Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 375/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2020-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 64 § 6
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Asesor WSA Jarosław Piątek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 września 2020 r. sprawy ze skargi P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...]r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej P. kwotę 1017 (jeden tysiąc siedemnaście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] – działając na podstawie art. 17 § 1, art. 64c § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (aktualnie tekst jedn. Dz. U. 2019 r., 1438 ze zm.; dalej jako u.p.e.a.) – określił koszty egzekucyjne powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec "E." sp. z o.o. w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia [...] października 2018 r., nr [...] i obciążył wierzyciela P. kosztami egzekucyjnymi w kwocie 3350,70 zł.

W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż wszczął egzekucję wobec "E." sp. z o.o w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] - z dnia [...] października 2018 r. wystawiony przez P. poprzez zajęcie rachunku bankowego dokonanego zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2019r.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność prowadzonej egzekucji.

Następnie pismem z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o obciążających go w sprawie kosztach egzekucyjnych.

W dniu 13 grudnia 2019 r. organ egzekucyjny otrzymał wniosek P. o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, złożony w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a.

[...] stycznia 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie nr [...] w sprawie kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Wyliczenie opłaty manipulacyjnej w kwocie 3.333,80 zł nastąpiło poprzez obliczenie 1% od dochodzonej należności na dzień [...] czerwca 2019 r., która wyniosła łącznie 333.383,70 zł (tj. 200.816,30 zł należności głównej + 132.567,40 zł odsetek).

Opłatę manipulacyjną naliczono tu od należności głównej (242655,10 zł) oraz odsetek należnych na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego, czyli wpływu tytułu do organu egzekucyjnego, co w niniejszej sprawie miało miejsce w dniu [...] lipca 2017 r. (kwota odsetek na ten dzień to 69199,92 zł): 242655,10 + 69199,92 = 311855,02 zł, zaś 1 % z kwoty 311855,02 daje 3118,55 zł.

Dodatkowo organ wskazał, iż w sprawie powstały wydatki egzekucyjne z tytułu przejazdu egzekutora w związku z dokonanymi czynnościami w terenie na podstawie przydzielonej służby. Wydatki egzekucyjne zostały doliczone zgodnie z art. 64b 1 pkt 1 u.p.e.a. i w przedmiotowei sprawie wynoszą 16,90 zł.

Pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. P. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie:

1. art. 64 § 6 u.p.e.a. przez jego zastosowanie w sytuacji, gdy określona nim opłata 1% egzekwowanej należności nie znajduje odzwierciedlenia w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach, a obciążenie wierzyciela obowiązkiem poniesienia tych kosztów w wysokości 3333,80 zł nie uwzględnia wytycznych wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2018 r., SK 31/14;

2. art. 107 3 k.p.a., art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. oraz zasady wyrażonej w art. 11 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. przez brak odniesienia się organu I instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia do motywów, jakimi kierował się organ nakładając na wierzyciela koszty bezskutecznej egzekucji.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej również jako DIAS) postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] stycznia 2020 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż po dokonaniu analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy nie znalazł podstaw do wycofania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. W jego ocenie sformułowane w zażaleniu zarzuty o braku podstaw do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi nie znajdują odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Organ wyjaśnił, iż w sprawie wierzyciel został obciążony kosztami egzekucyjnymi w związku z postępowaniem prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego, na które składają się: - opłata manipulacyjna w wysokości 3333,80 zł, stanowiąca 1 % kwoty egzekwowanej, obliczonej w odniesieniu do ww. tytułu wykonawczego według stanu na dzień [...] czerwca 2019 r., - wydatki egzekucyjne w kwocie 16,90 zł.

