Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2512/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art.145 § 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.2 art.6 ust 5, art.11 ust 5, art.13 ust 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) Protokolant: asystent sędziego Katarzyna Kudrzycka po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Z.Z. i R.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 314/16 w sprawie ze skarg Z.Z. i R.Z. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP 1. oddala skargi kasacyjne; 2. zasądza solidarnie od Z.Z. i R.Z. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 16 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 314/16, oddalił skargę R.Z. i Z.Z. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2013 r.

Wyrok ten wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

W dniu [...] czerwca 1990 r. Z.Z. , jako jeden z następców prawnych K.Z., złożyła w Urzędzie Miejskim w G. wniosek o odszkodowanie z tytułu pozostawionego mienia poza obecnymi granicami Polski przez K.Z.

W dniu [...] kwietnia 2005 r. następcy prawni K.Z. – Z.Z., B.Z. i R.Z. – złożyli wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej przez K.Z. w miejscowości Ch.

Wojewoda Mazowiecki, decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...], potwierdził Z.Z., R.Z. i B.Z. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K.Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości Ch., w zakresie gruntów o powierzchni [...] ha, domu o pow. ok. [...] m2, stodoły o pow. ok. [...] m2, spichlerza o pow. ok. [...] m2 oraz obory, chlewni, czworaków i stajni.

Decyzja Wojewody Mazowieckiego została utrzymana w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r.

W dniu [...] marca 2013 r. z wnioskami o wznowienie postępowania zakończonego wskazaną powyżej decyzją Ministra Skarbu Państwa wystąpili R.Z. i Z.Z.. Strony wskazały na nowe okoliczności faktyczne oraz nowe dowody otrzymane z Państwowego Archiwum Obwodu B. w dniu [...] lutego 2013 r. obrazujące m.in., że powierzchnia majątku była większa niż [...] ha.

Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...] października 2011 r., wskazując, że fakty, z powodu których strony żądają wznowienia postępowania i które, zdaniem stron, potwierdzone są nowymi dowodami, były już przedmiotem analizy organów, dokonanej w oparciu o istniejące wcześniej dowody, które podają wręcz identyczne dane związane z powierzchnią przedmiotowych lasów. Minister wyjaśnił, że na okoliczność rodzaju i powierzchni nieruchomości pozostawionej przez K.Z. w Ch. w aktach sprawy znajduje się bowiem materiał dowodowy, który już był przedmiotem analizy. W decyzji opisano szczegółowo tę dokumentację i wnioski z niej wynikające. Ponadto, Minister ustosunkował się do poszczególnych dokumentów dołączonych do wniosku o wznowienie postępowania i stwierdził, że dowody te wskazują na okoliczności dotyczące własności lasu, które były już analizowane przez organy administracji.

Po rozpatrzeniu wniosków Z.Z. i R.Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia [...] października 2013 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2013 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że dowody, o których wspominają wnioskodawcy są wprawdzie nowymi dowodami nieznanymi organom wydającym decyzje w sprawie, jednak nie stanowią wystarczającej podstawy uchylenia dotychczasowej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. oraz wydania nowego rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Minister ponownie podkreślił, że fakty, w oparciu o które strony żądały wznowienia postępowania, i które zdaniem stron, potwierdzone są nowymi dowodami były już przedmiotem analizy organów dokonanej w oparciu o istniejące wcześniej dowody, które podają wręcz identyczne dane związane z powierzchnią przedmiotowych lasów. Wśród nich organ wymienił przykładowo zaświadczenia Państwowego Archiwum Obwodu B. z 2004 r. i 2007 r. W oparciu o te dokumenty ustalono, że w 1938 r. powierzchnia majątku Ch. wynosiła [...] ha. Ponadto, zgodnie z ich treścią, w latach 1920–1930 posiadacze majątku Ch. sprzedawali ziemię i użytki leśne w formie działek. Powyższe dowody wskazują, w ocenie organu, na to, że powierzchnia majątku Ch. podlegała uszczupleniu, w związku z czym nie sposób było ustalić dokładnej jego powierzchni na chwilę opuszczenia przez K.Z. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a tym samym nie było również możliwe ustalenie, czy w chwili opuszczenia nieruchomości użytki leśne, w wielkości stwierdzonej według stanu na luty 1938 r., nadal stanowiły część pozostawionego majątku. Odnośnie do złożonych przez strony nowych dowodów, Minister podniósł, że "Plan gospodarstwa leśnego" nie ma daty sporządzenia, a więc nie jest wiadomym na jaką datę potwierdza stan własności. Brak wskazania daty dokumentu powoduje również, iż nie jest możliwe ustalenie, czy w chwili opuszczenia majątku przez właściciela nieruchomości powierzchnia drzewostanu oraz nieużytków była taka jaką przedstawia ww. plan. Ponadto dokument ten podaje mniejszą powierzchnię lasów dóbr Ch. ([...] ha), aniżeli w znajdującym się w aktach sprawy "Wykazie majątków ziemskich ponad [...] ha", w którym podano, że majątek ten wynosił [...] ha. Zdaniem Ministra oznacza to, że okoliczność ta była już przedmiotem analizy organów administracji publicznej, a jej wynik nie został sądownie zakwestionowany przez strony postępowania. Organ wskazał, że pismo Starosty Powiatu w Ł. z dnia [...] czerwca 1939 r. dotyczące zalesienia majątku Ch. nie wykazuje w ogóle powierzchni lasów, więc nie może być wystarczającym dowodem na okoliczność ustalenia stanu lasów na wrzesień 1939 r. Pozostałe dokumenty, tj.: pismo z dnia [...] lutego 1938 r. oraz pismo z dnia [...] listopada 1938 r. wskazują na powierzchnię jedynie "niektórych zrębów sosnowych i dębowych" wchodzących w skład lasów obrębu Ch., które mają podlegać zalesieniu. Z protokołu badania lasu majątku Ch. wynika natomiast, iż był on sporządzony w dniu [...] – [...] stycznia 1935 r. Wskazana w tym protokole powierzchnia lasów nie ustala więc powierzchni drzewostanu na 1939 r., a tym samym nie może być ponad wszelką wątpliwość podstawą właściwych ustaleń w sprawie. Pismo Wojewody P. z dnia [...] lutego 1938 r. nr [...] wskazuje powierzchnię lasów na [...] ha, która to powierzchnia jest zbieżna z wielkością podaną w zaświadczeniu Państwowego Archiwum Obwodu B. z 2007 r. Z powyższych względów Minister Skarbu Państwa nie znalazł podstaw do zmiany swojego stanowiska, wskazując, że przedstawione przez wnioskodawców dowody potwierdzają powierzchnię majątku Ch. wynoszącą [...] ha gruntu, co wynika z załączonych do akt zeznań B.P. i E.P. oraz oświadczenia E.Z. Organ stwierdził, że stan wiedzy tych osób przemawia za przyjęciem ich oświadczeń za najbardziej wiarygodne. Osoby te zamieszkiwały w sąsiedztwie przedmiotowej nieruchomości, a zatem podane przez nich informacje są wiarygodnym źródłem dowodowym. Organ podkreślił, że zgromadzony materiał dowodowy pozwala dokonać jedynie ustalenia, że powierzchnia majątku pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynosiła [...] ha.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2013 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli Z.Z. i R.Z. , wnosząc o jej uchylenie.

