Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 165/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy: article: art. 135n ust. 4 pkt 3, art. 132 ust. 3 pkt 6
journal: Dz.U. 2015 poz 355
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi Ł.M. na orzeczenie [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wydalenia ze służby w Policji 1) uchyla zaskarżone orzeczenie; 2) zasądza od [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych (słownie: [...] złotych [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Komendant Miejski Policji w C. wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko posterunkowemu Ł.M. i przedstawił mu zarzut, że w dniu [...] będąc słuchaczem szkolenia zawodowego podstawowego realizowanego w Szkole Policji w K. wbrew obowiązkowi zachowania trzeźwości stawił się do służby na obowiązkowym porannym apelu w stanie po spożyciu alkoholu, co stanowi naruszenie dyscypliny służbowej, określone w art. 132 ust. 3 pkt 6 ustawy o Policji.

Orzeczeniem z dnia [...] Nr [...] ten sam organ policyjny uznał obwinionego winnym popełnienia zarzucanego przewinienia dyscyplinarnego i orzekł w stosunku do niego karę dyscyplinarną wydalenia ze służby.

Z istotnych ustaleń organu przedstawionych w uzasadnieniu orzeczenia wynika, że Ł.M. [...] rozpoczął szkolenie zawodowe podstawowe w Szkole Policji w K. (zwanej dalej "Szkołą") o oznaczeniu [...]. W tym dniu zgodnie z programem szkolenia odbyło się zapoznanie z regulaminami i organizacją szkolenia. W dniu [...], w trakcie apelu porannego, dowódca Kompanii II powziął podejrzenie, że część słuchaczy może znajdować się pod wpływem alkoholu, w związku z tym polecił wskazanym funkcjonariuszom, w tym obwinionemu, udać się do dyżurnego Szkoły, gdzie zostali poddani badaniu na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu. Przeprowadzone o godzinie 07:42 badanie na urządzeniu typu Alkomat A.2.0 wykazało u obwinionego 0,19 mg/l alkoholu. Kolejnemu badaniu przeprowadzonemu przez funkcjonariuszy Komisariatu Policji [...] w K. Ł.M. został poddany o 07:50 na urządzeniu elektronicznym Alco-Sensor IV. Dokonany pomiar wskazał 0,21 mg/dm3 alkoholu w wydychanym powietrzu. Z uwagi na powyższe rozkazem Komendanta Szkoły Policji z dnia [...] nr [...] obwiniony został wyłączony ze stanu słuchaczy szkolenia. Dwukrotnie przesłuchany w charakterze podejrzanego Ł.M. nie przyznał się do zarzucanego mu czynu. Podczas drugiego przesłuchania wyjaśnił, iż przyczyną pozytywnych wskazań na zawartość alkoholu było wypicie w dniu [...] po powrocie ze śniadania kilku łyków soku z kartonu pozostawionego w ogólnodostępnej lodówce na kompanii dwa dni wcześniej, w którym mógł być alkohol. Po kwadransie od jego wypicia zaczął dziwnie się czuć, jego samopoczucie uległo dalszemu pogorszeniu w trakcie apelu, w związku z tym miał zamiar zgłoszenia dowódcy kompanii chęci udania się do lekarza po zakończeniu apelu, jednakże został wytypowany do przeprowadzenia badań na trzeźwość. Organ wyjaśnień tych nie uwzględnił między innymi dlatego, że obwiniony do czasu stwierdzenia u niego stanu po użyciu alkoholu nie zgłaszał dolegliwości uniemożliwiających uczestnictwo w apelu. Nie zgłosił również przełożonemu o pogarszającym się samopoczuciu związanym ze spożyciem soku, oraz że może być w nim alkohol, co organ uznał za istotne z racji przebywania na terenie Szkoły w systemie skoszarowanym, gdzie obowiązywał regulamin mówiący o zakazie wnoszenia i spożywania alkoholu. Ponadto, zdaniem organu, mając na względzie ogólnodostępne normy oraz wskazania zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu stwierdzone u obwinionego, koniecznym byłoby przyjęcie, iż spożył on w kilku łykach alkohol o bardzo dużym stężeniu procentowym, który nie został przez niego zidentyfikowany.

Organ dyscyplinarny uznał, że Ł.M. naruszył dyscyplinę służbową będąc w okresie służby przygotowawczej jako słuchacz szkolenia zawodowego podstawowego, a zawinienie nie budzi żadnych wątpliwości. Zdaniem organu opisane w zarzucie zachowanie świadczy o wysoce nieodpowiedzialnym i lekceważącym podejściu do ciążących na nim obowiązków, których stopień naruszenia należało ocenić jako poważny i naganny. Wymierzając policjantowi karę dyscyplinarną wymienioną w art. 134 pkt 6 cyt. ustawy, tj. wydalenie ze służby organ miał na uwadze zapis art. 134 h ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji, tj. brak należytego doświadczenia zawodowego lub dostatecznych umiejętności zawodowych. Jednak za decydującą uznał, iż obwiniony swoim zachowaniem w stanie po użyciu alkoholu, złamał reguły postępowania wyznaczone pojęciem godności i powagi służby skutkującym naruszeniem dobrego imienia Policji.

