Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1597/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145, 145a, 145b
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 października 2019 r. sprawy ze skargi P. R. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z [...] maja 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] lutego 2019 r., nr [...] o odmowie wznowienia z wniosku P. L. postępowania w sprawie zakończonej decyzją Wojewody [...] z [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie prawa do rekompensaty za pozostawione przez M. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – w miejscowości [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...].

Postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wydane zostało przy następujących ustaleniach faktycznych i ocenie prawnej sprawy.

Decyzją z [...] lutego 2016 r., Wojewoda [...], działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r., poz. 1090 ze zm.), potwierdził na rzecz części spadkobierców M. R., prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości o ogólnej powierzchni [...] ha w miejscowości [...], gm. [...], pow. [...] woj. [...].

Pismem z [...] listopada 2017 r. P. L. wystąpiła do Wojewody [...] o wznowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. postępowania w sprawie zakończonej ww. decyzją, powołując się na pominięcie w postępowaniu nią zakończonym spadkobierców T. R. - współdziedziczącego po dawnej właścicielce pozostawionych nieruchomości. Dziedziczyć po nim miała zaś E. K., której spadkobierczynią jest z kolei wnioskodawczyni. W dacie składania wniosku postępowanie spadkowe po T. R. nie zostało zakończone.

Postanowieniem z [...] lutego 2009 r. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 148 § 1 i 2 oraz art. 149 § 3 k.p.a., odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z [...] lutego 2016 r., z uwagi na niewykazania by inicjatorka postępowania należała do kręgu spadkobierców M. R., którym w postępowaniu o potwierdzenie rekompensaty za pozostawione przez nią nieruchomości przysługuje przymiot strony z mocy art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. W następstwie rozpoznania wniesionego przez nią zażalenia Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z [...] maja 2019 r. utrzymał postanowienie Wojewody [...] w mocy. W motywach postanowienia Minister zwracał uwagę, że następstwo prawne praw dziedzicznych, które wchodzą w skład spadku po osobie zmarłej, powinno być wykazane według przepisów prawa cywilnego – art. 28 k.p.a. w zw. z art. 1025 § 2 kc. Stosownie zaś do treści tego ostatniego przepisu domiemywa się, że osoba która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą. Jest to domniemanie ustawowe skuteczne wobec wszystkich, w tym organów administracji publicznej. Oznacza to, że aby wykazać wymagane następstwo prawne po T. R. wnioskodawczyni winna przedłożyć organowi bądź postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, bądź akt poświadczenia dziedziczenia. Takich zaś dokumentów nie przedstawiła. Natomiast przy piśmie z [...] lutego 2019 r. złożone zostało do akt prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego [...] w [...] z [...] listopada 2018 r. [...] Ns [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po T. R. przez H. M. i J. R.. Z treści owego postanowienia wynika zatem, że E. K. (po której dziedziczyć miała wnioskodawczyni) nie wstąpiła w miejsce J. R. jako spadkobierczyni T. R.. Biorąc zatem pod uwagę, że organy administracji publicznej związane są rozstrzygnięciami sadów powszechnych w zakresie faktów w nich stwierdzonych odrzucić należy argumentację wnioskodawczyni, że jest ona następcą prawnym T. R.. Tym samym nie posiada ona przymiotu strony w sprawie, a jako że ta okoliczność jest oczywista to uzasadnia to podjęcie postanowienia o odmowie wznowienia z jej wniosku postępowania. Za niezasadny Minister uznawał przy tym zarzut naruszenia przez organ wojewódzki art. 64 § 2 k.p.a., wskazując że podanie P. L. nie było obarczone brakami formalnymi podlegającymi w tym trybie usunięciu. Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., poprzez uniemożliwienie jej wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem postanowienia, podnosił, że naruszenie obowiązkowi, o którym mowa w tym przepisie, nie miało wpływu na wynik sprawy.

Na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji P. L. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając mu naruszenie:

1.art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art.144 w zw. z art. 64 § 2 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji w konsekwencji uznania, że Wojewoda [...] nie był zobowiązany do zastosowania w sprawie art. 64 § 2 k.p.a., w sytuacji gdy organ II instancji winien uznać, że brak dokumentów potwierdzających posiadania przez nią następstwa prawnego po T. R. jest uchybieniem mającym charakter usuwalny oraz, że jest brakiem formalnym, gdyż powodował, że istniała przeszkoda uniemożliwiająca rozpoznanie niniejszej sprawy, wobec czego organ I instancji winien zastosować wobec skarżącej art. 64 § 2 k.p.a. i wezwać ją do usunięcia braków w wyznaczonym terminie;

2.art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art.. 144 w zw. z art. 10 w z. z art. 7-8 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji w konsekwencji uznania, że uniemożliwienie jej czynnego udziału w postępowaniu oraz uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów przed wydaniem rozstrzygnięcia nie stanowiło naruszenia art. 10 k.p.a. oraz nie miało wpływu na wynik rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, podczas gdy organ I instancji uniemożliwił skarżącej zapoznanie się z aktami sprawy i wypowiedzenie się co do zebranego materiału przed wydaniem rozstrzygnięcia, a w sytuacji gdyby na wiedziała , że dąży on do rozstrzygnięcia sprawy - pomimo niepełnego i niekompletnego ustalenia stanu faktycznego – mogłaby wyjaśnić wszelkie kwestie budzące wątpliwości.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnioskowała o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia Wojewody [...] z [...] lutego 2019 r. i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

skarga jest niezasadna.

