Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 107/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Oddalono skargę w części
Powołane przepisy: article: art. 94, art. 95, art. 103 ust. 1-2
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
article: art. 498 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Tomasz Grossmann (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2011 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego oddala skargę w części obejmującej zaskarżenie odmowy "zwrotu potrącenia z uposażenia"


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA") po rozpoznaniu skargi W. W. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego, wyrokiem z dnia 3 marca 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 561/09 (dalej: "Wyrok WSA"): (1.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] o nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. w części, w jakiej odmówiono odsetek od wypłaconego uposażenia za okres od dnia 2 czerwca 2006 r. do dnia 18 lipca 2006 r.; (2.) w pozostałej części skargę oddalił; (3.) zasądził od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu (dalej: "SWSW") na rzecz W. W. kwotę 197 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") po rozpoznaniu skargi kasacyjnej W. W. od Wyroku WSA, wyrokiem z dnia 30 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 828/10 (dalej: "Wyrok NSA"): 1) uchylił punkt 2 zaskarżonego wyroku i przekazał w tym zakresie sprawę WSA do ponownego rozpoznania, 2) w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddalił, 3) zasądził od SWSW na rzecz W. W. kwotę 180 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Powyższy Wyrok NSA zapadł na tle następującego stanu faktycznego i prawnego.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w [...] (dalej: "WKU") odmówił przyznania W. W. świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że dnia 1 listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych, w oparciu o rozkaz PF 179 z dnia 5 września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień, m.in. zlikwidował stanowisko służbowe W. W. Ponieważ żołnierz odmówił przyjęcia innego stanowiska służbowego, Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego (dalej: "POW") wydał decyzję o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej. Dnia [...] kwietnia 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych decyzją nr 601/Pers stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Dla celów ewidencyjno-finansowych, od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano Stronie zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności, w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej, potrącono stronie nienależne świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop i odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia. Po otrzymaniu tych świadczeń strona wystąpiła z wnioskiem o odsetki i zwrot potrąconych świadczeń.

W uzasadnieniu swej decyzji organ I Instancji wyjaśnił również, iż organy wojskowe zobowiązane były do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami. Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń ustalono, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są to świadczenia nienależne, bowiem podstawa tego świadczenia odpadła. Organ powołał się na treść art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 179, poz. 1750 ze zm.; dalej: "ustawa o służbie wojskowej", w skrócie: "u.s.w."), zgodnie z którym odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne, przysługują żołnierzowi zawodowemu tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia. Instytucja zwłoki, uregulowana w art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.; dalej: "k.c.") – w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 k.c.) - warunkowana jest winą. W ocenie organu, zważywszy na okoliczności, nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do zapłaty uposażenia. W spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej, otrzymując z resortu obrony narodowej należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, w szczególności dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. Organ wskazał, iż po przywróceniu do służby strona odmówiła zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Najbardziej nieuzasadnione wydaje się roszczenie o odsetki za świadczenie, które pobrał żołnierz z góry (roczne uposażenie przez pierwszy rok po zwolnieniu). Zdaniem organu dopiero w chwili, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, roszczenia o odsetki można naliczać od tego właśnie momentu, ale nie wstecz, lecz po tej dacie.

W wyniku rozpoznania odwołania W. W., SWSW decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i podzielił jej argumentację.

Powyższe decyzje, na skutek skargi W. W., były przedmiotem kontroli sądowej we wskazanym na wstępie Wyroku WSA, którym uchylona została zaskarżona decyzja SWSW z dnia [...] grudnia 2008 r. oraz poprzedzająca ją decyzja WKU z dnia [...] grudnia 2008 r. w części, w jakiej odmówiono odsetek od wypłaconego uposażenia za okres od dnia 2 czerwca 2006 r. do dnia 18 lipca 2006 r., i oddalona skarga w pozostałej części.

