Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 2343/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2004-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2 pkt 6, art. 25 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: § 2, § 10 pkt 2 lit. b
journal: Dz.U. 1997 nr 116 poz 745
law: Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA /del./ Marian Ekiert /spr./ Sędziowie SWSA Robert Sawuła AWSA Joanna Zdrzałka Protokolant: st. ref. Anna Mazurek Ferenc po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...].09.2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia wdowy po kombatancie uprawnień I. uchyla zaskarżoną decyzję II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej K. N. tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego kwotę 10 zł /słownie: dziesięć/ III. stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu prawomocności niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Działając na podstawie art. 20 ust. 3 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego [ t.jedn. z 1997 r. Dz.Ust. Nr 142 poz. 950 z późn.zm. ] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...].03.2001 r. nr [...] pozbawił K. N. c. J. zam. [...] uprawnień przysługujących jej jako wdowie po kombatancie.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ ustalił, że Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w P. w dniu 15.12.1998 r. przyznał K. N. uprawnienia jako wdowie po kombatancie. Mąż jej F. N. był członkiem Związku Bojowników o Wolność i Demokrację od dnia " 31.02.1971 r. " . Z akt byłego ZBoWiD-u wynika, iż w okresie od dnia 1.09.1944 r. do dnia 31.12.1947 r. pełnił on służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Bazując na tych ustaleniach Kierownik Urzędu przyjął, iż w okolicznościach sprawy znajduje zastosowanie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej, zgodnie z którym pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na podstawie dotychczasowych przepisów, uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu prawa organ nie jest zobowiązany do wyjaśnienia czy w okolicznościach sprawy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 cyt. ustawy. Wobec powyższego, stosownie do art. 20 ust. 3 ustawy wdowom i wdowcom pozostałym po tych osobach nie przysługują uprawnienia.

W związku z tą decyzją K. N. wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie jej uprawnień przysługujących po kombatancie.

W motywach wniosku naprowadziła ona, że jej zmarły małżonek F. N. uzyskał uprawnienia kombatanckie w związku z jego udziałem w walkach w latach 1944 - 1947 z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Wprawdzie ZBoWiD określił, że uprawnienia F. N. wynikały z jego udziału w walkach o " utrwalenie władzy ludowej ", jednakże ta formuła w żaden sposób nie może świadczyć o rzeczywistym charakterze działalności jej męża. F. N. zmarł w r. 1973, a jej obecnie po upływie 30 lat trudno jest wykazać czy była to walka o " utrwalenie władzy ludowej " czy też o utrzymanie polskości na ziemiach południowo - wschodniej Polski, która łączyła się z ochroną ludzi i mienia przed różnymi akcjami zbrojnymi. W zaistniałej sytuacji zmarły jej małżonek nie może sam wykazać tych okoliczności, a teza iż po śmierci kombatanta możliwa jest weryfikacja jego uprawnień nie zasługuje na uwzględnienie, tym bardziej że Naczelny Sąd Administracyjny w przyjętej w r. 1999 uchwale stwierdził, że taka weryfikacja jest niedopuszczalna.

Po rozpatrzeniu tegoż wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 20 ust. 3 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa decyzją z dnia [...].09.2001 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...].03.2001 r.

W motywach tej decyzji organ nawiązując do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu swojej decyzji z dnia [...].03.2001 r. odnosi się również do podniesionych we wniosku zarzutów. W związku z czym stwierdza, że zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej za działalność kombatancką uznaje się walkę z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii jedynie w związku z uczestnictwem w nich w szeregach zmilitaryzowanych służb państwowych bądź Wojska Polskiego. Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową. Stąd też jakiekolwiek działania zadania wykonywane w czasie zatrudnienia w Milicji Obywatelskiej nie mogą być kwalifikowane jako działalność kombatancka. Pogląd ten znalazł potwierdzenie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13.06.2000 r sygn.akt OPS 5/00. Natomiast sprawa weryfikacji uprawnień należnych wdowom po kombatantach została rozstrzygnięta uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 25.01.1996 r. sygn.akt III AZP 32/95 zgodnie z którą uprawnienia wdowy są bezpośrednio powiązane z istnieniem uprawnień przysługujących samemu kombatantowi. Istnienie stanu, w którym kombatant zgodnie z obowiązującą ustawą z dnia 24.01.1991 r. byłby pozbawiony uprawnień kombatanckich, daje podstawę do pozbawienia pozostałej po nim wdowy tych uprawnień, albowiem mają one charakter pochodny.

