Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 448/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 105
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: par. 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant ref. staż. Renata Puchalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2011 r. sprawy ze skargi P. W. i M. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 roku nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących P. W. i M. P. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego oraz na rzecz skarżącej M. P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia dla ustanowionego w sprawie pełnomocnika.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. znak: [...] Wojewoda [...] umorzył postępowanie prowadzone w sprawie dotyczącej wydania decyzji o nie podpadaniu pod przepisy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, z późn. zm.), nieruchomości pn. "M." położonej w gminie B., stanowiącej byłą własność W. W. W uzasadnieniu organ powołał się na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r. sygn. akt P 107/08.

Pismem z dnia 16 sierpnia 2010 r., M. P. wniosła do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odwołanie od decyzji Wojewody [...].

W odwołaniu strona wskazała, że w jej ocenie zawarte w uzasadnieniu postanowienia P 107/08 rozważania Trybunału Konstytucyjnego nie mają charakteru wiążącego dla organu administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie. Trybunał bowiem nie wydał orzeczenia merytorycznego formalnie uchylającego § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r., wobec czego przepis ten w dalszym ciągu pozostaje częścią porządku prawnego.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2011r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 105 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm. zw w dalszej części k.p.a), utrzymał w mocy zaskarżoną odwołaniem decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r.

Rozpatrując przedmiotową sprawę organ odwoławczy wskazał, iż przesłanką stanowiącą podstawę do umorzenia przez Wojewodę [...] postępowania był brak przepisu materialnego, który upoważniałby go do rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji administracyjnej, zarówno pozytywnej jak i negatywnej. Uzasadniając zajęte przez siebie stanowisko, Wojewoda [...] powołał się na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r. sygn. akt P 107/08. Wprawdzie postanowieniem tym Trybunał, w odpowiedzi na pytanie prawne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odnośnie zbadania czy § 5 ust.1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51, z późn. zm.) w zakresie w jakim na jego mocy orzekanie w przedmiocie podpadania nieruchomości ziemskich pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, z późn. zm.) przekazano do kompetencji organu administracji publicznej jest zgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji, umorzył postępowanie ze względu na utratę mocy obowiązującej aktu normatywnego w zakwestionowanym zakresie przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał, jednakże w uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia dokonał obszernej wykładni i wnikliwej analizy przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i ww. rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., praktyki organów administracji i orzecznictwa sądowego.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, w myśl którego wyszczególnione w nim nieruchomości przechodzą bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa, wyczerpał swą moc prawną wraz z przejęciem określonych w nim nieruchomości i nie mógł być później stosowany. Ponadto wskazał, iż mimo, że ani dekret, ani wymienione rozporządzenie nie zostały nigdy formalnie uchylone to prawodawca określił zakres czasowy obowiązywania tego rozporządzenia w sposób dorozumiany: mogło ono obowiązywać wyłącznie w celu wykonania dekretu, a zatem również wyłącznie w czasie, w którym była przeprowadzona reforma rolna. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że nieuprawnione jest przyznawanie §5 wymienionego rozporządzenia szerszego zakresu zastosowania niż przeprowadzenie reformy rolnej. Trybunał Konstytucyjny dokonał analizy przebiegu procesu nacjonalizacji nieruchomości i uznał, że cezurę dla reformy rolnej stanowi rok 1958, kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71, z późn. zm.). Z datą wejścia w życie tej ustawy, tj. z dniem 5 kwietnia 1958 r., bezprzedmiotowe stały się postępowania administracyjne w trybie 5 wymienionego rozporządzenia, mające na celu stwierdzenie, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej. Ponadto, rozważając problem obowiązywania § 5 ww. rozporządzenia, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż rozporządzenie z 1945 r. miało

charakter wykonawczy wobec dekretu o reformie rolnej. W chwili obecnej nabywanie prawa własności nieruchomości rolnej w trybie reformy jest niemożliwe. Biorąc to pod uwagę, § 5 wymienionego rozporządzenia nie może być obecnie dla organów administracji publicznej podstawą do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej podpadanie nieruchomości ziemskiej pod przepisy dekretu o reformie rolnej. Z chwilą ostatecznego zakończenia stosowania procedur wprowadzonych reformą rolną przestały istnieć stany faktyczne objęte hipotezą normy prawnej zawartej w § 5 rozporządzenia z 1945 r. W aktualnym stanie prawnym do orzekania o prawach rzeczowych osób pozbawionych nieruchomości w ramach reformy rolnej właściwe są sądy powszechne zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 1 k.p.c.

