Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1560/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 par. 1 pkt 5 w zw. z  art. 127 par. 3,  art. 145 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.), Sędziowie WSA Janusz Walawski, Andrzej Góraj, Protokolant Sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2011 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie ochrony danych osobowych 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3) zasądza od Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych na rzecz A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, mając za podstawę art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 12 pkt 2, art. 22 i art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t. j.: Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.), odmówił uwzględnienia wniosku A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o nakazanie X. Sp. z o.o. z siedzibą w P. – jako podmiotowi prowadzącemu serwis transakcji on-Iine [...] w domenie [...] – udostępnienia na rzecz A. Sp. z o.o. danych osobowych osób, które w serwisie [...] wystawiły do sprzedaży (jako przedmiot sprzedaży bądź darmowy dodatek do przedmiotu sprzedaży) na aukcjach internetowych tzw. bonifikarty A. Sp. z o.o.

W motywach decyzji organ wyjaśnił, że jedna z prowadzonych przez A. Sp. z o.o. akcji promocyjnych polega na wydawaniu tzw. bonifikart, tj. kart rabatowych na okaziciela, uprawniających ich posiadaczy do nabywania określonych produktów Spółki po obniżonej cenie, na warunkach opisanych w regulaminie promocji p.n. "Bonifikarta – regulamin promocji". Bonifikarty otrzymują pracownicy [...] należących do korporacji A. i działających na zasadzie franczyzy, pracownicy biura Spółki oraz jej partnerzy handlowi. Na bonifikarcie, oznaczonej znakiem firmowym korporacji A., zamieszczona jest informacja o dostępnych na promocyjnych warunkach produktach, okresie ważności bonifikarty oraz informacja, że szczegóły promocji zamieszczone są w regulaminie dostępnym w każdej [...] A. i na stronie [...]. Karta nie może być przedmiotem sprzedaży i jest ważna tylko w [...] biorących udział w promocji. Zgodnie z postanowieniami regulaminu promocji, bonifikarta jest kartą zniżkową, stanowiącą własność A. Sp. z o.o. i nie może być ani przedmiotem sprzedaży, ani przedmiotem darowizny przy okazji sprzedaży innych rzeczy. Osoba naruszająca regulamin promocji (w tym również nabywca bonifikarty) obowiązana jest do zwrotu bonifikarty Spółce A. Uczestnik akcji promocyjnej, przyjmując bonifikartę, zobowiązuje się tym samym do przestrzegania regulaminu akcji promocyjnej, a w szczególności do niezbywania bonifikarty. Pomimo regulaminowego zastrzeżenia o niedopuszczalności zbywania bonifikart, Spółka ustaliła, że są one oferowane do sprzedaży, bądź jako bezpłatny dodatek do innych artykułów sprzedawanych na aukcjach internetowych w serwisie [...]. W zaistniałych okolicznościach, pismem z dnia [...] grudnia 2009 r., A. Sp. z o.o. zwróciła się do X. Sp. z o.o. z siedzibą w P. o udostępnienie danych osobowych oznaczonych osób, prowadzących ww. aukcje, których przedmiotem są bonifikarty, uzasadniając, że dane osób są jej niezbędne, albowiem osoby biorące udział w ww. aukcjach w charakterze sprzedających i kupujących naruszyły postanowienia regulaminu, a wobec tego A. Sp. z o.o. zamierza podjąć czynności mające na celu – z jednej strony – pozbawienie sprzedających nienależnie uzyskanych przez nich korzyści, a z drugiej strony – odebranie bonifikart osobom, które je zakupiły. X. Sp. z o.o. odmówiła udostępnienia żądanych danych, argumentując, że udostępnienie ich może być kwalifikowane jako zachowanie bezprawnie naruszające dobra osobiste i skutkować odpowiedzialnością cywilnoprawną administratora danych.

W takiej sytuacji A. Sp. z o.o. zwróciła się do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z wnioskiem o nakazanie X. Sp. z o.o. udostępnienia żądanych informacji, powołując się na przepisy art. 29 ust. 2 i art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych i wskazując na potrzebę posiadania danych osobowych osób oznaczonych poprzez nazwę aukcji, numer aukcji, sprzedającego i lokalizację: [...].

