Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 337/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 40 ust.1 i 2, art. 41
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2021 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania J. G. prawa do zasiłku celowego na: zakup pieca tzw. kozy do ogrzania domu; ocieplenie i remont częściowo spróchniałego i załamanego sufitu; wymianę dwóch spróchniałych i nieszczelnych okien; wymianę starej aluminiowej instalacji elektrycznej; doprowadzenie bieżącej wody do domu; dojazdy do gabinetu rehabilitacyjnego w W. oraz dojazdy do lekarzy specjalistów w Ł. i poza Ł. i lekarza rodzinnego oraz zakup okularów; zakup potrzebnych leków w tym bez recepty; zakup maści przeciwzapalnych i rozgrzewających; dresu i obuwia do rehabilitacji; dokończenie wygospodarowanego pomieszczenia na łazienkę i ubikację; remont i naprawę ciągnika (silnika, skrzyni biegów, układu kierowniczego i jezdnego, hamulców); naprawę rozrzutnika (wymianę łożysk, zębatek i łańcucha); zakup opony; zakup paliwa do ciągnika; zakup nawozów i środków ochrony roślin;

Stan faktyczny przedstawiał się następująco:

Wnioskiem z [...].01. 2021 r. J. G. zwrócił się do Wójta Gminy W. o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na pokrycie wydatków, które zostały wymienione w powyższej decyzji.

Organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy w dniu

[...] stycznia 2021 r. Z ustaleń organu wynika, że J. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Mieszka w domu drewnianym, zajmuje dwa pomieszczenia (kuchnię i pokój). Dom ogrzewany jest piecykiem węglowym. Źródłem utrzymania wnioskodawcy w miesiącu grudniu 2020 r. był dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 846,23 zł (2,7475 ha x 308 zł). Dochód został pomniejszony o opłaconą składkę KRUS w miesiącu grudniu 2020 w wysokości 139 zł i wyniósł 707,23 zł. Wnioskodawca otrzymał też pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19 w wysokości 5 759 zł ( 5759 zł: 12 miesięcy= 479,92 miesięcznie). Łączny dochód w miesiącu grudniu 2020 r. organ ustalił na kwotę 1187,15 zł (707,23 zł + 479,92 zł).

Organ stwierdził, że uzyskany przez stronę dochód jest znacznie wyższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 701 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, dalej: u.p.s.), dlatego pomoc w formie zasiłku celowego nie może być przyznana. Organ rozważył możliwość przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., tj. w szczególnie uzasadnionym przypadku, jednak okoliczności uzasadniających zastosowanie tej podstawy przyznania pomocy nie stwierdził. Wskazał, że sytuacja wnioskodawcy nie jest krytyczna i na tyle odbiegająca od sytuacji innych osób wnoszących o pomoc, aby uzasadniała przyznanie pomocy na szczególnych zasadach. Nie wystąpiły nieprzewidziane, nadzwyczajne i wyjątkowe okoliczności, których nie dało się przewidzieć a skutkujące koniecznością przyznania wyjątkowego wsparcia. Organ podkreślił, że ani stan budynku mieszkalnego ( w którym zamieszkuje od 35 lat ), ani gospodarstwa, ani stan zdrowia wnioskodawcy nie uzasadniają potraktowania jego sytuacji jako wyjątkowej. Z kolei zaspokojenie zgłoszonych potrzeb przekracza możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej i jego roczny budżet. Zdaniem organu pierwszej instancji, wnioskodawca nie podejmuje kroków celem wyraźnej poprawy swojej sytuacji. Zgłaszając kolejne żądania powiela również prośby o pomoc złożone w podaniach z roku 2020, które już zostały zrealizowane np. wykup leków, dojazdy na rehabilitację (zakończoną). Organ wskazał, że strona otrzymuje wsparcie z OPS, bowiem przyznano: pomoc w postaci świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w wysokości po 50 zł miesięcznie na okres od stycznia do marca 2020 r. (decyzja z [...] stycznia 2020 r.), zasiłek celowy specjalny w wysokości 100 zł (decyzja z [...] marca 2020 r.), pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w wysokości po 100 zł miesięcznie od kwietnia do sierpnia 2020 r. (decyzja SKO w Ł.), świadczenie pieniężne na zakup posiłku w wysokości 100 zł od września do grudnia 2020 r. (decyzja z [...] września 2020 r.), specjalny zasiłek celowy na zakup opału i odzieży zimowej w wysokości 450 zł (decyzja z [...] października 2020 r.). Łączna kwota otrzymanej przez stronę pomocy finansowej z OPS w 2020 r. wyniosła 1600 zł. Jak wskazał organ, świadczenia z pomocy społecznej mają wspomóc osoby w ich własnych wysiłkach w poprawie sytuacji. Wnioskodawca posiada własne zasoby w postaci gospodarstwa rolnego, prowadzi hodowlę bydła (byki) w ilości 7 sztuk, z której uzyskuje dochód, posiada las. Sytuacja strony jest trudna, ale jest lepsza niż pozostałych osób korzystających z pomocy społecznej;

