] przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G.. W dniu [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. wydał postanowienia Nr [...] oraz Nr [...], na mocy których umorzył postępowanie wskazując, że w wobec nie ujawnienia w jego toku majątku dłużnika, dalsze prowadzenie postępowania nie doprowadzi do zaspokojenia wierzyciela. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. podał, że mając na uwadze bezskuteczność prowadzonej egzekucji uznał, że zaistniały przesłanki, o których mowa w przepisie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Okoliczności powyższych skarżący nie kwestionują. Zatem ustalenia i wnioski w zakresie spełnienia się drugiej przesłanki odpowiedzialności skarżących, tut. Sąd ocenia jako prawidłowe.

Przechodząc do oceny istnienia przesłanek egzoneracyjnych podać należy,

że w rozpatrywanej sprawie zaległości wynikają z ostatecznych decyzji. Według organu nie wystąpiła przesłanka egzoneracyjna w postaci wykazania, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o upadłość. Jak wynika z akt sprawy, wniosek o upadłość został złożony w Sądzie Rejonowym w T. V Wydział Gospodarczy dnia [...] r. W dniu [...] r. Sąd Rejonowy w T. V Wydział Gospodarczy wydał postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości R.-D. Sp. z o.o. w likwidacji oraz o obciążeniu wnioskodawcy kosztami postępowania. Po zbadaniu wszystkich przesłanek warunkujących możliwość ogłoszenia upadłości wnioskodawcy, Sąd stwierdził, że przedmiotowa Spółka posiada jednego wierzyciela jakiem jest ARiMR, co w świetle przepisów art. 1 Prawa upadłościowego z dnia 28 lutego 2003 r. (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 2171) wyklucza możliwość prowadzenia postępowania upadłościowego w stosunku do dłużnika, gdy w sprawie występuje tylko jeden wierzyciel. W konsekwencji organ uznał, że nieskuteczność przedmiotowego wniosku niweczy więc możliwość skorzystania przez strony z przesłanki egzoneracyjnej wymienionej w art. 116 § 1 ust. 1 O.p.

Podnieść należy, że organ w pierwszej kolejności obowiązany był wykazać istnienie podstaw do ogłoszenia upadłości spółki i datę ich wystąpienia. Dopiero po tych ustaleniach powinien ocenić ww. wniosek o ogłoszenie upadłości. W uchwale siedmiu sędziów z dnia 10 sierpnia 2009 r., II FPS 3/09 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu, organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości. Tylko bowiem niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie przepisu art. 116 § 1 O.p. Do takiego wniosku prowadzi wnioskowanie a contrario: skoro członek zarządu nie odpowiada, jeśli we właściwym czasie zgłoszono upadłość, to odpowiadać może tylko wtedy, kiedy upadłości we właściwym czasie nie zgłoszono. Badanie przez organ podatkowy "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustaloną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy. W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że ocena, czy zgłoszenie upadłości nastąpiło we "właściwym czasie", powinna być dokonywana w świetle przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (por. uchwała NSA z dnia 10 sierpnia 2009 r., II FPS 3/09).

Stosownie do art. 10 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (aktualna publikacja Dz.U. z 2020 r. poz. 1228; dalej jako: u.p.u.), upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Zgodnie natomiast z obowiązującymi od 1 stycznia 2016 r. przepisami art. 11 Prawa upadłościowego:

1. Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

1a. Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące.

2. Dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

Z kolei przepisy art. 21 ust. 1 i 2 ustawy Prawo upadłościowe stanowią, że:

- dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości;

- jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami.

W judykaturze wskazuje się, że wymienione w art. 11 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (obecnie u.p.u.) przesłanki zgłoszenia wniosku o upadłość mają charakter alternatywny i równorzędny i dlatego zaistnienie chociażby jednej z nich pozwala na ogłoszenie upadłości przedsiębiorców (por. wyrok WSA we Wrocławiu w wyroku z 8 grudnia 2009 r., I SA/Wr 973/09; wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2015 r., II FSK 853/13). Art. 11 ust. 1 u.p.u.n. (obecnie u.p.u.) określa niewypłacalność także jako niewykonywanie przez dłużnika jego wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W doktrynie prawa upadłościowego (A. Jakubecki, F. Zedler, Komentarz do art. 11 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, LEX 2011) podkreśla się, że z istoty porządku prawnego wynika, że każdy powinien wykonywać swe wymagalne zobowiązania w terminie. Zasada ta obowiązuje wszystkich i wszystkie zobowiązania, w tym z tytułu podatków i innych danin publicznych. Tym bardziej zatem musi obowiązywać przedsiębiorców. Dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Bez znaczenia też jest przyczyna niewykonywania zobowiązań. Niewypłacalność istnieje więc nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. Dla określenia, czy istnieją podstawy ogłoszenia upadłości fundamentalne znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy dłużnik nie wykonuje zobowiązań, które są wymagalne (por. wyroki NSA: z 17 maja 2016 r., II FSK 798/14 i z 24 lutego 2016 r., I FSK 1864/14). W orzecznictwie podnosi się również, że w art. 11 ust. 1 u.p.u.n. ustawodawca nie powiązał stanu niewypłacalności ze stanem majątku dłużnika, ale z jego zachowaniem, a konkretnie zaniechaniem - zaprzestaniem płacenia długów (por. wyroki NSA: z 10 kwietnia 2015 r., II FSK 853/13; z 11 kwietnia 2014 r., I FSK 656/13; z 25 października 2016 r., II FSK 2557/14). Wniosek o ogłoszenie upadłości można uznać za złożony we właściwym czasie tylko wtedy, gdy nie upłynęło więcej niż 30 dni od chwili, gdy przedsiębiorca zaprzestał płacenia długów.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić,

że organ nie ustalił na jaki dzień przyjmuje wystąpienie w niniejszej sprawie podstaw zobowiązujących do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Zaskarżona decyzja jak również decyzja organu I instancji nie zawierają żadnych ustaleń w tym zakresie. Powyższe skutkuje tym, że zaskarżona decyzja narusza art. 116 § 1 pkt 1 O.p.

Z uwagi na to, że organ nie ustalił kiedy upływał termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, przedwczesne byłoby odnoszenie się do zarzutu strony,

że wskutek oddalenia przez Sąd Gospodarczy wniosku z dnia [...] r.

o ogłoszenie upadłości, z tego powodu, że spółka posiada tylko jednego wierzyciela, ziściła się przesłanka wyłączająca odpowiedzialność skarżących.

Nie jest natomiast sporna między stronami okoliczność, że skarżący nie wskazali mienia spółki R.-D. Sp. z o.o., z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości w znacznej części, a sąd z urzędu nie znalazł podstaw do podważenia tego ustalenia.

Ponownie rozpatrując sprawę organ ustali kiedy spółka zaprzestała wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań bądź dokona analizy sytuacji majątkowej spółki i ustali kiedy zobowiązania przekroczyły wartość jej majątku, oraz kiedy upływał termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Organ zastosuje regulacje prawne u.p.u. i O.p. obowiązujące w czasie właściwym dla wystąpienia przesłanek odpowiedzialności skarżących jako osób trzecich.

Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobowiązany zastosować się do stanowiska Sądu przedstawionego w poszczególnych kwestiach.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Ponadto na podstawie art. 225 p.p.s.a. nakazano zwrot nadpłaconego wpisu od skargi (3120 zł), gdyż stosownie do § 2 ust. 2 pkt 27 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...]. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r. poz. 2193 ze zm.), od skargi w rozpoznawanej sprawie należało wnieść wpis stały w kwocie [...]zł natomiast tytułem wpisu wpłacono kwotę [...]zł.