Uzasadniając wniosek, Spółka wskazała, że cel, dla realizacji którego będą przetwarzane udostępnione dane, z pewnością jest celem prawnie usprawiedliwionym – za taki bowiem uznać należy zamiar egzekwowania postanowień regulaminu, do którego przestrzegania zobowiązany jest każdy uczestnik akcji promocyjnej. Przetwarzanie udostępnionych danych nie naruszy praw i wolności osoby, której przedmiotowe dane dotyczą, jako że dane te będą wykorzystane w celu zwrócenia się do osoby prowadzącej aukcję z żądaniem zaniechania oferowania bonifikarty jako przedmiotu sprzedaży lub darowizny oraz zwrotu – z powodu naruszenia zasad korzystania – karty. Żądanie udostępnienia danych odbywa się w celu egzekwowania postanowień regulaminu akcji promocyjnej, do przestrzegania których uczestnik, przystępując do akcji promocyjnej, się zobowiązał. Spółka A. wniosła ponadto o nadanie decyzji GIODO rygoru natychmiastowej wykonalności, argumentując, że marka A. należy do jednych z najdroższych i najlepiej rozpoznawalnych na świecie. Spółka konsekwentnie nie dopuszcza do nieuprawnionego wykorzystywania oznaczeń marki przez inne podmioty. Fakt rozprowadzania bonifikart przez nieuprawnione osoby i sposób ich rozprowadzania godzi w wizerunek A. oraz naraża na deprecjację oznaczenia, widniejącego na bonifikartach.

Zdaniem Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, wniosek A. Sp. z o.o. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Spółka, organizując promocję polegającą na przyznawaniu tzw. bonifikart, przewidywała, iż możliwą jest sytuacja, że osoby, którym ww. karty rabatowe przyznano, będą zamierzały je zbyć. Świadczą o tym wprost zapisy regulaminu omawianej promocji zastrzegające niedopuszczalność obrotu bonifikartami, a zarazem przewidujące określone konsekwencje w przypadku naruszenia jego zapisów w tym zakresie (tj. obowiązek zwrotu bonifikarty). Pomimo tego, Spółka nie przedsięwzięła działań służących zabezpieczeniu jej interesów na wypadek, gdyby wydane przez nią karty rabatowe, wbrew zastrzeżeniom regulaminu promocji, stały się przedmiotem obrotu. Działania takie mogłyby przykładowo polegać na wydawaniu kart imiennych, czy na nadaniu im oznaczeń identyfikujących (np. numerów), pozwalających na ustalenie – na podstawie oznaczenia karty – komu konkretnie została ona przyznana, tym samym zaś, kto spośród osób, którym wydano karty, wbrew zastrzeżeniom regulaminu promocji, wprowadza je do obrotu.

Organ nadmienił, że dostrzegalna jest sprzeczność pomiędzy założeniem, że tzw. bonifikarty są kartami rabatowymi na okaziciela, a zarazem – skoro wykluczony jest obrót nimi – mogą być wykorzystane wyłącznie przez tę osobę lub przez ten podmiot, któremu zostały przyznane. Spółka nie podjęła działań zabezpieczających, zamiast tego zaś, wobec ustalenia, że bliżej nieokreślone osoby wprowadzają do obrotu tzw. bonifikarty, a co najmniej próbują to uczynić, wystąpiła do X. o udostępnienie jej określonych informacji na temat tych osób.

W ocenie Generalnego Inspektora, w niniejszej sprawie interes administratora danych (Spółki), wyrażający się w dążeniu do realizacji jego prawnie usprawiedliwionego celu, nie przeważa nad interesem osób, których dotyczą wnioskowane dane, w poszanowaniu ich prawa do prywatności – rozumianego jako prawo do samodzielnego decydowania o zakresie i zasięgu udostępniania i komunikowania innym osobom informacji o swoim życiu. Zdaniem organu ochrony danych osobowych, zadośćuczynienie żądaniu Spółki wiązałoby się z nieproporcjonalną – w stosunku do interesów administratora, których on sam nie zabezpieczył w należyty sposób, choć mógł to uczynić – ingerencją w sferę prywatności osób, których dotyczą żądane informacje.

