Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2314/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1 oraz art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 36
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 145
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś - Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi P. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego na rzecz P. M. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

VI SA/Wa 2314/17

UZASADNIENIE

Uchwałą Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...].08.2017 r., znak [...], na podstawie art. 36 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 233, z późn. zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257), po rozpatrzeniu odwołania P. M. (dalej "zdający" lub "skarżący") od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym sprawy.

Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą w W. uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. stwierdziła, że P. M. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą. Powołując się na treść przepisu art. 36(6) ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną Komisja wskazała, iż zdający P. M. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Odwołanie od w/w uchwały wniósł zdający. Uchwale Komisji I stopnia w sposób opisowy zarzucił, co następuje:

I. Apelacja spełnia wszystkie wymagania formalne, w tym z art. 119 § 1 pkt 1 k.p.k. Zdający nie uchybił obowiązkowi oznaczenia "sprawy, której dotyczy" apelacja tak, jak negatywnie przyjął egzaminator sprawdzający pracę A. W..

II. Prawidłowe wskazanie uchybienia sądu w punkcie 1 apelacji. W apelacji karnej pierwszoplanowe znaczenie mają "poszczególne uchybienia podniesione przez stronę", o których mowa w art. 436 k.p.k., wtórne ich przyporządkowanie pod konkretną względną przyczyną odwoławczą (art. 438 pkt 1-4 k.p.k.), zwłaszcza w sytuacji, gdy zarzut może mieć charakter mieszany. Z punktu widzenia wykonywania zawodu radcy prawnego i świadczenia pomocy prawnej istotna jest umiejętność wychwycenia istotnej wadliwości orzeczenia i/lub postępowania poprzedzającego jego wydanie. Z tej perspektywy skarżący dostrzegł błąd sądu I instancji w istotnej dla odpowiedzialności karnej kwestii "zdolności rozpoznania znaczenia popełnionego czynu" i ujął to uchybienie w zarzut nr 1 apelacji. Jeden egzaminator odniesienie się do art. 7 k.p.k. uważa za prawidłowe, drugi egzaminator uważa przeciwnie. W każdym razie w tym elemencie rozwiązania zadania skarżący prawidłowo wskazał uchybienie sądu i nie można przypisać mu kardynalnego błędu uzasadniającego ocenę niedostateczną.

III. Prawidłowe wskazanie uchybienia sądu w punkcie 2 apelacji.

Formułując opis uchybienia sądu I instancji w punkcie 2 apelacji skarżący zarzucił niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego art. 278 § 1 kk w zw. z art. 119 § 1 kw. wskazując w uzasadnieniu, że na podstawie zebranego materiału dowodowego, zwłaszcza zeznań pokrzywdzonej, oskarżony użył przemocy co nakazywało rozpatrywać jego odpowiedzialność prawnokarną na gruncie właściwego przepisu prawa materialnego, a to art. 280 kk. Praktyka wnoszonych środków odwoławczych często opiera się na uchybieniu naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie do niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego. Skoro proces (protokół przesłuchania pokrzywdzonej) dostarczył możliwości ustalenia okoliczności co do zastosowania przemocy, to oznacza, że istniał niezaprzeczony związek tego ustalenia ze znamieniem rozboju z art. 280 k.k. Niedostateczne ustalenie stanu faktycznego w podstawach faktycznych uzasadnienia wyroku mogło więc być ujęte jako uchybienie naruszenia prawa materialnego. W każdym razie wskazane zostało uchybienie zawarte w pkt 4 części dyspozytywnej wyroku i zastosowane rozwiązanie nie może być ocenione negatywnie.

IV. Prawidłowe wskazanie uchybienia sądu w punkcie 3 apelacji.

Kolejny zarzut apelacji został oceniony przez egzaminatora - sędziego jako "trafny co do zasady", ale uzasadnienie tego zarzutu określone mianem "lakoniczne", bez dalszej analizy". W uzasadnieniu (pkt 3 Strona 4 z 6) skarżący przywołał w sposób zwięzły przesłanki "do orzeczenia obowiązku zadośćuczynienia z art. 46 k.k." oraz zaakcentował charakter świadczenia z art. 46 kk, a mianowicie to, że zadośćuczynienie zasądza się za krzywdę a nie szkodę majątkową. Wszystko to (trafność zarzutu, spójność i zwięzłość uzasadnienia) to nie jest działanie profesjonalnego pełnomocnika na miarę oceny niedostatecznej.