Zakwestionowany przepis rozporządzenia z 1945 r. nie ma mocy obowiązującej, w związku z tym nie stanowi szczegółowej regulacji, o jakiej mowa w art. 23 k.p.c., na podstawie której orzekanie w przedmiocie podpadania nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej mogłoby zostać przekazane organom administracji publicznej.

Rozpoznając niniejszą sprawę, organ II instancji, powołał się na art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wskazał także, iż nawet jeśli by przyjąć, iż wykładnia przepisów rozporządzenia z 1945 r. dokonana przez Trybunał Konstytucyjny, w postanowieniu z dnia 1 marca 2010 r. w przeciwieństwie do wyroków, o których mowa w art. 70 ust. 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, nie ma mocy powszechnie obowiązującej, to z uwagi na charakter, treść i argumentację wykładni przepisów rozporządzenia z 1945 r., dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu, wykładnia ta powinna być uwzględniania w praktyce orzeczniczej sądów i organów. Ze względu na wartości konstytucyjne istotne dla realizacji ochrony praw i wolności oraz prawa do sądu, konieczne jest zaaprobowanie linii orzeczniczej wypowiadającej się za powyższym stanowiskiem.

W chwili obecnej, widoczna jest zmiana w orzecznictwie sądów administracyjnych spowodowana wydanym przez Trybunał Konstytucyjny postanowieniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uznając moc wiążącą orzeczenia Trybunału, wynikającą - jego zdaniem - z art. 190 Konstytucji RP w kilku sprawach stwierdził nieważność decyzji organów obu instancji w sprawach, w których orzekano na podstawie § 5 rozporządzenia z 1945 r. przyjmując, iż zostały one wydane bez podstawy prawnej. Co prawda, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30

sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Jednakże organ II instancji rozpatrując sprawę nie mógł pominąć stanu zaistniałego w związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny postanowienia z dnia 1 marca 2010 r. oraz wpływu jaki ono wywarło na orzecznictwo sądów administracyjnych. Ponadto, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 maja 2010 r., I OSK 176/10 w uchwale z dnia 5 czerwca 2006 r., I OPS 2/06 Naczelny Sąd Administracyjny nie rozważał tych wszystkich kwestii, które były przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego i których analiza doprowadziła do stwierdzenia, iż § 5 wymienionego rozporządzenia utracił moc obowiązującą. Zdaniem organu, odmienna interpretacja byłaby nie do pogodzenia z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą, zgodnie z którą Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

Ponadto wskazano, że przepis art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym wyłącza spod jego kontroli te akty normatywne, które utraciły moc obowiązującą. Trybunał Konstytucyjny rozważył, czy pomimo utraty mocy obowiązującej przez 5 wymienionego rozporządzenia nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 39 ust. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. Zgodnie bowiem z tym przepisem Trybunał dokonuje merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, pomimo utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego przed wydaniem orzeczenia, jeżeli jest to konieczne dla ochrony konstytucyjnych praw i wolności. Trybunał Konstytucyjny uznał, że wydanie merytorycznego orzeczenia, które wyeliminowałoby 5 wymienionego rozporządzenia z systemu prawnego, nie można uznać za skuteczny środek ochrony praw ewentualnie naruszonych bezpodstawną praktyką stosowania tego przepisu, ponieważ nie obowiązuje on w systemie prawnym i nie może stanowić takiej podstawy. Trybunał podkreślił, że stosowanie prawa nieobowiązującego nie jest kwestią zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, lecz kwestią zakresu stosowania prawa przez sądy i inne organy władzy publicznej.

W świetle powyższego organ odwoławczy zgodził się z rozstrzygnięciem organu l instancji, tj. z umorzeniem postępowania, gdyż brak było podstawy prawnej do merytorycznego rozpatrzenia przedmiotowej sprawy w drodze postępowania administracyjnego, zaś brak podstawy prawnej do merytorycznego rozpatrzenia sprawy stanowi przesłankę bezprzedmiotowości postępowania. W takiej sytuacji zarzuty strony odnośnie umorzenia przez organ I instancji przedmiotowego postępowania uznano za bezzasadne.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na przedmiotową decyzję, domagając się przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz uchylenia zaskarżonej decyzji, jak również decyzji organu I instancji wniósł A. W.

