Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2009/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1 pkt 1 - 6 .art. 25 ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1870
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 224/18 w sprawie ze skargi Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych kwotę 1140 (jeden tysiąc sto czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 224/18, oddalił skargę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] grudnia 2017r., nr [...], na podstawie art. 138 § 2ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2017 r., poz. 1257, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935) , art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1870, dalej: u.r.p.), po rozpatrzeniu odwołania T. S. od uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 22 września 2017 r., Nr [...], utrzymującej w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie z dnia [...] czerwca 2017 r., [...] o odmowie wpisu wnioskodawcy na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie - uchylił opisaną uchwałę Prezydium KRRP i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Prezydium KRRP.

Do wydania decyzji Ministra doszło w oparciu o następujące ustalenia.

T. S. wnioskiem z dnia 9 lutego 2017 r. zwrócił się do Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą w Warszawie o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego na podstawie art. 362 ust. 2 i 4 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 3 i 4 u.r.p. Ten uznał, że wnioskodawca spełnił wymogi z w art. 25 ust. 2 pkt 3 i 4 u.r.p. Wnioskodawca przystąpił do egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach od 28 do 31 marca 2017 r, który zdał z wynikiem pozytywnym.

W dniu [...] maja 2017 r. T. S. złożył w ROIRP w Warszawie wniosek o wpis na listę radców prawnych. Oparł go na art. 241 w zw. z art. 24 oraz w zw. z art. 25 ust. 2 u.p.r. W celu udokumentowania przesłanek wpisu na listę radców prawnych, o których mowa w art. 24 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 3 i 4 u.p.r. wnioskodawca przedłożył wymagane dokumenty, w tym: uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą w Warszawie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, urzędowo poświadczone odpisy: dwóch umów o pracę zawartych z [...], dwóch umów o pracę zawartych z Ministerstwem Finansów oraz zaświadczeń z Ministerstwa Finansów oraz [...].

Uchwałą z dnia [...] czerwca 2017 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie odmówiła wnioskodawcy wpisu na listę radców prawnych. Uznała, że nie spełnia on warunku z art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 3 i 4 u.r.p. Organ ustalił, że T.S. w 2010 r. ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego uzyskując tytuł magistra. Wnioskodawca wykonywał w okresie od [...] kwietnia 2011 r. do [...] lutego 2013 r. wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego lub adwokata w Kancelarii [...] oraz w okresie od 14 października 2013 r. do 20 maja 2016 r. wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz urzędu organu władzy publicznej - Ministerstwa Finansów. Z przedstawionych odpisów umów o pracę zawartych z Kancelarią [...] i z Ministerstwem Finansów wynikało, że we wskazanych okresach wnioskodawca był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy.

Odmawiając wpisu na listę radców prawnych, ROIRP podniosła, że każda z przesłanek wpisu jest przesłanką samodzielną i tylko spełnienie poszczególnych przesłanek określonych ustawą pozwala na wpis na listę radców prawnych. W konsekwencji doszła do wniosku, że okresy wykonywania przez wnioskodawcę wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego lub adwokata w Kancelarii [...] oraz wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz urzędu organu władzy publicznej - Ministerstwa Finansów, stanowiące okresy doświadczenia wskazane w art. 25 ust. 2 pkt 3 i 4 u.r.p. nie podlegają sumowaniu.

Od powyższej uchwały T. S. złożył odwołanie do Prezydium KRRP. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] września 2017 r., utrzymało w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie ROIRP.

Co do możliwości oceny spełniania przez ubiegających się o wpis wymogów z art. 25 ust. 2 u.r.p. organ odwoławczy wyjaśnił, że kompetencje rady nie są w żaden sposób ograniczone i nie sposób przyjąć, by w odniesieniu do osób wnioskujących o wpis na listę radców prawnych po odbyciu aplikacji i złożeniu z wynikiem pozytywnym egzaminu radcowskiego oraz osób wnioskujących o wpis na podstawie art. 25 ust. 1 u.r.p. rada była zobligowana badać spełnienie wszystkich przesłanek (w tym warunku wymaganych okresów praktyki w przypadku osób, o których mowa w art. 25 ust. 1 u.r.p.), zaś w odniesieniu do osób, o których mowa w art. 25 ust. 2 zakres badania był ograniczony. W świetle art. 24 ust. 2c u.r.p. w zw. z art. art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 3 i 4 u.r.p. organ II instancji uznał, że ROIRP była uprawniona do odmowy wpisu na listę radców prawnych.

