Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 719/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16a ust. 1, 2 i 8, art. 3 pkt 21 i 22, art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80, art. 75 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 135, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 16 października 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2013 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] maja 2013 roku Nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza J. z dnia [...] 2013 roku Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu, po rozpatrzeniu odwołania M. M., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza J. (wydaną z upoważnienia Burmistrza J. przez Dyrektora [...] Ośrodka Pomocy Społecznej w J.) z dnia [...] 2013 r. znak [...] wydaną w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którego przyznanie strona wystąpiła w dniu [...] lutego 2013 r.

Organ I instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem J. M. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, którego niepełnosprawność – jak stwierdził organ – powstała od [...] 2000 r. Organ, wskazując na brzmienie przepisu art. 16a ust. 1 powołanej ustawy oraz art. 128 i art. 129 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788) stwierdził, że wnioskodawczyni w myśl obowiązujących przepisów nie jest spokrewniona z mężem, którego dotyczy konieczność sprawowania stałej opieki. Ponadto organ uznał, że po stwierdzeniu przez lekarza orzecznika Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w J. znacznego stopnia niepełnosprawności męża wnioskodawczyni nie zrezygnowała ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Powołując się na brzmienie art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych i dokumentację dotyczącą przebiegu ostatniego zatrudnienia wnioskodawczyni, organ uznał, że stosunek pracy istniał do [...] maja 2008 r. i ustał z upływem czasu, na jaki został zawarty. W ocenie organu w sprawie nie doszło do faktycznego zrezygnowania przez wnioskodawczynię z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad współmałżonkiem w czasie, gdy legitymował się orzeczeniem o niepełnosprawności, ponieważ niepełnosprawność męża powstała od [...] 2000 r.

W odwołaniu wnioskodawczyni, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem, podała, że fakt, że niepełnosprawność męża powstała od [...] 2000 r., a jej zatrudnienie ustało [...] maja 2008 r. nie może mieć wpływu na prawo do świadczenia objętego wnioskiem, o które ubiega się za okres od daty złożenia wniosku, nie zaś o świadczenia za wcześniejszy okres, co do którego nie występowała o świadczenie po zakończeniu pracy zarobkowej, gdyż nie była świadoma, że takie świadczenie jej przysługuje. Wnioskodawczyni wspomniała również, że stan zdrowia jej męża uległ znacznemu pogorszeniu w 2008 r.

Kolegium, ustalając stan faktyczny wskazało na to, że: mąż wnioskodawczyni ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności na stałe od 2000 r.; wnioskodawczyni faktycznie sprawuje opiekę nad swoim mężem; trzyosobowa rodzina utrzymuje się z renty męża wnioskodawczyni, zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku mieszkaniowego, które to dochody łącznie wynoszą [...] zł, a na osobę przypada miesięczny dochód w wysokości [...] zł, który jest niższy od kryterium dochodowego ustalonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2012 r., poz. 959) wynoszącego 623 zł.

Odwołując się do brzmienia art. 16a oraz art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium stwierdziło, że od maja 2008 r. wnioskodawczyni nie była nigdzie zatrudniona, a tym samym nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Zdaniem Kolegium, w sprawie został spełniony warunek kryterium dochodowego, jednak nie ziścił się warunek rezygnacji z zatrudnienia i ten fakt był podstawą wydania decyzji odmownej. Organ zaznaczył, że przedmiotowe świadczenie nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, lecz za faktyczną rezygnację z zatrudnienia z uwagi na konieczność osobistego sprawowania takiej opieki, natomiast sam obowiązek opieki wynika z prawnego i moralnego obowiązku.

