Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1136/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 9, art. 77
journal: Dz.U. 1977 nr 32 poz 140
law: Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska – Baran, Sędziowie Sędzia WSA Marian Wolanin, Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant ref. staż. Marek Bereziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2011r. sprawy ze skargi M. F., B. O., B. J. oraz M. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji – oddala skargę –


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2011r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. zw w dalszej części k.p.a), w wyniku ponownego rozpoznania sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2009r. (znak: [...]).

W uzasadnieniu Minister wskazał, iż decyzją z dnia [...] marca 2009r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy L. z dnia [...] lipca 1978r. (nr [...]) orzekającej o przejęciu na własność Państwa za emeryturę gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 4,81 ha, położonego w K., stanowiącego w dacie przejęcia własność B. J.

Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli H. K., M. F. oraz B. J. Jakkolwiek w aktach postępowania nie zachowały się dokumenty wskazujące jednoznacznie na zachowanie przez skarżących terminu do złożenia ww. wniosku, to jednak organ zdecydował się zinterpretować te okoliczność na korzyść wnioskodawców.

Odnosząc się do meritum sprawy organ wskazał, iż decyzja Naczelnika Gminy L. z dnia [...] lipca 1978r. została oparta na art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja

1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118), art. 77 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) oraz §1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58).

Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów - gospodarstwo rolne mogło być przejęte na własność Państwa za rentę z urzędu, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. Z kolei w myśl drugiego przepisu - w razie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego na podstawie art. 9 ust.

2 ustawy z dnia 29 maja 1974r., rolnikowi przysługiwała emerytura lub renta

inwalidzka przewidziana w ustawie z dnia 27 października 1977r. Przy przejmowaniu należało odpowiednio stosować przepisy ustawy z dnia 27 października 1977r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych Państwu. Natomiast trzeci z powołanych przepisów, zawarty w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968r., określał przesłanki do kwalifikowania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania.

Skarżący w swym wniosku o ponowne rozpatrzenie niniejszej sprawy zakwestionowali prawidłowość sporządzenia protokołu z przeprowadzenia lustracji gospodarstwa rolnego w dniu 9 marca 1978r., wskazując, iż z dokumentu tego wynika, że we wspomnianej lustracji nie brały udziału wszystkie osoby przewidziane treścią § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968r. Powołany wyżej przepis rozporządzenia Ministra Rolnictwa stanowił, iż lustrację gospodarstw przeprowadzał zespół 3 specjalistów przy udziale członka prezydium gromadzkiej rady narodowej, agronoma i zootechnika gromadzkiego, przedstawiciela miejscowego kółka rolniczego oraz sołtysa. Tymczasem z protokołu znajdującego się w aktach niniejszej sprawy wynika, że lustracja gospodarstwa rolnego B. J. przeprowadzona została wyłącznie przez zespół 3 specjalistów. W protokole tym została następnie zawarta opinia Komisji Rolnej w składzie 3 członków, działającej przy Gminnej Radzie Narodowej oraz adnotacja Naczelnika Gminy. W tym świetle uznać należy, że omawiany protokół lustracyjny z dnia 9 marca 1978r. rzeczywiście nie czynił w pełni zadość powołanemu przepisowi rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968r. Jednakże wniosek, iż niedochowanie warunków formalnych przewidzianych dla protokołu miałoby prowadzić w efekcie do zupełnego pomijania przez organ administracji okoliczności ustalonych w tym protokole (a taka - jak się wydaje - jest sugestia skarżących, zawarta we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) czy tym bardziej decydować o tym, że w sprawie zostało naruszone w sposób rażący prawo, należy uznać za nieuzasadniony. Uchybienie, o którym mowa, nie powinno prowadzić do kwestionowania ustaleń poczynionych w toku lustracji gospodarstwa B. J., które następnie znalazły odzwierciedlenie w protokole z dnia 9 marca 1978r., nie odnosi się bowiem do kwestii merytorycznych lecz wyłącznie do wymogów formalnych. Trzeba w tym miejscu ponadto zauważyć, iż na gruncie ustawy z dnia 29 maja 1974r. nie istniały przepisy wykonawcze dotyczące kwalifikowania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji. Wskazane wyżej rozporządzenie Ministra

Rolnictwa z dnia 26 marca 1968r. było aktem wykonawczym do ustawy z dnia 24 stycznia 1968r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14), tak więc powołanie się przez Naczelnika Gminy Lubartów w podstawie prawnej decyzji z dnia [...] lipca 1978r. na przepis tego rozporządzenia miało wyłącznie charakter posiłkowy.

