Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 415/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2011-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1 i 2.
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Protokolant Referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 września 2011 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie działając z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzją z dnia [...], Nr [...] na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) zobowiązał M. W. reprezentowanego przez kuratora A. R. do zwrotu należności w kwocie 3000 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia wymagalności do dnia spłaty z tytułu otrzymanego przez K. P. świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla M. W. i K. W. w okresie od 1 maja 2009 r. do 30 września 2009 r.

Organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia 12 maja 2009 r. przyznano K. P. świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla M. W. w kwocie 400 zł miesięcznie i K. W. w kwocie 200 zł miesięcznie w okresie od 1 maja 2009 r. do 30 września 2009 r. Prawo do świadczenia przyznano w oparciu o złożony wniosek wraz z dołączonym protokołem ugody zawartej przed Sądem Rejonowym sygn. akt [...], z dnia [...] zawierającym zobowiązanie M. W. do płacenia alimentów na rzecz M. W. w kwocie 400 zł miesięcznie oraz wyrokiem Sądu Rejonowego sygn. akt [...] z dnia [...] zasądzającym alimenty na rzecz córki K. W. w kwocie 200 zł miesięcznie, a także zaświadczeniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym R. Ł. potwierdzającym bezskuteczność egzekucji. Łącznie wypłacono 3000 zł. (5 m-cy x 600 zł), a odsetki na dzień wydania decyzji wyniosły 610,30 zł.

W trakcie postępowania organ I instancji wyjaśnił, że dłużnik jest bezdomnym, a miejsce jego pobytu jest nieznane. Ostatnim adresem stałego zamieszkania M. W. do 18 maja 2000 r. był K. ul. T. R. 21/7 (pismo Komornika Sądowego z dnia 25 czerwca 2009 r. oraz 25 czerwca 2010 r., pismo z dnia 3 lipca 2009 r. Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA w Warszawie).

Z uwagi na brak możliwości ustalenia miejsca zamieszkania dłużnika MOPR w dniu 21 czerwca 2010 r. wystąpił do Sądu Rejonowego z wnioskiem o ustalenie przedstawiciela ustawowego dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Postanowieniem z dnia [...] sygn. akt III [...] Sąd Rejonowy III Wydział Rodzinny i Nieletnich dla nieznanego z miejsca pobytu M. W. ustanowił kuratora w osobie aplikanta adwokackiego A. R.

W toku prowadzonego postępowania kurator złożył wniosek o ustalenie czy M. W. nie zmarł. Organ wskazał, że fakt prowadzenia przez komornika sądowego postępowania egzekucyjnego świadczeń alimentacyjnych na wniosek wierzycielki K. P. nie daje podstaw, aby uznać że zachodzi uzasadnione prawdopodobieństwo, że dłużnik nie żyje.

W odwołaniu od powyższej decyzji kurator A. R. reprezentująca M. W. wskazała na naruszenie prawa procesowego, w szczególności: art. 8 i art. 10 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione i na których się oparł oraz którym odmówił wiarygodności. Przede wszystkim organ nie przeprowadził dowodu mającego na celu ustalenie czy M. W. żyje, co ma istotne znaczenie w sprawie. Jak wynika bowiem z akt sprawy od 2005 r. brak jest o nim jakichkolwiek wiadomości. Ustanowiony kurator wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie kwoty 600 zł tytułem wynagrodzenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu ww. odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podniósł, że z zastosowanych przepisów wynika ustawowy obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, przez dłużnika alimentacyjnego oraz obowiązek wydania przez organ właściwy wierzyciela stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Z przedłożonego materiału dowodowego wynikało, że egzekucja alimentów należnych od M. W. dla K. W. i M. W. jest nadal bezskuteczna. Z zaświadczenia z dnia 11 sierpnia 2010r. sygn. akt KMP 13 8/0 l Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym R. Ł. stwierdził, iż kwota zobowiązań dłużnika alimentacyjnego M. W. na dzień wystawienia zaświadczenia z tytułu: wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi 10.356,28 zł, wypłaconych zaliczek alimentacyjnych - 12.075,00 zł, należności wierzyciela alimentacyjnego - 38.917,23 zł, należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych przed dniem 1 maja 2004 r. - 12.580 zł.

Bezspornym w sprawie było, iż dłużnik alimentacyjny nie dokonał żadnych wpłat alimentów, także działający w imieniu strony kurator nie przedłożył dowodów potwierdzających wpłatę jakichkolwiek alimentów na rzecz osób uprawnionych.

