Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 689/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.) Asesor WSA Piotr Pyszny po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 października 2021 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją [...]r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.":

- uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek i na podstawie:

1) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od 9.2004 do 8.2007, od 10.2007 do 6.2016 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

składek- [...]zł,

odsetek liczonych na 9 sierpnia 2016 r. - [...]zł,

kosztów upomnienia - [...]zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 9.2005 do 7.2007, od 4.2008 do 6.2016 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

składek- [...]zł,

odsetek liczonych na 9 sierpnia 2016 r. - [...]zł,

kosztów upomnienia - [...]zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres od 5.2002 do 3.2003, od 10.2003 do 8.2007, od 10.2007 do 12.2013 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

składek- [...]zł,

odsetek liczonych na 9 sierpnia 2016 r. - [...]zł,

2) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem" odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od 9.2004 do 8.2007, od 10.2007 do 6.2016 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

składek-[...]zł,

odsetek liczonych na 9 sierpnia 2016 r. - [...]zł,

kosztów upomnienia - [...]zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 9.2005 do 7.2007, od 4.2008 do 6.2016 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

składek- [...]zł,

odsetek liczonych na 9 sierpnia 2016 r. - [...]zł,

kosztów upomnienia - [...]zł,

c) Fundusz Pracy - za okres od 5.2002 do 3.2003, od 10.2003 do 8.2007, od 10.2007 do 12.2013, w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

składek- [...]zł,

odsetek liczonych na 9 sierpnia 2016 r. - [...]zł;

3) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3, 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia odmawia umorzenia wyegzekwowanych należności z tytułu składek po dniu złożenia wniosku o umorzenie w łącznej kwocie [...]zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne za 3.2009 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

składek -[...]zł,

odsetek liczonych na 9 sierpnia 2016 r. -[...]zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za 8.2007 oraz od 10.2007 do 4.2008 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

składek - [...]zł,

odsetek liczonych na 9 sierpnia 2016 r. -[...]zł.

W uzasadnieniu organ oświadczył, że co do składek przedawnionych oraz zapłaconych zostaną wydane odrębne decyzje.

Odnośnie tego, Sąd stwierdził, że w aktach sprawy znajdują się decyzje:

- z [...]r. nr [...], umarzająca postępowanie dot. wskazanych w niej należności jako bezprzedmiotowe, albowiem zostały one zapłacone przez stronę w okresie od 1[...]r. do 11 maja 2021r.;

- z [...]r. nr [...], umarzająca postępowanie odnośnie wymienionych w niej należności jako przedawnionych.

Następnie organ stwierdził, że 9 sierpnia 2016 r. do Oddziału ZUS-u w C. wpłynął wniosek, w którym skarżąca zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek. Swój wniosek uzasadniła trudną sytuacją materialno-bytową, nieuczciwością kontrahentów, koniecznością likwidacji wcześniej prowadzonej hurtowni, włamaniami do sklepu. Wskazała, że mąż otrzymuje rentę inwalidzką. Nie posiada żadnych dóbr materialnych, które mogłaby sprzedać i uregulować należności. Mieszka w mieszkaniu spółdzielczym, a przy obecnych dochodach trudno zaspokoić podstawowe potrzeby. Często musi prosić syna o pomoc w opłaceniu podstawowych rachunków.

ZUS decyzją z [...] r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek, za okres od kwietnia 2000 r. do lipca 2016 r., w łącznej wysokości [...]zł.

Decyzją z [...] r. ZUS utrzymał w mocy ww. decyzję z [...] r. W uzasadnieniu stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Dalej, odnosząc się do przesłanek uregulowanych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (dalej: rozporządzenie), organ stwierdził, że sytuacja rodzinna i materialna skarżącej nie uzasadnia umorzenia należności. Wskazał, że należności objęte wnioskiem o umorzenie są bezsporne i nie uległy przedawnieniu, co związane jest z prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. postępowaniem egzekucyjnym, które spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia, zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Ponadto organ wskazał, że nawet ustalenie, że istnieją przesłanki uzasadniające pozytywne rozpatrzenie przedmiotowego wniosku, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje ZUS-u do wydania decyzji uwzględniającej żądanie strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 30 maja 2017 r., I SA/Gl 145/17 uchylił decyzję ZUS-u z [...] r. Sąd zwrócił uwagę, że ZUS powinien dokonać ustaleń i w sposób jednoznaczny wyjaśnić, czy nie doszło do przedawnienia części składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Decyzją z [...]r. ZUS uchylił decyzję z [...] r. stwierdzając, że wniosek o umorzenie należności z tytułu składek wymaga ponownego rozpatrzenia w pierwszej instancji, w oparciu o aktualny stan zadłużenia skarżącej, uwzględniając przedawnione składki na dzień wydania decyzji.

