Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 45
journal: Dz.U. 1977 nr 32 poz 140
law: Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.
article: § 37
journal: Dz.U. 1977 nr 37 poz 166
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.

SENTENCJA

Dnia 9 lutego 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1133/19 w sprawie ze skargi P.W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od P.W. na rzecz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 września 2019 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1133/19), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - po rozpoznaniu skargi P. W. – uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 lutego 2019 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję tego samego organu z dnia 17 września 2018 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia 27 września 1982 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia - na własność Państwa - gospodarstwa rolnego (bez zabudowań), położonego we wsi [...], o łącznej powierzchni [...] ha, stanowiącego poprzednio własność małżonków H. i Z. W..

W motywach w/w wyroku Sąd Wojewódzki podał, że przedmiotowe postępowanie nadzorcze zostało zainicjowane wnioskiem H. W., w miejsce której wstąpili następnie jej spadkobiercy.

Zdaniem strony wnioskującej, decyzja Naczelnika Gminy w [...] została bowiem wydana z naruszeniem prawa, gdyż wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa nie został złożony przez byłą jego właścicielkę dobrowolnie a ponadto Naczelnik Gminy w [...] nie wyjaśnił w tym postępowaniu istnienia następcy rolnika, który mógłby ewentualnie przejąć gospodarstwo rolne, podczas gdy - w dacie wydawania decyzji - istniał taki następca spełniający warunki do przejęcia gospodarstwa, w osobie P. W. – syna byłych małżonków W..

Rozpatrując powyższy wniosek, organ nadzoru uznał, że nie zasługiwał on na uwzględnienie i stanowisko to podtrzymał w zaskarżonej decyzji z dnia 18 lutego 2019 r. Minister stanął bowiem na stanowisku, że w niniejszym przypadku zostały spełnione formalne wymogi dla przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. Wprawdzie z akt sprawy i uzasadnienia decyzji Naczelnika Gminy w [...] nie wynikało, aby organ ten badał kwestię istnienia następcy byłych właścicieli gospodarstwa (co bezspornie świadczyło o naruszeniu prawa), jednakże nie można było w tym przypadku mówić o jego rażącym naruszeniu. Pomimo bowiem, iż syn byłych małżonków W. - P. W. był ich następcą - w rozumieniu art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140, dalej jako: ustawa emerytalna) - oraz posiadał świadectwo ukończenia szkoły przysposobienia rolniczego, wystawione w dniu 21 marca 1978 r., zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215), to jednak nie dawał on gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego, o czym stanowił § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 37, poz. 166). Fakt wynikał zaś z tego, że w dniu 9 czerwca 1982 r. P. W. wystąpił z wnioskiem o wydanie paszportu celem wyjazdu wraz z rodzicami na stałe do RFN. Paszport został mu wydany w dniu 8 lipca 1982 r., to jest prawie dwa miesiące przed złożeniem wniosku z dnia 3 września 1982 r. o przejęcie przedmiotowego gospodarstwa na własność Państwa, a trzy miesiące - przed jego przejęciem, co miało miejsce w dniu 27 września 1982 r. Wyjazd na stałe do RFN niewątpliwie musiał być natomiast zaplanowany przez rodzinę W. jeszcze przed przekazaniem gospodarstwa na własność Państwa.

Ponadto, jak podnosił Minister, w dniu 27 października 1982 r., tj. miesiąc po przejęciu gospodarstwa przez Skarb Państwa, małżonkowie W. sprzedali należące do tego gospodarstwa zabudowania (akt notarialny z dnia 27 października 1982 r. Rep. A nr [...]) zaś w dniu 23 listopada 1982 r. P. W. rzeczywiście wyjechał do RFN. Organ nadmienił także w tym miejscu, iż jeszcze w dniu 12 czerwca 1982 r. Naczelnik Gminy wydał zaświadczenie dotyczące zaległości podatkowych, celem przedłożenia go w biurze paszportowym.

W takiej sytuacji - zdaniem organu nadzoru - pomimo, że Naczelnik Gminy w [...] nie wspomniał o powyższych okolicznościach w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji, niewątpliwie jednak wiedział o planowanym wyjeździe z Polski P. W..

