Wyrok NSA oz. w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 2070/97
NSA oz. w Gdańsku
Data orzeczenia: 1998-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 632  Pomoc społeczna
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1-3, art. 4 ust. 1, art. 31 ust. 1, art. 38 ust. 2, art. 43 ust. 6
journal: Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 stycznia 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o pomocy społecznej.
Teza: Organ administracji właściwy w sprawach pomocy społecznej, po ujawnieniu w toku postępowania, iż osoba /rodzina/, która ubiega się o przyznanie pomocy spełnia wszystkie kryteria ustawowe określone w art. 2 ust. 1-3, art. 4 ust. 1, oraz art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60 ze zm./, w razie odmowy przyznania żądanej formy pomocy /np. gwarantowanego zasiłku okresowego/ powinien rozważyć przyznanie z urzędu takiej osobie /rodzinie/ innej przewidzianej w ustawie formy pomocy społecznej.

TEZY

Organ administracji właściwy w sprawach pomocy społecznej, po ujawnieniu w toku postępowania, iż osoba /rodzina/, która ubiega się o przyznanie pomocy spełnia wszystkie kryteria ustawowe określone w art. 2 ust. 1-3, art. 4 ust. 1, oraz art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60 ze zm./, w razie odmowy przyznania żądanej formy pomocy /np. gwarantowanego zasiłku okresowego/ powinien rozważyć przyznanie z urzędu takiej osobie /rodzinie/ innej przewidzianej w ustawie formy pomocy społecznej.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Wiesława L. na decyzję Wojewody (...) z dnia 19 września 1997 r. w przedmiocie odmowy przyznania gwarantowanego zasiłku okresowego i na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.


UZASADNIENIE

Wojewoda T., nie uwzględniając odwołania Wiesława L. w dniu 19 września 1997 r., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia 4 sierpnia 1997 r., którą odmówiono wnioskodawcy przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego gwarantowanego.

Rozstrzygnięcie to zapadło na tle następujących ustaleń faktycznych.

Wiesław L. - kawaler posiadający na utrzymaniu 2 synów w wieku 4 i 6 lat zarejestrowany był w charakterze bezrobotnego w Rejonowym Urzędzie Pracy w B. pobierając zasiłek przysługujący osobom bezrobotnym, które samotnie wychowują dzieci.

Decyzją Kierownika Rejonowego Urzędu Pracy w B. z dnia 23 czerwca 1997 r. pozbawiono go prawa do zasiłku dla bezrobotnych z powołaniem się na zmianę stanu prawnego i braku dalszej możliwości wypłaty zasiłku dla bezrobotnych dla osób samotnie wychowujących dzieci.

Zgodnie z pouczeniem Wiesław L. pod koniec czerwca 1997 r. złożył wniosek do GOPS w B. o przyznanie mu gwarantowanego zasiłku okresowego przysługującego osobie, która utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych i samotnie wychowuje 2 dzieci w wieku poniżej 15 lat.

W toku przeprowadzonego wywiadu rodzinnego pracownik socjalny ustalił, że Wiesław L. - kawaler zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną Ewą S. oraz wychowuje 2 synów Łukasza i Daniela w wieku przedszkolnym. Całkowity dochód miesięczny tego gospodarstwa domowego stanowił zasiłek rodzinny w wysokości 58,20 zł. Wnioskodawca i jego konkubina byli osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. Kryterium dochodowe dla tej rodziny ustalono na 724.- zł miesięcznie.

Odmawiając przyznania wnioskodawcy gwarantowanego zasiłku okresowego organy administracji powołały się na przepisy art. 2a ust. 1 pkt 1 i 1a oraz art. 31 ust. 4a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60/ wskazując, że Wiesław L. nie może być uznany za osobę samotnie wychowującą dziecko, gdyż pozostaje w faktycznym związku z Ewą S., z którą zamieszkuje z 2 dzieci tworząc 3 osobową rodzinę. Zasiłek taki przysługuje osobie samotnie wychowującej dziecko tj. gospodarującej z dzieckiem pozostającym pod jej opieką i na jej wyłącznym utrzymaniu.

Wiesław L. wniósł skargę do sądu administracyjnego, w której powoływał się na swoją trudną sytuację materialną wskazując, że zamieszkuje z konkubiną i dwojgiem dzieci u swojej matki nie mając żadnych własnych dochodów poza rodzinnym oraz sporadycznymi zasiłkami celowymi. Skarżący wyraził pogląd, że definicja osoby samotnie wychowującej dziecko winna być jednolita dla wszystkich przepisów prawa tj. ustawy o pomocy społecznej, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, ustawy o zasiłkach rodzinnych oraz o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Jest kawalerem, wobec czego winien być uznany za osobę samotnie wychowującą dzieci. Celem ustawodawcy było przyznanie świadczeń stałych bezrobotnym, którzy utracili zasiłki z dniem 1 lipca 1997 r.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z powołaniem się na argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Powołany jako podstawa prawna rozstrzygnięcia przepis art. 31 ust. 4a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60 ze zm./ przewiduje, że osobie która utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych, pobieranego na podstawie przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, z powodu upływu okresu jego pobierania, a dochód rodziny nie przekracza kryterium ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1 - przysługuje gwarantowany zasiłek okresowy, jeżeli w dniu utraty prawa zasiłku dla bezrobotnych oraz w okresie pobierania gwarantowanego zasiłku okresowego samotnie wychowuje co najmniej jedno dziecko do dnia ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do 15 roku życia.