Z.Z. kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie m.in. art. 2 w zw. z art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez nieuwzględnienie wielkości majątku Ch. według stanu na dzień jego pozostawienia, pomimo istnienia dowodów jednoznacznie wskazujących stan tego majątku. Ponadto zarzuciła organowi mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 127 § 3 i art. 140 w zw. z art. 151 § 1 i art. 149 § 2 k.p.a., art. 76 § 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 140 w zw. z art. 151 § 1 i art. 149 § 2 k.p.a., oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 127 § 3 i art. 140 w zw. z art. 151 §1 i art. 149 § 2 k.p.a. Zarzuciła także naruszenie art. 146 § 2 k.p.a. poprzez odmowę przymiotu "istotności" nowym dowodom w sprawie, podczas gdy wpływają one w sposób oczywisty na ocenę stanu faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięcia w decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. W ocenie skarżącej organ naruszył także art. 6 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 i art. 140 w zw. z art. 151 § 1 i art. 149 § 2 k.p.a., poprzez nie oparcie zaskarżonej decyzji na przesłankach wynikających z przepisów dotyczących wznowienia postępowania oraz art. 8 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 i art. 140 w zw. z art. 151 § 1 i art. 149 § 2 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie analizy nowych dowodów zgromadzonych w sprawie i brak konkluzji dotyczącej wpływu wynikających z nowych dowodów okoliczności na ocenę zgodności decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. ze stanem rzeczywistym.

R. Z. we wniesionej skardze wskazał, że Wojewoda M. w decyzji z dnia [...] maja 2011 r. nie uwzględnił lasów stanowiących znaczną część majątku Ch. Tymczasem z dowodów przedstawionych przez wnioskodawców wynika jednoznacznie, że las był istotną częścią majątku. Zdaniem skarżącego szczególną uwagę należy zwrócić na pismo Wojewody P. z dnia [...] lutego 1938 r., w którym ustalono powierzchnię lasów, w wyniku zmniejszenia ich powierzchni o [...] ha, na [...] ha. Tym samym, właśnie taki obszar należy uznać za powierzchnię lasów znajdującą się w obrębie majątku Ch. W takich okolicznościach nowe dowody opisujące istnienie lasów, wbrew twierdzeniom organu, muszą być uznane za istotne. Zdaniem skarżącego powyższe ustalenia korespondują również z zeznaniami świadków, którzy wskazują że powierzchnia ziemi ornej waha się w przedziale od [...] do [...] ha. W ocenie skarżącego kolejnym uchybieniem organu jest fakt, że decyzje oparł na dwóch zaświadczeniach Państwowego Archiwum Obwodu B. z dnia [...] września 2004 r. i z dnia [...] grudnia 2007 r., które opisują stan swoich archiwów. Zatem, organ posługujący się językiem rosyjskim opisuje co znajduje się w dokumentach sporządzonych w języku polskim, a następnie dokonuje się tłumaczenia z języka rosyjskiego na język polski. Skarżący stwierdził, że oczywistym jest, iż podczas procesu dwukrotnego tłumaczenia część informacji ulegnie zniekształceniu. Strony natomiast uzyskały z ww. Archiwum oryginalne dokumenty w polskiej wersji językowej stanowiące podstawę wydania tych zaświadczeń. Dlatego też podstawę orzekania powinny – w ocenie skarżącego – stanowić nowe dowody w postaci oryginalnych dokumentów, nie zaś powstałe na ich podstawie zaświadczenia. Skarżący wskazał, że na podstawie zaświadczenia Archiwum Państwowego obwodu B. z dnia [...] września 2004 r. organ ustalił, iż w latach 1920–1930 posiadacze majątku Ch. sprzedawali ziemię i użytki w formie działek, jednak po sięgnięciu do przedstawionych w ostatnim czasie organowi dokumentów źródłowych powyższe twierdzenia nie znalazły potwierdzenia w rzeczywistości, gdyż zmniejszenie powierzchni majątku wynikało z zajęcia części lasów dla celów obronnych ([...] ha) oraz ponownych obmiarów majątku, co obrazuje odpis z księgi wieczystej wydany po 1929 r., czyli po rzekomych wyprzedażach majątku.

