Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1414/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Ewidencja gruntów
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 2 pkt 6, art. 24 ust. 2a
journal: Dz.U. 2017 poz 2101
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jedn.
article: art. 7,77 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi Ł. G. na decyzję [...] Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie zmiany w operacie gruntów i budynków 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...], 2. zasądza od [...] Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w [...] na rzecz Ł. G. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2018r. znak [...] [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (dalej WINGK), na podstawie art. 7b ust. 2 pkt 2, art. 22 ust. 1 ustawy z dnia [...] maja 1989r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz.U. z 2017r. poz. 2101 z późn.zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017r. poz. 1257 z późn.zm., dalej "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania P. O. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2018r. [...] o odmowie aktualizacji danych ewidencyjnych poprzez przywrócenie wpisu w operacie ewidencji gruntów i budynków dotyczącego umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] marca 2016r. pomiędzy Ł. G. a P. O. dotyczącej działek nr [...] i [...] położonych w obrębie [...] gmina L. o łącznej powierzchni 13,69 ha wyrejestrowanej z ewidencji gruntów i budynków w dniu [...].01.2018r., orzekł 1. uchylić zaskarżoną decyzję w całości, 2. przywrócił stan w ewidencji gruntów i budynków sprzed zmiany [...] tj. wpisać jako dzierżawcę działek nr [...] i [...] położonych w obrębach [...] gmina L. P. O..

W uzasadnieniu decyzji WINGK wyjaśnił, że [...] marca 2016r. została zawarta umowa dzierżawy pomiędzy Ł. G. (wydzierżawiającym) a P. O. (dzierżawcą), którą objęte były grunty rolne działki nr [...] i [...] położone w miejscowości [...]. Umowa została zawarta na okres 10 lat. W dniu [...] stycznia 2018r. W dniu [...] stycznia 2018r. Ł. G. wniósł o wyrejestrowanie w ewidencji gruntów powyższej umowy dzierżawy, dołączając oświadczenie z [...].12.2016r. o rozwiązaniu umowy dzierżawy na koniec okresu dzierżawnego tj. na dzień [...].03.2018r.

Starosta [...] zawiadomieniem o zmianie z dnia [...] stycznia 2018r. poinformował strony ww. umowy dzierżawy o jej wyrejestrowaniu.

Wnioskiem z [...] stycznia 2018r. (wpływ [...].01.2018r.) P. O. wystąpił do Starosty o dokonanie powrotnej zmiany i przywrócenie poprzedniego wpisu obowiązującej umowy dzierżawy z dnia [...] marca 2016r. W uzasadnieniu wskazano, że zmiana dokonana została na skutek nieskutecznego rozwiązania umowy przez Ł. G., niezgodnego z przepisem art. 673 § 3 w zw. z art. 694 kodeksu cywilnego. Po dalszej wymianie korespondencji z pełnomocnikiem wnioskodawcy, [...] marca 2018r. Starosta W. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania, a następnie decyzją z [...] kwietnia 2018r. [...] odmówił aktualizacji danych ewidencyjnych poprzez przywrócenie wpisu w operacie ewidencji gruntów i budynków umowy dzierżawy zawartej [...] marca 2016r. pomiędzy Ł. G. a P. O. dotyczącej przedmiotowych działek o łącznej pow. 13,69 ha, wyrejestrowanej z ewidencji w dniu [...] stycznia 2018r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że wyrejestrowanie z ewidencji gruntów i budynków ww. umowy dzierżawy nastąpiło na podstawie skutecznego oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy dzierżawy w trybie art. 704 Kodeksu cywilnego, a wszelkie spory pomiędzy dzierżawcą i właścicielem gruntów mogą być rozwiązywane na drodze sądowej w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł P. O., reprezentowany przez radcę prawnego, zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 8 k.p.a. poprzez nierówne traktowanie stron w tej samej sytuacji prawnej i faktycznej oraz naruszenie przepisów prawa materialnego tj. przepisu art. 24 ust. 2c w zw. z art. 20 ust. 2 pkt 6 ustawy Pgik, poprzez niewłaściwe zastosowanie.

W toku postępowania WINGK uzyskał wyrok Sądu Rejonowego we [...] z dnia [...] maja 2018r. (sygn. I C 3921/17) oddalającego powództwo Ł. G. o ustalenie nieważności umowy.

