Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 215/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Antas, Sędziowie sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), sędzia WSA Tomasz Janeczko, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w D. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2019 r. znak: [...] w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych oddala skargę


UZASADNIENIE

[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 7 pkt 1, art. 49 ust. 1, 2, art. 89 pkt 2, art. 91 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2067 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., w skrócie k.p.a.), nakazał spółce z o.o. [...] w D. przeprowadzenie (w terminie do 31 października 2019 r.) robót budowlanych przy budynku spichlerza w D., gm. K., wpisanym do rejestru zabytków pod nr [...] decyzją z dnia [...] września 1968 r. w następującym zakresie:

- naprawa uszkodzonego fragmentu więźby dachowej i stropu nad drugą kondygnacją,

- wykonanie nowego pokrycia dachowego z dachówki karpiówki w kolorze ceglastoczerwonym (z możliwością ponownego zastosowania zachowanej na fragmencie dachu dachówki karpiówki),

- montaż rynien i rur spustowych wraz z właściwym odprowadzeniem wody opadowej od murów spichlerza;

oraz (w terminie do 31 lipca 2020 r.)

- osuszenie i odgrzybienie murów spichlerza,

- usunięcie wtórnej spoiny cementowej wiążącej cegły murów zewnętrznych,

- uzupełnienie ubytków i zniszczeń w obrębie ścian z użyciem zaprawy wapienno - piaskowej oraz cegieł o wymiarach i parametrach cegieł oryginalnych, w elewacji północnej przemurowanie lica ściany zewnętrznej w strefie przyziemia oraz punktowe ubytki pod otworami okiennymi wyższej kondygnacji, w elewacji zachodniej przemurowanie lica muru w północnej części ściany przyziemia, w elewacji południowej uzupełnienia ubytków cegieł, w ścianie południowej wewnątrz budynku uzupełnienie ubytku cegieł pod otworem okiennym na parterze,

- skucie zawilgoconych tynków,

- tynkowanie murów zaprawą wapienno - piaskową,

- odsłonięcie kamiennej podmurówki,

- niwelacja terenu ułatwiająca odpływ wód opadowych od obiektu.

W uzasadnieniu organ podał, że w dniu 25 kwietnia 2018 r. przedstawiciel Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. przeprowadził kontrolę spichlerza w D., gm. K.. Stwierdzono wówczas zły stan nieużytkowanego obiektu. Dwukondygnacyjna bryła spichlerza nakryta stromym dachem dwuspadowym naczółkowym o pokryciu z dachówki karpiówki - obecnie porośnięta mchem, z licznymi prześwitami, osłonięta plandeką samochodową (położoną w 2008 r.). Cześć tej plandeki oberwała się. Nieszczelności w pokryciu dachowym oraz brak rynien i rur spustowych przyczyniły się do powstania uszkodzeń. Elewacje prawie zupełnie utraciły tynkowanie z zaprawy wapienno - piaskowej. Odsłonięte cegły zniszczone w wyniku zawilgocenia, o oberwanym licu, ze znacznymi ubytkami. Zawilgocenie murów widoczne również wewnątrz spichlerza. Wewnątrz w północno - wschodniej części budynku, na drugiej kondygnacji widoczne przełamanie belki stropowej, wtórnie podpartej. W strefie poddasza wtórne wzmocnienie konstrukcji stolcowej oraz złamana krokiew. Podczas kontroli wykonano dokumentację fotograficzną spichlerza.

Decyzją z dnia [...] września 2018 r. Nr [...] [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków nakazał przeprowadzenie robót budowlanych przy przedmiotowym zabytku, polegających na: naprawie uszkodzonego fragmentu więźby dachowej i stropu nad drugą kondygnacją, wykonaniu nowego pokrycia dachowego, montażu rynien i rur spustowych wraz z właściwym odprowadzeniem wody opadowej od murów spichlerza (w terminie do 30 czerwca 2019 r.) oraz osuszeniu i odgrzybieniu murów spichlerza, wymianie uszkodzonych, skorodowanych cegieł, tynkowaniu elewacji z odtworzeniem detalu architektonicznego (w terminie do 31 października 2019 r.).