ZUS decyzją z [...] r., nr [...] ponownie odmówił umorzenia należności z tytułu składek z tym jednak, że w łącznej wysokości [...]zł, obejmującej:

a) składki na ubezpieczenia społeczne za okres 11/2001-03/2003,10/2003-06/2016 w łącznej kwocie [...]zł,

b) składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres 11/2001-03/2003, 10/2003-07/2007,11/2007-06/2016 w łącznej kwocie [...]zł,

c) składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 02/2002-03/2003, 10/2003-12/2013 w łącznej kwocie [...]zł,

d) odsetki na dzień 9 sierpnia 2016 r. w łącznej kwocie [...]zł,

e) koszty upomnienia w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że doszło do przedawnienia części składek, jednak organ nie umotywował tego stanowiska. Wskazał tyko, że przedawnienie dotyczy składek na:

- FUS za okres 04/2000-10/2001, 04/2003-09/2003,09/2007;

- FUZ za okres 10/2000-10/2001, 04/2003-09/2003,09/2007;

- FP i FGŚP za okres 10/2000-10/2001, 04/2003-09/2003, 09/2007.

Organ stwierdził również, że nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. uzasadniających uznanie, że zobowiązania z tytułu składek są całkowicie nieściągalne - co jest warunkiem koniecznym do ich ewentualnego umorzenia. Skarżąca nie wykazała także, że z uwagi na sytuację majątkową oraz rodzinną uregulowanie należności za osobę prowadzącą działalność wpłatami własnymi lub w ramach układu ratalnego wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Decyzją z [...]., po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS utrzymał w mocy decyzję z [...] r.

WSA w Gliwicach wyrokiem z 12 grudnia 2018 r., I SA/Gl 907/18 uchylił decyzję z [...].

W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że po pierwsze, organ dokonał niezwykle pobieżnej analizy sytuacji materialnej i osobistej skarżącej. Po drugie, Sąd w wyroku z 12 grudnia 2018 r. wskazał, że już w wyroku z 30 maja 2017 r. WSA w Gliwicach wytknął organowi, iż poprzestał na stwierdzeniu, że prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowanie egzekucyjne spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia, zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Stanowisko organu, że na skarżącej nadal ciąży obowiązek uiszczenia wszystkich składek objętych odmową umorzenia (a sięgają one listopada 2001 r.) nadal nie jest w żaden sposób wykazane ani też udokumentowane.

Decyzją z [...]r., [...], ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z [...] r.

W uzasadnieniu przedstawił zmiany stanu prawnego w zakresie przedawnienia składek i zdarzenia dotyczące strony a mające wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności. Następnie dokonał analizy przesłanek umorzenia zaległości określonych w ustawie i właściwym rozporządzeniu i stwierdził, że żadna z nich w stosunku do skarżącej nie zachodzi.

Wyrokiem z 17 czerwca 2020r. sygn. akt I SA/Gl 1191/19 WSA w Gliwicach po raz kolejny uchylił decyzję wydaną w przedmiocie wniosku strony o umorzenie zaległości.

W uzasadnieniu wskazał, że przyczyną uchylenia decyzji było niewykonanie zaleceń zawartych w poprzednim wyroku WSA w Gliwicach.

Sąd w tymże wyroku stwierdził bowiem, że analiza stanu prawnego w zakresie przedawnienia, jest zbyt powierzchowna, a tym samym narusza art. 153 p.p.s.a. Organ nie wskazał konkretnych dat, od których mają zastosowanie poszczególne regulacje, nie przedstawił różnych obowiązujących wersji powołanych przepisów, czy też nie zajął się zagadnieniami intertemporalnymi.

Po wtóre, Sąd w poprzednim wyroku uznał, że obowiązkiem organu było udokumentowanie zdarzeń prawnych, które są relewantne w kontekście zawieszenia biegu terminu przedawnienia (...) należności składkowych, zatem konieczne będzie uzupełnienie akt sprawy o dokumentację dotyczącą biegu terminu przedawnienia należności. Sąd zobowiązał organ do wykazania, które należności i z jakiej przyczyny są nadal nieprzedawnione.

W wyroku I SA/Gl 1191/19 WSA skonstatował również, że ZUS nie zamieścił w aktach sprawy ani jednego dokumentu dotyczącego tego zagadnienia.