Uzasadniając swe rozstrzygnięcie WSA stanął na stanowisku, że dopiero z chwilą stwierdzenia przez Dowódcę Wojsk Lądowych nieważności decyzji Dowódcy POW, obalona została moc obowiązująca dokonanego wobec skarżącego wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego z mocą wsteczną, tj. od chwili jej wydania. Nie oznacza to jednak, że już od tej daty zostały zniesione automatycznie wszystkie skutki dokonanego wypowiedzenia. W okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, a uzyskał nowy status przeniesionego do rezerwy. W tym czasie zaktualizowały się wobec niego inne uprawnienia finansowe - prawo do świadczeń przysługujących w związku z rozwiązaniem stosunku służbowego oraz świadczeń ubezpieczeniowych - a nie prawo do należności z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Zdaniem WSA, skoro skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, to nie przysługiwało mu prawo do uposażenia, a tym samym nie powstawało roszczenie o jego zapłatę, w związku z czym nie sposób przyjąć, aby mogło dojść do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 u.s.w. Reaktywowanie stosunku służbowego z mocą wsteczną stwarza jedynie fikcję prawną, iż żołnierz pozostawał cały czas w służbie. Uposażenie przysługuje zaś żołnierzowi zawodowemu nie za okres pozostawania w stosunku służbowym, lecz za pełnienie służby. Pozostawanie w stosunku służbowym bez podejmowania służby, ewentualnie bez gotowości i zdolność do jej pełnienia, nie rodzi prawa do uposażenia. Ponadto świadczenie emerytalne jest świadczeniem konkurencyjnym w stosunku do uposażenia. Żołnierzowi przeniesionemu do rezerwy pobierającemu emeryturę nie przysługuje zatem prawo do uposażenia należnego żołnierzowi w czynnej służbie zawodowej. W związku z powyższym oraz okolicznością, że wypłacone należności dotyczą okresu od dnia zwolnienia ze służby do dnia stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu, WSA uznał, że wszelkie roszczenia za ten okres stały się wymagalne w dniu, w którym skarżący zgłosił się do służby. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżący stawił się do służby w dniu 2 czerwca 2006 r., a okoliczność ta nie jest kwestionowana ani przez stronę skarżącą, ani przez organ. Wobec tego wszelkie należności wynikające ze stosunku służbowego przysługujące skarżącemu po przywróceniu do służby stały się wymagalne w tym dniu. Sporna natomiast w niniejszej sprawie pozostaje kwestia ustalenia daty wypłaty należności skarżącemu. Jak bowiem wynika z zaświadczenia przesłanego przez organ, należności przysługujące skarżącemu zostały wypłacone w dniu 14 lipca 2006 r., natomiast w skardze skarżący twierdzi, iż wypłata tych świadczeń nastąpiła w dniu 19 lipca 2006 r. Wobec powyższego WSA uznał, że do ustalenia w postępowaniu istotna będzie faktyczna data wypłaty tych świadczeń i nakazał organowi administracyjnemu należyte ustalenie jej stanu faktycznego, a w szczególności daty, w której wypłacono skarżącemu zaległe uposażenie.

W odniesieniu do kwestii potrącenia WSA wskazał, że art. 103 ust. 1 u.s.w. stanowi, iż z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. W myśl zaś art. 87 § 1 i art. 91 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.; dalej w skrócie "k.p.") w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne wymagany jest tytuł wykonawczy, o ile pracownik nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie. W niniejszej sprawie, co nie jest kwestionowane przez żadną ze stron, takiego oświadczenia skarżący nie złożył. W związku z tym WSA uznał, iż organ dokonując potrącenia wprawdzie naruszył dyspozycję art. 87 § 1 i art. 91 § 1 k.p. w zw. z art. 103 u.s.w., jednakże z uwagi na art. 8 k.p. odmowa przyznania zwrotu potrąconych świadczeń była w pełni uzasadniona. Nie do pogodzenia z zasadami współżycia społecznego, o których mowa w ostatnim z wymienionych przepisów, byłoby otrzymanie przez żołnierza zawodowego zarówno świadczeń z tytułu zwolnienia go zawodowej służby wojskowej, jak również otrzymanie uposażenia za ten sam okres tak jakby pozostawał w służbie.