Organ odwoławczy podkreślił informacyjny i ewidencyjny charakter danych rejestrowanych w ewidencji gruntów i budynków, a także wtórny techniczno- deklaratoryjny charakter postępowania w sprawie aktualizacji danych ewidencyjnych względem zdarzeń prawnych, z których wynikają zmiany w ewidencji. Przywołując treść art. 20 ust. 2 Pgik oraz § 11 ust. 1 pkt 2 i § 12 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków organ podkreślił, że zmiana w ewidencji nie może prowadzić do modyfikacji czy ustalenia spornego stanu prawnego nieruchomości. Organy prowadzące ewidencję sprawują zatem wyłącznie funkcje ewidencyjne, dokumentacyjne, a nie są uprawnione do rozstrzygania sporów dotyczących stanu prawnego nieruchomości. Potwierdzają jedynie stan zaistniały wcześniej i udokumentowany stosownymi dowodami, czyli wskazanymi przez prawo dokumentami i nie mogą prowadzić do powstania stanów spornych.

Analizując zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy stwierdził, że między osobą wydzierżawiającą a dzierżawcą istnieje spór dotyczący nieważności umowy dzierżawy z [...] marca 2016r., w związku z jej jednostronnym rozwiązaniem. Kwestii tej nie rozstrzygnął również wyrok Sądu Rejonowego we [...] z [...] maja 2018r. którym oddalono powództwo w sprawie stwierdzenia nieważności umowy. Nie zostały przedłożone dokumenty świadczące o skutecznym rozwiązaniu umowy dzierżawy.

Faktem jest, że Starosta W. w chwili wykreślenia informacji o umowie dzierżawy z ewidencji gruntów i budynków ([...].01.2018r.) nie posiadał informacji o powstałym sporze dotyczącym ważności umowy dzierżawy z [...] marca 2016r. Organ odwoławczy wskazał, że w istniejącym jednak aktualnie stanie faktycznym i prawnym uwzględniając również orzecznictwo sądów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2018r. odmawiające przywrócenia wpisów w ewidencji gruntów i budynków dotyczące umowy dzierżawy jest rozstrzygnięciem niezgodnym z przepisami prawa, gdyż wcześniej wykreślenia tej umowy dokonano na podstawie dokumentów nie wskazanych ww. przepisach.

Organ powołał się na orzeczenia sądów administracyjnych podkreślając, że organy administracji publicznej w postępowaniu ewidencyjnym nie mogą rozstrzygać sporów leżących poza ich kompetencjami, w tym sporów o charakterze cywilnoprawnych. W szczególności nie są uprawnione do oceny czy wobec braku zgody dzierżawcy na rozwiązanie umowy dzierżawy – takie wypowiedzenie było , w oparciu o przepisy prawa cywilnego wystarczające. Dlatego istniejąca wątpliwość co do kontynuacji umowy dzierżawy wymaga wyjaśnienia w odrębnym postępowaniu przed sądem powszechnym i dopiero jego wynik, w postaci prawomocnego orzeczenia, może być podstawą aktualizacji ewidencji. W związku z powyższym w tym postępowaniu nie jest rolą organu pierwszej, ani drugiej instancji czy doszło do skutecznego rozwiązania umowy dzierżawy, czy też zachowuje ona swoją ważność.

Jak wskazano w orzecznictwie sądów administracyjnych ewidencja gruntów i budynków jest tylko specjalnie prowadzony i wywierającym określone skutki prawne zbiorem informacji o gruntach, który pełni funkcje informacyjno-techniczne nie rozstrzygając sporów o prawo, ani nie nadaje czy ujmuje praw (wyrok NSA z 14 kwietnia 2015r. sygn. I OSK 1718/13). Zaistnienie zatem jakichkolwiek uzasadnionych wątpliwości co do stanu prawnego nieruchomości nie pozwala na prowadzenie postępowania w trybie administracyjnym służącym aktualizacji zapisów widniejących w ewidencji.

W ocenie K-PWINGK właściwym w obecnym stanie prawnym jest przywrócenie w ewidencji informacji o umowie dzierżawy z dnia [...] marca 2016r. zawartej pomiędzy Ł. G. (wydzierżawiającym) a P. O. (dzierżawcą). Istotne jest, że obowiązkiem starosty jest utrzymanie operatu w stanie aktualności. W ocenie organu II instancji przywrócenie w egib wpisu dotyczącego przedmiotowej umowy dzierżawy nie powoduje naruszenia ww. obowiązku, gdyż jak już wyjaśniono brak jest dokumentu, który stanowiłyby podstawę do wykreślenia wpisu dotyczącego tej umowy dzierżawy z ewidencji gruntów i budynków i jej aktualizację.

