Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 400/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: 64c § 6a  § 7, art. 64 § pkt 4 i  5  i § 6.
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 134, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 200, art. 205 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Halina Chitrosz-Roicka WSA Ewa Ibrom Protokolant Referent stażysta Jacek Zięba po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz L. kwotę [...](słownie sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] po rozpatrzeniu zażalenia L. L., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...] r. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł i orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł.

Z uzasadnienia powyższego postanowienia wynika, że zostało ono wydane w następującym stanie sprawy:

L. L., nazywana dalej "[...]AWP" lub "skarżąca", wystawiła i przekazała do realizacji organowi egzekucyjnemu tytuł wykonawczy z 4.12.2015 r., który obejmował przypadającą do zwrotu na rzecz [...]AWP dotację pieniężną w kwocie [...]zł. W toku postępowania egzekucyjnego poborca skarbowy doręczył zobowiązanej odpis przedmiotowego tytułu wykonawczego, spisał protokół o stanie majątkowym oraz dokonał zajęcia ruchomości - "linii technologicznej do produkcji paneli ogrodniczych". Następnie, obwieszczeniami z 5.05. i 7.06.2016 r., doręczonymi zobowiązanej, odpowiednio, 24.05. i 9.06.2016 r., organ egzekucyjny ogłosił sprzedaż zajętej ruchomości w drodze licytacji, jednak żadna z licytacji nie doszła do skutku w związku z tym, że nie zgłosił się nikt zainteresowany nabyciem. Wobec tego, po bezskutecznych próbach przeprowadzenia egzekucji z pieniędzy, poborca skarbowy spisał kolejny protokół o stanie majątkowym zobowiązanej, potwierdzający uprzednie ustalenia. Ponadto, po nieskutecznych próbach sprzedaży zajętej ruchomości z wolnej ręki, ruchomość ta została sprzedana jako złom.

Postanowieniem z 30 czerwca 2016 r. organ egzekucyjny umorzył – na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwanej dalej także "ustawą egzekucyjną" - postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wymienionego wyżej tytułu wykonawczego. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...]

Po otrzymaniu zawiadomienia o wysokości obciążających wierzyciela kosztów egzekucyjnych, [...]AWP wystąpiła z wnioskiem o wydanie postanowienia w przedmiocie wysokości tych kosztów.

Postanowieniem z 9 maja 2017 r. organ egzekucyjny orzekł o obciążających wierzyciela kosztach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wymienionego wyżej tytułu wykonawczego w kwocie [...]zł.

Na powyższe postanowienie [...]AWP wniosła zażalenie, w którym zarzuciła naruszenie art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (TK) z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, oraz art. 64 § 1 pkt 5 ustawy egzekucyjnej.

Przedstawiając motywy podjętego rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej przytoczył treść art. 1a pkt 2, art. 26 § 1, art. 64c § 1 i 4, § 6a pkt 2 oraz § 7 ustawy egzekucyjnej. Stwierdził przy tym, że ponieważ postępowanie egzekucyjne wszczęte zostało 8.12.2015 r., to w zakresie zasad naliczania kosztów egzekucyjnych zastosowanie mają przepisy ustawy egzekucyjnej w brzmieniu obowiązującym do 7.09.2016 r., tj. do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U z 2015 r. poz. 1311).

Następnie organ II instancji stwierdził, że:

- w myśl art. 64 § 1 pkt 5 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie ruchomości opłatę w wysokości 6 % kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr, przy czym obowiązek uiszczenia tej opłaty powstaje z chwilą podpisania protokołu zajęcia przez poborcę skarbowego (art. 64 § 9 pkt 4 ustawy egzekucyjnej),

- zgodnie z art. 64 § 1 pkt 9 ustawy egzekucyjnej za ogłoszenie sprzedaży zajętych ruchomości w drodze licytacji lub przetargu ofert lub za czynności przygotowawcze do sprzedaży egzekucyjnej w inny sposób, organ egzekucyjny pobiera opłatę w wysokości 6 zł 80 gr, a obowiązek uiszczenia tej opłaty powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu obwieszczenia o licytacji (art. 64 § 9 pkt 7 ustawy egzekucyjnej),

- art. 64 § 1 pkt 14 ustawy egzekucyjnej stanowi, iż organ egzekucyjny pobiera za spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego opłatę w wysokości 10 % kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 3 zł, przy czym za spisanie tego protokołu obowiązek uiszczenia opłaty powstaje z chwilą podpisania protokołu przez poborcę skarbowego lub innego upoważnionego pracownika oraz przez zobowiązanego lub świadka przywołanego do tej czynności (art. 64 § 9 pkt 11 ustawy egzekucyjnej).