Postępowanie zakończone zaskarżonym postanowieniem prowadzone było w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania, jakim jest wznowienie postępowania administracyjnego. Instytucja ta ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej ostateczną decyzją (postanowieniem), w stosunku do której zaistniała jedna ze wskazanych w art. 145, art. 145a i art. 145b k.p.a. okoliczności będących podstawami wznowienia postępowania. Reguły związane z wszczęciem postępowania wznowieniowego oraz z wydawanymi w jego toku rozstrzygnięciami są szczegółowo uregulowane w kodeksie postępowania administracyjnego. Postępowanie to może być więc wszczęte z urzędu lub na wniosek strony, a z przyczyn opisanych w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. może to nastąpić wyłącznie na wniosek strony (por. art. 147 k.p.a.). Na tę przesłankę powoływała się P. L., żądając wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] lutego 2016 r. w przedmiocie rekompensaty za pozostawione przez M. R. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości.

O tym natomiast kto jest stroną postępowania administracyjnego rozstrzyga art. 28 k.p.a., z którego wynika, że jest nią każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istoty interesu prawnego należy z kolei upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. Stwierdzenie interesu prawnego wymaga więc ustalenia istnienia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą, a sytuacją prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. W przedmiocie istoty interesu prawnego wielokrotnie wypowiadało się orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazując że cechami tego interesu są jego indywidualność, konkretność, aktualność, obiektywna sprawdzalność, zaś jego istnienie znajdować musi potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (por. wyrok. NSA z 12.01.2012 r. sygn. akt II OSK 2035/10, Lex nr 1121192). Jako że przedmiotem postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z [...] lutego 2016 r. było ustalenie prawa do rekompensaty na rzecz spadkobierców M. R. za nieruchomości położone na Kresach, pozostawione prze nią w związku z wojną, stronami takiego postępowania były wyłącznie osoby, które należą do grona tych spadkobierców, spełniającymi przy tym wymóg posiadania obywatelstwa polskiego. Wynika to wprost z art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ich praw bowiem bezpośrednio dotyczyły skutki tej decyzji.

P. L. status strony wywodziła z następstwa po E. K., która miała być powołana do spadku po T. R. (w sytuacji gdyby jej matka J. R. nie chciała lub nie mogła przyjąć spadku), który z kolei zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] września 2012 r. [...] Ns [...], współdziedziczył po M. R.. Jednakże wnioskując o wznowienie postępowania, nie udokumentowała, że E. K. istotnie jest spadkobiercą T. R.. Wówczas zresztą prowadzone w tym przedmiocie postępowanie spadkowe przed Sądem Rejonowym [...] w [...] pozostawało w toku – co przyznawała ona w samym wniosku. Z kolei na etapie rozpoznawania zażalenia do akt złożono prawomocne postanowienie o nabyciu spadku po T. R. (z [...] listopada 2018 r. [...] Ns [...]), które stoi w opozycji do twierdzeń wnioskodawczyni, jakoby spadek po nim nabyła E. K..

Oznacza to, że wnioskodawczyni nie przysługiwał i nie przysługuje status spadkobiercy byłej właścicielki pozostawionych nieruchomości, kreujący jej przymiot strony w postępowaniu prowadzonym przed Wojewodą [...] na gruncie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. A skoro tak to, w sposób oczywisty, nie legitymuje się ona także interesem prawnym uprawniającym ją do wzruszenia wydanej w tym postępowaniu ostatecznej decyzji w ramach procedury wznowienia postępowania administracyjnego. W takich okolicznościach faktycznych bowiem nawet w razie uchylenia we wznowionym postępowaniu ww. decyzji oraz ponownym rozstrzygnięciu o prawie do rekompensaty za pozostawione przez M. R. na [...] nieruchomości na rzecz jej wszystkich spadkobierców, nie wpłynęłoby to na jej sytuację prawną. Prawo do rekompensaty jako prawo majątkowe o charakterze publicznym przysługuje wszak wyłącznie byłym właścicielom pozostawionych nieruchomości, a w przypadku ich śmierci spadkobiercom tych właścicieli (wszystkim, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców).