GIODO przyjął, że podstawą prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych, który stwarza prawną możliwość udostępnienia danych osobowych, jeżeli jest to niezbędne ze względu na usprawiedliwiony cel administratora danych, który to cel w rozpoznawanej sprawie Generalny Inspektor uznał za prawnie usprawiedliwiony, jednak, ważąc interesy zarówno administratora danych, jak i osób, których dane mają być udostępnione, organ ochrony danych osobowych doszedł do wniosku, że udostępnienie danych stanowić będzie w istocie ingerencję w sferę prywatności osób, których dane dotyczą. Organ ocenił bowiem, że w niniejszej sprawie nie można mówić o przewadze interesów Spółki A. nad interesami osób, których dotyczą wnioskowane dane. GIODO wyjaśnił także, że podstawą prawną decyzji nie mógł być przepis art. 29 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, gdyż Spółka A. nie wykazała, że dane osobowe, których się domaga, mają być wykorzystane w celach innych, niż włączenie do zbioru.

Przedmiotowa decyzja GIODO została podpisana przez Zastępcę Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych – A. L., działającego z upoważnienia organu.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Spółka A. wyraziła niezadowolenie z powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie i o uwzględnienie jej wniosku. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych, poprzez jego wadliwą interpretację i niezastosowanie, wyrażające się w odmowie udostępnienia wnioskowanych danych osobowych, pomimo istnienia prawnie usprawiedliwionego celu w uzyskaniu danych przez Spółkę oraz braku przesłanek do przyjęcia, że udostępnienie naruszać będzie prawa i wolności osób, których dane dotyczą; art. 29 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, poprzez wadliwą interpretację pojęcia "celu innego, niż włączenie do zbioru" i niezastosowanie tego przepisu, pomimo zaistnienia przesłanek ustawowych; art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej (t. j.: Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.), poprzez wydanie rozstrzygnięcia ograniczającego Spółce swobodę wykonywania działalności gospodarczej oraz art. 9 tej ustawy, poprzez podjęcie rozstrzygnięcia bez poszanowania jej słusznych interesów jako przedsiębiorcy. Ponadto zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 12 pkt 2, art. 22, art. 23 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku i podzielając zajęte poprzednio stanowisko. Decyzja ta także została podpisana przez upoważnionego Zastępcę Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych – A. L.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Spółka A. podtrzymała krytyczną ocenę stanowiska GIODO, prezentowaną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzuciła organowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych, poprzez przyjęcie, że udostępnienie danych naruszać będzie prawa i wolności osób, których dane dotyczą, pomimo braku przesłanek do takiego przyjęcia, a w konsekwencji bezpodstawną odmowę udostępnienia wnioskowanych danych osobowych, pomimo istnienia prawnie usprawiedliwionego celu w uzyskaniu danych przez skarżącą i niezbędności przetwarzania danych dla jego realizacji; art. 23 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych, poprzez jego niezastosowanie pomimo, że przetwarzanie danych ma charakter niezbędny dla realizacji prawnie usprawiedliwionego celu i nie będzie naruszać praw i wolności osób, których dane dotyczą; art. 6 ust. 1 ustawy o swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej, poprzez wydanie rozstrzygnięcia ograniczającego skarżącej swobodę wykonywania działalności gospodarczej oraz art. 9 tej ustawy, poprzez wydanie rozstrzygnięcia bez poszanowania słusznych interesów Spółki jako przedsiębiorcy. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Spółka wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według obowiązujących przepisów.

W odpowiedzi na skargę Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie, przytaczając w uzasadnieniu swego stanowiska procesowego argumentację, jakiej użył w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

W sprawie doszło do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), poprzez wydanie zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji, od której złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 20 maja 2010 r. o sygn. akt I OPS 13/09 (publ. LEX 579940), przepis art. 24 § 1 pkt 5 kpa nie ma zastosowania jedynie do osoby piastującej funkcję ministra, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 kpa, w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 kpa. Należy zatem a contrario przyjąć na podstawie rozważań zawartych w przedmiotowej uchwale, że przepis art. 24 § 1 pkt 5 kpa ma zastosowanie w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 kpa, w przypadku, gdy funkcję organu wykonuje upoważniony pracownik organu, który wydał decyzję objętą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W niniejszej sprawie tym pracownikiem Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, podlegającym wyłączeniu, jest jego Zastępca – A. L., który podpisał obie wydane w sprawie decyzje. Instytucja wyłączenia pracownika organu administracji publicznej jest tylko jednym z elementów gwarancji prawa do obiektywnego, bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, zatem wydanie decyzji po złożeniu wniosku o ponowne jej rozpatrzenie przez tę samą osobę niewątpliwie świadczy o uchybieniu tej gwarancji.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 kpa.