V. Trzecioplanowy charakter problemu orzeczenia o wydatkach poniesionych z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika.

Pierwszoplanowe znaczenie miały zarzuty apelacji i ich uzasadnienie, drugoplanowe wnioski apelacji, a kwestia wydatków miała znaczenie trzeciorzędne. Sąd I instancji w ogóle nie wydał rozstrzygnięcia co do wydatków oskarżycielki posiłkowej z tytułu ustanowienia pełnomocnika. Zważywszy na tryb przewidziany w art. 626 § 2 k.p.k. - jeżeli w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie nie zostało zawarte rozstrzygnięcie o wydatkach, to sąd 1 instancji może wydać na posiedzeniu postanowienie w tym przedmiocie. Przepis ten obejmuje zarówno sytuację, gdy w orzeczeniu brak w ogóle rozstrzygnięcia o kosztach, jak i gdy orzeczono tylko częściowo o kosztach.

Element pracy stanowiący wniosek nr 4 apelacji (Strona 3 z 6) przeczy stwierdzeniu egzaminatora - radcy prawnego, w którym przypisuje zdającemu niezauważenie "istotnej dla oskarżycielki posiłkowej kwestii braku zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania".

VI. Brak zarzutów pochodnych (wtórnych) będących następstwem uchybień pierwotnych - nie jest kardynalnym błędem apelacji.

Obydwaj egzaminatorzy czynią użytek z braku postawienia w apelacji zarzutu:

- "naruszenia prawa materialnego, a to art. 60 § 1 i § 6 k.k." [egzaminator - radca prawny],

- "nie zarzucił błędu w ustaleniach faktycznych poprzez zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary z art. 60 § 1 i § 6 pkt 3 k.k." [egzaminator - sędzia].

Abstrahując od wzajemnej sprzeczności zapatrywania, że ta sama wadliwość działania sądu u jednego egzaminatora stanowiła naruszenie prawa materialnego a u drugiego błąd w ustaleniach faktycznych, to przecież uchybienie to było konsekwencją pierwotnego błędu w ustaleniach faktycznych, który zdający ujął w zarzucie nr 1 apelacji. Nie jest dyskwalifikujący na notę niedostateczną brak zarzutu wtórnego.

VII. Brak sformułowania zarzutu naruszenia przepisu postępowania art. 182 § 1 k.p.k. przez błędne pouczenie D. K. o prawie do odmowy zeznań - jaki czyni egzaminator - sędzia - abstrahuje od niezaistnienia w realiach zaskarżonego apelacją wyroku warunku ,jeżeli mogła ona [obraza przepisów postępowania] mieć wpływ na treść orzeczenia" (art. 438 pkt 2 k.p.k.). Brak tego rodzaju zarzutu w apelacji- nie oznacza, że zdający nie analizował tej nieprawidłowości w postępowaniu sądu I instancji. Tyle, że brak spełnienia warunku Jeżeli", o którym mowa w art. 438 pkt 2 k.p.k. eliminował możliwość postawienia tego zarzutu, co jest działaniem prawidłowym pełnomocnika. Apelacja nie ma bowiem stanowić multiplikacji jakichkolwiek zarzutów, ale koncentrować się na postawieniu zarzutów poprawnych konstrukcyjnie i trafnych, które będą implikować uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia.

VIII. Wnioski apelacji prawidłowe.

Egzaminator - radca prawny w ogóle poza zakresem oceny pozostawił wnioski apelacji, co oznacza nierzetelność oceny. Tymczasem wnioski są zasadniczo poprawne, zarówno wniosek reformatoryjny, jak i kasatoryjny wraz ze wskazaniem orzeczenia następczego, a także wniosek o orzeczenie środka kompensacyjnego.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej uchwały i ustalenia pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości po analizie zarzutów odwołania utrzymała w mocy uchwałę organu I instancji.

W uzasadnieniu w szczególności Komisja II stopnia wskazała, iż obaj egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającego rozwiązanie z zakresu prawa karnego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych, na ocenę niedostateczną.