Natomiast nieudokumentowanie okoliczności wpływających na bieg terminu przedawnienia należności składkowych, oprócz naruszenia art. 153 p.p.s.a., stanowi także o naruszeniu przez ZUS art. 77 § 1 i art. 80 kpa.

Sąd podniósł także, że na stronie 1. wewnętrznego dokumentu organu z [...]r. wskazano, że składki za okres od 11/2001 do 02/2002 zostały uregulowane wpłatami własnymi płatnika dokonanymi w miesiącach 03-05/2017; 11-12/2017; 01-05/2018. Jeśli tak, to postępowanie o umorzenie składek za te okresy było bezprzedmiotowe, co powinno znaleźć wyraz w treści osnowy zaskarżonej decyzji, nawet pomijając problematykę, czy te zaległości w dniu zarachowania wpłat były przedawnione, czy też nie. Wreszcie podniósł, że wniosek skarżącej inicjujący kontrolowane postępowanie (najstarsze pismo w sprawie), podobnie jak i skarga do Sądu - wskazują adres: C., ul. [...]. Organ powinien więc podać, na podstawie jakiego dokumentu skierował do skarżącej korespondencję na adres przy ul. [...]. WSA stwierdził także, że organ naruszył art. 153 p.p.s.a. również w odniesieniu do analizy zaistnienia przesłanki umorzenia wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Realizując ocenę prawną Sądu wynikającą z wyroku z 12 grudnia 2018 r. odnośnie tej przesłanki umorzenia, ZUS powinien – jeśli odmawia jej stwierdzenia - wyraźnie i jednoznacznie wskazać, na czym opiera przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia w wysokości ponad [...] tysięcy zł, bez narażenia strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. W kontrolowanej decyzji tego zabrakło, co także stanowi powód do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

W wyroku o sygn. akt I SA/Gl 1191/19 Sąd sformułował zatem dla organu następujące zalecenia:

"Zatem, w pierwszej kolejności ZUS powinien poddać analizie kwestię przedawnienia należności składkowych. W tym zakresie powinien mieć na uwadze regulacje prawne wskazane przez Sąd w punkcie 6.1. uzasadnienia wraz z zarysowanymi tam kwestiami intertemporalnymi.

Po wtóre, powinien udokumentować wszystkie okoliczności, na które się powołuje w związku z instytucją zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, to jest: doręczenie upomnienia, decyzji, tytułu wykonawczego, a także wniosku o umorzenie należności w trybie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. poz. 1551), czy zawiadomienia o wszczęciu postępowania finalizowanego decyzją, o której mowa w art. 24 ust. 5f u.s.u.s. Powinien dołączyć do akt także postanowienie organu egzekucyjnego z [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, jak też dokumenty obrazujące dokonanie czynności egzekucyjnych zawieszających bieg terminu przedawnienia należności składkowych, w trwającym jeszcze postępowaniu egzekucyjnym, w odniesieniu do składek za okres począwszy od kwietnia 2006 r. (jak wynika z tabeli na str. 3-19 decyzji). Przy czym, techniczna strona realizacji tego obowiązku jest bez znaczenia. Organ do materiału dowodowego tej sprawy może dołączyć odpisy stosownych dokumentów albo ich oryginały, np. poprzez załączenie do tego materiału akt postępowań, w których się one znajdują.

W zakresie składek nieprzedawnionych, organ analizując przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. powinien zbadać i wyraźnie oraz jednoznacznie wyartykułować w tej mierze swoje stanowisko, czy skarżąca ma możliwość spłaty zadłużenia bez pozbawienia siebie i swojej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Stwierdzając, że nie zachodzi przesłanka umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. - organ powinien uprawdopodobnić, że z danego źródła, w konkretnym okresie, skarżąca uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia, choćby w zakresie przekraczającym wartość zabezpieczonej hipoteką nieruchomości."

Zaskarżoną decyzją [...]r. ZUS uchylił decyzję z [...]r. i odmówił umorzenia składek w kwotach i za okresy wskazane na wstępie.

W uzasadnieniu, po przedstawieniu przebiegu dotychczasowego postępowania podniósł, że stosując się do zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał analizy przedawnienia należności z tytułu składek według przepisów prawnych regulujących te kwestie.

Od 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2074, ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się jednak, że upływ terminu przedawnienia przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej wynoszącego do 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania. Natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu.

Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia.

Mocą powołanej ustawy z 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia."

