Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 879/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 60 ust. 1, 2, 3, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 1-3, art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur /sprawozdawca/, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Protokolant Referent stażysta Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2013 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] maja 2012 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz skarżącego D. D. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2012 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "organ odwoławczy" lub "Kolegium") działając na podstawie art. 138 § 1 punkt 2 k.p.a. orzekło o uchyleniu decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta R. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej: "organ I instancji") z dnia [...] maja 2012 r. znak: [...] którą, działając na podstawie art. 59 ust. 1, art. 61, art. 104 ust. 3 w związku z art. 8, art. 10 ust. 4, art. 14, art. 17 ust. 1 punkt 16, art. 60, art. 62 ust. 2, art. 63, art. 110 ust. 7-8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej: "u.p.s.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej "k.p.a.") organ I instancji orzekł o ustaleniu odpłatności D. D. (dalej: "skarżący") za pobyt K. D. w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. (dalej: "DPS"), o ustaleniu okresów, za które skarżący odpłatności nie ponosi oraz o zwolnieniu D. D. w części z ponoszenia odpłatności z tytułu pobytu ojca w DPS -

w całości oraz ustaliło skarżącemu opłatę za pobyt ojca w DPS w okresie od [...] marca 2007 r. do [...] kwietnia 2007 r., w miesiącach: lipcu i listopadzie 2007r., a także

w okresie od [...] stycznia 2008 r. do [...] kwietnia 2008 r.- na kwotę [...] zł.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] maja 2012 r. znak: [...] działający

z upoważnienia Prezydenta Miasta R. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. na podstawie art. 59 ust. 1, art. 61, art. 104 ust. 3 w związku z art. 8, art. 10 ust. 4, art. 14, art. 17 ust. 1 punkt 16, art. 60, art. 62 ust. 2, art. 63, art. 110 ust. 7-8 u.p.s. oraz art. 104 k.p.a. orzekł o:

– ustaleniu odpłatności D. D. za pobyt ojca – K. D. w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. w okresie od [...] marca 2007 r. do [...] kwietnia 2007 r., oraz w lipcu i listopadzie 2007 r., a także w okresie od [...] stycznia 2008 r. do

[...] kwietnia 2008 r. - w kwocie [...] zł;

– ustaleniu, że w okresie od [...] lipca 2006 r. do [...] lutego 2007 r., od [...] maja 2007 r. do [...] czerwca 2007 r., od [...] sierpnia 2007 r. do [...] października 2007 r. i w grudniu 2007 r. skarżący nie kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS;

– zwolnieniu częściowym skarżącego z ponoszenia odpłatności z tytułu pobytu ojca w DPS z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł.

Uzasadniając organ I instancji wskazał, iż K. D. został skierowany do DPS decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., a następnie umieszczony w nim [...] lipca 2006 r. na podstawie decyzji z dnia [...] lipca 2006 r. Powołując art. 60 ust. 1 u.p.s. podniósł, iż pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, który we wskazanej wyżej placówce został ustalony w poszczególnych okresach w następujących kwotach tj.: I - XII 2006 r. na kwotę [...] zł (zarządzenie Prezydenta Miasta R. nr [...] z dnia [...] marca 2006 r.) oraz I 2007 r. - X 2008 r. na kwotę [...] zł (zarządzenie Prezydenta Miasta R. nr [...] z dnia [...] marca 2007 r.).

Organ I instancji wyjaśnił, iż ojciec skarżącego przebywał w DPS w okresie od [...] lipca 2006 r. do [...] kwietnia 2008 r. i ponosił miesięczną opłatę za pobyt w wysokości 70% posiadanego dochodu, tj. [...] zł (od [...] lipca 2006 r. do [...] września 2006 r.); [...] zł (za październik 2006 r.) oraz [...] zł (od [...] listopada 2006 r. do [...] kwietnia 2008 r.). Wpłacane przez niego kwoty nie pokrywały jednak całości kosztów jego pobytu w DPS.