Komisja podkreśliła, iż ocena zadania z pierwszej części egzaminu (zadanie z prawa karnego) dokonywana była niezależnie od siebie przez dwóch egzaminatorów, którzy winni brać pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Zadaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia jest zatem ustalenie, czy błędy popełnione przez zdającego - ich ranga bądź liczba - uzasadniają dyskwalifikację rozwiązania zadania, lub też stwierdzić, że fakt zabezpieczenia w znacznym stopniu interesów reprezentowanej strony uzasadnia zastosowanie oceny wyższej niż niedostateczna. W przypadku bowiem ustalenia, że rozwiązanie zadania w znaczącym stopniu zabezpiecza interes strony, należy przyjąć, że rozwiązanie zasługuje na ocenę pozytywną.

Organ wyjaśnił, iż jak wynika z okoliczności wskazanych w zadaniu, należało - dla poprawnego rozwiązania zadania z prawa karnego - sporządzić apelację od wyroku Sądu Rejonowego L. w L. z dnia [...] lutego 2017 r., a następnie przedstawić temu wyrokowi szereg zarzutów, opisanych szczegółowo w ocenach cząstkowych egzaminatorów.

Organ wskazał, iż dostrzeżenie określonych uchybień i postawienie zarzutów nie może ograniczać się do powołania określonego przepisu jako naruszonego. Niesłychanie ważna jest argumentacja i wywód prawny zawarty w uzasadnieniu środka odwoławczego, który ma wskazać na czym polega uchybienie określonemu przepisowi lub błąd w ustaleniach faktycznych. Treść apelacji winna bowiem wskazywać, że zdający potrafi zdefiniować wady wyroku i je opisać w taki sposób, aby nie budziło wątpliwości, że posiada należyte przygotowanie prawnicze do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego. To właśnie uzasadnienie środka odwoławczego winno wskazywać, że rozwiązanie zadania (apelacja bądź opinia prawna) spełnia ustawowe kryteria (wymienione powyżej) do sformułowania oceny. Sprawdzeniem poziomu przygotowania prawniczego nie jest to, iż zdający właściwie wybrał formę pisma procesowego (w tym przypadku bardzo oczywistą, skoro doszło do skazania z zastosowaniem nadzwyczajnego złagodzenia kary i umorzenia postępowania co do drugiego) i spełnił warunki formalne apelacji, lecz zbadanie jakie powołał argumenty wskazujące na uchybienia zawarte w wyroku.

Organ wskazał, iż w stanie faktycznym zadania z prawa karnego należało wnieść apelację od wyroku, co też skarżący w imieniu oskarżycielki posiłkowej uczynił. Sąd I instancji dopuścił się bowiem szeregu poważnych, a zarazem widocznych już na pierwszy rzut oka uchybień, których skutkiem było wydanie niekorzystnego dla oskarżyciela posiłkowego wyroku:

- przez błędne ustalenie, iż zdolność oskarżonego do rozpoznania znaczenia swojego czynu oraz pokierowania swoim postępowaniem była ograniczona w stopniu znacznym (czyn z pkt II wyroku);

- przez zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary wobec oskarżonego w sytuacji braku do tego podstawy prawnej;

- obrazy prawa materialnego art. 69 § 1 k.k. przez warunkowe zawieszenie wykonania kary, gdy oskarżony był uprzednio skazany na karę pozbawienia wolności;

- przez błędne ustalenie ( zaniechanie ustalenia), iż oskarżony przestępstwo popełnił w warunkach powrotu do przestępstwa;

- przez błędne ustalenie, że po stronie oskarżycielki posiłkowej nie wystąpiła krzywda, co skutkowało brakiem orzeczenia o zadośćuczynieniu;

- przez obrazę przepisu postępowania tj. art. 182 § 1 k.p.k., nie mającą wprawdzie wpływu na treść wyroku, poprzez błędne pouczenie D. K. o prawie odmowy zeznań;

- przez błędne ustalenie, iż w trakcie popełnienia czynu z pkt I oskarżony nie stosował przemocy wobec pokrzywdzonej, a w konsekwencji nieprzypisanie mu, iż dopuścił się rozboju z art. 280 § 1 k.k., a uznanie, iż czyn ten stanowił wykroczenie z art. 119 § 1 k.w.;

- przez obrazę przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 624 § 1 i 627 k.p.k. przez niezasadne zwolnienie oskarżonego od kosztów sądowych i niezasądzenie wynagrodzenia pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej.