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 maja 2020 r., P 2/18, stwierdził, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Z dniem 1 stycznia 2003 r. dodano także ust. 5a-5d do art. 24 u.s.u.s. Zgodnie z art. 24 ust. 5b bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Przepis art. 24 ust. 5b, z dniem 1 lipca 2004 r. uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z a 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Według nowego brzmienia art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 138, poz. 808), z dniem 20 lipca 2011 r. do art. 24 u.s.u.s. dodano ust. 5f, zaś ust. 6 otrzymał nowe brzmienie.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat.

Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.

Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Na podstawie art. 1 ust. 15 ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r. poz. 1551) zwanej dalej "ustawą abolicyjną" bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6,10 i 12 tego aktu, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13 tej ustawy. Ustawa pozwalała na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe oraz wypadkowe, za okres od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. za osoby obowiązkowo objęte tym ubezpieczeniom z tytułu prowadzonej działalności oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres, za który zostaną umorzone składki na ubezpieczenia społeczne.

ZUS uznał zatem, że składki określone w sentencji decyzji są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał także hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek objętych wnioskiem o umorzenie w księgach wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy w L.:

- nr [...]- [...]r. wpisem hipoteki przymusowej w wysokości [...]zł na podstawie decyzji nr [...] z [...] r., za okres od 8.2007 do 6.2016 z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wraz z odsetkami.

- nr [...]- [...]r. wpisami hipotek przymusowych na podstawie decyzji nr [...]z [...] r., za okres od 8.2007 do 6.2016 na kwotę [...]zł z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami oraz na kwotę [...]zł z tytułu składek na Fundusz Pracy wraz z odsetkami.

Bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek zawiesiło:

a) postępowanie prowadzone na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej: od 13 stycznia 2015 r. do 23 września 2016 r., tj. od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji z [...]r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek;

b) postępowanie prowadzone na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s.: od 2 sierpnia 2016 r. do 28 października 2016 r., tj. od dnia doręczenia zawiadomienia nr [...]z [...]r. o wszczęciu postępowania do dnia uprawomocnienia się decyzji nr [...] z [...] r.

Bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek zawiesiło prowadzone postępowanie egzekucyjne i działania podejmowane przez organ rentowy, zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek, opisane szczegółowo w tabeli przedstawionej na str. 9-24 zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach ZUS wyjaśnił, że korespondencja kierowana była na adres zamieszkania zgodnie z dostępnymi danymi bazy Pesel. Korespondencja kierowana na adres siedziby została zwrócona z adnotacją "likwidacja". W dokumencie ZUS ZFA - zgłoszenie/zmiana danych płatnika składek sporządzonym w ramach jednego okienka (wpływ do ZUS 1 września 2009 r.) strona wskazała siedzibę oraz adres zamieszkania.

ZUS dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod względem przepisów ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 708 ze zm.) i stwierdził, że strona prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej prowadzonej w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych, a zatem jest przedsiębiorcą. ZUS dokonał zatem analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną i uznał, że nie zostały spełnione wszystkie cztery przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, co przesądza o tym, że ewentualne wsparcie nie będzie stanowiło pomocy publicznej w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, a w konsekwencji nie podlega obowiązkowi notyfikacji Komisji Europejskiej. W szczególności nie została spełniona przesłanka zakłócenia konkurencji na rynku wspólnotowym na skutek przyznania pomocy.

Organ dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej strony, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania.

Z oświadczenia strony wynika, że:

- jest mężatką i prowadzi wraz z mężem dwuosobowe gospodarstwo domowe, zaś mąż osiąga dochody w wysokości [...]zł netto miesięcznie,

- jest mikroprzedsiębiorcą i pracuje,

- prowadzi działalność gospodarczą i w 2019 r. uzyskała dochody w wysokości [...]zł, przy przychodach w wysokości [...]zł,

- nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych,

- nie uzyskuje dochodów z innych źródeł,

- nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej i innych form pomocy,

- ponosi stałe miesięczne koszty związane z utrzymaniem z tytułu: miesięcznych opłat - [...]zł, opłat eksploatacyjnych - [...]zł oraz kosztów związanych z leczeniem -[...]zł,

- posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości [...]zł z miesięczną ratą [...]zł oraz inne w wysokości [...]zł dochodzone w drodze egzekucji komorniczej, regulowane w łącznej wysokości [...]zł miesięcznie,

- jest właścicielką nieruchomości - określonej jako nieużytki rolne o powierzchni [...] m2 położonej w R.,

- posiada środki na rachunku bankowym w wysokości [...]zł, papiery wartościowe oraz inne prawa majątkowe, jednak ich wartość nie została określona,

- nie posiada pojazdów i wierzytelności,

- posiada komputer i sprzęt RTV/AGD o łącznej wartości [...]zł.

