Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 246/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 55, art. 56, art. 57, art. 60, art. 64 ust. 1, art. 67
journal: Dz.U. 2013 poz 885
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jednolity
article: art. 67a par. 1, art. 67b, art. 67d par. 1 pkt. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 7, art 77, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz – Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Protokolant st. sekr. sąd. - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2017 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Ministra Finansów (obecnie Minister Rozwoju i Finansów) z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny; uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi, wniesionej przez A.K. (dalej jako Skarżący, Zobowiązany) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jest decyzja Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] utrzymująca w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2015r., nr [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego w wysokości 100,00 zł .

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. A.K. zwrócił się do Wojewody [...] z wnioskiem o umorzenie należności w wysokości 100,00 zł. Należność powstała z uwagi na to, że Skarżący - poprzez przyjęcie w dniu [...] września 2014 r. mandatu karnego kredytowanego seria [...] nr [...] - został zobowiązany do zapłaty nałożonej nim grzywny. Zgodnie z art. 98 § 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 395 z późn. zm.) mandat ten stał się prawomocny w dniu pokwitowania odbioru. Skarżący prośbę swą uzasadnił trudną sytuacją materialną oraz licznymi problemami zdrowotnymi.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., znak: [...] Wojewoda [...] odmówił umorzenia w całości należności.

Zobowiązany wniósł odwołanie od tej decyzji, w którym podtrzymał wniosek o umorzenie zobowiązania, argumentując go ciężką sytuacją materialną, zdrowotną, bytową oraz utrzymywaniem się jedynie z pomocy społecznej.

Postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. Minister Finansów stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez Skarżącego, które zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r. Minister Finansów uchylił postanowienie z dnia [...] września 2015 r. a następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 19 sierpnia 2015r. o odmowie umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego w wysokości 100,00 zł .

W uzasadnieniu Minister Finansów wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że A.K. nie pracuje, utrzymuje się jedynie ze świadczeń otrzymywanych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w T. - zasiłek stały w wysokości 529 zł przyznany w okresie od [...] października 2014 r. do dnia [...] września 2015 r.

Stwierdzono, że - zgodnie z oświadczeniem zawartym w piśmie z dnia [...] sierpnia 2015 r. - miesięczne koszty leczenia Zobowiązanego oraz zakupu żywności to ok. 3000 zł. Z uwagi jednak na trudną sytuację finansową, Zobowiązany deklaruje, iż nie wykupuje większości leków. Zobowiązany nadto wskazuje na trudną sytuację bytową oraz problemy mieszkaniowe (wypowiedzenie umowy najmu mieszkania w dniu [...] listopada 2012 r. przez [...] Towarzystwo Budownictwa Społecznego, z powodu zaległości z tytułu opłat czynszowych). Skarżący ponadto stwierdził, iż nie posiada stałego miejsca zamieszkania oraz w tym zakresie korzysta z pomocy znajomych.

A.K. zmaga się z takimi schorzeniami jak: niedokrwistość, uczuleniowe zapalenie błony śluzowej nosa, blizna powrzodowa, zdiagnozowany nowotwór o nieokreślonym charakterze (okrężnica), zerwane wiązadło krzyżowe w kolanie lewym, w związku z czym porusza się o kulach. Zobowiązany deklaruje także, iż leczy się psychiatrycznie, zmaga się z depresją, ma problemy z poruszaniem się i z codziennym funkcjonowaniem, oczekuje na kolejne zabiegi i operacje oraz z uwagi na problemy zdrowotne, w chwili obecnej nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej.

Skarżący posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem do pracy lekkiej w warunkach pracy chronionej (orzeczenie z dnia [...] września 2014 r.).

Minister wskazał, iż umorzenie należności wynikającej z grzywny jest dopuszczalne, jeśli jest spełniona choćby jedna z przesłanek dopuszczających umorzenie, ale jednocześnie działając w ramach uznania administracyjnego konieczne jest znalezienie szczególnie uzasadnionych przyczyn, dlaczego należność wynikającą z grzywny umorzyć.

