Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 379/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 25 ust. 1, art. 25 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lutego 2022 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 stycznia 2021 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], działając na podstawie art. 10, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3, ust. 7, ust. 8 i ust. 9 oraz art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.; dalej: "u.p.p.w.d."), a także art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "K.p.a.") ustalił, że kwota [...]zł pobrana przez S. G. tytułem świadczenia wychowawczego na rzecz M. T. w okresie od dnia [...] października 2018 r. do dnia [...] kwietnia 2019 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi do dnia spłaty należności.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] przyznał S. G. świadczenie wychowawcze na rzecz M. T. w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od dnia [...] października 2018 r. do dnia [...] września 2019 r. Decyzja ta w wyniku wznowienia postępowania została uchylona decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] w ten sposób, że odmówiono przyznania S. G. świadczenia wychowawczego na rzecz M. T. z uwagi na ustalenie, że opieka nad pierwszym dzieckiem J. G. została powierzona jego ojcu R. G. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] Wydział IV Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] września 2018 r., sygn. akt [...]. W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i odmówiło uchylenia decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] przyznającej świadczenie wychowawcze na rzecz M. T.. W uzasadnieniu wskazano, że zebrany materiał dowodowy nie uzasadniał tezy o pojawieniu się nowych dowodów lub okoliczności w sprawie. Nie zostały ujawnione żadne istotne dowody istniejące w dacie wydania decyzji, a nieznane organowi. Postanowienie Sądu Rejonowego zostało wydane w dniu [...] września 2018 r. Decyzja, którą organ zweryfikował w trybie wznowieniowym, zapadła w dniu [...] sierpnia 2018 r. Zestawienie obu dat prowadzi do wniosku, że orzeczenie sądowe nie było dowodem czy okolicznością, która istniała w chwili orzekania przez organ. Kolegium wskazało jednak, że powyższe nie wyklucza ewentualnego zastosowania materialnoprawnej instytucji zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Przechodząc do meritum organ I instancji wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że pierwsze dziecko J. G. przebywa i jest na utrzymaniu ojca R. G., który na mocy wyżej wskazanego postanowienia sprawuje nad nim bieżąca pieczę. Zatem od dnia [...] października 2018 r. S. G. nie była uprawniona do otrzymywania świadczenia wychowawczego na rzecz M. T. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego.

Analiza niniejszej sprawy wskazuje, że wystąpiły przesłanki zawarte w art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. W treści wniosku znajdują się bowiem złożone przez S. G. oświadczenia potwierdzone podpisem o zapoznaniu się z warunkami uprawniającymi do przyznania świadczenia wychowawczego, jak również o zapoznaniu się z obowiązkiem wynikającym z art. 20 ust. 1 ustawy, tj. niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Także w pouczeniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze S. G. została pouczona o treści art. 20 ust. 1 ustawy.

W związku z powyższym kwota [...]zł wypłacona S. G. tytułem świadczenia wychowawczego na rzecz M. T. w okresie od dnia [...] października 2018 r. do dnia [...] kwietnia 2019 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane podlegające zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. zwrotowi.

W odwołaniu z dnia [...] lutego 2020 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego S. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7 K.p.a., art. 7a § 1 K.p.a., art. 8 § 1 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a., art. 81 K.p.a., art. 81a § 1 K.p.a. oraz art. 107 § 3 i 4 K.p.a., art. 365 § 1 K.p.c., a także art. 87 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu odwołująca podniosła, że organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję pominął fakt, że organ odwoławczy rozpatrywał już sporną kwestię. Odwołanie od decyzji z dnia [...] czerwca 2019 r. zostało uwzględnione w całości.