W obowiązującym natomiast stanie prawnym ustalenie kręgu spadkobierców nie należy do właściwości organów administracji publicznej, lecz do sądów powszechnych. Dowodem zaś istnienia następstwa prawnego nieżyjących osób fizycznych może być jedynie postanowienie właściwego sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzony przez notariusza i zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. I to tylko takim dokumentem, w myśl art. 1027 k.c. spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia. Skoro zatem tego rodzaju dokumentem skarżąca w dacie składania wniosku nie dysponowała (jak też nie dysponuje nim obecnie), zachodziła przeszkoda o charakterze podmiotowym, uniemożlwiająca z jej wniosku uruchomienia nadzwyczajnego trybu weryfikacji ostatecznej decyzji.

Podjęcie zatem w takich uwarunkowaniach faktyczno-prawnych przez Wojewodę [...] postanowienia z [...] lutego 2019 r., utrzymanego w mocy postanowieniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] maja 2019 r. o odmowie wznowienia postępowania, zważywszy na oczywisty brak interesu prawnego skarżącej w sprawie rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez M. R., nie narusza art. 149 § 3 k.p.a. ani art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Wbrew też temu co twierdzi skarżąca, w sytuacji gdy dokumentem potwierdzającym następstwo prawne po byłej właścicielce w dacie złożenia wniosku o wznowienie postępowania się nie legitymowała (co sama potwierdzała, wskazując wówczas na prowadzone w tym przedmiocie przed Sądem Rejonowym [...] postępowanie spadkowe) organ nie miał obowiązku wzywania jej o jego dostarczenie w ramach procedury przewidzianej do usunięcia braków formalnych podania (art. 64 § 2 k.p.a.). Posiadanie przez podmiot wnoszący podanie przymiotu strony (a udowodnieniu tej okoliczności miały służyć dokumenty potwierdzające następstwo prawne po T. R.) dotyczy sfery materialnoprawnej. Przewidziany zaś w art 64 § 2 k.p.a. tryb służy wyłącznie usunięciu braków formalnych pisma wynikających ze ściśle określonych przepisów i nie może zmierzać do merytorycznej oceny przedstawionego wniosku. Nie ma on zatem na celu wymuszenie na jednostce wnoszącej podanie przedłożenia dowodów potwierdzających (bądź wykluczających) okoliczności, które organ uznaje za istotne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Stąd też - jak wskazuje się w orzecznictwie - nie można w jego ramach żądać przedstawienia dowodów potwierdzających posiadanie uprawnień strony. Postępowanie dowodowe w tym zakresie możliwe jest wyłącznie w toku postępowania, a więc po jego wszczęciu (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 3.04.2019 r. II SAB/Wa 15/19, Lex nr 2675497). Nie stosując go zatem w sprawie, organ wojewódzki nie naruszył przepisów procedury administracyjnej. Słusznie zatem naruszenia tego przepisu nie dopatrzył się także Minister rozpoznający zażalenie na postanowienie wojewody. Z tych przyczyn nie może być uznany za zasadny zarzut naruszenia kwestionowanym postanowieniem art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art.144 w zw. z art. 64 § 2 w zw. z art. 7 k.p.a.

Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 w zw. z art. 10 w z. z art. 7-8 k.p.a., do czego dojść miało o zdaniem skarżącej, w efekcie nieuprawnionego uznania przez Ministra, że uniemożliwienie jej czynnego udziału w postępowaniu oraz uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów przed wydaniem rozstrzygnięcia nie stanowiło naruszenia art. 10 k.p.a. oraz nie miało wpływu na wynik rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Przede wszystkim bowiem nie jest oparte na prawdzie twierdzenie, że Minister uznał, że uniemożliwienie jej przed wydaniem przez Wojewodę [...] postanowienia wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonych dowodów, nie stanowiło naruszenia dyspozycji normy zawartej w ww. przepisie. Organ odwoławczy ocenił jedynie, że naruszenie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Z tą oceną natomiast przyjdzie się zgodzić. Niezależnie bowiem od tego, czy skarżąca przed wydaniem postanowienia mogłaby zająć stanowisko w przedmiocie zgromadzonego w aktach materiału dowodowego, czy też nie, rozstrzygnięcie formalnie kończące z jej wniosku postępowania nie mogło być inne niż to jakie ujęte było w postanowieniu Wojewody [...]. Treść tego rozstrzygnięcia determinowana była bowiem oceną statusu skarżącej w sprawie o rekompensatę za pozostawione przez M. R. nieruchomości. Ten natomiast, wynikał z następstwa prawnego po wyżej wymienionej, którego skarżąca nie wykazała i wobec treści prawomocnego postanowienie Sądu Rejonowego [...] w G. z [...] listopada 2018 r., wykazać nie mogła.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 powołanej ustawy.