Organ II instancji wskazał ponadto, że organ egzekucyjny pobiera także opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata ta wynosi 1 % kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1 zł 40 gr (art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej), zaś obowiązek jej uiszczenia powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, z tym że jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie (art. 64 § 10 ustawy egzekucyjnej).

Dalej organ II instancji wyjaśnił, że wysokość opłat - na podstawie art. 64 § 7 ustawy egzekucyjnej - nalicza się od kwoty należności głównej wraz z odsetkami za zwłokę. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty.

W tym miejscu organ II instancji zauważył, że stosownie do art. 27a § 1 - 3 ustawy egzekucyjnej w tytule wykonawczym wskazuje się należności pieniężne po zaokrągleniu do pełnych dziesiątek groszy, a zasadę tę stosuje się także do odsetek i kosztów egzekucyjnych, przy czym zaokrąglenie następuje w ten sposób, że kwoty wynoszące mniej niż 5 gr pomija się, zaś kwoty wynoszące 5 i więcej groszy podwyższa się do pełnych dziesiątek groszy. Zaokrąglenie stosuje się w każdym przypadku częściowej realizacji egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie oraz kosztów egzekucyjnych, a różnice występujące w końcowym rozliczeniu kwot uzyskanych z egzekucji, wynikające z zaokrąglenia, traktuje się odpowiednio jako kwoty należne lub umorzone z mocy prawa (art. 27a § 4 i 5 ustawy egzekucyjnej).

Organ podniósł, że organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, na które składają się opłaty: za zajęcie ruchomości w kwocie [...]zł, manipulacyjna w kwocie [...]zł, za spisanie protokołów o stanie majątkowym - [...] zł, za ogłoszenie sprzedaży zajętej ruchomości w drodze licytacji – [...] zł. Jednak – zdaniem organu II instancji – rachunek kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego, o którym mowa wyżej, przedstawia się następująco:

1. za zajęcie ruchomości (protokół zajęcia ruchomości podpisany przez poborcę skarbowego 16.12.2015 r.) - [...] zł (6 % liczone od należności głównej w kwocie [...]zł i odsetek w wysokości [...] zł, przypadających na 16.12.2015 r.),

2. z tytułu opłaty manipulacyjnej - [...] zł (1 % liczony od należności głównej i odsetek w wysokościach jak wyżej, przypadających na 16.12.2015 r.),

3. za spisanie protokołów o stanie majątkowym - [...] zł (3 zł x 2; protokoły o stanie majątkowym sporządzone 16.12.2015 r. i 28.06.2016 r.),

4. za ogłoszenia z 5.05. i 7.06.2016 r. sprzedaży zajętej ruchomości w drodze licytacji - [...] zł (6,80 zł x 2).

Zatem w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...]zł. Przy tym, ponieważ w toku postępowania egzekucyjnego na poczet tych kosztów zaliczono kwotę [...]zł, do zapłaty pozostaje [...] zł.

[...]AWP wniosła skargę na powyższe postanowienie zarzucając, że zostało ono wydane z naruszeniem:

- art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), zwanego dalej "k.p.a.", w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej przez wydanie postanowienia zawierającego sprzeczność pomiędzy jego sentencją a uzasadnieniem,

- art. 64 § 1 pkt 5 egzekucyjnej przez niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu opłaty za zajęcie ruchomości w oderwaniu od efektywności podjętych czynności, stopnia ich skomplikowania oraz nakładu pracy organu,

- art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej przez niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu opłaty manipulacyjnej w oderwaniu od czasochłonności, pracochłonności podjętych czynności, efektywności postępowania egzekucyjnego, jak również z pominięciem skutków wyroku TK w sprawie SK 31/14.

W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

W sprawie poza sporem pozostaje, że w piśmie z 24.03.2017 r., doręczonym skarżącej 24.04.2017 r. (k-12 i 12a akt administracyjnych; uwaga: w przedstawionych sądowi aktach sprawy numeracja kart naniesiona została ołówkiem), na podstawie art. 64c § 6a pkt 2 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny zawiadomił skarżącą, jako wierzyciela, o wysokości obciążających ją kosztów egzekucyjnych. Jednocześnie pouczył skarżącą, że na podstawie art. 64c § 7 ustawy egzekucyjnej przysługuje jej, w terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma, prawo złożenia wniosku o wydanie postanowienia. Skarżącą skorzystała z tego prawa i ostatecznie doprowadziło to do wydania postanowienia zaskarżonego w niniejszej sprawie.

Art. 64c § 6a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (od 20.11.2014 r. – Dz.U. z 2014 r. poz.1619 ze zm.; od 28.04.2016 r. – Dz.U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.; od 23.06.2017 r. – Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.), w brzmieniu mającym w sprawie zastosowanie zwanej dalej "u.p.e.a.", stanowi, że organ egzekucyjny zawiadamia:

1) zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia:

a) wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne,

b) w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne;

2) wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela,

stosownie zaś do § 7 tego artykułu organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a, przy czym na postanowienie to przysługuje zażalenie.

Przywołana regulacja prawna ma na celu umożliwienia poddania kontroli, tak przez dłużnika, jak i przez wierzyciela, który ponosi ciężar kosztów egzekucyjnych, prawidłowości naliczenia przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy koszty te zostały ściągnięte (w całości lub w części) w toku egzekucji od dłużnika (por. art. 64c § 1 i art. 115 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), czy też na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a., w związku z ich nieściągnięciem od dłużnika, obowiązany jest pokryć je wierzyciel, z tym jedynie zastrzeżeniem, że jeśli koszty zostały w całości ściągnięte w toku egzekucji, to prawo do kontroli prawidłowości ich naliczenia ma wyłącznie dłużnik.

Wobec powyższego jako prawidłowe i nienaruszające art. 64c § 7 u.p.e.a. ani art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. należy ocenić wskazanie w rozstrzygnięciu zaskarżonego postanowienia całkowitej kwoty kosztów egzekucyjnych naliczonych w toku danego postępowania egzekucyjnego, z jednoczesnym wyjaśnieniem w uzasadnieniu tego postanowienia, jakie konkretnie koszty i jak wyliczone wchodzą w skład tej kwoty, a także jaka część tej kwoty została już uiszczona.

Na marginesie powyższego, choć jedynie dla porządku, gdyż nie ma to znaczenia dla przedstawionej wyżej oceny, w związku z zawartym w uzasadnieniu skargi stwierdzeniem, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, iż "wobec uiszczenia przez wierzyciela zaliczki rzeczywiste koszty obliczone na podstawie kalkulacji przedstawionej na str. 5 postanowienia powinny wynosić [...] zł, nie zaś jak wynika to z sentencji [...] zł", należy wyjaśnić, że różnica pomiędzy wymienionymi kwotami, tj. [...] zł, nie jest zaliczką wpłaconą przez wierzyciela, ale jest to kwota uzyskana w toku egzekucji ze sprzedaży zajętej ruchomości na złom, zaliczona na koszty egzekucyjne stosownie do wymienionego wyżej art. 115 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Dodać należy, że z przedstawionych sądowi akt sprawy nie wynika, aby w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego wierzyciel uiścił jakąkolwiek zaliczkę, nawet jednak, gdyby tak było, to nie zmieniałoby to oceny, że w rozstrzygnięciu postanowienia wydanego na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. powinna być ujawniona pełna kwota kosztów egzekucyjnych naliczonych przez organ, niezależnie od tego, czy część z nich została pokryta, przez kogo i na jakiej podstawie.

Dla rozstrzygnięcia co do zasadności pozostałych zarzutów skargi, dotyczących naruszenia art. 64 § 1 pkt 5 i § 6 u.p.e.a., zasadnicze znaczenia ma interpretacja wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. W tym zakresie stwierdzić należy, że sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd prawny przedstawiony przez Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) w wyroku z 11.05.2018 r., sygn. akt II FSK 3071/17, oraz w przywołanych w nim wyrokach z 6.03.2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17 i z 26.04.2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17 (wszystkie wyroki dostępne są w internecie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazano w tych wyrokach, wymieniony wyrok TK jest wprawdzie wyrokiem zakresowym, co oznacza, że – w przeciwieństwie do wyroku uznającego kwestionowany przepis za niezgodny z Konstytucją – nie powoduje utraty mocy obowiązującej tego przepisu, jednakże od chwili orzeczenia przepis ten musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku. Wobec tego, przepis ten musi być nadal stosowany przez adresatów (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednak, aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, adresaci muszą go interpretować i stosować zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku TK.