Dalej odwołująca wskazała, że Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2010 r., syg. [...] ustanowił każdorazowe miejsce pobytu dziecka w każdorazowym miejscu pobytu matki. Wyrok jest prawomocny od dnia [...] maja 2010 r. Wyrok ten określił również wymiar kontaktów dziecka z drugim rodzicem. Jak wynika z akt sprawy [...] Sądu Rejonowego [...], małoletni w trybie zabezpieczenia wydanego w dniu [...] września 2018 r. zmieniającego wyrok rozwodowy w zakresie miejsca pobytu dziecka na czas trwania postępowania, zabezpieczył miejsce pobytu dziecka przy drugim rodzicu. Postanowienie to było nieprawomocne, co uszło uwadze organowi I instancji. Prawomocność tego postanowienia została stwierdzona postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. Sądu Okręgowego w P. na rozprawie niejawnej, które zostało doręczone skarżącej w dniu [...] kwietnia 2019 r. To od tej daty należy uznać za legalny pobyt J. przy ojcu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z akt sprawy, Sąd Rejonowy w P. w dniu [...] grudnia 2019 r. wydał postanowienie o natychmiastowej wykonalności, w którym wykonywanie władzy rodzicielskiej na czas toczącej się sprawy sądowej powierzono ojcu dziecka, ustalając miejsce zamieszkania syna przy ojcu. To spowodowało, że otrzymane przez odwołującą świadczenie wychowawcze na dziecko M. T. w okresie od dnia [...] października 2018 r. do dnia [...] kwietnia 2019 r. stało się nienależne. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że postanowienie Sądu z dnia [...] września 2018 r. o powierzeniu tymczasowej władzy rodzicielskiej nad J. G. jest wiążące dla organu i zostało przez strony wykonane. Syn przebywał w tym czasie w miejscu pobytu swojego ojca. Natychmiastowa wykonalność zapadłego orzeczenia nie pozwala na utrzymanie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. T. za okres objęty niniejszym postępowaniem.

W skardze z dnia [...] kwietnia 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu S. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 25 u.p.p.w.d., art. 6 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 7a K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 9 K.p.a., art.10 § 1 K.p.a., art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła w pierwszej kolejności, że nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie może zostać orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane.

Dalej skarżąca wskazała, że organy rozstrzygające w sprawie błędnie przyjęły, jakoby skarżąca została w sposób prawidłowy pouczona o konieczności poinformowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do otrzymywanego świadczenia oraz że złożenie podpisu pod formularzem z zawartymi pouczeniami tożsame jest z prawidłowo dokonanym pouczeniem. W niniejszym przypadku aby stwierdzić, że doszło do pobrania nienależnego świadczenia przez skarżącą koniecznym było wykazanie przez organ, że pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, natomiast aby organ mógł skutecznie domagać się od skarżącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, musi wykazać, że była ona prawidłowo pouczona o wszelkich okolicznościach powodujących brak prawa do tego świadczenia. Konsekwencją nieprawidłowego, niewyczerpującego i nieadekwatnego do konkretnego przypadku osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia pouczenia jest niemożność nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. To na organie spoczywa obowiązek pouczania, samo zaś pouczenie powinno być wyczerpujące, zawierające informację o obowiązujących w dniu pouczania regułach przyznawania świadczeń oraz okolicznościach wpływających na odmowę przyznania prawa do świadczeń. Pouczenie zamieszczane standardowo w decyzjach organu oraz przedkładane wnioskującym na przygotowanych uprzednio, standardowych formularzach, dotyczące wszystkich możliwych sytuacji nie może być w odniesieniu do konkretnego świadczenia uznane za należyte w przypadku, gdy przytacza jedynie przepisy ustawy bez próby ich wyjaśnienia. W sytuacjach szczególnych skuteczne pouczenie musi wyjść poza standardowy szablon, co niewątpliwie w tym przypadku nie miało miejsca, gdyż nie zawierało sytuacji objętej tą sprawą, przez co nie można go uznać za należyte, a co za tym idzie, nie ma możliwości nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Skarżąca zwróciła także uwagę, że organ odwoławczy błędnie uznał, iż wykonalność postanowienia oznacza jego prawomocność, a w konsekwencji, że podstawę do żądania zwrotu pobranych świadczeń rodzinnych jest bezprawne zatrzymanie J. G. przez jego ojca wbrew prawomocnemu wyrokowi Sądu Okręgowego w S. z roku 2010 w przedmiocie miejsca zamieszkania małoletniego. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy powołuje się wprost na art. 365 § 1 K.p.c., który stanowi o związaniu orzeczeniami prawomocnymi, a nie skutkami siłowego zatrzymania dziecka po pobycie wakacyjnym.