Także i tę decyzję tym razem skargą skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżyła K. N. zarzucając nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy poprzez przyjęcie, iż o negatywnym dla niej wyniku sprawy decyduje użyta przez były Związek Bojowników o Wolność i Demokrację formuła " utrwalanie władzy ludowej " . Dalej zarzuciła ona naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności zasady praw nabytych, przy założeniu że jej uprawnienia Urząd weryfikował nie za życia kombatanta, a po jego śmierci, z czym wiąże się brak możliwości zakwestionowania stanowiska Kierownika Urzędu zarówno przez niego jak i przez nią.

Bazując na tych podstawach skarżąca wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo.

Kwestionując w uzasadnieniu skargi stanowisko organu skarżąca podnosi, iż już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosiła, że mąż jej w latach 1944 - 1947 przebywał na terenie powiatu lubaczowskiego, gdzie uczestniczył w walkach z bandami UPA, chroniąc życie i mienie zamieszkałej na tych terenach ludności polskiej. Nie pełnił on nigdy służby w organach stosujących represję wobec osób walczących o niepodległość Ojczyzny. Aktualnie z uwagi na upływ czasu nie jest ona w stanie przedstawić dowodów charakteryzujących działalność męża, ale mniema że Kierownik Urzędu dysponuje na tę okoliczność materiałami archiwalnymi, do których winien sięgnąć w toku postępowania weryfikacyjnego, a nie opierać rozstrzygnięcie na przytoczonej uprzednio formule. Niezależnie od tego odwołuje się ona do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w szczególności do uchwały tegoż Sądu z dnia 21.02.2000 r sygn.akt OPS 15/99 oraz orzeczenia sygn.akt II SA/Wr 1482/99 z których wynika, że wdowy po kombatantach uczestniczących w walkach o " utrwalanie władzy ludowej " zachowują w dalszym ciągu przyznane uprawnienia na zasadzie tz. praw nabytych.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga o tyle zasługuje na uwzględnienie o ile podniesione w niej zarzuty dotyczą wadliwości o charakterze procesowym jakie zaistniały w toku postępowania weryfikacyjnego, a które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W jej okolicznościach poza sporem pozostaje, iż skarżąca uzyskała uprawnienia jako wdowa po byłym kombatancie F. N.

Mniej natomiast oczywistym wydaje się tytuł uprawniający jej poprzednika prawnego do nabycia uprawnień kombatanckich. Z ustaleń dokonanych w toku postępowania weryfikacyjnego w ocenie organu F. N. poprzednio uzyskał uprawnienia kombatanckie jako osoba pełniąca służbę w organach Milicji Obywatelskiej w okresie od dnia 1.09.1944 r. do dnia 31.12.1947 r. , co utożsamiono z nabyciem ich w oparciu o wówczas obowiązujące przepisy prawa w związku z udziałem w walce o " ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej " . Dokonując powyższych ustaleń organ powołuje się na akta byłego ZBoWiD-u, których jednakże nie przedstawiono Sądowi w związku ze skargą K. N. Już ta okoliczność praktycznie uniemożliwia kontrolę legalności zakwestionowanej decyzji. Zakładając jednak, że wspomniane ustalenia odpowiadają rzeczywistości, za czym zdaje się przemawiać treść zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w R. z dnia 20.02.1974 r. nr [...], zgodnie z którym F. N., jako funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej brał udział w okresie od 1.09.1944 r. do 31.12.1947 r. w walce z bandami i reakcyjnym podziemiem, znajdującego się w aktach K. N., a także okoliczność, iż ona nie przeczy powyższemu, wypadnie zauważyć, iż poprzednik prawny skarżącej mógł legitymować się innym przewidzianym w obecnie obowiązującej ustawie tytułem, który uprawniałby go do zachowania tych uprawnień. Wbrew bowiem stanowisku organu wyrażonym w uzasadnieniu decyzji z dnia [...].03.2001 r. i zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 w takim przypadku zachowywałby on posiadane przez siebie uprawnienia, czego konsekwencją byłoby zachowanie uprawnień również przez skarżącą, a obowiązek dokonania w tym przedmiocie ustaleń i to w ramach postępowania weryfikacyjnego spoczywa na organie. Pogląd ten już wcześniej wyrażono zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego { vide ; wyro z dnia 22.02.2001 r. sygn.akt III RN 77/00 - OSNAP 2001/16/475 } jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego { vide : uchwała z dnia 4.03.2002 r. sygn.akt OPS 13/01 { Pr. Pracy 2002/6/42 }. Wprawdzie faktem jest, iż ciężar dowodu w tym zakresie obciąża skarżącą, ale nie sposób przejść obok podnoszonych przez nią okoliczności, iż z uwagi na upływ czasu od śmierci męża istnieją po jej stronie zasadnicze trudności związane z wykazaniem tego faktu i że organ winien sięgnąć do posiadanych przez siebie materiałów archiwalnych. Niewątpliwie do tej kategorii zaliczyć należy akta byłego ZBoWiD-u dotyczące uzyskania uprawnień przez F. N. Być może, że ich lektura i analiza zgromadzonego tam materiału pozwoli na wyjaśnienie tej kwestii. W tym miejscu zaś odwołać się należy do ogólnych zasad postępowania administracyjnego zgodnie z którymi organ winien dążyć do zgromadzenia pełnego materiału dowodowego i wszechstronnie go ocenić.