W skardze wniesionej do tutejszego Sądu M. M. domagała się uchylenia decyzji Kolegium w całości i przekazania sprawy organowi II instancji do ponownego rozpatrzenia. Zarzuciła decyzji naruszenie art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu podniosła, że od maja 2008 r. nie podjęła zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej i od tamtego czasu opiekuje się mężem; wcześniej nie występowała o przyznanie świadczenia, gdyż nie była świadoma, że jej przysługuje. W ocenie strony z żadnego przepisu prawa nie wynika, w jakim terminie powinna zrezygnować z zatrudnienia ani też że umowa o pracę powinna być rozwiązana z powodu podjęcia opieki osoba niepełnosprawną. Ponadto przybliżyła okoliczności dotyczące stanu zdrowia męża (dołączając kserokopie dokumentacji lekarskiej). Podkreśliła, że spełnia wszystkie warunki do przyznania jej zasiłku za okres od złożenia wniosku w dniu [...] lutego 2013 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna, ponieważ została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przedmiotem zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Kolegium z dnia [...] maja 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] 2013 r., którą odmówiono przyznania skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem skarżącej, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wszczęcie postępowania w sprawie administracyjnej, zakończonej wyżej opisanymi decyzjami nastąpiło w wyniku złożenia przez skarżącą wniosku w dniu [...] lutego 2013 r. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania przez niego opieki nad mężem J. M., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] 2001 r., z którego to orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od 1991 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datowany jest od dnia [...] 2000 r. W aktach postępowania znajduje się wystawione przez ostatniego pracodawcę skarżącej świadectwo pracy z dnia [...] 2009 r., z którego wynika, że skarżąca była zatrudniona [w pełnym wymiarze czasu pracy] od [...] 2007 r. do [...] maja 2008 r., a stosunek pracy ustał w wyniku upływu czasu, na który umowa została zawarta (art. 30 § 1 pkt 4 Kodeksu pracy). Wątpliwości nie budziło ustalenie miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie wnioskodawczyni, ani fakt, że ustalony dochód nie przekracza kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zasiłek, którego dotyczył wniosek skarżącej, jest nowym świadczeniem wprowadzonym do ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2013 r., jak to wynika z art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548). Nabycie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnione jest od spełnienia szeregu przesłanek wynikających z art. 16a ustawy oświadczeniach rodzinnych oraz niewystąpienia przesłanek negatywnych o których mowa w ust. 8 tego przepisu. Zgodnie z przepisem art. 16a ust. 1 tej ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z ust. 2 powołanego przepisu wynika natomiast, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio.

Stosownie do art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ilekroć jest w niej mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza to m.in. niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (lit. a). Natomiast z art. 3 pkt 22 tej ustawy wynika, że zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej;

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że Kolegium trafnie, jakkolwiek w sposób dorozumiany, skorygowało błędne stanowisko organu I instancji, który, powołując przepisy art. 128 i art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zdawał się nie dostrzegać brzmienia przepisów art. 23 i art. 27 oraz art. 130 Kodeksu, z których wynika, że to właśnie małżonek jest osobą, która w pierwszej kolejności jest zobligowana do alimentowania współmałżonka. Organ odwoławczy nie wskazał jako przesłanki odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego tej podstawowej okoliczności, że wnioskodawczyni jest żoną osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, względem której sprawuje stałą opiekę. W tym miejscu podkreślić należy, że obowiązek opieki nad członkiem rodziny może być wywodzony zarówno z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak i z treści przepisów art. 23 i art. 27 tego Kodeksu, w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć również pomoc w sytuacjach wyjątkowych, takich jak choroba czy niepełnosprawność. Stanowisko, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, co łączy się z prawem ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, znalazło już odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 533/08, wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Łd 814/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 7/09).

Warto również wspomnieć, że na tle przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który – w przeciwieństwie do art. 16a tej ustawy – w ust. 5 wśród negatywnych przesłanek do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego wymienia pozostawanie w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyrażony został w orzecznictwie pogląd, że "fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego uzyskał aprobatę w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. (sygn. akt P 38/09, publ. OTK-A 2010/5/53, Lex nr 602860). Wprawdzie Trybunał umorzył postępowanie dotyczące pytania prawnego jednego z sądów w tym zakresie, ale właśnie z uwagi między innymi na utrwaloną i jednolitą praktykę interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu postanowienia Trybunału powołano bowiem szereg orzeczeń sądów administracyjnych wskazując, iż wychodzi to naprzeciw wątpliwościom konstytucyjnym dotyczącym zadanego pytania prawnego. Trybunał wskazał przy tym, iż sądy administracyjne przyznały pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową uznając, iż pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno stanowić przesłanki odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał podzielił pogląd, iż stosowanie wykładni językowej powyższego przepisu jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi takimi, jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny - art. 18 i art. 71 Konstytucji RP oraz równości wobec prawa - art. 32 Konstytucji RP. Zatem stosując wskazany przepis należy przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową." (tak tutejszy Sąd w wyroku z dnia 14 sierpnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 571/13, dostępny w Internecie w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczneia.nsa.gov.pl). Co więcej, w orzecznictwie sądów administracyjnych – w nawiązaniu do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, w tym zwłaszcza wyroku TK z 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (OTK-A 2008, nr 6, poz. 107) i przy jego wyraźnej aprobacie – ukształtowało się, jako dominujące, stanowisko, zgodnie z którym konieczna jest prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadząca do wniosku, że przewidziane w tym przepisie wyłączenie uprawnienia do świadczenie pielęgnacyjnego nie znajduje zastosowania w przypadku złożenia wniosku o przyznanie takiego świadczenia przez współmałżonka na drugiego z małżonków, jak również w przypadku złożenia wniosku przez osobę należącą do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1 tej ustawy (zob. m.in. orzecznictwo wskazane w wyroku tutejszego Sądu z dnia 18 września 2013 r. sygn. akt IV SA/po 635/13, dostępnym jw.). W konsekwencji w orzecznictwie trafnie stwierdzono, że małżonek wykonujący opiekę nad drugim małżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest inną osobą w rozumieniu art.17 ust.1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (por. orzeczenia przywołane w wyroku tutejszego Sądu z dnia 14 sierpnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 571/13).

