Wyrok NSA oz. we Wrocławiu, sygn. akt SA/Wr 538/91
NSA oz. we Wrocławiu
Data orzeczenia: 1991-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 626  Ustrój samorządu terytorialnego, w tym referendum gminne
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Finanse publiczne
Podatkowe postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 101
journal: Dz.U. 1990 nr 16 poz. 95
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym.
article: art. 14
journal: Dz.U. 1990 nr 16 poz. 95
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym.
article: art. 8
journal: Dz.U. 1980 nr 27 poz. 111
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych.
article: art. 9
journal: Dz.U. 1990 nr 89 poz. 518
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 1990 r. o dochodach gmin i zasadach ich subwencjonowania w 1991 r. oraz o zmianie ustawy o samorządzie terytorialnym.
Teza: Zgoda /lub jej brak/ zarządu miasta na zaniechanie poboru podatku stanowiącego dochód gminy powinna być wyrażona w uchwale tego organu, która może być zaskarżona do sądu administracyjnego w trybie przepisu art. 101 ustawy samorządowej.

Skoro bowiem uchwała zarządu gminy jest dla organu podatkowego wiążąca, to osoba zainteresowana zawartym w niej rozstrzygnięciem powinna mieć możliwości żądania jej zweryfikowania w trybie postępowania sądowego.

TEZY

Zgoda /lub jej brak/ zarządu miasta na zaniechanie poboru podatku stanowiącego dochód gminy powinna być wyrażona w uchwale tego organu, która może być zaskarżona do sądu administracyjnego w trybie przepisu art. 101 ustawy samorządowej.

Skoro bowiem uchwała zarządu gminy jest dla organu podatkowego wiążąca, to osoba zainteresowana zawartym w niej rozstrzygnięciem powinna mieć możliwości żądania jej zweryfikowania w trybie postępowania sądowego.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Anastazji K. na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 15 kwietnia 1991 r. Nr PO-824/M/9/91 w przedmiocie odmowy zaniechania poboru podatku z tytułu nabycia w drodze zasiedzenia nieruchomości -

I. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Urzędu Skarbowego w W. z dnia 13 lutego 1991 r. nr US II-823/3/91;

II. zasądził od Izby Skarbowej w W. na rzecz Anastazji K. kwotę 130.000 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania poniesionych w sprawie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 2 października 1990 r. Sąd Rejonowy w W. stwierdził, iż Anastazja K. nabyła w drodze zasiedzenia nieruchomość w W. przy ul. P., składającą się z budynku mieszkalnego, budynku gospodarczego, garażu oraz działki o powierzchni 1489 m2. Według operatu szacunkowego biegłego wartość tej nieruchomości została ustalona na kwotę 152.764.000 zł, natomiast wysokość podatku - na kwotę 18.331.700 zł. W dniu 5 grudnia 1990 r. Anastazja K. powołując się na trudną sytuację materialną, złożyła w Urzędzie Skarbowym wniosek o zaniechanie poboru należnego podatku. Decyzją z dnia 13 lutego 1991 r. Nr US.4-823/3/91 Urząd ten odmówił wnioskodawczyni zaniechania poboru podatku, uzasadniając tę odmowę brakiem społecznego i gospodarczego uzasadnienia, gdyż należny podatek znajduje pełne zabezpieczenie w wartości nabytego nieodpłatnie majątku. W odwołaniu od tej decyzji Anastazja K. podniosła, że stanowisko organu I instancji nie uwzględnia jej trudnej sytuacji życiowej, zwłaszcza finansowej, jej wieku i stanu zdrowia. Izba Skarbowa utrzymała jednak zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy wskazując, że zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./ zaniechanie ustalenia i poboru podatku może nastąpić w wypadkach gospodarczo lub społecznie uzasadnionych, a także gdy wymagają tego inne szczególne okoliczności. Powołany przepis pozostawia do uznania organów podatkowych, czy w konkretnej sprawie istnieją przesłanki gospodarcze, społeczne lub inne szczególne okoliczności uzasadniające zaniechanie poboru zobowiązań podatkowych. Zważywszy, że skarżąca weszła w posiadanie majątku o znacznej wartości bez poniesienia jakichkolwiek wydatków, brak jest - zdaniem organu odwoławczego - podstaw do podjęcia decyzji pozytywnej. Dodatkową przesłanką takiego sposobu rozstrzygnięcia sprawy była negatywna opinia wyrażona w piśmie Urzędu Miejskiego w W. z dnia 7 lutego 1991 r. Nr Fn.VIII-3254/4/9, dla którego wpływy z tego podatku stanowią dochód własny; opinia ta w myśl art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r. o dochodach gmin i zasadach ich subwencjonowania w 1991 r. oraz o zmianie ustawy o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 89 poz. 518/ jest dla organów podatkowych wiążąca.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Anastazja K. wniosła o uchylenie decyzji ostatecznej Izby Skarbowej, powtarzając zarzuty z odwołania wniesionego od decyzji organu podatkowego I instancji.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./ pozostawił uznaniu organów podatkowych zaniechanie w całości lub w części ustalania zobowiązań podatkowych i poboru podatków w wypadkach, o których mowa w ust. 1 tego przepisu, w stosunku do poszczególnych podatników, zwłaszcza gdy pobranie podatku mogłoby zagrozić egzystencji podatnika w granicach określonych przez Ministra Finansów w drodze rozporządzenia.