Organ zauważył, iż prawidłowe rozwiązanie zadania polegało również na postawieniu odpowiadających zarzutom wniosków odwoławczych o dokonanie stosownych zmian w wyroku oraz uchylenie tego rozstrzygnięcia co do czynu z pkt I i przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania, zgodnie z nakazem art. 454 § 1 k.p.k.

Organ uznał, iż skarżący, wbrew zarzutom zawartym w odwołaniu, postawił zaskarżonemu wyrokowi zaledwie część zarzutów. Dostrzegł wprawdzie, że istotą błędu co do czynu polegającego na zaborze sukienki na szkodę L.S. było niesłuszne umorzenie postępowania w oparciu o art. 45 § 1 k.w., który w stanie faktycznym nie miał zastosowania, jednakże z postawionego w tym zakresie zarzutu, a przede wszystkim z uzasadnienia apelacji jednoznacznie wynika, iż nie rozumie zupełnie istoty tego błędu. Wiązał go bowiem wyłącznie z surowością sankcji. Nie ulegało wątpliwości, iż w trakcie czynu oskarżony użył wobec pokrzywdzonej przemocy noszącej cechy gwałtu. Skoro pojęcie gwałtu na osobie ma takie samo znaczenie jak pojęcie przemocy na osobie (por. Uchwała SN z 17 grudnia 2008 r. I KZP 27/08, OSNKW 2009, z.l, poz.l), to stosownie do przepisu art. 130 § 3 k.w. wykluczona była kwalifikacja prawna czynu jako wykroczenia. Czyn oskarżonego stanowił bowiem rozbój określony w przepisie art. 280 § 1 k.k. (a nie jak błędnie ocenił skarżący w uzasadnieniu apelacji art. 280 § 1 k.k.). Takiej analizy prawnej, wskazującej na znajomość prawa karnego materialnego, a w szczególności prawa wykroczeń zabrakło w uzasadnieniu. Ponadto, w ślad za egzaminatorami, wskazać należy na całkowicie błędną redakcję tego zarzutu. Powoływanie się na obrazę prawa karnego było wadliwe, skoro błędem obarczone były ustalenia sądu co do tego czynu. Poprawnie zatem należało powołać się na błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę wyrokowania. Konstrukcja zarzutu dowodzi nieznajomości prawa procesowego, a zwłaszcza przepisów o postępowaniu odwoławczym, co dyskwalifikuje zdającego jako przyszłego pełnomocnika procesowego. Uzasadnienie środka odwoławczego wskazuje, że zdający nie posiada żadnej wiedzy w tym zakresie.

Organ uznał, iż wprawdzie odniósł się zdający do uchybienia Sądu Rejonowego, polegającego na błędnym ustaleniu, jakoby oskarżony znajdował się w stanie ograniczonej w stopniu znacznym poczytalności, to jednak w całej rozciągłości podzielić należy wywody zawarte w uzasadnieniu oceny egzaminatora W. F., iż autor postawił w tym zakresie zarzut błędny. Wadliwe były przecież ustalenia sądu i instancji co do poczytalności oskarżonego, nie zaś ocena dowodów (art. 7 k.p.k.). Zabrakło także w rozwiązaniu właściwych wniosków odwoławczych, których treść miała bardzo istotne znaczenie dla rozwiązania zadania i zabezpieczenia interesu reprezentowanej strony. Należało przecież domagać się eliminacji błędnych ustaleń z opisu czynu, a także art. 31 § 2 k.k. z kwalifikacji prawnej czynu i w konsekwencji odstąpienia od nadzwyczajnego złagodzenia kary. Skoro kwestia stanu psychicznego - z uwagi na konsekwencje prawne - ma podstawowe znaczenie dla ustalenia stopnia winy sprawcy, to profesjonalny przedstawiciel prawny winien taką wiedzę posiadać.

Nie dostrzegł zdający, iż brak było podstaw do zastosowania - z przyczyn podniesionych wyżej - nadzwyczajnego złagodzenia kary wobec oskarżonego, a zatem należało zaakcentować zrzut obrazy art. 60 § 1 i 6 pkt 4 k.k.

Również zarzut odwoławczy dotyczący braku rozstrzygnięcia o wniosku oskarżycielki posiłkowej opartym o przepis art. 46 § 1 k.k. nie mógł być uznany za poprawny. Redakcja tego zarzutu musi być uznana za niefortunną skoro skarżący kwestionuje obrazę prawa materialnego, nie zaś błąd w ustaleniach faktycznych w tym zakresie, a uzasadnienie apelacji, poza przytoczeniem teoretycznych podstaw przyznania zadośćuczynienia, nie zwiera nawet śladu rozważań na ten temat.