W odwołaniu od powyżej opisanej decyzji obwiniony policjant, reprezentowany przez obrońcę adwokat A.M., zarzucił orzeczeniu I instancji:

1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia poprzez bezpodstawne uznanie, iż został zapoznany z regulaminem wewnętrznym Szkoły Policji w K., oraz że dopuścił się zarzucanego mu czynu;

2) naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów poprzez jej przekroczenie i zastąpienie oceną dowolną, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego;

3) naruszenie przepisu § 3 ust. 2 w zw. z § 2 ust. 1 pkt 2 Zarządzenia Nr 496 Komendanta Głównego Policji z dnia 25 maja 2004 r. w sprawie badań na zawartość w organizmie alkoholu lub środka działającego podobnie poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji dokonanie u obwinionego niemiarodajnego pomiaru zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu;

4) naruszenie art. 135 e ustawy o Policji poprzez nie zgromadzenie materiału dowodowego i niepodjęcie czynności niezbędnych do wyjaśnienia okoliczności sprawy, a w konsekwencji brak jej wyjaśnienia;

5) naruszenie art. 135 g ust. 1 i 2 ustawy o Policji poprzez nieuwzględnienie okoliczności przemawiających na korzyść obwinionego, jak również rozstrzygnięcie niedających się usunąć wątpliwości na korzyść obwinionego;

6) naruszenie art. 135 i ust. 5 zd. 2 w zw. z art. 135f ust. 1 pkt 5, 135p ust. 1 ustawy o Policji w zw. z art. 123 § 3 Kodeksu postępowania karnego w zw. z art. 1 pkt 2 ustawy o dniach wolnych od pracy poprzez odmowę uwzględnienia zażalenia obrońcy obwinionego na postanowienie o odmowie uzupełnienia akt postępowania dyscyplinarnego jako wniesionego po terminie, podczas, gdy zażalenie zostało wniesione w terminie oraz naruszenie art. 135i ust. 7 ww. ustawy poprzez przedwczesne wydanie postanowienia o zakończeniu czynności dowodowych;

7) naruszenie art. 135 d ust. 4 ustawy o Policji poprzez wezwanie obwinionego do raportu i wydanie zaskarżonego orzeczenia przed rozpoznaniem wniosków o wyłączenie rzecznika dyscyplinarnego, przełożonego dyscyplinarnego i wyższego przełożonego dyscyplinarnego, podczas gdy czynności raportu i wydanie orzeczenia kończącego postępowanie dyscyplinarne wobec obwinionego nie stanowiły czynności niecierpiących zwłoki.

W oparciu o powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie obwinionego od zarzucanego mu czynu względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania celem przeprowadzenia czynności dowodowych. Ponadto wniesiono o uzupełnienie materiału dowodowego z opinii biegłego sądowego z zakresu urządzeń pomiarowych na okoliczność ustalenia miarodajności dokonanych pomiarów trzeźwości urządzeniem AcoSensor IV oraz załączonych do odwołania dokumentów.

W uzasadnieniu odwołania m.in. akcentowano brak możliwości przypisania słuchaczowi szkolenia zawodowego czynu z art. 132 ust. 3 pkt 6 ustawy o Policji w postaci stawienia się do służby w stanie po użyciu alkoholu. Wskazano, że słuchacz stawia się ewentualnie na zajęcia w ramach szkolenia, a nie na służbę. Termin "służba" używany jest bowiem w kontekście wykonywanej przez funkcjonariusza codziennej pracy w ramach wykonywania zadań policji, o których mowa w art. 1 ustawy o Policji. Zdaniem obwinionego powyższego stanowiska nie może podważać fakt, że regulamin wewnętrzny Szkoły Policji w K. posługuje się terminem służby oraz niejako określa jej zakres, bowiem w tej kwestii należy odwoływać się tylko i wyłącznie do przepisów rangi ustawowej. Natomiast analiza ww. regulaminu wskazuje, iż brak jest możliwości zakwalifikowania apelu porannego jako "czasu służby", a tym samym brak jest podstaw do uznania, iż osoba stawiająca się na apel poranny stawia się do służby.

Dodatkowo podniesiono, że Szkoła Policji nie posiada potwierdzenia zapoznania obwinionego oraz jego grupy z ww. regulaminem, gdyż obwiniony nie został z nim zapoznany, a co za tym idzie, nie można mu czynić zarzutu niezastosowania się do jego regulacji. Jednocześnie podkreślono, iż z ostrożnością należy traktować zeznania opiekuna grupy w tym zakresie, gdyż jest on "zainteresowany" wygodnymi dla niego ustaleniami. Ponadto zarzucono niedochowanie przez funkcjonariuszy przeprowadzających badanie trzeźwości podstawowych procedur w tym zakresie, co skutkuje niemożnością traktowania go jako wiarygodny dowód w sprawie. Zaakcentowano, że w sprawie nie podjęto żadnych czynności mających na celu zbadanie wersji wydarzeń przedstawionej przez obwinionego.

W piśmie z dnia [...] rozszerzono zarzut odwołania o naruszenie art. 134h ust. 1 ustawy o Policji poprzez nie zwrócenie się do przełożonego obwinionego o przedstawienie opinii służbowej go dotyczącej oraz wniesiono o dopuszczenie dowodu w tym zakresie na okoliczność ustalenia przebiegu służby, przydatności na zajmowanym stanowisku oraz przydatności do służby.