Drugi argument zawarty we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy sprowadza się do podważenia prawdziwości danych zawartych w protokole lustracyjnym. Skarżący podnoszą, iż wbrew ustaleniom tam zawartym - przejęte gospodarstwo nigdy nie ugorowało, ponadto istniała na nim ferma niosek, odpajalnia buhajów oraz prowadzony był chów loch. W tym miejscu zauważyć należy, iż protokół lustracyjny w żadnym fragmencie nie zawiera ustalenia jakoby grunty wchodzące w skład przejętego gospodarstwa były ugorowane. Ponadto trzeba podkreślić, iż do zakwalifikowania danego gospodarstwa do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania nie było konieczne wykazanie, że grunty orne wchodzące w jego skład ugorowały. W myśl § 1 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968r. wystarczało bowiem ustalenie, że w ciągu trzech ostatnich lat plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na I ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej. Biorąc pod uwagę powyższe, dane zawarte w protokole stanowiły przesłankę do potraktowania gospodarstwa B. J. jako wykazującego niski poziom produkcji. Argument użyty przez skarżących, odnoszący się do inwentarza żywego znajdującego się w gospodarstwie nie został poparty żadnym dowodem, dlatego też nie mógł być uwzględniony. Kolejne twierdzenie sformułowane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy odnosi się do kwestii braku zgody byłego właściciela gospodarstwa rolnego co do rozstrzygnięcia zawartego w decyzji Naczelnika Gminy L. z dnia [...] lipca 1978r. Skarżący podnoszą, iż okoliczność tę potwierdza odmowa złożenia przez B. J. podpisu na protokole objęcia w faktyczne władanie Państwa przejmowanego gospodarstwa. Przytoczony argument trzeba jednak uznać za bezprzedmiotowy. Jak już bowiem wyżej wskazano, decyzja z dnia [...] lipca 1978r. została oparta na art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974r., który przewidywał przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa z urzędu. Tak więc ewentualna zgoda właściciela gospodarstwa lub jej brak odnośnie przejęcia nie miały wpływu na skuteczność rozstrzygnięcia w tej materii.

Kwestionując decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2009r. skarżący podnoszą ponadto, iż następcą prawnym B. J. mogła być jego córka – H. K., ponieważ była posiadaczką gospodarstwa rolnego oraz legitymowała się stosownymi uprawnieniami do jego prowadzenia. Odnosząc się do tego argumentu, jeszcze raz trzeba nawiązać do podstawy prawnej decyzji Naczelnika Gminy L. z dnia 11 lipca 1978r. Decyzja ta bowiem - oprócz art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974r. - została również oparta na art. 77 ustawy z dnia 27 października 1977r., zgodnie z którym w przypadku przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego na podstawie wskazanego art. 9 ust. 2, rolnikowi przysługiwała emerytura lub renta inwalidzka przewidziana w ustawie z dnia 27 października 1977r. Ponadto - przy przejmowaniu należało stosować odpowiednio przepisy tejże ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych Państwu (zawarte w rozdziale 5). Wymaga podkreślenia, iż poprzez użycie w art. 77 sformułowania "stosuje się odpowiednio" ustawodawca wyłączył stosowanie wszystkich przepisów wskazanego rozdziału a wskazywał jedynie na te, które dotyczą przejmowania gospodarstw rolnych przez Państwo (np. art. 45, art. 53).

Na marginesie organ zauważył, iż w zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2009r. błędnie została oznaczona powierzchnia przejętego gospodarstwa rolnego. Z akt postępowania administracyjnego jednoznacznie wynika, iż powierzchnia ta wynosiła 4,81 ha (taką powierzchnię wskazuje decyzja Naczelnika Gminy L. z dnia [...] lipca 1978r., co z kolei znajduje potwierdzenie w znajdujących się w aktach sprawy wypisach z ewidencji gruntów), podczas gdy w decyzji Ministra powierzchnia ta została oznaczona jako 4,62 ha. Podkreślić jednak wypada, iż omyłka ta w żaden sposób nie wpłynęła na merytoryczne rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnieśli M. F., B. J., B. O. i M. K., domagając się jej uchylenia oraz stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy L. z dnia [...] lipca 1978 r. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: - przepisów prawa materialnego tj. art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, i rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie

zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania, poprzez błędne przyjęcie, że zaistniały przesłanki opisane w tych przepisach,

- przepisów prawa procesowego tj. art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz wszystkich jej okoliczności.

