Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 130/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2015-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 145 lit. a
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącego B. M. kwotę 457 zł /słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B. M. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] (dalej SKO lub Kolegium) z [...] grudnia 2014 r. nr [...], o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zatwierdzenia podziału nieruchomości.

Organy obu instancji kierowały się następującymi okolicznościami prawnymi i faktycznymi: w dniu 9 października 2009 r. B. M. zwrócił się do SKO o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego [...] z [...] marca 1997 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia podziału nieruchomości położonej w L., stanowiącej własność S. i S. S. oznaczonej nr 966 o powierzchni 4188 m², na nowe nieruchomości oznaczone nr 966/1 i 966/2.

SKO decyzją z [...] października 2009 r. nr [...], odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z [...] marca 1997 r., ponieważ wnioskodawcy B. M. nie przysługują prawa strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności ww. decyzji.

Po rozpatrzeniu wniosku B. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy - SKO decyzją z [...] marca 2010 r. nr [...], utrzymało w mocy własną decyzję z [...] października 2009 r. podtrzymując stanowisko, że B. M. nie posiada przymiotu strony w rozumieniu art. 157 § 2 w związku z art. 28 i art. 156 § 1 K.p.a.

Wyrokiem z 8 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 648/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej WSA), po rozpatrzeniu skargi B. M., stwierdził nieważność decyzji SKO z [...] marca 2010 r. i z [...] października 2009 r., z powodu naruszenia przez Kolegium przepisów o właściwości.

Na skutek skargi kasacyjnej SKO, Naczelny Sąd Administracyjny (dalej NSA) wyrokiem z 17 maja 2012 r. sygn. I OSK 755/11, uchylił opisany wyżej wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. W uzasadnieniu NSA naprowadził, że ocena sądu jest dla organu wiążąca tylko wtedy, gdy dana kwestia była przedmiotem rozważań sądu orzekającego w sprawie i gdy okoliczność ta znalazła wyraz w uzasadnieniu orzeczenia. W wyroku z 27 kwietnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 91/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie wypowiedział się w kwestii właściwości organu do rozpoznania wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej. Z tego względu postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody z [...] kwietnia 2009 r. o przekazaniu sprawy według właściwości Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu [...] było zasadne, bowiem kompetencje w zakresie podziału nieruchomości uprzednio należące do kierowników urzędów rejonowych powierzone zostały wójtom, burmistrzom i prezydentom miast, na podstawie art. 95 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102. 651 ze zm.). Natomiast Kolegium, jako organ wyższego stopnia wobec wójta, burmistrza, prezydenta miasta w sprawach dotyczących podziału nieruchomości jest organem, do którego kompetencji należy rozpatrywanie odwołań czy zażaleń jak i sprawowanie funkcji organu właściwego do weryfikacji decyzji w trybach nadzwyczajnych.

Po ponownym rozpoznaniu skargi B. M. na decyzję SKO z [...] marca 2010 r. - WSA wyrokiem z 18 lipca 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 564/12 - oddalił skargę.

Na skutek skargi kasacyjnej B. M. – NSA wyrokiem z 12 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2741/12 uchylił zaskarżony wyrok WSA z 18 lipca 2012 r. oraz decyzję SKO z [...] marca 2010 r. i z [...] października 2009 r. NSA wskazał, że rozważanie czy skarżącemu przysługuje chroniony interes prawny poza postępowaniem administracyjnym narusza prawo jednostki do ochrony na drodze regulowanej prawem. Decyzja o odmowie wszczęcia postępowania takiego prawa skarżącego pozbawiła. Tym samym zasadny jest zarzut naruszenia art. 3 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez brak pełnej oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. NSA wskazał również, że prawidłowo powołane orzecznictwo sądowe pozwoliłoby ocenić stanowisko SKO jako nieznajdującego oparcia w przyjętej linii orzecznictwa (wyrok NSA z 14 października 2009 r. sygn. akt I OSK 91/09, wyrok NSA z 16 lipca 2010 r. I OSK 1288/09). Nadto podał, że przedwczesny jest zarzut naruszenia art. 10 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. nr 30, poz. 127 ze zm., zwanej dalej u.g.w.n.), który nie został rozpoznany w postępowaniu administracyjnym i przez WSA. Przedmiotem rozpatrzenia była wyłącznie kwestia interesu prawnego skarżącego w żądaniu wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności.