W ocenie strony skarżącej obie wskazane wyżej decyzje naruszają przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Rozstrzygnięcia organów administracji zapadły w całości w oparciu o stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010r. (sygn. P 107/08). Tymczasem samo postanowienie Trybunału dotyczy "umorzenia postępowania", wobec czego orzeczenie to nie ma charakteru wiążącego tj. w przypadku wyroków Trybunału Konstytucyjnego.

Skarżący wskazał, iż analizę stanu prawnego związanego z regulacją § 5 rozporządzenia przeprowadził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale podjętej w dniu 10 stycznia 2011 roku (sygnatura I OPS 3/10), w której przyjął, że może on stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej odrzucenie, jako wniesionej po terminie.

Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm zwanej w dalszej części P.p.s.a), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym wskazać należy, iż Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 P.p.s.a).

Zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a, Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji uznał, iż decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] stycznia 2010 r., jak również utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r. zostały wydane z naruszeniem art. 105 k.p.a., co prowadzić musi do uwzględnienia skargi i wyeliminowania zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego.

Art. 105 k.p.a wskazuje na przesłanki umorzenia postępowania. W świetle tegoż przepisu organ administracji ma obowiązek umorzyć postępowanie, jeżeli stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe. Za bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 k.p.a. uznaje się zaś postępowanie, w którym brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Tak w doktrynie jak i w orzecznictwie reprezentowany jest pogląd, że bezprzedmiotowe jest postępowanie prowadzone przez niewłaściwy organ, a tym bardziej wtedy gdy organy administracji w ogóle nie są właściwe do rozpoznania sprawy (tak m. in. Borkowski w Adamiak/Borkowki KPA Komentarz, 6 wyd. Warszawa 2005, art. 105 k.p.a.).

W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy przyjął, że brak jest podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku o stwierdzenie, że określona nieruchomość nie podpada pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, w drodze postępowania administracyjnego. Stanowisko swe orzekające w sprawie organy oparły na postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r. (sygn. akt P 107/08).

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do ustalenia, czy organy administracyjne są właściwe do rozpoznania wniosku o stwierdzenie, że dana nieruchomość nie podpada pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Kwestia ta była już wielokrotnie przedmiotem rozważań przez sądy administracyjne. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów dnia 5 czerwca 2006 r. podjął uchwałę (sygn. akt I OPS 2/06), w której stwierdził, że przepis §5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13 ze zm.).

Tym nie mniej postanowieniem z 5 września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w tożsamej rodzajowo sprawie, wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym: "Czy § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) w zakresie w jakim na jego mocy orzekanie w przedmiocie podpadania nieruchomości ziemskich pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) przekazano do kompetencji organu administracji publicznej jest zgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP.

Postanowieniem z dnia 1 marca 2010 r. Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie ze względu na utratę mocy obowiązującej aktu normatywnego w zakwestionowanym zakresie przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny. W uzasadnieniu jednak Trybunał wskazał, iż ww. rozporządzenie nie może być obecnie stosowane przez organy administracji publicznej, a w szczególności nie może stanowić podstawy do wydawania decyzji administracyjnych dotyczących nieruchomości w związku z przeprowadzeniem reformy rolnej.

Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego przyjęły organy orzekające w niniejszej sprawie.

Należy jednak wskazać, iż w efekcie powyższego, postanowieniem z 7 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 176/10, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w przedmiocie reformy rolnej, przedstawił do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości- "czy w obecnym stanie prawnym przepis § 5rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13 z późn. zm.)?".

Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż po wydaniu postanowienia przez Trybunał Konstytucyjny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uznając moc wiążącą orzeczenia Trybunału z 1 marca 2010 r. w kilku sprawach stwierdził nieważność decyzji organów obu instancji w sprawach, w których orzekano na podstawie ww. przepisu rozporządzenia, przyjmując iż zostały one wydane bez podstawy prawnej. Uznanie, iż § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. utracił moc obowiązującą z chwilą zakończenia reformy rolnej mogłoby skłaniać do odstąpienia od stanowiska sformułowanego w uchwale NSA z 5 czerwca 2006 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów w dniu 10 stycznia 2011r. sygn. akt I OPS 3/10, podjął uchwałę, w której stwierdził, że § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 lit e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r. nie prowadzi do konieczności odmowy stosowania przez sądy i organy administracji publicznej § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., a także nie stanowi samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej w trybie określonym w tym przepisie. Postanowienie to nie jest bowiem "orzeczeniem" Trybunału, o którym mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny posiadał przy tym kompetencji do wiążącego stwierdzenia nieobowiązywania § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945r. Oznacza

to, że pogląd prawny Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którym wymieniony przepis utracił moc obowiązującą, nie wiąże sądów administracyjnych.

Dalej Naczelny Sąd Administracyjny w swojej uchwale przeprowadził szczegółową analizę zagadnienia mocy obowiązującej § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. dochodząc do wniosku, że dekret z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - jako że nigdy nie został derogowany przez prawodawcę - nie utracił mocy obowiązującej i stanowi w dalszym ciągu element prawa powszechnie obowiązującego. Tym samym również § 5 rozporządzenia nie utracił mocy obowiązującej. Nie można też mówić o jego "skonsumowaniu" z chwilą przejścia na rzecz Państwa nieruchomości podlegających reformie rolnej. Prawodawca dostrzegał bowiem, że wejście w życie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej będzie generowało spory w indywidualnych sprawach wynikające z wątpliwości co do tego, czy konkretna nieruchomość posiadała w dniu wejścia w życie dekretu cechy określone w powyższym przepisie dekretu. Oczywiste jest więc, że analizowany przepis rozporządzenia wyrażał normy generalne i abstrakcyjne, które miały być stosowane w przyszłości, jako procedura rozstrzygania tego typu sporów. Przepis §5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. jest w dalszym ciągu stosowany w praktyce organów władzy publicznej jako podstawa kompetencji do rozstrzygania o podpadaniu konkretnej nieruchomości pod przepisy dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. W obecnych realiach ustrojowych funkcje wojewódzkich urzędów ziemskich wykonują organy administracji rządowej (wojewodowie). Decyzje tych organów podlegają natomiast kontroli sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł nadto, iż nie można przyjąć, że rozstrzyganie sporów dotyczących przeprowadzenia reformy rolnej w drodze administracyjnej zakończyła ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

Zgodnie z art. 187 § 2 ustawy P.p.s.a. uchwała składu siedmiu sędziów jest wiążąca w danej sprawie. Z kolei art. 269 tej ustawy określa tryb postępowania w sytuacji, gdy jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów. Z art. 269 §1 ustawy P.p.s.a. wynika tzw. ogólna moc wiążąca wskazanej uchwały. Wspomniana ogólna moc wiążąca uchwały wyraża się w tym, że żaden skład orzekający jakiegokolwiek sądu administracyjnego nie może rozstrzygnąć kwestii objętej zakresem uchwały w sposób sprzeczny ze stanowiskiem w niej zawartym, niż przy zastosowaniu reguł wynikających z tej normy (tj. przedstawienia powstałego zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi).

Mając na uwadze powyższe należy wskazać, iż Sąd w obecnym składzie uznał się związany Uchwałą NSA i przyjmuje pogląd tamże wyrażony za wiążący.

W takiej sytuacji nie może ostać się stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie, opierające się na tezie, iż właściwą drogą orzekania w sprawach podpadania lub nie podpadania nieruchomości pod regulacje dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jest droga przed sądem powszechnym, a w konsekwencji prowadzenie postępowania administracyjnego w tym przedmiocie jest bezprzedmiotowe. Z tego względu zaskarżona decyzja, jak również utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji musiały zostać uchylone, co oznacza, że obecnie organ I instancji winien rozpatrzyć sprawę dotyczącą wydania decyzji w przedmiocie nie podpadaniu pod przepisy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nieruchomości pn. "M." położonej w gminie B., stanowiącej byłą własność W. W., merytorycznie.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w pkt. 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o zwrocie skarżącemu kosztów postępowania sądowego wydano w oparciu o art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a.