Ponadto Kolegium uznało za bezpodstawny zarzut, iż organ nie przeprowadził dowodu mającego na celu ustalenie czy dłużnik alimentacyjny żyje. Wskazało, że z dołączonego do akt sprawy pisma Urzędu Miasta C. Urząd Stanu Cywilnego - Biuro Ewidencji Ludności z dnia 9 lutego 2011 r. znak: BL.5345.180.2011 wynikało, że M. W. nie figuruje w kartotece ewidencyjnej mieszkańców miasta C., brak było również informacji o jego zgonie.

Jednocześnie Kolegium poinformowało, że w oparciu art. 30 ust. 2 ustawy dłużnik może złożyć wniosek do organu właściwego wierzyciela o umorzenie jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty.

Organ odwoławczy ponadto wyjaśnił, że wniosek o przyznanie na rzecz kuratora kwoty 600 zł nie może być rozpatrzony w tym postępowaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze może rozpatrzyć sprawę wniosku o przyznanie kosztów, ale jako organ odwoławczy w przypadku zażalenia na wydane postanowienie w sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kurator M. W. podniosła, że organ odwoławczy powiela błędy decyzji organu I Instancji. W związku z tym zarzuty w niniejszej sprawie są tożsame z zarzutami podniesionymi w odwołaniu od decyzji organu I Instancji. Wskazała, że zaskarżona decyzja w sposób istotny narusza przepisy prawa procesowego, które miały wpływ na wynik sprawy t.j. art. 138 § 1 pkt 1 kpa przez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I Instancji, która jest decyzją wadliwą w zakresie uzasadnienia decyzji co w konsekwencji spowodowało, że postępowanie w sprawie jest jednoinstancyjne; art. 8 i art. 10 w zw. z art. 107 § 3 kpa przez brak w uzasadnieniu decyzji organu I Instancji wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu, którym innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Pełnomocnik skarżącego wskazała, że organ I Instancji w uzasadnieniu decyzji podał ogólną kwotę zadłużenia oraz ogólną kwotę odsetek na dzień wydania decyzji nie przedstawiając w uzasadnieniu sposobu wyliczenia należności głównej i odsetek. Uznał w związku z tym, że jego uzasadnienie było niezrozumiałe i nieczytelne.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Kolegium uznało, że brak sposobu wyliczenia kwoty, w decyzji pierwszoinstancyjnej, do zwrotu której zobowiązano skarżącego, nie wpłynął na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę uzupełniono bowiem w tym zakresie uzasadnienie organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działań organów administracji publicznej wyłącznie pod względem zgodności z przepisami prawa. Sąd uwzględnia skargę na decyzję w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły, czego skutkiem jest oddalenie skargi, jako bezzasadnej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa".

W myśl art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Zgodnie zaś z ust. 2 powołanego przepisu, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak zatem z powyższego wynika, decyzja która zostaje wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 2 cytowanej ustawy jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu przedmiotowych należności. Oznacza to, że przy jej wydaniu organ nie bierze pod uwagę czynników subiektywnych, takich jak trudna sytuacja osobista czy finansowa zobowiązanego. Jedynymi przesłankami nałożenia obowiązku zwrotu należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych jest niewykonywanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego oraz otrzymanie tych świadczeń przez osobę uprawnioną z funduszu alimentacyjnego. Warto podkreślić, że postępowanie w tej sprawie wszczynane jest z urzędu.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia 12 maja 2009 r. przyznano K. P. świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla M. W. w kwocie 400 zł miesięcznie i K. W. w kwocie 200 zł miesięcznie w okresie od 1 maja 2009 r. do 30 września 2009 r. (k. 27 akt admin.). Mimo ciążącego na skarżącym obowiązku płacenia alimentów na rzecz córki i syna w ustalonej wysokości, świadczenia te nie były przez niego regulowane. Bezskuteczność egzekucji należnych od skarżącego świadczeń stwierdzona została w zaświadczeniu komornika sądowego z dnia 29 kwietnia 2009r. (k. 11 akt adm.). Wydana w takich warunkach wspomniana wyżej decyzja z 12 maja 2009 r. nie została zaskarżona i jest ostateczna. Bezspornym przy tym jest, iż na podstawie tejże decyzji dzieciom wypłacono z funduszu alimentacyjnego, w okresie od 1 maja 2009r. do 30 września 2009r., kwotę w łącznej wysokości 3000 zł (tj. : 5 miesięcy x 600zł).