W dniu 23 września 2014 r. wpłynęło do SKO pismo pełnomocnika B. M., który wniósł o dopuszczenie dowodu z Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego obowiązującego w dacie wydania decyzji objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności oraz wskazanie – jeżeli Miejscowy Plan ulegał zmianie – na jaki cel przedmiotowa działka była przeznaczona przed wydaniem decyzji i po jej wydaniu.

SKO decyzja z [...] września 2014 r. nr [...], odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z [...] marca 1997 r., nr [...]. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w aktach administracyjnych sprawy zalega operat techniczny sporządzony przez uprawnionego geodetę T. B., którego częścią jest mapka wstępnego podział działki nr 966 wraz z informacją o terenie, z której wynika, że działka nr 966 położona jest w konturze terenu oznaczonego w Miejscowym Planie Ogólnym Zagospodarowania Przestrzennego Miasta – zatwierdzonego uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] grudnia 1979 r. nr [...] (Dz. Urz. WRN [...] nr [...], poz. [...] z 31 grudnia 1979 r.) wraz z późn. zmianami – symbolem E 56 MNj – teren istniejącej zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej z dopuszczeniem uzupełnienia zabudowy mieszkaniowej i usług nieuciążliwych oraz symbolem E 48 EE – rozbudowa stacji energetycznej GPZ. Kolegium wyraziło stanowisko, że organ nie miał obowiązku dołączyć do akt odpisów ww. uchwały mającej rangę prawa miejscowego, dostępnym dla każdego. SKO po analizie akt – nie znalazło podstaw do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji, gdyż podział w świetle zgromadzonego materiału dowodowego jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Obwiązujące w czasie wydania decyzji przepisy ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce nieruchomościami gruntami i wywłaszczeniu nieruchomościami nie przewidywały innych przesłanek dopuszczalności podziału, w tym również możliwości dostępu do nowo utworzonych działek. Wnioskodawca nie podnosi zarzutu niezgodności dokonanego podziału z planem zagospodarowania przestrzennego. Mimo to SKO oceniło z urzędu na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach legalność decyzji w tym zakresie. Wnioski dowodowe pełnomocnika nie zostały uwzględnione z uwagi na to, że treść aktów prawa miejscowego jest opublikowana w ogólnie dostępnym Dzienniku Urzędowym WRN.

Od tej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie spawy złożył B. M. - reprezentowany przez adwokata, wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z [...] marca 1997 r.

SKO decyzją z [...] grudnia 2014 r. utrzymało w mocy własną decyzję z [...] września 2014 r. W uzasadnieniu stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo orzekł w przedmiotowej sprawie. W ocenie Kolegium w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a., uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego. W szczególności nie można przyjąć, że kwestionowana decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub rażącym naruszeniem prawa. SKO wskazało, że decyzja zatwierdzająca podział przedmiotowej nieruchomości była zgodna z ustaleniami Miejscowego Planu Ogólnego Zagospodarowania Przestrzennego Miasta [...] - zatwierdzonego uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] grudnia 1979 r. nr [...]. SKO dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia organu I instancji - nie dopatrzyło się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia. Odnosząc się do zarzutów podnoszonych przez wnioskodawcę Kolegium stwierdziło, że są one bezzasadne. Reasumując SKO stwierdziło, że organ I instancji rozstrzygając sprawę dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, procedował co do zasady zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego oraz prawidłowo powołał się i zastosował przepisy ustawy.