W kwestii przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 2, pkt 3 i 4 u.r.p. Prezydium KRRP podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji co do braku możliwości sumowania okresów zdobywania doświadczenia określonego w wymienionych przepisach. Przepis art. 25 u.r.p. stanowi wyjątek od wymogu odbycia aplikacji radcowskiej, w związku z czym należy go wykładać ściśle, a nie poddawać wykładni rozszerzającej zgodnie z zasadą except i ones non sunt extendendae. Według Prezydium KRRP przyjęcie interpretacji, dopuszczającej dowolne łączenie okresów praktyki z różnych punktów art. 25 ust. 2 u.r.p. stanowiłoby nieuprawnioną wykładnię rozszerzającą.

W konsekwencji Prezydium KRRP przyjęło, że T. S. nie spełnił przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 3 u.r.p., ponieważ czynności wskazane w tym przepisie wykonywał w okresie od 15 kwietnia 2011 r. do 28 lutego 2013 r., będąc zatrudnionym w Kancelarii [...], a więc przez okres krótszy niż 4 lata. Uznało również, że odwołujący nie spełnił przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 4 u.r.p., ponieważ czynności określone w tym przepisie wykonywał w okresie od 14 października 2013 r. do 20 maja 2016 r., będąc zatrudnionym w Ministerstwie Finansów, a więc również przez okres krótszy niż 4 lata.

T.S. złożył do Ministra Sprawiedliwości odwołanie od opisanej uchwały Prezydium KRRP, a Minister powołaną wyżej decyzją odwołanie to uwzględnił. W uzasadnieniu Minister stwierdził, że wnioskodawca spełnił wszystkie przesłanki wpisu na listę radców prawnych. Zgodził się też, że T. S. spełnił, określone w art. 25 ust. 2 pkt 3 i 4 u.r.p. przesłanki uprawniające do przystąpienia do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji radcowskiej. Fakt ten został potwierdzony dopuszczeniem go do egzaminu radcowskiego przez Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej. Okoliczność, że odwołujący łącznie przez okres ponad 4 lat w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu wykonywał wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego lub adwokata w Kancelarii [...] oraz wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz urzędu organu władzy publicznej - Ministerstwa Finansów, a nie przez okres co najmniej 4 lat wyłącznie w jednym z wymienionych miejsc pracy, w kontekście art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 3 i 4 u.r.p. nie powinno negatywnie wpływać na nabycie przez niego uprawnień do wpisu na listę radców prawnych. Przy ocenie tych przesłanek przyjmowanej przez Ministra nie można mówić o naruszeniu zasady równości, gdyż osoby w ramach tego przepisu są traktowane równo i muszą spełniać te same przesłanki, by móc skorzystać z uprawnień wynikających z tej regulacji. Ponadto, w przypadku osób, które bez zdanego egzaminu radcowskiego ubiegają się o wpis na listę radców prawnych spełniając przesłanki określone w art. 25 ust. 1 pkt 4 i 5 u.r.p., ustawodawca wyraźnie dopuścił sumowanie okresów stażu zawodowego, to zgodnie z zasadą a maiori ad minus Minister uznał, że w przypadku osób, które zdały egzamin radcowski i ubiegają się o wpis na listę radów prawnych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 3 i 4 u.r.p. również takie sumowanie jest dopuszczalne. W toku postępowania o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego T. S. wykazał przewidzianymi prawem dokumentami, że po ukończeniu wyższych studiów prawniczych łącznie przez okres co najmniej 4 lat w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w Kancelarii [...], gdzie wykonywał wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego lub adwokata oraz w urzędzie organów władzy publicznej - Ministerstwie Finansów. gdzie wykonywał wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tego urzędu. Minister nie podzielił argumentów Prezydium KRRP i uważał, że postępowanie związane z dopuszczeniem do egzaminu radcowskiego ma charakter nie tylko formalny, ale również merytoryczny.