W ślad za ocenami egzaminatorów Komisja II stopnia odnotowała także, że skarżący nie wykazał się znajomością innych wchodzących w grę przepisów prawa karnego materialnego, a to art. 69 § 1 k.k. i art. 64 § 1 k.k., nie dostrzegł bowiem, iż brak było w ustalonym stanie faktycznym podstaw prawnych do warunkowego zawieszenia kary pozbawienia wolności, a z drugiej strony nie zakwestionował - w interesie osoby, którą reprezentował - braku ustaleń, jakie winny być podjęte, iż przestępstwa dopuścił się A. J. w warunkach powrotu do przestępstwa. Są to błędy i uchybienia o charakterze elementarnym, rażącym, co wyklucza uznanie skarżącego jako przygotowanego do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Pominięcie w środku odwoławczym wskazanych zarzutów godziło w interes oskarżycielki posiłkowej i powoduje, że nie mógłby on okazać się środkiem skutecznym.

Komisja Egzaminacyjna uznała, iż brak jest podstaw do zmiany oceny dokonanej przez egzaminatorów. Jak wynika bowiem z analizy ocen cząstkowych, obaj egzaminatorzy dokładnie, wyczerpująco, a wręcz bardzo obszernie wykazali dlaczego wywiedziona apelacja opracowana przez zdającego nie uwzględniała należycie interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentowała.

W ocenie organu, odwołanie stanowi wyłącznie polemikę z ustaleniami dokonanymi przez egzaminatorów. Polemikę tę należy jednak - w zestawieniu z uzasadnieniami ocen cząstkowych - uznać za całkowicie pozbawioną słuszności, bowiem egzaminatorzy ocenili rozwiązanie zadania na ocenę niedostateczną posługując się wszystkimi kryteriami oceny zawartymi w ustawie (art. 36" ust. 2) i uznali zgodnie, że zdający nie spełnił podstawowego i najistotniejszego kryterium oceny, a mianowicie poprawności rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia podkreśliła, iż samo sporządzenie apelacji pozbawionej braków formalnych nie wystarcza do uzyskania oceny pozytywnej z egzaminu. Zdający winien wykazać się umiejętnościami, o jakich mowa w art. 36" ust. 2 ustawy, a tych w ocenianej pracy zabrakło. Zdający nie postawił prawidłowo najistotniejszych zarzutów, ani też nie zasygnalizował swej wiedzy o popełnionych przez sąd uchybieniach choćby najskromniejszymi wywodami prawnymi z odwołaniem się do konkretnych dowodów, orzecznictwa bądź doktryny, co jest najważniejszym mankamentem rozwiązania zadania. Uzasadnienie środka odwoławczego razi wręcz swoją lakonicznością i nie daje odpowiedzi na temat stanu wiedzy skarżącego o prawie karnym. Treść zaś skonstruowanych zarzutów jasno wskazuje, że skarżący nie zna zasad sporządzania środków odwoławczych. Rozwiązanie zadania przecież winno przybrać formę właściwych, kompletnych zarzutów apelacyjnych oraz ich szerokiego uzasadnienia. Uzasadnienie zaś jest chaotyczne, szczątkowe i w niewielkim tylko fragmencie odnosi się do istoty zadania.

Podzielając zatem oceny cząstkowe egzaminatorów, a co za tym idzie ocenę niedostateczną z zadania z prawa karnego, należy uznać, iż brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania zdającego i podwyższenia oceny. Za utrzymaniem bowiem tej oceny przemawia okoliczność, że zdający nie spełnił kryterium poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, a nadto nie wykazał się znajomością przepisów prawa karnego oraz prawa wykroczeń i ich interpretacji, nawet na poziome dostatecznym. Analiza uzasadnień ocen cząstkowych prowadzi do oczywistego wniosku, iż egzaminatorzy brali pod uwagę pełną skalę ocen, jednakże wyraźne, wręcz rzucające się w oczy, niedostatki rozwiązania, skłoniły ich do wystawienia ocen najniższych. Zarzut odwołania w tym przedmiocie Komisja uznała za chybiony.