W związku z tym, że zobowiązana zakwestionowała zasadność naliczenia opłaty manipulacyjnej w wysokości 3333,80 zł z uwagi na fakt, że nie znajduje ona odzwierciedlenia w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach, organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do zarzutu zobowiązanej oraz mając na uwadze wyrok TK z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, organ odwoławczy zauważył, że ze sposobu sformułowania sentencji powołanego wyroku TK wynika, że jest to wyrok stwierdzający niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego, w którym Trybunał stwierdził konieczność podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych. Pominięcie ustawodawcze to unormowanie niepełne - takie, które z punktu widzenia norm konstytucyjnych cechuje zbyt wąski zakres zastosowania, bądź też, które z uwagi na przedmiot oraz cel regulacji, pomija treści dla niej istotne. Wyrok dotyczący pominięcia ma jedynie skutek zobowiązujący ustawodawcę do uchwalenia odpowiedniej nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną. Wyrok ten nie powoduje utraty mocy obowiązującej regulacji. Jego skutkiem jest jedynie potwierdzenie obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. Wyjaśniając skutki orzeczenia Trybunał, wskazał, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 tej ustawy, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał Konstytucyjny, jako "ustawodawca negatywny", nie ma w tym zakresie kompetencji. Skutkiem orzeczenia Trybunału nie jest zatem wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności, gdyż podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała. Według organu z powyższego wynika, że przepis art. 64 § 6 u.p.e.a nadal stanowią element obowiązującego porządku prawnego i prawidłowo zostały w niniejszej sprawie zastosowane.

Organ dodał przy tym, że z wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie wynika taka wykładnia przepisu art. 64 § 6 u.p.e.a., która by zakładała, że wysokość opłaty manipulacyjnej musi zawsze odpowiadać wartości nakładu pracy organu egzekucyjnego bądź faktycznie poniesionym przez organ wydatkom. Przeciwnie, Trybunał podkreślił, że z samej istoty opłat wynika, iż nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego oraz że pełnią one funkcję fiskalną, służąc finansowaniu aparatu egzekucyjnego. Za zgodne z Konstytucją Trybunał uznał stosunkowe określenie wysokości opłaty. Koszty egzekucyjne mają bowiem zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego.

Odnosząc się do wskazanych powyżej kwestii organ II instancji zauważył, iż w sprawie organ egzekucyjny naliczył opłatę manipulacyjną w wysokości 1% egzekwowanych należności, zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a., w łącznej wysokości 3333,80 zł. DIAS wskazał, że ustawodawca jedynie w zakresie do opłaty za zajęcie nieruchomości (art. 64 1 pkt 6), określił maksymalną wysokość tej opłaty, tj. 8% egzekwowanej należności, nie więcej niż 34.200 zł. Natomiast wysokość opłaty manipulacyjnej ustawodawca określił na 1% kwoty egzekwowanych należności objętych tytułem wykonawczym, nie mnie jednak niż 1,40 zł. Przyjmując zatem jako podstawę maksymalną stawkę za zajęcie nieruchomości w kwocie 34.200 zł, co stanowi 8% egzekwowanej należności należałoby przyjąć, że maksymalna opłata manipulacyjna, w wysokości stanowiącej 1% egzekwowanych należności, nie powinna być wyższa od kwoty 4.275 zł (34.200 : 8 = 4.275 zł). Organ odwoławczy podał, że w przedmiotowej sprawie obliczona opłata manipulacyjna wyniosła 3.333,80 zł (1% egzekwowanych należności, wynoszącej 333.383,70 zł, wg stanu na dzień [...] czerwca 2019 r.), co oznacza, że kwota ta nie przekracza maksymalnej kwoty opłaty manipulacyjnej obliczonej w podany sposób. W konsekwencji w ocenie organu II Instancji wysokość opłaty manipulacyjnej została naliczona z zachowaniem kryteriów wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14.