Organ I instancji wskazał m.in., iż na podstawie art. 61 u.p.s. obowiązek wnoszenia opłat związanych z pobytem w domu pomocy społecznej mają: mieszkaniec domu, jego małżonek, zstępni przed wstępnymi i gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Małżonek, zstępni oraz wstępni ponoszą odpłatność zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. W przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez ww. osoby, opłaty te zastępczo ponosi gmina, której przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (art. 61 ust. 3 u.p.s.).

Jednocześnie organ I instancji ustalił, iż osobą zobowiązaną do uiszczania odpłatności za pobyt K. D. w DPS, stosownie do art. 61 ust. 1 punkt

2 u.p.s. jest jedyny syn D. D. (tj. skarżący), który prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dorosłych dzieci. Na podstawie zaświadczeń

o zarobkach przedstawionych podczas wywiadów środowiskowych (w dniach

[...] października 2005 r. i [...] marca 2007 r.) ustalono, że skarżący nie kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Podczas kolejnego wywiadu środowiskowego [...] grudnia 2007 r. ustalono, że rodzina skarżącego kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności. Przedstawione zaświadczenia o dochodach z Aresztu Śledczego w R., gdzie zatrudniony jest skarżący z dnia [...] stycznia 2008 r.

i [...] kwietnia 2008 r. oraz zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

w R. z dnia [...] stycznia 2008 r. i [...] kwietnia 2008 r., gdzie zatrudniona jest jego żona wykazały, że skarżący spełniał warunki do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS od lipca 2006 r. Organ I instancji wskazał także, iż skarżący zwracał się o umorzenie należności za pobyt ojca w DPS, jednakże organ nie przychylił się do jego prośby, gdyż rodzina dysponuje dochodami w wysokości przekraczającej kryterium dochodowe, a ponadto nie stwierdzono wystąpienia szczególnych okoliczności uzasadniających odstąpienie od żądania zapłaty ustalonej kwoty.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, zarzucając jej w punktach

1 i 3 naruszenie prawa materialnego tj. art. 59 ust. 1, art. 64 i 106 ust. 4 u.p.s. oraz prawa procesowego tj. art. 7, art. 8, art. 12, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Skarżący podał, że naruszenie ww. przepisów polega na błędnej interpretacji i wydaniu zaskarżonej decyzji w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, w sytuacji gdy art. 59 ust. 1 pozwala na wydanie rozstrzygnięcia wyłącznie w dacie kierowania do DPS. Nadto zarzucił, że przed wydaniem decyzji w przedmiocie odmowy całkowitego zwolnienia

z odpłatności organ nie przeprowadził wywiadu środowiskowego, celem prawidłowego rozpoznania wniosku w tym zakresie. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji w całości

i umorzenie postępowania względnie o zmianę decyzji poprzez całkowite zwolnienie

z przedmiotowej opłaty.

Decyzją z dnia [...] września 2012 r., znak [...], wskazaną na wstępie i zaskarżoną w niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. działając na podstawie art. 138 § 1 punkt 2 k.p.a. orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji organu I instancji w całości oraz ustaliło skarżącemu opłatę za pobyt ojca w DPS w okresie od [...] marca 2007 r. do [...] kwietnia 2007 r., w miesiącach: lipcu i listopadzie 2007 r., a także w okresie od [...] stycznia 2008 r. do [...] kwietnia 2008 r., na kwotę [...] zł.

Po szczegółowym przedstawieniu stanu faktycznego i prawnego sprawy, organ odwoławczy wskazał, iż z zaświadczeń o zarobkach skarżącego i jego żony wynika, że sytuacja dochodowa rodziny skarżącego kwalifikuje go do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, gdyż dochód jego rodziny w okresie pobytu ojca w DPS przekraczał kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., wynoszące 4 212,00 zł (351 zł x 4 osoby x 300%). Wskazał także, że kwoty obciążające skarżącego za pobyt ojca w DPS stanowią różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w tym domu, a kwotami wnoszonymi przez K. D. Kwoty, jakie winien ponosić skarżący stanowią różnicę pomiędzy dochodami jego rodziny, a kwotą stanowiącą 300% kryterium dochodowego dla czteroosobowego gospodarstwa domowego.