Skargę na powyższe decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniósł Ł. G., reprezentowany przez radcę prawnego, wnosząc o uchylenie tej decyzji i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wg norm przepisanych. Skarżonej decyzji zarzucono:

1) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nieustalenie wszystkich przesłanek niezbędnych dla uznania, że odmowa aktualizacji danych ewidencyjnych poprzez przywrócenie wpisu umowy dzierżawy z [...] marca 2016r. pomiędzy ł. G. a P. O. dotyczącej działek wskazanych działek obręb [...] gmina L. była konieczna, gdyż:

a) P. O. nie nabył praw wynikających z przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, ponieważ pobiera rentę wojskową, a także nie ma praw wynikających z przepisów o rozwoju obszarów wiejskich wobec braku posiadania ww. działek,

b) Nastąpiła zmiana stanu faktycznego posiadania spornych działek wskutek wypowiedzenia ww. umowy dzierżawy zgodnie z zapisem tej umowy oraz zawarcia umowy dzierżawy z [...].05.2017r. pomiędzy Ł .G. a M. D. ,

2) naruszenie § 11 ust. 1 pkt 2 i § 12 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków, poprzez przywrócenie wpisu umowy dzierżawy i dzierżawcy, który nie jest posiadaczem ww. działek jako gruntów zgłaszanych do ewidencji w związku z art. 28 ust. 4 pkt 1, art. 38 pkt 1oraz art. 117 ustawy z dnia 20 grudnia 1960r. o ubezpieczeniu społecznym rolników lub przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji EFOiGR, gdy działki są w posiadaniu i uprawie M. D., który podlega ubezpieczeniu rolniczemu i do którego stosuje się przepisy ww. ustawy z 28 listopada 2003r.,

3) naruszenie art. 20 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, poprzez przywrócenie wpisu informacji dotyczącej umowy dzierżawy, mimo że od wykazania takich informacji w ewidencji gruntów i budynków nie jest uzależnione nabycie praw wynikających z przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, a także z przepisów o rozwoju obszarów wiejskich wobec braku posiadania przez P. O. ww. działek, gdy jest on rencistą i z ww. działek nie ma uprawnień do zastosowania przepisów ustawy z 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich.

W odpowiedzi na skargę WINGiK administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ stwierdził, że przeprowadził postępowanie odwoławcze z zachowaniem reguł określonych w k.p.a. Argumenty skargi nie mają bezpośredniego związku z postępowaniem, które toczyło się z wniosku P. O. o przywrócenie w ewidencji gruntów i budynku wpisu umowy dzierżawy na jego rzecz. To do wnioskodawcy zatem należało określenie jego przedmiotu i zakresu. Jak wykazano w decyzji Starosta dokonał wykreślenia umowy dzierżawy na podstawie nieuprawnionych dokumentów. Tym samym K-PWINGiK nie był uprawniony do badania z urzędu prawidłowości wcześniejszych wpisów do operatu ewidencyjnego.

W toku sprawy, po doręczeniu odpisu skargi i odpowiedzi na skargę, wpłynęło do sądu pismo procesowe radcy prawnego L. W., reprezentującego uczestnika postępowania P. O. z [...] marca 2018r., które nie zawierało oświadczenia o doręczeniu albo nadaniu przesyłką poleconą jego odpisu reprezentującemu skarżącego radcy prawnegmu. Wobec powyższego, na podstawie art. 66 § 1 p.p.s.a. podlegało zwrotowi bez wzywania do usunięcia jego braków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu, bowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie mogą się ostać, aczkolwiek jedynie częściowo z przyczyn wskazanych w skardze. Dokonując kontroli legalności działania administracji publicznej, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018r. poz. 1302 z późn.zm., dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje także przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę orzekania organów administracji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Pgik) oraz rozporządzenia wykonawczego Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. z 2016r. poz. 1034 ze zm., dalej "rozporządzenie egib").

Podkreślenia wymaga, że ewidencja gruntów i budynków obejmuje wyłącznie informacje podmiotowe i przedmiotowe określone w przepisach ww. ustawy (art. 20) oraz rozporządzenia egib. I tak w ewidencji tej, oprócz informacji określonych w art. 20 ust. 1, wskazuje się także m.in. informacje dotyczące umów dzierżawy, jeżeli od wykazania takich informacji w ewidencji gruntów i budynków uzależnione jest nabycie praw wynikających z przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, a także z przepisów o rozwoju obszarów wiejskich (ust. 2 pkt 6). Jednocześnie podkreślenia wymaga, że brak jest podstaw prawnych do wskazania w ewidencji gruntów i budynków innych umów dzierżawy gruntów, w tym umów dzierżawy gruntów rolnych, które nie spełniają tego warunku.

Po myśli § 11 ust. 1 pkt 2 -6 rozporządzenia egib, w ewidencji wskazuje się także dane o gruntach, które są przedmiotem umów dzierżawy, oraz o dzierżawcach tych gruntów, zgłaszanych do ewidencji w związku z przepisami art. 28 ust. 4 pkt 1, art. 38 pkt 1 oraz art. 117 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2016r. poz. 277) lub z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. z 2014r. poz. 1613) (pkt 2); opis tych praw do gruntów (pkt 3), informacje o dokumentach, które stanowiły podstawę do sporządzenia opisu, o którym mowa w pkt 3 (pkt 4), datę i zegarowy czas wpisania danych do bazy danych (pkt 5), datę ostatniej weryfikacji danych (pkt 6)(...).