Poza tym, w ocenie Ministra, nie można było się również zgodzić z zarzutem strony wnioskującej, iż możliwe w tym przypadku było przejęcie gospodarstwa rolnego przez innych synów byłych właścicieli, to jest: przez Z.W. czy Z. W., gdyż żaden z nich również nie dawał gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Odnosząc się natomiast do zarzutu, iż sam wniosek o przejęcie gospodarstwa na własność Państwa nie został złożony przez jego byłą właścicielkę dobrowolnie, organ nadzoru uznał to twierdzenie za niewykazane i ostatecznie uznał, że kontrolowana decyzja Naczelnika Gminy w [...] z dnia 27 września 1982 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem przepisu art. 45 ww ustawy emerytalnej.

Na wyżej przedstawioną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 lutego 2019 r. P. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił organowi nadzoru naruszenie: art. 45 ustawy emerytalnej samodzielnie i w powiązaniu z § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. a także art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 8 i art. 156 § 1 k.p.a.

Odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Uchylając – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) – zaskarżoną decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga podlegała uwzględnieniu.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, (cyt.): "w okolicznościach badanej sprawy, Naczelnik Gminy w [...] winien był zweryfikować wszystkie przesłanki leżące u podstaw powyższego przepisu art. 45 i tym samym prawidłowo ustalić czy możliwym było, w świetle ustalonych okoliczności faktycznych, wydanie podważanej decyzji z 1982 roku".

Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd Wojewódzki podkreślił też, iż (cyt.): "przekazując gospodarstwo rolne, w zamian za świadczenie o charakterze rentowym, rolnik winien je przekazać przede wszystkim następcy. Dopiero gdy taka sytuacja była niemożliwa, upoważniało to organ administracji do wydania decyzji na wniosek właściciela gospodarstwa o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa".

Sąd Wojewódzki podzielił zatem wprawdzie pogląd organu nadzoru, że P. W., z uwagi na wyjazd do RFN-u wraz z rodzicami, nie dawał gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego (nie mógłby prowadzić gospodarstwa rolnego jednocześnie mieszkając za granicą) oraz przyznał, że wyjazd ten musiał być zaplanowany przez rodzinę W. jeszcze przed przekazaniem gospodarstwa na własność Państwa, tym niemniej wskazał, iż w Polsce pozostali dwaj bracia skarżącego, którzy posiadali uprawnienia do przejęcia rodzinnego gospodarstwa rolnego, a których istnienie organ orzekający zupełnie pominął. Z. W. posiadał przy tym świadectwo ukończenia szkoły przysposobienia rolniczego w [...], wystawione w dniu 21 marca 1978 r. a Z. W. - świadectwo ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej rolniczej w [...], wystawione w dniu 17 czerwca 1967 r. Wprawdzie – jak wynikało z ustaleń Ministra - w dniu wydania decyzji Naczelnika Gminy w [...] - Z. W. mieszkał w [...] (w odległości 14 km od miejsca położenia przejętego gospodarstwa) i pracował w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie [...] w [...] a Z. W. – mieszkał w [...] (w odległości 118 km od gospodarstwa), procując w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie [...] w [...] jako kierowca, to jednak okoliczności te - zdaniem Sądu - (cyt.): "nie stanowiły żadnej przeszkody do przejęcia po rodzicach gospodarstwa rolnego (...). Zarówno fakt zatrudnienia - wykonywanie pracy w innym zawodzie niż rolnika czy zamieszkiwania w dalszej odległości nie mogło automatycznie stanowić o nie dawaniu przez następcę rolnika gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa, taka sytuacja miałby miejsce dopiero wówczas, gdyby potencjalni przejmujący gospodarstwo nie zrezygnowali z wykonywanej dotychczas pracy czy też nadal zamieszkiwali w znacznym oddaleniu, co obiektywnie uniemożliwiałoby należyte jego prowadzenie. Zgodnie z treścią ówcześnie obowiązującej ustawy emerytalnej przejęcie gospodarstwa rolnego przez Państwo możliwe było tylko w razie braku następców prawnych lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa albo odmówił jego przejęcia. Wynika to wprost z art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. a także ze wstępu do tej ustawy, w którym ustawodawca wskazał, że wprowadzenie sytemu zaopatrzenia emerytalnego oraz innych świadczeń dla rolników i ich rodzin miało m. in. na celu zaopatrzenie ich na starość oraz na wypadek inwalidztwa".