Stosownie natomiast do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w razie wystąpienia w sprawie jednej z przesłanek wznowieniowych, określonych w przepisach ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, sąd administracyjny jest zobligowany do wydania rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Jednocześnie Sąd podkreśla, że podjęcie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie wymaga dokładnego (wszechstronnego) przeanalizowania stanu faktycznego sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 kpa) pod kątem mających zastosowanie w sprawie norm prawa materialnego. Wszak decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] kwietnia 2010 r. przedstawia jednostronną ocenę faktów, które w sprawie są niesporne, co wskazuje na nieobiektywne rozpatrzenie materiału dowodowego.

Skoro bowiem, jak twierdzi GIODO, skarżąca Spółka nie zabezpieczyła należycie swoich interesów, by mogła oczekiwać uwzględnienia jej wniosku przez organ, co – zdaniem Sądu – jest stwierdzeniem zbyt daleko idącym z punktu widzenia stosowania norm materialnego prawa administracyjnego, to z drugiej strony – wciąż otwartą pozostaje kwestia oceny zachowań osób, które, będąc w posiadaniu bonifikart A. Sp. z o.o., mając świadomość obowiązywania regulaminowych warunków korzystania z nich, znając zamieszczone na każdej bonifikarcie informacje, w tym informację o wyłączeniu jej z obrotu (karta nie może być przedmiotem sprzedaży), wbrew woli właściciela bonifikarty, którym niezmiennie pozostaje A. Sp. z o.o., wystawiają bonifikarty na sprzedaż, czyniąc to za pośrednictwem serwisu internetowego [...], próbując tym samym de facto rozporządzić cudzą rzeczą, której wartość mierzona jest w pieniądzu (wartość produktów Spółki dostępnych na promocyjnych warunkach).

Czy w takiej sytuacji prawo do prywatności osób, których danych skarżąca Spółka się domaga, winno przeważać nad jej interesem? Czy zarzucana przez GIODO nienależyta staranność w zabezpieczeniu własnych interesów przez skarżącą winna być kwalifikowana w kategoriach okoliczności eliminujących ją z grona podmiotów, którym organ ochrony danych osobowych udziela stosownej ochrony? Pytania te nabierają jeszcze większego znaczenia, jeśli zważy się, że osoby, chcące zbyć bonifikarty, mają w pełni świadomość, że wystawiają na sprzedaż karty należące do A. Sp. z o.o. Stając się posiadaczem bonifikarty, osoba przyjmuje do używania cudzą rzecz i czyni to na warunkach regulaminowych. Oznacza to, że każdoczesnego posiadacza bonifikarty obowiązują te same warunki używania jej, w tym także zakaz sprzedaży bonifikarty.

Okoliczności te uszły uwadze organu przy ocenie stanu faktycznego sprawy, a mają one istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, albowiem interes skarżącej Spółki, nawet jeśli – w ocenie GIODO – nie był właściwie zabezpieczony, z pewnością nie może ustępować przed interesem osób, które, wbrew woli właściciela, próbują zbyć jego rzecz, licząc tym samym na zysk ze sprzedaży cudzej własności. W tym aspekcie rozważenia wymaga także kwestia okresu ważności oferowanych do zbycia bonifikart, jak również związana z nią okoliczność, na którą słusznie zwraca uwagę skarżąca Spółka, że A. Sp. z o.o. realizowała i wciąż realizuje tego rodzaju akcje promocyjne.

Rozpoznając raz jeszcze wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych winien uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" i "c" ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i 2 i art. 209 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd zasądził na rzecz skarżącej Spółki kwotę 457 zł, w tym 200 zł, stanowiącą wartość uiszczonego wpisu, kwotę 17 zł, poniesioną tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa, oraz kwotę 240 zł, tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).