Zaskarżonym orzeczeniem z dnia [...] Nr [...] [...] Komendant Wojewódzki Policji w K., w trybie art. 135 n ust. 4 pkt 3 ustawy o Policji, uchylił orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji w C. z dnia [...] Nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji

W uzasadnieniu organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie powołując się na analizę i ocenę materiału zwięźle przedstawił ustalenia dotyczące przebiegu zdarzenia podczas obowiązkowego apelu porannego w dniu [...] na którym wytypowano policjantów, w tym Ł.M., do badań na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu oraz wyniki badań.

Ponadto przytoczył treść notatki służbowej sporządzonej w tym dniu przez obwinionego, w której przyznał on, że po powrocie ze śniadania napił się soku pomarańczowego, znajdującego się w lodówce na korytarzu budynku I Kompanii. W trakcie picia zorientował się, że nie jest to sok, który umieścił tam dwa dni wcześniej oraz, że ma dziwny smak. Po wypiciu tego soku słabo się poczuł, jednak wytłumaczył sobie to przeziębieniem, które miał od trzech dni. Chciał zgłosić dowódcy, że ze względu na swój stan nie jest gotów rozpocząć zajęć oraz chęć udania się do lekarza dopiero po przeprowadzeniu apelu, jednak tego nie uczynił z uwagi na podjęcie wobec niego i innych słuchaczy czynności badania na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu. Dodał, że w dniu [...] nie przebywał na przepustce, oraz nie spożywał alkoholu. Przesłuchany w charakterze obwinionego nie przyznał się do przedstawionego zarzutu i dodatkowo wyjaśnił , że od [...] był przeziębiony , jednak nie kontaktował się z lekarzem, lecząc się dostępnymi środkami uczestniczył w zajęciach. Nadto, że nie brał udziału w organizowanym w dniu [...] koncercie odbywającym się na terenie Szkoły.

Następnie organ stwierdził, że istotne dla przypisania policjantowi zawinionego popełnienia zarzuconego mu czynu jest ustalenie czy został on zapoznany z decyzją nr [...] Komendanta Szkoły Policji w K. z dnia [...] w sprawie wprowadzenia regulaminu wewnętrznego Szkoły Policji w K. Wskazał, że zgodnie z § 11 ust. 1 regulaminu słuchacza zakwaterowanego w szkole obowiązuje "Rozkład dnia obowiązujący słuchacza w Szkole Policji w K.", który przewiduje, że w dni szkoleniowe w godzinach 7:15-7:30 przeprowadzany jest dla słuchaczy apel poranny, który jest dla słuchaczy obowiązkowy. Organ wskazał, że dotychczasowe ustalenia organu I instancji są niewystarczające w tym zakresie, bowiem oparto je wyłącznie na zeznaniach st. asp. A.A., które pozostają w sprzeczności ze złożonym przez obwinionego oświadczeniem. Za niezbędne uznał więc uzupełnienie materiału dowodowego o dowody w postaci karty zapoznania obwinionego z ww. decyzją bądź zeznania świadków, którzy fakt ten potwierdzą.

Za wymagającą wyjaśnienia uznano także sprawę obowiązujących w Szkole Policji w K. reguł postępowania w przypadku zgłaszania dowódcy przez słuchaczy niedyspozycji, które uniemożliwiałyby ich udział w zajęciach programowych, a więc kiedy i komu takie sytuacje są zgłaszane.

Dalej za słuszne uznał organ uchybienie polegające na uznaniu zażalenia obrońcy obwinionego na postanowienie rzecznika dyscyplinarnego o odmowie uwzględnienia wniosku o uzupełnienie materiału postępowania dyscyplinarnego, za wniesione po terminie. W związku z tym zdaniem organu odwoławczego organ I instancji winien ponownie rozpoznać zażalenie o odmowie uwzględnienia wniosków dowodowych wskazując, iż niektóre z tych wniosków, w kontekście przyjętej przez obwinionego linii obrony, należy uwzględnić.

Ponadto organ wskazał na naruszenie procedury polegającej na wydaniu postanowienia o zakończeniu czynności dowodowych przed wniesieniem wniosku obrońcy o uzupełnienie materiału dowodowego oraz wydanie zaskarżonego orzeczenia w sytuacji posiadania przez organ wiedzy o wniosku w przedmiocie wyłączenia przełożonego dyscyplinarnego. Za niezbędne uznał także przeprowadzenie szczegółowej oceny w oparciu o materiał dowodowy stopnia zawinienia obwinionego mającego wpływ na wymiar kary. Jego zdaniem ogólne stwierdzenie, że zawinienie obwinionego nie budzi żadnych wątpliwości nie jest wystarczające. Nadto wskazał na brak w aktach informacji o dotychczasowym przebiegu służby czy opinii służbowej obwinionego. Końcowo stwierdził, że pozostałe zarzuty stawiane przez obrońcę obwinionego zostaną rozpoznane po ewentualnym wniesieniu odwołania od orzeczenia w wyniku ponownego rozpoznania sprawy.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Ł.M., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o stwierdzenie nieważności powyżej opisanego orzeczenia [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego.