W rezultacie więc Sąd Wojewódzki stwierdził, że (cyt.): " brak było podstaw do uznania wystąpienia przesłanki z § 37 cyt. rozporządzenia bez wyjaśnienia okoliczności, czy któryś z Ww synów byłych właścicieli nie zamierzał przejąć gospodarstwa rolnego po rodzicach. Żadnego oświadczenia o odmowie przejęcia gospodarstwa organ nie odebrał". W związku z tym Sąd Wojewódzki przyjął, że (cyt.): " przedstawione w obu decyzjach stanowisko organu jest dowolne i oparte na domniemaniach, iż ani Z. W., ani Z. W. nie dawali gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Bezspornym w sprawie jest natomiast fakt, co wynika z obu decyzji, iż Naczelnik Gminy [...]a w ogóle nie badał kwestii istnienia następcy prawnego małżonków W., a tym samym nie mógł odebrać stosownego oświadczenia, w tym o odmowie przejęcia gospodarstwa rolnego, czym rażąco naruszył prawo.

Reasumując, za zasadne należy zatem uznać ww zarzuty skargi.

Wobec powyższego przy ponownym rozpoznaniu przedmiotowego odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi weźmie pod uwagę powyższe wywody i wyda stosowne rozstrzygnięcie".

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - poprzez uznanie, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie wyjaśnił okoliczności, czy któryś z synów byłych właścicieli nie zamierzał przejąć gospodarstwa rolnego po rodzicach, a co za tym idzie w sposób dowolny i oparty na domniemaniach przyjął, że Z. i Z. W. nie dawali faktycznych gwarancji prawidłowego prowadzenia gospodarstwa, podczas gdy przepisy znajdujące zastosowanie w sprawie nie wymagały ustalenia tych okoliczności, co oznacza, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi dokonał oceny tej kwestii w sposób nienaruszający reguł swobodnej oceny materiału dowodowego - co miało istotny wpływ na wynik sprawy, doprowadziło bowiem do przyjęcia wadliwego stanu faktycznego za podstawę zaskarżonego wyroku, a w konsekwencji do bezzasadnego uchylenia decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i związania go nieprawidłową oceną prawną;

2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - prawa materialnego tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140) oraz § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. z 1977 r. Nr 37, poz. 166) - poprzez przyjęcie, że spełnienie przesłanki, wynikającej z § 37 rozporządzenia, wymagało złożenia stosownego oświadczenia przez synów byłych właścicieli, a brak takiego oświadczenia stanowi rażące naruszenie prawa - podczas gdy art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. nie wprowadzał bezwzględnego obowiązku złożenia takiego oświadczenia w każdej sytuacji przejmowania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa zaś ustawodawca nie wprowadził kryteriów uznania danej osoby za dającą gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz zastosował klauzulę generalną, co uniemożliwia przypisanie kontrolowanej decyzji zarzutu rażącego naruszenia prawa.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący organ wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Ponadto wnosił również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej - wydanym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) – skarga kasacyjna została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych w w/w skardze.

Zarzuty te okazały się w tym przypadku zasadne i to zarówno pod względem treści merytorycznej, jak i z uwagi na oparcie ich na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. (to jest na:obrazie prawa materialnego i istotnym naruszeniu przepisów proceduralnych). Pomimo bowiem, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, że wyrok ten został wydany na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., to w istocie rzeczy, dokonując również odmiennej od organu nadzoru wykładni prawa materialnego, Sąd I instancji orzekał także na podstawie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., choć nie wskazał, które przepisy prawa materialnego zostały – jego zdaniem - w sposób rażący naruszone. Dodać też trzeba, że w analizowanym przypadku to właśnie głównie wykładnia prawa materialnego miała znaczenie kluczowe dla rozstrzygnięcia bo determinowała zakres koniecznych ustaleń faktycznych.