Organ podniósł także, że przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w C..

ZUS wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy i w ocenie organu w stosunku do strony nie zachodzą.

■ przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (śmierć zobowiązanego) nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

■ przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

■ nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – strona nie zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej;

■ przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek objętych wnioskiem o umorzenie przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

■ przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

[...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201) - w uzasadnieniu wskazano, że jedynym składnikiem majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności jest nieruchomość, jednak Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. nie jest właściwy do prowadzenie egzekucji z nieruchomości z uwagi na miejsce jej położenia;

■ przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w C., należności z tytułu składek zostały zabezpieczone wpisami hipotek przymusowych w księgach wieczystych.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Organ wyliczył, że budżet gospodarstwa domowego strony wynosi [...]zł miesięcznie i jest wyższy niż poziom minimum socjalnego w III kwartale 2020 r. określony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w lutym 2021 r. na kwotę 2.094,53 zł dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego. Zatem nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu.

W toku postępowania strona oznajmiła, że cierpi na zakrzepicę w prawej nodze, a mąż jest rencistą z powodu tętniaka mózgu oraz astmy. Do akt sprawy nie została przedłożona dokumentacja medyczna. Strona jest aktywna zawodowo - prowadzi działalność gospodarczą. Nadto od [...]r. ma prawo do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia emerytalnego, które jest stałym źródłem dochodu wypłacanym bez względu na stan zdrowia lub konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny. Dlatego ta przesłanka również nie zachodzi.

Organ stwierdził także, że w ramach pomocy przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 strona otrzymała 26 maja 2020 r. pożyczkę w wysokości 5.000,00 zł ze środków Funduszu Pracy na sfinansowanie kosztów działalności gospodarczej.

Analizując poziom dochodów gospodarstwa domowego i poziom deklarowanych wydatków na bieżące utrzymanie, organ stwierdził, że po ich poniesieniu do dyspozycji gospodarstwa domowego pozostaje [...]zł.

Podkreślił, że od [...]r. przysługuje stronie prawo do świadczenia emerytalnego, o które dotychczas nie wnioskowała, pomimo że wniosek o umorzenie należności został uzasadniony trudną sytuacją materialną. W ocenie ZUS nieracjonalna jest rezygnacja z dodatkowego źródła dochodów i jednocześnie wnioskowanie o umorzenie należności publicznoprawnych z powodu trudności finansowych. Jedynym logicznym uzasadnieniem tej sytuacji jest uniemożliwienie organowi prowadzenie przymusowego dochodzenia należności z tego składnika majątkowego.

Z uzyskaniem prawa do świadczenia emerytalnego związane byłyby dodatkowe korzyści finansowe. Przedsiębiorca, po uzyskaniu prawa do emerytury, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej może podlegać ubezpieczeniom emerytalno- rentowym na zasadzie fakultatywnej. Oznacza to, że obowiązkowe jest wyłącznie ubezpieczenie zdrowotne. Skorzystanie z tego przywileju spowodowałoby, że miesięczne zobowiązania wobec ZUS zmniejszyły się z kwoty [...]zł do kwoty [...]zł, czyli o [...]zł miesięcznie (dane według deklaracji ZUS DRA za 1/2021 r.). Gdyby skarżąca skorzystała z prawa do świadczenia emerytalnego od grudnia 2018 r. i z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej opłacała wyłącznie obowiązkowe składki na ubezpieczenie zdrowotne - [...]zł w roku 2019 i [...]zł w roku 2020 (przy założeniu dotychczasowych wpłat) saldo zadłużenia wobec ZUS przez 24 miesiące zmniejszyłoby się o ok. [...]zł.

Odnosząc się do zadłużenia z tytułu podatków organ stwierdził, że fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, gdyż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli i nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek.

Dalej organ przypomniał, że skarżąca jest właścicielką dwóch nieruchomości w miejscowości R., na których ZUS dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek. Kwota należności, przekraczająca wartość hipoteki, o której wspominał Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 17 czerwca 2020 r. została uregulowana. Aktualne dochody gospodarstwa domowego pozwalają na ratalną spłatę zadłużenia bez uszczerbku dla możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych i spłaty zobowiązań wobec innych wierzycieli.

Organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 848/16 podkreślił, że jeżeli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to w takiej sytuacji umorzenie należności byłoby przedwczesne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie zauważyć przyjdzie, że zaskarżona decyzja jest już kolejną wydaną w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, a poprzednie rozstrzygnięcia organu były uchylane kolejnymi wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zatem badanie przedmiotowej decyzji należy przeprowadzić nie tylko pod kątem jej zgodności z prawem, ale także pod kątem realizacji wskazań zawartych w poprzednich wyrokach.

