Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 564/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 5; art. 17 ust. 1 i  art. 17c; art. 24
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.),, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant starszy referent Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2019 r. sprawy ze skargi K. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego oddala skargę.


UZASADNIENIE

K. N. (dalej w skrócie: "skarżący") wnioskiem z dnia 14 września 2018 r. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z prośbą o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na córkę – M. N. (ur. [...] r.).

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy S., Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w S., odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W jej uzasadnieniu wyjaśnił, że skarżący nie spełnienia przesłanek określonych w art. 17c ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 z późn. zm., dalej: "ustawa"), z tej przyczyny, że matka dziecka – R. N. żyje, nie porzuciła dziecka i wcześniej pobierała świadczenie rodzicielskie wypłacane przez Miejski Ośrodek pomocy Społecznej w K. przez okres krótszy niż 14 tygodni.

W odwołaniu skarżący wyraził niezadowolenie z treści podjętego rozstrzygnięcia oraz domagał się uwzględnienia okoliczności, że w dniu 12 lipca 2018 r. jego żona i matka córki złożyła oświadczenie, że córka mieszka ze skarżącym w S.. Z tego powodu, na swój wniosek zrzekła się świadczenia na rzecz skarżącego. Obecnie żona skarżącego sama zamieszkuje w innej miejscowości wraz z dwójką swoich dzieci z innego związku. Skarżący zauważył, że wykładnia językowa art. 17c ust. 2 ustawy nie jest wyłączną metodą wykładni przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Celem wykładni przepisów prawnych jest bowiem odtworzenie norm postępowania. Służy temu katalog zasad i reguł wykształconych przez praktykę interpretacyjną oraz systematyzowanych i objaśnianych przez naukę. Ich wspólną cechą jest rozróżnienie reguł językowych i pozajęzykowych, to jest reguł systemowych oraz reguł funkcjonalnych, które należy stosować w każdym przypadku interpretacji tekstu prawnego (zob. M. Zieliński "Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki.", Warszawa 2010 r., s. 229-230 i 329-343; M. Zirk-Sadowski, Pojęcie, koncepcje i przebieg wykładni prawa administracyjnego, w: R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.). System prawa administracyjnego. Wykładnia w prawie administracyjnym, Tom 4, Warszawa 2012, s. 143-154). Oznacza to, że zrozumienie tekstu prawnego wymaga przeprowadzenia całego procesu interpretacyjnego. Nawet zatem, gdy użyty w określonym przepisie zwrot wydaje się być językowo jednoznaczny, obowiązkiem interpretatora jest kontynuowanie wykładni, przy zastosowaniu dyrektyw pozajęzykowych, po to, by doprowadzić do ustalenia zgodności albo niezgodności rezultatu wykładni językowej z rezultatem wykładni funkcjonalnej. W przypadku stwierdzenia takiej niezgodności wymagane jest zbadanie, czy ustalone znaczenie językowe danego przepisu narusza wartości prawem chronione, a jeśli tak - to jakie, oraz czy zapewnienie spójności aksjologicznej prawa wymaga zmiany tego znaczenia. Wykładnia prawa jest operacją myślową, której nie można ograniczać do wykładni jednego tylko przepisu w oderwaniu od innych przepisów obowiązujących w określonym systemie prawa (zob. M. Zieliński, jw., s. 4 i n.; Z. Ziembiński, Logika praktyczna. Warszawa 2014, s. 230 wraz z powołaną tam literaturą). Dlatego też, jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny, normę prawną należy zawsze rekonstruować z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych (wyrok TK z dnia 10 grudnia 2002 r, P 6/02, OTK-A 2002, z. 7, poz. 91). Z tych względów bezwzględnym obowiązkiem interpretatora tekstu prawnego, w tym organu administracji publicznej stosującego prawo, jest dokonanie egzegezy tekstu prawnego nie tylko przy użyciu dyrektyw językowych jak i pozajęzykowych. Dochowanie tego obowiązku ma istotne znacznie zwłaszcza wówczas, gdy - tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie - interpretacja przepisu prawnego, wyłącznie w oparciu o reguły językowe, prowadzi do wyniku niezgodnego z zasadami i wartościami chronionymi w Konstytucji RP oraz w prawie międzynarodowym. Zdaniem skarżącego, intencją ustawodawcy było niewątpliwie umożliwienie sprawowania bezpośredniej osobistej opieki nad dzieckiem nie tylko przez matkę, ale także przez ojca dziecka. Zgodnie z powołanym art. 17c ust. 2 pkt 1 ustawy, matka dziecka - co do zasady - powinna wykorzystać 14-tygodniowy okres pobierania omawianego świadczenia, zaś kolejne okresy, sięgające odpowiednio od 38 tygodni do nawet 57 tygodni (w zależności od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie, przysposobionych lub objętych opieką), mogą - jak wynika z art. 17c ust. 3 ustawy - wykorzystać ojcowie dzieci. Okresy, o których mowa powyżej, liczone są odpowiednio od dnia porodu, przysposobienia albo objęcia dziecka opieką. W przypadku objęcia dziecka opieką, świadczenie rodzicielskie przysługuje nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10 roku życia (art. 17c ust. 4 ustawy). Dlatego też, skoro córka skarżącego urodziła się w Polsce i jest obywatelem polskim, tak jak skarżący, to nie można go pozbawiać prawa do świadczenia rodzicielskiego tylko z tej przyczyny, że matka dziecka początkowo w ogóle nie pobierała świadczenia, a następnie zrzekła się go na rzecz skarżącego. Co istotne decyzja taka - o zamieszkaniu dziecka ze skarżącym nastąpiła po tym jak usiłowano zabić jeszcze nienarodzone dziecko (pobito matkę w 6 tygodniu ciąży). Miało to miejsce w dniu [...] r. w miejscu zamieszkania matki, czyli w K. z niebezpieczeństwem narażania jej życia, z powodu pobytu podejrzanego sprawcy na wolności (por. karta informacyjna leczenia szpitalnego od dnia [...] r. do dnia [...] r.).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. Wyjaśniło, że skarżący nie spełnienia przesłanek określonych w art. 17c ust. 2 pkt 1 ustawy z tej przyczyny, że matka dziecka wcześniej przez okres krótszy niż 14 tygodni pobierała świadczenie rodzicielskie, wypłacane przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K., w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 11 lipca 2018 r. Dziecko obecnie zamieszkuje ze skarżącym od dnia 12 lipca 2018 r., który jest jej ojcem a zarazem mężem R. N. (matki dziecka). Art. 17 c ust. 2 pkt 1 ustawy stanowi, iż świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka w przypadku: skrócenia na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka. Organ odwoławczy podzielił słuszność ustaleń stanu faktycznego i ocenił, iż skarżącemu zapewniono czyny udział w postępowaniu. Jednak, skoro R. N. nie porzuciła dziecka i była uprawniona do świadczenia rodzicielskiego przez okres krótszy niż 14 tygodni, to odmowa przyznania świadczenia skarżącemu jest w pełni uzasadniona.