Na skutek skargi kasacyjnej wywiedzionej przez W. W. od opisanego Wyroku WSA, w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w punkcie drugim (oddalającego skargę w pozostałym zakresie) oraz co do części rozstrzygnięcia zawartego w punkcie trzecim (dotyczącego kosztów postępowania sądowego), Naczelny Sąd Administracyjny opisanym na wstępie Wyrokiem NSA uchylił zaskarżony Wyrok WSA w punkcie drugim i przekazał w tym zakresie sprawę sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W pozostałym zakresie NSA skargę kasacyjną oddalił, oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu tego wyroku NSA podkreślił, że art. 8 k.p. zawiera w swojej treści dwie klauzule generalne: zasady współżycia społecznego i społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa. Z uwagi na kryterium zakresu treściowego, oba zwroty stanowią odrębne klauzule odsyłające zasadniczo do różnych ocen, preferując w różnym stopniu interes społeczny oraz interes indywidualny. Nadto NSA wskazał, że art. 8 k.p. ma swój odpowiednik w art. 5 k.c., natomiast na gruncie właśnie tego ostatniego przepisu NSA w swoim orzecznictwie wielokrotnie stawał na stanowisku, iż zasada ustanowiona w tym przepisie jest zasadą rządzącą prawem prywatnym i nie została przyjęta w prawie publicznym. Nie można na zasadzie współżycia społecznego opierać wykładni przepisów prawa publicznego - prawa administracyjnego. Wskazując na powyższe oraz na stan faktyczny sprawy NSA doszedł do wniosku, że oceny legalności zaskarżanej decyzji powinno się dokonywać pod względem zgodności kontrolowanej decyzji z przepisami prawa, a nie pozaprawnymi normami moralnymi, czy też obyczajowymi (zasadami współżycia społecznego).

Dalej NSA wskazał, że decyzja stwierdzająca nieważność jest aktem o charakterze deklaratoryjnym działającym wstecz i eliminującym skutki prawne wadliwej decyzji, jednak trzeba również mieć na względzie i to, że decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również elementy nowego stanu prawnego, wywiera skutki w obrocie prawnym. Są to elementy konstytutywne decyzji nieważnościowej. Decyzja o stwierdzeniu nieważności uchyla zatem skutki prawne tejże decyzji, co oznacza, że powstaje sytuacja, w której przyjmuje się fikcję, że decyzja taka nigdy nie została wydana. W niniejszej sprawie skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu jest restytucja stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, czyli powrót żołnierza zawodowego do służby na tych samych warunkach, jakie jemu przysługiwały w dniu wypowiedzenia, tak jakby do wypowiedzenia nigdy nie doszło. Chodzi zatem o ciągłość stosunku służbowego, przy jednoczesnym uwzględnieniu faktów, jakie zaistniały w związku ze zwolnieniem ze służby, które to zwolnienie w takich okolicznościach należy uznać za niebyłe.