W pierwszej kolejności organ zobowiązany był do poddania analizie kwestii przedawnienia należności i udokumentowania okoliczności, na które się powołuje w związku z zawieszeniem biegu terminu przedawnienia.

Odnośnie tej kwestii zauważyć należy, że na str. 6-8 organ przedstawił zmiany stanu prawnego odnośnie przedawnienia, a na str. 9 – 24 decyzji zamieścił tabelę, w której przedstawił daty zawieszenia biegu terminu przedawnienia konkretnych zaległości wynikające z wszczęcia postępowania egzekucyjnego i wpisu hipoteki przymusowej na dwóch nieruchomościach stanowiących własność skarżącej.

Udokumentowania wszczęcia i przebiegu postępowania egzekucyjnego dot. w szczególności dwa tomy akt administracyjnych zawierających karty od 1 do 83 i od 84 do 472, z których wynika kiedy i na jakie zaległości wystawiane były tytuły wykonawcze, kiedy i jakie czynności egzekucyjne były względem strony podejmowane.

Znajduje się tu także (karta 372) postanowienie z [...]r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, co do którego orzekające poprzedni sądy administracyjne zwróciły uwagę na konieczność analizy przyczyn jego umorzenia, a która została przeprowadzona w dalszej części uzasadnienia.

Najstarsze zaległości dotyczą maja 2002r., zatem termin ich płatności przypadał w czerwcu owego roku. Zgodnie z art. 24 ust. 4 usus w brzmieniu obowiązującym w czerwcu 2002r., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2074, ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do 31 grudnia 2002 r. 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania. Natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulegało 10-letniemu przedawnieniu. Z dniem 1 stycznia 2003 r. dodano także ust. 5a-5d do art. 24 u.s.u.s. Zgodnie z art. 24 ust. 5b bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat.

Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Z powyższego wynika, że do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r., a takie są przedmiotem postępowania (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, ale liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Przy czym kolejne wersje ustawy przewidywały zasadę, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z art. 27 ust. 2 ww. ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, wynika zaś, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego okresu. W myśl tej zasady przedawnienie nastąpiłoby w czerwcu 2012r., ale wówczas było ono już zawieszone w związku z wszczęciem egzekucji.

Zawieszenie biegu terminu przedawnienia objętych decyzją składek nastąpiło bowiem 7 lipca 2005r. (karty 1-5) w związku ze skierowaniem tytułu wykonawczego do egzekucji, co oznacza, że od dnia, kiedy składki stały się wymagalne do dnia zawieszenia biegu terminu przedawnienia upłynęło ok. 3 lat i 1 miesiąc. Natomiast na mocy art. 27 o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, bieg przedawnienia ponownie został skrócony do 5 lat, ale rozpocząłby się od dnia 1 stycznia 2012 r. Skoro jednak bieg terminu przedawnienia został zawieszony i nie biegł w związku z wszczęciem egzekucji, nie mogło ono rozpocząć biegu od 1 stycznia 2012r., zatem ponowne rozpoczęcie biegu tego terminu mogłoby nastąpić dopiero po umorzeniu postępowania egzekucyjnego tj. 30 czerwca 2018r. i zakończyć się po pięciu latach od tej daty, gdyby nie złożenie wniosku o umorzenie składek.

Podnieść bowiem należy i to, że stosownie do art. 1 ust. 15 ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r. poz. 1551) zwanej dalej "ustawą abolicyjną" bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6,10 i 12 tego aktu, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13 tej ustawy (zatem decyzji o umorzeniu należności lub odmowie umorzenia).

Wniosek o umorzenie został złożony 16 września 2016r. (karta 78, tom bez numeru), a zatem w czasie, gdy bieg terminu przedawnienia był zawieszony w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym, wszczętym 7 lipca 2005r., a po jego umorzeniu [...]r. powodował dalsze zawieszenie okresu przedawnienia w związku z faktem, że kolejne decyzje odmawiające umorzenia były nieprawomocne i były w stosunku do nich wnoszone skargi do sądu administracyjnego.

Wskazuje to, że należności objęte zaskarżoną decyzją nie uległy przedawnieniu.

W wyroku o sygn. akt I SA/Gl 1191/19 WSA podniósł także i nakazał zbadać organowi kwestię podstawy prawnej postanowienia z [...]r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż gdyby podstawę owego umorzenia stanowił art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 u.p.e.a., to skutki umorzenia tego postanowienia zostałyby uchylone, w przeciwieństwie do sytuacji, gdyby umorzenie nastąpiło na podstawie art. 59 § 2 tej ustawy, na co zwrócił uwagę WSA powołując się na uchwałę NSA z 28 kwietnia 2014r. sygn. akt I FPS 8/13.