Organ podkreślił, iż w trakcie egzaminu radcowskiego ocenia się nie tylko to, czy projektowana apelacja jest formalnie poprawna i odniosłaby skutek korzystny dla reprezentowanej strony, lecz także, a nawet przede wszystkim, poziom wiedzy zdającego, rozumiany jako pełną znajomość przepisów prawa karnego (w niniejszym przypadku także prawa wykroczeń) i umiejętność ich zastosowania w praktyce..

Mając na uwadze powyższe oraz uznając zarzuty skarżącego P. M. za chybione, Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. Zgodnie bowiem z art. 36 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Zdający wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...].08.2017 r. znak [...] utrzymującą w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...].04.2017 r.

Ww. uchwale zarzucił:

1. naruszenie art. 36(4) ust. 1 ustawy o radcach prawnych (dalej "urp") przez błędne przyjęcie, że "sprawdzeniem poziomu przygotowania prawniczego nie jest to, iż zdający właściwie wybrał formę pisma procesowego [...] i spełnił warunki formalne apelacji, lecz zbadanie jakie powołał argumenty wskazujące na uchybienia zawarte w wyroku" [str. 8 opinii członka Komisji II st. przepisana in extenso do uzasadnienia uchwały - str. 11],

2. naruszenie § 5 ust. 2 pkt 1) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24.09.2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego przez całkowity brak opinii co do zasadności zarzutów podniesionych w pkt I, lI, III, IV, V, VI, VII odwołania popartych załącznikami z piśmiennictwa i orzecznictwa [1] - [5],

3. naruszenie art. 7, 77, 107 § 3 kpa przez brak rzetelnej i wnikliwej oceny poszczególnych zarzutów odwołania wyszczególnionych enumeratywnie od l do VII i brak odniesienia się do nich w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały,

4. wewnętrzną sprzeczność w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, gdzie w jednym miejscu organ uważa, że uchybienie w postaci obrazy przepisu postępowania art. 182 § 1 k.pk odnosiło skutek wydania niekorzystnego dla oskarżyciela posiłkowego wyroku (str. 12) by w innym miejscu przyjmować, że obraza ta nie miała "wprawdzie wpływu na treść wyroku (także str. 12),

5. niezgodność ustaleń i dowolną ocenę zebranego materiału, niezgodną wręcz z jego literalną treścią na przykładzie uzasadnienia zawartego w pkt 2 apelacji [str. 4 z 6] przez zupełnie błędne przyjęcie, że istotę błędu co do czynu polegającego na zaborze sukienki skarżący "wiązał go bowiem wyłącznie z surowością sankcji" (str. 13 uchwały), gdy tymczasem skarżący argumentował treścią zeznań pokrzywdzonej L. S. dosłownie przytaczając je i wskazując na dopuszczenie się rozboju z art. 280 kk, przytaczając także początkową treść przepisu - jako właściwe prawo materialne.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postepowania wg norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu zarzutów skarżący wskazał, iż organ II instancji błędnie (zawężająco) interpretuje zakres ustawowego pojęcia zawartego w art. 36(4) ust. 1 urp tj. "sprawdzenia przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego (....) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego", gdyż merytoryczne granice oceny na pierwszy plan wysuwają w art. 36(5) ust. 2 zd. 1 urp obiektywne kryterium "w szczególności zachowanie wymogów formalnych".

Zdaniem skarżącego, na poziomie postępowania przed Komisją II stopnia bezwzględnym obowiązkiem wyznaczonego członka tego organu - w myśl § 5 ust. 2 pkt 1) ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24.09.2009 r., było zawarcie w sporządzanej opinii rzetelnego merytorycznego stanowiska co do zasadności zarzutu sformułowanego w pkt I odwołania, że cyt. "apelacja spełnia wszystkie wymagania formalne, w tym z art. 119 § 1 pkt 1 kpk", skoro w podstawach negatywnej oceny rozwiązania zadania legło zapatrywanie uchybienia wymaganiom formalnym (tak przyjął egzaminator korporacyjny cyt. "Wbrew obowiązkowi wynikającemu z przepisu art. 119 § 1 pkt 1 kpk jedynie częściowo została oznaczona sprawa, której apelacja dotyczy").