Minister Finansów wskazał przy tym, że nie neguje dopuszczalności umarzania należności wynikających z grzywien, ponieważ możliwość taka wynika z przepisów ustawy o finansach publicznych. Należności wynikające z grzywny można umorzyć i w swojej praktyce orzeczniczej Minister Finansów umarza niektóre tego rodzaju należności. Zarazem wyjaśniono, że okoliczności spełniające przesłanki określone w art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych powinny być tak wyjątkowe i szczególne, aby uznać, że umorzenie jest nie tylko dopuszczalne, ale zasadne i celowe.

Minister Finansów przeprowadził analizę, czy korzystanie z finansowej pomocy społecznej ma wpływ na ocenę spełnienia przesłanki interesu publicznego w umorzeniu należności obciążających stronę postępowania. Wskazano, że ta sama osoba z jednej strony, ze względu na brak środków finansowych, jest uprawniona do uzyskania określonych świadczeń ze środków publicznych, a z drugiej - jest jednocześnie zobowiązana do zapłaty należności, stanowiących dochód sektora finansów publicznych, z których świadczenia pomocowe są wypłacane. W ocenie Ministra Finansów otrzymywanie finansowej pomocy społecznej przez osobę ukaraną grzywną nie oznacza co do zasady, że interes publiczny uzasadnia umorzenie należności wynikającej z grzywny. Szczególny charakter i rola należności, niemożliwość egzekucji ze świadczeń pomocy społecznej oraz zasady postępowania w sprawach wykroczeń powodują, że ważniejsze - z punktu widzenia interesu publicznego - jest utrzymanie obowiązku zapłaty, jako kary, niż umorzenie w celu ochrony interesu dłużnika, skoro to dłużnik wybrał rodzaj kary powodujący obowiązek poniesienia wydatków i żadne szczególne okoliczności nie zmieniły jego zdolności do zapłaty od chwili przyjęcia tego zobowiązania.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego w ocenie Ministra wynika, że A.K. znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i bytowej. Zobowiązany nie posiada stałego miejsca zamieszkania, nie pracuje zarobkowo, utrzymuje się ze środków otrzymywanych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w T., zmaga się także z licznymi schorzeniami, które ograniczają jego możliwości wykonywania pracy oraz wiążą się z ponoszeniem wysokich kosztów leczenia.

Biorąc pod uwagę doświadczenie życiowe oraz okoliczności w przedmiotowej sprawie, organ uznał, że jednorazowa spłata zadłużenia w wysokości 100 zł groziłaby pogorszeniem sytuacji materialnej Skarżącego, jednakże - uwzględniając, że dochody pochodzące z tytułu pomocy społecznej (zasiłki stałe) są chronione przed egzekucją, nie jest uzasadnione, aby stwierdzić ważny interes dłużnika w umorzeniu należności, ponieważ istnienie zobowiązania nie zagraża pogorszeniu sytuacji bytowej wnioskodawcy. Dług istnieje, ale jego przymusowa spłata w obecnych warunkach jest wstrzymana. Wskazano, że zapłata możliwa jest jedynie w drodze dobrowolnych wpłat, bowiem rodzaj dochodów uniemożliwia egzekucję, a zatem nie istnieje ryzyko przymusowego wykonania zobowiązań. Egzekucja możliwa będzie dopiero w przypadku uzyskania innych, stałych dochodów w odpowiedniej wysokości, co zarazem oznaczałoby wzrost dochodów gospodarstwa domowego prowadzonego przez zobowiązanego istotnie zmieniający cały stan faktyczny.