W pierwszej kolejności podniesiono, że zaskarżonym rozstrzygnięciem zostało uchylone orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji w C. z dnia [...] Nr [...], tymczasem wobec skarżącego wydano orzeczenie nr [...]. W związku z tym, zdaniem skarżącego, zaskarżone orzeczenie dotyczy orzeczenia nieistniejącego, a zatem było ono niewykonalne, a niewykonalność ta ma charakter trwały. Jednocześnie wskazano na brak podstaw do usunięcia wymienionej wadliwości w innym trybie. W przekonaniu skarżącego istnieją zatem przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonego orzeczenia. Jednocześnie z ostrożności zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie prawa do obrony, nierozpoznanie istoty sprawy, a nadto naruszenie zasady ekonomiki procesowej oraz błędne pouczenie skarżącego o przysługującym mu prawie do wniesienia środka zaskarżenia.

W uzasadnieniu skargi skarżący kwestionował nieodniesienie się przez organ odwoławczy do wszystkich podniesionych zarzutów odwołania, a dotyczących w szczególności uznania apelu porannego w szkole Policji jako czasu służby oraz prawidłowości przeprowadzenia badań alkomatem. W jego ocenie wskazuje to na nierozpoznanie sprawy co do jej istoty, godzi w zasadę ekonomiki procesowej, nakładającej na organy obowiązek podejmowania czynności niezbędnych do załatwienia sprawy, oraz w zasadę zaufania uczestników postępowania do jego działania i prezentowanego obiektywizmu. Zaznaczono przy tym, że ze stanowiska organu odwoławczego można wywnioskować, że przewiduje on rozstrzygnięcie niekorzystne dla skarżącego, bowiem pozostawia sobie rozpoznanie "części" zarzutów na czas po wniesieniu kolejnego odwołania.

Następnie skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu w kwestii zarzutów nierozpoznanych przez organ odwoławczy. Jednocześnie akcentowano okoliczność błędnego pouczenia obwinionego o nieprzysługujących mu środkach zaskarżenia. Wskazano, iż zgodnie z poglądem utrwalonym w doktrynie i praktyce , a wyrażonym m.in. w postanowieniu NSA z dnia 22 maja 2014 r. sygn. I OSK 1024/14 przyjmuje się, że zaskarżeniu do wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 138 ustawy o Policji podlegają orzeczenia wyższego przełożonego dyscyplinarnego o charakterze kasacyjnym, skutkujące dalszym prowadzeniem postępowania dyscyplinarnego przez organ I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako niedopuszczalnej. Zdaniem organu prawo wniesienia skargi, zgodnie z dyspozycją art. 138 ustawy o Policji, przysługuje jedynie od orzeczeń i postanowień kończących postępowanie dyscyplinarne, zaś zaskarżone orzeczenie do tej kategorii nie należy. Stanowisko, iż skarga przysługuje od każdego orzeczenia dyscyplinarnego pozostaje także w opozycji do treści art. 52 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie takie środki nie zostały wyczerpane, gdyż postępowanie dyscyplinarne nadal się toczy, a obwinionemu będzie przysługiwało prawo do wniesienia odwołania od orzeczenia organu I instancji.

Natomiast odnosząc się do zarzutów skargi za bezzasadny uznano zarzut nieważności zaskarżonego orzeczenia. Organ wskazał, że błąd dotyczący numeru orzeczenia należy rozpatrywać w kategoriach omyłki pisarskiej, która nie pociąga za sobą niewykonalności orzeczenia. Wskazano, że postanowieniem z dnia [...] nr [...] sprostowano oczywistą omyłkę pisarską piśmie procesowym z dnia [...] skarżący w przedmiotowym zakresie, zgodnie z § 11 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 13 lutego 2014 r. w sprawie szczegółowego trybu wykonywania czynności związanych z postępowaniem dyscyplinarnym w stosunku do policjantów. Odnosząc się do zarzutu nierozpoznania istoty sprawy oraz naruszenia ekonomiki procesowej podniesiono, że uchylając zaskarżone orzeczenie wskazano na obszary, w których wyjaśnienie wymaga przeprowadzenia dalszych dowodów.

W piśmie procesowym z dnia [...] pełnomocnik skarżącego dokonał modyfikacji żądania skargi wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonego orzeczenia, a w przypadku braku przesłanek w tym zakresie o uchylenie orzeczenia I i II instancji i umorzenia postępowania w sprawie. W uzasadnieniu pisma ponownie eksponowano, że Szkoła nie posiada pisemnego potwierdzenia zapoznania skarżącego z treścią regulaminu wewnętrznego, który wprowadza definicję służby, zakazy i nakazy obowiązujące słuchaczy. Ponadto wskazano , że wobec skarżącego nie została wydana karta opisu stanowiska, zatem nie miał on świadomości, jakie obowiązki wiążą się z zajmowanym przez niego stanowiskiem, co za tym idzie nie wiedział, że będąc w Szkole przebywa na służbie. Fakt ten poddaje w wątpliwość winę skarżącego i w konsekwencji słuszność procedowania w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest orzeczenie [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji, mocą którego uchylono orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji w C. nr [...] z dnia [...] o uznaniu posterunkowego Ł.M. winnym naruszenia dyscypliny służbowej i wymierzeniu kary wydalenia ze służby oraz przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W pierwszej kolejności konieczne stało się odniesienie do wniosku sformułowanego w odpowiedzi na skargę przez skarżony organ o oddalenie skargi jako niedopuszczalnej. Uznanie skargi za niedopuszczalną uniemożliwia bowiem jej merytoryczne rozpoznanie, co skutkuje jej odrzuceniem w trybie art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(t.j. Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej w skrócie P.p.s.a.)