Skargę na powyższą decyzję wniósł skarżący, kwestionując stanowisko organów obu instancji i żądając uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji (pkt 1) oraz zobowiązania go do wydania w terminie 14 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku decyzji przyznającej skarżącemu wnioskowane świadczenie rodzicielskie w związku z opieką nad córką, która mieszka razem z nim w S. (pkt 2). Skarżący opisał szczegółowo sytuację osobistą i zarzucił organom obu instancji wydanie decyzji w oparciu o wykładnię językową nie uwzględniającą orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów administracyjnych. W ocenie skarżącego: "przyjęte przez organy obu instancji stanowisko narusza przyjętą w prawie międzynarodowym zasadę proporcjonalności, w powiązaniu z naruszeniem prawa do poszanowania życia rodzinnego oraz zakazu dyskryminacji". Dostrzegł, że organ odwoławczy nie odniósł się do treści odwołania, jak i zawartych w nim dowodów oraz wniosków, co wskazuje nie rozpoznanie istoty sprawy i uniemożliwia kontrolę zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny. Z tego powodu Kolegium dopuściło się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a. W lakonicznym uzasadnieniu wywiodło jedynie, że "organ pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne" oraz rozważania prawne. Jedną z podstawowych zasad postępowania, którą winien brać pod uwagę organ odwoławczy przy rozpoznawaniu sprawy, jest wynikająca z art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, zwana dalej w skrócie: "k.p.a.") zasada dwuinstancyjności postępowania. Zgodnie z tą zasadą organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę będącą przedmiotem postępowania przed organem I instancji. Istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy. Wynika to z art. 138 k.p.a., który przyznaje organowi odwoławczemu kompetencje do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, czego następstwem jest utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, bądź uchylenie i zmiana zaskarżonej decyzji. Kwintesencję zasady dwuinstancyjności oddaje, wielokrotnie przytaczane w orzecznictwie i doktrynie, stanowisko NSA zawarte w wyroku z 12.11.1992 r. V SA 721/92, ONSA 1992/3-4/95), zgodnie z którym: "Do uznania, ze zasada dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, ze w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone" (por. NSA w wyroku z 18 października 2016 r. l OSK 471/16), co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. W wyroku z 20.12.1999 r., IV SA 274/97, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że organ odwoławczy rozpoznając sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie ma obowiązek rozpoznać wszystkie żądania, wnioski i zarzuty strony oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swej decyzji. Organ odwoławczy nie może ograniczać się do rozpoznania sprawy z daty wydania decyzji przez organ I instancji, lecz musi uwzględniać stan faktyczny i prawny istniejący w dacie rozpoznawania odwołania. Jak wskazuje się w orzecznictwie, organ ten rozpatrując i rozstrzygając sprawę ponownie winien ustalić jej stan faktyczny nie tylko w oparciu o materiał dowodowy zebrany w postępowaniu I instancji, lecz także - o ile to konieczne - rozszerzając granice postępowania dowodowego na istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, pominięte przez organ I instancji. W myśl art. 136 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić nie tylko na żądanie strony, lecz także z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który w I instancji wydał decyzję lub postanowienie (wyrok NSA Z 14.8.1987 r. sygn. akt IV SA 385/87). Obowiązek ustosunkowania się przez organ odwoławczy do zarzutów odwołania wynika również z art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Zadaniem uzasadnienia stanowiącego integralny składnik decyzji jest wyjaśnienie jej dyspozytywnej części, jaką jest rozstrzygnięcie (wyrok NSA z 12.5. 2000 r. sygn. akt I SA/Kr 856/98, Lex nr 43041). Winno ono zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów i ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Organ administracji obowiązany jest do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, by w miarę możliwości doprowadzić do realizacji decyzji bez stosowania środków przymusu (art. 11 k.p.a.). Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. Zatem w ocenie skarżącego, Kolegium nie odnosząc się do argumentacji odwołania dopuściło się naruszenia wskazanych wcześniej norm procesowych i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podobne rozwiązania są powszechnie przyjęte w kulturze prawnej - w innych procedurach regulowanych ustawami. Na gruncie przepisów procedury cywilnej przyjmuje się, że uzasadnienie wyroku może pełnić wobec jego sentencji dwojaką funkcję; 1) dopełniającą (uzupełniającą) i 2) wyjaśniającą - zgodną ze swym normalnym przeznaczeniem. Pierwsza łączy się ściśle z przedmiotem rozstrzygnięcia sądu; sąd bowiem rozstrzyga nie tylko opierając się na określonej normie prawnej, ale także na skonkretyzowanym stanie faktycznym. Druga wyjaśnia, dlaczego sąd wydał określone rozstrzygnięcie, odtwarzając przebieg rozumowania sądu (J. Klich-Rump, Podstawa faktyczna rozstrzygnięcia sądowego w procesie cywilnym, W. Pr. 1977, s. 161-162; M. Waligórski, Podstawy kasacyjne procesu cywilnego w świetle różnicy pomiędzy faktem i prawem, Lwów 1936, s. 328; tegoż autora: Moc dowodowa ustaleń faktycznych zawartych w uzasadnieniu orzeczenia. Nowe Prawo 1953/3, s. 28; J. 32 7- Wróblewski: Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1998, s. 305-308). Obie te funkcje można z powodzeniem odnieść do roli, jaką ma do spełnienia uzasadnienie wyroku w postępowaniu sądowoadministracyjnym (pkt 4 uzasadnienia uchwały 7 Sędziów NSA z 15.2.2010 r., II FPS 8/09, ONSAiWSA2010/3/39, z aprobująca glosą M. Kiełkowskiego, Przegląd Podatkowy 2011/11/51-55), jak i uzasadnienie decyzji administracyjnej. Oznacza to, że zrozumienie tekstu prawnego wymaga przeprowadzenia całego procesu interpretacyjnego (zob. M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki. Warszawa 2010 r., s. 229-230 i 329-343; M. Zirk-Sadowski, Pojęcie, koncepcje i przebieg wykładni prawa administracyjnego, w: R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.). System prawa administracyjnego. Wykładnia w prawie administracyjnym, Tom 4, Warszawa 2012, s. 143- 154). Nawet zatem, gdy użyty w określonym przepisie zwrot wydaje się być językowo jednoznaczny, obowiązkiem interpretatora jest kontynuowanie wykładni, przy zastosowaniu dyrektyw pozajęzykowych, po to, by doprowadzić do ustalenia zgodności albo niezgodności rezultatu wykładni językowej z rezultatem wykładni funkcjonalnej. W przypadku stwierdzenia takiej niezgodności wymagane jest zbadanie, czy ustalone znaczenie językowe danego przepisu narusza wartości prawem chronione, a jeśli tak - to jakie oraz, czy zapewnienie spójności aksjologicznej prawa wymaga zmiany tego znaczenia. Wykładnia prawa jest, co niezwykle istotne, bowiem operacją myślową, której nie można ograniczać do wykładni jednego tylko przepisu w oderwaniu od innych przepisów obowiązujących w określonym systemie prawa, lecz stanowi operacją, w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów (zob. M. Zieliński, jw., s. 4 i n.; Z. Ziembiński, Logika praktyczna. Warszawa 2014, s. 230 wraz z powołaną tam literaturą). Dlatego też, jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny, normę prawną należy zawsze rekonstruować z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych (wyrok TK z dnia 10 grudnia 2002 r, P 6/02, OTK-A 2002, z. 7, poz. 91). Z tych względów bezwzględnym obowiązkiem interpretatora tekstu prawnego, w tym organu administracji publicznej stosującego prawo, jest dokonanie egzegezy tekstu prawnego nie tylko przy użyciu dyrektyw językowych jak i pozajęzykowych. Dochowanie tego obowiązku ma istotne znacznie zwłaszcza wówczas, gdy - tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie - interpretacja przepisu prawnego, wyłącznie w oparciu o reguły językowe, prowadzi do wyniku niezgodnego z zasadami i wartościami chronionymi w Konstytucji RP oraz w prawie międzynarodowym. Tak jak podniesiono w odwołaniu, intencją ustawodawcy, wprowadzającego opisany rodzaj świadczenia rodzinnego, było niewątpliwie umożliwienie sprawowania bezpośredniej osobistej opieki nad dzieckiem nie tylko przez matkę, ale także przez ojca dziecka. Zgodnie z powołanym art. 17c ust. 2 pkt 1 ustawy, matka dziecka - co do zasady - powinna wykorzystać 14-tygodniowy okres pobierania omawianego świadczenia, zaś kolejne okresy, sięgające odpowiednio od 38 tygodni do nawet 57 tygodni (w zależności od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie, przysposobionych lub objętych opieką), mogą - jak wynika z art. 17c ust. 3 ustawy - wykorzystać ojcowie dzieci. Okresy, o których mowa powyżej, liczone są odpowiednio od dnia porodu, przysposobienia albo objęcia dziecka opieką. W przypadku objęcia opieką, świadczenie rodzicielskie przysługuje nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10 roku życia (art. 17c ust. 4 ustawy). Dlatego też, skoro dziecko skarżącego urodziło