Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1331/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2015-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne~Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 4, art. 28 ust. 1-3, ust. 3a, ust. 3 b
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 października 2015 r. sprawy ze skargi D.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia 21 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 9 czerwca 2015 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 – 3, ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 121) dalej jako "u.s.u.s.", po rozpoznaniu wniosku D.S.:

1. odmówił umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami w części finansowanej przez płatnika składek: na ubezpieczenia społeczne za okres 09/2010-03/2011, 10/2011-05/2012 w łącznej kwocie 66.264,45 zł; na ubezpieczenie zdrowotne za okres 09/2010-03/2011, 10/2011-05/2012 w łącznej kwocie 7.720,88 zł; na Fundusz Pracy i FGŚP za okres 12/2011-05/2012 w łącznej kwocie 8.992,90 zł;

2. odmówił umorzenia odsetek od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek w wysokości 64.023,00 zł;

3. odmówił umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 05/1999-09/2001 w łącznej kwocie 7.720,88 zł, składek w kwocie 2.351,88 zł, odsetek w kwocie 5.369,00 zł.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona powołała się na przedawnienie oraz swoją trudną sytuację majątkową i zdrowotną. Podniosła, że mieszka z mamą, która wymaga całodobowej opieki, w związku z czym nie ma możliwości podjęcia pracy. Skarżąca powołała się na przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) - dalej jako "rozporządzenie wykonawcze", tj. chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiające zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożlwiającego płacenie należności.

Decyzją z dnia 21 lipca 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji.

Uznając zarzut przedawnienia za bezzasadny organ powołał się na art. 24 ust. 5b u.s.u.s., w myśl którego bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie.

Organ wskazał na art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i zauważył, że wyliczenie tam zawarte stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia zadłużenia. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu wydającego decyzję tylko możliwość, a nie prawny obowiązek umorzenia zaległości.

Organ podkreślił, że całkowita nieściągalność oznacza brak możliwości egzekwowania zadłużenia nie tylko w obecnym stanie, ale także w przyszłości. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje. Od 2002 r. przekazano egzekucję do prowadzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K., w której uzyskiwano kwotę około 350 zł miesięcznie (wskazano na zajęcie świadczenia emerytalno-rentowego). Wprawdzie Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne, jednakże ZUS nadal ma możliwość podejmowania kolejnych środków egzekucyjnych. Dyrektor oddziału ZUS jest także w myśl art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.) organem egzekucyjnym i jest uprawniony do podejmowania egzekucji. Ewentualna bezskuteczność danego środka egzekucyjnego w danym okresie czasu nie wyklucza zastosowania na nowo egzekucji.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozważył także wniosek strony w świetle art. 28 ust. 3a u.o.s.u.s. pozwalającego w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek finansowanych przez ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami pomimo braku całkowitej nieściągalności oraz w świetle § 3 rozporządzenia wykonawczego określającego szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.o.s.u.s. Regulacje te nie mogły natomiast zostać zastosowane do należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika z tytułu ubezpieczenia społecznego ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Tego rodzaju należności mogłyby zostać umorzone wyłącznie w przypadku całkowitej nieściągalności, która obecnie nie występuje.

Organ przytoczył treść § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia wykonawczego. Wskazał, że skarżąca pomimo wezwania nie złożyła oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej na przesłanym jej formularzu, który zawiera m.in. pytania co do stałych wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem. Skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powołała się na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną oraz konieczność sprawowania opieki nad swoją schorowaną matką, jednak nie przedłożyła żadnych dokumentów okoliczności te potwierdzających. Nie przedłożyła też dokumentów potwierdzających dochody uzyskiwane przez nią i członków rodziny prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe ani potwierdzających miesięczne wydatki. W związku z tym nie można jednoznacznie ocenić, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zobowiązana nie udowodniła też stanu przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Gdańsku D.S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów sądowych.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła rażące naruszenie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uzyskiwane kwoty w postępowaniu egzekucyjnym zmierzają do zaspokojenia roszczeń wierzyciela, w konsekwencji nie występuje całkowita nieściągalność składek; § 3 rozporządzenia wykonawczego przez błędną wykładnię; rażące naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., przez wydanie decyzji z naruszeniem prawa nieuwzględniającej słusznego interesu obywateli, a co za tym idzie, naruszające zaufanie obywateli do organów Państwa.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w sprawie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności składek, czego dowodzi postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 6 lipca 2015 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku skarżącej wobec stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zmierza do skutecznego ściągnięcia należności. W ciągu kilkunastu lat trwania tego postępowania udało się uzyskać kwoty pozwalające na pokrycie jedynie części wydatków. Należność główna nie była zaspokajana, rosną należności uboczne w postaci odsetek.