Zdaniem organu skarga jest niedopuszczalna, gdyż została wniesiona od orzeczenia dyscyplinarnego o charakterze kasacyjnym. W związku z tym należało sięgnąć do przepisów określających zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów zawartych w ustawie z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (obecnie tekst jednolity z 2015 r., poz. 355 ze z.). W rozdziale 10 zatytułowanym "Odpowiedzialność dyscyplinarna i karna policjantów" zawarta jest materialnoprawna regulacja odpowiedzialności policjantów oraz regulacja procesowa postępowania dyscyplinarnego. Są to unormowania pełne w zakresie wszczęcia, przebiegu i formy zakończenia postępowania dyscyplinarnego. Ustawa o Policji nie odsyła w zakresie w niej nieuregulowanym do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Natomiast zgodnie z art. 3 § 3 P.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują kontrolę sądową. Takim przepisem szczególnym jest art. 138 ustawy o Policji. Zgodnie z jego treścią od orzeczenia oraz postanowienia kończącego postępowanie dyscyplinarne policjantowi przysługuje prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W ocenie organu z przepisu tego wynika, że skarga przysługuje na orzeczenia kończące postępowanie, a takim nie jest orzeczenie o charakterze kasacyjnym, gdyż na jego podstawie sprawa nadal się toczy. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela ugruntowany w tym względzie pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym przepis ten zawiera wyliczenie aktów podlegających zaskarżeniu do sądu administracyjnego z ich rozróżnieniem na "orzeczenia" oraz "postanowienia kończące postępowanie dyscyplinarne". Zatem określenie "kończące postępowanie" nie dotyczy w ogóle orzeczeń, gdyż odnosi się wyłącznie do postanowień (np. postanowienie NSA z dnia 26 września 2014 r. sygn. akt I OSK 2252/14 Lex nr 1529011 i podane tam orzecznictwo). Tym samym skarga do sądu administracyjnego przysługuje policjantowi od każdego orzeczenia wydanego w II instancji, w tym też od orzeczenia o charakterze kasacyjnym, o jakim mowa w art. 135n ust. 4pkt 3 ustawy o Policji, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie.

Wbrew twierdzeniu organu powyżej zaprezentowane stanowisko nie pozostaje w opozycji do treści art. 52 § 1 P.p.s.a. Przepis ten określa procedurę wnoszenia skargi do sądu, która opiera się na obowiązku uprzedniego wyczerpania przez skarżącego środków zaskarżenia, jeżeli przysługiwały mu one w postępowaniu przed organem administracji publicznej. Obowiązek ten wynika z założenia , że sąd nie zastępuje organów odwoławczych, a jego działania nie naruszają zasady dwuinstancyjności postępowania (por. wyrok NSA z 2 marca 2005 r. FSK 1655/04 Lex nr 250827). Taka intencja ustawodawcy znajduje potwierdzenie w postanowieniach przepisu art. 52 § 2 P.p.s.a. w którym wyjaśniono, że przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, przewidziany w ustawie. Powołany przepis zawiera legalną definicję środka zaskarżenia, którego wyczerpanie stanowi niezbędną przesłankę skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Oznacza to, że skuteczne wniesienie skargi wymaga wyczerpania określonego w ustawie regulującej dane postępowanie, w którym został wydany kwestionowany akt, środka zaskarżenia (środka prawnego) zwyczajnego w postaci odwołania. Natomiast zgodnie z art. 135k ust. 1 ustawy o Policji postępowanie dyscyplinarne jest dwuinstancyjne. Od orzeczenia wydanego w pierwszej instancji obwinionemu przysługuje odwołanie, które składa się do wyższego przełożonego. Zatem skoro zaskarżone orzeczenie zostało wydane na skutek wyczerpania środka zaskarżenia jakim jest odwołanie od orzeczenia organu pierwszoinstancyjnego, to skarga na to orzeczenie, biorąc pod uwagę art. 138 ustawy o Policji, jest dopuszczalna.

Skarżącemu przysługiwała więc skarga na orzeczenie [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji, tym samym brak było podstaw do jej odrzucenia przez Sąd jako niedopuszczalnej.

Przechodząc zatem do kontroli zaskarżonego orzeczenia, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone orzeczenie nie spełnia wymogów legalności, stanowiącej wyłączne kryterium sprawowania sądowej kontroli administracji publicznej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych –t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647). Przy czym kontroli legalności, zgodnie z art. 134 P.p.s.a., Sąd dokonuje także z urzędu nie będąc związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 135n ust. 4 pkt 3 ustawy o Policji. Zgodnie z dyspozycją powołanego przepisu wyższy przełożony dyscyplinarny może zaskarżone orzeczenie uchylić w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez przełożonego dyscyplinarnego, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia czynności dowodowych w całości lub w znacznej części.

