Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 872/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-01-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 75 ust. 3, art. 81, art. 76 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
article: art. 183 § 1, art. 185 § 1, art. 203 pkt 2, art. 205 § 2 i 3, art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 14 ust. 2 pkt 2a
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska Sędzia WSA del. Jolanta Rudnicka (spr.) Protokolant Agnieszka Gugała - Szczerbicka po rozpoznaniu w dniu 6 stycznia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 marca 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 537/08 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie uposażenia 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od J. W. na rzecz Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu kwotę 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 26 marca 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 537/08 uchylił decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień Poznań [...] z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] w przedmiocie uposażenia.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał, że Wojskowy Komendant Uzupełnień Poznań [...] decyzją z dnia [...] maja 2008r., nr [...] odmówił mł. chor. sztab. rez. J. W. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego.

Organ pierwszej instancji podał, że 1 listopada 2003r. Dowódca Wojsk Lądowych w oparciu o rozkaz PF 179 z dnia 5 września 2002r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował, miedzy innymi, stanowisko służbowe J. W. W związku z tym żołnierzowi zaproponowano inne stanowisko służbowe, ale on odmówił przyjęcia, co spowodowało, że Dowódca [...] Pomorskiego Okręgu Wojskowego wydał decyzję o wypowiedzeniu J. W. zawodowej służby wojskowej, a następnie rozkaz o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej i przeniesieniu do rezerwy.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2006r. nr [...] Dowódca Wojsk Lądowych stwierdził nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] listopada 2002r. nr [...] o wypowiedzeniu żołnierzowi zawodowej służby wojskowej jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano J. W. zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej, potrącono J. W. nienależne świadczenia z tytułu odprawy i ekwiwalent za urlop. Po otrzymaniu tych świadczeń J. W. wystąpił z wnioskiem o odsetki. W kwestii odsetek organ I instancji powołał się na treść art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i wywiódł, że tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Zdaniem organu instytucja zwłoki (art. 476 kc) - w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 kc) warunkowana jest winą, a zważywszy na okoliczności nie można przypisać winy organowi zobowiązanemu do zapłaty uposażenia. Chociaż decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o stwierdzeniu nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego wywiera skutki ex tunc, to wydana została w określonym czasie, a realizacja wynikających stąd świadczeń została spełniona bez zwłoki. W spornym okresie J. W. nie pełnił służby, ale otrzymywał od resortu MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, tj. dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. Po przywróceniu do służby J. W. odmówił zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń. Zdaniem organu dopiero w chwili, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna można naliczyć roszczenia o odsetki.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. W. podał, że po przywróceniu do służby wojskowej otrzymał zaległe należności, ale bez ustawowych odsetek za zwłokę zawinioną wydaniem wadliwej decyzji oraz potrącono mu świadczenie nienależne. Podkreślił, że po przywróceniu do służby wojskowej otrzymał zaległe należności za ten okres z tym, że z należnej kwoty potrącono świadczenia wypłacone w związku z uprzednim zwolnieniem z wojska. Potrącenia dokonano przy wypłacie zaległego wynagrodzenia. W związku z tym J. W., wskazując na treść art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, art. 87 § 1 pkt 2 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy, stwierdził że żadna z przesłanek wskazanych w tych przepisach nie miała miejsca. Potrącenia dokonano beż żadnego tytułu wykonawczego i bez zgody wnioskodawcy.

Po rozpoznaniu odwołania Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił argumenty organu I instancji stwierdzając, że ten organ zasadnie wydał decyzję o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia jako świadczenia nienależnego.

J. W. składając skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu od decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2008r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zmianę zaskarżonej decyzji przez przyznanie co do zasady należnego świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego z opóźnieniem uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, przytaczając argumenty przedstawione w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznając skargę za uzasadnioną wskazał, że świadczenia odsetkowe, o których mowa w art.75 ust.3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, należą do drogi administracyjnej. Na tę okoliczność Sąd powołał uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 10 kwietnia 2006 r. , I OPS 3/06 ( ONSAiWSA z 2006 r., nr 3, poz.69).