Minister Skarbu Państwa w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 10 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2957/13, uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2013 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2013 r.

W ocenie Sądu, przedłożone przez wnioskodawców dokumenty w postaci: 1) planu Gospodarstwa Leśnego w lasach dóbr "Ch.", 2) protokółu badania lasu majątku Ch. przeprowadzonego w dniu [...] – [...] stycznia 1935 r., 3) pisma Starosty Powiatu w Ł. z dnia [...] listopada 1938 r., 4) pisma Starosty Powiatu w Ł. z dnia [...] czerwca 1939 r., 5) pisma Wojewody P. z dnia [...] lutego 1938 r., nr [...], 6) pisma Starosty Powiatu w Ł. z dnia [...] lutego 1938 r. – bez wątpienia są dowodami nie znanymi Wojewodzie ani Ministrowi przy wydawaniu decyzji w postępowaniu zwykłym (co zresztą stwierdziły organy administracji), jak również niektóre z nich zawierają nowe okoliczności faktyczne co do tego, czy w skład pozostawionego majątku Ch. wchodziły również użytki leśne. Sąd podkreślił, że analiza protokołu badania lasu z [...] – [...] stycznia 1935 r. wskazuje, iż "Lasy obrębu Ch. zagospodarowane są na podstawie Planu gospodarstwa leśnego, zatwierdzonego decyzją Wojewody P. z dnia [...] lutego 1933 r., nr [...] na okres 9-letni 1932/33–1940/41". Z kolei z pisma Starosty Powiatowego w Ł. z dnia [...] czerwca 1939 r. wynika nakaz poprawy jesienią 1939 r. zalesień dębowych lat poprzednich w obrębie Ch. sadzonkami dębowymi jednorocznymi, a wiosną 1940 r. nakaz poprawy zalesienia sosnowego.

Sąd I instancji stwierdził zatem, że skoro powyższe dokumenty, w szczególności pismo Starosty z czerwca 1939 r., potwierdzają, iż w skład majątku Ch. bez wątpienia wchodziły także jesienią, a nawet wiosną 1940 r. użytki leśne, przy jednoczesnym braku w aktach sprawy dokumentów wskazujących na wyprzedaż majątku w okresie miesiąca lipca i sierpnia 1939 r., to tym samym nie można podzielić stanowiska organów obu instancji, iż nie było możliwości ustalenia, czy użytki leśne nadal stanowiły część pozostawionego majątku, a dokumenty te niczego nowego nie wnoszą do sprawy zaś potwierdzają jedynie okoliczności znane organowi. Ponadto, Sąd zauważył, że w aktach sprawy nie ma jakichkolwiek dokumentów świadczących o wyprzedaży użytków leśnych od lutego 1938 r. (kiedy to obszar ich wynosił [...] ha) do czerwca 1939 r., kiedy to bezspornie użytki leśne wchodziły w skład majątku Ch., a świadczy o tym pismo z czerwca 1939 r. W piśmie tym Starosta Ł. wskazał także, że "poprawki i uzupełnienia odnoszą się do powierzchni wchodzącej do planu upraw za lata 1934–1938".

Sąd I instancji wskazał ponadto, że skoro zdaniem Ministra, według oświadczeń świadków majątek pozostawiony przez K.Z. miał powierzchnię "z całą pewnością większą" niż [...] ha, jednakże to nie pozwalało na stanowcze ustalenie, czy majątek Ch. miał powierzchnię większą niż [...] ha, to rodzi się pytanie na jakiej podstawie organ przyjął jako pewnik powierzchnię mniejszą (bez użytków leśnych), tym bardziej iż większość dokumentów znanych organowi w postępowaniu zwykłym prowadziła wręcz do odmiennych wniosków, wymagających dalszego prowadzenia postępowania dowodowego. Skoro jednak organy tego nie uczyniły, a decyzja Ministra Skarbu Państwa nie została zakwestionowana w postępowaniu sądowadministracyjnym, to - w ocenie Sądu - należy stwierdzić, że złożenie we wniosku wznowieniowym powyższych dokumentów potwierdziło okoliczność, że w skład majątku Ch. wchodziły także użytki leśne.

Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 9 października 2015 r., sygn. akt I OSK 2890/14, wydanym na skutek skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa, uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2014 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że ocena, jaką zawarto w zaskarżonym wyroku i w konsekwencji uchylono zaskarżone decyzje nie mogła być zaakceptowana. Organy w postępowaniu zwykłym, w którym dysponowały już częścią dokumentów, jakie przedstawione zostały następnie w postępowaniu wznowieniowym, rozważały kwestie dotyczące powierzchni majątku pozostawionego przez K.Z. . Ostatecznie, wobec braku precyzyjnych danych czy w chwili opuszczania przez K.Z. byłego terytorium Rzeczypospolitej w skład pozostawionego przez niego majątku wchodziły użytki leśne o określonej powierzchni przyjęto, przede wszystkim w oparciu o zeznania świadków, że prawo do rekompensaty - poza rekompensatą za pozostawienie domu o pow. [...] m2, stodoły o pow. [...] m2, spichlerza o pow. [...] m2 oraz obory, chlewni, czworaków i stajni - przysługuje za grunty o powierzchni 500 ha.

Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że okoliczność podniesiona przez Sąd, która przesądziła o uwzględnieniu skargi, a mianowicie, że złożone przy wniosku wznowieniowym dokumenty potwierdzały, że w skład majątku Ch. wchodziły także użytki leśne jest w tym względzie niewystarczająca. Okoliczność, że majątek ten składał się również z lasów była bowiem w postępowaniu zwykłym znana. Jednakże z przedstawionych przez organy przyczyn związanych z brakiem precyzyjnych danych co do tego czy lasy i o jakiej powierzchni zostały w związku z wojną pozostawione przyjęto, że K.Z. pozostawił grunty o powierzchni [...] ha. Jeżeli zdaniem wnioskodawców ustalenia faktyczne organów były w sprawie nieprawidłowe możliwe było wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w celu dokonania przez Sąd oceny zgodności z prawem ostatecznej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. Skoro skarga taka nie została wniesiona, to rozważając sprawę obecnie, w wyniku skargi na decyzje wydane we wznowionym postępowaniu, Sąd nie był uprawniony do sformułowania oceny, w myśl której postępowanie zwykłe zostało w sprawie przeprowadzone nieprawidłowo, gdyż występowały przesłanki do dalszego prowadzenia postępowania dowodowego, czego organy jednak nie uczyniły. Nie można też akceptować zaleceń co do dalszego postępowania prowadzonego w trybie wznowieniowym, by "organy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w kierunku pozwalającym na wyeliminowanie wskazanych wyżej wątpliwości". NSA zaznaczył przy tym, że przez nową okoliczność istotną dla sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, że w sprawie zapadłaby decyzja co do istoty odmienna od dotychczasowego ostatecznego rozstrzygnięcia. Oczywistym też jest, że innej okoliczności w rozumieniu omawianego przepisu nie może stanowić odmienna niż w pierwotnym postępowaniu ocena znanych wówczas temu organowi dowodów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku z dnia 16 maja 2016 r. wskazał, że wnosząc o wznowienie postępowania skarżący przywołali art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wskazując na "nowy dowód", o którym mowa w tym przepisie i podając, że dowód ten istniał w dacie wydania decyzji ostatecznej, ale nie był znany organowi orzekającemu, a jest istotny dla rozstrzygnięcia sprawy. Skarżący wskazali na nowe okoliczności faktyczne oraz nowe dowody otrzymane z Państwowego Archiwum Obwodu B. obrazujące m.in., że powierzchnia majątku była większa niż [...] ha. Tymi dowodami są: plan Gospodarstwa Leśnego w lasach dóbr "Ch.", protokół badania lasu majątku Ch. przeprowadzony w dniu [...] - [...] stycznia 1935 r., pisma Starosty Powiatu w Ł. z dnia [...] listopada 1938 r. , z dnia [...] czerwca 1939 r. i z dnia [...] lutego 1938 r., pismo Wojewody P. z dnia [...] lutego 1938 r. W postępowaniu zwykłym, w którym dysponowano już częścią dokumentów, jakie przedstawione zostały następnie w postępowaniu wznowieniowym, organy rozważały już kwestie dotyczące powierzchni majątku pozostawionego przez K.Z. Ostatecznie, wobec braku precyzyjnych danych czy w chwili opuszczania przez K.Z. byłego terytorium Rzeczypospolitej w skład pozostawionego przez niego majątku wchodziły użytki leśne o określonej powierzchni przyjęto, przede wszystkim w oparciu o zeznania świadków, że prawo do rekompensaty - poza rekompensatą za pozostawienie domu o pow. [...] m2, stodoły o pow. [...] m2, spichlerza o pow. [...] m2 oraz obory, chlewni, czworaków i stajni - przysługuje za grunty o powierzchni [...] ha. Organy, które rozpatrywały wniosek w postępowaniu zwykłym, w oparciu o zgromadzone dowody, rozważały zatem możliwość przyznania rekompensaty za majątek o większej powierzchni, w tym lasy, lecz oceniły, że brak jest dostatecznych dowodów w tym względzie, przede wszystkim co do powierzchni pozostawionych lasów w dniu opuszczenia przez K.Z. majątku. W postępowaniu tym ustalono m.in., że zgodnie z wykazem majątków ziemskich ponad [...] ha (prawdopodobnie z 1929 r.) właścicielami majątku Ch. o powierzchni [...] ha byli spadkobiercy F.Z. (jednym z nich był K.Z.). Organy analizowały także treść pozostałej dokumentacji, w tym odpisu protokołu badania majątku z dnia [...] – [...] stycznia 1935 r. i decyzji Wojewody P. z dnia [...] lutego 1938 r. określającej powierzchnię lasu ochronnego majątku Ch., do których odwołano się także wnosząc o wznowienie postępowania. Przedstawione przez skarżących nowe dowody potwierdzają w istocie zasadność kwestionowanego rozstrzygnięcia, ponieważ jak i dowody zgromadzone w postępowaniu zwykłym nie pozwalają na ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości jaka powierzchnia lasów została pozostawiona przez K.Z. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi kasacyjne wnieśli R.Z. i Z.Z.