W świetle brzmienia powyższego uregulowania nie budzi wątpliwości, że organ odwoławczy przy jej wydawaniu ogranicza się tylko do oceny przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz jego zakresu, natomiast nie rozstrzyga o meritum sprawy, a także nie przeprowadza merytorycznej kontroli decyzji wydanej przez organ I instancji. Wobec tego, że orzeczenie oparte na tej podstawie prawnej ma charakter wyłącznie kasacyjny, rolą Sądu kontrolującego to orzeczenie jest ocena przesłanek stanowiących podstawę do podjęcia tego rozstrzygnięcia. Kontrola zaskarżonego orzeczenia sprowadza się zatem do oceny, czy sprawa wymagała przeprowadzenia czynności dowodowych we wskazanym zakresie. Organ odwoławczy wydając orzeczenie o charakterze kasacyjnym powinien zatem nie tylko przekonująco uzasadnić istnienie powodów wymienionych w tym przepisie, ale także wskazać z jakich przyczyn nie zastosował art. 135l ust. 1 zdanie 2 umożliwiającego uzupełnienie materiału dowodowego w postępowaniu odwoławczym poprzez zlecenie rzecznikowi dyscyplinarnemu wykonania czynności dowodowych w określonym przez organ zakresie. Konieczność przeprowadzenia dowodu lub kilku dowodów mieści się bowiem w kompetencji organu odwoławczego do uzupełnienia materiału dowodowego wyłączając dopuszczalność kasacji orzeczenia.

W konsekwencji należy przyjąć, że organ odwoławczy może powołać się na przepis art. 135n ust. 4 pkt 3 ustawy o Policji tylko wówczas, gdy wykaże, że uzupełnienie materiału dowodowego w postępowaniu odwoławczym w granicach wyznaczonych przez art. 135l ust. 1 ww. ustawy, nie jest wystarczające do prawidłowego wydania orzeczenia. W sytuacji, bowiem, gdy uzupełnienie materiału dowodowego zgodnie ze wskazanym przepisem umożliwiłoby temu organowi prawidłowe załatwienie sprawy, podjęcie przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej z tym uzasadnieniem, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania w całości lub w znacznej części, jest równoznaczne z naruszeniem obu tych przepisów.

Przenosząc wskazane rozważania na grunt niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, organ odwoławczy nie wykazał, aby w sprawie zachodziły przesłanki uzasadniające uchylenie zaskarżonego orzeczenia Komendanta Miejskiego Policji w C. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi w trybie art. 135n ust. 4 pkt 3 ustawy o Policji. Wprawdzie organ wskazał na uchybienia w postępowaniu pierwszoinstanyjnym, niemniej jednak nie wykazał, aby rozstrzygnięcie organu I instancji było na tyle wadliwe, że uniemożliwiało ocenę przyjętej przez ten organ argumentacji, zaś braki w zgromadzonym materiale dowodowym w pełni nakazywały zastosować regulację z art. 135n ust. 4 pkt 3 ustawy o Policji.

Wymaga przy tym podkreślenia, że zgodnie z art. 135l ust. 1 ustawy o Policji, w postępowaniu odwoławczym rozpoznanie sprawy następuje na podstawie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu dyscyplinarnym. W tym kontekście uprawnienie wyższego przełożonego dyscyplinarnego do uzupełnienia materiału dowodowego nie może polegać na ustalaniu przez niego stanu faktycznego, którego w ogóle nie ustalił organ I instancji. Tymczasem w sprawie taka sytuacja nie zachodzi.

Otóż organ odwoławczy uznał, że dla przypisania obwinionemu zawinionego popełnienia zarzucanego mu czynu, konieczne jest niebudzące wątpliwości ustalenie czy został on zapoznany z regulaminem w wewnętrznym Szkoły Policji w K. (zwanego dalej regulaminem). Przy czym istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w tym zakresie miała zasadniczo znajomość § 11 ust. 1 tego regulaminu, gdyż na potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie na regulację tą się powołano. Przepis ten, zawarty w rozdziale II Zasady pobytu słuchacza, Czas służby - stanowi, że słuchacza zakwaterowanego w szkole obowiązuje "Rozkład dnia obowiązujący słuchacza w Szkole Policji w K.", stanowiący załącznik nr 1 do regulaminu. Wynika z niego, że za wyjątkiem dni wolnych zakwaterowany słuchacz zobowiązany jest do uczestniczenia w różnych czynnościach od godz. 5.30 do godz. 21.30 , w tym w godzinach od 7.15 do 7.30 do uczestniczenia w obowiązkowym apelu porannym. Nie może natomiast ulegać żadnej wątpliwości, że podczas czynności służbowych policjanta obowiązuje całkowita trzeźwość. Tymczasem kwesta ta była przedmiotem ustaleń i oceny organu I instancji. W aktach znajduje się decyzja nr [...] Komendanta Szkoły Policji w K. z dnia [...] w sprawie przeprowadzenia szkolenia zawodowego podstawowego [...] oraz załącznik do tej decyzji określający harmonogram przebiegu niektórych przedsięwzięć organizacyjnych szkolenia zawodowego podstawowego [...] realizowanych w dniu [...] (a więc w dniu w którym nastąpiło rozpoczęcie szkolenia). Według tego harmonogramu w tym dniu dowódcy kompanii byli zobowiązani do zaznajomienia słuchaczy z przepisami regulującymi funkcjonowanie jednostki szkoleniowej, pobyt słuchacza w jednostce szkoleniowej, w tym wynikające z nich prawa i obowiązki. Jednocześnie na okoliczność przeprowadzenia czynności zapoznania słuchaczy, w tym obwinionego, przesłuchano dowódcę kompanii I, który potwierdził, że zgodnie z programem szkolenia zapoznał słuchaczy z obowiązującymi ich przepisami, w tym omówił regulamin wewnętrzny, który reguluje pobyt w szkole, także załącznik dotyczący rozkładu dnia. Natomiast organ odwoławczy uznał za stojące w sprzeczności zeznania dowódcy ze złożonym przez obwinionego oświadczeniem, który twierdzi, że nie został zapoznany z regulaminem. Należy przy tym wskazać, że obwiniony powoływał się wyłącznie na brak podpisanego przez siebie oświadczenia o zapoznaniu się z regulaminem, co nie jest równoznaczne, że nie został z tym aktem zaznajomiony. Jednocześnie organ nie wskazał podstawy dla istnienia obowiązku potwierdzenia na piśmie przez słuchacza szkolenia, że został on zapoznany z regulaminem, od której to czynności zależy przypisanie winy słuchaczowi w razie niezastosowania się do jego postanowień. W okolicznościach sprawy kwestia ta wymagała oceny, która ewentualnie mogła być poprzedzona uzupełnieniem materiału dowodowego, czego organ odwoławczy mógł dokonać we własnym zakresie, w trybie art. 135l ust. 1 zd. 2 ustawy o Policji.