Przedmiotowa sprawa dotyczyła wniosku, pierwotnie wniesionego przez H. W. , a następnie popartego przez jej spadkobierców, w osobach: P., B., Z., E., P. i Z. W. oraz H.K. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia 27 września 1982 r. nr [...] o przejęciu - na własność Państwa - gospodarstwa rolnego (bez zabudowań), położonego we wsi [...], o łącznej powierzchni [...] ha, stanowiącego poprzednio własność małżonków H. i Z. W..

Podstawę materialnoprawną w/w decyzji stanowiły art. 45 i art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140) a także § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. z 1977 r. Nr 37, poz. 166).

Zaskarżoną decyzją, to jest decyzją z dnia 18 lutego 2019 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 17 września 2018 r. o odmowie uwzględnienia powyższego wniosku. Zdaniem bowiem organu nadzoru, mimo, iż w toku postępowania, w którym została wydana decyzja kontrolowana, bezspornie doszło do naruszenia prawa, to jednak nie można było mówić o tym, iż naruszenie to miało charakter rażący.

Poglądu tego nie podzielił Sąd Wojewódzki akcentując zwłaszcza, że brak było podstaw do uznania przez organ nadzoru, iż w analizowanej sytuacji wystąpiła przesłanka, przewidziana w § 37 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r., gdyż nie wyjaśniono, czy któryś z synów byłych właścicieli gospodarstwa rolnego nie zamierzał przejąć gospodarstwa rolnego po rodzicach. Jak podkreślił Sąd Wojewódzki, (cyt.): "Żadnego bowiem oświadczenia o odmowie przejęcia gospodarstwa organ nie odebrał".

W związku z powyższym skład orzekający pragnie wyjaśnić, że zgodnie z przepisem art. 45 ustawy emerytalnej, w razie braku następców prawnych lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo.

Zgodzić się zatem wprawdzie wypada ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, że przepis ten obligował organ, orzekający o przejęciu gospodarstwa rolnego, do ustalenia osób, które potencjalnie spełniałyby przesłanki do przejęcia gospodarstwa rolnego, przewidziane w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215), jednakże istotna była w tym przypadku także treść unormowania zawartego w § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów powołanej ustawy z dnia 27 października 1977 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 37, poz. 166). Zgodnie bowiem z treścią tego ostatniego przepisu, następcą rolnika powinna być osoba, która daje gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jednocześnie zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że ani przepisy ustawy emerytalnej, ani przepisy rozporządzeń wykonawczych do tej ustawy nie formułowały wymogu, aby dokonywana przez organ orzekający ocena, czy dana osoba daje gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego, musiała być poprzedzona złożeniem przez tą osobę jakiegokolwiek oświadczenia (np. dotyczącego jej planów na przyszłość).

Jak wyjaśnił to zaś Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów z dnia 21 października 1982 r. (sygn. akt IIICZP 30/82, OSNC 1983/1/3, LEX nr 2800), będącej zasadą prawną, przepis § 37 omawianego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. zawierał kryteria ocenne i odnosił je do faktycznych możliwości należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę mającą być następcą rolnika. Ponadto – jak podkreślił Sąd Najwyższy – mimo, że przepis ten był zawarty w rozporządzeniu wykonawczym (a nie w ustawie), to - z punktu widzenia konkretyzacji treści normatywnej - nie różnił się on od przepisu art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. Przepis § 37 cytowanego rozporządzenia stawiał zatem dodatkowy warunek (oprócz tych, o których mowa w art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy ) potencjalnemu następcy rolnika, a który to warunek miał taką samą moc, jak pozostałe warunki (ustawowe). Wymagał zatem takiego samego potraktowania, jak inne warunki stawiane potencjalnemu następcy rolnika.