Odwołanie od powyższych decyzji złożył J. G..

Zaskarżoną decyzją SKO w Ł. utrzymało rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w mocy. SKO podzieliło argumentację organu I instancji.

Kolegium dodatkowo wyjaśniło , że zakres zgłoszonych przez stronę potrzeb jest niewspółmierny do możliwości ich zaspokojenia przez OPS, który w 2021 r. dysponuje kwotą 25 000 zł z przeznaczeniem na zasiłki celowe. Dlatego w pierwszej kolejności należy zabezpieczyć potrzeby osób i rodzin, które nie posiadają dochodu ani możliwości jego pozyskania z dodatkowych źródeł. Zdaniem organu, naprawy ciągnika i rozrzutnika, zakup opon i paliwa oraz zakup nawozów i środków ochrony roślin nie stanowi niezbędnych potrzeb mieszczących się w celach pomocy społecznej sformułowanych w art. 3 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. jako wsparcie osób potrzebujących.

W ocenie Kolegium, J. G. nie spełnia również warunków do przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 40 ust. 1 i ust. 2 u.p.s., gdyż nie stwierdzono, aby poniósł straty spowodowane zdarzeniem losowym ewentualnie klęską żywiołową lub ekologiczną. Kolegium rozważyło również – z wynikiem negatywnym – możliwość przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego na zasadach art. 41 ust. 1 u.p.s. Wskazało, że nie wystąpił w sytuacji strony szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie. Organ podkreślił, że J. G. posiada gospodarstwo rolne o pow. 7,05 ha i wykształcenie wyższe, nie stara się o polepszenie sytuacji poprzez podjęcie dodatkowej pracy. Otrzymał w 2020 r. zasiłki w kwocie 1600 zł, lecz odmówił przyjęcia produktów żywnościowych, co wskazuje na brak potrzeby zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych.

Skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego złożył do sądu administracyjnego J. G., który zarzucił naruszenie:

- art. 2, art. 30, art. 31 , art. 32, art. 65, art. 67, art. 69 Konstytucji RP;

- art. 6, 7, 8, 9, 15, 75 § 1, art. 76, art. 77 § 1, art. 78, art. 107 § 3 K.p.a.;

- ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych;

- przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy;

- kodeksu karnego – przez pomawianie i niedopełnianie obowiązków służbowych oraz celowe i świadome fałszowanie i manipulowanie posiadanymi informacjami, celowe pomijanie konkretnych przepisów ustaw, w tym ustawy o pomocy społecznej;

Art. 7 pkt 1, 14, 5 i 6, art. 8 ust. 12.

Skarżący wniósł o jak najszybsze rozpatrzenie skargi; zmianę decyzji przez przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Opisał swoją sytuację wyrażając niezadowolenie i pretensje wobec pracowników gminy i innych instytucji, nie szczędząc ostrych słów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu.

Zdaniem sądu, zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej: u.p.s.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Jak wynika natomiast z treści art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego wynoszącego 701 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (długotrwała lub ciężka choroba, bezrobocie, niepełnosprawność itp.).