Skarżąca podkreśliła też, że jej matka jest osobą przewlekle chorą i wymaga stałej opieki. Sama skarżąca także przyjmuje stałe leki. Tym samym stan faktyczny sprawy wyczerpuje przynajmniej dwie przesłanki wskazane w rozporządzeniu wykonawczym, tj. § 3 ust. 1 pkt 1 i 3. Świadczenia skarżącej i jej matki wynoszą około 2.500 zł miesięcznie. Koszty utrzymania mieszkania to kwota około 1200 zł, leki 300 zł, wyżywienie 700 zł, środki czystości 100 zł, wizyty u lekarzy 200 zł. Zajęcie jakichkolwiek kwot w postępowaniu egzekucyjnym spowoduje, że podstawowe wydatki przekroczą dochody.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 21 października 2015 r. skarżąca przedłożyła kserokopie faktur i zaświadczeń lekarskich.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem należało ją oddalić.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Zatem sąd administracyjny wykonując funkcję kontrolną administracji publicznej czyni to z uwzględnieniem jednego tylko kryterium, kryterium zgodności z prawem. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 28.10.2009 r. Sygn. akt II SA/Wr 31/09 LEX nr 573924).

Rolą sądu administracyjnego, orzekającego w granicach sprawy i na podstawie ustalonego przez organ administracji stanu faktycznego sprawy jest, jak wskazano wyżej, przeprowadzenie kontroli i oceny działania organu z punktu widzenia jego zgodności z prawem. Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest więc "sprawa administracyjna", lecz zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny nie jest organem odwoławczym, a postępowanie sądowoadministracyjne nie stanowi w żaden sposób formy, trybu, rodzaju czy też kontynuacji postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2009r., sygn. akt II FSK 670/07).

Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy należy zatem podkreślić, że rolą Sądu nie jest rozpatrzenie wniosku skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek lecz skontrolowanie, czy organ rentowy rozpatrując ten wniosek działał zgodnie z prawem czy też nie. Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., co do zasady sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, z wyjątkiem sytuacji określonej w art. 55 § 2 p.p.s.a. W postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd orzeka zatem na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, uwzględniając również w tej mierze, zgodnie z art. 106 § 4 p.p.s.a., powszechnie znane fakty, a także, jak wynika z art. 106 § 3 p.p.s.a., dowody uzupełniające z dokumentów. Oczywistą konsekwencją powyższego jest więc to, że sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną, lecz dokonuje kontroli legalności zaskarżonej decyzji ostatecznej z perspektywy realizacji i przestrzegania przez organ administracji orzekający w sprawie, wiążących go, w zakresie dotyczącym dokonywania ustaleń faktycznych, reguł proceduralnych. Sąd administracyjny orzeka więc na podstawie akt sprawy, rozpatrując ją na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu. Obowiązek zaś wydania wyroku na podstawie akt sprawy – rozumiany jako oparcie rozstrzygnięcia na istotnych w sprawie faktach udokumentowanych w aktach sprawy stanowiących przedmiot analizy sądu administracyjnego I instancji - oznacza orzekanie na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy i stanowiącego podstawę faktyczną wydania zaskarżonego aktu oraz zakaz wykraczania poza ten materiał (por. np.: wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I FSK 470/08; wyrok NSA z dnia 21 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 22/09; wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09; wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt I GSK 806/10; wyrok NSA z 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I GSK 3/10, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec powyższego dokumenty przedłożone przez stronę na rozprawie nie mogły być wzięte pod uwagę przy dokonywaniu kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Podkreślić należy, że dokumenty te – dwa zaświadczenia lekarskie co do stanu zdrowia skarżącej i jej matki, dwa dowody zapłaty należności wobec PZU oraz faktury zakupu leków, środków czystości, mediów i gazu – wystawione zostały w październiku 2015 r. (z wyjątkiem faktury za gaz, która wystawiona została w kwietniu 2015 r., dotyczyła jednak rozliczenia za miesiąc październik 2015 r.), a zatem już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Organ rentowy nie miał zatem możliwości dokonania oceny tych dokumentów w toku prowadzonego z wniosku skarżącej postępowania. Jak już wskazano na wstępie, celem postępowania dowodowego prowadzonego ewentualnie przez sąd w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. nie jest ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej. Organ nie mógł tych reguł naruszyć nie biorąc pod uwagę dokumentów, które jeszcze nie istniały w dacie wydawania decyzji.

Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 121). Powołana ustawa w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 cytowanej ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile regulacja powyższa, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (także odsetek za zwłokę jako należności pochodnej), co dokonać się winno na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie o ubezpieczeń społecznych powierzyła, jak to wynika nie tylko z powołanego wyżej przepisu art. 28 ust. 1, ale także z przepisu art. 83 ust. 1, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.