B. M. - reprezentowany przez adwokata skierował do WSA skargę na decyzję SKO z [...] grudnia 2014 r. wnosząc o stwierdzenie jej nieważności względnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1) art. 77 § 1, 80 K.p.a. w zw. z art. 127 § 3 zdanie ostatnie, art. 140 i 15 K.p.a. przez niedopełnienie obowiązku ponownego, wszechstronnego, merytorycznego rozpatrzenia istoty sprawy w zakresie istnienia przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji,

2) art. 10 ust. 1 i 3 u.g.w.n. przez ich niewłaściwą wykładnię i zastosowanie lub brak zastosowania w niniejszej sprawie,

3) art. 107 § 2-5 K.p.a. w zw. z art. 127 § 3 zdanie ostatnie, art. 140 K.p.a. - przez brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a zwłaszcza zaniechanie wskazania faktów, które SKO uznało za udowodnione, dowodów, na których oparło się w tej mierze, przyczyn, dla których pozostałym dowodom odmówiło wiarygodności, a także zaniechanie wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia przez przytoczenie właściwych przepisów prawa - w zakresie istnienia przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z [...] marca 1997 r.

4) art. 6, 7, 8, 11 w zw. z art. 127 § 3 zdanie ostatnie, art. 140 K.p.a. - przez naruszenie ww. uchybień, zasady legalności działania organu administracji, zasady prawdy obiektywnej, zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa oraz zasady przekonywania.

W uzasadnieniu rozszerzono powyższe zarzuty i podkreślono, że decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego z [...] marca 1997 r. zezwalająca na podział nieruchomości, której stwierdzenia nieważności domaga się skarżący, w świetle przepisów dotyczących podziału nieruchomości jest oczywiście i rażąco sprzeczna z prawem tak obowiązującym wtedy jak i obecnie. Wprowadzenie nowych działek do obrotu prawnego, powstałych w wyniku podziału, jest możliwe jedynie wtedy gdy mają one dostęp do drogi publicznej. Działki powstałe w wyniku podziału takiego dostępu nie miały i nie mają.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Skarga jest zasadna.

Istotny w sprawie jest fakt, iż wyrokiem z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267, ze zm.) w zakresie, w jakim nie wyłącza stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak wynika z ustnych motywów tegoż wyroku działanie organów państwa na podstawie prawa nie oznacza bezwzględnego obowiązku eliminowania z obrotu wadliwej decyzji administracyjnej, na podstawie której strona nabyła prawo lub jego ekspektatywę, a ponadto nastąpił znaczny upływ czasu od jej wydania. Ograniczenie zasady praworządności uzasadnia potrzeba stabilizacji stanów społeczno-gospodarczych ukształtowanych mocą wadliwego aktu administracyjnego oraz zasada zaufania obywatela do państwa – stwierdził Trybunał Konstytucyjny.

12 maja 2015 r. o godz. 13:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał pytanie prawne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotyczące braku ograniczenia czasowego co do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 156 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny postanowił ponadto umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie.

Zgodnie z art. 156 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego, nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7 ww. ustawy, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Wynikające z art. 156 § 2 k.p.a. ograniczenie czasowe możliwości stwierdzenia nieważności nie obejmuje – przewidzianej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Sąd pytający miał wątpliwość, czy regulacja, która dopuszcza stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, bez względu na to, jaki okres upłynął od jej doręczenia lub ogłoszenia, jest zgodna z zasadą pewności prawa oraz zasadą zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. W opinii sądu, brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji po znacznym upływie czasu – w rozpoznawanej sprawie po ponad sześćdziesięciu latach – może destabilizować porządek prawny, w szczególności w sytuacji, w której wadliwy akt administracyjny przyznał stronie określone prawa, względnie maksymalnie ukształtowaną ekspektatywę prawa, z których strona nadal korzysta albo zamierza skorzystać.

Trybunał rozważył, w jakim zakresie ustawodawca dysponuje swobodą w określaniu relacji między – przewidzianą w art. 7 Konstytucji – zasadą praworządności (zasadą legalizmu), z której wynika potrzeba eliminacji z obrotu wadliwych decyzji administracyjnych, a – wynikającymi z art. 2 ustawy zasadniczej – zasadą pewności prawa i zasadą zaufania (lojalności państwa), z którymi powiązana jest reguła trwałości decyzji administracyjnej.