Sąd nie podzielił stanowiska organów obu instancji rozstrzygających w przedmiocie żądania odsetek, iż odsetki od zaległego roszczenia należy uznać za uzasadnione od momentu, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stała się wykonalna. W ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę pogląd ten jest chybiony i wadliwie przypisuje się decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia 5 czerwca 2006 r. nr 787/Pers cechę kształtującą. Spór o odsetki ma przymiot sprawy cywilnej, lecz z mocy przepisu szczególnego został przekazany do rozpoznania organom administracji publicznej (art. 8 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). A to nakłada na organy rozstrzygające sprawę obowiązek rozważenia całokształtu zagadnień w niej następujących nie tylko w kontekście pojęć cywilnoprawnych, ale z obowiązkiem respektowania przepisów obowiązujących w postępowaniu administracyjnym. Stwierdzając nieważność decyzji organ administracyjny wskazuje na ciężką wadliwość decyzji, obarczającą ją od daty wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. Oznacza to, że nieważność decyzji istniała już w dacie orzekania o niej, a nie dopiero od tej daty. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego stanowisko organów świadczy o niezrozumieniu instytucji stwierdzenia nieważności decyzji i nie odróżnieniu tej instytucji postępowania administracyjnego od instytucji uchylenia decyzji.

Sąd I instancji podkreślił, że nieważność decyzji wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej oznacza, że wypowiedzenie nie było skuteczne, a więc skarżący nie został skutecznie zwolniony, co jest równoznaczne z pełnieniem przez niego przez cały czas służby.

Przywołując treść art. 81 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych Sąd stwierdził, że proste zestawienie powyższego przepisu z art. 75 ust. 3 ustawy pozwala na uznanie, że organy zobowiązane do wypłaty świadczeń skarżącemu pozostawały w zwłoce. Regulacje dotyczące wypłaty uposażenia, dodatków do uposażenia, wreszcie odsetek, zawarte w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, stanowią "lex specialis". Stąd, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, zupełnie zbędnym było odnoszenie się przez organy rozstrzygające sprawę do przepisów Kodeksu cywilnego, a w szczególności art. 481 k.c., czy 476 k.c. i rozważania w kategoriach winy organu, czy braku winy w zwłoce w wypłacie wynagrodzenia i dodatków do niego.

Sąd wskazał, że zgodnie z art. 103 §1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z uposażenia żołnierza mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagradzaniu za pracę znajdujących się w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( Dz. U. z 1998 r. nr 21 poz. 94 ze zm.). Przez uposażenie, o którym mowa w ust. 1 art. 103 należy rozumieć uposażenie wymienione w art. 72 ust. 1, dodatkowe uposażenie roczne, o którym mowa w art. 83, odprawę z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, o której mowa w art. 94 i należności pieniężne wymienione w art. 95 pkt 1-2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zgodnie z art. 91 kodeksu pracy należności wymienione w art. 87 § 1 i art. 87 § 7 mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie. Jeżeli skarżący nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie spornej kwoty to takie działanie narusza wyżej powołane przepisy prawa materialnego.

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ( Dz. U z 2008 r. Nr 141 późń. zm. 892 ) poprzez wadliwe przyjęcie, że stronie przysługują odsetki ustawowe, z tego powodu, że organy zobowiązane do wypłaty świadczeń skarżącemu pozostawały w zwłoce;

- art. 81 ustawy z dnia 11 września 2003 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U z 2008 r. Nr 141 poz. 892 ), poprzez wadliwe przyjęcie, że stronie przysługuje uposażenie, dodatki i inne należności oznaczone w art. 73 od momentu stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby wojskowej wraz z odsetkami ustawowymi;

- art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U z 2008 r. Nr 141 poz. 892 ) poprzez wadliwe przyjęcie, że stronie niesłusznie potrącono należności, do których utracił prawo w związku z stwierdzeniem decyzji w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego.

2. naruszenie przepisów postępowania przez błędne zastosowanie: art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 oraz z 2004 r. Nr 162, poz. 1692) w zw. z art. 156 § 1pkt 1 K.p.a. i przyjęcie tych przepisów jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia w wyroku.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że instytucja zwłoki w odróżnieniu od opóźnienia warunkowana jest winą a w niniejszej sprawie nie można przypisać winy organowi zobowiązanemu do zapłaty uposażenia. Nadto chociaż decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej wywiera skutki ex tunc, to wydana została w określonym czasie, a realizacja wynikających stąd świadczeń została spełniona bez zwłoki, bo wypłacono zwaloryzowane świadczenia. Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że w spornym okresie J. W. nie pełnił służby wojskowej, ale w tym czasie otrzymywał od resortu MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. Żołnierz otrzymał od Skarbu Państwa dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. W okresie do chwili przywrócenia do służby wojskowej od resortu Obrony Narodowej J. W. otrzymywał też emeryturę. Skarb Państwa, od którego domaga się on odsetek, regularnie co miesiąc wypłacał mu pieniądze, które po unieważnieniu decyzji o zwolnieniu okazały się być świadczeniem nienależnym. Po przywróceniu do służby J. W. odmówił zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń. Zdaniem organu wojskowego dopiero w chwili kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, roszczenia o odsetki można naliczać od tego właśnie momentu, ale nie wstecz.