Podniesiono, że umarzanie należności pieniężnych publicznoprawnych, a więc także tych wynikających z nałożonych mandatów karnych kredytowanych, jest instytucją nadzwyczajną, stanowiącą odstąpienie od powszechnej zasady obowiązku zapłaty za popełnione wykroczenia. Z tego powodu również okoliczności uzasadniające jej zastosowanie muszą posiadać tę samą cechę. W przedmiotowej sprawie żadne tego typu okoliczności nie zostały udowodnione. Natomiast deklarowana, trudna sytuacja Skarżącego związana z chorobami, chociaż kwalifikuje się jako zdarzenie nadzwyczajne i niewątpliwie wpływające na wzrost wydatków i brak środków do zapłaty należności, nie przesądza jeszcze o konieczności zastosowania ulgi w postaci umorzenia całości lub części wymaganej należności.

Wskazano też, że nie jest także wykluczona poprawa aktualnej sytuacji Zobowiązanego, gdyż przedstawione w sprawie okoliczności nie przesądzają o całkowitej i trwalej niemożności podjęcia przez niego pracy zarobkowej.

Organ nadmienił poza tym, że nawet jeśli jednorazowe uregulowanie należności nie jest możliwe ze względu na konieczne wydatki związane z podstawowym utrzymaniem, możliwe są inne niż umorzenie rodzaje ulg, jak rozłożenie na raty bądź odroczenie terminu zapłaty należności, które umożliwiają spłatę zaległości w bardziej dogodnej formie.

W ocenie organu okoliczności sprawy uzasadniają więc stwierdzenie, iż A.K. znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej i bytowej, nie dają jednak wystarczających podstaw dla uznania, że w przedmiotowej sprawie występuje ważny interes dłużnika.

W kwestii przesłanki skuteczności postępowania egzekucyjnego podniesiono, że ustawa o finansach publicznych w art. 56 ust. 1 pkt 3 stanowi, że należności osób fizycznych mogą być umarzane w całości, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Uwzględniając wszystkie okoliczności przedmiotowej sprawy oraz mając na uwadze sytuację finansową zobowiązanego - jego dochód stanowią świadczenia w postaci zasiłków wyłączonych spod egzekucji - można powziąć przypuszczenie, że postępowanie egzekucyjne okaże się bezskuteczne. Biorąc jednak pod uwagę fakt, iż Zobowiązany ma możliwość wykonywania pracy lekkiej w warunkach pracy chronionej , jak też fakt, na co sam wskazuje, iż posiadane schorzenia chwilowo uniemożliwiają mu podjęcie zatrudnienia (oświadczenie zawarte w piśmie z dnia [...] kwietnia 2015 r.), w przedmiotowej sprawie istnieje realna szansa podjęcia w przyszłości pracy oraz uzyskania środków umożliwiających dobrowolną zapłatę lub egzekucję należności przed upływem okresu przedawnienia grzywny. Tym samym w ocenie organu nie została spełniona przesłanka uzasadnionego przypuszczenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okaże się nieskuteczne.

W skardze na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2015 r., znak: [...], skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe żądanie umorzenia w całości należności z tytułu mandatu karnego. A.K. wskazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, zaś jego obecny stan zdrowia jest bardzo zły. Skarżący zarzucił nierozpatrzenie wszystkich okoliczności sprawy oraz niepełne rozpatrzenie przesłanek uzasadniających udzielenie ulgi w postaci całkowitego umorzenia zobowiązania. Wraz ze skargą Skarżący przekazał kopie dokumentów wskazujących na jego stan zdrowia, potwierdzających dotychczas przekazywane informacje w tym zakresie.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Akty poddane kontroli sądów administracyjnych zostały wymienione w § 2 tego przepisu, natomiast § 3 stanowi, że sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach.

Zgodnie z treścią art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c tej ustawy).

Zgodnie z art.134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami skargi.

Sąd rozpoznając skargę korzysta ze wszystkich dowodów zebranych w toku postępowania administracyjnego, gdyż rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, iż organy administracji publicznej naruszyły przepisy prawa materialnego w sposób, które miał wpływ na wynik sprawy, jak również naruszyły przepisy postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zatem skarga jako zasadna podlega uwzględnieniu.