W dalszej części uzasadniania, Kolegium przedstawiło sposób ustalenia opłaty dla skarżącego wskazując, iż łączna kwota odpłatności skarżącego za pobyt ojca

w DPS w okresie od [...] marca 2007 r. do [...] kwietnia 2007 r. w lipcu i listopadzie 2007 r. oraz w okresie od [...] stycznia 2008 r. do [...] kwietnia 2008 r. wynosiła [...] zł.

Kolegium zauważyło, iż organ I instancji częściowo uwzględnił wniosek skarżącego i zwolnił go z odpłatności za omawiany okres do kwoty [...] zł

z powodu nie spełnienia warunków, o których mowa w art. 64 u.p.s. W ocenie Kolegium – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych – obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do DPS powinien wynikać

z decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt w DPS. Dopiero po uprawomocnieniu się takiej decyzji może być rozpoznany wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia ustalonej opłaty, na podstawie art. 64 u.p.s. i może być wydana decyzja w tej sprawie. Dlatego też organ odwoławczy uznał, iż postępowanie w przedmiocie zwolnienia skarżącego

z odpłatności za pobyt ojca w DPS może być wszczęte, gdy decyzja ustalająca wysokość tej opłaty stanie się ostateczna. Zatem kwestia ewentualnego zwolnienia lub odmowy zwolnienia skarżącego z obowiązku partycypowania w kosztach pobytu ojca

w tej placówce winna być rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu. Mając na względzie powyższe Kolegium stwierdziło, iż zaskarżona decyzja w części dotyczącej zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt ojca w DPS wydana została przedwcześnie.

Odnosząc się do zarzutu odwołania, dotyczącego wydania decyzji w przedmiocie ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt ojca w DPS, w sytuacji, gdy przepisy ustawy

o pomocy społecznej pozwalają na wydanie takiego rozstrzygnięcia jedynie w dacie kierowania osoby do DPS, Kolegium wyjaśniło, iż w dniu kierowania K. D. do DPS decyzja taka nie mogła być wydana bowiem w okresie tym skarżący nie kwalifikował się do ponoszenia odpłatności. Kolegium zauważyło, iż skarżący przekroczył kryterium dochodowe dopiero w lipcu 2006 r., co zostało ustalone dopiero w trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego w grudniu 2007 r., a następnie potwierdzone stosownymi zaświadczeniami o zarobkach w 2008 r.

Skargę na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył skarżący, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

– naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na treść przyjętego rozstrzygnięcia, tj. art. 59 ust. 1 u.p.s. w związku z zapisem art. 153 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "p.p.s.a.") poprzez jego błędną interpretację i wydanie zaskarżonej decyzji w przedmiocie opłaty za pobyt w DPS, w sytuacji, gdy wskazany przepis pozwala na wydanie przedmiotowego rozstrzygnięcia jedynie w dacie kierowania zainteresowanego do DPS;

– naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść przyjętego rozstrzygnięcia, tj. art. 139 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie

i wydanie decyzji na niekorzyść skarżącego poprzez pozbawienie go uprawnienia (wskazanego w punkcie 3 decyzji), nabytego decyzją Prezydenta Miasta R., w przedmiocie zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności

z tytułu pobytu w DPS do kwoty [...] zł.