W związku z zakończeniem okresu świadczeniowego organ administracji zobowiązany był do wydania decyzji nakazującej skarżącemu, jako dłużnikowi alimentacyjnemu, zwrot należności wypłaconych na rzecz jego dzieci z funduszu alimentacyjnego. Iloczyn łącznej wysokości wypłacanych miesięcznie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ilość miesięcy przypadająca na okres rozliczeniowy, zgodnie z obliczeniem organów, wyniósł 3000 zł. Do zwrotu tej kwoty organowi właściwemu wierzyciela zobowiązany został skarżący. Organ nie miał podstaw faktycznych, ale przede wszystkim podstaw prawnych, aby orzec w sposób odmienny lub zupełnie odstąpić od orzekania w tym zakresie. Funkcjonowanie bowiem w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczeń jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności w trybie regresu. Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy, organ nie może już badać samej zasadności przyznawania prawa na oznaczony okres świadczeniowy (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 15 września 2011r., sygn. akt II SA/Lu 310/11).

Nie można zgodzić się z zarzutem strony skarżącej odnośnie kwestii naruszenia zasady dwuinstancyjności, o której mowa w art. 15 kpa. Organ odwoławczy działał zgodnie z prawem i wydał rozstrzygnięcie na podstawie przepisów prawa tj. art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Z uwagi na fakt, że w sprawie materiał dowodowy nie budził wątpliwości, Kolegium nie musiało przekazywać sprawy do ponownego rozpatrzenia, jak i nie musiało przeprowadzać dodatkowego postępowania w trybie art. 136 kpa. Organ odwoławczy jedynie dokonał uszczegółowienia uzasadnienia decyzji organu I instancji poprzez wyliczenie kwoty podlegającej zwrotowi. Jednak brak ten nie uzasadniał wzruszenia decyzji organu I instancji.

Ponadto w aktach sprawy znajduje się pismo z dnia 7 lutego 2011r. zatytułowane "Sposób obliczania odsetek dla dłużnika alimentacyjnego – M. W.", z którego wynika, w jaki sposób organ obliczył sumę odsetek przedmiotowego zadłużenia, wskazując dokładnie kwoty, od których odsetki były liczone, za jaki okres i według jakiej skali procentowej (k. 31 akt admin.).

Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 8 i art. 10 w zw. z art. 107 § 3 kpa W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie poprawnie przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, w oparciu o które w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny sprawy. Również uzasadnienie zaskarżonej decyzji w ocenie Sądu odpowiada normie art. 107 § 3 kpa.

Nawiązując natomiast do wniosku kuratora skarżącego o zasądzenie na jego rzecz kwoty 600 zł tytułem wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącego należy wskazać, iż jest on niezasadny. W myśl art. 184 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia się kuratora. W trybie powołanego przepisu przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego wyznacza sąd opiekuńczy na wniosek organu administracji, zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi bowiem, iż organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Wynagrodzenie takiego przedstawiciela należy do kosztów postępowania administracyjnego (por. uchwałę SN z dnia 9 lutego 1989 r., III CZP 117/88, OSNC 1990, nr 1, poz. 11). Poza tym należy zauważyć, że w aktach przedmiotowej sprawy znajduje się postanowienie MOPR z dnia [...], którym zwolniono M. W. z kosztów postępowania administracyjnego odmawiając ustalenia i przyznania kosztów postępowania administracyjnego z tytułu wynagrodzenia kuratora A. R. (k. 32 akt admin.).

Podkreślić też należy, iż ani art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ani żaden inny przepis tej ustawy nie nakłada na Sąd obowiązku orzekania w wyroku o kosztach postępowania na rzecz kuratora ustanowionego przez sąd rodzinny. W niniejszej sprawie A. R. występowała jako kurator nieznanego z miejsca pobytu M. W., działając w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...], [...]. Z postanowienia tego wynika, że kuratorem dla skarżącego została ona ustanowiona na wniosek Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Organem właściwym do rozpoznania wniosku o przyznanie wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącego jest zatem ten organ, a nie Sąd.

Reasumując, w tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym organ administracji, wobec zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 27 ustawy uprawniony i zobowiązany był do rozstrzygnięcia jak w zaskarżonej decyzji.

Dłużnik alimentacyjny może, powołując się na swoją sytuację dochodową lub rodzinną, ubiegać się o umorzenie całości lub części należności, odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie jej na raty (art. 30 ust. 2 i 3 ustawy). Rozpatrzenie takiego wniosku należy jednak do odrębnego postępowania administracyjnego, którego wszczęcie zależy od złożenia wniosku zawierającego takie żądanie do organu właściwego dłużnika (wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego).

Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w związku z czym skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).