Skarżący R.Z. domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie:

- przepisów prawa materialnego tj. art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. - poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że przedstawione dowody nie mają przymiotu istotności;

- przepisów postępowania tj. art. 3 § 1 i art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. (Dz.U. Nr 169, poz. 1418) o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, co skutkowało tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej oraz na skutek dokonania błędnej wykładni odrzucił skargę skarżącego, pomimo, że organ administracyjny uznał za dowody oświadczenia świadków i oparł na nich swoje rozstrzygnięcie a powołany przepis prawa umożliwia oparcie decyzji na oświadczeniach świadków jedynie w przypadku braku dokumentów, co doprowadziło do nieprzyznania rekompensaty za las wchodzący w skład majątku. Nawet jeżeli organ miał wątpliwości co do powierzchni lasów, to mógł przyjąć ich minimalną powierzchnię, wynikającą z dokumentów, a nie uznawać dokumenty za niewiarygodne i wbrew zasadzie logiki wyinterpretować, że jeśli ktoś oświadcza, że majątek miał co najmniej [...] ha ziemi ornej to oznacza, że na pewno nie miał lasów i dokumenty urzędowe nie mają znaczenia.

Skarżąca Z.Z. również domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie:

- art. 145 §1 pkt 1 lit c i art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. - poprzez oddalenie skargi na decyzję pomimo przedstawienia przez strony nowych istotnych dowodów mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 151 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez oddalenie skargi na skutek niedokonania analizy stanu faktycznego i nowych dowodów, a tym samym niedokonanie rzeczywistej kontroli legalności działania organu administracji publicznej i oddalenie skargi w oparciu o okoliczności sprzeczne z faktami;

- 145 §1 pkt 1 lit c i art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 146 § 2 i art. 149 § 2 k.p.a. - poprzez oddalenie skargi w wyniku utożsamienia fazy badania przyczyn wznowienia i fazy badania istoty sprawy, a tym samym stwierdzenie, że można w wyniku wznowienia postępowania odmówić uchylenia decyzji pomimo istnienia przyczyn wznowienia bez dokonania oceny zgodności decyzji ostatecznej z prawem materialnym, tj. bez przeprowadzenia postępowania co do istoty sprawy;

Nadto, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżąca zarzuciła naruszenie art. 2 w zw. z art. 11 ust. 5 w zw. z art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez oddalenie skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa pomimo przedstawienia dowodów wskazujących, że prawo do rekompensaty nie zostało ustalone w sposób określony wymogami prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne nie zawierają usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.

W świetle przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przypisanym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także przewidzianym dla niej wymaganiom, tzn. powinna zawierać prócz innych wymogów, m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Koniecznym warunkiem uznania, że strona prawidłowo powołuje się na jedną z podstaw kasacyjnych jest wskazanie, które przepisy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć to wpływ na wynik sprawy. To na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżonym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez sąd i wpływ naruszenia na wynik sprawy, czyli treść zaskarżonego orzeczenia. Zarzuty kasacyjne nie odpowiadające tym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności. Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych. Jedynie w sytuacji, gdy treść uzasadnienia skargi kasacyjnej pozwala na jednoznaczne określenie, jaką postać naruszenia prawa wnoszący skargę kasacyjną chciał powołać w zarzutach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny może przeprowadzić kontrolę merytoryczną zarzutu. Wadliwość zarzutu jest bowiem możliwa do usunięcia w drodze rozumowania poprzez analizę argumentacji zawartej w uzasadnieniu środka odwoławczego, co nie narusza ani autonomii strony postępowania kasacyjnego do stanowienia o formie i treści zarzutów podnoszonych w postępowaniu kasacyjnym, ani związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej na mocy art. 183 § 1 p.p.s.a. Tym samym realizowany jest obowiązek nałożony na Naczelny Sąd Administracyjny, a zawarty w art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., w myśl którego w procesie kontroli kasacyjnej należy odnieść się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09 oraz wyrok NSA z dnia 9 listopada 2011 r., II FSK 776/10, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wniesiona w niniejszej sprawie przez R.Z. skarga kasacyjna nie została w pełni prawidłowo sformułowana. Jej autor, w ramach zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, wskazał na naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Tymczasem przepis ten nie jest przepisem prawa materialnego, a przepisem prawa procesowego. Nie jest to jednak nieprawidłowość, która uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu rozpoznanie tego zarzutu. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika bowiem wyraźnie, że wadliwości rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji skarżący kasacyjnie upatruje w uchybieniach w zakresie oceny dowodów, w tym nowych dowodów przedstawionych przez oboje skarżących wraz z wnioskiem inicjującym postępowanie wznowieniowe, które jego zdaniem w sposób wyraźny potwierdzają powierzchnię lasów objętych pozostawionym majątkiem Ch.

Natomiast ze skargi kasacyjnej wniesionej przez Z.Z. wynika, że kwestionuje ona przede wszystkim oddalenie skargi, pomimo przedstawienia dowodów, które powinny były wpłynąć na zmianę rozstrzygnięcia sprawy przez organ w zakresie powierzchni nieruchomości pozostawionej w warunkach określonych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 169, poz. 1418 ze zm.).