Jak już wspomniano, przepis art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych w ust. 8 nie zawiera w ogóle tego rodzaju negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powołanej ustawy, zatem wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wsparta argumentacją celowościową wynikającą z przywołanego orzecznictwa, jak i brzmieniem powołanych przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego prowadzi do jednoznacznego wniosku, że na współmałżonkach ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i współmałżonek zalicza się do kręgu osób uprawnionych, o których mowa w mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji pozostawanie w związku małżeńskim nie jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego osobie, która pozostaje w związku małżeńskim z osobą, nad którą sprawuje opiekę i w związku z koniecznością tej opieki rezygnuje z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej.

W następnej kolejności wyjaśnić należy, że w rozpoznawanej sprawie organy obydwu instancji uznały, iż wnioskodawczyni nie spełnia wynikającej z art. 16a ust. 1 powołanej ustawy przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem organów, przesądza o tym treść przedstawionego przez wnioskodawczynię świadectwa pracy z dnia [...] 2009 r., potwierdzającego, że stosunek pracy ustał w wyniku upływu czasu, na który umowa została zawarta, z dniem [...] maja 2008 r., co w uznaniu organów wyklucza możliwość przyjęcia, iż w sprawie doszło do rezygnacji przez wnioskodawczynię z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad jej niepełnosprawnym mężem będącym osobą, o jakiej mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W ocenie Sądu, skarżąca trafnie zarzucił, że organy naruszyły art. 16a ust. 1 powołanej ustawy. Naruszenie to polegało na błędnej interpretacji tego przepisu sprowadzającej się w istocie do przyjęcia, że tylko ustanie zatrudnienia w określonym trybie i czasie stanowi wypełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Tymczasem na gruncie omawianego przepisu art. 16a ust. 1 stwierdzić należy, że nie uzależnia on spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia (np. świadczonego w formie umowy o pracę) od ustania tegoż zatrudnienia w określonym prawem trybie. Istotny pozostaje motyw, przyczyna i cel, dla którego zatrudnienie ustaje. Musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek przyczynowy (uwzględniający również aspekt czasowy) między ustaniem zatrudnienia a podjęciem przez wnioskodawcę opieki nad wskazaną w tym przepisie osobą (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Go 506/13, LEX nr 1343997, dostępny w bazie orzeczeni jw.). Aspekt czasowy w tym wypadku sprowadza się do stwierdzenia, że rezygnacja z zatrudnienia miała miejsce w okresie, gdy po stronie osoby wymagającej opieki istniał stan niepełnosprawności, o którym mowa w przepisie art. 16a ust. 1 powołanej ustawy, co w praktyce w zasadzie odnosi się do dowolnego momentu w okresie od daty powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności do dnia złożenia wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy.

Zdaniem Sądu, również powstrzymanie przez osobę ubiegającą się o przyznanie przedmiotowego świadczenia od działań mających na celu kontynuację zatrudnienia w sytuacji, gdy świadczy pracę na podstawie umowy o pracę na czas określony, a z upływem okresu obowiązywania takiej umowy przestaje pozostawać w zatrudnieniu u tego samego lub innego pracodawcy, względnie nie wykonuje innych działań zarobkowych, stanowi rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tym miejscu – jakkolwiek z uwagi na różnice w brzmieniu pomiędzy przepisami art. 16a ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy odnosić się do tego zagadnienia z pewną ostrożnością – warto także wskazać na stanowisko prezentowane przez WSA w Gdańsku w wyrokach z dnia 19 września 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 408/13 oraz z 26 września 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 592/13 i III SA/Gd 630/13, w których wyrażono pogląd, że błędna jest interpretacja art. 16a ust. 1 omawianej ustawy polegająca na przyjęciu, że "w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego – art. 17 ust. 1 ustawy), świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi na skutek tylko rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy. Taka interpretacja przepisu jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z zasadą równości wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących. Dokonana przez organy wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy prowadzi natomiast do zróżnicowania sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, w stosunku do których niepełnosprawność powstała w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy (czyli beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego) od sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad »pozostałymi niepełnosprawnymi«, ale także – co istotne w rozpoznawanej sprawie – zastosowana przez organy wykładnia różnicuje w sposób całkowicie niezrozumiały potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji z pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzedni podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej)." W wyrokach tych WSA stwierdził, że "specjalny zasiłek opiekuńczy jest niejako wynagradzaniem (rekompensatą) przez Państwo osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim sygn. akt II SA/Go 550/13). A zatem to sam fakt niepozostawania w zatrudnieniu, spowodowanym koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi być decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia, i nie ma tu żadnego znaczenia czy osoba opiekująca się niepełnosprawnym członkiem rodziny zrezygnowała z zatrudnienia lub zrezygnowała z podjęcia zatrudnienia. W ocenie Sądu byłoby fikcją wymaganie od osób niepracujących - bowiem sprawujących faktycznie opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - podjęcia przez te osoby pracy, po to, by następnie z niej zrezygnować w celu spełnienia przesłanki otrzymania świadczenia, którego celem jest w istocie nie akt podjęcia bądź rezygnacji z zatrudnienia, lecz rekompensata Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powodująca w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna.

Wspomniany WSA w Gdańsku uznał w konkluzji, że "nie sposób jest przyjąć za zgodne z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, że w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich przysługiwać będzie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w celu tej opieki osoba ta dokonała rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej prawo to nie będzie przysługiwać, gdyż osoba ta – pomimo sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia – nie wypełnia przesłanki »rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej«."

Powyżej stwierdzona po stronie organów błędna interpretacja przepisu prawa materialnego doprowadziła w konsekwencji do naruszenia przez organy przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: kpa) w zakresie obowiązku podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia stanu faktycznego sprawy na podstawie całokształtu jej okoliczności. Zastosowana wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych spowodowała, że organy w istocie z samego tylko faktu upływu okresu, na jaki była zawarta umowa o pracę na czas określony (od [...] 2007 r. do [...] maja 2008 r.), wyprowadziły niedopuszczalny w tych warunkach kategoryczny wniosek, że skarżąca nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny. Tymczasem należało przeprowadzić pogłębione postępowanie dowodowe, uwzględniając twierdzenia wnioskodawczyni sformułowane w ramach wypowiedzenia się strony w sprawie (art. 81 kpa), jak również skorzystać możliwości przesłuchania strony (art. 86 kpa) lub innych osób (świadków – art. 83 kpa), w celu ustalenia okoliczności mających miejsce w okresie obejmującym czas ustania zatrudnienia skarżącej w 2008 r. oraz wolę i powody powstrzymania się od kontynuowania zajęć zarobkowych (aktywności zawodowej) oraz powiązanie tych okoliczności z podjęciem w tym czasie opieki nad niepełnosprawnym mężem. Trzeba bowiem pamiętać, że art. 23 ust. 1-4f ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowi zamkniętego katalogu środków dowodowych, z których może i powinien korzystać organ przy rozstrzyganiu sprawy. Winien on zatem, w razie potrzeby, korzystać z każdego dopuszczalnego prawnie środka dowodowego, zgodnie z dyspozycją art. 75 § 1 kpa.

Dodać również należy, że nie ma dla rozstrzygnięcia sprawy żadnego znaczenia fakt, iż skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia przed 2008 r. w okresie od daty ustalenia stopnia niepełnosprawności jej męża ani też fakt, że przed 2013 r. nie występowała o przyznanie świadczenia z tytułu sprawowania opieki nad mężem.

Stwierdzone uchybienie przepisom prawa materialnego, które niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy, jak również będące skutkiem powyższego uchybienia naruszenie przepisów postępowania w zakresie ustalenia okoliczności sprawy kluczowych dla jej rozstrzygnięcia, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zostały popełnione przez organy obydwu instancji. Wobec tego Sąd uznał za konieczne uchylenie nie tylko zaskarżonej decyzji, ale i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, z uwagi na znaczenie ustaleń faktycznych, których w sprawie zabrakło, a mających bezpośrednie przełożenie na ocenę prawną sytuacji skarżącej oraz rozważenie zasadności jej wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135, a także art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organy uwzględnią wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przedstawioną przez Sąd w niniejszym wyroku, oceniając, czy zostały w sprawie spełnione wszystkie przesłanki, od których ustawodawca uzależnił prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W tym celu należy przeprowadzić pogłębione postępowanie dowodowe (wyjaśniające), korzystając z odpowiednich środków dowodowych, w szczególności wskazanych przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu.