Uchwała Sądu Najwyższego, sygn. akt III ZP 12/99
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2000-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 622  Instytucje ubezpieczeniowe i działalność ubezpieczeniowa
Powołane przepisy: article: art. 63
journal: Dz.U. 1997 nr 123 poz. 776
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Teza: Adwokat wykonujący zawód indywidualnie, który nabył prawo do zniżki w opłacaniu składki na ubezpieczenie społeczne w 50 procent nie zachowuje uprawnienia do tej ulgi na podstawie art. 63 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych /Dz.U. 123 poz. 776/.

TEZY

Adwokat wykonujący zawód indywidualnie, który nabył prawo do zniżki w opłacaniu składki na ubezpieczenie społeczne w 50 procent nie zachowuje uprawnienia do tej ulgi na podstawie art. 63 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych /Dz.U. 123 poz. 776/.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego, przekazanego przez Sąd Apelacyjny w P. postanowieniem z dnia 27 maja 1999 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 Kpc:

Czy adwokat wykonujący zawód indywidualnie, który nabył prawo do zniżki w opłacaniu składki na ubezpieczenie społeczne w 50 procent zachowuje prawo do tej zniżki na podstawie art. 63 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych?

podjął następującą uchwałę:


UZASADNIENIE

Przedstawione zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w P. decyzją z dnia 12 maja 1998 r. stwierdził, że wnioskodawczyni Lidia K.-T. z tytułu wykonywania zawodu adwokata indywidualnie jest od 1 stycznia 1998 r. zobowiązana do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości 45 procent podstawy wymiaru.

Wnioskodawczyni jako osoba zaliczona do II grupy inwalidów korzystała ze zniżki w opłacaniu składki na ubezpieczenie społeczne do dnia 31 grudnia 1997 r. na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych, opłacając składkę w połowie jej wysokości.

Jako podstawę prawną organ rentowy powołał art. 25 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, zgodnie z którym przez osoby niepełnosprawne należy rozumieć pracowników oraz osoby wykonujące pracę nakładczą, w związku z czym przepis ten nie ma zastosowania do adwokatów. Dlatego od 1 grudnia 1998 r. są oni zobowiązani do opłacania składki na ubezpieczenie społeczne bez zniżki, mimo utrzymywania się nadal inwalidztwa II lub I grupy.

Wyrokiem z dnia 7 grudnia 1998 r. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i ubezpieczeń Społecznych w P. zmienił zaskarżoną przez odwołującą się decyzję organu rentowego w ten sposób, iż ustalił, że jest ona uprawniona do opłacania składek w dotychczasowej wysokości, a to stosownie do art. 63 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. Zgodnie bowiem z tym przepisem, osoby niepełnosprawne, które przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed 1 stycznia 1998 r. nabyły prawo do świadczeń lub ulg na podstawie odrębnych przepisów zachowują dotychczasowe uprawnienia. Ponieważ wnioskodawczyni nabyła w 1992 r., tj. przed dniem wejścia w życie tej ustawy, prawo do opłacania składki na ubezpieczenie społeczne w zmniejszonej /o 50 procent/ wysokości, to prawo to nadal jej przysługuje. Sąd Wojewódzki ponadto powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 1992 r., II UZP 16/91 /OSNCP 1992 z. 5 poz. 66/, w której zajęto stanowisko, że skoro adwokaci wykonujący zawód indywidualnie lub wspólnie z innym adwokatem podlegają wszystkim rygorom w zakresie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne jako pracownicy, to konsekwentnie powinni korzystać także z ulg obniżających wysokość składki na ubezpieczenie społeczne o 50 procent w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do I lub II grupy inwalidów.

W apelacji od powyższego wyroku strona pozwana zarzuciła naruszenie prawa materialnego polegające na przyjęciu, że wnioskodawczyni, jako inwalida II grupy, jest uprawniona do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu wykonywania zawodu adwokata indywidualnie w dotychczasowej wysokości, tj. 25 procent podstawy wymiaru składki.

Rozpoznając przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 390 par. 1 Kpc, jeżeli przy rozpatrywaniu apelacji w sprawie, w której kasacja nie przysługuje, powstanie zagadnienia prawne budzące poważne wątpliwości, sąd może przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Postanowienie sądu o przedstawieniu zagadnienia prawnego powinno zawierać uzasadnienie wyjaśniające wątpliwości. Zagadnienie prawne przedstawione w niniejszej sprawie nie odpowiada temu wymaganiu. W uzasadnieniu jego został bowiem jedynie omówiony stan faktyczny sprawy oraz przedstawione stanowisko organu rentowego i Sądu Wojewódzkiego. Nie ma natomiast przestawienia argumentacji prawnej, która wskazywałaby dlaczego Sąd Apelacyjny ma wątpliwości przy rozstrzyganiu sprawy i jakie racje - jego zdaniem - przemawiają za i przeciw stanowisku zajętemu przez strony. Tymczasem uzasadnienie przez Sąd Apelacyjny przedstawienia zagadnienia prawnego ogranicza się do następującego zdania: Stanowisko składu orzekającego w niniejszej sprawie nie jest jednolite, sędzia sprawozdawca przychyla się do stanowiska sądu pierwszej instancji, przy czym praktyka innego składu orzekającego podzieliła stanowisko pozwanego organu rentowego, co uzasadnia przedstawienie Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego, bowiem udzielenie odpowiedzi będzie miało wpływ na stosowanie odpowiedniej praktyki w rozstrzygnięciu analogicznych spraw.