Kierując się spójnością regulacji zawartych w ustawie o radcach prawnych oraz treścią art. 361 ust. 1 in fine tej ustawy, Minister stwierdził, że do oceny spełnienia przesłanek z art. 25 ust. 2 u.r.p. właściwe są organy podejmujące decyzje w postępowaniu związanym z dopuszczeniem do egzaminu radcowskiego. Natomiast badanie czy dana osoba spełnia przesłanki wpisu na listę radców prawnych określone w art. 24. ust. 1 u.r.p. należy do właściwości rady okręgowej izby radców prawnych. Poczynione w tym zakresie ustalenia nie mogą być jednak dowolne i naruszać wyrażonych w art. 6 i art. 8 k.p.a. zasad praworządności i zaufania obywateli do organów państwa.

W konkluzji Minister stwierdził, że organy samorządu zawodowego radców prawnych, dokonując oceny sytuacji prawej wnioskodawcy niesłusznie uznały, że nie spełnia on przesłanki wpisu na listę radców prawnych, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 3 i 4 u.r.p., a w związku z tym Minister z mocy art. 138 § 2 k.p.a. uchylił skarżoną uchwałę Prezydium KRRP i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu Prezydium.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych nie zgadzając się ze stanowiskiem Ministra wystąpiło ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Oddalając skargę powołanym na wstępie wyrokiem Sąd stwierdził w uzasadnieniu, że kwestią sporną pozostawało, czy można było uczestnika wpisać na listę radców prawnych, skoro zdał egzamin radcowski bez odbycia aplikacji radcowskiej. Podstawą zaś dopuszczenia go do tegoż egzaminu było dopiero kumulatywne spełnienie przesłanek wymienionych w art. 25 ust. 2 pkt 3 i 4 u.r.p. i czy organy wpisowe mogły ponownie badać spełnianie przez ubiegającego się wpis wszystkich przesłanek decydujących o jego wpisie na listę radców prawnych, mimo zdanego egzaminu radcowskiego.

Z brzmienia art. 24 ust. 1 pkt 6 u.r.p. i art. 25 ust. 2 u.r.p. wynika, że dopuszczalny jest wpis na listę radców prawnych osób, które złożyły egzamin radcowski bez odbycia aplikacji radcowskiej. Należy podkreślić, zgadzając się z organami wpisowymi, że osoby przystępujące do egzaminu radcowskiego bez wcześniejszego odbycia aplikacji radcowskiej muszą spełniać co najmniej jeden z warunków określonych w art. 25 ust. 2 pkt 1- 8 u.r.p. Przesłanki wymienione w ostatnim powołanym przepisie mają charakter wyjątków od zasady wyrażonej w art. 24 ust. 1 pkt 6 u.r.p. i nie powinny podlegać rozszerzającej wykładni. Dlatego osoba zamierzająca skorzystać z uprawnień wynikających z art. 25 ust. 2 pkt 3 i 4 u.r.p. musi przedstawić dokumenty, które pozwolą stwierdzić, że warunek ustawowy wykonywania czynności związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez wymagany okres został spełniony. Decyduje to o dopuszczeniu jej do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji. Ponadto umożliwia weryfikację przez samorząd radców prawnych czy wskazany przez stronę we wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego czas i zakres wykonywanych czynności odpowiada wymogom ustawowym, por. art. 24 ust. 2c u.r.p.