Pogląd, dotyczący interpretacji i stosowania przepisu § 37 cytowanego rozporządzenia, jest podzielany także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyrok z dnia 19 lipca 2017r. sygn. akt I OSK 2658/15, LEX nr 2366848) i podziela go również skład orzekający. Powyższe ma zaś istotne znaczenie w postępowaniu prowadzonym w trybie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji orzekającej o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o przepisy ustawy emerytalnej, z powodu rażącego naruszenia prawa przez tę decyzję (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Taką zaś podstawę wniosku wskazano w jego treści ( wydanie decyzji "z rażącym naruszeniem prawa, a to z obrazą w szczególności art. 45 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 27 października 1977 r. )".

W związku z tym zatem wyjaśnić należy, iż wprawdzie pojęcie rażącego naruszenia prawa nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, ale instytucja ta doczekała się bogatego orzecznictwa i piśmiennictwa. W doktrynie i orzecznictwie powszechnie prezentowane są zaś poglądy, zgodnie z którymi stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych a zatem pojęcie to musi być interpretowane wąsko, co oznacza, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić wówczas, gdy podjęte rozstrzygnięcie jest w sposób oczywisty sprzeczne z treścią, nie budzącej wątpliwości i mającej zastosowanie w danej sprawie normy prawnej a poza tym, gdy w wyniku owego naruszenie prawa m. in. powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy więc podzielić pogląd organu, iż skoro unormowanie zawarte w § 37 cyt. rozporządzenia wykonawczego wprowadzało kryteria ocenne, to nie można było go uznać za przepis oczywisty, czyli jednoznaczny w swej treści, nie budzący wątpliwości interpretacyjnych. Tym samym, nie można było w omawianym przypadku mówić o rażącym naruszeniu prawa przez kontrolowaną w trybie nadzorczym decyzję. Przepis § 37 w/w rozporządzenia był adresowany do organu orzekającego, który samodzielnie w tym wypadku decydował, czy potencjalny następca rolnika dawał gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Przy czym ocena ta niewątpliwie musiała być dokonywana w dacie orzekania, czyli winna uwzględniać stan, jaki w tym czasie istniał.

W niniejszej sprawie Naczelnik Gminy w [...] bezspornie – jak wyżej wskazano - nie dokonał w tym zakresie wymaganych ustaleń, tym niemniej ustalenia takie poczynił – niejako uzupełniająco - organ nadzoru. Wynikało z nich, że pozostali dwaj synowie małżonków W. w osobach: Z.W. i Z. W. również nie dawali gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Obaj bowiem w tym czasie zamieszkiwali poza miejscowością, w której znajdowało się przejmowane gospodarstwo i byli zatrudnieni poza rolnictwem. Nikt nie kwestionował przy tym, że Z. W. - w dniu wydania decyzji Naczelnika Gminy w [...] - mieszkał w [...], odległym o 118 km od przejmowanego gospodarstwa i pracował jako kierowca w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie [...] a Z. W. zamieszkiwał w [...], odległym od gospodarstwa o 14 km, pracując w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie [...] w [...].

Z tych powodów także zarzuty procesowe, w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. okazały zasadne. W takiej bowiem sytuacji, nie można było twierdzić, że stanowisko organu było dowolne albo oparte na domniemaniach. Stan, jaki istniał w dacie wydawania decyzji kontrolowanej, pozwalał na wyciągnięcie tego rodzaju wniosku. Jak słusznie bowiem zauważył w skardze kasacyjnej Minister, przepis § 37 cytowanej wyżej rozporządzenia nakazywał dokonanie oceny czy potencjalny następca rolnika przekazującego gospodarstwo dawał gwarancję należytego jego prowadzenia a nie jedynie stwarzał możliwość lub prawdopodobieństwo, takiego gospodarowania w bliżej nieokreślonej przyszłości.

Biorąc więc powyższe pod uwagę, należało przyjąć, że w analizowanej sprawie ani nie doszło do rażącego naruszenia art. 45 ustawy emerytalnej, ani § 37 rozporządzenia wykonawczego z dnia 9 grudnia 1977 r. Okoliczności zaś, które o powyższym zdecydowały zostały w dostateczny sposób wyjaśnione w postępowaniu administracyjnym.

Z tych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za usprawiedliwioną i - z mocy art. 188 w zw. z art. 193 i art. 151 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji

Rozstrzygnięcie o kosztach oparto na art. 203 pkt 2 p.p.s.a.