Organ podkreślił, że mimo, iż czynności organu egzekucyjnego, w porównaniu do skali egzekwowanych należności, nie przyniosły wymiernego efektu dla wierzyciela, nie może on uchylić się od obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego z tego powodu, że było ono nieefektywne. Ustawodawca nie uzależnia bowiem obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego przez wierzyciela od efektywności tego postępowania.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2019 r. P., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższe postanowienie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:

1. prawa materialnego;

a) art. 64 § 6 u.p.e.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP przez błędne zastosowanie, w sytuacji gdy brak określenia maksymalnej opłaty manipulacyjnej w tym przepisie stanowi o jego niekonstytucyjności w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, a brak uchylenia przedmiotowego przepisu przez Trybunał Konstytucyjny nie daje podstaw do jego określania w drodze wykładni dokonywanej przez organ administracji publicznej, a w związku z powyższym stosowanie tego przepisu w zgodzie z Konstytucją wymaga zrezygnowania z tej opłaty;

b) art. 64 § 6 w zw. z art. 64c § 4 u.p.e.a. przez przyjęcie, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie skarżącej opłatą manipulacyjną w maksymalnej wysokości 3118,55 zł jest zgodne z prawem i znajduje odzwierciedlenie w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 stwierdził niezgodność art. 64 § 6 u.p.e.a. z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa on maksymalnej wysokości tej opłaty;

c) art. 64 6 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że znajduje on zastosowanie podczas gdy w okolicznościach niniejszej sprawy nie został zastosowany żaden środek egzekucyjny, a zatem nie zmaterializowały się przesłanki do jego zastosowania;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 § 1, art. 124 § 2 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważenie i nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, jak również nie uwzględnienie skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14;

b) art. 6 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7 Konstytucji RP, przez brak oceny całokształtu materiału dowodowego i ograniczenie się do prostego wskazania, że budowanie przy ustaleniu kosztów paraleli do wymiarkowanej maksymalnej opłaty manipulacyjnej w oparciu o art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. uzasadnia zastosowanie art. 64 § 6 u.p.e.a. zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z w sprawie SK 31/14;

c) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a. przez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy w sytuacji, gdy organ wobec posiadania dostępu do systemów takich jak: "JPK", "e-ORUS", "Egapoltax", "Poltax", w które standardowo wyposażone są organy egzekucyjne mógł przez prostą czynność materialno-techniczną ustalić, że zobowiązana nie posiada od 2012 majątku, bo do 2012 nie prowadzi działalności gospodarczej, w konsekwencji naruszenie zasady odpowiedzialnego wszczynania i prowadzenia egzekucji wyrażonej w art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a., której celem jest racjonalizowanie kosztów tak aby postanowienie w sprawie kosztów nie było nacechowane chęcią uzyskania opłat egzekucyjnych;

d) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy postanowienia wydanego z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w zw. z 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Mając to wszystko na względzie skarżąca wniosła o uchylenie w części zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej jako p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle przedstawionych kryteriów kontroli, skarga okazała się zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2020 r. w przedmiocie obciążenia skarżącej opłatą manipulacyjną (3333,80 zł) oraz wydatkami egzekucyjnymi w kwocie 16,90 zł, co łącznie dało kwotę 3350,70 zł. Skarżąca w skardze zakwestionowała wysokość opłaty manipulacyjnej. Okoliczności stanu faktycznego nie były pomiędzy stronami sporne. W związku z bezskutecznością egzekucji, postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, a wierzyciel został przez organ egzekucyjny obciążony wskazanymi powyżej kosztami egzekucyjnymi. Skarżąca nie została obciążona opłatą egzekucyjną.

Strona skarżąca w skardze nie kwestionowała co do zasady podstawy prawnej naliczenia opłaty manipulacyjnej, utrzymując jedynie, że w realiach sprawy jej wysokość została ustalona w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. W świetle tak zarysowanego sporu, zagadnieniem podlegającym ocenie była zasadność obciążenia wierzyciela opłatą manipulacyjną w wysokości określonej w art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. 1% egzekwowanej należności.