Z analizy podstaw kasacyjnych obu skarg oraz ich uzasadnień wynika, że skarżący kasacyjnie w istocie za główną wadę wydanego wyroku uznają pomięcie przez Sąd pierwszej instancji wadliwości, której dopuścił się orzekający w przedmiocie wznowienia organ administracji, a mianowicie przyjęcie, że nowe dowody przedłożone przez skarżących nie mogły doprowadzić do zmiany orzeczenia z dnia [...] maja 2011 r., stwierdzającego prawo do rekompensaty skarżących za nieruchomości w ściśle określonym w tym orzeczeniu stanie. Co do tego stanu nieruchomości w dacie jej pozostawienia przez poprzedników prawnych skarżących kasacyjnie pomiędzy organem a skarżącymi istnieje zasadniczy spór odnoszący się do powierzchni wchodzących w skład majątku Ch. lasów, który - ich zdaniem - mógł zostać rozstrzygnięty przy uwzględnieniu nowych dowodów przedłożonych wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania.

Z tego powodu uzasadniona była łączna ocena zasadności zarzutów wskazanych w obu skargach.

Zwrócić należy uwagę, że rozpoznając sprawę Sąd I instancji związany był wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 października 2015 r., w sprawie I OSK 2890/14, wydanym po rozpoznaniu skargi kasacyjnej od pierwszego wyroku Sądu pierwszej instancji kontrolującego rozstrzygnięcie organu we wznowionym postępowaniu z podstawy w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Przepis art. 190 p.p.s.a. stanowi, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Wykładnia prawa dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia [...] października 2015 r. została zakomunikowana w formie oceny prawej zawartej w uzasadnieniu tego wyroku. Przez ocenę prawną rozumie się bowiem wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 listopada 2010 r., II OSK 1929/09 i z dnia 18 maja 2011 r., I OSK 198/11, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazując mu sprawę do ponownego rozpoznania wyjaśnił, że w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania oraz treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku uchylenie obydwu wydanych przez Ministra Skarbu Państwa należało uznać za przedwczesne. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Minister Skarbu Państwa we wznowionym postępowaniu przeprowadził postępowanie co do przyczyn wznowienia na podstawie art. 149 § 2 k.p.a. i uznał, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji dotychczasowej, bowiem nie wystąpiła przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Kwestionując to stanowisko, Sąd pierwszej instancji winien był wskazać, na czym konkretnie polegały uchybienia przepisom Kodeksu postępowania administracyjnego przez organ prowadzący postępowanie nadzorcze i zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. przedstawić precyzyjne wskazania co do dalszego postępowania. Odwołanie się w tym względzie do niedostatków postępowania dowodowego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] października 2011 r., jakie dostrzegł Sąd pierwszej instancji, nie mogło być uznane za prawidłowe. Odmowa uchylenia decyzji z dnia [...] października 2011 r. była wynikiem dokonanej w postępowaniu nadzorczym oceny, że brak jest w sprawie wskazanej przesłanki wznowienia postępowania i w tym też zakresie winna być dokonana ocena przez Sąd pierwszej instancji. Gdyby stanowisko organu w świetle treści przedstawionych we wznowionym postępowaniu dokumentów było zdaniem Sądu nieprawidłowe, to winien ten pogląd w sposób precyzyjny i przekonujący umotywować, mając na uwadze rozumienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., jako okoliczności, które mogły mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, że w sprawie zapadłaby decyzja co do istoty odmienna od dotychczasowego ostatecznego rozstrzygnięcia. Okoliczność podniesiona przez Sąd, która przesądziła o uwzględnieniu skargi, a mianowicie, że złożone przy wniosku wznowieniowym dokumenty potwierdzały, że w skład majątku Ch. wchodziły także użytki leśne, była w tym względzie niewystarczająca. Okoliczność, że majątek ten składał się również z lasów była bowiem w postępowaniu zwykłym znana. Jednakże z przedstawionych przez organy przyczyn związanych z brakiem precyzyjnych danych co do tego czy lasy i o jakiej powierzchni zostały w związku z wojną pozostawione przyjęto, że K.Z. pozostawił grunty o powierzchni [...] ha.

Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił przy tym uwagę, że istotny dla oceny legalności zaskarżonej decyzji jest fakt jej wydania we wznowionym postępowaniu. Jeżeli zdaniem wnioskodawców ustalenia faktyczne organów były w sprawie nieprawidłowe możliwe było wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w celu dokonania przez Sąd oceny zgodności z prawem ostatecznej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. Skoro skarga taka nie została wniesiona, to rozważając sprawę obecnie, w wyniku skargi na decyzje wydane we wznowionym postępowaniu, Sąd nie był uprawniony do zaprezentowanej w uzasadnieniu wyroku oceny, która była przyczyną uchylenia decyzji, w myśl której postępowanie zwykłe zostało w sprawie przeprowadzone nieprawidłowo, gdyż występowały przesłanki do dalszego prowadzenia postępowania dowodowego, czego organy jednak nie uczyniły.

Kontrolując rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji, podjęte w wyniku ponownego rozpoznania skarg na decyzję Ministra Skarbu Państwa, utrzymującą swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2013 r. o odmowie uchylenia, we wznowionym postępowaniu, decyzji z dnia [...] października 2011 r., w świetle wiążącej wykładni prawa dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 października 2015 r., w sprawie o sygn. akt I OSK 2890/14, Naczelny Sąd Administracyjny uznał podstawy obu skarg kasacyjnych za nieusprawiedliwione.

