Postanowienie WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 980/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-02-12 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 260 par. 1-3
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Woźniak po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu C. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 11 stycznia 2018 r. o sygn. akt I SA/Sz 980/17 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 13 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2014 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

C. K. (dalej: "Skarżący"), reprezentowany przez radcę prawnego, wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...]zł, należnego od skargi na opisaną na wstępie decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku Skarżący podał, że pozostaje P. Z. T.-C. S. z o.o., której przedmiotem działalności jest transport drogowy towarów oraz sprzedaż detaliczna paliw do pojazdów silnikowych; nadal prowadzi działalność gospodarczą pod firmą [...] – T. C. K.". Skarżący gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Z dniem 23 czerwca 2017 r. utracił koncesję na obrót paliwami ciekłymi. Oświadczył, że prowadzona działalność jedynie generuje straty (strata za 2016 r. wyniosła [...] zł), spółka nie przynosi zysków, a źródłem jego utrzymania jest pomoc rodziny i znajomych.

Na urzędowym formularzu, w rubryce dochody, Skarżący wskazał na działalność gospodarczą, informując jednocześnie, że działalność ta przynosi straty (strata za

2016 r. [...] zł). Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych lub w gotówce, ani papierów wartościowych. Z uwagi na odmowę przyznania mu prawa pomocy w sprawie I SA/Sz 485/17, zaciągnął pożyczki od najbliższych członków rodziny i przyjaciół, aby uiścić wpis sądowy od skargi w wysokości [...] zł. Aktualnie nie ma możliwości zaciągnięcia kolejnych pożyczek, aby uiścić wpis w wysokości [...] zł. Jest zmuszony do korzystania z pomocy rodziny, nie posiada zdolności kredytowej. Skarżący wskazał dalej na posiadany majątek (nieruchomości: w G. przy ul. [...] oraz w C. przy ul. [...]), obciążony hipotekami oraz dwie naczepy zajęte przez organ podatkowy (brak możliwości ich zbycia). Wskazał nadto na postępowanie windykacyjne prowadzone przez bank oraz zasądzoną na rzecz innego podmiotu kwotę [...]zł. Oświadczył, że aktualnie nie jest w stanie regulować alimentów na rzecz dzieci. Podał, że stan jego zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za 2013 i 2014 rok wynosi [...] zł. Z kolei sporne wierzytelności od kontrahentów opiewają na kwotę [...]zł.

W załączeniu do wniosku Skarżący przedłożył:

- kopię zawiadomienia Urzędu Regulacji Energetyki z 19 lica 2017 r. o pozostawieniu wniosku Skarżącego o zmianę koncesji bez rozpoznania,

- zajęcie na wniosek wierzyciela Skarżącego wierzytelności przysługujących Skarżącemu wobec T. C. sp. z o.o. T. C. S. komandytowej z tytułu dzierżawy nieruchomości [...] nr [...] położonej przy ul. [...] w G. (należność główna [...] zł, odsetki na dzień 14 września 2017 r. [...] zł),

- kopię wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 26 października 2017 r. o sygn. akt VIII GC [...], zasądzającego od Skarżącego na rzecz K. T. spółki z o.o. w W. kwotę [...]zł z odsetkami,

- swoje zeznanie podatkowe [...] za 2016 r. z zadeklarowanym przychodem [...] zł (koszty [...] zł, strata [...] zł),

- kopię wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 18 marca 2013 r. rozwiązującego związek małżeński Skarżącego oraz zasądzającego od skarżącego na rzecz dzieci ([...] r., J. K. ur. [...]., G. K. ur. [...] r.) i byłej żony ([...] alimenty w łącznej wysokości [...] zł,

- wydruki z księgi wieczystej nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] ha, zabudowanej budynkami o powierzchni [...] m˛, położonej w G. przy ul. [...] (nr [...]) oraz lokalu mieszkalnego w C. o powierzchni [...] m˛ ([...]), wraz z wpisami hipotek umownych i przymusowych w ww. księgach,

- kopie dowodów rejestracyjnych naczepy i ciągnika samochodowego,

- zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 9 stycznia 2017 r. stwierdzające zadłużenie Skarżącego według stanu na dzień 9 stycznia 2017 r. [...] zł,

- wyciągi bankowe z rachunków bankowych Skarżącego związanego z działalnością gospodarczą za okres od 1 do 30 kwietnia 2017 r. z saldem środków [...] zł, [...] zł,

- wyciąg bankowy z rachunku bankowego Skarżącego związanego z działalnością gospodarczą za okres od 1 do 31 maja 2017 r. z saldem środków [...] zł,

- swoje zeznanie podatkowe [...] za 2015 r. z zadeklarowanym przychodem [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł),

- rachunek zysków i strat prowadzonej działalności za okres luty – kwiecień 2017 r.,

- wyciąg z ewidencji środków trwałych Skarżącego na dzień 31 maja 2017 r.,

- decyzje w sprawie podatku od nieruchomości na lata 2016 i 2017.

Uznając, że dane wynikające ze złożonego wniosku i przedłożonych dokumentów są niewystarczające do oceny wniosku o prawo pomocy, starszy referendarz sądowy (dalej: "Referendarz"), pismem z dnia 6 grudnia 2017 r., zobowiązał pełnomocnika Skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej Skarżącego. Zobowiązanie to obejmowało: wyciągi z wszystkich osobistych rachunków bankowych Skarżącego za okres od 1 do 31 maja 2017 r. oraz rachunków bankowych związanych z działalnością gospodarczą za okres od 1 października do 30 listopada 2017 r.; bilans oraz rachunek zysków i strat prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej pod firmą "[...] T. C. K. " na dzień 31 października 2017 r. lub dokumentów potwierdzających zakończenie jej prowadzenia; dokument sporządzony przez T.-C. S. z o.o. w G. o wysokości wypłaconych C. K. świadczeń, w tym w związku z pełnieniem funkcji prezesa zarządu spółki, za okres od 12 września do 6 grudnia 2017 r.; dokumenty potwierdzające źródło i wysokość posiadanych przez Skarżącego środków na utrzymanie (w tym ewentualne pożyczki, darowizny od osób fizycznych, prawnych) oraz wysokość ponoszonych przez Skarżącego wydatków związanych z utrzymaniem siebie i dzieci z okresu ostatnich trzech miesięcy; dokumenty potwierdzające aktualny stan wierzytelności Skarżącego; zaświadczenie właściwej ds. pomocy społecznej jednostki organizacyjnej gminy o tym, czy Skarżący i jego rodzina ubiegali się/korzystali z pomocy społecznej w okresie ostatnich sześciu miesięcy.

W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik Skarżącego przedłożył:

- wyciąg z osobistego rachunku bankowego Skarżącego za okres od 1 do 31 maja 2017 r. z saldem środków [...] zł (brak operacji),

- wyciąg z rachunków bankowych Skarżącego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą obejmujące okres od 6 sierpnia do 21 grudnia 2017 r. (salda [...] zł),

- bilans i jednostronny rachunek zysków i strat działalności gospodarczej Skarżącego według stanu na koniec października 2017 r.,

- "oświadczenie" z dnia 20 grudnia 2017 r. o tym, że T.-C. S. z o.o. w G. nie wypłaciła Skarżącemu w okresie od 12 września do 6 grudnia 2017 r. żadnych świadczeń w związku z pełnieniem funkcji Prezesa Zarządu Spółki (brak danych osoby reprezentującej spółkę przy składaniu ww. oświadczenia, podpis nieczytelny),

- oświadczenie A. K. z dnia 28 września 2017 r. o udzielonej Skarżącemu pożyczce kwoty [...]zł wraz z potwierdzeniem likwidacji lokaty,

- oświadczenie S. K. (była żona Skarżącego) z dnia 28 września 2017 r. o udzieleniu Skarżącemu pożyczki w kwocie [...]zł, ze środków pochodzących z kredytu, wraz z kopią umowy kredytu gotówkowego kwoty [...]zł,

- zaświadczenie Prezydenta [...] z 15 grudnia 2017 r. o niekorzystaniu przez Skarżącego z pomocy społecznej MOPS w S. .

Skarżący do dnia wydania postanowienia przez Referendarza nie przedłożył natomiast dokumentów potwierdzających źródło i wysokość posiadanych przez Skarżącego środków na utrzymanie (w tym ewentualne pożyczki, darowizny od osób fizycznych, prawnych) ani dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem.

Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2018 r., Referendarz odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania, albowiem nie wykonał nałożonego na niego zobowiązania do nadesłania wszystkich istotnych dokumentów, obrazujących możliwości płatnicze Skarżącego w sprawie.

W uzasadnieniu Referendarz wskazał na dane wynikające z wniosku oraz dołączonych dokumentów, a dotyczące sytuacji rodzinnej (prowadzący samodzielnie gospodarstwo domowe rozwodnik, zobowiązany do alimentacji byłej żony i [...] dzieci) i materialno-finansowej Skarżącego (znaczny majątek nieruchomy i ruchomy, częściowo zajęty). Referendarz zwrócił uwagę na skalę, prowadzonej przez Skarżącego i stanowiącej źródło jego utrzymania, działalności gospodarczej, o której świadczy wartość środków trwałych (wynosząca na koniec października 2017 r. ponad [...] zł) oraz znaczne przychody (za lata 2015 i 2016 - [...] i [...] zł; na koniec października 2017 r. przychody wyniosły [...] zł, koszty [...] zł, a strata [...] zł), które - zdaniem Referendarza - faktycznie obrazują zdolność finansową przedsiębiorcy, nie zaś dochód podatkowy (a nawet wykazana strata) wyliczony na użytek podatku dochodowego.

Referendarz podniósł, że Skarżący oświadczył w uzasadnieniu wniosku, że działalność gospodarcza przynosi straty, ale (tak jak i w sprawie I SA/Sz [...], w której wnioskował o przyznanie prawa pomocy) nie podał, jakimi środkami dysponuje

i – wbrew wezwaniu - nie przedłożył dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie, w tym nie potwierdził złożonego oświadczenia co do korzystania z pomocy w zakresie utrzymania (w wezwaniu zobowiązano do przedłożenia dokumentów potwierdzających ewentualne pożyczki i darowizny od osób fizycznych czy prawnych). W odpowiedzi na wezwanie przedłożył jedynie potwierdzenie zaciągniętych pożyczek i kredytu przez osoby bliskie na pokrycie kosztów sądowych w sprawie I SA/Sz 485/17 (co wskazał w uzasadnieniu wniosku), wykazując jednocześnie, że nie korzysta z pomocy społeczne MOPS w S. .

Mając na uwadze wysokość udokumentowanych przychodów z działalności gospodarczej za lata 2015-2017, w zestawieniu z brakiem potwierdzenia skali miesięcznych wydatków na utrzymanie, nieudokumentowaniem regularnej pomocy finansowej od najbliższych oraz potwierdzeniem, że Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej MOPS, Referendarz stwierdził, że prawdziwość oświadczenia o braku środków na uiszczenie chociażby częściowego wpisu od skargi wynoszącego

[...] zł budzi poważne wątpliwości. Skarżący z pewnością posiada środki na utrzymanie, jednak jej wysokości konsekwentnie nie przedstawia, wybiórczo opisując swoją sytuację materialną. Referendarz wskazał również, że przedłożenie zaświadczenia o zadłużeniu Skarżącego z tytułu podatku VAT na kwotę na kwotę przekraczającą [...] zł nie jest per se okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Ponadto, zdaniem Referendarza, na aktualną ocenę wniosku nie ma wpływu ewentualna zmiana sytuacji finansowej Skarżącego w związku z wygaśnięciem koncesji na obrót paliwami ciekłymi.

Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczono Skarżącemu w dniu 17 stycznia 2018 r.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem podjętym przez Referendarza, Skarżący w dniu 24 stycznia 2018 r. złożył sprzeciw od ww. postanowienia z dnia 11 stycznia 2018 r., stwierdzając, że sytuacja finansowa Skarżącego, rozmiar usprawiedliwionych potrzeb utrzymania, jak również ogólny stan majątkowy, uzasadnia wystąpienie przez niego z wnioskiem o udzielenie pomocy sądowej poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w całości.

W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący zakwestionował rozstrzygnięcie Referendarza oraz przedstawioną przez niego argumentację, wskazując, że - wbrew stanowisku Referendarza - fakt, iż koncesja udzielona Skarżącemu na obrót paliwami wygasła ma niebywałe znaczenie dla sytuacji, w jakiej się obecnie znajduje. Dokonując oceny zdolności finansowej Skarżącego, Referendarz sam wskazywał na osiągane przez niego przychody z okresu dwóch ostatnich lat, tj. okresu, w którym Skarżący posiadał jeszcze koncesję. Z przedłożonych dokumentów wprost wynika, że w momencie, w którym Urząd Kontroli Skarbowej zaczął prowadzić wobec Skarżącego czynności, jego sytuacja zaczęła ulegać pogorszeniu, aby na koniec doprowadzić do sytuacji, w której Skarżący nie mógł przedłożyć zaświadczenia o niezaleganiu wobec budżetu państwa. Gdyby organy podatkowe należycie ustaliły stan faktyczny, powyższa sytuacja nie miałaby miejsca, a Skarżący nie byłby zmuszony zwracać się do Sądu z wnioskiem o udzielenie pomocy prawnej. Fakt, że Skarżący ma zarejestrowaną działalność gospodarczą nie przesądza sam w sobie, że posiada środki pozwalające mu na uiszczenie wpisu sądowego w wysokości [...] zł.

Skarżący wskazał także, że w efekcie działań organów podatkowych utracił płynność finansową i przestał regulować swoje wymagalne zobowiązania. Skarżący nie przekazuje obecnie świadczeń alimentacyjnych, jak również przestał spłacać raty za zaciągnięte kredyty. W efekcie B. P. S. S.A. wypowiedział mu umowy i wszczął postępowanie egzekucyjne na kwotę [...]zł oraz wytoczył powództwo na kwotę [...]zł. Gdyby Skarżący faktycznie posiadał zdolność finansową, w dalszym ciągu regulowałby raty kredytu, aby nie doprowadzić do wypowiedzenia mu umów. W zaistniałej sytuacji nie można uznać, aby Skarżący preferencyjnie traktował jedne pewne swoje zobowiązania, pomijając konieczność ponoszenia kosztów sądowych związanych z niniejszą sprawą. Skarżący nie miał możliwości poczynienia oszczędności w celu zabezpieczenia potencjalnych kosztów wpisu sądowego.

Skarżący podkreślił również, że zgodnie z art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., rozpatrywaniu wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych powinna towarzyszyć szczególna skrupulatność, a jego ewentualne odrzucenie lub oddalenie powinno być szczególnie wnikliwie i dokładnie uzasadnione, aby nie zostało potraktowane jako faktyczne odmówienie stronie prawa do sądu. Od momentu wstąpienia Polski do Rady Europy orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu powinno być uwzględnione przy interpretacji przepisów prawa polskiego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. akt III ARN 75/94).

Zdaniem Skarżącego, trudno zgodzić się z Referendarzem, że przedstawione w sprawie dokumenty nie dają podstawy do uznania, że Skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie. Przy formułowaniu takich wniosków Referendarz nie uwzględnił przesłanek zastosowania instytucji zwolnienia od kosztów sądowych.

Do sprzeciwu Skarżący dołączył, przedstawione już uprzednio, kopię zajęcia na wniosek wierzyciela Skarżącego wierzytelności przysługujących Skarżącemu wobec T. C. sp. z o.o. T. C. S. komandytowej z tytułu dzierżawy nieruchomości KW nr [...] położonej przy ul. [...] w G. oraz kopię wyroku Sądu Okręgowego w S. Wydział VIII Gospodarczy z dnia 26 października 2017 r. o sygn. akt VIII GC 260/17.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).

Na wstępie podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma gwarantować możliwość realizacji, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, konstytucyjnego prawa do sądu. Przy czym gwarantowane ww. przepisem oraz przepisem art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności prawo do sądu nie jest bezwarunkowe, a państwa korzystają z pewnego marginesu uznania w tej mierze. I tak, z uwagi na fakt, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z niej powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Stosując prawo pomocy nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, i poniesienie w takiej sytuacji kosztów sądowych w celu dochodzenia swoich praw nastąpiłoby kosztem jego koniecznego utrzymania, zagroziłoby jego podstawowemu bytowi. Prawo pomocy winno być zatem przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy - strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego, winna wykazać, że dochowała należytej staranności w celu przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Koszty sądowe należy zaś traktować na równi z wydatkami bieżącymi w gospodarstwie domowym (budżecie rodziny), a więc na równi z innymi podstawowymi wydatkami.

Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny.

Z przytoczonej regulacji wynika również, że ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej (skarżącym), albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania.

Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jedynym kryterium, jakim kieruje się referendarz sądowy/sąd, rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są bowiem możliwości finansowe wnioskującego.

Z tego powodu strona skarżąca musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym podmiot, chcący skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielenia, na wezwanie referendarza sądowego/sądu, wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 929/12, LEX nr 123955). Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez referendarza sądowego/sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829).

W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec tego, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To zaś w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiło.

Dokonując analizy wniosku Skarżącego i przedłożonych przez niego z wnioskiem oraz na wezwanie Referendarza oświadczeń i dokumentów, Sąd stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu Referendarz słusznie uznał, iż Skarżący nie wykazał niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, i w konsekwencji odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Z wniosku o przyznanie prawa pomocy i dołączonych dokumentów oraz danych powszechnie dostępnych (dołączone do akt sprawy przez Referendarza informacje zawierające dane z KRS) wynika, że Skarżący (ur. [...] r.) gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, utrzymując się z prowadzonej działalności gospodarczej. Jest rozwodnikiem, zobowiązanym do alimentacji byłej żony i [...] dzieci (zasądzone alimenty na łączną kwotę [...]zł), przy czym – jak wskazuje Skarżący – zaprzestał regulowania należności z tego tytułu. Jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą: H.-T. w zakresie handlu hurtowego i detalicznego paliwami płynnymi, na dużą skalę. Świadczą o tym:

1) Przychody z działalności, które wyniosły w dwóch ostatnich latach 2015 i 2016 kwoty odpowiednio: [...] zł (dochód [...] zł) i [...] zł (strata [...] zł zł), a na koniec października 2017 r. – [...] zł (strata [...] zł).

Zaznaczyć przy tym należy, że jakkolwiek Skarżący na koniec 2016 r. oraz na koniec października 2017 r. wykazał stratę z prowadzonej działalności gospodarczej, jednakże okoliczność ta, zdaniem Sądu, nie może stanowić niewzruszalnej podstawy do przyjęcia, że kondycja finansowa Skarżącego wymaga wsparcia ze strony Skarbu Państwa. Należy bowiem wskazać na ugruntowane już

w orzecznictwie stanowisko - a które Sąd rozpoznający sprzeciw Skarżącego podziela - że o potencjale do gromadzenia środków finansowych przedsiębiorcy, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (por. np. postanowienia NSA z dnia: 8 maja 2014 r. o sygn. akt II GZ 191/14; 12 marca 2014 r. o sygn. akt II GZ 91/14; 12 grudnia 2013 r. o sygn. akt II FZ 1163/13; te orzeczenia i powołane dalej – opubl. w CBOSA).

2) Wartość posiadanych przez Skarżącego środków trwałych, wynosząca na koniec października 2017 r. kwotę przekraczającą [...] zł. Zasadnie przy tym Referendarz uznał, że fakt zajęcia części nieruchomości i rzeczy ruchomych czy wierzytelności z tytułu czynszu za dzierżawę nieruchomości pozostaje bez wpływu na tę ocenę, gdyż czynności organu egzekucyjnego nie uniemożliwiają Skarżącemu korzystania z ww. rzeczy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (chociażby na podstawie umowy dzierżawy czy najmu).

Zdaniem Sądu, Referendarz słusznie stwierdził, że przedłożenie zaświadczenia o zadłużeniu Skarżącego z tytułu podatku VAT na kwotę przekraczającą [...] zł nie jest samo w sobie okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, oraz że na aktualną ocenę wniosku nie ma wpływu ewentualna zmiana sytuacji finansowej Skarżącego w związku z wygaśnięciem koncesji.

Jak bowiem wynika z powszechnie dostępnych danych (vide: aktualny wypis z CEIDG), Skarżący - pomimo ww. zaległości podatkowej, prowadzonej egzekucji oraz wskazywanego wygaśnięcia koncesji na obrót paliwami – nie zakończył prowadzenia ww. działalności gospodarczej, a jedynie - z dniem 30 listopada 2017 r. - dokonał jej zawieszenia. Ponadto nadal pozostaje P. Z. T.-C. S. z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G., której jedynym wspólnikiem jest syn Skarżącego – A. K.; przy czym spółka ta jest jedynym wspólnikiem spółki T.-C. S. z ograniczoną odpowiedzialnością T.-C. S. komandytowa z siedzibą w G..

W sprawie kluczowe jednak jest, że – pomimo wyraźnego wezwania Referendarza – Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających źródło i wysokość posiadanych przez Skarżącego środków na utrzymanie (w tym ewentualne pożyczki, darowizny od osób fizycznych, prawnych) oraz wysokość ponoszonych przez Skarżącego wydatków związanych z utrzymaniem siebie i dzieci z okresu ostatnich trzech miesięcy. Pomimo tego bowiem, że w toku postępowania Skarżący przedłożył dokumentację wykazującą, że znajduje się w złej kondycji finansowej (ponoszenie na przestrzeni ostatnich dwóch lat strat z prowadzonej działalności gospodarczej, obciążenie posiadanych składników majątku, posiadanie zaległości podatkowych w znacznej wysokości, obciążenia alimentacyjne), nie przedstawił żadnych dowodów, pozwalających ustalić z jakich źródeł Skarżący czerpie środki na swoje bieżące utrzymanie. Wskazywana przez Skarżącego "pomoc rodziny i przyjaciół" nie została przez Skarżącego w jakikolwiek sposób sprecyzowana i udokumentowana, zaś przedstawione przez niego umowy pożyczek odnosiły się wyłącznie - zgodnie z oświadczeniem Skarżącego - do sposobu pozyskania środków na uiszczenie wpisu od skargi w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 485/17. Ponadto żaden z przedstawionych przez Skarżącego dowodów, w szczególności wyciągi z rachunków bankowych - zarówno tzw. firmowych jaki i osobistych - nie wskazuje na fakt ponoszenia przez Skarżącego wydatków takich, jak np. koszty mieszkania (czynsz, opłaty eksploatacyjne itp.), wyżywienia, opłaty za usługi telekomunikacyjne, czy też inne wydatki życia codziennego osoby fizycznej. Na wspomnianych wyciągach co do zasady nie odnotowano np. transakcji kartami płatniczymi, czy wypłat gotówkowych. To zaś niewątpliwie wyłącza możliwość ustalenia, jaki jest stan posiadania Skarżącego oraz jakie są jego rzeczywiste miesięczne wydatki.