Z kolei zgodnie z § 12 ust. 1 ww. rozporządzenia, prawa osób i jednostek organizacyjnych , o których mowa w § 10 ust. 1 pkt 2 oraz § 11 ust. 1 pkt 1 i 2, do gruntów, budynków i lokali uwidacznia się w ewidencji na podstawie:

1) wpisów dokonanych w księgach wieczystych;

2) prawomocnych orzeczeń sądowych;

3) umów zawartych w formie aktów notarialnych, dotyczących ustanowienia lub przeniesienia praw rzeczowych do nieruchomości, z wyłączeniem umów dotyczących użytkowania wieczystego gruntów i własności lokali;

4) ostatecznych decyzji administracyjnych;

5) dyspozycji zawartych w aktach normatywnych;

6) umów dzierżawy, o których mowa w § 11 ust. 1 pkt 2.

W myśl art. 24 ust. 2a Pgik, informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji:

1) z urzędu, jeżeli zmiany tych informacji wynikają z:

a) przepisów prawa,

b) dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1-4,

c) materiałów zasobu,

d) wykrycia błędnych informacji;

2) na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania.

Aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje (ust. 2b):

1) w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie:

a) przepisów prawa,

b) wpisów w księgach wieczystych,

c) prawomocnych orzeczeń sądu, a w przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego - orzeczeń sądu,

d) ostatecznych decyzji administracyjnych,

e) aktów notarialnych,

ea) aktów poświadczenia dziedziczenia oraz europejskich poświadczeń spadkowych,

f) zgłoszeń budowy budynku, zawiadomień o zakończeniu budowy budynku oraz zgłoszeń rozbiórki budynku, o których mowa odpowiednio w art. 30, art. 54 oraz art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, oraz zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu,

g) wpisów w innych rejestrach publicznych,

h) wniosku zainteresowanego podmiotu ewidencyjnego i wskazanej w tym wniosku dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, jeżeli wnioskowana zmiana obejmuje informacje gromadzone w ewidencji gruntów i budynków dotyczące nieruchomości znajdujących się w wyłącznym władaniu wnioskodawcy albo wnioskodawców;

2) w drodze decyzji administracyjnej - w pozostałych przypadkach.

Zgodnie z ust. 2c art. 24, odmowa aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Podzielić należy zasadnicze stanowisko i wykładnię przepisów prawa materialnego zaprezentowaną w uzasadnieniu skarżonej decyzji co do charakteru i funkcji ewidencji gruntów i budynków oraz wskazywanych w niej informacji i danych ewidencyjnych.

Podkreślenia zatem wymaga, że pochodny charakter informacji znajdujących się w ewidencji w stosunku do źródeł tych informacji wymienionych w § 12 ust. 1 pkt 1-6 i § 11 ust. 2 rozporządzenia z 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków oznacza, że wszelkie zmiany danych ewidencyjnych powinny mieć charakter bezsporny. Można to osiągnąć wyłącznie przez dokonywanie ich rejestracji w sposób przewidziany w rozporządzeniu. Obowiązek zamieszczenia w ewidencji wyłącznie danych bezspornych wyklucza samodzielne rozstrzyganie przez organ rejestrujący wszelkich kwestii związanych z prawem do nieruchomości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca 2017r. sygn. I OSK 184/17, dostępny CBOSA).

Nie można kwestionować danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków dotyczących jakichkolwiek osób ujawnionych w tej ewidencji, jeżeli podmiot kwestionujący te dane nie wykazał, poprzez stosowne udokumentowanie, przysługiwania praw do przedmiotu, którego dane te dotyczą. W postępowaniu ewidencyjnym nie rozstrzyga się sporów o prawa do nieruchomości lub ich wydzielonych części, lecz jedynie rejestruje te prawa, które muszą wynikać z określonych prawem dokumentów. Z tego względu zmiana danych w tym zakresie może być dokonana na wniosek tylko wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przysługiwanie praw do przedmiotu, którego zmiana ma dotyczyć (por. wyrok NSA z 15 maja 2014r. sygn. I OSK 2794/12).