Odnosząc się do tego aspektu sprawy organ wyjaśnił, że postanowienie to zostało wydane na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a., w związku z brakiem właściwości do prowadzenia egzekucji z nieruchomości położonej w L., co oznacza, że skutki wydania tego postanowienia dla zawieszenia biegu terminu przedawnienia nie zostały uchylone, na co wskazał WSA w wyroku I SA/Gl 1191/19. Zgodnie z wytycznymi Sądu dokument ten został dołączony do akt sprawy i stanowi kartę 372 akt administracyjnych.

Wreszcie należy zauważyć, że składki za okres od 08.2007 do 6.2016 zostały zabezpieczone hipotecznie poprzez wpis hipoteki przymusowej dokonany [...]r. na należących do strony dwóch nieruchomościach. Również najstarsze spośród tych zabezpieczonych hipotecznie należności nie uległy przedawnieniu, gdyż w dacie ich powstania termin przedawnienia wynosił lat 10 i do dnia wpisania hipoteki jeszcze nie upłynął również przy uwzględnieniu przepisu przejściowego zawartego w art. 27 ww. ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców stanowiącym, że do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012r. stosuje się okres pięcioletni, który jednak rozpoczyna się od 1 stycznia 2012r., z czego wynika, że w dacie dokonania wpisu hipoteki należności nie uległy przedawnieniu.

Do analogicznego wniosku prowadzi art. 27 ust. 2 ww. ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, z którego wynika, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego okresu. Zatem w oparciu o przepisy dotychczasowe należności od 08.2007 uległyby przedawnieniu we wrześniu 2017r. (przesunięcie o 1 miesiąc wynika z terminu płatności składek przypadającego w następnym miesiącu w stosunku do tego, za który są należne), podczas gdy również do tych składek znajduje zastosowanie przepis zawieszający bieg terminu przedawnienia w związku ze złożeniem wniosku o umorzenie należności. Został on złożony 16 września 2016r. a kolejne rozpoznające go decyzje nie były prawomocne i były uchylane wyrokami WSA.

Nadto zgodnie z art. 24 ust. 5 usus w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003r. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Przy czym konstytucyjność tego przepisu potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 maja 2020r., sygn. akt P 2/18.

WSA wskazał również na konieczność uzasadnienia przez organ dokonywania doręczeń na ul. [...], podczas gdy wniosek o umorzenie jak i skarga do Sądu zawierały adres na ul. [...]. Do powyższych zaleceń organ się zastosował wyjaśniając, że kierowanie korespondencji na adres przy ul. [...] było spowodowane tym, że jest to adres zamieszkania strony ujawniony w bazie PESEL, również taki adres wskazała strona w piśmie kierowanym do ZUS tj. dokumencie ZUS ZFA. Natomiast stosownie do art. 42 § 1 Kpa pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Przy czym w myśl art. 42 § 3 Kpa w razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2 pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie. W aktach sprawy znajdują się zwrotne potwierdzenia odbioru korespondencji kierowanej na adres przy ul. [...], które odbierali domownicy strony, np. karta 43 akt administracyjnych. Wreszcie podnieść należy i to, że strona nie podnosiła, że korespondencja organu kierowana na adres przy ul. [...] do niej nie dociera lub że jest to adres niewłaściwy.

Wobec ustalenia, że należności z tytułu składek objęte przedmiotową decyzją nie uległy przedawnieniu, Sąd przystąpił do jej merytorycznego badania.

Przesłanki umożliwiające organowi umorzenie należności składkowych określone zostały w art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021, poz. 423 t.j.) – dalej powoływana jako usus.

Zgodnie z ust. 1 powołanego artykułu, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Ust. 2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Ust. 3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Odnosząc ustalony stan faktyczny do powołanego przepisu Sąd zauważył, że:

Ad 1 – przesłanka ta nie zachodzi.

Ad 2, 4, 4b i 4c – z akt nie wynika, aby któreś z ww. postępowań się toczyło, nie powołuje się na to także sama skarżąca.

Ad 3 - przesłanka ta nie zachodzi, gdyż strona nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej.

Ad 4a – wysokość zaległości jest wyższa, niż koszty upomnienia.

Ad 5 – organy egzekucyjne nie stwierdziły braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję i jest ona w toku (egzekucja prowadzona przez Dyrektora Oddziału ZUS w C.). Natomiast egzekucja, która nadal jest w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności.