Nie potwierdziły się formułowane zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które miałyby istotny wpływ na wynik sprawy i które czyniłyby oddalenie przez Sąd pierwszej instancji skargi niezasadnym.

Otóż Sąd pierwszej instancji prawidłowo kontrolując legalność zaskarżonych decyzji uwzględnił specyfikę postępowania, w którym one zapadły, a mianowicie postępowania nadzwyczajnego, stwarzającego możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, ale wyłącznie pod warunkiem, że postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte jedną z kwalifikowanych wad przewidzianych w art. 145 § 1, art. 145a i art. 145b k.p.a. Podkreślił bowiem, że nie jest to kolejna instancja postępowania zwykłego, z którego prawa do wszczęcia w odniesieniu do decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. skarżący kasacyjnie nie skorzystali.

W tej sytuacji, Sąd pierwszej instancji prawidłowo skoncentrował się na kontroli prawidłowości rozumowania przeprowadzonego przez orzekający organ administracji i trafności wyprowadzonych wniosków w kwestii wystąpienia wskazanej przez skarżących kasacyjnie przesłanki wznowienia określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Przepis ten stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. W doktrynie i orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania, o ile są dla sprawy istotne, a zatem muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne, mające więc w konsekwencji wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2016, s. 666). W wyroku z dnia 25 czerwca 1985 r., I SA 198/85 (ONSA 1985, nr 1, poz. 35), Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że przez nową okoliczność istotną dla sprawy (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.) należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy. Sąd pierwszej instancji, w świetle całokształtu zgromadzonej w niniejszej sprawie dokumentacji ocenił, że dokumenty przedstawione przez skarżących wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania administracyjnego pomimo tego, że miały walor nowości, niezbędny do zakwalifikowania ich jako nowych dowodów w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., to nie spełniały jednak warunku istotności, rozumianej jako możliwość zmiany treści dotychczasowego rozstrzygnięcia, od zaistnienia której zależało wzruszenie ostatecznej decyzji z dnia [...] października 2011 r. Ocenę tą podziela Naczelny Sąd Administracyjny.

Okoliczności odnoszące się do powierzchni lasów wchodzących w skład majątku poprzednika prawnego skarżących, pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., były już przedmiotem rozważań i kontroli organów orzekających w sprawie potwierdzenia uprawnień, a przedłożone przez skarżących wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania dokumenty nie zawierały nowych istotnych okoliczności w stosunku do okoliczności wynikających z dowodów zgromadzonych i ocenionych w postępowaniu zwykłym, które to w ocenie organów nie pozwoliły na ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości, jaka powierzchnia lasów została pozostawiona przez K.Z. poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej w 1939 r.

Z uzasadnień obu decyzji podjętych przez Ministra Skarbu Państwa wynika, że rozpoznając wniosek skarżących o wznowienie postępowania w oparciu o przedłożone nowe dowody mające, według skarżących doprowadzić do odmiennych ustaleń faktycznych i zmiany dotychczasowego rozstrzygnięcia, organ ten zgodnie z zasadami postępowania dowodowego ocenił ich walor jako środków dowodowych oraz cechę istotności dla zakończonego postępowania zwykłego tylko w tym celu konfrontując je z materiałem dowodowym, którym dysponował prowadząc postępowanie zwykłe, rozważając kwestie dotyczące powierzchni majątku pozostawionego poza terytorium Rzeczpospolitej Polskiej.

Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie oraz z uzasadnień organów wynika, że potwierdzając uprawnienia poprzedników prawnych skarżących organ ustalił stan nieruchomości, której pozostawienie miało zaowocować rekompensatą, na dzień jej pozostawienia w oparciu o dokumenty takie jak zaświadczenie Państwowego Archiwum Obwodu B. z 2004 r. i z 2007 r. i wykaz majątków ziemskich z 1929 r. Z dokumentów tych wynikało, że w 1938 r. powierzchnia majątku Ch. wynosiła [...] ha, a grunty te podlegały sprzedaży w formie działek, co nie dawało podstaw do dokładnego ustalenia powierzchni pozostawionego majątku w 1939 r. Organ orzekający w postępowaniu zwykłym uznał, że zgromadzony materiał dowodowy pozwalał dokonać jedynie ustalenia, że powierzchnia majątku pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej wynosiła [...] ha, co potwierdzają dowody z zeznań świadków w osobach sąsiadów majątku Ch. – B.P. i E.Z.

Nowe dokumenty przedłożone przez skarżących, w postaci planu Gospodarstwa Leśnego w lasach dóbr "Ch.", protokołu badania lasu majątku Ch. przeprowadzonego w dniu [...] - [...] stycznia 1935 r., pisma Starosty Powiatu w Ł. z dnia [...] listopada 1938 r., z dnia [...] czerwca 1939 r. i z dnia [...] lutego 1938 r., pisma Wojewody P. z dnia [...] lutego 1938 r. w żaden sposób nie zmieniają oceny okoliczności stanu faktycznego istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy a odnoszących się do powierzchni majątku pozostawionego poza obecnymi granicami Polski. Tym samym nie mogły wpłynąć na zmianę kwestionowanego rozstrzygnięcia, co stanowiłoby o zasadności wskazanej przez skarżących podstawy wznowieniowej.