Pomijając nawet to, że przy przedstawieniu zagadnienia prawnego jest niedopuszczalne ujawnienie różnic występujących w poglądach członków składu orzekającego w sprawie, na przedstawione zagadnienie należało właściwie odmówić podjęcia uchwały, z uwagi na brak należytego uzasadnienia tego zagadnienia. Do podjęcia uchwały skłoniła Sąd Najwyższy tylko waga występującego w niniejszej sprawie problemu - jego znaczenie dla znacznej grupy osób zobowiązanych do płacenia składek na ubezpieczenie społeczne.

2. Bezsporne jest, że wnioskodawczyni nabyła uprawnienie do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w połowie wysokości na podstawie przepisu art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 46 poz. 201 ze zm./, wprowadzonego ustawą z dnia 10 października 1991 r. o zmianie tej ustawy /Dz.U. nr 110 poz. 472/. Przepis ten stanowił, że: Składka na ubezpieczenie społeczne osób niepełnosprawnych zaliczonych do inwalidów I lub II grupy, z wyjątkiem osób zatrudnionych w zakładach pracy, o których mowa w art. 4 ust. 1, wynosi 50 procent składki na ubezpieczenie społeczne określonej w odrębnych przepisach. Dokonując wykładni tego przepisu Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 grudnia 1994 r., II UZP 354/94 /OSNAPU 1995 nr 9 poz. 111/, a nie w uchwale z dnia 23 stycznia 1992 r., II UZP 16/95 /jak podał Sąd Wojewódzki/, przyjął, że do opłacenia składki na ubezpieczenie społeczne z 50 procent zniżką, uprawniony jest także adwokat wykonujący zawód indywidualnie. U podstaw tego stanowiska legła zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna przepisu art. 18 ust. 2, a to z uwagi na zawarte w nim określenie "osoby" niepełnosprawne, nie zaś "pracownicy".

Ustawa z dnia 9 maja 1991 r. uchylona została przez ustawę z dnia 27 sierpnia 1997 r., która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. Przepis art. 25 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 1998 r. /art. 106 w związku z art. 127 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U. nr 137 poz. 887 ze zm./ stanowił w ust. 1, że składka na ubezpieczenie społeczne osób niepełnosprawnych zatrudnionych i zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, z wyjątkiem zatrudnionych przez pracodawcę, o którym mowa w art. 21 ust. 1, wynosi 50 procent składki na ubezpieczenie społeczne określonej w odrębnych przepisach, zaś w ust. 2, że przez osoby zatrudnione rozumie się pracowników oraz osoby wykonujące pracę nakładczą. Kategoryczne - w przeciwieństwie do art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. - brzmienie tego przepisu zaliczającego do osób niepełnosprawnych uprawnionych do zniżki jedynie pracowników oraz osoby wykonujące pracę nakładczą- wyklucza możliwość dokonania jego wykładni w kierunku przyjętym przez Sąd Najwyższy w powołanej wyżej uchwale z dnia 9 grudnia 1994 r., II UZP 35/94, i uznania, że ulga w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne przysługiwała od dnia w stycznia 1998 r. także niepełnosprawnym adwokatom wykonującym zawód indywidualnie. Prawa opłacania składki w połowie jej wysokości nie daje takim adwokatom również przepis art. 25 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1999 r. Rozważenia zatem wymaga, czy podstawą opłacania przez wnioskodawczynię po dniu 1 stycznia 1998 r. składek na ubezpieczenie społeczne w obniżonej wysokości mógłby być przepis art. 63 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. stanowiący, że osoby niepełnosprawne, o których mowa w art. 62 tej ustawy, i które przed dniem wejścia w życie ustawy nabyły prawo do świadczeń lub ulg na podstawie odrębnych przepisów, zachowują, dotychczasowe uprawnienia. Przepis ten warunkuje jednak zachowanie dotychczasowych ulg od ich powstania na podstawie przepisów odrębnych. Tymczasem wnioskodawczyni nabyła prawo do ulgi w opłacaniu składek na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 1991 r., a więc przepisu dotychczasowego, uchylonego z dniem 1 stycznia 1998 r. ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r., nie zaś z mocy przepisów odrębnych. Gdyby wolą ustawodawcy było zachowanie świadczeń lub ulg nabytych przez osoby uprawnione w oparciu o przepisy ustawy z dnia 9 maja 1991 r., użyłby on w art. 63 ustawy z dnia 17 sierpnia 1997 r. - zgodnie z zasadami legislacji - określenia "na podstawie przepisów dotychczasowych", a nie "odrębnych".

Z przytoczonych względów sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści przytoczonej w sentencji.(...).