Ponadto Skarżący w dalszym ciągu (analogicznie jak w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 485/17) wydaje się nie dostrzegać tego, że skoro powołuje się na straty z działalności prowadzonej osobiście oraz na brak wypłaty świadczeń w związku z pełnieniem funkcji P. Z. S. T.-C. (vide: "oświadczenie" z dnia 20 grudnia 2017 r.), a także, przedkładając urzędowe zaświadczenie o niekorzystaniu z pomocy MOPS w S. , nie potwierdza jednocześnie złożonego oświadczenia w kwestii korzystania z pomocy osób trzecich w zakresie utrzymania i nie ujawnia rzeczywistej kwoty, jaką ma na swoje miesięczne utrzymanie, a jednocześnie twierdzi, że faktycznie ponosi wydatki na "usprawiedliwione potrzeby utrzymania" (vide: sprzeciw), to czyni swoje oświadczenie co do braku jakichkolwiek środków niewiarygodnym. Kierując się bowiem zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania trudno założyć, że Skarżący, będący osobą fizyczną, nie ponosi w ogóle (bezpośrednio lub za pośrednictwem innej osoby, co w sytuacji ubiegania się o przyznanie prawa pomocy także powinien wskazać) tego rodzaju kosztów. Oznacza to z kolei, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący zaprezentował swoją sytuację materialną w sposób wybiórczy, co w kontekście badania spełnienia przesłanek wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy ocenić negatywnie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt I FZ 338/17).

Podsumowując powyższe, stwierdzić należy, że brak przedstawienia ww. dokumentów faktycznie uniemożliwił Referendarzowi i - wobec nieprzedstawienia ich wraz ze sprzeciwem - w dalszym ciągu uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny co do rzeczywistych możliwości płatniczych Skarżącego, a tym samym przychylenie się do sprzeciwu Skarżącego.

W tym stanie sprawy bez wpływu na powyższą ocenę pozostać zatem musi argumentacja sprzeciwu co utraty płynności finansowej Skarżącego i zaprzestaniu regulowania przez niego wymagalnych zobowiązań, w tym alimentacyjnych i kredytowych. Za niezasadne uznać także należy zarzuty Skarżącego odnośnie sięgania przez Referendarza po dane finansowe z działalności Skarżącego z ubiegłych dwóch lat. W tej kwestii (podobnie jak w postanowieniu z dnia 15 września 2017 r. o sygn. akt I SA/Sz 485/17) Sąd zauważa, że Skarżący w dalszym ciągu nie wykazał, iż pomimo podjęcia niezbędnych działań, w sposób obiektywny nie był w stanie poczynić żadnych oszczędności i zgromadzić środków koniecznych na poczet wymaganych kosztów sądowych. Nie sposób bowiem pominąć okoliczności, że Skarżący osiągając w latach 2015 i 2016, jak i na koniec października 2017 r., przychody w tak znacznej wysokości (odpowiednio - ok. [...], [...] zł i [...]) i wiedząc o wszczętym postępowaniu kontrolnym (wszczęcie postępowania: 11 stycznia 2016 r.), z całą pewnością był w stanie zgromadzić odpowiednie środki na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, jakie mogą wyniknąć w związku z wynikami tego postępowania, do czego był zobligowany. Skarżący odstąpił zaś od zabezpieczenia takich środków na pokrycie kosztów sądowych, wygospodarowując środki jedynie na pomoc profesjonalnego pełnomocnika (w postępowaniu podatkowym i sądowym), a resztę przeznaczając na inne cele. Tymczasem zastosowanie prawa pomocy nie może prowadzić do ochrony czy też wzbogacania majątku osób prywatnych, które występując na drogę postępowania sądowego winny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i - w miarę możliwości - zgromadzić i zabezpieczyć środki na jego prowadzenie. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14; por. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1189/14).

W okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyjąć również, że odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych narusza prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 Konwencji. Do naruszenia tych przepisów mogłoby dojść wówczas, gdyby Sąd odmówił stronie przyznania prawa pomocy, mimo ustalenia, że strona nie ma środków finansowych niezbędnych dla wypełnienia wymogów formalnych warunkujących dostęp do sądu.

Dodać również należy, że przekonanie Skarżącego o wadliwości działania organów podatkowych i o zasadności skargi nie jest wystarczającym argumentem, aby uznać, że zachodzi konieczność zwolnienia Skarżącego od kosztów sądowych. Rozstrzygając w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie bada bowiem legalności zaskarżonego aktu, a jedynie - wystąpienie przytoczonych powyżej przesłanek, od których zaistnienia ustawa uzależnia możliwość przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do zmiany postanowienia Referendarza, Sąd, na podstawie art. 260 § 1-3 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.