Uzasadniając skarżący wskazał, iż organy orzekające po raz kolejny nie dostrzegają faktu, iż brak decyzji ustalającej wysokość odpłatności skarżącego w dacie kierowania ojca skarżącego, stanowi istotne naruszenie prawa. Podkreślił, iż jeśli

w dacie kierowania ojca do DPS skarżący rzeczywiście nie kwalifikował się do ponoszenia odpłatności to organ winien w osnowie decyzji z dnia [...] listopada 2005 r. stwierdzić o braku po jego stronie takowego obowiązku, natomiast w uzasadnieniu winien wskazać podstawy swego rozstrzygnięcia w tym zakresie. Skarżący stwierdził także, iż organ odwoławczy rażąco naruszył zapis art. 139 k.p.a., albowiem wydaną decyzją pozbawił skarżącego uprawnienia (wskazanego w punkcie 3 decyzji), tj. nabytego decyzją Prezydenta Miasta R. w przedmiocie zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności z tytułu pobytu do kwoty [...] zł, a tym samym bezsprzecznie wydał decyzję na niekorzyść skarżącego. W ocenie skarżącego pierwotne naruszenie przepisu art. 139 k.p.a., skutkuje niezaprzeczalnym naruszeniem przez Kolegium przepisów art. 7, art. 8, art. 12 i art. 15 k.p.a.

Odpowiadając na skargę, Kolegium podtrzymało stanowisko zawarte

w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wskazało, iż nie pozbawiło skarżącego prawa do zwolnienia z odpłatności za pobyt ojca w DPS, a kwestia ta winna być rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Mając na uwadze ww. kryteria kontroli sądowej stwierdzić należy, że skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja reformatoryjna Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] września 2012 r. wydana w przedmiocie ustalenia skarżącemu odpłatności z tytułu pobytu jego ojca w DPS. Zaskarżona decyzja dotknięta jest wadami i z tego względu nie może ostać się w obrocie prawnym.

Zauważyć należy, iż wydane w kontrolowanej sprawie rozstrzygnięcia (zarówno decyzja Kolegium z dnia [...] września 2012 r., jak i uchylona nią decyzja Prezydenta Miasta R. z dnia [...] maja 2012 r.) są kolejnymi wydanymi w tym przedmiocie.

W dniu [...] sierpnia 2010 roku została wydana decyzja znak: [...] Prezydenta Miasta R. ustalająca odpłatność D. D. za pobyt ojca K. D. w DPS w okresie od [...] lipca 2006 roku do [...] kwietnia 2008 roku na kwotę [...] zł. Decyzja ta po rozpoznaniu odwołania skarżącego została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [...] października 2010 roku, znak [...] utrzymana w mocy. Wobec złożenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi na ostateczną

w administracyjnym toku instancji decyzję Kolegium z dnia [...] października 2010 roku sprawa była rozpoznawana przez ten Sąd i wyrokiem z dnia 24 marca 2011 roku

w sprawie VIII SA/Wa 1097/10 zarówno decyzja zaskarżona, jak i decyzja ją poprzedzająca zostały uchylone. W uzasadnieniu wskazanego wyżej rozstrzygnięcia Sąd przywołał treść art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt 2 ust. 3 u.p.s., z którego wynika, iż pobyt

w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, zaś średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Ogłoszenie stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w DPS od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla osoby w dniu jej kierowania do DPS (art. 59 ust. 1 u.p.s.). Sąd wskazał także na treść art. 61 ust. 1

pkt 1 - 3 u.p.s. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 2 maja 2011 roku), z którego wynikało, iż do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obowiązani są

w kolejności: 1. mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich - przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2. małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3. gmina,

z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby

i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W myśl art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b tej ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, małżonek, zstępni i wstępni wnoszą opłaty zgodnie

z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ww. ustawy, jeżeli posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 250% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca na osobę w rodzinie nie może być niższa niż 250% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Powołując się na art. 61 ust. 3 u.p.s. Sąd wskazał, iż w przepisie tym przewidziano obowiązek wnoszenia zastępczo opłat przez gminę, jeżeli z tego obowiązku nie wywiązują się osoby wymienione w art. 61 ust. 1

pkt 1, 2 u.p.s. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu wniesionych w tym celu kwot. Decyzją właściwy organ ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby kierowanej. Decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach podmioty. Adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w DPS mogą być osoba skierowana, a także osoba bądź osoby z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3. To w decyzji, o której mowa w art. 59

ust. 1 u.p.s. doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy przez: określenie kwoty opłaty za pobyt w DPS, wskazanie osób zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wskazanych w ww. przepisach, ustalenie, przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualne zwolnienie, stosownie do art. 64 u.p.s., w całości lub w części

z ustalonej opłaty. O takim zakresie decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej świadczy także treść § 8 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 października 2005 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U.