Sformalizowany charakter procedury aktualizacji danych ewidencyjnych obejmuje zasadniczo dwie sytuacje. Przede wszystkim jest to wymiana (uaktualnienie) danych ewidencyjnych polegająca na wprowadzeniu nowych informacji wynikających z dokumentów źródłowych, o których mowa w § 12 ust. 1 i § 46 ust. 2 rozporządzenia z egib. W pojęciu aktualizacji mieścić się będzie również usuwanie (prostowanie) błędnych wpisów znajdujących się w bazie danych ewidencyjnych, ale tylko takich, które mają charakter oczywistych - w świetle złożonych dokumentów - pomyłek.

Zmian w stanie prawnym zapisanym w ewidencji gruntów dokonuje się na podstawie prawomocnych orzeczeń sądowych, aktów notarialnych, ostatecznych decyzji administracyjnych, a także innych aktów normatywnych, zaś korekta danych zawartych w dokumentach ewidencyjnych jest możliwa, jeśli błędy mają charakter ewidentny.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy podkreślania nadto wymaga, iż to starosta ma obowiązek z urzędu utrzymywać aktualny stan danych ewidencyjnych, w tym aktualizować dane błędne. Obowiązek utrzymywania operatu ewidencyjnego w stanie aktualności nie może być przy tym rozumiany jako automatyczne "prostowanie" wszelkich danych operatu i na każde żądanie wnioskodawcy, zwłaszcza jeśli miałoby to skutkować rozstrzygnięciem sporu granicznego bądź własnościowego, czy też, innymi słowy, ustalaniem stanu własności lub innych praw do nieruchomości. Oznacza to, jak zasadnie wywiódł WINGiK, że organ dokonujący aktualizacji zapisów ewidencyjnych nie ma kompetencji do rozstrzygania sporów prawnych dotyczących istnienia bądź - nie umowy dzierżawy gruntów. Przez zmiany w ewidencji nie można doprowadzić do modyfikacji czy ustalenia prawnego stanu spornego do nieruchomości, a dopiero zmiana lub ustalenie tego stanu w innym, przewidzianym prawem trybie (np. w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym) może znaleźć odzwierciedlenie w ewidencji gruntów i budynków.

Podzielić należy w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 kwietnia 2018r. sygn. I OSK 1388/16 (CBOSA), zgodnie z którym z regulacji ustawy z 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, a zwłaszcza z art. 20, art. 22 i art. 24 tej ustawy wynika, że ewidencja gruntów jest tylko specjalnie prowadzonym i wywierającym określone skutki prawne zbiorem informacji o gruntach, który pełni funkcje informacyjno - techniczne. Zmiany w ewidencji nie rozstrzygają sporów o prawo, nie nadają ani nie ujmują praw. Żądaniem wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich. Deklaratoryjny charakter wpisów oznacza, że ewidencja nie kształtuje nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan prawny wynikający z dokumentów

W niniejszej sprawie zwrócić zatem należy uwagę na to, że postępowanie aktualizacyjne z powodu zmian wynikających z materiałów zasobu czy wykrycia błędnych informacji, po myśli art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. c i d ustawy z 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne jest możliwe tylko z urzędu (por. wyrok NSA z 20 lutego 2018r. sygn.. I OSK 1915/17). Z kolei przepis art. 24 ust. 2a pkt 2 in fine Pgik tworzy nową autonomiczną podstawę, dającą szczególne uprawnienie podmiotom, które twierdzą, że są samoistnymi posiadaczami i nie są wpisane do rejestru - do złożenia wniosku o aktualizację ewidencji. W takiej sytuacji organ administracji zobowiązany jest ustalić czy ten podmiot rzeczywiście włada gruntem na zasadach samoistnego posiadania stosując się w szczególności do wymogów art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. (por. wyrok NSA z 13 lutego 2018r. sygn. I OSK 765/16).

Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy wskazać, iż niesporna pozostaje okoliczność, że uprzednio została w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę [...] wykazana umowa dzierżawy "gruntu ornego" zawarta [...] marca 2016r. pomiędzy Ł. G. (właścicielem nieruchomości) a P. O. (dzierżawcą). Sąd stwierdza brak w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów stanowiących podstawę wpisu tej umowy i zakresu do ewidencji gruntów i budynków.

W przedłożonych wraz ze skargą oraz odpowiedzią na skargę aktach administracyjnych zalega wyłącznie zawiadomienie o zmianie z dnia [...] stycznia 2018r. (nr [...]) , dowód zmiany [...], "podstawa rozwiązanie umowy z dnia [...].12.2016r.", z opisem zmiany wyrejestrowanie umowy dzierżawy zawartej w dniu [...].03.2016r., którym usunięto zapis o umowie dzierżawy i osobie dzierżawcy (P. O.), jednak w swej treści dotyczy wyłącznie 3 działek ewidencyjnych w obrębie [...] tj. nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 12,122.