W konsekwencji niestwierdzenia wynikającej z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. podstawy do wznowienia postępowania, organ w zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., odmówił uchylenia decyzji wydanej w postepowaniu zwykłym.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego kontrola legalności przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji decyzji Ministra Skarbu Państwa w zakresie poczynionej przez ten organ oceny wystąpienia przesłanki wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. jest prawidłowa i nie budzi zastrzeżeń. Organ wnikliwie skonfrontował dane wynikające z przedłożonych we wznowionym postępowaniu dokumentów z dotychczas zgromadzonym materiałem dowodowym i doszedł do wniosku, że dokumenty te nie pozwoliły na zmianę ustaleń faktycznych, w tym ustalenia, że pozostawiono inną, większą powierzchnię majątku, w tym lasy, poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Materiał dowodowy pozostający pierwotnie, jak również po złożeniu wniosku o wznowienie postępowania, w dyspozycji organu uprawniał wyłącznie do podtrzymania dotychczas sformułowanych wniosków odnośnie stanu nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

Minister ocenił dokładnie przedłożone nowe dowody i stwierdził, że dokument w postaci "Planu gospodarstwa leśnego" nie został opatrzony datą, więc nie wiadomo, na jaką datę potwierdza stan nieruchomości, co nie pozwalało opierać się na nim w celu stwierdzenia tego stanu na datę opuszczenia majątku przez właściciela. Ponadto dokument ten podaje mniejszą powierzchnię lasów dóbr Ch. ([...] ha), aniżeli w znajdującym się w aktach sprawy "Wykazie majątków ziemskich ponad [...] ha", w którym podano, że majątek ten wynosił [...] ha. Z kolei, pismo Starosty Powiatu w Ł. z dnia [...] czerwca 1939 r. dotyczące zalesienia majątku Ch. nie wykazuje w ogóle powierzchni lasów, więc nie może być wystarczającym dowodem na okoliczność ustalenia stanu lasów na wrzesień 1939 r. Pozostałe dokumenty, tj. pismo z dnia [...] lutego 1938 r. oraz pismo z dnia [...] listopada 1938 r. wskazują na powierzchnię jedynie "niektórych zrębów sosnowych i dębowych" wchodzących w skład lasów obrębu Ch., które mają podlegać zalesieniu. Z protokołu badania lasu majątku Ch. wynika natomiast, iż było ono przeprowadzane w dniach [...] - [...] stycznia 1935 r., co nie potwierdza stanu powierzchni lasów w 1939 r. Pismo Wojewody P. z dnia [...] lutego 1938 r. wskazuje powierzchnię lasów na [...] ha, która to powierzchnia jest zbieżna z wielkością podaną w zaświadczeniu Państwowego Archiwum Obwodu B. z 2007 r.

Tak przeanalizowany materiał dowodowy nie mógł stanowić podstawy do ponownego przeprowadzenia postępowania co do istoty. Nowe dokumenty przedłożone przez skarżących nie miały bowiem waloru istotnego dla sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oznaczającym, że okoliczności za ich pośrednictwem wykazywane nie mogły doprowadzić do zmiany kwestionowanej decyzji ostatecznej.

Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie potwierdza tezy skarżącej kasacyjnie Z.Z., która w ramach zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wskazała, że organ ustalił powierzchnię majątku pozostawionego poza granicami obecnymi Rzeczpospolitej Polskiej nie uwzględniając, że Ch. jest tylko jednym z dwóch obrębów, które wchodziły w skład majątku pozostawionego przez poprzedników prawnych skarżących. Drugi obręb to Z., który to - w ocenie skarżącej - nie został w ogóle uwzględniony. W przedłożonym przez skarżących "Planie Gospodarstwa Leśnego w lasach dóbr Ch." wskazano, że ze względu na odmienne ukształtowanie drzewostanu gospodarkę leśną określono odrębnie dla obrębu Ch. i odrębnie dla obrębu Z.. W dokumencie tym jednak wskazano łączną powietrznię lasów należących do dóbr Ch. jako całości. I właśnie w tym zakresie analizował ten dokument organ w aspekcie jego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jako podstawy do wznowienia postępowania, w konfrontacji z dokumentami i okolicznościami ustalonymi w toku postępowania zwykłego, uznając w konsekwencji, że nie jest to istotny dowód, również z uwagi na brak opatrzenia tego dokumentu datą.

Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził zarzucanego przez skarżących kasacyjnie naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez błędne zaakceptowanie stanowiska organu odnośnie niepotwierdzenia istnienia wskazanej tam podstawy.

Za niezasadne Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skarg kasacyjnych dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 3 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, a także art. 2 w zw. z art. 11 ust. 5 i art. 13 ust. 2 tejże ustawy. Zarówno przepis art. 6 ust. 5 powołanej ustawy, jak i pozostałe wskazane w zarzutach przepisy tej ustawy, stosowane były wyłącznie w postępowaniu zwykłym. We wznowionym postępowaniu nie doszło do ponownego merytorycznego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia istoty sprawy rekompensaty z powody braku podstawy wznowieniowej. Nie mogą odnieść również skutku zarzuty dotyczące nieprawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu zwykłym i sposobu oceny zgromadzonego w tymże postępowaniu materiału dowodowego, na co wskazywał już Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając poprzedni wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, nie dostrzegając uchybień sformułowanych w podstawach kasacyjnych, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił obie skargi kasacyjne. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.