Sąd podkreślił, że kwestia spełniania przesłanek z art. 25 ust. 2 u.r.p. jest już badana na etapie przyjmowania zgłoszeń o przystąpieniu do egzaminu radcowskiego. Zgodnie z treścią art. 361 ust. 1 u.r.p. do egzaminu radcowskiego może przystąpić osoba, która odbyła aplikację radcowską i otrzymała zaświadczenie o jej odbyciu oraz osoba, o której mowa w art. 25 ust. 2. Ponadto w myśl art. 362 ust. 5 pkt 2 u.r.p. osoby uprawnione do przystąpienia do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji składają wniosek do komisji egzaminacyjnej najpóźniej w terminie 45 dni przed dniem rozpoczęcia egzaminu radcowskiego czyli w czasie dwukrotnie szybszym aniżeli osoby, które odbyły aplikacje radcowską (21 dni). Do wniosku zobowiązane są dołączyć dokumenty, wymienione w art. 362 u.r.p. i uszczegółowione w rozdziale 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2016 r., poz. 116). Jeżeli wnioskodawca nie spełnia przesłanek uprawniających do przystąpienia do egzaminu radcowskiego, przewodniczący komisji egzaminacyjnej powinien wydać decyzję odmawiającą dopuszczenia do udziału w egzaminie radcowskim. Dlatego też osoba, która zdała egzamin radcowski po przystąpieniu do niego bez odbycia aplikacji radcowskiej, może na podstawie art. 8 k.p.a. oczekiwać od organu wpisowego, że okoliczności, które uprawniły ja do przystąpienia do egzaminu zawodowego, zostaną podobnie ocenione przez komisję egzaminacyjną. Organ wpisowy powinien szczegółowo wyjaśnić odmienne stanowisko, zwłaszcza że w skład komisji egzaminacyjnych wchodzą m.in. 4 osoby wskazane przez Krajową Radę Radców Prawnych spośród radców prawnych.

Mając na uwadze taką wykładnię art. 26 ust. 1 pkt 6 u.r.p. w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 3 i 4 u.r.p. Sąd podzielił stanowisko Ministra, a tym samym za nieprawidłowe uznał argumenty Prezydium KRRP.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 174 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325, dalej: p.p.s.a), poprzez nieprawidłową wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, (podstawa z art. 174 pkt. 1 p.p.s.a.) tj.

1. art. 25 ust. 2 pkt. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 u.r.p. oraz art. 25 ust. 2 pkt. 4 u.r.p. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest łączenie zawartych tam okresów wykonywania odpowiednio wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego lub adwokata w kancelarii radcy prawnego, kancelarii adwokackiej, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, komandytowo-akcyjnej lub w zespole adwokackim oraz wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz urzędów organów władzy publicznej, podczas gdy prawidłowa wykładnia powołanych regulacji powinna prowadzić do wniosku, że każda z tych podstaw jest samodzielna i niezależna od drugiej oraz wskazane tam okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej nie podlegają sumowaniu;

2. art. 24 ust. 2c u.r.p. oraz art. 25 ust. 3 u.r.p. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że organy samorządu zawodowego radców prawnych w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych są związane oceną właściwego przewodniczącego komisji egzaminacyjnej i nie mają prawa samodzielnej ponownej oceny wskazanych w art. 25 ust. 2 u.r.p. przesłanek wpisu wnioskodawcy na listę radców prawnych, podczas gdy prawidłowa wykładnia powołanych regulacji powinna prowadzić do wniosku, że kompetencja organów samorządu zawodowego do oceny przesłanek wskazanych w art. 25 ust. 2 u.r.p. jest całkowicie niezależna od kompetencji właściwego przewodniczącego komisji egzaminacyjnej do formalnej oceny przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów i organy samorządu zawodowego mogą ją w pełni wykonywać w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych.

Ponadto wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania (podstawa z art. 174 pkt. 2 p.p.s.a.) w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. :

1. art. 145 § 1 pkt. 1 lic. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 24 ust. 2 u.r.p. poprzez niedopatrzenie się naruszenia prawa w uchyleniu mocą Decyzji uchwały Prezydium z dnia 22 września 2017 roku i wskazanie, że to Prezydium powinno ponownie dokonać oceny prawnej zgromadzonego materiału dowodowego oraz poczynionych ustaleń faktycznych i merytorycznie rozstrzygnąć w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych, podczas gdy organem właściwym do dokonania wpisu na listę radców prawnych jest wyłącznie rada danej okręgowej izby radców prawnych, które to naruszenie prawa miało istotny wpływ na wynik sprawy bowiem prawidłowa wykładnia powołanych regulacji powinna skutkować uwzględnieniem wniesionej skargi;