W aktach znajduje się również wniosek Ł. G. z dnia [...] stycznia 2018r. (zarejestrowany nr dz. [...]) do Starostwa Powiatowego we [...] o wyrejestrowanie w ewidencji gruntów i budynków umowy dzierżawy zawartej w dniu [...].03.2016r. (z podpisem wyłącznie właściciela), a także oświadczenie Ł. G. adresowane do P. O. z [...] grudnia 2016r. o rozwiązaniu umowy dzierżawy: "na koniec okresu dzierżawnego tj. na dzień [...].03.2018r. zawartej z Panem w dniu [...].03.2016r. dotyczącej dzierżawy gruntu ornego położonego w miejscowości [...] – Gmina L. o łącznej powierzchni 13,69 ha, działki nr [...]" wraz z kopią dowodu doręczenia oświadczenia adresatowi [...] stycznia 2018r. W aktach tych znajduje się również kopia (niepotwierdzona za zgodność z oryginałem) umowy dzierżawy gruntu rolnego zawartej w dniu [...] marca 2016r. w [...] pomiędzy Ł. G. "wydzierżawiającym" oraz P. O. jako "dzierżawcą", dotycząca gruntu ornego będącego własnością wydzierżawiającego położonego w miejscowości [...] – Gmina L. o łącznej powierzchni 13,69 ha, który został oddany do użytkowania i pobierania pożytków. Podkreślenia wymaga, iż w drukowanym tekście umowy nie oznaczono numerów działek ewidencyjnych, są one dopisane pismem ręcznym, bez jakiegokolwiek parafowania ( § 1 umowy). Nie wiadomo zatem kiedy i przez kogo ta treść dokumentu została dopisana. Zgodnie z § 10 umowy została ona zawarta na okres 10 lat tj. do dnia [...].03.2026r. Podstawy rozwiązania umowy określono w § 9.

Zwrócić należy także uwagę, iż we wniosku o wyrejestrowanie w ewidencji gruntów i budynków właściciel nie podał nr działek ewidencyjnych. Brak w aktach sprawy jakiegokolwiek dowodu, dokonania zmian w ewidencji gruntów i budynków do działek o nr ewidencyjnych [...] i [...], o których mowa w pismach kierowanych z upoważnienia Starosty do pełnomocnika P. O. (z [...] i [...].02.2018r.).

Ponadto w swoich pismach z 20.01, 7.02 i [...].03.2018r. wnioskując o "przywrócenie poprzedniego wpisu umowy dzierżawy" pełnomocnik P. O. nie wskazał numerów działek ewidencyjnych w ewidencji gruntów, których wniosek ten dotyczy. Tylko organ I instancji konsekwentnie posługuje się w swoich pismach numerami 5 działek tj. [...] położonych w obrębach ewidencyjnych [...]. Tak też w zawiadomieniu o wszczęciu na wniosek P. O. postępowania administracyjnego w sprawie aktualizacji danych ewidencyjnych, poprzez przywrócenie wpisu w ewidencji gruntów i budynków umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] marca 2016r. pomiędzy Ł. G. a P. O. dotyczącej wskazanych działek ewidencyjnych o łącznej powierzchni 13,69 ha, wyrejestrowanej z operatu ewidencji gruntów i budynków w dniu [...].01.2018r. na podstawie wypowiedzenia umowy dzierżawy z dnia [...].12.2016r. Zważyć przyjdzie, iż w tym zawiadomieniu nie wskazano materilanoprawnej podstawy wszczęcia na wniosek postępowania w sprawie aktualizacji ewidencji gruntów, a jedynie ogólny przepis art. 61 § 1 i 3 k.p.a.

Nie budzi jednak w tej sprawie wątpliwości, że organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie aktualizacji danych ewidencyjnych wyłącznie na wniosek P. O.. Tym samy w pierwszej kolejności organ ten winien zweryfikować i ustalić okoliczności legitymujące wnioskodawcę do zainicjowania tego postępowania w rozumieniu art. 24 ust. 2a pkt 2 in fine Pgik.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że przepis ten stanowi, iż informacje zawarte w ewidencji podlegają aktualizacji na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Nie wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, aby wnioskodawca spełniał ten warunek, co organy całkowicie pominęły. Nie jest sporne, że nie jest on właścicielem nieruchomości, a w okolicznościach tej sprawy kwestią sporną pozostaje właśnie okoliczność, czy włada przedmiotowymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania. W tym zakresie organ I instancji nie poczynił żadnych ustaleń, co prawdopodobnie jest konsekwencją błędnej wykładni przez ten organ prawa materialnego i błędnego przekonania o uprawnieniu do własnej oceny skuteczności jednostronnego oświadczenia woli strony umowy dzierżawy gruntu rolnego. Wynika to z uzasadnienia decyzji stanowiska Starosty wyrażanego w toku postepowania oraz w szczególności uzasadnienia wadliwej, bowiem zdecydowanie przedwczesnej i dowolnej decyzji z dnia [...] kwietnia 2018r.

