Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 971/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 2a, art. 25 ust. 2 pkt 6
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] Zastępca Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Centrum Pomocy Rodzinie, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta , powołując się na art. art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 1, art. 10 ust. 1 i ust. 2, art. 13a ust. 1-2, art. 15 ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6, ust. 6, ust. 9, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm., dalej jako u.p.p.w.d.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej jako k.p.a.), uznał świadczenie wychowawcze, wypłacone M.B. na D.B. w okresie od [...] października 2019 r. do [...] marca 2021 r. za świadczenia nienależnie pobrane w kwocie łącznej 4.500 zł i zobowiązał M.B. do zwrotu w/w kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że informacją nr [...] z dnia [...] lipca 2019 r. ustalono M.B. prawo do świadczenia wychowawczego na D.B. w kwocie po 500 zł miesięcznie w okresie od [...] października 2019 r. do [...] maja 2021 r. Świadczenie przyznano na podstawie wniosku z dnia [...] lipca 2019 r., w którym na stronie 3 pouczenia do wniosku widniała informacja, iż "w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub-żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego (art 5 ust. 2a u.p.p.w.d.). W takim wypadku, do wniosku należy dołączyć orzeczenie sądu potwierdzające sprawowanie opieki naprzemiennej przez rodziców nad dzieckiem/dziećmi."

Dalej organ podał, że w przedmiotowej sprawie w dniu 9 marca 2021 r. wpłynął wyrok Sądu Okręgowego Wydział Cywilny z dnia [...] kwietnia 2019 r. sygn. akt: [...], z którego wynika, iż rozwiązano przez rozwód związek małżeński M.B. i M.B., a wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi J.B. i D.B. powierzono obu stronom- naprzemiennie. W/w wyrok stał się prawomocny z dniem 29 kwietnia 2019r.

Następnie organ przytoczył treść art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., zgodnie z ktorym celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje: matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. W myśl art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Mając na uwadze powyższy przepis organ stwierdził, iż świadczenie wychowawcze na D.B. począwszy od [...] października 2019 r. przysługiwało stronie w wysokości 250 zł, gdyż dziecko pozostawało pod opieką naprzemienną orzeczoną sądownie. Organ wskazał, iż decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. zmieniono prawo do świadczenia wychowawczego na D.B. wynikające z informacji nr [...] z dnia [...] lipca 2019 r. w części dotyczącej kwoty w taki sposób, że świadczenie przysługuje w wysokości 250 zł miesięcznie począwszy od [...] października 2019 r.

Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Mając powyższe na uwadze organ orzekł, że świadczenie wychowawcze pobrane przez stronę na syna w kwocie 4.500 zł w okresie od [...] października 2019 r. do [...] marca 2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Jednocześnie organ poinformował, że zgodnie z art. 25 ust. 10 u.p.p.w.d., na podstawie wniesionego podania, istnieje możliwość umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, zarzucając organowi naruszenie:

- art. 7 w zw. z art. 77 i z art. 80 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie i uchybienie zasadzie prawdy obiektywnej, zasadzie oficjalności postępowania, zasadzie swobodnej oceny dowodów, które to powinny znaleźć pełne swe zastosowanie w każdym postępowaniu administracyjnym zmierzającym do wydania decyzji, co spowodowało, iż zapadłe w tej sprawie rozstrzygnięcie zostało oparte na dowolnych ustaleniach jako, że organ zaniechał podjęcia wszelkich niezbędnych kroków mogących przyczynić się do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy mimo, iż obowiązany był do takiego działania z urzędu,

- art 6 w zw. z art. 7, art. 8 i art. 11 i w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie i zaniechanie sporządzenia prawidłowego uzasadnienia decyzji, polegające na braku dokładnego omówienia okoliczności faktycznych, które legły u podstaw rozstrzygnięcia, przedstawienia oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, a także na pominięciu uzasadnienia prawnego, co w znacznym stopniu ograniczyło możliwość zapoznania się przez stronę z racjami i tokiem rozumowania organu I instancji, który doprowadził do zastosowania takich a nic innych przepisów prawnych w zaistniałym stanie faktycznym sprawy oraz uniemożliwiło kontrolę prawidłowości jej wydania;