W uzasadnieniu skargi strony skarżące przedstawiły stan faktyczny sprawy podniosły, iż w sprawie w sposób błędny ustalono stan faktyczny, polegający na przyjęciu, że gospodarstwo kwalifikowało się do przejęcia na rzecz Państwa ze względu na niski poziom produkcji rolnej. Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne gospodarstwo rolne - gospodarstwo rolne mogło być przyjęte na własność Państwa za rentę z urzędu, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna i 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. Ponadto przy przekazywaniu gospodarstw rolnych Państwu należało wziąć pod uwagę 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania, który określał przesłanki do zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania.

Tymczasem w ocenie skarżących lustracja gospodarstwa rolnego przeprowadzona 9 marca 1978 r. została z naruszeniem w/w przepisów. Zgodnie bowiem z treścią § 2 ust.3 zd. 2 w/w rozporządzenia lustrację gospodarstwa powinien przeprowadzić zespół "przy udziale członka prezydium gromadzkiej rady narodowej, agronoma i zootechnika decyzji gromadzkiego, przedstawiciela miejscowego kółka rolniczego oraz sołtysa". Natomiast w/w lustracji dokonał zespół 3 specjalistów bez obecności wskazanych w powołanym przepisie podmiotów. W protokole z przeprowadzenia lustracji bowiem brak jest wskazanych danych i podpisów sołtysa wsi i przedstawiciela miejscowego kółka łącznej rolniczego, czyli osób które posiadały merytoryczną wiedzę na temat wydajności produkcji rolnej. Naszym zdaniem protokół z lustracji gospodarstwa, na który powołuje się Minister, jest lakoniczny i szczątkowy. Opinia gospodarstwa zamieszczona w protokole stanowiąca podstawę jego przejęcia ogranicza się jedynie do ogólnych stwierdzeń, m.in., że przyczyną niskiego poziomu produkcji jest brak inwentarza oraz wykonywanie prac agrotechnicznych z dość dużym opóźnieniem.

Ponadto podniesiono, iż Minister Rolnictwa nie ustosunkował się do zawartych w protokole nieuzasadnionych nieścisłości wskazujących na celowe przejęcie gospodarstwa na rzecz Państwa, na które skarżący powołali się we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zdaniem skarżących niezaprzeczalnym faktem pozostaje to, że nigdy nie doszło do unieważnienia małżeństwa B. i G. J. B. J. który był synem Państwa J. nigdy nie odbywał służby wojskowej lecz tylko służbę zastępczą, co potwierdza książeczka wojskowa seria H Nr [...] wydana dnia [...].05.1975 r. Ponadto następcą prawnym B. J. mogła być córka H. K., która posiadała uprawnienia do prowadzenia gospodarstwa rolnego. W 1980 roku przejęła bowiem gospodarstwo po swoich teściach, na którym pracowała do swojej śmierci w 2009 r. Z porównania określonych w/w rozporządzeniu kryteriów uznania gospodarstwa za wykazujące niski poziom produkcji na wskutek zaniedbań z oceną tego ust. 2 gospodarstwa dokonaną przez Komisję Rolną działającą przy Gminnej Radzie Narodowej, stanowiącą podstawę wydania decyzji o jego przejęciu wynika, że w zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi błędnie przyjął, że decyzja Naczelnika Gminy L. z dnia [...] lipca 1978 r.. o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 4,82 ha położonego we wsi K., gmina L., stanowiącego byłą własność B. J. nie narusza prawa. Przytoczone okoliczności wskazują bowiem, że została ona wydana bez dostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych mogących decydować o uznaniu go za zaniedbane i wykazujące niski poziom produkcji, co naszym zdaniem stanowi naruszenie art. 7, 77 i 80 §1 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, iż w przedmiotowej sprawie skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2011r. wydana została w trybie nieważnościowym. Postępowanie nieważnościowe zostało uregulowane w Kodeksie postępowania administracyjnego w ramach przepisów art. 156-159.

Przepisy art. 156-159 k.p.a., regulują nadzwyczajne postępowanie administracyjne] służące weryfikacji ostatecznych decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem przez pryzmat przesłanek nieważności decyzji administracyjnej, określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie to wszczynane jest w nowej sprawie administracyjnej, której przedmiotem nie jest ponowne rozstrzyganie sprawy w zakresie objętym ocenianą decyzją, lecz ocena legalności samej decyzji, przez pryzmat wadliwości prawnych wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Badając legalność decyzji administracyjnej organ nadzoru zobowiązany jest, zatem dokonać oceny, czy rozstrzygnięcie zawarte w ocenianej decyzji nie pozostaje w sprzeczności z przepisami prawa, na podstawie, których decyzja została wydana i czy ustalenia organu wydającego ocenianą decyzję znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Wydanie decyzji bez podstawy prawnej oznacza brak przepisu prawa uprawniającego organ administracji do wydania decyzji administracyjnej w zakresie danej sprawy. Rażące naruszenie prawa polega natomiast na tym, że istnieje podstawa prawna do wydania decyzji, lecz rozstrzygnięcie zawarte w tej decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa, na podstawie, których decyzja została wydana, lub które uprawniały organ do wydania decyzji. Rażące naruszenie prawa musi przy tym tkwić w samej decyzji od chwili jej wydania, a więc treść decyzji musi pozostawać w oczywistej sprzeczności ze stanem prawnym istniejącym w dniu jej wydania. Zdarzenia i okoliczności zaistniałe po wydaniu decyzji nie mogą być traktowane, jako rażące naruszenie prawa tkwiące w samej decyzji.

Należy przy tym podkreślić, iż rolą organu orzekającego w postępowaniu nieważnościowym jest ustalenie, czy oceniana decyzja jest dotknięta jedną z wad nieważności określonych w art. 156 § 1 k.p.a.

Oceniana w trybie nieważnościowym decyzja Naczelnika Gminy L. z dnia [...] lipca 1978r. orzekająca o przejęciu na własność Państwa za emeryturę gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 4,81 ha, położonego w K., stanowiącego w dacie przejęcia własność B. J., wydana została na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przejmowaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, art. 77 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) oraz §1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58).

W myśl art. 9 powołanej ustawy gospodarstwo rolne przejmowane było na własność Państwa w dwóch różnych sytuacjach wyszczególnionych w ustępie 1 i 2 tego przepisu. Zgodnie z art. 9 ust. 1 Państwo na wniosek rolnika przejmowało na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekazał on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące, co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto:

1) osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo

2) zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Z kolei w myśl art. 9 ust. 2 powołanej ustawy gospodarstwo rolne określone w ust. 1 mogło być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów.

W myśl tego przepisu, tj. art. 9 ust. 2 ustawy o przejmowaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, który był podstawą wydania zakwestionowanej decyzji, gospodarstwo rolne, mogło być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Z powyższego wynika, że przed wydaniem decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego, organ prowadzący postępowanie administracyjne winien był w pierwszej kolejności ustalić, że gospodarstwo rolne kwalifikuje się do zaliczenia, jako wykazujące niski poziom produkcji rolnej, a następnie ustalić, że rolnik spełnia ustawowe warunki pozwalające na przejęcie gospodarstwa rolnego z urzędu na własność Państwa za rentę.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 czerwca 1998 r. wydanym w sprawie sygn. akt II SA 456/98 (LEX nr 41828) stwierdził, że wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa poprzedzały dwa postępowania wyjaśniające: pierwsze - prowadzone w celu wydania opinii, że gospodarstwo rolne kwalifikuje się do zaliczenia, jako wykazujące niski poziom produkcji rolnej, drugie - ustalające, że rolnik odpowiada ustawowym warunkom dopuszczającym przyjęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę.

Sama ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przejmowaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne nie definiowała użytego w ustawie określenia "wykazuje niski poziom produkcji rolnej". Na podstawie tej ustawy nie wydano przepisów wykonawczych precyzujących to określenie, jak również mówiących o trybie kwalifikowania gospodarstw rolnych, jako wykazujących niski poziom produkcji rolnej. Dlatego też jak słusznie wskazał organ na potrzeby postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. jedynie posiłkowo wykorzystywane były uregulowania prawne rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58). Z rozporządzenia tego wynika, że zostało ono wydane, jako akt wykonawczy do ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14). W myśl § 1 ust. 1 tego rozporządzenia za gospodarstwa rolne wykazujące niski poziom produkcji rolnej uznawało się takie gospodarstwa, w których w okresie ostatnich trzech lat:

- nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane,

- plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe, co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach,

- obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosi łącznie na 1 ha użytków rolnych nie mniejszy niż 0,4 sztuki przeliczeniowej, przyjmując:

a) 1 sztukę bydła za jedną sztukę przeliczeniową,

b) 1 sztukę trzody chlewnej za 0,2 sztuki przeliczeniowej,

c) 1 sztukę owiec za 0,1 sztuki przeliczeniowej.

Z dołączonych akt administracyjnych wynika, że w dniu 9 marca 1978 r. został sporządzony protokół z przeprowadzenia lustracji gospodarstwa rolnego należącego do B. J. przez zespół składający się z 3 osób bez podania zajmowanych przez nie stanowisk. W pracach komisji nie uczestniczył sołtys wsi i przedstawiciel miejscowego kółka rolniczego.