Sąd zwraca uwagę, iż oczywiście nie jest wykluczone, w sytuacji gdy organ na skutek inicjatywy wnioskodawcy lub z urzędu stwierdzi dokonanie błędnego wpisu (także wykreślenia) w ewidencji jest uprawniony a nawet zobowiązany do dokonania aktualizacji takiego błędnego wpisu. Jednak nie jest to sytuacja tożsama z taką, w której jeden z podmiotów wykazanych uprzednio w ewidencji, przeświadczony o błędnym wykreśleniu, wnioskuje o dokonania aktualizacji i "przywrócenie" swego ujawnionego prawa. Wówczas to ten podmiot musi spełnić warunek umożlwiający dokonanie wpisu na podstawie określonych przepisami dokumentów, musi też wykazać, do czego powinien go wezwać organ , że należy do grupy podmiotów legitymowanych do skutecznego wnioskowania o dokonanie aktualizacji danych ewidencyjnych.

Tym samym, abstrahując od prawidłowości/wadliwości dokonania [...] stycznia 2018r. przez Starostę na jednostronny wniosek właściciela, wykreślenia z ewidencji gruntów i budynków danych dotyczących przedmiotowej umowy dzierżawy gruntów rolnych (czynność materialno-techniczna), w dacie składania przez P. O. wniosku i ponowny wpis tej umowy do ewidencji (aktualizacji danych ewidencyjnych), winien on wykazać, że spełnia aktualnie warunki dokonania wpisu tej umowy do ewidencji, czyli, że włada określonymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania, a nadto, aby w ogóle ubiegać się o wpis umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego, że jest to taka umowa, o której mowa w art. 20 ust. 2 pkt 6 Pgik oraz § 11 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia egib.

Tymczasem Starosta, z naruszeniem przepisów, art. 6, art. 7, art. 77 § 1 nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, nie zgromadził dowodów w tym zakresie, nie wezwał wnioskodawcy do wykazania stosownymi dokumentami samoistnego posiadania nieruchomości, dalszego obowiązywania umowy dzierżawy z której wywodzi swój interes prawny oraz tego, że przedmiotowa umowa jest umową zgłaszaną do ewidencji gruntów i budynków w związku z przepisami art. 28 ust. 4 pkt 1, art. 38 pkt 1 oraz art. 117 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 r. poz. 277) lub z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Bez ustalenia tych zasadniczych okoliczności rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku P. O. było przedwczesne. Te okoliczności z pewnością wymagają ustalenia w pierwszej kolejności, mogą bowiem istotnie zaważyć na ocenie legitymacji P. O. do skutecznego żądania aktualizacji danych ewidencyjnych dla konkretnych działek ewidencyjnych (które nadto winien on wskazać uzupełniając wniosek) .

Nadto skoro ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika istnienie sporu pomiędzy właścicielem nieruchomości, a dzierżawcą z umowy z [...] marca 2016r., to należało co najmniej odebrać oświadczenia od oby tych podmiotów, wezwać do przedłożenia dokumentów, w tym orzeczeń sądowych wymaganych przepisami prawa do rozstrzygnięcia sporu cywilnoprawnego. Nie można wykluczyć, iż w przypadku toczącego się już sporu przed sądem powszechnym np. o wydanie nieruchomości, organ winien rozważyć zawieszenie postępowania w tej sprawie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia tego sporu przez sąd (na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.).

Wobec powyższego, mimo iż w ocenie Sądu decyzja Starosty [...] z [...] kwietnia 2018r. została wydana z istotnym naruszeniem przepisów postępowania oraz prawa materialnego, uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu w trybie odwoławczym, jednak również zaskarżona decyzja reformatoryjna nie odpowiada prawu z przyczyn wyżej wskazanych. Zważyć przyjdzie, iż decyzja ta, co zasadnie podniósł organ odwoławczy dopiero w odpowiedzi na skargę, była wydana w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem P. O.. Ne oznacza to, że organ odwoławczy może pomijając powyższe wymogi, w tym samym postępowaniu dążyć z urzędu do naprawienia błędnego wpisu, dokonanego jego zdaniem przez Starostę [...] stycznia 2018r. Nawet bowiem akceptując stanowisko WINGiK, o wadliwym działaniu Starosty w tej sprawie, nie można pominąć tego, że uprzednio w formie czynności matrialno-technicznej Starosta prawdopodobnie (nie ustalono tożsamości działek ewidencyjnych) uwzględnił wniosek Ł. G. o wykreślenie umowy dzierżawy zawartej [...] marca 2016r. Zatem wniosek P. O. został złożony w innej sytuacji faktycznej i prawnej, i dla wydania rozstrzygnięcia w jego sprawie konieczne jest ustalenie obecnie aktualnego stanu faktycznego i prawnego. Aktualizacja danych ewidencyjnych w tym trybie z pewnością nie może bowiem prowadzić do działania wstecznego.