Nr 217, poz. 1837), w którym zawarto wymóg dołączenia do wniosku o skierowanie do DPS oświadczenia o wysokości dochodów nie tylko osoby ubiegającej się

o umieszczenie, ale także jej małżonka, zstępnych i wstępnymi. Są to dane niezbędne do wydania na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzji o treści obejmującej opisany wyżej zakres rozstrzygnięcia. Sąd powołał się jednocześnie na prezentowany w literaturze pogląd, wskazujący na to, iż wynikające z art. 59 ust. 1 u.p.s. ustalenie opłaty w decyzji administracyjnej obejmuje obowiązek organu nie tylko określenia ogólnej kwoty opłaty miesięcznej, ale także osoby czy osób zobowiązanych do jej uiszczania ( A. Prekut

– Ustawa o pomocy społecznej z komentarzem – cyt. za W. Maciejko, P. Zaborniak

– Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008, str. 299). Obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., ale decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt

w DPS przewidziana w art. 59 ust. 1 u.p.s. Tym samym obowiązek partycypowania

w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej powinien zostać określony już w decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt i nawet udokumentowana okoliczność odmowy zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. nie może stanowić wyłącznej podstawy do wydania decyzji o obowiązku zwrotu na rzecz gminy części opłaty przez nią ponoszonej, przez taką osobę.

Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji wydał w dniu [...] grudnia 2011 roku decyzję o ustaleniu odpłatności skarżącego za pobyt jego ojca w DPS w okresie od dnia [...] lipca 2006 roku do dnia [...] kwietnia 2008 roku, orzekł jednocześnie

o odmowie zwolnienia skarżącego z odpłatności za powyższe. Decyzja ta po rozpoznaniu odwołania skarżącego, decyzją Kolegium z dnia [...] lutego 2012 roku została uchylona w całości i sprawa przekazana do ponownego rozpoznania organowi

I instancji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy została wydana decyzja Prezydenta Miasta R. z dnia [...] maja 2012 roku i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] września 2012 roku, o których mowa wyżej.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W myśl tego przepisu Sąd przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy jest związany wykładnią przepisów ustawy o pomocy społecznej dokonaną w sprawie

VIII SA/Wa 1097/10 i przedstawioną oceną prawną. Wywody Sądu w tej sprawie zachowują swoja aktualność co do zasady, ponieważ zmiana treści art. 61 u.p.s.

z dniem 3 maja 2011 roku objęła jedynie wartość kryterium dochodowego, które z tym dniem zostało ustalone na 300% i takiej wysokości ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Z przywołanych wyżej wywodów, o których mowa, wynika, iż fundamentalne znaczenie dla ustalenia odpłatności m. in. osoby wskazanej w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. za pobyt, tak jak w niniejszej sprawie – ojca, w domu pomocy społecznej ma decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w DPS, o której mowa w art. 59 ust. 1 u.p.s. Zaskarżona decyzja, jak również decyzja ją poprzedzająca nie stanowi decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1 u.p.s., a jak zauważył Sąd w uzasadnieniu wyroku w sprawie

VIII SA/Wa 1097/10 z akt sprawy nie wynika, aby taka decyzja, której stroną byłby skarżący była wydana. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż decyzja taka istotnie nie była wydawana, gdyż skarżący w dacie kierowania ojca do DPS nie kwalifikował się do ponoszenia odpłatności, a kryterium dochodowe przekroczył dopiero w lipcu 2006 roku. Powyższe stanowisko organu nie zasługuje na podzielenie. Kryterium dochodowe nie ma wpływu na krąg osób zobowiązanych, który określa