- art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 81 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, a także niepodjęciu wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania przed organem I instancji w zakresie nienależnie pobranych świadczeń ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 1, art. 2 i 2a ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r., poz. 570), oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 22 ust. 1, art. 25 ust. 1 i 2 pkt 6 u.p.p.w.d., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

SKO zauważyło, że art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. w nowym brzmieniu ma zastosowanie do nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych za okres od dnia [...] lipca 2019 r., natomiast do nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych za okres do dnia [...] czerwca 2019 r. stosuje się przepis art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. w dotychczasowym brzmieniu. Wskazał też, że definicja legalna świadczenia nienależnie pobranego zawarta została w art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. zawierającym, po zmianie wprowadzonej ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw, wyłącznie cztery przypadki, przy zaistnieniu których można mówić o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym. Ustawa zmieniająca wprowadziła nową przesłankę nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych zdefiniowaną w art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d.

Zdaniem Kolegium treść wyroku wyrok Sądu Okręgowego sygn. akt [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. (prawomocnego i wykonalnego z dniem 25 kwietnia 2019 r.) oraz okoliczności przedmiotowej sprawy w istocie determinuje w sposób bezwzględny wynik oceny w kwestii tego, czy odwołująca się pobrała nienależne świadczenie wychowawcze w okresie od [...] października 2019 r. do [...] marca 2021 r.

Zdaniem SKO organ I instancji prawidłowo uznał, że strona była świadoma istnienia obowiązku, o którym mowa w art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., gdyż pouczenie w tym zakresie znajdowało się w treści formularza wniosku o przyznanie świadczenia. Strona składając zaś taki wniosek zaznaczyła na jego formularzu, że D.B. mieszka z nią i pozostaje na jej utrzymaniu. Kolegium wskazuje, że osoba wypełniająca formularz i ubiegająca się o świadczenie powinna wykazać minimum należytej staranności i przynajmniej zapoznać się z treścią dokumentu, który wypełnia i podpisuje. Jeżeli treść informacji budziłaby jakiekolwiek wątpliwości, wnioskodawca powinien zwrócić się do organu, którego bezwzględnym obowiązkiem jest udzielanie wszelkich niezbędnych informacji.

Ponadto Kolegium wskazało, że w momencie składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko D.B. skarżąca miała świadomość, że został wydany prawomocny wyrok Sądu Okręgowego Wydział Cywilny z dnia [...] kwietnia 2019 r. sygn. akt: [...] ustalający m.in. opiekę naprzemienną byłych małżonków nad dzieckiem D.B. Skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na D.B. podała bowiem, że jest osobą rozwiedzioną.

Mając na uwadze okoliczności przedmiotowej sprawy SKO stwierdziło, iż świadczenie wychowawcze na D.B. przysługiwało stronie począwszy od [...] października 2019 r. w wysokości 250 zł, gdyż dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców. W związku z powyższym decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. organ I instancji zmienił prawo do świadczenia wychowawczego na D.B. wynikające z informacji z dnia [...] lipca 2019 r. w części dotyczącej kwoty w taki sposób, że świadczenie przysługuje w wysokości 250 zł miesięcznie począwszy od [...] października 2019 r., która nie została zakwestionowana przez stronę.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej SKO wskazało, że brzmienie art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. jest jasne i nie wymaga żadnych zawiłych interpretacji. Organy nie mogą podważać tego co zostało prawomocnie ustalone w powyższym wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] kwietnia 2019 r. sygn. akt: [...]. W związku z tym w sprawie nie miały znaczenia zarzuty strony dotyczące braku wiedzy o powinności złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci i że każdemu z nich będzie przysługiwało świadczenie wychowawcze po 250 zł na każde dziecko. Również za okoliczność bez znaczenia uznało SKO podniesione w odwołaniu, że druki o przyznanie świadczenia zawierają wiele pouczeń i w związku z tym skarżąca nie miała świadomości oraz wiedzy, że każde z nich wystąpi o przyznanie świadczenia wychowawczego w ten sposób.