W pierwszej kolejności Sąd stwierdza, że stan faktyczny sprawy przyjęty przez Ministra Finansów i przedstawiony w części historycznej uzasadnienia uznaje za ustalony prawidłowo i przyjmuje go za podstawę oceny zaskarżonej decyzji.

Jak na to wielokrotnie wskazywały sądy administracyjne, nie ulega żadnej wątpliwości, że grzywna nałożona mandatem karnym kredytowanym na podstawie ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2103 r., poz. 395 ze zm.), wystawionym przez funkcjonariusza Policji, stanowi dochód budżetu państwa, o czym stanowi art. 100 tej ustawy (patrz np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 857/14; wyrok NSA z 21 października 2015 r., sygn. akt II GSK 2011/14; wyrok NSA z 7 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 239/15; wszystkie powołane orzeczenia dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.gov.pl).

Zgodnie zaś z art. 60 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 885 ze zm., obecnie Dz. U. z 2016 r., poz. 1870, dalej jako: u.f.p.), środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym są w szczególności następujące dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego:

1) kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w niniejszej ustawie;

2) należności z tytułu gwarancji i poręczeń udzielonych przez Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego;

3) wpłaty nadwyżek środków obrotowych samorządowych zakładów budżetowych;

4) wpłaty nadwyżek środków finansowych agencji wykonawczych;

5) wpłaty środków z tytułu rozliczeń realizacji programów przedakcesyjnych;

6) należności z tytułu zwrotu płatności dokonanych w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich;

7) dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw;

8) pobrane przez jednostkę samorządu terytorialnego dochody związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego odrębnymi ustawami i nieodprowadzone na rachunek dochodów budżetu państwa.

W myśl art. 64 ust. 1 u.f.p., właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Powyższe oznacza, że stosownie do art. 55 u.f.p. niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty.

Przepisy ustawy o finansach publicznych nie zawierają przesłanek, które warunkują dopuszczalność stosowania ulg w odniesieniu do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, lecz zawierają odesłanie zawarte w art. 67 u.f.p., iż do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., obecnie Dz. U. z 2016 r., poz. 23; dalej jako: k.p.a.) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, ze zm., obecnie Dz. U. z 2017 r., poz. 201; dalej jako: o.p.).

W związku z powyższym Sąd zauważa, że organy rozpoznające sprawę nieprawidłowo stosowały art. 56 i art. 57 u.f.p., które w sprawie nie miały zastosowania. Trzeba bowiem wyjaśnić, że przepisy te stosuje się tylko do należności cywilnoprawnych, natomiast przedmiotowe należności są niepodatkowymi należnościami budżetowymi o charakterze publicznoprawnym (patrz: tamże).

Zatem brak było podstaw do stosowania art. 56 i art. 57 u.f.p. w zakresie przesłanek umorzenia należności. W niniejszej sprawie, zgodnie z art. 67 u.f.p., odpowiednie zastosowanie znajdą przepisy działu III Ordynacji podatkowej.

Zgodnie z art. 67a § 1 o.p., organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b (który dot. podatnika prowadzącego działalność gospodarczą), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może:

1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty;

2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki - określone w decyzji, o której mowa w art. 53a (obecnie - od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek – przyp. Sądu);

3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Decyzja organu ma charakter uznaniowy, lecz musi uwzględniać przesłanki zawarte w art. 67a § 1 o.p.

Podsumowując powyższe zasady postępowania dotyczące umarzania przedmiotowej należności stwierdzić należy, iż organ administracyjny przy wydawaniu decyzji w zakresie zastosowania ulg dotyczących niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym winien rozważyć, czy za zastosowaniem ulgi w postaci umorzenia przedmiotowych należności przemawia ważny interes strony lub interes publiczny. Powyższe przesłanki stanowią katalog zamknięty, dlatego też organ administracyjny rozpoznający sprawę winien rozpoznać wniosek o umorzenie po wnikliwym ich zbadaniu.