Naruszenie art. 81 ustawy z dnia 11 września 2003 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych polega, według autora skargi kasacyjnej, na wadliwym przyjęciu, że stronie przysługuje uposażenie, dodatki i inne należności oznaczone w art. 73 od momentu stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby wojskowej wraz z odsetkami ustawowymi. W skardze kasacyjnej podkreślono, że prawo żołnierza do uposażenia powstaje pod warunkiem faktycznego stawienia się w celu pełnienia służby i rzeczywistej realizacji tej służby. Stąd stwierdzenie nieważności decyzji zwalniającej ze służby, nie uprawnia żołnierza do uposażenia za czas przypadający pomiędzy datą zwolnienia a datą rozpoczęcia ponownego pełnienia służby po wydaniu decyzji o stwierdzeniu nieważności. W niniejszej sprawie nie miała miejsca kontynuacja pełnienia służby, gdyż żołnierz służby nie pełnił. Zaprzestał on pełnienia służby wojskowej i korzystał z praw socjalnych oraz ubezpieczeniowych dla zwolnionych ze służby żołnierzy.

W skardze kasacyjnej podniesiono, że skutku polegającego na niepełnieniu służby nie uchyla z mocą wsteczną ani wyrok uwzględniający skargę na decyzję zwalniającą ze służby, ani decyzja o stwierdzeniu jej nieważności, ani też kolejne decyzje organu emerytalnego orzekające częściowy zwrot świadczenia emerytalnego, za okres pozostawania w stosunku służbowym.

Według autora skargi kasacyjnej Sąd I instancji dopuścił się też naruszenia art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez wadliwe przyjęcie, że J. W. niesłusznie, potrącono należności, do których utracił prawo w związku z stwierdzeniem decyzji w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego. Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń w skardze kasacyjnej podkreślono, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są to świadczenia nienależne bowiem podstawa tego świadczenia odpadła. Decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego wojskowej służby zawodowej wywiera skutki ex tunc. Stąd nieuzasadnionym jest świadczenie przez Skarb Państwa tych należności podwójnie.

Ponadto według organu naruszenia przepisów postępowania, jakich dopuścił się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, w tym również naruszenia art.145 §1 pkt 1 lit.a, art.152, art.119§2 , art.120 P.p.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie za podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji przepisu art.156 §1 pkt 2 K.p.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy i na treść orzeczenia Sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W skardze kasacyjnej wniesionej w rozpoznawanej sprawie powołano obie podstawy z art.174 ustawy z dnia 30 września 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej, jako "P.p.s.a." Odnosząc się w pierwszej kolejności do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 §1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art.156 §1 pkt 1 K.p.a. stwierdzić należy, że nie mógł on odnieść zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej skutku. Zarzut tak sformułowany może dotyczyć wyłącznie podstawy wyroku stwierdzającego nieważność zaskarżonej decyzji, a nie wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit.a P.p.s.a. Sąd I instancji nie stosował wskazanych przez autora skargi kasacyjnej przepisów, a zatem nie mógł tych przepisów naruszyć.

Zasadne są natomiast podnoszone w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia norm prawa materialnego tj. art.75 ust.3 i art. 81 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przez błędną wykładnię i w konsekwencji też niewłaściwe zastosowanie. Stosownie do art.75 ust.3 wymienionej ustawy ; " W razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art.73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne".