Ponadto Komendant Wojewódzki Policji nie uzasadnił, dlaczego za istotne uznał wyjaśnienie obowiązujących w Szkole Policji reguł postępowania w przypadku zgłaszania dowódcy przez słuchaczy niedyspozycji, które uniemożliwiałyby ich udział w zajęciach programowych, kiedy i komu takie sytuacje są zgłaszane. Z wyjaśnień obwinionego wynika natomiast, że w dniu [...] chciał zgłosić dowódcy, że ze względu na swój stan zdrowia nie jest gotów rozpocząć zajęć, a także chęć udania się do lekarza, dopiero po przeprowadzeniu apelu, jednak tego nie uczynił z uwagi na podjęcie wobec niego i innych słuchaczy czynności badania zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu. Organ nie uzasadnił jaki wpływ na prawidłowe rozstrzygnięcie w sprawie miałyby ustalenia we wskazanym zakresie, skoro w wyniku badania stwierdzono, że obwiniony znajduje się w stanie po użyciu alkoholu.

Jako kolejną przyczynę przekazania sprawy do ponownego rozpoznania stanowiło uchybienie organu I instancji polegające na odmowie uwzględnienia wniosku obrońcy o uzupełnienie materiału postępowania dyscyplinarnego, w związku z wniesieniem po terminie zażalenia na postanowienie rzecznika dyscyplinarnego w tym przedmiocie. W ocenie Sądu uchybienie tego rodzaju nie powinno skutkować automatycznie wydaniem rozstrzygnięcia kasacyjnego, celem ponownego rozpoznania zażalenia. Niezależnie bowiem od tego czy doszło do nierozpoznania zażalenia z przyczyn formalnych bądź jego nieuwzględnienia z przyczyn merytorycznych organ odwoławczy nie został zwolniony od oceny, czy zgłoszone przez obwinionego wnioski dowodowe, będące przedmiotem orzeczenia rzecznika dyscyplinarnego są uzasadnione, a tym samym czy ich przedmiotem są okoliczności, które mają znaczenie dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Za powyższym przemawia zarówno zasada dwuinstancyjności postępowania, jak również ekonomiki postępowania. Zatem o ile organ odwoławczy uzna, że wszystkie bądź niektóre z zawnioskowanych i nieuwzględnionych przez rzecznika dyscyplinarnego dowodów powinny być przeprowadzone, bowiem mają istotne znaczenie dla wyjaśnienia sprawy, to wydając decyzję kasacyjną powinien wskazać, które to są dowody i na jaką okoliczność winny być przeprowadzone. Tylko wówczas można byłoby ocenić czy przeprowadzenie tych dowodów jest uzasadnione, oraz czy mieści się w zakresie orzekania na podstawie art. 135n ust. 4 pkt 3 przy uwzględnieniu art. 135l ust. 1 cyt. ustawy. Natomiast organ II instancji zobowiązał organ pierwszoinstancyjny do ponownego rozpoznania zażalenia wskazując, jedynie iż "niektóre z dowodów w kontekście przyjętej linii obrony należy uwzględnić". Tymczasem linia obrony dotyczy z jednej strony wykazania braku potwierdzenia zapoznania obwinionego z obowiązującym w Szkole regulaminem, z drugiej zaś niedyspozycji zdrowotnej obwinionego w okresie [...] oraz spożycia soku, przetrzymywanego w ogólnodostępnej lodówce, w którym mógł być alkohol. W związku z tym wnioski zmierzały do ustalenia czy obwiniony podpisywał jakiekolwiek oświadczenie o zapoznaniu się z regulacjami obowiązującymi w szkole, a w pozostałym zakresie do ustalenia stanu zdrowia obwinionego we wskazanym wyżej okresie, okoliczności zabawy zorganizowanej na terenie szkoły w dniu [...], możliwości pojawienia się alkoholu na terenie szkoły, osób mogących mieć dostęp do lodówki, w której obwinionym przetrzymywał swoje produkty, praktyki sposobu zgłaszania spraw osobowych dowódcy kompanii, przypadki kiedy słuchacze i kadra dydaktyczna spożywali alkohol i nie były wobec nich wyciągane konsekwencje, podejścia kadry do obecności alkoholu podczas szkolenia oraz tolerancja takiego stanu rzeczy.