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] stycznia 2019 r. uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wobec zbyt ogólnego określenia zakresu obowiązków, głównie w odniesieniu do rodzaju użytych materiałów budowlanych i skali wymiany cegieł w murach budynku.

W dniu [...] kwietnia 2019 r. organ wojewódzki przeprowadził ponowne oględziny spichlerza. Oględziny wykazały prawie zupełny brak tynkowania elewacji. W elewacji północnej w strefie przyziemia znaczna część cegieł (prawie wszystkie) posiada uszkodzone, osypujące i kruszące się lica. W górnej strefie nad czytelnym jedynie na niewielkich fragmentach gzymsem międzykondygnacyjnym, największe zniszczenia cegieł występują punktowo, głównie pod otworami okiennymi. W elewacji zachodniej w przyziemiu od strony północnej występują wyrwy w cegłach - nawet do połowy długości cegły. Odsłonięte cegły wykruszone, ulegają procesowi wietrzenia. Od strony południowej mniejsze uszkodzenia i zachowana znaczna część tynkowania. W wyższej kondygnacji i w szczycie jedynie miejscowe wykruszenia cegieł. W elewacji południowej, powyżej podmurówki kamiennej, obłożonej odspajającą się warstwą tynku cementowego, około połowy wszystkich cegieł utraciło lica. Zniszczeniu uległ gzyms między kondygnacyjny porośnięty roślinnością. W górnej strefie elewacji południowej zniszczenia cegieł występują w pasie podokiennym, a pomiędzy otworami okiennymi występują pojedyncze ubytki. Elewacja wschodnia eksponowana jedynie w obrębie szczytu, otynkowanego, w stanie dobrym. Wewnątrz obiektu silne zawilgocenie w ścianie północnej i południowej. W ścianie południowej pod otworem okiennym od wschodu widoczna wyrwa w licu muru. Na piętrze zawilgocenie cegieł i zaprawy widoczne na ścianie północnej oraz we wschodniej części ściany południowej. W trakcie oględzin stwierdzono nieszczelność w pokryciu dachu przy kalenicy od strony zachodniej, pomimo wcześniejszej naprawy tymczasowego pokrycia dachu z plandeki.

W ocenie organu główną przyczyną uszkodzeń w obrębie murów jest brak odpowiedniego odprowadzenia wód opadowych - z dachu przykrytego plandeką woda ścieka bezpośrednio na elewacje, powodując zawilgocenie tynku, cegieł i zaprawy. Elewacje pokryto wtórnie tynkiem cementowym, który magazynuje wilgoć, a następnie w wyniku zmieniających się warunków atmosferycznych, zamarza i odspaja się od podłoża ceglanego, niszcząc równocześnie lica cegieł. Cement zawarty w zaprawie do uzupełnienia pierwotnego spoinowania wapienno - piaskowego rozsadza cegły o mniejszej wytrzymałości. Cegły pozbawione naturalnej warstwy spieku na licu oderwanym wraz z tynkiem, chłoną wilgoć, kruszą się, osypują. Sytuację pogarsza częściowe zagłębienie budynku w gruncie - kamienna podmurówka widoczna jedynie w elewacji południowej. Niewłaściwe ukształtowanie terenu wokół spichlerza sprzyja gromadzeniu wód opadowych ściekających od plandeki po ścianach budynku i wnikaniu wilgoci w strukturę murów.

Dalej organ wskazał, że klasycystyczny spichlerz wzniesiono w 1860 r. w północnej pierzei podwórza folwarcznego. Posiadał on bryłę dwukondygnacyjną, nakrytą dachem dwuspadowym naczółkowym. Tynkowane elewacje dzielone były symetrycznie otworami okiennymi i drzwiowymi, opasane gzymsem międzykondygnacyjnym i wieńczącym. Elewacja południowa pierwotnie rozczłonkowana była lizenami. Wpisu spichlerza do rejestru zabytków pod nr [...] dokonano na podstawie decyzji z dnia [...] września 1968 r.

Materialnoprawną podstawę do działania organu stanowił art. 49 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2017 r., poz. 2187 ze zm.), zgodnie z którym Wojewódzki Konserwator Zabytków może wydać decyzję nakazującą jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, przeprowadzenie, w określonym terminie, prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku.