się w Polsce i jest obywatelem polskim, oraz on sam jako ojciec jest również obywatelem polskim, to nie można pozbawiać go prawa do świadczenia rodzicielskiego tylko z tej przyczyny, że matka dziecka początkowo w ogóle nie pobierała świadczenia, a następnie zrzekła się go na rzecz skarżącego. Co istotne decyzja o zamieszkaniu dziecka ze skarżącym zapadła po tym, jak usiłowano zabić jeszcze nienarodzone dziecko, kiedy to w dniu [...] r. pobito jego matkę w 6 tygodniu ciąży, w miejscu jej zamieszkania w K. (karta informacyjna leczenia szpitalnego od dnia [...] r. do dnia [...] r. oraz post. KP w K. dn. [...] r. [...]). Wartym zaznaczenia jest fakt, że sytuacja prawna matki dziecka nie pozwala jej zamieszkać wraz ze skarżącym w S., albowiem w Sądzie Rodzinnym w G. toczy się sprawa o odebranie praw ojcu sadyście o sygn. akt [...] (por. zawiadomienie z KP w K. z [...] r. [...] o wszczęciu dochodzenia). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego utrwalone jest stanowisko, że sądy winny stosować Konstytucję wprost, kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe, wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją RP. W pierwszym rzędzie, spośród kilku możliwych znaczeń przepisu za pośrednictwem reguł wykładni, poszukiwany winien być zawsze taki sens normatywny, który pozwala na uzgodnienie przepisu z Konstytucją, zgodnie z domniemaniem zgodności normy ustawowej z Konstytucją (cz. IlI pkt 4 uzasadnienia wyroku TK z dnia 8 listopada 2000 r., SK 18/99, publ. OTK 2000, nr 7, poz. 258). Przyjęte przez skarżącego rozumienie przepisu art. 17c ust. 2 ustawy uwzględnia niewątpliwie powyższą dyrektywę interpretacyjną, nakazującą stosowanie - przy wykładni przepisów materialnego prawa administracyjnego - również metod wykładni prokonstytucyjnej, to jest wykładni w duchu przepisów konstytucyjnych. Uznanie, że skarżącemu jako ojcu dziecka nie przysługuje świadczenie rodzicielskie narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej (pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane - art. 2 Konstytucji RP), godziłoby też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji RP) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 Konstytucji RP, por. stanowisko wyrażone w cz. IM pkt 4 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r, Pn 23/05, OTK-A2006, nr 10, poz. 151 oraz w cz. III pkt 3 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07, OTK-A2008, nr 6, poz. 107). Należy mieć na względzie, że przyjęte przez organy obu instancji stanowisko narusza przyjętą w prawie międzynarodowym zasadę proporcjonalności, w powiązaniu z naruszeniem prawa do poszanowania życia rodzinnego oraz zakazu dyskryminacji. Jak bowiem wyjaśnił Europejski Trybunał Praw Człowieka, ocena zgodności z wymogami art. 14 w związku z art. 8 Konwencji o Ochronie t. 4 Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze zm.) wymaga, zbadania czy zachodziła rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami oraz celem, który miał zostać zrealizowany (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2014 r, 17120/09, dostępny na stronie; "www.echr.coe.int", polskie tłumaczenia dostępne w; Lex nr 1552126). Nie budzi wątpliwości, że zaskarżona decyzja nie jest zgodna z tymi wymogami, gdyż prowadzi do niezrozumiałego i nieadekwatnego pokrzywdzenia skarżącego w zakresie równego dostępu do świadczeń rodzinnych, z względu na sytuację życiową. W judykaturze poddano już pod osąd korelującą z niniejszą sprawą decyzje, gdzie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie (z dnia 26 czerwca 2017 r. ll SA/Lu 252/17) wskazano, że organ II instancji, utrzymując w mocy prawnie wadliwą decyzję organu pierwszej instancji, naruszyło nie tylko powołane przepisy prawa materialnego, lecz również art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., dlatego sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną przez tę decyzję w mocy decyzję organu pierwszej instancji oraz zobowiązał organ pierwszej instancji do wydania, w terminie 14 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku, decyzji przyznającej świadczenie rodzicielskie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uznał, że zarzuty zawarte w skardze nie zasługują na uwzględnienie, natomiast wyroki sądów administracyjnych przywołane w skardze nie dotyczą przedmiotowego postępowania administracyjnego. Dodatkowo, wykładnia norm prawnych dokonana przez skarżącego w oparciu o orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie jest prawidłowa, albowiem orzeczenia Trybunału dotyczyły innego stanu faktycznego oraz prawnego.