W wyroku w sprawie SK 31/14 TK stwierdził, iż nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza, stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji, w związku z czym tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji (i to zarówno na korzyść lub niekorzyść organu). Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną, ponadto zaś z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Jednocześnie jednak TK zaznaczył, że swoboda ustawodawcy w określaniu wysokości opłat nie jest nieograniczona, problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem. Wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Uwzględniając powyższe TK stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., oraz opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. TK wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. TK uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną, natomiast mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W konkluzji TK wskazał, że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych.

Jak wskazano wyżej, skutkiem analizowanego wyroku TK nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 (pkt 4) i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłat w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał wyraźnie wskazał bowiem, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego zatem pozostała, jednak stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu. Granica ta w pierwszej kolejności powinna być wyznaczona przez ustawodawcę, natomiast w sytuacji, gdy ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo, w nawiązaniu do realiów sprawy, którą rozstrzygają, muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku. W demokratycznym państwie prawnym bezczynność ustawodawcy nie może usprawiedliwiać stosowania wprost przepisu prawa, co do którego wyrok TK obalił domniemanie zgodności z Konstytucją.

W sytuacji, o jakiej mowa, do organów należy określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w szczególności w przepisach art. 64 § 1 (pkt 4) i § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji (art. 8 ust. 2), tak aby stosowanie tych przepisów nie nasuwało wątpliwości co do zgodności z Konstytucją w świetle wyroku TK. Wyjaśnienie tego aspektu sprawy winno być uwzględnione w ramach uzasadnienia prawnego postanowienia wydanego na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. (art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.).

Powyższa ocena prawna odnosi się zarówno do określenia wysokości opłaty manipulacyjnej na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a., o którego niezgodności z Konstytucją orzekł TK w wyroku w sprawie SK 31/14, jak i do opłaty pobieranej na podstawie art. 64 § 1 pkt 5 u.p.e.a. Wprawdzie co do tego ostatniego przepisu TK nie stwierdził niezgodności z Konstytucją w rozstrzygnięciu orzeczenia, nie można jednak pominąć, że mechanizm ustalania regulowanej nim opłaty za zajęcie ruchomości jest taki sam, jak opłaty za zajęcie rachunku bankowego unormowanej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., zaś z samego charakteru obu czynności nie sposób wyprowadzić wniosku, że przy zajęciu ruchomości nie występuje zagrożenie nadmiernego fiskalizmu i w każdym przypadku opłata określona w wysokości 6 % wartości egzekwowanej należności wraz z odsetkami jest odpowiednia ze względu na nakład pracy oraz czasochłonności czynności organu egzekucyjnego. Zastrzeżenia co do zgodności z Konstytucją także innych opłat egzekucyjnych niż opłata za zajęcie rachunku bankowego, ustalanych procentowo na podstawie unormowań art. 64 § 1 u.p.e.a., przedstawił zresztą TK w uzasadnieniu wymienionego wyroku. Wskazał bowiem, że "dla właściwej realizacji wyroku ustawodawca powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie."

W świetle powyższego za nieuprawniony należy uznać pogląd przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, zgodnie z którym skoro art. 64 § 1 pkt 5 i art. 64 § 6 u.p.e.a. nie zostały wyrokiem TK w sprawie SK 31/14 wyeliminowane z porządku prawnego, to organ egzekucyjny (i organ II instancji) może go stosować bez uwzględnia zastrzeżeń sformułowanych w przywołanym wyroku oraz bez wykazania, że przyjęty w konkretnej sprawie sposób zastosowania tych przepisów nie narusza art. 2, art. 8 ust. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Bez należytej analizy organ II instancji odwołał się też do poglądu prawnego i argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku NSA z 25.06.2012 r., sygn. akt I FPS 4/12. W wyroku tym (wydanym zresztą w sprawie ze skargi na interpretację indywidualną, z czym związane są pewne ograniczenia, a ponadto w sytuacji, gdy TK skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 190 ust. 3 zdanie pierwsze in fine Konstytucji), NSA stwierdził bowiem, że "rozważając (...) problem odmowy zastosowania przepisu niekonstytucyjnego, ale o odroczonej przez Trybunał utracie mocy obowiązującej sądy powinny mieć na uwadze dwie kwestie: a) powody, dla których w danej sprawie zastosowano odroczenie, b) wyjątkowy charakter tego odroczenia. NSA w składzie rozstrzygającym skargę stoi na stanowisku, że orzeczenie TK stwierdzające niekonstytucyjność przepisu, ale jednocześnie "odraczające" utratę jego mocy obowiązującej nie powoduje swoistego automatyzmu – czy to w postaci obowiązku jego dalszego stosowania przez sądy, czy to w postaci odmowy zastosowania takiego przepisu, a to z uwagi na obalenie domniemania jego konstytucyjności. Należy zatem dokładnie rozważyć powody, dla których Trybunał odroczył w czasie utratę mocy przepisu naruszającego zasady konstytucyjne, rodzaj tego naruszenia, wreszcie znaczenie przepisu dla prawidłowego funkcjonowania danej gałęzi prawa itp. Zatem dopiero stosując prawo na gruncie konkretnej sprawy i jej stanu faktycznego, sąd ma możliwość zastosowania albo odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu."

