Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1351/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Agnieszka Miernik WSA Jolanta Dargas (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [....] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. S., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę [...] złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę [....] złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę [...] złotych.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] odmawiającą przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup [...] oraz talonów na [...] oraz opłacenie [...].

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że wnioskiem z dnia 1 marca 2011 r. J. S. wystąpił o pomoc finansową na leki w wysokości [...] zł, [....] w wysokości [...] zł, [...] w wysokości [...] oraz talony [....]. Następnie wnioskodawca rozszerzył pierwotny wniosek domagając się przyznania również pomocy finansowej za zapłatę rachunków [...].

Organ odwoławczy zaznaczył, iż sprawa o przyznanie pomocy finansowej na zakup [...] załatwiona zastała odrębną decyzją nr [....]. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] Prezydent W. odmówił J. S. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup [...] w wysokości [...] zł oraz talonów na artykuły [....] oraz opłacenie rachunku za [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu I instancji wykazano m.in., że wnioskodawca jest osoba legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Zamieszkuje w [...] mieszkaniu spółdzielczym, nie uiszcza bieżąco opłat (zaległości w zapłacie czynszu za [...]) mimo, że jest właścicielem nieruchomości i budynków gospodarczych w M. Posiadany przez wnioskodawcę dochód przekracza tzw. ustawowe kryterium dochodowe, uzasadniające ubieganie się o przyznanie pomocy finansowej. W ocenie organu nie wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności przemawiające za przyznaniem zasiłku celowego specjalnego. Zdaniem organu wnioskodawca nie wykorzystuje własnych możliwości w celu poprawy swojej sytuacji życiowej, bytowej. Nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z jego córką, która razem z nim zamieszkuje.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. S. podnosząc, iż znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpatrując odwołanie podniosło, że podziela stanowisko organu I instancji uznając je za prawidłowe pod względem prawnym i zasadne, biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy. Organ II instancji wskazał, iż podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia wniosku skarżącego stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), a zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Organ stwierdził, iż oznacza to udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych, ale nie obowiązek zaspokajania wszystkich potrzeb, a pomoc społeczna nie może być traktowana jako dodatkowe źródło utrzymywania, nawet w celu zaspokojenia najpilniejszych potrzeb wnioskodawcy.

Kolegium podniosło, iż sam fakt otrzymywania w poprzednich okresach wsparcia ze strony organu pomocy społecznej nie oznacza, że pomoc taka zostanie niejako automatycznie przyznana również w dalszych okresach, zwłaszcza w sytuacji gdy przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego oraz zasiłku celowego specjalnego ma charakter fakultatywny, co oznacza, że jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego. Samo więc ewentualne spełnienie kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać to świadczenie.

W ocenie organu odwoławczego stan faktyczny w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości i znajduje oparcie w zebranym materialne dowodowym. Zdaniem organu nie ulega wątpliwości, że skarżący uzyskuje dochód w wysokości przekraczającej tzw. kryterium dochodowe wskazane w art. 8 ust. 1 w/w ustawy.

Powyższa okoliczność stanowi w zasadzie wystarczającą przesłankę uzasadniającą negatywne rozpatrzenie wniosku skarżącego o przyznanie pomocy finansowej. W ocenie organu w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek przemawiający za przyznaniem tzw. specjalnego zasiłku celowego w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Kolegium ustaliło, iż skarżący domaga się aby rachunki za [...] ponosił Ośrodek Pomocy Społecznej i w tym celu składa co miesiąc wnioski o przyznanie pomocy.

Organ odwoławczy dostrzega ciężką sytuację materialną i życiową skarżącego, wywołaną w szczególności przebytą chorobą, jednakże zaznacza iż Ośrodek Pomocy Społecznej nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb zgłaszanych przez skarżącego, zwłaszcza że zobowiązany jest udzielać pomocy wszystkim uprawnionym osobom na ternie objętym zakresem działania Ośrodka. Kolegium ustaliło, iż skarżący jest właścicielem nieruchomości i budynków gospodarczych w M., co uzasadnia tezę, iż nie wykorzystuje on w pełni własnych możliwości, w tym majątkowych w celu pokonania, polepszenia swojej sytuacji życiowej. Zdaniem organu odwoławczego nie występuje w przypadku skarżącego żadna szczególnie uzasadniona okoliczność przemawiająca za przyznaniem zasiłku celowego specjalnego na zakup [...] oraz talony na artykuły [...] oraz opłacenie rachunków za [...]. Zdaniem organu odwoławczego zasadnie organ I instancji podniósł, iż skoro ma rozpatrzeć wniosek o pomoc finansową w celu uregulowania należności związanych z zajmowanym lokalem mieszkalnym, to ma prawo, a nawet obowiązek wzięcia pod uwagę sytuację wszystkich domowników korzystających z tego lokalu. Dlatego też odmowa, czy utrudnienie przeprowadzenia przez pracownika organu wywiadu środowiskowego z córką skarżącego może być odczytana przez pryzmat art. 11 ust. 2 ustawy, która to okoliczność również przemawia za odmową przyznania pomocy finansowej.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. S. podnosząc, iż w niniejszej sprawie została wydana decyzja odmowna, gdyż pomiędzy nim a pracownikami Ośrodka Pomocy Społecznej istnieje konflikt, zadłużenie powstałe w związku z nieopłaceniem czynszu za mieszkanie dotyczyło jego syna i synowej. Dodatkowo skarżący podniósł, iż nie jest jeszcze właścicielem nieruchomości, gdyż od orzeczenia Sądu została wniesiona skarga kasacyjna.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji państwowej pod względem zgodności z prawem, co oznacza że Sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w rozumieniu powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