SKO podkreśliło przy tym, iż strona już w momencie złożenia wniosku nie miała obiektywnie prawa do przedmiotowego świadczenia wychowawczego, co wynika wprost z treści art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., a powoływany przez nią brak świadomości dotyczył wyłącznie kwestii znajomości przepisów prawa, a nie określonych okoliczności faktycznych mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Dodał przy tym, iż odwołująca się nie wskazała nawet na istnienie stanu faktycznego sprzecznego z wyrokiem, tj. nie twierdziła, że faktycznie syn zamieszkuje cały czas z nią.

Jednocześnie należy wskazać, że powoływana przez skarżącą kwestia braku winy strony odnośnie przyznania jej wskutek błędu organu/za wiedzą organu świadczenia wychowawczego, do którego nie miała uprawnienia, czy też kwestia trudnej sytuacji życioweji materialnej rodziny skarżącego, może mieć znaczenie przy rozstrzyganiu sprawy jej ewentualnego wniosku o umorzenie należności, odroczenie, bądź rozłożenie jej na raty.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej przez M.B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Skarżąca wniosła o jej uchylenia, względnie o uchylenie decyzji obu organów oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

- art. 25 u.p.p.w.d. poprzez błędne jego zastosowanie w odniesieniu do ustalonego stanu faktycznego,

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy, niezebranie pełnego materiału dowodowego,

- art. 138§1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego rozstrzygnięcia

Zdaniem skarżącej organy nie przeprowadziły ustaleń w zakresie świadomości skarżącej oraz jej celowego i zawinionego działania, a odgórnie przyjęły, że skarżąca celowo pobierała świadczenie na jedno dziecko w kwocie 500,00 zł zamiast na dwoje dzieci po 250,00 zł. Zdaniem skarżącej celowe działanie skarżącej nie zostało wykazane. Za niewystarczające uznała pouczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego, dodając, iż nikt nie wyjaśnił tego pouczenia w sposób jasny, przystępny i zrozumiały, co nie pozwala uznać pouczenia za prawidłowe. Podkreśliła, iż dla obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość i zamiar strony, która pobrała świadczenie w złej wierze.

Nadto wskazała, iż w okresie po wydaniu wyroku przez Sąd Okręgowy, jak o obecnie, strony nadal wspólnie zamieszkiwały ze sobą i zamieszkują nadal co potwierdza chociażby fakt, że odbierają korespondencję kierowaną przez organy pod tym samym adresem. Nadto otrzymywane świadczenia wychowawcze zarówno przez skarżącą, jak i rozwiedzionego małżonka były i są przeznaczane na dzieci co nie zostało w ogóle wzięte pod uwagę przez organy obu instancji.

Skarżąca dodała, iż zarówno ona jak i były mąż nie wiedzieli, że powinni złożyć wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci i że każdemu z nich będzie przysługiwało świadczenie wychowawcze po 250 zł na każde dziecko. Dopiero przy składaniu kolejnego wniosku skarżąca dowiedziała się, że powinna złożyć wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na każde z dzieci. Z organu skarżąca się nie pobrała więcej świadczenia niż by jej przysługiwało albowiem łącznie na dwoje dzieci przysługiwała jej kwota 500 zł i taką kwotę co miesiąc pobierała, również były mąż M.B. pobierał kwotę 500 zł.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, a strona skarżąca nie wniosła o przeprowadzenie rozprawy.

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).