W konsekwencji nieprawidłowej interpretacji art. 64 § 1 pkt 5 i § 6 u.p.e.a., organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie zawarł argumentacji mogącej potwierdzać tezę, że ustalone koszty egzekucyjne odpowiadają standardom konstytucyjnym, o których mowa w wyroku TK w sprawie SK 31/14. Należy przy tym w szczególności zauważyć, że – jak wynika z przedstawionych sądowi akt sprawy – z jednej strony zajęcia ruchomości dokonano w tym samym dniu, w którym sporządzono protokół o stanie majątkowym zobowiązanej, o godz. 930, przy czym protokół zajęcia obejmuje 2 strony formularza (k-3), a konsekwencją zajęcia było wydanie postanowienia organu egzekucyjnego o zleceniu wyceny (k-4), z drugiej zaś strony opłata za przedmiotowe zajęcie ustalona została w kwocie ponad [...] zł.

Niezależnie od powyższego, mając na względzie treść art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej "p.p.s.a.", należy stwierdzić, że w zaskarżonym postanowieniu wysokość opłaty manipulacyjnej ustalona została z naruszeniem art. 64 § 6 u.p.e.a. także w ten sposób, że obliczona ona została z uwzględnieniem nie tylko kwoty egzekwowanej należności pieniężnej, ale także i odsetek od niej.

Zgodnie z wymienionym przepisem w brzmieniu obowiązującym przed 8.09.2016 r. (mającym – co jest bezsporne - zastosowanie w sprawie; por. str. 4 zaskarżonego postanowienia) organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, przy czym opłata wynosi 1 % kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Wprawdzie jednocześnie art. 64 § 7 u.p.e.a. stanowił, że jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty, jednak – zdaniem sądu – opłatą egzekucyjną, o której mowa w tym przepisie, jest każda z opłat wymienionych w art. 64 § 1 u.p.e.a., nie jest nią natomiast opłata manipulacyjna. Jak wynika z uzasadnienia wyroku w sprawie SK 31/14, tak właśnie określenie "opłata egzekucyjna" rozumiał TK, takie też jego rozumienie przyjmowane jest w doktrynie (por. np. "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz" pod red. R. Hausera i A. Skoczylasa, Wydawnictwo C. H. Beck W-wa 2016, str. 328). Art. 64 § 7 u.p.e.a. nie mógł zatem stanowić podstawy prawnej dla doliczenia odsetek do podstawy ustalenia opłaty manipulacyjnej.

Od dnia 8.09.2016 r. art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej stanowi: "Organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1 % kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.", natomiast § 7 wymienionego artykułu brzmi: "Jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej." Zdaniem sądu, zmiany te potwierdzają, że art. 64 § 7 u.p.e.a. nie uzasadnia obliczenia opłaty manipulacyjnej z uwzględnieniem odsetek od egzekwowanej należności pieniężnej, a także że zmiana regulacji zawartej w art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej nie ma charakteru doprecyzowującego, lecz normatywny.

Rozpatrując sprawę ponownie organ winien uwzględnić interpretację art. 64 § 1 pkt 5 i § 6 u.p.e.a. przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu. W związku z tym winien w szczególności dokonać analizy, czy wysokość naliczonych opłat: za zajęcie ruchomości i opłaty manipulacyjnej pozostaje w racjonalnym powiązaniu z nakładem pracy organu egzekucyjnego i czasochłonnością jego czynności, w razie zaś stwierdzenia, że wysokość tych opłat nie jest racjonalnie uzasadniona, winien dokonać ich miarkowania w taki sposób, aby nie mogły być one ocenione jako stanowiące dla organu egzekucyjnego nieuzasadniony dochód i będące przejawem nadmiernego fiskalizmu. Wyniki analizy, o której mowa, wraz ze stosowną argumentacją powinny zostać przedstawione w uzasadnieniu postanowienia spełniającym wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Biorąc powyższe pod uwagę, sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania (uwzględniona tu została kwota uiszczonego wpisu od skargi) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.