W sprawie jest bezsporne, że Wiesław L. jest kawalerem, który zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z konkubiną oraz dwojgiem małoletnich dzieci. Oboje są bezrobotni bez prawa do zasiłku.

Całe zagadnienie w sprawie sprowadza się do oceny czy wnioskodawca jest osobą samotnie wychowującą dzieci, gdyż spełnia on wszystkie inne warunki do otrzymania gwarantowanego zasiłku okresowego.

W art. 2a ust. 1 cyt. ustawy zawarto definicję dwóch pojęć; "rodziny" /pkt 1/ i "osoby samotnie wychowującej dziecko" /pkt la/.

Zakwalifikowanie sytuacji faktycznej określonej osoby do jednego z tych pojęć wyklucza możliwość uznania, iż odpowiada ona drugiej z podanych wyżej definicji. W świetle powołanych wyżej przepisów przez "rodzinę - rozumie się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące".

Sytuacja faktyczna skarżącego odpowiada pojęciu "rodziny", gdyż pozostaje on w faktycznym związku z Ewą S., z którą zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe. Jego dzieci są wychowywane w tak rozumianej rodzinie.

Prawidłowo zatem organy administracji odmówiły przyznania Wiesławowi L. gwarantowanego zasiłku okresowego.

Naczelny Sąd Administracyjny nie będąc związany granicami skargi /art. 51 ustawy o NSA/ dostrzegł, że w postępowaniu o przyznaniu skarżącemu świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organy administracji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego, co miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ustalone w art. 4 ust. 1 kryteria dochodowe rodziny, od których spełnienia uzależnione jest przyznanie prawa do świadczeń pieniężnych przyjmowane są w granicach tzw. minimum socjalnego tj. umożliwienia bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Rodzina skarżącego spełnia te kryteria oraz warunki określone w art. 3 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej, gdyż skarżący i jego konkubina są bezrobotni, a całkowity ich dochód stanowią zasiłki rodzinne na małoletnie dzieci /58 zł miesięcznie/.

W postępowaniu w sprawie świadczeń pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z tej pomocy /art. 36 ust. 2 ustawy/. Ponadto do postępowania w sprawie przyznania świadczeń stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego ze zmianami wynikającymi z ustawy o pomocy społecznej /art. 36 ust. 1/. Zasadą jest, że pomoc społeczna udzielana jest na wniosek osoby zainteresowanej lecz może być również przyznana z urzędu /art. 38 ust. 1 i 2/.

Przytoczone wyżej normy prawne zostały naruszone w postępowaniu w niniejszej sprawie. Rodzina skarżącego spełniała wszystkie ustawowe kryteria do otrzymania zasiłku okresowego z pomocy społecznej, o jakim mowa w art. 31 ust. 1 ustawy. Nakładało to na organy administracji obowiązek pouczenia wnioskodawcy o przysługujących mu uprawnieniach do otrzymania zasiłku okresowego w przypadku odmowy przyznania gwarantowanego zasiłku okresowego.

Organy są bowiem zobowiązane do informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego /art. 9 Kpa/.

Przedmiotem postępowania w tej sprawie była kwestia udzielenia świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej rodzinie znajdującej się w krytycznej sytuacji materialnej.

W świetle tego, co wyżej powiedziano przyjąć należy, iż organ administracji właściwy w sprawach pomocy społecznej, po ujawnieniu w toku postępowania, iż osoba /rodzina/, która ubiega się o przyznanie pomocy spełnia wszystkie kryteria ustawowe określone w art. 2 ust. 1-3, art. 4 ust. 1, oraz art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60/, w razie odmowy przyznania jednej z form tej pomocy /np. gwarantowanego zasiłku okresowego/ powinien przyznać z urzędu takiej osobie /rodzinie/ inną przewidzianą w przepisach ustawy pomoc społeczną, aby rodzina, która ubiega się o pomoc mogła bytować w warunkach odpowiadających godności człowieka /art. 2 ust. 1 w związku z art. 38 ust. 2 cyt. ustawy o pomocy społecznej/.

Ma to szczególne znaczenie w sytuacji, gdy świadczenie pieniężne z pomocy społecznej wypłaca się od miesiąca kalendarzowego, w którym został złożony wniosek /art. 43 ust. 6 ustawy/.

Formalne rozstrzygnięcie sprawy, z pominięciem celów pomocy społecznej ma ten skutek, że rodzina skarżącego przez okres postępowania w niniejszej sprawie nie otrzymuje należnych jej świadczeń w postaci zasiłku okresowego.

Z tych też przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżone decyzje.