Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 920/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4, art. 64 par. 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 25 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 5 marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 17 stycznia 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku M.S. na podstawie wystawionych przez wierzyciela - Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych tytułów wykonawczych o nr od [...] - nr [...] Odpisy w/w. tytułów wykonawczych doręczono M.S. w dniu 28 kwietnia 2014 r. w trybie w art. 45 K.p.a..

Postępowanie egzekucyjne, na różnych etapach sprawy prowadzone było (zgodnie z właściwością) przez: Naczelnika Urzędu Skarbowego, Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., Naczelnika Urzędu Skarbowego w P.

W związku z brakiem możliwości ustalenia majątku M.S., postanowieniem nr [...] z dnia 6 września 2018 r. (wydanym w oparciu o art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 u.p.e.a) Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne.

Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomił Prezesa Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie 5.454,85 zł (zawiadomieniem wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego nr [...] z dnia 3 grudnia 2018 r.). Następnie postanowieniem dnia 17 stycznia 2019 r. nr.: [...] określił koszty egzekucyjne powstałe w toku postępowania egzekucyjnego w wysokości 5.458,30 zł.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej - na skutek wniesionego przez skarżącego zażalenia z dnia 24 stycznia 2019 r., na w/w postanowienie, wydał w dniu 5 marca 2019r. postanowienie nr [...], uchylające zaskarżone postanowienie w całości orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 5 454,80 zł.

W uzasadnieniu wskazano, że na koszty postępowania egzekucyjnego składają się:

1. opłata manipulacyjna, którą zgodnie z obowiązującym w momencie jej powstania, brzmieniem art. 64 § 6 u.p.e.a, (t.j. Dz. U. 2012 poz. 1529) organ egzekucyjny pobiera z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych.

W omawianej sprawie suma opłat manipulacyjnych w wysokości 839,64 zł stanowi 1% kwoty egzekwowanej należności objętej tytułami wykonawczymi:

- [...] w wysokości 95,15 zł;

- [...] w wysokości 116,58 zł;

- [...] w wysokości 154,76 zł;

- [...] w wysokości 125,33 zł;

- [...] w wysokości 123,12 zł;

- [...] w wysokości 74,14 zł;

- [...] w wysokości 123,33 zł;

- [...] w wysokości 27,23 zł.

2. Zgodnie z obowiązującym brzmieniem u.p.e.a. - w okresie zajmowania przez organ egzekucyjny rachunków bankowych M.S. (t.j. Dz. U. 2012 poz. 1529 ze zmianami) organ egzekucyjny w toku postępowania egzekucyjnego pobiera opłaty zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a za zajęcie innych wierzytelności niż wymienione w pkt 2 i 3 pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. W omawianej sprawie w/w suma opłat za wszystkie zajęcia wynosi 4.615,21 zł.

W związku z powyższym opłaty za zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego rozkładają się następująco:

- tytuł wykonawczy [...] - 516,60 zł;

- tytuł wykonawczy [...] - 634,48 zł;

- tytuł wykonawczy [...] - 844,79 zł;

- tytuł wykonawczy [...] - 690,07 zł;

- tytuł wykonawczy [...] - 681,10 zł;

- tytuł wykonawczy [...] - 411,04 zł;

- tytuł wykonawczy [...] - 685,44 zł;

- tytuł wykonawczy [...] - 151,69 zł.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, iż w stanie faktycznym sprawy, doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Przykładowo dnia 13 października 2015 r. Bank "A" poinformował, że rachunek wykazywał saldo poniżej kwoty wolnej od egzekucji. W konsekwencji ziściła się hipoteza normy prawnej wyrażonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., co zobowiązało organ egzekucyjny do naliczenia opłaty.

Wskazano, że czynności w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym do majątku M.S. przeprowadzane były przez trzy organy egzekucyjne tj.: Naczelnika Urzędu Skarbowego, Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. Dokonywanych było wiele czynności egzekucyjnych. Zostały skutecznie zajęte rachunki bankowe.

Jak podkreślił organ, podejmowane były wielokrotne bezskuteczne próby prowadzenia czynności terenowych. Również zdecydowanego nakładu pracy wymagało ustalenie przez organu egzekucyjne w różnych instytucjach prawidłowego adresu zobowiązanego. Przeszukiwanych było wiele systemów informatycznych. Czynności te należy uznać za czasochłonne.

Nakład pracy, różnorodność zastosowanych środków, a także czasochłonność wykonywanych czynności w pełni uzasadniają wysokość ustalonych kosztów.

Ponadto, podkreślono fakt, że łącznie prowadzonych było nie jedno, a osiem postępowań. Wystawiono bowiem osiem tytułów wykonawczych.

Stwierdzono, że ustalając wysokość opłaty Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wykazał dokładnie w postanowieniu jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości.

Pismem z dnia 9 kwietnia 2019 r. radca prawny, reprezentujący Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na postanowienie organu z dnia 5 marca 2019 r. wnosząc:

- na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c o uwzględnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku skargi na w/w postanowienie i w konsekwencji uchylenie zaskarżonego postanowienia przez Sąd w całości,

- na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a. o zasądzenie kosztów postępowania od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego, (w tym kosztów zastępstwa procesowego) wg norm przepisanych.

W treści skargi strona zarzuciła naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze. zm.) poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć z rachunków bankowych pomimo, iż nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, iż organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącej wobec banków nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej - w odpowiedzi na skargę - podtrzymał swoje stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Zgodnie z art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

W skardze strona skarżąca, będąca wierzycielem, kwestionuje zaskarżone postanowienie w zakresie możliwości stosowania opłat egzekucyjnych w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w sytuacji, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym brak jest środków finansowych.

W orzecznictwie wskazuje się, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno doprowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego, zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 687/12). Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest obowiązany do podejmowania środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązku.

Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty.

Stosownie do art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty, z zastrzeżeniem art. 64d - za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr, zaś na podstawie art. 64 § 6 ustawy - suma opłat manipulacyjnych wynosi 1% kwoty egzekwowanej.

Analizując treść powyższych przepisów, należy mieć na uwadze, że postanowienia organów pierwszej i drugiej instancji zostały wydane w czasie, gdy przepisy będące podstawą naliczenia kosztów egzekucyjnych nie korzystały już z domniemania konstytucyjności, co zostało stwierdzone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Należy zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, gdzie użyto sformułowania, że badany przepis jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty.

Przepis taki od chwili ogłoszenia orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w granicach takich, jakie zostały określone w wyroku Trybunału. Istotny w niniejszej sprawie jest zakres stwierdzonej niekonstytucyjności przepisu, a w pozostałym zakresie - niezakwestionowanym przez Trybunał należy go nadal stosować. Jednocześnie w celu uniknięcia naruszenia zasad konstytucyjnych, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Analogiczne stanowisko zostało przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 marca 2018 r. II FSK 2206/17.

Nadto zdaniem Sądu, organy powinny uwzględniać skutki tego orzeczenia z uwagi na treść art. 190 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3).

Tym samym stwierdzenie niekonstytucyjności zastosowanego przez organy w niniejszej sprawie przepisu skutkuje niemożliwością zastosowania takiego przepisu w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Zatem bierna postawa ustawodawcy nie może usprawiedliwiać stosowania prawa z naruszeniem Konstytucji. Z uwagi na powyższe do momentu gdy ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. SK 31/14.

Reasumując, organ ustalając wysokość opłaty, ma obowiązek również rozważenia kwestii, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 lipca 2017 r. III SA/Wr 420/17, LEX nr 2365498, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 marca 2018 r. sygn. akt ISA/Ol 110/18).

W kontekście powyższych rozważań nie można więc podzielić stanowiska organu, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o utracie mocy obowiązującej wskazanych przepisów, to do czasu interwencji ustawodawcy organ ma obowiązek orzekać zgodnie regulacjami określonymi w ustawie egzekucyjnej. Bezczynność ustawodawcy nie może bowiem prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej.

Wymaga zaakcentowania, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zatem zawarte w uzasadnieniu wyroku TK wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności. Zaznaczyć także należy, że nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa.

Odnosząc się do szczegółowej argumentacji zawartej w uzasadnieniu ww. wyroku, należy odnotować, że Trybunał Konstytucyjny wskazał (pkt 4.3. uzasadnienia), że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z i metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego.

Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Jeszcze raz podkreślić trzeba, że przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Wyrok ten zmienił normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki więc ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Mimo, że organy wymieniły podjęte działania, podnieść należy, że w niniejszej sprawie w żaden sposób nie odniosły się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych w toku postępowania, jak również nie odniosły się do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a faktycznymi czynnościami organów egzekucyjnych, uwzględniającymi m. in. nakład pracy, stopień ich skomplikowania, czasochłonność, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie stanowiły sankcji finansowej.

Ustalając wysokość opłat, należy wykazać, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Podkreślenia wymaga, że miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego. Tymczasem w zakresie kwestionowanym przez stronę skarżącą efektywność działań organu była zerowa.

Sąd podziela poglądy zaprezentowane w wyrokach: NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r. II FSK 693/15 oraz WSA w Poznaniu z dnia 26 listopada 2014 r. I SA/Po 638/14 i z dnia 21 czerwca 2017 r. I SA/Po 1694/16, w których wskazano, że w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Opłata egzekucyjna o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. W cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych w maksymalnej wysokości także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych albo w wysokości uniemożliwiającej ich zajęcie.

W ocenie Sądu, trafne jest stanowisko strony skarżącej, która podnosi, że koszty egzekucyjne powinny być naliczane tylko w przypadku faktycznego zajęcia środków na rachunku bankowym, co również wpisuje się w tezy płynące z wyroku Trybunału.

Uwzględniając powyższe, stwierdzić należy, że organy egzekucyjne bezpodstawnie obciążyły wierzyciela kosztami wyliczonymi na podstawie wskazanych przepisów. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło w istocie do zajęcia wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego na zajętych rachunkach bankowych nie było środków pieniężnych, które mogły być skutecznie wyegzekwowane.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, obciążając wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, zobowiązany będzie uwzględnić powyższą wykładnię przyjmując, zgodnie z orzeczeniem Trybunału, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, a stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Naliczone koszty postępowania nie mogą stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł, na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a..

DSz