Na rozprawie w dniu 17 lipca 2019 r. skarżący podkreślił, że jego sprawa ma charakter szczególny nie przewidziany przez ustawodawcę. Jego żona nie może sprawować opieki nad córką ze względu na zachowanie jej byłego męża, dlatego skarżący z powodu luki prawnej czuje się dyskryminowany zarówno przez organy administracji, jak również ustawodawcę. Dodatkowo, złożył wniosek o zwrot kosztów przejazdu samochodem osobowym z S. do G. w kwocie ok. 102,- zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 193 Konstytucji RP, każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że wyłącznie wątpliwości sądu mogą uzasadniać przedstawienie pytania prawnego dotyczącego konstytucyjności aktu normatywnego. Instytucja pytania prawnego, przewidziana w art. 193 Konstytucji RP, nie daje zatem stronie postępowania sądowoadministracyjnego uprawnienia do skutecznego domagania się przedłożenia przez sąd pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu. Warunkiem wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie przywołanego przepisu jest po pierwsze - wątpliwość powstała w składzie orzekającym co do zgodności przepisu prawa z Konstytucją RP, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, po drugie - by od odpowiedzi na to pytanie prawne zależało rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Ocena konstytucyjności przepisu prawnego lub normy prawnej nie jest dopuszczalna, jeśli sądowi nie jest ona potrzebna do rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z 30 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 1426/14, CBOS). W ocenie Sądu takie warunki w sprawie nie wystąpiły mimo, iż skarżący akcentuje szczególny charakter niniejszej sprawy z powodu dyskryminacji przez ustawodawcę.