Po przeprowadzeniu badań stwierdzono, że w latach 1975-1977 grunty rolne były rolniczo wykorzystywane, ale prace agrotechniczne przeprowadzane były z dużym opóźnieniem, wskazano, iż właściciel od kilku lat nie zamieszkuje z żoną. Również w tabeli dotyczącej uzyskiwanych plonów wskazano, iż w 1976r wyprodukowano żyta w wysokości 16 q przy przeciętnym plonie we wsi w wysokości 24q, zaś w 1977r. nie uzyskano żadnego plonu. Ponadto w badanych latach w gospodarstwie nie było obsady bydła, trzody chlewnej czy owiec.

Zgodnie z opinią Komisji Rolnej działającej przy Gminnej Radzie Narodowej istniały podstaw do przejęcia gospodarstwa przez Skarb Państwa za emeryturę. Z akt sprawy wynika również, że B. J. spełniał warunki związane z wiekiem określone w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r.

Jak już wyżej wskazano, sama ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przejmowaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne nie określała trybu kwalifikowania gospodarstw rolnych, jako wykazujących niski poziom produkcji rolnej. Tryb tej kwalifikacji określony w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów nie musiał być w sprawie ściśle stosowany, gdyż rozporządzenie to było aktem wykonawczym do ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych, a nie do ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przejmowaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. W ocenie

Sądu słusznie zatem wskazał organ, iż treść protokołu pozwala na przyjęcie, że przedmiotowe gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej w rozumieniu art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Skarżący nie przedstawili, zaś żadnych dokumentów, ani nie wskazali na fakt ich istnienia, które mogłyby te ustalenia podważyć. Mając zaś na uwadze, iż protokół służył jedynie jako dokument pomocniczy, zarzut skarżący dotyczący jego braków formalnych w zakresie braku szczegółowych danych dotyczących osób przeprowadzających, jak i udziału sołtysa i przedstawiciela kółka rolniczego, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji, w sytuacji gdy, jak wskazano już powyżej, decyzji tej nie można zarzucić , iż wydana została w wyniku naruszenia przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów, bowiem w niniejszej sprawie stosowane ono było jedynie pomocniczo.

Na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie mogła mieć także wpływu podnoszona przez strony skarżące okoliczność, iż małżeństwo B. i G. J. nigdy nie zostało unieważnione, oraz iż istniała następca prawny, który mógł przejąć to gospodarstwo w osobie np H. K., córki B. J.

Wskazać należy, iż kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja oprócz art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974r. - została również oparta na art. 77 ustawy z dnia 27 października 1977r., zgodnie z którym w przypadku przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego na podstawie wskazanego art. 9 ust. 2, rolnikowi przysługiwała emerytura lub renta inwalidzka przewidziana w ustawie z dnia 27 października 1977r. Ponadto - przy przejmowaniu należało stosować odpowiednio przepisy tejże ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych Państwu. Poprzez użycie w art. 77 sformułowania "stosuje się odpowiednio" jak słusznie zauważył organ, ustawodawca wyłączył stosowanie wszystkich przepisów wskazanego rozdziału, a wskazywał jedynie na te, które dotyczą przejmowania gospodarstw rolnych przez Państwo, nie zaś przekazywania gospodarstwa następcy prawnemu. Odnosząc się zatem do zarzutów skargi wskazać należy, iż z akt sprawy wynika, że jedynym, właścicielem nieruchomości o pow. 4,62 ha przejętej decyzją z dnia [...] lipca 1978r.był na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] czerwca 1974r. B. J. W takiej sytuacji ustawa nie przewidywała zaś wymogu uzyskania zgody małżonka na przejęcie tegoż gospodarstwa przez Państwo. Mając zaś na uwadze, iż

przejęcie przez Państwo gospodarstwa rolnego na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy następowało z urzędu, a nie na wniosek rolnika, okoliczność istnienia następcy prawnego, który mógłby to gospodarstwo prowadzić nie była brana pod uwagę, tym samym zarzut co do istnienia następcy prawnego, również nie mógł być uwzględniony.

Reasumując w ocenie Sądu, słusznie orzekający w sprawie organ uznał, iż w przypadku gospodarstwa rolnego B. J. spełnione zostały ustawowe przesłanki z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przejmowaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Nie budzi przy tym wątpliwości, że powyższa norma prawna miała charakter sankcji prawnej, ale należy mieć też na uwadze, iż w zamian właścicielowi przyznawana była renta.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.