Z księgi wieczystej nr [...] wynika, że spichlerz położony na działce nr [...] w D. stanowi własność [...] Sp. z o.o.

Zły stan zachowania obiektu, bez podjęcia prac zabezpieczających prowadzić może do dalszego pogorszenia, a w konsekwencji zniszczenia zabytku. Zgodnie z art. 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela polega w szczególności na zapewnieniu warunków prowadzenia prac konserwatorskich i robót budowlanych przy zabytku oraz zabezpieczeniu i utrzymaniu zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie. Stosownie do art. 4 pkt 2 i 3 ww. ustawy organ ochrony zabytków ma obowiązek podjęcia działań mających na celu zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek wartości zabytku.

Pozostawienie istniejącego pokrycia dachowego bez właściwego odprowadzenia wody opadowej może spowodować dewastację zabytku na skutek szkodliwego działania wody opadowej i zawilgocenia obiektu. Brak prac remontowych w obrębie drewnianej więźby dachowej i stropu drugiej kondygnacji może prowadzić do zawalenia się obiektu. Zabezpieczenie murów przed wnikaniem wilgoci powinno wiązać się z ich osuszeniem i odgrzybieniem. Pozostawienie zaprawy cementowej stanowi zagrożenie dla struktury murów ze względu na kumulowanie wilgoci oraz niszczenie cegieł o mniejszej wytrzymałości. Pozostawienie odsłoniętego muru ceglanego bez tynkowania oraz uszkodzonych, zlasowanych cegieł przyczynia się do pogłębienia niszczenia ścian. Brak właściwego zniwelowania terenu wokół budynku i odkopania kamiennej podmurówki powodował będzie zawilgocenie murów obiektu.

[...] Sp. z o. o. wniosła odwołanie od ww. decyzji. Skarżąca twierdziła, że nakazane roboty określono w sposób zbyt ogólny oraz nadmierny. W przekonaniu strony, spichlerz z uwagi na zły stan techniczny, utracił walory zabytkowe.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] listopada 2019 roku znak [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego - po rozpatrzeniu odwołania [...] Sp. z o. o. od decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...].07.2019 r. - uchylił zaskarżoną decyzję w części terminu wyznaczonego do wykonania robót budowlanych polegających na:

- naprawie uszkodzonego fragmentu więźby dachowej i stropu nad drugą kondygnacją;

- wykonaniu nowego pokrycia dachowego z dachówki karpiówki w kolorze ceglastoczerwonym (z możliwością ponownego zastosowania zachowanej na fragmencie dachu dachówki karpiówki);

- montażu rynien i rur spustowych wraz z właściwym odprowadzeniem wody opadowej od murów spichlerza - i ustalił nowy termin wykonania tych robót do [...].02.2020 r., a w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że sprawa robót budowlanych przy budynku spichlerza w D. była już przedmiotem postępowania administracyjnego. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...].01.2019r., uchylił poprzednią decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...].09.2018 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy wskazał wówczas na potrzebę szczegółowego ustalenia zakresu i rodzaju nakazanych robót.

Obiekt będący przedmiotem postępowania został wpisany do rejestru zabytków na mocy decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w P. z dnia [...].09.1968 r. Spichlerz stanowi cenny przykład XIX-wiecznej architektury o funkcji gospodarczej na terenie W.. Pomimo złego stanu substancji materialnej, obiekt zachował wartości zabytkowe, reprezentowane przez jego formę architektoniczną. Budynek posiada pierwotną bryłę. W dalszym ciągu czytelne są podziały kompozycyjne elewacji. Zachowana jest bardzo znacząca część materii spichlerza. W interesie społecznym leży utrzymanie formy i substancji historycznej przedmiotowego zabytku.

Z materiału dowodowego wynikała potrzeba naprawy ścian budynku poprzez uzupełnianiami cegieł w murach obwodowych, wraz z zastosowaniem spoin i tynków o charakterze odpowiadającym historycznej technologii wzniesienia spichlerza (spoin i tynków wapienno-piaskowych), a także przez odsłonięcie kamiennej podmurówki. W następnej kolejności osuszenie i odgrzybienie ścian. Istniejące zabezpieczenie dachu plandeką ma charakter prowizoryczny. Konieczne jest wykonanie pokrycia dachu zgodnego z historyczną formą zabytku tj. dachówki karpiówki w kolorze ceglastoczerwonym, po uprzednim wykonaniu niezbędnych napraw więźby dachowej i stropu. Potrzeba trwałej likwidacji zawilgocenia budynku wymuszała również niwelację terenu ułatwiającą odpływ wód opadowych oraz zastosowanie rynien i rur spustowych na obiekcie.