W dalszej kolejności przyjdzie zauważyć, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone zostały między innymi w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018r., poz. 2107) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej "p.p.s.a."), sprowadzają się one do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), bądź naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), natomiast jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.

Przeprowadzona według powyższych zasad sądowa kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do złożonego na rozprawie wniosku skarżącego należy zauważyć, że zwrot kosztów postępowania przysługuje w razie uwzględnienia skargi, co w rozpatrywanej sprawie nie miało miejsca.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest ocena prawidłowości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r., która utrzymała w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia rodzicielskiego na córkę M. (ur. [...] r.). Skład orzekający rozpatrujący sprawę z urzędu ma wiedzę o tym, że decyzją z dnia [...] r., nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K., Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., przyznał żonie skarżącego - matce M. (R. N.) prawo do świadczenia rodzicielskiego, w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 28 lutego 2019 r. w kwocie 1 000,- zł., natomiast w okresie do dnia 1-11 marca 2019 r. w kwocie 354,90- zł. W dniu 12 lipca 2018 r. matka M. złożyła oświadczenie, że jej córka od dnia 12 lipca 2018 r. zamieszkuje wraz ze swoim ojcem (skarżącym) w S;, dlatego prosi o zmianę decyzji. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K; w dniu [...] r., z uwagi na ten wniosek, wszczął postępowanie w sprawie uchylenia decyzji własnej z dnia [...] r. (por. nieprawomocny wyrok tut. Sądu z dnia 28 marca 2019 r. sygn. akt IV SA/Gl 1064/18, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej: "CBOS"). W kolejnym oświadczeniu z dnia 23 lipca 2018 r. matka M. podała, że od dnia 12 lipca 2018 r. jej córka z nią nie mieszka. W konsekwencji zmiany stanu faktycznego, decyzją z dnia [...] r., nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K., Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., uchylił od dnia [...] r. decyzję własną z dnia [...] r.