W przypadku obu ww. rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanki w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia tych należności, której wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ rentowy ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający to umorzenie. Ulga w postaci umorzenia zaległości składkowych czy odsetek stanowi niewątpliwie odstępstwo od reguły, jaką jest płacenie składek ubezpieczeniowych, zatem musi ona mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ rentowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

Mając na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia zasadnym czyniłby bowiem wniosek, iż rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen.

Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż analiza akt sprawy pozwala uznać, że organ rentowy w sposób wyczerpujący zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał wszechstronnej jego oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, iż mimo niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawczyni brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości.

Wbrew zarzutom skargi organ rentowy wziął pod uwagę, że postępowanie egzekucyjne toczące się wobec skarżącej zostało umorzone, jednocześnie jednak uznał, że skoro skarżąca uzyskuje świadczenie emerytalno-rentowe, to istnieją nadal potencjalne możliwości wyegzekwowania należności z tytułu składek, jeżeli nie w całości, to przynajmniej w części. Prawidłowo więc zostało w sprawie ocenione, że w świetle brzmienia art. 28 u.s.u.s. nie zaistniał stan całkowitej nieściągalności, który mógłby uzasadniać umorzenie zaległości. Niewątpliwie aktualne dochody skarżącej nie pozwalają na całkowite spłacenie należności z tytułu składek wraz z należnościami ubocznymi, nie oznacza to jednak całkowitej nieściągalności, skoro nadal możliwe jest częściowe ich zaspokojenie.

Należy w tym miejscu jeszcze raz podkreślić, że konstrukcja unormowania zawartego w art. 28 u.s.u.s. daje organowi administracyjnemu prawo do umorzenia zaległości w przypadku zaistnienia stanu całkowitej nieściągalności, nie obligując jednak Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania takiego rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Natomiast zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia, a to oznacza, że ich brak zawsze skutkować będzie odmową umorzenia zaległości. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, skarżąca otrzymuje bowiem świadczenie emerytalno-rentowe, z którego możliwe jest dochodzenie choćby częściowego zaspokojenia należności z tytułu składek.

Podzielić także należy stanowisko organu rentowego, że okoliczności niniejszej sprawy nie wskazują na taki ważny interes zobowiązanej, który w świetle art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia wykonawczego uzasadniałby konieczność umorzenia narosłych zaległości składkowych. Skarżąca powołała się na § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego, z których wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; (...) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Istnienia tych przesłanek skarżąca nie wykazała. W toku postępowania organ wezwał skarżącą pismem z dnia 5 maja 2015 r. do złożenia m.in. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej załączając stosowny druk do wypełnienia. Wezwanie to pozostało jednak bez odpowiedzi. W toku całego postępowania przed ZUS skarżąca nie tylko nie przedstawiła żadnych dowodów na stan majątkowy swój i pozostającej rzekomo wraz z nią w jednym gospodarstwie domowym matki oraz na ponoszone wydatki, ale nawet nie podała żadnych konkretnych informacji, ograniczając się w zasadzie do ogólnikowego wskazania w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, że musi opiekować się schorowaną matką. W aktach postępowania przed organem rentowym nie znajduje się żaden dowód, na podstawie którego organ mógłby stwierdzić, czy faktycznie opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych lub ewentualnie czy faktycznie skarżąca jest przewlekle chora ewentualnie czy sprawuje opiekę nad osobą przewlekle chorą i czy okoliczność ta pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Dopiero w skardze skarżąca podała, że dochody jej i jej matki wynoszą 2500 zł miesięcznie, wydatki na mieszkanie to 1200 zł, leki 300 zł, wyżywienie 700 zł, środki czystości 100 zł, wizyty u lekarzy 200 zł, a na rozprawie przedstawiła kserokopie dokumentów dotyczących wydatków poniesionych przez nią w miesiącu październiku 2015 r. Dowody te jednak nie mogły być wzięte pod uwagę przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji, co wyjaśniono wyżej. Dokonując oceny tych dowodów w kontekście zaistnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek z powodu ważnego interesu zobowiązanej Sąd wkroczyłyby w kompetencje organu rentowego, czego mu czynić nie wolno.

Ponadto, jak słusznie wskazał organ, skarżąca uzyskuje świadczenie emerytalno-rentowe, z którego możliwe jest prowadzenie częściowej egzekucji, a otrzymywanie tego świadczenia niezależne jest od stanu zdrowia skarżącej czy obowiązku sprawowania opieki nad członkiem rodziny. Z tego już choćby względu przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego nie ma zastosowania.

Zarzut skarżącej, że organ zbyt lekko potraktował obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, jest niezrozumiały w sytuacji, gdy to sama strona nie przedstawiła organowi żadnych dowodów dokumentujących jej stan majątkowy, źródła utrzymania i wysokość ponoszonych wydatków, mimo że dowody te pozostawały w jej wyłącznej dyspozycji.

Zważyć należy, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w niniejszej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie, niemożliwe jest wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowana nie wykazała, to negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.