Przede wszystkim podkreślić należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 w/w ustawy przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielniania osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Z powyższego wynika, że pomoc społeczna ma służyć pełnemu zaspokojeniu potrzeb podopiecznych, ale należna forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.

Uznanie administracyjne, które występuje przy przyznawaniu świadczeń z pomocy społecznej, w tym również zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej polega na tym, że organ pomocowy dokonuje oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Także nie można organowi rozstrzygającemu sprawy z zakresu pomocy społecznej odmówić prawa do oceny złożonego wniosku.

Omawiając zarzuty skargi, należy stwierdzić, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Organy administracji publicznej rozstrzygające sprawę, dokonały oceny całokształtu rozpoznawanej sprawy, nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, prawidłowo dokonały oceny hierarchii potrzeb skarżącego, odmawiając przyznania zasiłku na zgłoszone potrzeby. Osoby, które starając się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku winny zdawać sobie sprawę, że w stosunku do nich "uznanie administracyjne" ocenione przez Sąd administracyjny poddane jest innym rygorom niż wobec osób, które spełniają kryteria przyznawania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Nie może bowiem w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium z ustawy o pomocy społecznej spotkają się z odmową przyznania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych, na rzecz osób, które przekraczają kryterium bowiem istotą specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej jest jego wyjątkowość o czym świadczy brzmienie przepisu, który pozwala na przyznanie, tegoż zasiłku "w szczególnie uzasadnionych przypadkach".

Osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i w nie pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.

Zgodnie natomiast z art. 39 ustawy pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu [...], a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku celowego jest ponadto uzależnione od wysokości dochodu osiąganego przez osobę zainteresowaną. Gdy dochód ten przekracza kryterium dochodowe, może nastąpić przyznanie świadczenia jedynie na mocy art. 41 ustawy o pomocy społecznej który określa, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, które podlegają zwrotowi częściowo lub w całości.

Organy orzekające w niniejszej sprawie ustaliły, że J. S. przekroczył kryterium dochodowe, które wynosi 477 zł (dochód skarżącego wyniósł bowiem [...] zł). Podkreślenia wymaga, że przy badaniu kryterium dochodowego organ I instancji słusznie zauważył, że kwoty zaległych alimentów potrącanych przez komornika należy doliczyć do dochodu skarżącego, nie były one bowiem płacone terminowo i tym samym wygenerowały dodatkowe koszty.

Zatem przedmiotową sprawę należało rozpoznać w oparciu o kryterium określone w powołanym art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Z treści tego przepisu wynika natomiast, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego" swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje w tym przepisie zwrot "może być przyznany".

Zasadnie zatem organy wskazały, że przyznanie zasiłku celowego specjalnego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organu administracji i nie rodzi dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka.

Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że skarżący otrzymywał świadczenia w formie zasiłku celowego, specjalnego w wysokości [...] zł na dofinansowanie zakupu [...] (decyzja z dnia [...] grudnia 2010 r. , nr [...]) w wysokości [...] zł. na dofinansowaniu zakupu [...](decyzja z dnia [...] marca 2011 r., nr [...]).

Zasadnie w ocenie Sądu organy orzekające uznały, iż nie bez znaczenia w niniejszej sprawie jest fakt, że skarżący jest właścicielem nieruchomości położonej w M., co oznacza, iż ma możliwości polepszenia swojej sytuacji życiowej.

W tej sytuacji uznać należy, że organy obu instancji wydały decyzje w oparciu o obowiązujące przepisy nie przekraczając granic uznania administracyjnego, dokonały ustaleń wszystkich okoliczności od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały wyczerpująco uzasadnione w decyzjach organów obu instancji.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu rozstrzygając na podstawie art. 250 tej ustawy.