W tym stanie rzeczy jest bezspornym, że matka M. (żona skarżącego) pobierała świadczenie rodzicielskie, na podstawie wskazanych powyżej decyzji, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K., Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] r., w okresie od dnia 1 czerwca do dnia 11 lipca 2018 r., czyli przez tylko 41 dni, tj. nie pełne 6 tygodni.

Skarżący wnioskiem z dnia 14 września 2018 r. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z prośbą o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na córkę M..

Organ I instancji decyzją z dnia [...] r., nr [...], odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, bowiem matka M. wcześniej pobierała świadczenie rodzicielskie wypłacane przez Miejski Ośrodek pomocy Społecznej w K. przez okres krótszy niż 14 tygodni. Skarżący domagał się uwzględnienia okoliczności, że w dniu 12 lipca 2018 r. jego żona i matka córki M. złożyła oświadczenie, że zrzekła się świadczenia rodzicielskiego na jego rzecz.

W tych okolicznościach faktycznych należy wyjaśnić, że materialnoprawną podstawą wydanych i powyżej opisanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm., w skrócie jak dotychczas: "ustawa"). W myśl art. 2 pkt 5 ustawy świadczeniem rodzinnym jest m.in. świadczenie rodzicielskie, wprowadzone do systemu świadczeń rodzinnych na mocy ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2015 r. poz. 1217), która w tym zakresie weszła w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. Ustawa szczegółowo określa krąg osób uprawnionych do otrzymania świadczenia rodzicielskiego. Zgodnie z art. 17c ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie rodzicielskie przysługuje:

1) matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10 roku życia;

3) rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10. roku życia;

4) osobie, która przysposobiła dziecko, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10. roku życia.

Stosownie do art. 17c ust. 2 ustawy, świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka w przypadku:

1) skrócenia okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego na wniosek matki dziecka po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka;

2) śmierci matki dziecka;

3) porzucenia dziecka przez matkę.

W art. 17c ust. 9 ustawy wskazano negatywne przesłanki bezwzględnie wyłączające prawo do świadczenia rodzicielskiego, które nie przysługuje, jeżeli:

1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub opiekun faktyczny czy rodzic zastępczy, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, okres dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego (np. uposażenia z rodzicielstwem funkcjonariuszy służb mundurowych);

2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej (w przypadku osób rodziców i osób, które przysposobiły dziecko);

3) jeden z rodziców dziecka lub opiekun faktyczny czy rodzic zastępczy nie sprawują lub zaprzestali sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki;

4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna;

5) osobom uprawnionym przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, świadczenie rodzicielskie mogą otrzymywać również rodzice dzieci urodzonych przed 1 stycznia 2016 r., którzy nie mają prawa do zasiłku macierzyńskiego. W takim przypadku świadczenie rodzicielskie przysługuje tym osobom od 1 stycznia 2016 r. do dnia upływu okresów wymienionych w art. 17c ust. 3 ustawy.