Natomiast na uwzględnienie nie zasługują pozostałe podniesione w skardze zarzuty, a w szczególności te z nich w oparciu o które skarżąca wyprowadza tezę, iż sam udział w walce z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii stwarza tytuł do nabycia { zachowania } uprawnień kombatanckich. Zgodnie bowiem z zapisem zawartym w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej z woli ustawodawcy uprawnienia kombatanckie przynależne są tylko tym, którzy uczestniczyli w walkach z oddziałami UPA bądź jako żołnierze Wojska Polskiego, bądź w ramach zmilitaryzowanych służb państwowych. Do tej ostatniej grupy nie zalicza się służby w Milicji Obywatelskiej. Pojęcie to bowiem jest kategorią normatywną, co oznacza że o zaliczeniu do tych struktur nie decydują pewne atrybuty " militarności " w powszechnym tego słowa znaczeniu takie jak umundurowanie, posiadanie broni, czy też podporządkowanie określonej dyscyplinie obowiązującej w danej organizacji, ale przyznanie tego przymiotu przez konkretny przepis prawa, co w przypadku Milicji Obywatelskiej nie miało miejsca. Tak również Sąd Najwyższy { vide : wyrok z dnia 14.10.1999 r. sygn.akt III RN 93/99 } czy też Naczelny Sąd Administracyjny { vide : uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 12.06.2000 r. sygn. akt OPS 5/00 - ONSA z 2001 r. nr 1 poz. 3 }.

Drugi z przedstawionych zarzutów wyłączający wedle stanowiska skarżącej możliwość przeprowadzenia postępowania weryfikacyjnego w odniesieniu do osoby nieżyjącej, w związku z weryfikacją uprawnień jego następcy prawnego, także nie zasługuje na uwzględnienie. Zważyć bowiem należy, iż uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter pochodny, jako że wywodzą się bezpośrednio z uprawnień uzyskanych przez jej poprzednika prawnego { małżonka }. Z istoty zaś tego rodzaju praw wynika, że nie mogą one zaistnieć wówczas gdy rację bytu tracą uprawnienia pierwotne. Inaczej mówiąc gdy istnieją przesłanki do skutecznego zakwestionowania uprawnień poprzednika, to brak jest podstaw do zachowania ich przez następcę. Dał temu wyraz Sąd Najwyższy w uchwale, na którą powołuje się organ z dnia 25.01.1996 r. sygn.akt III AZP 32/95 { ONSAP 1996/15/206 } i potwierdził je w kolejnych orzeczeniach podnosząc, że w sytuacji gdy osoba, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie zmarła, stroną tego postępowania jest pozostały po niej współmałżonek, któremu na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach - przysługują uprawnienia { uprawnienia pochodne } do korzystania z uprawnień kombatanckich po zmarłym współmałżonku { § 2 oraz § 10 pkt 2 lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień [ Dz.Ust. Nr 116 poz. 745 ] }. Stąd też pogląd o braku podstaw prawnych do weryfikacji uprawnień zmarłych kombatantów i przenoszenia rezultatów takiej weryfikacji na wdowy { wdowców } jest oczywiście niezgodny z powołanymi przepisami. Przytoczone zaś w uzasadnieniu skargi przez skarżącą orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego odnosi się do innych sytuacji w ramach których osoba zainteresowana uzyskała swoje uprawnienia po poprzedniku prawnym pełniącym służbę wojskową w okresie szczególnie przez ustawodawcę uhonorowanym.

W dalszym zatem postępowaniu organ zobowiązany będzie do dopuszczenia dowodu z akt byłego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację dotyczących uzyskania uprawnień przez poprzednika prawnego skarżącej F. N. i wszechstronnej ocena zgromadzonego w nich materiału jak również oceny ewentualnie zgłoszonych przez skarżących dowodów, co pozwoli dopiero na wydanie odpowiadającej prawu decyzji.

W tym stanie rzeczy działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ Dz.Ust. Nr 153 poza. 1270 ] zwanej dalej w skrócie p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ Dz.Ust. Nr 153 poz. 1271 z późn.zm. ] należało orzec jak w sentencji.

Orzeczenie o braku wykonalności zaskarżonej decyzji do czasu prawomocności niniejszego wyroku znajduje swoje uzasadnienie w art. 152 p.s.a. , a o kosztach postępowania sądowego w art. 200 ostatnio powołanej ustawy.