Wymaga przy tym ponownie podkreślenia, że istotną kwestią przyjętej przez organ pierwszej instancji kwalifikacji prawnej czynu przypisanego skarżącemu, o jakim mowa w art. 132 ust. 3 pkt 6 ustawy o Policji, jest ustalenie, czy obwiniony w dniu [...] jako słuchacz Szkoły Policji w K. przebywał na jej terenie w stanie po użyciu alkoholu w rozumieniu art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1356 ze zm.), w tym zaś zakresie dowody zostały zebrane i wymagały oceny. Okoliczność, czy apel poranny wchodzący w skład rozkładu dnia Szkoły należy kwalifikować do czasu służby jest kwestią wymagającą oceny, a nie dodatkowych ustaleń. Natomiast w kwestii winy organ odwoławczy wskazał w istocie jedynie na konieczność ustalenia zaznajomienia obwinionego z obowiązującym w szkole regulaminem, co ewentualnie leżało w zakresie możliwości uzupełnienia materiału we własnym zakresie, w trybie art. 135l ust. 1 ustawy o Policji. Wymaga przy tym także podkreślenia, że delikt dyscyplinarny musi być oceniany nie tylko w płaszczyźnie normatywnej, ale także zawodowej i etycznej, w konsekwencji winy funkcjonariusza Policji nie można bowiem ujmować wyłącznie w kategoriach prawno-pozytwnych, lecz może mieć ona inny wymiar.

Jednocześnie organ odwoławczy nie sprecyzował jakie jeszcze inne dowody, niż te dotychczas zebrane w sprawie, powinny zostać przeprowadzone dla wyjaśnienia istotnych okoliczności mających wpływ na ustalenie winy i stopnia zawinienia. Samo zaś uznanie, iż konieczne jest przeprowadzenie przez organ I instancji szczegółowej oceny stopnia zawinienia, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, ze względu na ogólne stwierdzenie co do niebudzącego wątpliwości zawinienia obwinionego, nie stanowi podstawy do wydania decyzji kasacyjnej. Nie stanowi jej także stwierdzenie braku w materiale dowodowym informacji o dotychczasowym przebiegu służby obwinionego czy opinii służbowej, które organ ten mógł ewentualnie uzupełnić we własnym zakresie. Na uwagę bowiem zasługuje fakt, że skarżący został przyjęty do służby przygotowawczej w Policji w dniu [...], a więc 2 tygodnie przed rozpoczęciem szkolenia. Natomiast z pisma Zastępcy Komendanta Szkoły Policji w K. wynika, że w trakcie szkolenia jak i po jego zakończeniu w Szkole Policji w K. nie sporządzono opinii lub charakterystyki skarżącego, a nadto, że z przechowywanej dokumentacji szkolenia wynika, iż nie toczyło się przeciwko niemu żadne postępowanie dyscyplinarne, ani nie został wyróżniony (k-61).

Pozostałe ujawnione wady proceduralne polegające na wydaniu postanowienia o zakończeniu czynności dowodowych przed wniesieniem wniosku obrońcy o uzupełnienie materiału dowodowego oraz wydanie przez Komendanta Miejskiego Policji w C. orzeczenia w sytuacji posiadania przez ten organ wiedzy o wniosku w przedmiocie jego wyłączenia miałyby uzasadnienie dla skierowania sprawy do ponownego rozpoznania wówczas, gdyby skutkowały konicznością przeprowadzenia postępowania od nowa bądź w znacznej części, tymczasem organ nie wykazał, a Sąd nie stwierdził, aby taka sytuacja zaistniała, tym bardziej, że wniosek o wyłączenie przełożonego dyscyplinarnego w ostateczności nie został uwzględniony.

Wobec powyższego należało stwierdzić, że organ odwoławczy nie wykazał, aby zaistniały podstawy do uchylenia orzeczenia dyscyplinarnego i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, przez co doszło do naruszenia art. 135n ust. 4 pkt 3 ustawy o Policji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Komendant Wojewódzki Policji będzie miał na względzie wywody zawarte w niniejszym uzasadnieniu.

Natomiast za chybiony Sąd uznał zarzut nieważności zaskarżonego orzeczenia. Błędne oznaczenie w osnowie rozstrzygnięcia numeru orzeczenia dyscyplinarnego Miejskiego Komendanta Policji w C. należy rozpatrywać wyłącznie w kategoriach omyłki pisarskiej, która może zostać sprostowana w trybie § 11 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 13 lutego 2014 r. w sprawie szczegółowego trybu wykonywania czynności związanych z postępowaniem dyscyplinarnym w stosunku do policjantów (dz. U. z 2014 r., poz. 306). Treść uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia nie pozostawia bowiem żadnych wątpliwości, że dotyczy ono orzeczenia dyscyplinarnego nr [...].

Wobec powyższego, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżone orzeczenie. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a.