Zgodnie z art. 24 ust. 9 ustawy prawo do świadczenia rodzicielskiego ustala się, począwszy od miesiąca urodzenia lub przysposobienia dziecka, w przypadku osób, o jakich mowa w art. 17c ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy, od miesiąca objęcia dziecka opieką, jeżeli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego został złożony w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia lub przysposobienia dziecka. Przy czym zważyć należy, że zakreślony termin ma charakter materialnoprawny, co skutkuje tym, iż po jego upływie uprawnienie do świadczenia rodzicielskiego wygasa. Terminy prawa materialnego nie podlegają bowiem modyfikacji przez organ i z tego względu niedopuszczalne jest ich przywrócenie. Jednocześnie z uwagi na charakter omawianego terminu, przyczyna niezłożenia wniosku w terminie jest bez znaczenia.

W sytuacji gdy wniosek zostanie złożony po terminie, nie później jednak niż w okresach, o jakich mowa w art. 17c ust. 3 ustawy, prawo do świadczenia rodzicielskiego ustala się, zgodnie z art. 24 ust. 2, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek.

Stosownie do treści art. 24 ust. 9 ustawy w związku z art. 61 § 3 k.p.a. doręczenie organowi wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego jest czynnikiem, który uruchamia postępowanie w sprawie świadczenia. Jednocześnie ustawa nie przewiduje systemu wyrównania za okres przed złożeniem wniosku.

W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko organów orzekających w sprawie, że na podstawie art. 17c ust. 1 pkt 1 ustawy z uwzględnieniem ust. 2 tego samego artykułu, skarżącemu nie przysługuje świadczenie rodzicielskie na córkę M., bowiem jej matka nie wykorzystała przysługującego jej prawa do pobierania na nią świadczenia rodzicielskiego przez okres co najmniej 14 tygodni od dnia jej urodzenia. Tak, jak wyżej wyliczono, okres ten wynosił nie całe 6 tygodni. Z tej przyczyny zaistniały w sprawie stan faktyczny, który jest bezsporny, uniemożliwił skarżącemu przyznanie świadczenia rodzicielskiego. W jego konsekwencji, organy administracji nie posiadały możliwości uwzględnienia wniosku skarżącego i były uprawnione do odmowy przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego.

Organy obu instancji nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanych decyzji. Sąd, zobligowany był także rozważyć ewentualne naruszenia przepisów proceduralnych, których się jednak nie dopatrzył, bowiem postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek skarżącego było przeprowadzone w sposób rzetelny i dokładny, co znalazło swoje potwierdzenie w dokumentach załączonych do akt administracyjnych i w uzasadnieniach obu wydanych w sprawie decyzji, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

W tym miejscu przyjdzie zaakcentować, iż brzmienie art. 17c ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy daje możliwość skorzystania przez matkę dziecka z uprawnienia do skrócenia wskazanego w art. 17c ust. 3 okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, ale tylko i wyłącznie po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzin dziecka.

Niewątpliwie intencją ustawodawcy było umożliwienie sprawowania matce bezpośredniej osobistej opieki nad dzieckiem od dnia jego urodzenia oraz pomoc rodzicom, którym nie przysługuje zasiłek macierzyński, przez pierwsze 52 tygodnie życia dziecka.

Nadmienić można, że w przedstawionym i omówionym stanie faktycznym sprawy istotne jest, że gdyby matka M. (żona skarżącego) wystąpiła z wnioskiem o przyznanie przysługującego jej świadczenia rodzicielskiego zaraz po dniu jej urodzenia, tj. [...] r. i otrzymała wówczas stosowną decyzję, to pobierałaby je dłużej niż 6 tygodni.

Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie podniesionych w skardze zarzutów oraz przesłanek wziętych pod uwagę z urzędu przez Sąd wykazała, że decyzja ta jest zgodna z prawem, bowiem nie narusza ani przepisów materialnoprawnych, ani też przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na jej wynik. Dodatkowo, wykładnia norm prawnych dokonana przez skarżącego w oparciu o zacytowane w skardze orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie jest prawidłowa, albowiem dotyczą one innego stanu faktycznego i prawnego, jak również przywołane wyroki sądów administracyjnych nie są podobne z przedmiotem niniejszej sprawy.

W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji.