Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 954/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 170, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janina Antosiewicz Sędziowie sędzia NSA Ewa Dzbeńska (spr.) sędzia del. NSA Wiesław Morys Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1961/08 w sprawie ze skargi M. R. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 31 marca 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1961/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. R. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Postanowieniem z dnia [...] października 2008 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia [...] marca 2008 r. o zawieszeniu postępowania z wniosku Z. S. oraz M. R. i R. S. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1951 r. zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy przejętego na własność Państwa przedsiębiorstwa N. położonego w W. k. K. do czasu rozpatrzenia wniosku I. S. w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] listopada 1949 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Państwa w/w przedsiębiorstwa.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż orzeczeniem nr [...] z dnia [...] listopada 1949 r. Minister Przemysłu Rolnego i Spożywczego, przejął na własność państwa przedsiębiorstwo pod firmą N. W dniu 4 maja 1950 r. sporządzony został protokół zdawczo-odbiorczy przejętego na własność Państwa w/w orzeczeniem przedsiębiorstwa, który został następnie zatwierdzony orzeczeniem Ministra Przemysłu Spożywczego z dnia [...] czerwca 1951 r. W pkt 1 tegoż orzeczenia wskazano, iż składniki majątkowe objęte protokołem sporządzonym w dniu 4 maja 1950 r. przez Z. w W., wyznaczone do objęcia przedsiębiorstwa N. w W. stanowią część składową tego przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa łącznie z parcelami nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej pow. [...]ha, w pkt 2 natomiast zatwierdzono w/w protokół zdawczo-odbiorczy.

Wnioskiem z dnia 15 października 1992 r. I. S., występując w imieniu własnym oraz córki M. M. wystąpiła do Ministerstwa Przemysłu i Handlu o unieważnienie orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] listopada 1949 r. w części dot. fabryki N. w W., wskazując, iż jest jedyną spadkobierczynią po A. N.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia - w części dot. parceli nr [...], [...] i [...] wystąpili także R. S. i M. R. - spadkobiercy M. i F. byłych właścicieli parceli nr [...] oraz Z. S. - córka b. właścicieli parceli nr [...] i [...] – I. i M. Ś.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. odmówił stwierdzenia nieważności protokołu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa N. Następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu wniosku M. R. i Z. S. o ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy, decyzją z dnia [...] września 2004 r. uchylił zaskarżoną decyzję i jednocześnie odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1951 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego w części dot. parceli nr [...] oraz parcel nr [...] i [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 lutego 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 825/04 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2005 r. w uzasadnieniu wskazując, iż organ prowadzący postępowanie nie rozpoznał wszystkich roszczeń podniesionych przez pełnomocnika M. R. i R. S. Sąd wskazał również, iż rozpatrując wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność państwa organ nadzoru powinien przede wszystkim zbadać interes prawny osób występujących z takim żądaniem.

W dniu 14 września 2005 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpił do Z. S. o sprecyzowanie złożonego w sprawie wniosku. W odpowiedzi Z. S. wskazała, iż przedmiotem jej wniosku jest zarówno stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa N., jak również orzeczenia tegoż organu o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1951 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa N. w W., w części dot. parceli nr [...] nr [...] i [...], gdyż w ocenie organu nadzoru parcele te były ściśle powiązane z działalnością przedsiębiorstwa A. N. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując niniejszą sprawę ponownie, decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 lipca 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 641/07 uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2005 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż poddanie oceny legalności w pierwszej kolejności orzeczenia z dnia [...] czerwca 1951 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa N., bez wcześniejszego zbadania legalności orzeczenia z dnia [...] listopada 1949 r. stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] umorzył postępowanie z wniosku Z. S. oraz M. R. i R. S. o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] listopada 1949 r. w uzasadnieniu wskazując, iż stroną postępowania o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia mogą być jedynie następcy prawni A. N.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawiesił zaś z urzędu postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1951 r. zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy przejętego na własność Państwa przedsiębiorstwa N. do czasu rozpatrzenia wniosku I. S. w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] listopada 1949 r.

Wnioskiem z dnia 27 marca 2008 r. M. R. i R. S. wystąpili do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej postanowieniem z dnia [...] marca 2008 r. wnosząc o jego uchylenie.

Rozpatrując ponownie przedmiotową sprawę organ wskazał, iż podjęcie rozstrzygnięcia w sprawie wniosku M. R., R. S. oraz Z. S. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1951 r. nie jest możliwe bez wcześniejszego rozpatrzenia wniosku I. S. w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] listopada 1949 r.

Skargę na powyższe postanowienie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. R., zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 97 § 4 kpa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na powyższe postanowienie wskazał, iż w świetle wyroku z dnia 27 lipca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 641/07, zarówno organ jak i orzekający Sąd był związany tym wyrokiem, w którym wskazano na konieczność zawieszenia postępowania postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] czerwca 1951 r. do czasu rozpoznania sprawy o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] listopada 1949 r.

Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniosła M. R., domagając się:

1) uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz o uchylenia postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2008 r. i postanowienia je poprzedzającego lub;

2) uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Ponadto wniosła o zasadzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wnosząca skargę kasacyjną przedmiotowemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a., poprzez błędne jego zastosowanie polegające na przyjęciu, iż Sąd w sprawie, której przedmiotem jest zawieszenie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] czerwca 1951 r., związany jest wytycznymi WSA w Warszawie w sprawie IV SA/Wa 641/07. W rzeczywistości w wytycznych tych Sąd podnosił brak możliwości oceny legalności orzeczenia z dnia [...] czerwca 1951 r. bez wcześniejszej oceny prawnej w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa kwestii dopuszczalności objęcia nacjonalizacją składników majątkowych stanowiących własność osób trzecich, a nie stanowiących własności właściciela nacjonalizowanego przedsiębiorstwa;

2) art. 97 § 1 pkt 4 kpa poprzez błędne jego zastosowanie i zawieszenie postępowania wszczętego z wniosku M. R. z uwagi na błędne uznanie, iż zagadnieniem wstępnym dla rozstrzygniecie niniejszej sprawy dotyczącej jedynie działki nr [...] jest rozstrzygnięcie sprawy dotyczącej nieważności przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa A. N. w zakresie dotyczącym wszystkich składników tego przedsiębiorstwa, z których to przedsiębiorstwo korzystało bez względu na tytuł prawny do tych składników. W ocenie wnoszącej skargę kasacyjną wynik niniejszego postępowania nie zależy od nieważności orzeczenia nr [...] z dnia [...] listopada 1949 r. w zakresie dotyczącym składników tego przedsiębiorstwa, albowiem zależy on tylko od nieważności tego orzeczenia w części dotyczącej w/w działki, do której prawo własności nie przysługiwało właścicielowi przedsiębiorstwa, lecz osobom trzecim, tj. małżonkom F. i M. R.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Kwestia konieczności zawieszenia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1951 r. zatwierdzającego protokół zdawczo – odbiorczy przejętego na własność Państwa przedsiębiorstwa N. do czasu rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] listopada 1949 r. o przejęciu na własność Państwa w/w przedsiębiorstwa została podniesiona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 26 lipca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 641/07. Wyrokiem tym zostały uchylone decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2006 r. oraz [...] listopada 2005 r.

W powołanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyraził pogląd, że nie można ocenić legalności orzeczenia z dnia [...] czerwca 1951 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa N., bez uprzedniego zbadania legalności orzeczenia z dnia [...] listopada 1949 r. Przyjęta przez organy kolejność badania legalności wymienionych wyżej aktów stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania w związku z przepisami art. 2 ust. 7 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz §65 ust. 1 i §75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że ocena legalności orzeczenia z dnia [...] czerwca 1951 r., jest możliwa tylko po uprzednim dokonaniu oceny legalności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] listopada 1949 r.

Tak zarysowany przez Sąd kierunek kontroli wymienionych orzeczeń jest zgodny z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.". Powołany przepis stanowi, iż orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 P.p.s.a. w odniesieniu do sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawa kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wydając zaskarżony wyrok, miał obowiązek dostosowania się do oceny prawnej, wyrażonej we wcześniejszym prawomocnym orzeczeniu tego Sądu z dnia 26 lipca 2007 r. Z tego względu zarzut naruszenia art. 170 P.p.s.a. jest nieuzasadniony.

Chybiony jest też zarzut wnoszącej skargę kasacyjną, iż Sąd I instancji w powołanym wyroku podnosił brak możliwości oceny legalności orzeczenia z dnia [...] czerwca 1951 r. bez wcześniejszej oceny prawnej kwestii dopuszczalności objęcia nacjonalizacją składników majątkowych stanowiących własność osób trzecich (w tym m. in. działki nr [...] będącej własnością małżonków S.), a nie stanowiących własności właściciela nacjonalizowanego przedsiębiorstwa. W wyroku z dnia 26 lipca 2007 r. WSA wskazał, że nie jest możliwa wszechstronna ocena legalności orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, w warunkach określonych w art. 156 kpa, bez uprzedniej oceny legalności orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa, zwłaszcza gdy przedmiotem tej oceny ma być prawna dopuszczalność objęcia nacjonalizacją składników majątkowych stanowiących własność osób trzecich wobec znacjonalizowanego przedsiębiorstwa.

Tym samym należy podzielić pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż dokonując oceny legalności orzeczenia z dnia [...] listopada 1949 r. organ orzekający w sprawie jest zobowiązany rozpoznać sprawę w całym jej zakresie i zbadać zasadność wydania orzeczenia w odniesieniu do wszystkich składników majątkowych wchodzących w skład przejętego na mocy przedsiębiorstwa, w tym także i działki nr [...].

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.