W ocenie organu, nakazane prace stanowią niezbędne minimum działań naprawczych, jakie należy przeprowadzić w przedmiotowym obiekcie.

Minister przychylił się do argumentu skarżącej dotyczącego terminu wykonania ww. działań i ustalił nowy, bardziej oddalony w czasie, termin realizacji części nakazanych robót budowlanych. W przekonaniu organu odwoławczego, prace określone zostały w sposób wystarczająco szczegółowy i są zgodne z historyczną technologią, w której wzniesiony jest obiekt.

[...] Sp. z o.o. z siedzibą w D. wniosła skargę na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] listopada 2019 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie;

1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, poprzez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że;

a) spichlerz nadal posiada cechy zabytku, pomimo zniszczeń, które spowodowały utratę jego wartości historycznej, artystycznej i naukowej,

b) ustalenie nadmiernych obowiązków w zakresie robót budowlanych, w tym nieprzystających do charakteru budynku (np. rynny i rury spustowe, nowa dachówka), których przeprowadzenie przyczyniłoby się do utraty zabytkowego charakteru budynku;

c) ustalenie nadmiernych obowiązków w zakresie robót budowlanych, w tym niezwiązanych z budynkiem (niwelacja terenu), których przeprowadzenie nie ma uzasadnienia i oparcia w przepisach;

d) określenie obowiązków w sposób zbyt ogólny, w tym co do wymaganych materiałów,

- art. 4 pkt 1 ww. ustawy, poprzez brak zapewnienia warunków finansowych umożliwiających zachowanie zabytku, przerzucenie obowiązków w tym zakresie na skarżącą,

- art. 29 ust. 4 ustawy Prawo budowlane, poprzez pominięcie faktu, że na roboty budowlane wymagane jest pozwolenie na budowę, co oznacza, że wykonanie decyzji nie jest możliwe w terminie do dnia 29 lutego 2020 r.;

2) naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, 77, 78 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez:

a) brak rozpatrzenia całego materiału dowodowego i dążenie do przeniesienia całkowitej odpowiedzialności finansowej na właściciela zabytku;

b) pominięcie, że spichlerz uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej i naukowej,

c) brak ustaleń co do stanu budynku wewnątrz,

d) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewłaściwe uzasadnienie decyzji, brak wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Spółka domagała się uchylenia zaskarżonej i poprzedzającego ją decyzji oraz umorzenia postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że spółka jest właścicielem spichlerza, który nie jest użytkowany. Stan spichlerza jest zły, co wynika także z protokołów kontroli sporządzanych przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Organ bezzasadnie przyjął, że spichlerz nadal posiada cechy zabytku. Nie wskazują na to oględziny i protokół kontroli z dnia [...] kwietnia 2019 r.

Spichlerz uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej i naukowej, co oznacza utratę cech zabytku. Nie istnieje społeczne zainteresowanie spichlerzem - nikt nigdy nie zwiedzał zabytku, nie interesował się nim, nie pytał o niego. Obiekt nie był przedmiotem żadnych analiz ani badań naukowych.

Zarzucono organowi konserwatorskiemu brak stałej i systematycznej kontroli stanu zachowania zabytku, co umożliwiłoby nakładanie obowiązków realnych do wykonania.

Skarżąca wskazał na swoje starania o wsparcie finansowe w różnych organach (u Prezydenta RP, w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków, w Urzędzie Marszałkowskim w P.). W każdej instytucji prośby o wsparcie finansowe spotkały się z odmową.