Zdaniem Sądu dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie ma prawidłowa interpretacja wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 (opublikowany w Dz.U. z 2016 r., poz. 1244). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie są niezgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Sąd podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym. Wyrok ten, w przeciwieństwie do wyroku uznającego kwestionowany przepis za niezgodny z Konstytucją, nie powoduje utraty mocy tego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu analizowanego wyroku wskazał, iż nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji (i to zarówno na korzyść lub niekorzyść organu). Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Ponadto z samej istoty opłat wynika, że niezawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy w określaniu wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem tego państwa. Wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. powoduje, że w pewnych warunkach następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Nadto Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. W konkluzji swoich rozważań Trybunał Konstytucyjny wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Skutkiem analizowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłat w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo, w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają, muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku. Zadaniem organów jest więc określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w szczególności w przepisach art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji RP (art. 8 ust. 2). Do czasu postulowanej przez Trybunał Konstytucyjny nowelizacji ustawy, możliwe i konieczne jest bowiem orzekanie o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem standardów i wskazówek określonych we wskazanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Dlatego też niezbędne jest powiązanie opłat z realiami konkretnego postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2019 r., I GSK 232/19 i cyt. tam orzecznictwo, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę nie jest zatem uzasadniony pogląd, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, nie wywarł żadnego wpływu na sposób obliczania wysokości kosztów egzekucyjnych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 czerwca 2020 r., II FSK 602/10, CBOSA).

Zdaniem Sądu, organy określając wysokość opłaty manipulacyjnej nie zastosowały się do standardów i wskazań zawartych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W praktyce należy to postrzegać w kategoriach adekwatności ustalonej opłaty manipulacyjnej względem poziomu skomplikowania, czasochłonności czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Należy bowiem podkreślić, na co zwracał uwagę w swoich rozważaniach Trybunał Konstytucyjny, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Wskazać zatem trzeba, że stosunek wysokości kosztów egzekucyjnych i czynności za dokonanie których zostały one pobrane, powinien pozostawać w rozsądnej (racjonalnej) zależności, czyli tak jak przedstawił to Trybunał Konstytucyjny. W tym też właśnie objawiać się będzie miarkowanie z uwzględnieniem standardów określonych w tymże wyroku.

Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie organy nie przeprowadziły tak rozumianego "miarkowania". Przede wszystkim brak jest jakiejkolwiek argumentacji, w tym wywodów wspartych stosownymi dokumentami, która wskazywałaby w sposób klarowny i jednoznaczny na faktyczny nakład pracy i rzeczywiście poniesione koszty finansowe w aspekcie podnoszonej już czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności egzekucyjnych. Należy zatem stwierdzić, że w zaskarżonym postanowieniu nie wykazano, iż określona wobec skarżącej opłata manipulacyjna pozostaje w rozsądnej proporcji do podjętych w toku postępowania egzekucyjnego czynności mających na celu wyegzekwowanie należności wynikających z tytułu wykonawczego, co w konsekwencji stanowi naruszenie przepisów procesowego (art. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.) oraz prawa materialnego (art. 190 Konstytucji RP, art. 64 § 6 u.p.e.a.).

Zdaniem Sądu nie można podzielić stanowiska organu, że wysokość opłaty manipulacyjnej została naliczona z zachowaniem kryteriów wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Organ przyjął bowiem, że skoro w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. ustawodawca określił wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł, to maksymalna opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa niż 4.275 zł. Wskazać trzeba, że nakład pracy i ilość podejmowanych czynności przez organ egzekucyjny przy egzekucji z nieruchomości jest niewspółmiernie większy i jest wręcz skomplikowany w porównaniu do czynności egzekucyjnej, której dokonanie jest warunkiem powstania obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej, tj. doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 64 § 10 u.p.e.a.).

W zasadzie są to czynności nieporównywalne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2019 r., II FSK 2466/18 i 3043/18, CBOSA). Jednak przede wszystkim – mając na uwadze przedstawione powyżej skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 – organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 29 czerwca 2020 r., I GSK 536/20, 30 lipca 2020 r., I GSK 736/20, I GSK 836/20, CBOSA).

Z przytoczonych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji (pkt I wyroku). Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość opłaty manipulacyjnej nie może pozostawać w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone, tak aby nie można było postawić organowi skutecznego zarzutu pozyskania nieuzasadnionego dochodu (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2019 r., I SA/Kr 408/19, CBOSA).

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i zasądził od organu na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w wysokości 1.017 zł, które sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 900 zł (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych – tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 264) oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.