Ponadto NSA podkreślił, że świadczenia, o których mowa w art. 94 i art. 95 u.s.w., są świadczeniami jednorazowymi. W związku z tym, skoro żołnierz zawodowy w ramach tego samego stosunku służbowego może zostać zwolniony ze służby tylko raz, uznać należy, że skarżący był uprawniony do otrzymania tylko jednego świadczenia w związku wypowiedzeniem stosunku służbowego. Inne rozumienie tych przepisów doprowadziłoby do nadmiernego uprzywilejowania żołnierzy, którzy byli kilkakrotnie zwalniani ze służby, a następnie w drodze stwierdzenia nieważności decyzji ponownie do niej przywracani. NSA podkreślił, że czym innym jest żądanie zwrotu świadczenia polegające na domaganiu się oddania wypłaconej kwoty, a czym innym zaliczenie na poczet należnego świadczenia kwoty wypłaconej wcześniej z tego samego tytułu na poczet tego samego świadczenia. Skarżącemu przysługiwało tylko jedno świadczenie w związku ze zwolnieniem go ze służby. W niniejszej sprawie nie doszło zatem do zastosowania instytucji potrącenia, która w odniesieniu do uposażenia i świadczeń przysługujących żołnierzom zawodowym znajduje uregulowanie w treści art. 103 u.s.w., gdyż organ nie dokonał potrącenia należnej kwoty, ale zaliczył kwotę wypłaconą już wcześniej na poczet należnego skarżącemu świadczenia. Zaliczenia na poczet należnego świadczenia kwoty wypłaconej wcześniej nie można utożsamiać z obowiązkiem zwrotu świadczenia.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd pierwszej instancji weźmie pod uwagę powyższe wywody, w szczególności różnicę pomiędzy instytucją potrącenia a instytucją zaliczenia kwoty wypłaconej wcześniej na poczet należnego świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpoznając powtórnie niniejszą sprawę tut. Sąd miał na uwadze normę prawną wynikającą z art. 190 p.p.s.a., związującą sąd pierwszej instancji, któremu sprawa została przekazana, wykładnią dokonaną przez NSA. Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, ustrojowe, jak i procesowe. W zgodnych ocenach komentatorów, zakres związania sądu pierwszej instancji wykładnią dokonaną przez NSA przestaje obowiązywać jedynie w razie zmiany stanu faktycznego sprawy, zmiany stanu prawnego, podjęcia przez NSA przed ponownym rozpoznaniem sprawy przez sąd pierwszej instancji uchwały zawierającej odmienną wykładnię w tym samym zakresie, co wykładnia zamieszczona w wyroku uchylającym oraz gdy NSA w swoich rozważaniach wykroczy poza zakres kognicji i orzekania, wyznaczony zasadą związania granicami skargi kasacyjnej (zob. B. Gruszczyński [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 564-567; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 474-476). Żadna z wymienionych sytuacji nie zaistniała w niniejszej sprawie. Nadto należy podkreślić, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez sąd pierwszej instancji, "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., podlegają zawężeniu do granic, w jakich rozpoznał skargę kasacyjną NSA i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Tak więc sąd I instancji ponownie rozpoznając sprawę nie może stosować postanowień art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. bez uwzględnienia brzmienia przepisów art. 168 § 3, art. 183 § 1 i art. 190 p.p.s.a. (tak trafnie wyrok NSA z dnia 20 września 2006 r., II OSK 1117/05, niepubl.).

W tym miejscu trzeba podkreślić, że skarga kasacyjna W. W. ograniczała się do punktów 2 i 3 Wyroku WSA, zaś Wyrokiem NSA uchylony został jedynie punkt 2 Wyroku WSA, a w pozostałym zakresie skarga kasacyjna została oddalona, co w świetle art. 168 § 3 w zw. z art. 183 § 1 p.p.s.a. oznacza, że w ocenie NSA nie było podstaw do stwierdzenia nieważności Wyroku WSA w zakresie jego punktu 1. Wobec powyższego należy stwierdzić, że od dnia ogłoszenia Wyroku NSA, Wyrok WSA w części obejmującej punkty 1 i 3 stał się prawomocny, ponieważ zgodnie z art. 168 § 1 p.p.s.a. nie przysługuje już co do niego środek odwoławczy.

W rozpoznawanej sprawie zagadnieniem prawnym przekazanym do ponownego rozpoznania było dokonanie kontroli zgodności z prawem pomniejszenia ("potrącenia") wypłaconych skarżącemu w lipcu 2006 r. zwaloryzowanych świadczeń finansowych naliczonych z tytułu pełnienia służby zawodowej za okres pozostawania przezeń poza zawodową służbą wojskową, o kwotę równowartości świadczeń wypłaconych temu żołnierzowi w dniu zwolnienia ze służby (tj. odprawy, ekwiwalentu za urlop i odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia). Zarazem mając na uwadze fakt wykorzystywania przez skarżącego jego uprawnienia do ochrony uposażenia od nieuzgodnionych potrąceń w sytuacji, gdy pobrał on już tożsame świadczenia, tut. Sąd – respektując wskazania zawarte w Wyroku NSA – przy dokonywaniu oceny legalności decyzji organów administracji wojskowej w powyższym zakresie abstrahował od pozaprawnych norm moralnych i obyczajowych, w tym zasad współżycia społecznego, do których odsyła art. 8 k.p.