W ponownym postępowaniu organy ewidencyjne winny zatem uzupełnić postępowanie wyjaśniające i zgromadzić materiał dowodowy niezbędny do ustalenia wszelkich koniecznych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych. W tym dokładnie jakiej treści umowa z [...].03.2016r. została ujawnione w ewidencji gruntów i budynków, na czyj wniosek, jakich działek ewidencyjnych wpisy dotyczyły. Czy i jakimi dokumentami wykazano wówczas, że przedmiotowa umowa jest umową, która podlega wykazaniu w ewidencji gruntów i budynków.

Niezależnie od powyższego należy zgodzić się z oczywistych i wskazanych wyżej względów, iż całkowicie niezasadne i nieuprawnione jest stanowisko Starosty wyrażone w uzasadnieniu decyzji z [...] kwietnia 2018r. oraz wcześniejszych pismach tego organu do wnioskodawcy, zgodnie z którym organ ten uznał się za właściwy do oceny, mimo sporu stron umowy, czy doszło lub nie do skutecznego oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy zawartej na czas określony. Spór w tym zakresie pomiędzy Ł. G. (jako wydzierżawiającym) a P. O. (jako dzierżawcą) wymaga rozstrzygnięcia w trybie przepisów prawa cywilnego przed sądem powszechnym. Nadto, pobocznie wobec bezpośredniego przedmiotu postępowania Sąd stwierdza, iż na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach postępowania pierwszej instancji, organ ten z istotnym naruszaniem przepisów prawa materialnego oraz postępowania dowolnie i bezpodstawnie uwzględnił wniosek Ł. G. z [...] stycznia 2018r., mimo iż ten nie przedłożył żadnego z określonych prawem dowodów uzasadniający uwzględnienie jego wniosku o dokonanie aktualizacji danych ewidencyjnych. Wadliwość działania organu, w świetle dokumentów znajdujących się w aktach tej sprawy, wynika nie tylko z tego, że Starosta nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego, nie zawiadomił dzierżawcy o tym wniosku, mimo że nie było jego podpisu na tymże. Nie wyjaśnił czy stan prawny jest między stronami zgodny, czy istnieje w tym zakresie spór. Co jednak nader istotne, do wniosku z [...] stycznia 2018r. wydzierżawiający (Ł. G. ) dołączył oświadczenie woli datowane na [...].12.2016r. rozwiązania umowy dzierżawy zawartej [...].03.2016r. w którym wyraził wolę rozwiązania tej umowy "na koniec okresu dzierżawnego tj. na dzień [...].03.2018r.". Zatem rażąco sprzeczne nawet z treścią tego dokumentu prywatnego jest dokonanie w istocie z urzędu "wyrejestrowania umowy dzierżawy" przez Starostę w dniu [...] stycznia 2018r., czyli znacznie nawet przed datą rozwiązania umowy wskazaną przez wnioskodawcę.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, ze skarga okazał się zasadna w zakresie zarzutów naruszenia przepisów postępowania (art. 7, 77§ 1 i art. 80 k.p.a.) polegającym na braku przeprowadzenia przez organ przed wydaniem zaskarżonej decyzji postępowania wyjaśniającego, jednak z uzasadnieniem wyżej wskazanym. Te okoliczności skutkować musiały uchyleniem nie tylko jednak zaskarżonej decyzji, lecz również poprzedzającej ją, a całkowicie błędnej decyzji organu pierwszej instancji. Organ ten wszakże nie ustalił również okoliczności podnoszonych przez stronę skarżącą. Takie rozstrzygniecie, znajdujące umocowanie w przepisach art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., w ocenie Sądu jest konieczne dla końcowego załatwienia tej sprawy. Z tych powodów na obecnym etapie sprawy przedwczesne byłoby odnoszenie się przez Sąd do pozostałych zarzutów skargi, a w szczególności do okoliczności, które strona powinna podnieść w toku postępowania administracyjnego, a nie dopiero sądowoadministracyjnego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ ewidencyjny uwzględni powyższą ocenę prawną i wskazania.

Z tych powodów orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018r. poz. 265) zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej zwrot niezbędnych kosztów postępowania w wysokości 697 zł (wpis sądowy - 200 zł, opłata skarbowa od dokumentu pełnomocnictwa – 17 zł, wynagrodzenie radcy prawnego – 480 zł)