art. 61 ust. 1 u.p.s. Sytuacja majątkowa tych osób może się zmieniać, a tym samym powodować zmianę w zakresie spełniania lub nie kryterium dochodowego. Jednocześnie osoby znajdujące się w kręgu osób wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s. powinny mieć świadomość tego, że mogą być zobowiązane do ponoszenia choćby części kosztów pobytu członka rodziny w DPS i tym samym mieć możliwość podjęcia decyzji czy są zainteresowane umieszczeniem tej osoby w DPS, czy też zapewnią jej opiekę we własnym zakresie. Zauważyć także należy, iż skoro gminie przysługuje prawo do dochodzenia zwrotu poniesionych wydatków tytułem opłat za pobyt osoby

w domu pomocy społecznej, jeżeli osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1, 2

i ust. 2a nie wywiązują się z tego obowiązku, to znaczy, że organ gminy oprócz ustalenia kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności, o której mowa

w decyzji wskazanej w art. 59 ust. 1 u.p.s. winien w pierwszej kolejności wykazać, że podjął stosowne działania zmierzające do zawarcia umowy z tymi osobami. Jeżeli organ gminy nie podejmuje działań zmierzających do zwarcia umowy, o której mowa

w art. 103 ust. 2 u.p.s., to tym samym pozbawia się możliwości dochodzenia zwrotu poniesionych wydatków. Nie można bowiem wymagać od poszczególnych osób wywiązywania się z obowiązku, który nie został skonkretyzowany. Z samego brzmienia art. 103 ust. 2 u.p.s. wynika, że celem takiej umowy nie jest nawiązanie cywilnoprawnego stosunku zobowiązującego do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, ale ustalenie wysokości opłaty "wnoszonej" przez te osoby, a więc opłaty, której obowiązek ponoszenia został już ustalony. Przekonujący jest pogląd prezentowany przez W. Maciejko i P. Zaborniaka w Komentarzu do ustawy o pomocy społecznej (Warszawa 2008), że zawarcie umowy przewidzianej w art. 103 ust. 2 u.p.s. ma na celu umożliwienie małżonkowi, zstępnym i wstępnym zadeklarowanie opłacania wyższego odsetka opłaty, aniżeli wynika to z przepisów o minimalnych obciążeniach wynikających z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a i b (wyrok NSA z 6 września 2010 r. sygn. akt

I OSK 204/10 – dostępny w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Z akt administracyjnych wynika, iż pierwszą czynnością organu zmierzającą do zawarcia umowy, o której mowa było skierowanie do skarżącego pisma z dnia [...] sierpnia 2008 roku, to jest już po upływie okresu, za który miałaby zostać ustalona odpłatność. Tego rodzaju działanie nie może być potraktowane jako uzasadniające możliwość dochodzenia zwrotu poniesionej zastępczo przez gminę opłaty za pobyt ojca skarżącego w DPS.

Wskazane wyżej uchybienia i braki świadczą o naruszeniu norm prawa materialnego zawartych w art. 59 ust. 1, 61 ust. 3 u.p.s., które mają wpływ na wynik sprawy i nie pozwalają na postawienie decyzji w obrocie prawnym. Wobec tych uchybień oraz tego, iż okres, za który zaskarżona decyzja ustala odpłatność upłynął ponad cztery lata przed wydaniem decyzji wydaje się, iż nie ma możliwości ich usunięcia. W tych okolicznościach w ocenie Sądu organ winien rozważyć umorzenie postępowania w tej sprawie.

Jednocześnie zauważyć należy, że zawarty w skardze zarzut naruszenia art. 139 k.p.a. jest zasadny. Z przepisu tego wynika, iż organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba, że decyzja ta rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. O ile zasługuje na podzielenie pogląd Kolegium, iż zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty w myśl art. 64 u.p.s. powinno nastąpić po jej ustaleniu, w odrębnym postępowaniu, o tyle brak jest podstaw do stwierdzenia, iż w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do rażącego naruszenia prawa lub rażącego naruszenia interesu społecznego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. (punkt 2). Orzeczenie

o kosztach znajduje oparcie w treści art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z § 6 pkt 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego

z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z zm.).