Podkreślić należy, że wypłacone żołnierzowi świadczenia w związku ze zwolnieniem ze stosunku służby są świadczeniami jednorodnymi z uposażeniem w ścisłym tego słowa znaczeniu (tak trafnie NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 grudnia 2010 r., I OSK 889/10, niepubl.). Wskazuje na to już choćby treść art. 103 ust. 2 w zw. z ust. 1 u.s.w., w którym wszystkie te świadczenia (w tym uposażenie sensu stricto) określone zostały zbiorczo jako "uposażenie żołnierza zawodowego". Jest przy tym poza sporem, że prawo do ww. świadczeń wypłacanych w związku ze zwolnieniem ze służby wynika z tego samego, co uposażenie sensu stricto, stosunku administracyjnego (służbowego), a dokonanie wypłaty odprawy może nastąpić jedynie po zakończeniu służby. Świadczenia te mają jednakowy okres przedawnienia i jednolicie dla nich określono prawo do żądania odsetek w przypadku zwłoki w wypłacie (art. 75 ust. 1 i 3 u.s.w.). Podlegają one też jednakowej ochronie prawnej przewidzianej w art. 103 ust. 1 i 2 u.s.w. Zarazem zgodnie z wykładnią zaprezentowaną w Wyroku NSA, należy przyjąć, że żołnierz zawodowy w ramach tego samego stosunku służbowego może zostać zwolniony ze służby tylko jeden raz. Wobec tego również wszelkie należności pieniężne, które przysługują żołnierzowi w związku ze zwolnieniem ze służby, mogą być jemu wypłacone tylko raz. Innymi słowy, świadczenia, o których mowa w art. 94 i art. 95 u.s.w., są świadczeniami jednorazowymi. Inne rozumienie tych przepisów – jak wskazano w Wyroku NSA - doprowadziłoby do nadmiernego uprzywilejowania żołnierzy, którzy byli kilkakrotnie zwalniani ze służby, a następnie w drodze stwierdzenia nieważności decyzji ponownie do niej przywracani.

Mając wszystko to na względzie Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznał, iż organ I instancji był uprawniony do pomniejszenia sumy wypłacanego żołnierzowi uposażenia naliczonego za okres, w którym ten nie pełnił faktycznie służby, o kwoty pieniężne uprzednio jemu już wypłacone z tytułu tejże służby wojskowej (a dokładniej: z tytułu jej zakończenia, następnie "anulowanego"). Takie działanie organu, polegające na zaliczeniu równowartości świadczeń uprzednio wypłaconych skarżącemu w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej na poczet następnie wypłacanych jemu należności z tytułu dalszego pozostawania w tej służbie, nie stanowiło naruszenia ani obejścia art. 77 u.s.w., w świetle którego pobrane przez żołnierza uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73 u.s.w., przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, co do zasady nie podlegają zwrotowi. Jak bowiem podkreślono w wiążącym tut. Sąd Wyroku NSA, czym innym jest (dodajmy: także w sensie rzeczywistej "dolegliwości" dla beneficjenta dokonanych wypłat) żądanie zwrotu świadczenia polegające na domaganiu się oddania wypłaconej kwoty, a czym innym zaliczenie na poczet należnego świadczenia kwoty wypłaconej wcześniej z tego samego tytułu na poczet tego samego świadczenia (tu: uposażenia sensu largo).

W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, chociaż terminologia stosowana zarówno przez organy obu instancji, jak i przez skarżącego, mogłaby sugerować, że do pomniejszenia kwoty wypłaconego żołnierzowi uposażenia doszło w drodze zastosowania instytucji potrącenia, to w rzeczywistości do tego rodzaju kompensacji nie doszło, gdyż – jak wskazano w Wyroku NSA - organ nie dokonał potrącenia należnej kwoty, ale zaliczył kwotę wypłaconą już wcześniej na poczet należnego skarżącemu świadczenia. Zaliczenia na poczet należnego świadczenia kwoty wypłaconej wcześniej nie można zaś utożsamiać z obowiązkiem zwrotu świadczenia. Czym innym jest bowiem żądanie zwrotu wypłaconego świadczenia, a czym innym zaliczenie jego wartości na poczet obecnie wypłacanych stronie kwot.