Ad 6 – z tej samej przyczyny jak w punkcie ad 5 nie można uznać, że spełniona została przesłanka 6. Strona posiada bowiem dwie nieruchomości, które zostały obciążone hipoteką na rzecz ZUS.

Należy także zauważyć, że składki mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie bowiem do art. 28 ust. 3a usus, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zasady i warunki tego umarzania określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003, Nr 141, poz.1365) – dalej rozporządzenie.

Zgodnie z jego § 3:

Ust. 1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc się do przesłanki drugiej strona nie podnosi, aby poniosła straty w wyniku klęski żywiołowej lub jakichś nadzwyczajnych zdarzeń. Wskazuje co prawda na kradzież z włamaniem dokonaną na jej szkodę, ale odnośnie tego argumentu Sąd wyraża pogląd, że w przypadku przesłanki nadzwyczajnych zdarzeń jako przyczyny zaległości w opłacaniu składek, aby mogła ona być uwzględniona musi być adekwatna do kwoty owych zaległości i okresu, w jakich powstały. Z akt sprawy wynika, że zaległości w opłacaniu składek, nawet tylko te, które nie uległy przedawnieniu obejmują okresy kilkuletnie, np. od 9.2004 do 8.2007, od 10.2007 do 6.2016, a ich łączna kwota wynosi wraz z odsetkami ok. [...]zł. Natomiast jak wynika z postanowienia o umorzeniu dochodzenia z 12 grudnia 2001r. włamanie miało miejsce 10 listopada 2001r., zaś starta, jaką poniosła strona wyliczona została na kwotę [...]zł. Zatem zarówno rozmiar strat, jak i data ich powstania wskazują, że to nie one były przyczyną powstania zaległości.

Co do przesłanki trzeciej zauważyć należy, że choroba sama w sobie nie może stanowić przesłanki umorzenia zadłużenia; jest tak tylko wówczas, gdy uniemożliwia ona uzyskiwanie dochodu na pokrycie zaległości. Natomiast z jednej strony skarżąca nie wykazała, aby choroba na którą cierpi uniemożliwiała jej pracę lub prowadzenie działalności gospodarczej, (którą zresztą przecież prowadzi), z drugiej organ zasadnie podniósł, że strona może skorzystać z uprawnień emerytalnych, co pozwoli jej osiągnąć dochody niezależnie od jej stanu zdrowia.

Ta kwestia ma także wpływ na przesłankę pierwszą. Odnośnie tego zauważyć przyjdzie, że skorzystanie z tych uprawnień z jednej strony pozwoliłoby osiągnąć stronie dodatkowe dochody z emerytury, które bez uszczerbku dla swego dotychczasowego poziomu życia mogłaby przeznaczyć na spłatę zadłużenia, z drugiej pozwoliłoby zmniejszyć obciążenia wynikające z faktu prowadzenia działalności. Będąc emerytką skarżąca byłaby zmuszona do opłacania jedynie składki zdrowotnej, a nie pełnej składki na wszystkie ubezpieczenia i Fundusze, co także pozwoliłoby jej uzyskać dodatkowe środki na spłatę długu wobec ZUS. Natomiast z wyliczeń ZUS zawartych w decyzji wynika, że już bez tych możliwych do osiągnięcia środków dochody w gospodarstwie domowym strony są wyższe niż minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa domowego. Strona jest także właścicielką dwóch nieruchomości, które mogą być przeznaczone na spłatę zadłużenia. Faktem jest, że zadłużenie strony wobec ZUS jest wysokie, ale może być spłacane w ratach i to bez uszczerbku dla dotychczasowego poziomu życia strony. W takim zaś razie umorzenie takich należności byłoby przedwczesne, o czym prawidłowo orzekł organ w zaskarżonej decyzji.

Zwrócić należy uwagę również na to, że strona całymi latami nie płaciła składek, a mimo to nie podjęła decyzji o zakończeniu działalności gospodarczej, przez co sama wygenerowała powstanie zaległości w tak znacznych kwotach. Nie może teraz posługiwać się argumentem, że są tak wysokie, że niemożliwe do spłacenia. Po wtóre nie ponosiła takich kosztów, jak inni przedsiębiorcy, opłacający je na bieżąco, zatem uzyskiwała w porównaniu z nimi uprzywilejowaną pozycję na rynku i nienależne korzyści. O tym, że są to korzyści istotne świadczy wysokość zadłużenia, wynosząca ok. [...]zł.

Biorąc pod uwagę wszystkie wyżej przedstawione okoliczności, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.