Dodatkowo, organy rozstrzygające w sprawie nie wzięły pod uwagę nowej okoliczności w sprawie, jaką jest wyłączenie sędziego z postępowania z mocy prawa i skutków nieważności postępowania w całości. Skoro w sprawie brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, to postępowanie [...] jest w całości nieważne na mocy art. 379 pkt 4 K.p.c. Sprawa w Sądzie Rejonowym pod sygn. akt [...] została po wyłączeniu sędziego z mocy prawa zniesiona w całości. W obrocie prawnym funkcjonuje tylko i wyłącznie wyrok Sądu Okręgowego w S., który określa miejsce pobytu J. G. przy skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Kontroli Sądu poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], którą ustalono, że kwota [...]zł pobrana przez S. G. tytułem świadczenia wychowawczego na rzecz M. T. w okresie od dnia [...] października 2018 r. do dnia [...] kwietnia 2019 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia spłaty należności.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji był art. 25 u.p.p.w.d. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że osoba która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Jednocześnie w art. 25 ust. 2 wymieniono enumeratywnie przypadki, w których uznaje się świadczenie za nienależnie pobrane. Organy orzekające w niniejszej sprawie jako podstawę uznania spornych świadczeń za nienależnie pobrane wskazały art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, który stanowi, że świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania.

Uzasadniając wydane w sprawie rozstrzygnięcia organy powołały się na fakt, że postanowieniem Sądu Rejonowego [...] Wydział IV Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] września 2018 r., sygn. akt [...], opieka nad J. G., pierwszym dzieckiem skarżącej, została powierzona jego ojcu R. G.. Wobec tego zdaniem organów rozstrzygających w sprawie świadczeniem nienależnie pobranym jest od tej chwili świadczenie wychowawcze pobierane przez S. G. na rzecz córki M. T., która z momentem przejęcia opieki nad J. G. przez R. G. stała się pierwszym, a nie drugim dzieckiem w rodzinie skarżącej, i z uwagi na przekroczenie przez rodzinę kryterium dochodowego – od którego w ówcześnie obowiązującym stanie prawnym zależało uprawnienie rodzica do uzyskania świadczenia na pierwsze dziecko – świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko w rodzinie nie przysługiwało.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym stanowisko organów rozstrzygających w sprawie jest prawidłowe, a skarga jako niezasadna, podlegała oddaleniu.

W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że z akt sprawy wynika, że w dniu [...] lipca 2018 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia, mianowicie na córkę M. T., wskazując jednocześnie jako pierwsze dziecko w rodzinie syna, J. G. urodzonego w dniu [...] stycznia 2007 r. W tym wniosku, złożonym elektronicznie za pomocą systemu teleinformatycznego, zawarta została ustawowa definicja rodziny (art. 2 pkt 16), według której oznaczała ona odpowiednio: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna. Na tej podstawie należało więc wpisać wszystkich członków rodziny osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze. We wniosku pouczono także wnioskodawcę o treści art. 20 ust. 1 u.p.p.w.d., zgodnie z którym w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie (k. 2-6 akt adm. organu I instancji). W konsekwencji, decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], Prezydent Miasta P. przyznał S. G. świadczenie wychowawcze na rzecz M. T. w wysokości po [...] zł miesięcznie w okresie od dnia [...] października 2018 r. do dnia [...] września 2019 r. W treści decyzji zawarto pouczenie o treści art. 20 ust. 1 u.p.p.w.d., ze wskazaniem, że zmianą mającą wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego jest w szczególności zmiana w liczbie członków rodziny. W decyzji pouczono także skarżącą, że niepoinformowanie organu właściwego wypłacającego świadczenie wychowawcze o zmianach o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (w tym w szczególności o zmianie w liczbie członków rodziny) może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Organ przytoczył także treść art. 25 ust. 1 i 2 u.p.p.w.d. (k. 9 akt adm. organu I instancji).

Z akt sprawy wynika również, że Sąd Okręgowy w S. X Wydział Cywilny Rodzinny wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2010 r., sygn. akt [...], powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad J. G. obojgu rodzicom i ustalił miejsce jego pobytu przy matce (k. 1 akt adm. organu I instancji). Tym niemniej, [...] września 2018 r. Sąd Rejonowy [...] Wydział IV Rodzinny i Nieletnich, po rozpoznaniu sprawy z wniosku R. G., przy udziale S. G., o zmianę wyroku rozwodowego w przedmiocie orzeczenia o władzy rodzicielskiej, postanowił w trybie natychmiastowym zabezpieczającym na czas trwania tego postępowania powierzyć tylko R. G. bieżącą pieczę nad małoletnim synem J. G. i ustalić miejsce jego pobytu w każdoczesnym miejscu zamieszkania ojca R. G., co na czas trwania postępowania zmienia pkt II i III wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] kwietnia 2010 r., sygn. akt [...] (postanowienie z dnia [...] września 2018 r., sygn. akt [...] – k. 23 akt adm. organu I instancji).