Należy podkreślić, że choć często w języku potocznym, ale niekiedy i prawniczym, rożne formy takiego "zaliczenia" bywają określane mianem "potrącenia", to nie jest to praktyka prawidłowa. Instytucja potrącenia, uregulowana w art. 498-505 k.c., dotyczy bowiem jedynie przypadku, gdy dochodzi do umorzenia wzajemnych wierzytelności, które istnieją i, co do zasady, są wymagalne. Natomiast w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy nie mogło dojść do tak rozumianego potrącenia, a tym samym do zastosowania art. 103 ust. 1 u.s.w., z tej prostej przyczyny, że brak tu wierzytelności wzajemnych, które można by przeciwstawić do kompensaty. W tym przypadku zastosowanie znalazła odmienna rodzajowo instytucja zaliczenia jednego świadczenia na poczet innego; "zaliczenia" rozumianego jako zarachowanie uzyskanej korzyści (tu: świadczenia wypłaconego żołnierzowi w związku ze zwolnieniem ze służby) na poczet przyszłego świadczenia (tu: tożsamej rodzajowo wypłaty uposażenia za okres pozostawania przez żołnierza poza służbą). W takim przypadku wartość korzyści podlega odliczeniu od kwoty należnego świadczenia, zanim jeszcze powstanie – a dokładniej: bez względu na to, czy w ogóle powstanie – roszczenie o zwrot owej korzyści (czyli wierzytelność wzajemna nadająca się do potracenia). Z tego względu zaliczenie to nie jest tożsame z potrąceniem w rozumieniu art. 498 § 1 k.c. i art. 103 ust. 1 u.s.w.

Mając wszystko to na względzie należało uznać, że organy administracji wojskowej były uprawnione do odliczenia od sumy wypłacanego skarżącemu uposażenia naliczonego za okres, w którym nie pełnił on faktycznie służby, wypłaconych wcześniej z tytułu służby wojskowej kwot pieniężnych i właściwego ich rozdysponowania. Pogląd powyższy - podzielany bez zastrzeżeń przez Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę – został zaaprobowany przez szereg składów orzekających sądów administracyjnych (zob. m.in.: wyroki NSA: z dnia 16 czerwca 2010 r., I OSK 5/10, niepubl.; z dnia 21 października 2010 r., I OSK 580/10, niepubl.; z dnia 2 grudnia 2010 r., I OSK 889/10, niepubl.; z dnia 2 grudnia 2010 r., I OSK 890/10, niepubl.; z dnia 2 grudnia 2010 r., I OSK 868/10, niepubl.; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 9 marca 2011 r., IV SA/Po 63/11, niepubl.).

Natomiast, w ocenie Sądu, samo posłużenie się przez organy administracji przy wydawaniu zaskarżonych decyzji nieprawidłowym terminem "potrącenie" zamiast "zaliczenie", nie miało wpływu na wynik sprawy. Tym bardziej, że jest rzeczą powszechnie znaną, iż zwłaszcza w języku potocznym, ale także i prawniczym, mianem "potrącenia" określa się często różne przypadki ustalania wysokości należnego świadczenia w związku z innym, już spełnionym świadczeniem, albo świadczeniem, które dopiero ma być spełnione. W tak szerokim ujęciu "potrącenia" mieści się niewątpliwie także instytucja zaliczenia w powyższym, techniczoprawnym rozumieniu.

Mając wszystko to na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w zakresie przekazanego mu do rozpoznania zaskarżonej odmowy "zwrotu potrącenia z uposażenia". Na marginesie należy zauważyć, że takie rozstrzygnięcie pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), która to zasada ustanawia określone standardy i wytyczne tak dla organów stanowiących, jak i stosujących prawo. W tym kontekście szczególnie istotny i wymowny jest pogląd Trybunału Konstytucyjnego, wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 kwietnia 2000 r. (K 8/98, OTK 2000, Nr 3, poz. 87, s. 411), iż: "Nie jest demokratycznym państwem prawnym państwo, które nie realizuje idei sprawiedliwości, przynajmniej pojmowanej jako dążenie do zachowania równowagi w stosunkach społecznych i powstrzymywanie się od kreowania nieusprawiedliwionych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów dla wybranych grup obywateli."