Trybunał podkreślił, że dopuszczalne są wyjątki zarówno od zasady praworządności, jak i zasady pewności prawa i zaufania. Na gruncie zasady praworządności trzeba przy tym rozróżnić nakaz działania organów administracji publicznej na podstawie i w granicach prawa, od którego nie ma wyjątków, a tym samym zasada ta nie doznaje ograniczeń, oraz nakaz eliminowania z obrotu aktów administracyjnych wydanych z naruszeniem zasady praworządności, który może podlegać ograniczeniom, w tym z uwagi na zasadę zaufania obywatela do państwa i zasadę pewności prawa. Zasada praworządności jest zasadą instrumentalną względem zasady pewności prawa i zaufania obywatela do państwa, w tym sensie, że działanie na podstawie i w granicach prawa jest warunkiem koniecznym realizacji zasad pewności i zaufania.

Trybunał uznał, że ustawodawca, określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie ww. zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego (art. 2 konstytucji). Przesłanek tych nie można oceniać wyłącznie z punktu widzenia tego aspektu zasady praworządności, który uzasadnia rozwiązania prawne zmierzające do eliminacji z obrotu wadliwych decyzji administracyjnych. Zasada praworządności nie uzasadnia rozwiązania prawnego umożliwiającego stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, gdy decyzja ta korzystała przez kilkadziesiąt lat z domniemania zgodności z prawem, wywołuje skutki polegające na nabyciu prawa lub ukształtowaniu ekspektatywy nabycia praw przez jej adresatów, a dodatkowo przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji ma charakter niedookreślony i jej wykładnia ukształtowała się w orzecznictwie na długo po wydaniu decyzji. W sytuacji, w której występuje nagromadzenie powyższych okoliczności, zasada praworządności nie służyłaby realizacji zasady pewności prawa. Stwierdzenie nieważności decyzji może powodować zmianę ukształtowanej od kilkudziesięciu lat sytuacji prawnej adresatów decyzji, a to nie służyłoby realizacji zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady pewności prawa, wynikających z art. 2 Konstytucji.

W niniejszej sprawie decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego o zatwierdzeniu projektu podziału działki nr 966 na działki nr 966/1 i nr 966/2 położonej w L. z dnia [...] marca 1997 r., nr [...] została wydana na wniosek jej właścicieli w celu zawarcia umowy zamiany z P.P. M. (pismo S. i S. S. z dnia 14 marca 1997 r., karta 7 akt Urzędu Rejonowego z 1997 r.).

Umowa taka została zawarta w dniu 11 kwietnia 1997 r. w L. przed notariuszem M. M., Rep. A nr [...] (karta 13-15 akt Urzędu Rejonowego [...]). Mocą tej umowy własność działki nr 966/2 przeszła na W. i I. M. w zamian za nabycie przez S. i S. S. własności działek nr 977/4 i nr 967/6 położonych w L.

Opisane podział i zamiana stały się podstawą dalszych podziałów i umów przeniesienia własności, co wynika z decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2003 r., nr [...].

Decyzja rejonowego organu rządowej administracji ogólnej, zatwierdzająca projekt podziału nieruchomości, wydana w trybie art. 10 ust. 3 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, nie wywołuje swą mocą konstytutywnych skutków prawnorzeczowych, polegających na wyodrębnieniu nowego przedmiotu własności. Stanowi natomiast podstawę (warunek, przesłankę) podziału cywilnego następującego poprzez rozporządzenie wydzieloną fizycznie częścią określonej nieruchomości macierzystej. Dopiero wówczas, w związku z konieczną dla bytu odrębnej nieruchomości podmiotową zmianą w obszarze stosunku własności, następuje ostateczne wykreowanie nowych nieruchomości. Wcześniej zaś zatwierdzony i ewidencjonowany podział geodezyjny wskazuje rzeczy przyszłe, nadające się do ostatecznego wyodrębnienia prawnorzeczowego (tak słusznie Gniewek Edward w artykule "o znaczeniu prawnym decyzji zatwierdzającej projekt poddziału nieruchomości – dalszy głos w dyskusji. Teza nr 2", Lex nr 12760/2).

Oznacza to w realiach niniejszej sprawy, że decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...] marca 1997 r. była podstawą nabycia prawa własności przez P.P. S. i P.P. M., a także przesłanką dalszych podziałów leżących u podstaw obrotu cywilnoprawnego przedmiotową nieruchomością.