Choć w aktach sprawy brak jest uzasadnienia do wskazanego postanowienia, z protokołu rozprawy z dnia [...] kwietnia 2019 r. w sprawie z powództwa J. G. działającego przez ojca R. G. przeciwko S. G. o alimenty wynika, że J. G. przebywa u R. G. od dnia [...] czerwca 2018 r., albowiem zgodnie z ustaleniami między rodzicami, dziecko miał przebywać u ojca w ramach wakacji. R. G. zatrzymał jednak syna u siebie (k. 17-21 akt adm. organu I instancji), co potwierdziła także skarżąca w oświadczeniu z dnia [...] maja 2019 r. (k. 65 akt adm. organu I instancji).

Z powyższego wynika, że od dnia 12 wrześni 2018 r. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] Wydział IV Rodzinny i Nieletnich J. G. nie wchodzi w skład rodziny skarżącej. S. G. została przy tym pouczona przez Prezydenta Miasta P., że stosownie do treści art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d. w skład rodziny wchodzą wyłącznie dzieci wspólnie zamieszkujące, a niepoinformowanie o zmianie w liczbie członków rodziny może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Organ pouczył także skarżącą, że za nienależnie pobrane świadczenie uważa się m. in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania.

Skoro więc S. G. nie poinformowała organu I instancji o zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, tj. o tym, że Sąd Rejonowy [...] postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. w trybie natychmiastowym zabezpieczającym ustalił miejsce pobytu J. G. u ojca, organy rozstrzygające w sprawie słusznie uznały, że świadczenie wychowawczego pobrane przez skarżącą na córkę M. T. od dnia [...] października 2018 r. do dnia [...] kwietnia 2019 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. J. G. od dnia [...] września 2018 r. nie mógł bowiem być uwzględniany w składzie rodziny skarżącej i wówczas pierwszym dzieckiem w jej rodzinie była córka M. T., będąca dzieckiem z obecnego związku skarżącej i dlatego świadczenie wychowawcze mogło przysługiwać tylko wówczas, gdy wniosek złożono na pierwsze dziecko, zaś dochód rodziny nie przekroczył [...] zł miesięcznie na osobę w rodzinie (co w sprawie nie miało miejsca).

Odnosząc się do zarzutów skargi w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że błędne jest stanowisko skarżącej, że obowiązek poinformowania organu o zmianie w składzie rodziny skarżącej powstał w dniu, w którym skarżąca odebrała postanowienie Sądu Okręgowego w P. Wydział XV Cywilny Odwoławczy z dnia [...] kwietnia 2019 r., sygn. akt [...], oddalające zażalenie skarżącej na postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] września 2018 r., sygn. akt [...]. Postanowienie z dnia [...] września 2018 r. stało się bowiem skuteczne z chwilą jego ogłoszenia, o czym stanowi art. 360 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 1805, dalej K.p.c.). Z art. 396 K.p.c. wynika przy tym, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia. Z przepisu tego można wywieźć, że postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia są wykonalne z chwilą ich wydania, co oznacza, że postanowienia o zabezpieczeniu wykonuje się pomimo złożenia przez jedną ze stron zażalenia. Niewątpliwie więc od dnia [...] września 2018 r. J. G. nie wchodził w skład rodziny skarżącej i nie mógł być zaliczany do jej składu. Celem świadczenia wychowawczego jest bowiem częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad im i zaspokojeniem jego życiowych potrzeb (art. 4 ust. 1), co koreluje z definicją rodziny, do której należy zaliczyć dzieci wnioskodawcy, o ile zamieszkują wspólnie z wnioskodawcą i pozostają na jego utrzymaniu.