Ustawa z dnia 14 grudnia 1990 r. o dochodach gminy i zasadach ich subwencjonowania w 1991 r. oraz o zmianie ustawy o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 89 poz. 518/ ograniczyła jednak to uznanie, uzależniając je w wypadku podatków i opłat stanowiących dochody gminy, a realizowanych przez urząd skarbowy, od wniosku lub zgody zarządu gminy /art. 9 ust. 2/. Nie powinno budzić wątpliwości, że ten ostatni przepis stanowi wyjątek od ogólnej reguły zawartej w przepisie art. 8 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, podkreślony zawartym w jego treści słowem "wyłącznie". Jeżeli zatem zarząd gminy nie wyrazi zgody na zaniechanie ustalenia i poboru podatku stanowiącego dochód gminy, reguła z art. 8 ustawy o zobowiązaniach podatkowych ulega wyłączeniu. Organ podatkowy zostaje tym samym związany stanowiskiem zarządu.

W aktach sprawy na karcie 15 znajduje się pismo Urzędu Miejskiego w W. z dnia 7 lutego 1991 r., stanowiące odpowiedź na pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia 9 stycznia 1991 r. Wynika z niego, że Zarząd Miasta nie wyraża zgody na zaniechanie poboru podatku w kwocie 18.331.700 zł od Anastazji K., uważając, że w razie nieuiszczenia tej należności, gdy zawiodą także środki egzekucyjne, wskazane byłoby jej zabezpieczenie wraz z przypadającymi odsetkami za zwłokę przez wpis do hipoteki. Pismo to zostało podpisane przez członka Zarządu Sławomira N.

W myśl art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 16 poz. 95 ze zm./ zarząd jest organem wykonawczym gminy. W jego skład - zgodnie z ust. 2 tego przepisu - wchodzą: wójt albo burmistrz /prezydent miasta/ jako przewodniczący zarządu, ich zastępcy oraz pozostali członkowie. Sekretarz i skarbnik gminy /główny księgowy budżetu/ uczestniczą w pracach zarządu bez prawa głosowania /art. 34 ustawy samorządowej/. Świadczy to o kolegialnym charakterze tego organu, a już "z natury" ciała kolegialnego wynika, że jego wola powinna być wyrażona w sposób określony przepisami prawa. Analiza przepisów ustawy samorządowej skłania do wniosku, że wola organu kolegialnego powinna być zmaterializowana w formie uchwały. W przepisach tego aktu prawnego odnoszących się do organów gminy lub wprost do zarządu, a zwłaszcza w art. 14 ust. 1, art. 41 ust. 1, art. 58 ust. 1, art. 91 ust. 1, art. 98 ust. 3 i art. 101 ust. 1, mowa jest bowiem jedynie o uchwałach i o zarządzeniach porządkowych, będących przepisami gminnymi stanowionymi na podstawie upoważnień ustawowych bądź - przepisu art. 40 ust. 2 ustawy samorządowej, chociaż i te podlegają zatwierdzeniu na najbliższej sesji rady gminy jej uchwałą.

Sposób podejmowania uchwał przez organ gminy został w ustawie ściśle uregulowany. Przepis art. 14 ust. 1 ustawy samorządowej wymaga dla ważnego jej podjęcia, zwykłej większości głosów w obecności co najmniej połowy składu organu, chyba że przepis szczególny postanowi inaczej. Z dalszych postanowień ustawy natomiast wynika, że uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna, o czym orzeka organ nadzoru /art. 91 ust. 1/, a każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą podjętą przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może - po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia - zaskarżyć uchwałę do sądu administracyjnego /art. 101 ust. 1/.

Zgoda /lub jej brak/ zarządu miasta na zaniechanie poboru podatku stanowiącego dochód gminy powinna być zatem wyrażona w uchwale tego organu, która może być zaskarżona do sądu administracyjnego w trybie przepisu art. 101 ustawy samorządowej. Skoro bowiem stwierdzono, że uchwała Zarządu gminy jest dla organu podatkowego wiążąca, to osoba zainteresowana zawartym w niej rozstrzygnięciem powinna mieć możliwość żądania jej zweryfikowania w trybie postępowania sądowego.

Tymczasem pismo Urzędu Miejskiego z dnia 7 lutego 1991 r., o którym już była mowa, nie świadczy o tym, że uchwała została podjęta. Kwestii, czy rzeczywiście ją podjęto, nie wyjaśnia także pismo Urzędu Miejskiego z dnia 1 sierpnia 1991 r., złożone na żądanie sądu nadesłania stosownej uchwały bądź protokołu z posiedzenia Zarządu, na którym postanowiono by w przedmiocie zobowiązania podatkowego skarżącej. Stwierdzono w nim, że Zarząd Miasta, rozpatrując wnikliwie sprawę nabycia nieruchomości przez Anastazję K. i związanego z przejęciem tej nieruchomości podatku, brał pod uwagę znaczącą jej wartość szacunkową oraz brak przesłanek do zaniechania poboru bądź umorzenia należnego podatku. Zamiast ewentualnego protokołu /lub wyciągu z niego/ z posiedzenia Zarządu do cytowanego pisma dołączono jedynie kopię omówionego pisma z dnia 7 lutego 1991 r., podpisaną nie tylko przez członka Zarządu Sławomira N., ale także wiceprezydenta Miasta - Andrzeja O.

W cytowanym wyjaśnieniu nie wskazano tego wprawdzie w sposób jasny, ale wydaje się, że fakt ten miał świadczyć, iż wymienieni członkowie Zarządu składają zgodnie z przepisem art. 46 ust. 1 ustawy samorządowej oświadczenie woli w imieniu gminy w zakresie zarządu mieniem.

Wola ta jednak najpierw powinna być wyrażona w prawem przewidziany sposób, by - jeżeli uznać, że wypowiedź Zarządu gminy w przedmiocie zaniechania poboru podatku stanowiącego dochód gminy mieści się w zakresie pojęciowym "zarząd mieniem" - mogła być przedstawiona w imieniu gminy przez członków jej zarządu "na zewnątrz".

Z tych względów, skoro rozstrzygnięcie sprawy przez organy podatkowe nie zostało poprzedzone właściwym załatwieniem zagadnienia prejudycjalnego, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Urzędu Skarbowego, jako naruszające przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r. o dochodach gmin (...), co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, należało uchylić na podstawie przepisów art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa.

O kosztach postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.