Przesądza to – w połączeniu z upływem prawie 18 lat od wydania decyzji w marcu 1997 r. – o wypełnieniu się w niniejszej sprawie przesłanek zawartych w przywołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. co do niekonstytucyjności art. 156 § 2 K.p.a. podanych w nim zakresie.

Oznacza to, że otwarta jest w tym momencie kwestia dopuszczalności orzekania w przedmiocie nieważności decyzji z dnia [...] marca 1997 r.

Przepis art. 156 § 2 K.p.a. był podstawą wydanych w sprawie decyzji, gdyż z jego treści w połączeniu z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. nie wynikało ograniczenie czasowej możliwości stwierdzenia nieważności decyzji z przyczyn wskazanych przez TK.

Z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. I tak, art. 145a § 1 K.p.a. stanowi, że gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja można żądać wznowienia postępowania. Z kolei, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego obliguje sąd do uchylenia objętego skargą aktu.

Skoro więc Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 156 § 2 K.p.a. z Konstytucją RP we wskazanym w orzeczeniu z dnia 12 maja 2015 r. zakresie, zaś przepis ten stanowił materialnoprawną podstawę wydania kwestionowanych w niniejszej sprawie decyzji administracyjnych, to należało wyeliminować z obrotu prawnego te rozstrzygnięcia wobec zaistnienia, określonej w art. 145a § 1 K.p.a., przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego.

Należy w tym miejscu podkreślić, że z mocy art. 133 § 1 P.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy obrazujących stan faktyczny oraz stan prawny tej sprawy z momentu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Jest to tzw. reguła tempus regit actum. Kontrola legalności określonego aktu administracyjnego odbywa się więc przy uwzględnieniu przepisów prawnych obowiązujących w dniu jego podjęcia. Odstępstwem od niej jest sytuacja, gdy zapadnie orzeczenie o niekonstytucyjności unormowań prawnych, które stanowiły podstawę wydanych przez organy administracji rozstrzygnięć. Wówczas to pomimo tego, że w dacie tej tj. w momencie rozstrzygania sprawy przez organy brak było jeszcze orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, to sąd przy ocenie zgodności z prawem skarżonego aktu nie może pominąć takiego orzeczenia jako elementu kształtującego poddany tej ocenie stan prawny. Z dniem ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego kwestionującego zgodność z Konstytucją RP określonych uregulowań prawnych, następuje bowiem obalenie domniemania ich konstytucyjności, co oznacza, że nawet w razie odroczenia mocy obowiązującej badanego aktu normatywnego, sądy nie powinny stosować podważonych regulacji, które już od chwili rozpoczęcia ich obowiązywania były niezgodne z prawem. Stanowisko powyższe nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądowym, w którym podkreśla się, że przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z ustawą zasadniczą ma taki charakter od momentu jego wejścia w życie, a fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego. Orzeczenie Trybunału w zakresie obowiązywania prawa wywiera zatem skutki na przyszłość, ale w zakresie stosowania odnosi skutek retroaktywny, wpływając na ocenę prawną stanów faktycznych powstałych w okresie poprzedzającym wejście w życie orzeczenia Trybunału [wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 7.06.2013 r. I OSK 1178/12, wyrok NSA z 2.04.2014 r. I OSK 2296/12, publ.: www.nsa.gov.pl].

Orzeczenie zatem przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z ustawą zasadniczą art. 156 § 2 K.p.a. w określonym w nim zakresie w sytuacji, gdy w oparciu o przepis ten zapadły w sprawie decyzje administracyjne skutkuje koniecznością wyeliminowania tych rozstrzygnięć administracyjnych z obrotu prawnego. Zachodzi bowiem – jak to już wyżej wskazano - przesłanka wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145a § 1 K.p.a., co stanowi z kolei podstawę uchylenia określoną w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy uwzględnią okoliczność w postaci wspomnianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Skoro dopuszczalność merytorycznego orzekania przez organy w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] marca 1997 r. została zakwalifikowana przez Trybunał Konstytucyjny, to odnoszenie się do merytorycznych zarzutów skargi byłoby przedwczesne.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. i art. 145a § 1 K.p.a. orzekł jak w sentencji (pkt I wyroku).

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.