Przedmiot tak rozumianej kontroli w przedmiotowej sprawie stanowi decyzja SKO z [...] sierpnia 2021 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...], którą Prezydent Miasta uznał świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącej na syna – D.B. w okresie [...] października 2019 r. do [...] marca 2021 r. za świadczenie nienależnie pobrane w kwocie 4500 zł i zobowiązał skarżącą do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami.

Dodać należy przy tym, iż Sądowi z urzędu wiadomym jest, iż w tym samym dniu rozpoznana została przez tutejszy Sąd sprawa o sygn. akt II SA/Go 972/21 ze skargi M.B. na decyzję SKO z [...] sierpnia 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję, którą Prezydent Miasta z dnia [...] czerwca 2021 r. uznał świadczenie wychowawcze wypłacone skarżonemu na córkę – J.B. w okresie [...] października 2019 r. do [...] marca 2021 r. za świadczenie nienależnie pobrane w kwocie 4500 zł i zobowiązał skarżącego do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami, w tożsamym stanie prawnym i zbieżnych okolicznościach. W/w sprawa rozpoznana została przez ten sam skład orzekający.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 25 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d., stanowiący że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu, przy czym "nienależnie pobrane świadczenie" (w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2019 r.) to m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.

Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

W realiach rozpoznawanej sprawy organy uznały, iż w świetle powyżej przytoczonych przepisów wypłacone skarżącej świadczenie wychowawcze na syna pobrane zostało nienależnie w części obejmującej kwotę 4500 zł, gdyż z uwagi na prawomocny wyrok orzekający o rozwodzie skarżącej z M.B. i wykonywaniu władzy rodzicielskiej nad dziećmi – D. i J., przez oboje rodziców naprzemiennie, przysługiwało skarżącej świadczenie wychowawcze na syna w kwocie po 250 zł miesięcznie, a nie 500 zł, jak przyznane zostało to w informacji z [...] lipca 2019 r. Dodać należy, iż M.B. za ten sam okres pobierał z kolei świadczenie wychowawcze na córkę – J., także w kwocie 500 zł miesięcznie. Zdaniem organów pobieranie przez skarżącą kwoty 500 zł na syna zamiast po 250 zł na każde z dwojga dzieci uzasadniało uznanie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie 4500 zł za pobrane nienależnie.

W ocenie Sądu wskazane przez organ okoliczności nie stanowią wystarczającej podstawy do uznania, iż doszło do pobrania przez skarżącą nienależnie świadczenia wychowawczego.

Należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych (ukształtowanym na tle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, aczkolwiek zachowującym aktualność także na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) podkreśla się, że skoro racjonalny ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", które odnosi się do cechy czynności ("pobrania"), a nie cechy świadczenia ("nienależnego"), to należy rozróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od "świadczenia nienależnie pobranego". Przyjmuje się więc, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła. Podczas gdy "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przepis art. 25 ust. 1 ustawy, analogicznie jak art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadza pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego", co oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. O świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, iż świadczenie jej nie przysługuje. Taka jest generalna reguła wykładni pojęcia świadczenia nienależnie pobranego. Skoro jest to zasada ogólna, to przez jej pryzmat należy rozważać każdą z ustalonych przez organ podstaw uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Nawet ustalenie przez organ, że wypłacone świadczenie w świetle dowodów ujawnionych po jego przyznaniu, okazało się świadczeniem nienależnym, nie przesądza jeszcze o tym, że było ono "świadczeniem nienależnie pobranym" i można orzec obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami na podstawie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czy art. 25 u.p.p.w.d. W postępowaniu w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia organ jest zobowiązany zatem ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 4 grudnia 2020 r., II SA/Łd 395/20 oraz wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 18 listopada 2021 r., II SA/Go 770/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA).