Przechodząc natomiast na grunt przedmiotowej sprawy trzeba wskazać, że organ wprawdzie wskazał nieprawidłowe przepisy dotyczące umorzenia, jednak dokonał prawidłowej analizy przesłanek uzasadniających umorzenie należności.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ dokonał jednoznacznej oceny, iż stan majątkowy Skarżącego wskazuje, iż została spełniona przesłanka ważnego interesu dłużnika. Organ zwrócił uwagę m.in. na fakt, iż Skarżący przewlekle choruje, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz że źródłem Jego utrzymania jest jedynie świadczenie z pomocy społecznej - zasiłek stały w wysokości 529 zł miesięcznie.

Jednocześnie, zdaniem organu, wyegzekwowanie dochodzonych należności wydaje się być prawdopodobne, biorąc pod uwagę możliwość podjęcia przez Zobowiązanego odpłatnego zatrudnienia. Należy przy tym podkreślić, iż zarówno organ I jak i II instancji nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania dowodowego w kwestii ewentualnej skuteczności postępowania egzekucyjnego, opierając się jedynie na przedłożonych przez stronę dokumentach oraz własnym przeświadczeniu o możliwościach zdrowotnych podjęcia przez stronę skarżącą zatrudnienia, mimo legitymowania się przez Skarżącego orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie podatkowym poglądem "w sprawie umorzenia wierzytelności pieniężnych nie jest dopuszczalne ograniczenie się przez organ do stwierdzenia braku podstaw do uznania, iż w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Urząd Skarbowy nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności. Zamierzając bowiem powołać się na okoliczność nieściągalności należności, organ winien był wykazać, że podjął wszelkie kroki zmierzające do jej stwierdzenia i wykazania. W przeciwnym razie podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowi w istocie okoliczność nieustalona, a zatem przyszła i niepewna" (patrz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1068/05; dostępny tamże).

Należy w tym miejscu szczególnie podkreślić, że w ocenie Sądu bez wątpienia przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie wystąpienia przesłanki wskazanej w art. 67d § 1 pkt 1 o.p. pomogłoby również ustalić, czy odmowne rozpoznanie wniosku jest celowe ze względu na interes państwa w zakresie kosztów ewentualnego postępowania egzekucyjnego oraz potencjalnych wydatków, które mogą obciążać Skarb Państwa ze względu na konieczność udzielania pomocy społecznej w związku z sytuacją materialną Skarżącego.

Argumentując odmowę umorzenia należności organ powołał się na interes publiczny rozumiany jako przestrzeganie zasady sprawiedliwości i równości wobec prawa oraz ochrony interesu fiskalnego Skarbu Państwa. Wskazał, iż umorzenie należności wynikającej z grzywny nałożonej na Skarżącego naruszałoby zasadę sprawiedliwości i równości wobec prawa, ponieważ prowadziłoby do powstania przekonania, że trudna sytuacja finansowa w ocenie organów władzy państwowej uzasadnia bezkarność dla sprawców wykroczeń. W ocenie Ministra Finansów nie wystąpiły szczególne okoliczności, które przeważałyby ocenę naruszenia interesu publicznego wynikającą z obowiązku poniesienia kary za popełnione wykroczenie, obowiązku zapłaty należności i ochrony dochodów Skarbu Państwa.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego taka argumentacja organu ewidentnie wskazuje na dowolność w podejmowaniu zaskarżonej decyzji.

Ustawodawca w ustawie o finansach publicznych z 27 sierpnia 2009 r. przewidział możliwość udzielania przez właściwy organ ulg określonych w art. 55 – w tym umorzenie w całości zobowiązania w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 tej ustawy, to znaczy także z niezapłaconych mandatów karnych. W tej sytuacji "wychowawczy" argument organu, jako jedyny uzasadniający odmowę umorzenia należności, pozostaje w sprzeczności z zapisem ustawy.