Podniosła, że nakazane zostały nadmierne roboty budowlane, nieprzystające do charakteru budynku (rynny i rury spustowe, nowa dachówka). Zastosowanie takich rozwiązań i współczesnych materiałów przyczyniłoby się do utraty zabytkowego charakteru budynku. Nadto nakazano roboty niezwiązane z budynkiem, niwelacja terenu w otoczeniu budynku, co nie ma uzasadnienia w przepisach. Pozostałe obowiązki zostały określone w sposób zbyt ogólny:

- zastosowanie cegieł o parametrach cegieł oryginalnych, skarżący nie zna parametrów cegieł stosowanych w 1860 roku;

- zastosowanie zaprawy wapienno - piaskowej, skarżący nie zna parametrów zaprawy stosowanej w 1860 roku;

- przemurowanie lica ściany bez określenia sposobu jego wykonania.

Niewłaściwe było działanie organu konserwatorskiego, polegające na nałożenie długiej listy obowiązków w sytuacji, gdy zabytek, osiągnął już taki stan, że grozi zawaleniem się. Organy pominęły też konieczność uzyskania pozwolenia na budowę, co powoduje wydłużenie czasu potrzebnego na przystąpienie do wykonania obowiązków. Skarżąca wskazała, że nie posiada środków finansowych na remont, a organ określił zbyt krótki czas jego wykonania. Pominięto znaczenie starań (podejmowanych od 2004 r.) o pozyskanie środków finansowych na remont spichlerza.

Decyzja ma niewłaściwe uzasadnienie, brak jest wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przedmiotem kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik.

Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Skarga jest bezzasadna.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowił art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ( t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 282), stosownie do którego wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej, posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (w tym dokumentacja fotograficzna) wskazywał na zły stanu zachowania spichlerza w D., wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w P. z dnia [...].09.1968 r.

Mimo obecnego stanu, obiekt zachował wartości zabytkowe, reprezentowane przez jego formę architektoniczną. Budynek posiada pierwotną bryłę. Bardzo zły stan zachowania dachu, nie zmienia faktu, iż całość spichlerza jest doskonale czytelna. Stanowi on cenny przykład XIX-wiecznej architektury o funkcji gospodarczej na terenie [...], zatem w interesie społecznym leży utrzymanie historycznej substancji przedmiotowego zabytku.

Zaskarżonym rozstrzygnięciem spółka [...] zobowiązana została do przeprowadzenia robót budowlanych przy budynku spichlerza, polegających na: naprawie uszkodzonego fragmentu więźby dachowej i stropu nad drugą kondygnacją, wykonaniu nowego pokrycia dachowego z dachówki karpiówki w kolorze ceglastoczerwonym (z możliwością ponownego zastosowania zachowanej na fragmencie dachu dachówki), montażu rynien i rur spustowych wraz z właściwym odprowadzeniem wody opadowej od murów spichlerza w terminie do [...].02.2020r.; osuszeniu i odgrzybieniu murów spichlerza, usunięciu wtórnej spoiny cementowej wiążącej cegły murów zewnętrznych, uzupełnieniu ubytków i zniszczeń w obrębie ścian z użyciem zaprawy wapienno-piaskowej oraz cegieł o wymiarach i parametrach cegieł oryginalnych (w elewacji północnej przemurowaniu lica ściany zewnętrznej w strefie przyziemia oraz punktowych ubytków pod otworami okiennymi wyższej kondygnacji, w elewacji zachodniej przemurowaniu lica muru w północnej części ściany przyziamia, w elewacji południowej uzupełnieniu ubytków cegieł, w ścianie południowej wewnątrz budynku uzupełnieniu ubytku cegieł pod otworem okiennym na parterze), skuciu zawilgoconych tynków, tynkowaniu murów zaprawą wapienno-piaskową, odsłonięciu kamiennej podmurówki, niwelacji terenu ułatwiającej odpływ wód opadowych od obiektu - w terminie do 31.07.2020 r.

Istniejące zabezpieczenie konstrukcji dachu plandeką ma charakter prowizoryczny i negatywnie wpływa na cały obiekt. Z materiału dowodowego wynikała pilna potrzeba wykonania nowego pokrycia dachu, zgodnego z historyczną formą zabytku tj. dachówki karpiówki w kolorze ceglastoczerwonym, po uprzednim wykonaniu niezbędnych napraw więźby dachowej i stropu. Nadto konieczność naprawy ścian budynku poprzez uzupełnienie cegieł w murach obwodowych, wraz z zastosowaniem spoin i tynków o charakterze odpowiadającym historycznej technologii (wapienno-piaskowych), a także przez odsłonięcie kamiennej podmurówki. W następnej kolejności osuszenie i odgrzybienie ścian. Trwała likwidacja zawilgocenia budynku wymusiła również zastosowanie rynien i rur spustowych na obiekcie oraz konieczność niwelacji terenu, co ułatwi odpływ wód opadowych.