W ocenie skarżącego ten doniosły element oceny rozwiązania zadania powinien być merytorycznie zweryfikowany przez organ II instancji, w drodze opinii, o której mowa w tym przepisie, a nie zignorowany. Opinia ta w istocie ma stanowić dowód - odpowiadający charakterem opinii biegłego (specjalisty). Tymczasem organ całkowicie zlekceważył zarzut (i w ogóle nie odniósł się do niego), że w płaszczyźnie formalnej rozwiązanie zadania skarżący dokonał w sposób pozostający w całkowitej zgodności z poglądem prezentowanym w piśmiennictwie, załączając materiał z komentarza do Kodeksu postępowania karnego pod red. Lecha Paprzyckiego.

Skarżący podkreślił, iż opinia z dnia 11.08.2017 r. w ogóle nie dotyczy "zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu", czego wymaga konstrukcyjnie przepis § 5 ust. 2 pkt 1) ww. rozporządzenia, bowiem niedopuszczalne jest "odniesienie się do zarzutów odwoławczych w sposób kompleksowy", jak to uczynił organ, ponieważ przepisy postępowania nakazują odniesienie się do poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu. Tymczasem na etapie postępowania odwoławczego kluczowe znaczenie miała właśnie ocena zasadności zarzutów skarżącego i ich wpływ na ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego (vide: wyrok NSA z dnia 13.12.2011 r. II GSK 392/11).

Skarżący zarzucił także niezgodność ustaleń i dowolną ocenę zebranego materiału, niezgodną wręcz z jego literalną treścią dokumentów, co widać na przykładzie uzasadnienia zawartego w pkt 2 apelacji [str. 4 z 6 ] w konfrontacji z zupełnie błędnym przyjęciem przez organ, że istotę błędu co do czynu polegającego na zaborze sukienki skarżący "wiązał go bowiem wyłącznie z surowością sankcji" (str. 13 uchwały). Tymczasem skarżący uzasadniał apelację w kierunku rozboju treścią zeznań pokrzywdzonej L.S. dosłownie przytaczając je i wskazując na dopuszczenie się rozboju z art. 280 kk, przytaczając także początkową treść przepisu - jako właściwe prawo materialne. Zdaniem skarżącego dokonał on prawidłowej analizy prawnej wskazującej na znajomość prawa materialnego, tj. art. 280 kk, co wyrażało się w treści apelacji sformułowaniem "Użycie przemocy oraz groźby jej użycia wobec pokrzywdzonej wskazuje na dokonanie czynu z art. 280 k.k."

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyniku egzaminu radcowskiego wniosła o jej oddalenie, powołując się w uzasadnieniu swego stanowiska procesowego na argumenty przedstawione w zaskarżonej uchwale.

Na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2018 r. pełnomocnik skarżącego podniósł argument braku w dokumentacji kazusu egzaminacyjnego z prawa karnego wyroku sądu w P., co mogło powodować niezrozumienie w pełni tego kazusu przez zdającego. Powołał się na rozwiązanie przedmiotowego kazusu znajdujące się w podręczniku dla aplikantów radcowskich.

Sąd odroczył publikację orzeczenia do dnia 18 kwietnia 2018 r.

Pismem procesowym z dnia 11 kwietnia 2018 r. organ przedstawił swoje stanowisko dotyczące ww. kwestii, wnosząc w tym zakresie o uzupełnienie protokołu rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. zwana dalej "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy pokreślić rolę sądu administracyjnego w tego typu sprawach, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną, ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 36(9) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (dalej "urp".).

Zgodnie art. 36⁴ ust. 1 urp, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 36⁵. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania

z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. (art. 36⁶ ).

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 36⁶ ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36⁸ ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 36 ⁸ ust. 11 ustawy o radcach prawnych).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 36⁸ ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał Rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2016 r. poz. 100 ze zm.)

Zgodnie z § 5 pkt 3 tegoż rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Podkreślenia wymaga, że w świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. Sąd nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie odniosła się jednak w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w W., uzasadniając swoją opinię co do poprawności oceny tej Komisji i wykazując nietrafność podniesionych przez skarżącego zarzutów. Chociaż Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącego wskazując na uchybienia, które w jej ocenie nie kwalifikowały rozwiązania zadania z prawa karnego na ocenę pozytywną, to jednak nie odniosła się do merytorycznej argumentacji skarżącego zawartej w poszczególnych punktach odwołania popartych załącznikami z piśmiennictwa i orzecznictwa, wskazującym że w płaszczyźnie formalnej rozwiązania zadania skarżący dokonał w sposób pozostający w całkowitej zgodności z poglądem prezentowanym w piśmiennictwie. Stanowiska w tym zakresie nie zawiera także odpowiedz organu na skargę.