W ocenie sądu, sytuacja skarżącego nie kwalifikuje go do udzielenia żądanej pomocy.

Przyznanie środków pieniężnych na sfinansowanie szczegółowo wskazanych we wniosku potrzeb, tj. zakup pieca, remonty i naprawy, zakup lekarstw, sfinansowanie dojazdów do lekarzy i inne, należy zakwalifikować jako zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 tej ustawy (vide identyczne stanowisko tutejszego sądu w sprawie II SA/Bk 493/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle regulacji art. 39 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Podstawowym kryterium przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego jest kryterium dochodowe, przewidziane w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w wysokości 701 zł. Tego kryterium skarżący nie spełnił. Organy prawidłowo, mając na uwadze datę złożenia wniosku ( 11.01. 2021 r.), przyjęły konieczność wyliczenia dochodu (sumy miesięcznych dochodów) za grudzień 2020 r., tj. za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku (art. 8 ust. 3 u.p.s.). W tym czasie skarżący prowadził gospodarstwo rolne o powierzchni przeliczeniowej 2,7475 ha, zaś w takiej sytuacji dochód wylicza się jako ryczałtowy (zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. jako iloczyn ha przeliczeniowych i normatywnie ustalonej kwoty dochodu z tego ha, która to kwota wynosiła 308 zł na podstawie § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipa 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. poz. 1358 ze zm.). W kontrolowanym postępowaniu organ prawidłowo ustalił więc dochód skarżącego z miesiąca grudnia 2020 r. jako wynoszący 707, 23 zł .Dochód ten, już we wskazany sposób wyliczony, był wyższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (701 zł). Niezależnie od tego, do dochodu wliczono skarżącemu pomoc uzyskaną dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z Covid-19 w wysokości 5.759 zł, której wysokość – w przeliczeniu na miesiąc w stosunku rocznym – wyniosła 479, 92 zł (k. 8 akt adm.). Wyliczenia tego organ dokonał na podstawie art. 8 ust. 11 u.p.s., zgodnie z którym w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Skoro pięciokrotność kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynosi 3 505 zł, a skarżący otrzymał pomoc w wysokości 5 759 (wypłaconą [...] grudnia 2020 r.), to zastosowanie art. 8 ust. 11 u.p.s. odnośnie miesiąca grudnia 2020 r. było uzasadnione. W efekcie dochód całkowity strony za miesiąc grudzień 2020 r. wyniósł 1 187, 15 zł i przekroczył kryterium ustawowe, co uzasadniało odmowę przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego na zasadach ogólnych z art. 39 u.p.s.

Niezależnie od powyższego organ przeanalizował możliwość objęcia skarżącego pomocą szczególną. Organ pierwszej instancji rozważył możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego na zasadach art. 41 pkt 1 u.p.s.

Okoliczności, które skarżący wskazuje, nie mogą być kwalifikowane jako zdarzenia szczególne, losowe czyli, że nastąpił przypadek szczególnie uzasadniony.. Pomoc udzielana na tej podstawie winna być skierowana do osób, które na skutek zdarzeń losowych znalazły się w tak trudnej sytuacji życiowej, że nie są w stanie same, przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości, sytuacji tej przezwyciężyć. Pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego ma służyć obywatelom w najcięższych sytuacjach życiowych, kiedy ich podstawowe potrzeby egzystencjalne nie mogą być zaspokojone we własnym zakresie. Skarżący niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji, ale zagrożenia wyżej opisanego nie ustalono i nie wynika ono z materiału dowodowego sprawy, co nie budzi wątpliwości.

Zdaniem sądu, organy w sprawie niniejszej słusznie oceniły, że w przypadku skarżącego nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Uzasadniając swoje stanowisko trafnie podkreśliły co jest celem pomocy społecznej, a więc zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka, pomoc w życiowym usamodzielnianiu oraz integracji ze środowiskiem. Jeszcze raz wskazać trzeba, że rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy ale i możliwości pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Podnieść także należy, że świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie charakter pomocniczy, tzn. są przyznawane w zakresie, w jakim osoby ubiegające się o ich przyznanie same we własnym zakresie nie są w stanie ich zapewnić. A zatem wsparcie przyznawane na gruncie ustawy o pomocy społecznej, bez względu na jego rodzaj, ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Omawiana pomoc nie może zatem zabezpieczać wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również być przyznana w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Przepis art. 41 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 ustawy, zasadą pomocniczości).