Powyższą interpretację potwierdził także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 października 2021 r., I OSK 540/21. NSA - uwzględniając treść przepisu art. 25 ust. 2 obowiązującą od 1 lipca 2019 r. - wskazał, iż przesłanka wynikająca z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. ma charakter nieostry, a jednocześnie nie ma charakteru jednorodnego, który pozwalałby na automatyczne przyjęcie, że w każdej sytuacji zakwalifikowanej przez organ jako podpadającej pod ten przepis, nie będzie on odnosił się do elementu subiektywnego, czyli stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie wychowawcze co do tego, że to świadczenie nie powinno zostać przyznane albo że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia. W tej sytuacji za uprawnione uznał NSA sięganie do interpretacji wypracowanej na kanwie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz korzystanie z dorobku orzeczniczego sądów administracyjnych w tym przedmiocie na użytek interpretacji określenia świadczenia nienależnie pobranego w oparciu o przepisy art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. Nie ma zdaniem NSA żadnych podstaw, aby przy analogicznych definicjach użytych w odrębnych ustawach, normujących różne formy pomocy państwa rodzinie, stosować odmienne reguły interpretacyjne tożsamych pojęć, dodając, iż jednolite postępowanie organów ustalających prawo do wspomnianych świadczeń sprzyja zachowaniu ładu w przestrzeni prawnej.

Ponadto w cytowanym wyroku NSA zasadnie zwróciło uwagę na konieczność uwzględnienia - w sprawie dotyczącej uznania świadczenia wychowawczego za nienależne - celu regulacji, jakim jest udzielenie przez Państwo pomocy rodzicom (opiekunom) w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze). Mając powyższe na uwadze NSA podkreśliło, iż co prawda przepisy u.p.p.w.d. w interesie wszystkich świadczeniobiorców muszą być interpretowane ściśle, to jednak nie może to oznaczać tego, że ich wykładnia i stosowanie mają być dokonywane w sposób automatyczny, restrykcyjny czy wręcz formalistyczny.

Zdaniem Sądu w świetle powyższych rozważań oraz ustalonego w sprawie stanu faktycznego, organy obu instancji, nie wzięły pod uwagę podstawowego celu u.p.p.w.d. – wyrażonego już w samym jej tytule, a także w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. – jakim jest zapewnienie przez państwo realnej pomocy w wychowywaniu dziecka, w postaci faktycznego dostarczenia środków dla częściowego pokrycia wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku. W konsekwencji okoliczność, na co zostało przeznaczone wypłacone świadczenie ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 24 czerwca 2021, II SA/Łd 668/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 lipca 2021 r., II SA/Gl 47/21, CBOSA).

Skarżąca w okresie od [...] października 2019 r. do [...] marca 2021 r. pobierała świadczenie wychowawcze na syna, nie pobierając tego świadczenia na córkę, zaś ojciec (były mąż skarżącej) pobierał w tym samym okresie świadczenie wychowawcze na córkę, nie pobierając tego świadczenia na syn. Przy czym dodać należy, na co wskazała skarżąca w treści skargi, że byli małżonkowie mimo rozwodu wspólnie zamieszkiwali i zamieszkują oraz wspólnie sprawują opiekę nad dziećmi. Powyższe wskazywałoby na to, że świadczenie zostało przeznaczone na zaspokojenie potrzeb dzieci.

Biorąc pod uwagę powyższe należało stwierdzić, że organy nie dokonały prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszyły przepisy postępowania - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik kontrolowanej sprawy. Orzekające w sprawie organy naruszyły również prawo materialne (art. 26 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d), które miało wpływ na wynik sprawy, co czyni zaskarżone rozstrzygnięcie co najmniej przedwczesnym. W sprawie nie zostało wyjaśnione mianowicie czy świadczenie wychowawcze w łącznej kwocie 4500 zł zostało przez skarżącą "nienależnie pobrane" w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. i czy środki te były pobierane przez skarżącą niezgodnie z celem ustawy, czy też – w świetle okoliczności sprawy – środki te zostały wydatkowane na potrzeby dzieci, a więc zgodnie z celem ustawy.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ uwzględni ocenę prawną oraz zastosuje się do wskazań wynikających z niniejszego wyroku i podejmie rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom prawa znajdującym w niej zastosowanie, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z regulacją art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.