Organ co prawda podkreślił uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia przedmiotowej należności, jednakże negowanie przez Ministra zasadności przewidzianego w ustawie środka – ulgi poprzez umorzenie należności o charakterze karnym – powoduje, że organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym nie przeprowadził rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki.

Wydając zaskarżoną decyzję organ naruszył zatem zasady postępowania administracyjnego wskazane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Sądu podstawą odmowy umorzenia zobowiązań na rzecz budżetu nie może być argumentacja odwołująca się do oceny charakteru należności objętej postępowaniem. albowiem dla wydania decyzji w sprawie umorzenia należności w trybie art. 64 ust. 1 u.f.p. (art. 67a § 1 o.p.) nie ma pierwszorzędnego znaczenia wychowawczy charakter ciążącej na osobie zobowiązanej należności.

Trzeba bowiem podkreślić, że przepis art. 67a § 1 o.p. uznaje za uzasadnione udzielenie ulgi w spłacie należności w razie stwierdzenia ważnego interesu podatnika (dłużnika) lub interesu publicznego. Te dwie okoliczności zostały ujęte w formie alternatywy, co oznacza, że stwierdzenie zaistnienia jednej z nich nie wymaga badania drugiej, ani też ważenia, konfrontowania obu tych interesów. Jeżeli zatem uznaje się, że za umorzeniem należności przemawia ważny interes dłużnika, to nie można odmówić umorzenia, przeciwstawiając ważnemu interesowi dłużnika interes publiczny. Nie na tym bowiem polega korzystanie z uznania administracyjnego. Powyższe prowadzi natomiast w istocie do zmiany konstrukcji i treści stosowanego przepisu: wypowiedzi alternatywnej na wypowiedź koniunktywną. W rezultacie umorzenie należności według wersji przepisu przyjętej przez organ byłoby dopuszczalne, jeżeli byłoby uzasadnione zarówno ważnym interesem dłużnika, jak i interesem publicznym (patrz: wyrok NSA z 7 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 239/15; dostępny tamże).

NSA w cyt. wyroku z dnia 7 czerwca 2016 r. podkreślił nadto, że wątpliwym jest w świetle wskazanych przepisów prezentowane przez organ uzasadnienie istnienia interesu publicznego, przeciwstawionego ważnemu interesowi dłużnika. Jeżeli za odmową umorzenia ze względu na interes publiczny miałby przemawiać prawnokarny charakter należności i uszczuplenie dochodów państwa, to łatwo zauważyć, że tą bardzo ogólną i jednocześnie mało przekonywającą argumentacją można by się posłużyć w każdej sprawie dotyczącej tego rodzaju należności, co prowadziłoby do wniosku, że w takich sprawach umorzenie należności jest co do zasady wykluczone.

Tym samym - uznając, że w rozpoznawanej sprawie nastąpiło przekroczenie granic uznania administracyjnego - Sąd wskazuje, iż przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ winien prawidłowo wyważyć bezsporne istniejącą przesłankę ważnego interesu dłużnika z przesłanką interesu publicznego – czego we właściwy sposób nie zrobił, koncentrując się przede wszystkim na aspekcie skutecznego ukarania dłużnika.

Organ ponownie rozpoznając sprawę winien mieć na względzie, iż możliwość skorzystania z ulgi w postaci umorzenia nie może być iluzoryczna, a obowiązkiem organu II instancji jest ustalenie stanu faktycznego w zakresie sytuacji materialnej Skarżącego i dokonanie prawidłowej oceny, czy pozwala ona na prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Organ dokona tej oceny biorąc też pod uwagę okoliczność wysokości mandatu (100,00 zł), kosztów, jakie już poniósł budżet państwa w związku ze sprawą, jak też faktu pozostawania przez Zobowiązanego pod opieką pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.