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy żołnierzowi zawodowemu zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej a następnie przywróconemu do służby w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej przysługują odsetki od uposażenia wypłaconego po przywróceniu do wojskowej służby zawodowej za okres, gdy obowiązywała decyzja o zwolnieniu ze służby. Aby rozstrzygnąć przedstawione zagadnienie w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że sprawa o odsetki od uposażenia żołnierza zawodowego jest sprawą cywilną z mocy przepisu szczególnego przekazaną do właściwości innych organów niż sądy powszechne. Jak trafnie stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 29 listopada 2007 r. ( sygn. III CZP 106/07, publ. Lex nr 319935)"odsetki od nieterminowo wypłaconego uposażenia są świadczeniem o charakterze cywilnoprawnym, a sprawa o zapłatę odsetek jest sprawą cywilną w rozumieniu art.1 kodeksu cywilnego." Z tej przyczyny przy rozważaniu skutków wywołanych decyzją organu nadzoru o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej należy rozważyć pojęcie zwłoki w wypłacie uposażenia, o którym mowa w art. 75 ust.3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, nie można jednak pomijać wykładni tego pojęcia wypracowanej przez orzecznictwo sądów cywilnych i piśmiennictwo. Nie sposób zgodzić się z prezentowanym przez Sąd I instancji odrzuceniem pojęć cywilnoprawnych na rzecz " obowiązku respektowania przepisów obowiązujących w postępowaniu administracyjnym". Taka sprzeczność w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Zwłoka w ujęciu cywilistycznym ma charakter opóźnienia kwalifikowanego, jest to opóźnienie w wykonaniu zobowiązania wynikłe wskutek okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność(art.476 kodeksu cywilnego). Warunkiem przyjęcia, że dłużnik jest w zwłoce jest wina dłużnika, lecz dłużnik nie odpowiada za zwłokę, gdy nastąpiła ona wskutek okoliczności, które zaszły bez jego winy. Do takich zaś okoliczności należą przypadki siły wyższej, ale też różnego rodzaju fakty usprawiedliwiające zwłokę, przy zaistnieniu których nie można przypisać dłużnikowi celowego, rozmyślnego działania lub zaniechania bądź niedołożenia należytej staranności wymaganej w uczciwym obrocie lub stosunku prawnym. Dużym uproszczeniem zagadnienia " zwłoki" jest twierdzenie Sądu I instancji, że skoro została stwierdzona nieważność decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej na podstawie art.156 §1 pkt 2 K.p.a., to nie może być mowy o braku winy organu. Wskazany przepis art.156 §1 K.p.a. nie posługuje się pojęciem winy, lecz celem tego przepisu jest wyeliminowanie z obrotu prawnego wadliwej decyzji i dlatego wywodzony przez Sąd I instancji wniosek nie jest uzasadniony. Istotne jest natomiast, że zwłoka ( ale i też opóźnienie) zachodzą, gdy zobowiązanie jest ważne a wierzytelność wierzyciela wymagalna. Ponadto świadczenie dłużnika musi być możliwe do spełnienia. Wierzytelność zaś jest wymagalna, gdy wynika to z czynności prawnej lub po wezwaniu dłużnika do spełnienia świadczenia albo jak w niniejszej sprawie jest skutkiem decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu żołnierzowi zawodowej służby wojskowej.

W przedmiotowej sprawie w okresie od dnia 1 listopada 2003 r.( od tej daty J. W. żąda odsetek) do dnia gdy stała się ostateczna decyzja z dnia [...] czerwca 2006 r. stwierdzająca nieważność decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej w obrocie prawnym była decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] listopada 2002 r., nr [...] o wypowiedzeniu J. W. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. A zatem w tym okresie wierzytelność J. W. o wypłatę comiesięcznego uposażenia nie mogła być wymagalna, co więcej ona w tym okresie nie istniała, bo tego uposażenia w tym okresie nie mógł wypłacać organ wojskowy, ani nie mógł domagać się tej wypłaty zwolniony ze służby żołnierz. W tym czasie zwolniony żołnierz otrzymywał świadczenia wypłacane przez wojskowy organ emerytalny, co wykluczało też wymagalność wierzytelności o wypłatę uposażenia we wskazanym wyżej okresie. A skoro wierzytelność nie była wymagalna, to nie może być mowy o powstaniu roszczenia o zapłatę odsetek od niewymagalnej wierzytelności. Dlatego błędne jest stanowisko Sądu I instancji, że organy zobowiązane do wypłaty świadczeń J. W. pozostawały w zwłoce. Oceny tej nie zmienia, ani nie pozostaje z nią w sprzeczności charakter decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o wypowiedzeniu zawodowej służby wojskowej oraz skutki, która ta decyzja wywołała. Decyzja stwierdzająca nieważność oprócz charakteru deklaratoryjnego wywołuje też inne skutki w obrocie prawnym. Decyzja nieważna wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności, z chwilą doręczenia stronom decyzji nadzorczej upada domniemanie legalności weryfikowanej decyzji. Weryfikowana decyzja o wypowiedzeniu żołnierzowi zawodowej służby wojskowej też wywołała określone skutki w zakresie statusu skarżącego ( przeniesienie do rezerwy), prawa do odprawy, prawa do emerytury wojskowej i innych świadczeń. W okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu zasadniczej służby wojskowej skarżącemu nie przysługiwało prawo do uposażenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że decyzja stwierdzająca nieważność wypowiedzenia zasadniczej służby wojskowej wywołuje skutek w postaci reaktywowania stosunku zawodowej służby wojskowej, powstaje też prawo do uposażenia za okres od dnia rozwiązania stosunku służbowego, natomiast nie następuje odwrócenie skutku upływu czasu w zakresie prawa do tych świadczeń, nie zaktualizowują się terminy, o których mowa w art.81 ust.1 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Jest to skutek prawny, będący elementem konstytutywnym decyzji nieważnościowej. Nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną są odwracalne. Do skutków o charakterze nieodwracalnym należy upływ czasu ( por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. I OSK 328/09 i sygn. akt I OSK 327/09; z 22 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 1455/08, z 30 września 2009 r. ,sygn. akt I OSK 101/09,niepubl.). Tę linie orzeczniczą podziela Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie.

Skoro, jak słusznie wywiedziono w skardze kasacyjnej, prawo do uposażenia jest ściśle związane z pełnieniem służby wojskowej, to w sprawie nie mógł mieć zastosowania art.81 wymienionej powyżej ustawy. Żołnierz zawodowy pobierający świadczenia emerytalne nie należy do kręgu żołnierzy pełniących zawodową służbę wojskową i dlatego nie mają do niego zastosowania uregulowania dotyczące terminów wypłaty należności ( art.81 ust.3 ustawy), o których mowa w art.73 ustawy.

Trafny jest zatem zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez Sąd I instancji art.75 ust.3 w zw. z art.81 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przez niewłaściwe zastosowanie, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku.

Jak zostało wyżej wywiedzione wymagalność uposażenia za okres od daty decyzji o wypowiedzeniu wojskowej służby zawodowej do daty stwierdzenia nieważności tej decyzji jest wyłącznie skutkiem decyzji stwierdzającej nieważność i dlatego przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji powinien ustalić dokładną datę wymagalności należności, a następnie rozstrzygnąć, czy organ dopuścił się zwłoki w wypłacie uposażenia.

Odnośnie zarzutu naruszenia art.103 ust.1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych zauważyć należy, że J. W. pozwem z dnia [...] stycznia 2007 r. złożonym w Sądzie Rejonowym żądał zasądzenia na jego rzecz kwoty [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu. Jak wynika z treści pozwu powód domagał się zapłaty wymienionej kwoty z tytułu odsetek od zaległego uposażenia za okres od dnia 1 listopada 2003 r. do dnia uprawomocnienia się decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o wypowiedzeniu zawodowej służby wojskowej. Po przekazaniu prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego sprawy o zapłatę odsetek do rozpoznania przez organy wojskowe J. W. nie składał przed organem pierwszej instancji żadnych wniosków, nie zmienił żądania. Tymczasem organ pierwszej instancji orzekł w przedmiocie żądania, którego wniosek nie zawierał, bowiem J. W. nie wystąpił o przyznanie świadczenia potrąconego przy wypłacie uposażenia. Dopiero w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji J. W. zażądał zwrotu świadczenia potrąconego przy wypłacie uposażenia. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy powinien był umorzyć w tej części postępowanie, jako bezprzedmiotowe od początku i już z tych względów decyzje wydane w sprawie a dotyczące potrącenia świadczenia przy wypłacie uposażenia, podlegały uchyleniu. Tych okoliczności nie dostrzegł Sąd I instancji, lecz mimo tego uchybienia, w tej części wyrok odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.185 §1 P.p.s.a. orzekł, jak w wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego znajduje uzasadnienie w art.209 w zw. z art.203 pkt 2 , art. 205§2 i 3 P.p.s.a. w zw. z §14 ust.2 pkt 2 lit.a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).