W ocenie Sądu jest to istotna okoliczność sprawy, gdyż w przypadku ustalenia, że rozwiązanie zadania w znaczącym stopniu zabezpiecza jednak interes reprezentowanej przez skarżącego strony, należy przyjąć, że rozwiązanie zadania egzaminacyjnego może zasługiwać na ocenę pozytywną. Wymaga bowiem podkreślenia, celem egzaminu radcowskiego jest przede wszystkim sprawdzenie umiejętności stosowania przepisów prawa w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego, stanowiącego zadanie egzaminacyjne.

Dotyczy to w szczególności prawidłowości oceny organu w zakresie - czy skarżący w apelacji poniósł de facto zarzut art. 280 kk, w związku z zawartym w treści apelacji sformułowaniem: "Użycie przemocy oraz groźby jej użycia wobec pokrzywdzonej wskazuje na dokonanie czynu z art. 280 k.k." oraz czy dostrzegł znamiona rozboju w ocenie czynu polegającego na zaborze sukienki, a w konsekwencji czy wykazał się (czy też nie) znajomością prawa materialnego w stopniu wystarczającym dla uzyskania pozytywnej oceny z egzaminu radcowskiego.

Bez szczegółowej, a nie ogólnej oceny zarzutów skarżącego, nie jest więc możliwe dokonanie jednoznacznego ustalenia przez Komisję, czy błędy popełnione przez zdającego - ich ranga bądź liczba - uzasadniają dyskwalifikację rozwiązania zadania egzaminacyjnego z prawa karnego. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko skarżącego, iż obowiązek odniesienia się przez organ szczegółowo do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu wynika z dyspozycji przepisu § 5 ust. 2 pkt 1) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24.09.2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego. Na konieczność odniesienia się organu do merytorycznego stanowiska zawartego w odwołaniu od wyniku egzaminu zawodowego (radcowskiego bądź adwokackiego) wskazuje także orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyrok o sygn. akt: II GSK 1882/12 oraz II GSK 1371/12).

Zauważyć należy, iż organ nie wyjaśnił ponadto wskazywanych przez skarżącego sprzeczności zarówno w stanowisku obu egzaminatorów, jak i opartej na tym stanowisku uchwale w sprawie negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego.

Zdaniem Sądu, powyższe wskazuje, iż materiał dowodowy sprawy – praca pisemna skarżącego z części egzaminu radcowskiego obejmującej zadanie z zakresu prawa karnego oceniona stosownie do mających zastosowanie w objętych nią kwestiach faktycznoprawnych przepisów prawa – nie został prawidłowo uwzględniony i rozpatrzony w ustaleniach organu, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym zaskarżoną uchwałę.

Jednocześnie Sąd nie stwierdza, aby dla wyniku rozpoznawanej sprawy mogła mieć istotne znaczenie kwestia rozumienia kazusu z zakresu prawa karnego i w konsekwencji jego prawidłowego rozwiązania, w sytuacji braku w aktach sprawy karnej wyroku sądu w P., gdyż z akt sprawy (jej opisu) wynika jednak okoliczność wydania takiego wyroku przez sąd. Podkreślić przy tym trzeba, że przedmiotowy kazus z prawa karnego pozostawał taki sam dla wszystkich zdających.

Konkludując, w toku ponownego postępowania Komisja Egzaminacyjna II stopnia dokona jeszcze raz pogłębionej analizy całego zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, która pozwoli na podjęcie uchwały w pełni zgodnej z treścią przepisów o radcach prawnych, kierując się stosownymi wytycznymi Sądu wskazanymi w uzasadnieniu wyroku. Organ odwoławczy winien przede wszystkim ustosunkować się szczegółowo do wskazanych w uzasadnieniu odwołania zarzutów skarżącego, pamiętając jednocześnie o obowiązku płynącym głównie z normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 36(5) ust. 2 urp. Konieczne jest zatem ponowne wyjaśnienie oraz jednoznaczne określenie - jak na ocenę całości pracy skarżącego wpływa dokonanie ostatecznej oceny poprawności danej pracy, do czego koniecznym jest porównanie i wyważenie pozytywnych i negatywnych elementów pracy zdającego.

Z tych wszystkich powodów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w myśl art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu wszczęcia postępowania sądowego w sprawie.