W kwestii błędnego – zdaniem skarżącej – przyjęcia przez organy, że skarżąca została w sposób prawidłowy pouczona o konieczności poinformowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do otrzymywanego świadczenia zauważyć należy, że jak już wcześniej wskazano, skarżąca została zapoznana z definicją rodziny, która skonstruowana jest w sposób jasny, nie budzący wątpliwości i nie wymagała w związku z tym dokonywania i stosowania dodatkowych reguł wykładniczych. Nie ma więc żadnych podstaw do uznania, że skarżąca definicji tej nie zrozumiała, a w razie ewentualnych wątpliwości możliwe było ich wyjaśnienie, czy uzyskanie dodatkowych informacji w drodze kontaktu osobistego, telefonicznego, czy też na stronie internetowej MOPS (w związku z wejściem w życie programu 500+ zasady przyznawania świadczenia wychowawczego, w tym też jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku były szeroko rozpropagowane w mediach, na stronach internetowych). Nadto, w przedmiotowym wniosku zawarty został obowiązek zawiadomienia organu zobowiązanego do wypłaty świadczenia o zmianach wpływających na uprawnienie do świadczenia wychowawczego, również w decyzji wydanej w pierwszej instancji skarżąca została pouczona o treści art. 20 ust. 1 u.p.p.w.d., przy czym organ wyjaśnił, że okolicznością mającą wpływ na zmianę do świadczenia wychowawczego jest zmiana w liczbie członków rodziny. Znajdujący potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym fakt prawidłowego pouczenia skarżącej o obowiązku informowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na uprawnienie do świadczenia wychowawczego, a także niepoinformowanie o fakcie ustalenia przez Sąd Rejonowy [...] miejsca pobytu J. G. w każdoczesnym miejscu zamieszkania ojca R. G., a tym samym co do składu jej rodziny, stanowią o wypełnieniu znamion nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. Faktem jest przy tym, że w stanie prawnym obowiązującym do dnia [...] czerwca 2019 r. obowiązek zwrotu obciążał tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Okoliczność nienależnie pobranego świadczenia związana była ze skutecznością pouczenia o okolicznościach, które mają wpływ na pobieranie świadczenia. W orzecznictwie zwracano przy tym uwagę na świadomość działania świadczeniobiorcy. Ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymagała więc ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Jak już powyżej wskazano, z akt sprawy wynika, że skarżąca w sposób prawidłowy została pouczona o obowiązku poinformowania organu o zmianie w liczbie członków jej rodziny i o konsekwencjach jego niedopełnienia, wobec czego zarzut naruszenia art. 25 u.p.p.w.d. był niezasadny.

Nieprawidłowe jest także stanowisko strony skarżącej, że nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie mogło zostać orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Stanowisko to było wyrażane przed dniem [...] września 2015 r. kiedy to weszła w życie nowelizacja ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wprowadzona ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1302), która zmieniła dotychczasowy tryb postępowania. Od tej daty ustawodawca wykluczył możliwość wydawania dwóch odrębnych decyzji (o ustaleniu i o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń) i zamiast nich wydawana jest jedna decyzja rozstrzygająca sprawę dotyczącą ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Zgodnie z treścią art. 25 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wydawana jest jedna decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Odnosząc się do zarzutu, że w obrocie prawnym funkcjonuje tylko i wyłącznie wyrok Sądu Okręgowego w S., który określa miejsce pobytu J. G. przy skarżącej, albowiem sprawa w Sądzie Rejonowym pod sygn. akt [...] została "po wyłączeniu sędziego z mocy prawa zniesiona w całości" wskazać należy, że skarżąca nie podniosła tej okoliczności w toku postępowania administracyjnego. W skardze nie wskazała natomiast, kiedy hipotetycznie miało dojść do zniesienia czynności wyłączonego sędziego. Ze znajdującego się w aktach sprawy postanowienia Sądu Okręgowego w P. Wydział XV Cywilny Odwoławczy z dnia [...] kwietnia 2019 r., sygn. akt [...], którym oddalono zażalenie skarżącej na postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] września 2018 r., sygn. akt [...], wynika przy tym, że skarżąca podnosiła zarzut braku zdolności sędziego do podjęcia rozstrzygnięcia, jednak Sąd Okręgowy uznał, że nie zachodziła sytuacja, w której w rozpoznawanej sprawie brałby udział sędzia wyłączony z mocy ustawy (art. 379 pkt 4 w zw. z art. 13 § 2 K.p.c.).

Niezasadnie także skarżąca wskazała w odwołaniu, że " organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję pominął fakt, że organ odwoławczy rozpatrywał już sporną kwestię", albowiem decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2019 r., nr [...], dotyczyła niemożności uchylenia decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] w wyniku wznowienia postępowania. W decyzji Kolegium podkreśliło jednak, że sytuacja skarżącej może podlegać ocenie w kontekście instytucji nienależnie pobranego świadczenia.

Reasumując, skarga nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Z całości powyższych rozważań Sądu wynika, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie, a materiał dowodowy w sprawie został zebrany i rozpatrzony stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), oddalił skargę.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia [...] maja 2021 r. wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), o czym poinformowano strony postępowania.