Wbrew zarzutom skargi wskazane w decyzji roboty i prace, określone zostały w sposób wystarczająco szczegółowy, natomiast konieczność zachowania zabytkowego charakteru obiektu, spowodowała, że w części zastosowane musiały być zaprawy wapienno-piaskowe i oryginalne rozmiary cegieł, z których wzniesiony był obiekt.

W ocenie Sądu, nakazane roboty i prace budowlane stanowią niezbędne działania naprawcze, jakie należy przeprowadzić w przedmiotowym obiekcie. Realna możliwość wykonania tych obowiązków (podnoszone trudności techniczne) może być zabezpieczona przez stosowne konsultacje i uzgodnienia z organem konserwatorskim.

Trafnie organ II instancji skorygował decyzję organu I instancji, wskazując, że termin wykonania części nakazanych robót budowlanych jest zbyt krótki i ustalił nowy, bardziej oddalony w czasie, termin naprawy uszkodzonej więźby dachowej i stropu nad drugą kondygnacją, wykonania nowego pokrycia dachowego z dachówki karpiówki, montażu rynien i rur spustowych wraz z właściwym odprowadzeniem wody opadowej od murów spichlerza.

Nałożone na skarżącą obowiązki wykonania określonych "robót" przy zabytku mieszczą się w definicji robót budowalnych zawartej w art. 3 pkt 7 Prawa budowlanego (w myśl tego przepisu przez roboty budowlane należy rozumieć budowę, a także prace polegające na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego). Każda z tych robót ma na celu zabezpieczenie zabytku przed niszczeniem lub istotnym uszkodzeniem i koresponduje z ustaleniami znajdującymi odzwierciedlenie w protokole oględzin. Nadto każda z tych robót została określona precyzyjnie i nie ma powodów do kwestionowania decyzji z tej przyczyny.

Definicję legalną "prac konserwatorskich" zawiera art. 3 pkt 6 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, stanowiący, iż są nimi działania mające na celu zabezpieczenie i utrwalenie substancji zabytku, zahamowanie procesów jego destrukcji oraz dokumentowanie tych działań.

W świetle powyższego, Sąd nie znajduje podstaw do podważenia oceny organu II instancji.

Podkreślić należy, iż przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami kształtują w sposób zindywidualizowany opiekę nad zabytkiem - za jej realizację odpowiedzialny jest aktualny właściciel, a wpisanie budynku do rejestru zabytków nakłada na właściciela obowiązek przestrzegania rygorów ustawy. Obowiązkiem dysponenta zabytku jest utrzymanie go w jak najlepszym stanie oraz jak najlepsze jego wykorzystanie dla dobra ogółu, ze względu na jego walory architektoniczne, historyczne czy naukowe. Zabytek przestaje być wyłącznie prywatnym dobrem jego właściciela, którego interesy zostają z tego względu wyraźnie ograniczone (art. 5 pkt 3 i 4). Spichlerz niezaprzeczalnie posiada wartość historyczną oraz naukową, stanowiąc materialny dokument historii wsi. Pozostawienie obiektu w obecnym stanie naraża go na dalsze oddziaływanie czynników niszczących, co w konsekwencji może doprowadzić do zniszczenia.

Zauważając rozgoryczenie skarżącego związane z zarzucanym brakiem finansowego wsparcia przez Państwo, ochrony zabytków pozostających w rękach podmiotów nie mających realnej możliwości sfinansowania prac konserwatorskich, restauratorskich i robot budowlanych, Sąd nie stwierdził jednak naruszenia art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (spichlerz jest nadal zabytkiem), ani przepisów postępowania dotyczących wyjaśnienia stanu faktycznego i rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego (art. 7, 77, 78 i 80 k.p.a.). Nadto Sąd stwierdza, że organ II instancji uzasadnił swoje stanowisko merytoryczne zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.