W przypadku skarżącego nie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek" rozumiany jak powyżej oraz w kontekście charakteru pomocy społecznej w jej całokształcie. Rozstrzygnięcie organów w tym zakresie nie przekroczyło granic uznania administracyjnego.

Zdaniem sądu, skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja cechowała się szczególnością uprawniającą do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Sytuacja życiowa skarżącego została opisana i wnikliwie przeanalizowana, wskazano z jakich form i z jakiej wysokości pomocy skarżący ostatnio korzystał (w okresie od stycznia 2020 r. do daty wydawania decyzji – 1600 zł łącznie), wskazano na niemożliwość zaspokojenia wszystkich, nawet uzasadnionych potrzeb osób ubiegających się o wsparcie z pomocy społecznej, bo Ośrodek posiadał na zasiłki celowe kwotę 25 000 zł na cały rok.

Nie bez znaczenia odnośnie przyznania zasiłku celowego specjalnego w niniejszej sprawie pozostaje także fakt, że w podobnych sprawach skarżącego wypowiadał się kilkakrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, który m.in. w wyroku z 19 października 2017 r., I OSK 640/17, stwierdził, że wskazywana przez skarżącego sytuacja materialna i zdrowotna oraz deklarowane potrzeby w zakresie pokrywania kosztów dojazdów na rehabilitację nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 u.p.s. oraz, "że art. 41 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości". Podobnie wypowiedział się NSA w wyroku w sprawie I OSK 359/17.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty procesowe naruszenia szeregu przepisów K.p.a., a także naruszenia Konstytucji RP czy ustawy o rehabilitacji zawodowej osób niepełnoprawnych. Organy wszechstronnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy, zwłaszcza organ pierwszej instancji wyjątkowo obszernie odniósł się do stanowiska skarżącego oraz bez naruszenia prawa oceniły sytuację strony, co czyni zarzuty procesowe bezskutecznymi. Rozważono zarówno interes indywidualny (sytuację rodzinną, zdrowotną, finansową skarżącego oraz wielkość przyznanych środków w 2020 r., który to argument ubezskutecznia twierdzenia strony, jakoby organy celowo nie przyznawały mu świadczeń), jak i społeczny (możliwości pomocy społecznej, ilość osób potrzebujących, cele i zadania pomocy społecznej). Nie może ujść uwadze, że aktualna sytuacja skarżącego jest organom doskonale znana z uwagi na ilość składanych wniosków, obszerność przedstawianej przez stronę charakterystyki sytuacji życiowej a także wielość sporządzanych wywiadów środowiskowych na potrzeby prowadzonych postępowań, która to okoliczność również sądowi jest znana z urzędu z racji wielości rozpoznawanych spraw skarżącego.

Nie może również ujść uwadze, że wydana decyzja (co najmniej w części dotyczącej zasiłków celowych przyznawanych na specjalnych zasadach, niezależnie od kryterium dochodowego) ma charakter uznaniowy. Granic uznania administracyjnego organy nie przekroczyły. Dokonywana przez sąd kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów. Skład orzekający przeprowadzając kontrolę legalności w tak zakreślonych ramach uznał, że rozstrzygając o nieprzyznaniu pomocy społecznej organy pozostawały w dopuszczalnych prawem granicach swobody. W pozostałym zakresie należy skonkludować, że organy dokonały wystarczających ustaleń co do stanu faktycznego oraz trafnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Na tej podstawie słusznie uznały, że ustalone i uwzględnione okoliczności, mające wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, uzasadniały wydanie zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja znajduje oparcie w materiale dowodowym sprawy, a uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a.

W tym stanie rzeczy skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.