2. art. 145 § 1 pkt. 1 lic. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że organy wpisowe odmawiając Panu T. S. wpisu na listę radców prawnych naruszyły wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz że powołana zasada nakazuje bezwzględnie wpisać Pana T. S. na listę radców prawnych wyłącznie dlatego, że uprzednio zostało on dopuszczony do egzaminu radcowskiego, nawet w sytuacji w której nie spełnia on warunków do tego wpisu, które to naruszenie prawa miało istotny wpływ na wynik sprawy bowiem prawidłowa wykładnia powołanych regulacji powinna skutkować uwzględnieniem wniesionej skargi;

3. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 25 ust. 2 pkt. 3 u.r.p. oraz art. 25 ust. 2 pkt. 4 u.r.p, art. 24 ust. 2c u.r.p. oraz art. 25 ust. 3 u.r.p. oraz art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 24 ust. 2 u.r.p. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób ogólnikowy i bez odniesienia się do szczegółowej argumentacji prawnej podniesionej w skardze w kontekście każdego z powołanych zarzutów, w gruncie rzeczy pozbawionego wykładni regulacji prawnych które Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zastosował w niniejszej sprawie, które to naruszenie prawa miało istotny wpływ na wynik sprawy;

4. art. 151 p.p.s.a poprzez oddalenie skargi na Decyzję w sytuacji w której istnieją podstawy do jej uwzględnienia.

W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie decyzji, a na wypadek nieuwzględnienia tego wniosku, o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, albowiem za usprawiedliwione należało uznać oba zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że nie można zgodzić się z Sądem I instancji, że skoro kwestia spełniania przesłanek z art. 25 ust. 2 u.r.p. wskazującego kto może przystąpić do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji radcowskiej jest już badana na etapie przyjmowania zgłoszeń o przystąpieniu do egzaminu radcowskiego, to osoba, która zdała egzamin radcowski po przystąpieniu do niego bez odbycia aplikacji radcowskiej, może na podstawie art. 8 k.p.a. oczekiwać od organu wpisującego na listę radców prawnych, że okoliczności, które uprawniły ją do przystąpienia do egzaminu zawodowego, zostaną podobnie ocenione.

Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie, podziela stanowisko zawarte we wcześniejszym orzecznictwie tego Sądu, że organy dokonujące wpisu na listę radców prawnych są uprawnione do samodzielnej oceny, czy osoba wnioskująca o wpis na listę radców prawnych spełnia wszystkie wymogi określone w art. 24 ust. 1 pkt 1 - 6 ustawy o radcach prawnych. Zgodnie z tym przepisem na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto: 1) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej; 2) (uchylony); 3) korzysta w pełni z praw publicznych; 4) ma pełną zdolność do czynności prawnych; 5) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego; 6) odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację radcowską i złożył egzamin radcowski, z zastrzeżeniem art. 25 ust. 1 i 2.

Ponieważ zgodnie z art. 24 ust. 2c zdanie pierwsze u.r.p., rada okręgowej izby radców prawych może odmówić wpisu na listę radców prawnych tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy ust. 1, to jest nie tylko uprawniona ale i zobowiązana do oceny, czy osoba wnioskująca o wpis na listę radców prawnych spełnienia wszystkie wymogi określone art. 24 ust. 1 pkt 1-6 u.r.p. Z kolei z art. 24 ust. 1 pkt 6 u.r.p. wynika, że ustawodawca wskazał na dwa odrębne warunki wpisu na listę radców prawnych: odbycie aplikacji i złożenie egzaminu radcowskiego. Złożenie egzaminu poprzedzone jest dopuszczeniem do egzaminu, a art. 361 ust. 1 u.r.p. stanowi, że do egzaminu radcowskiego może przystąpić osoba, która odbyła aplikację radcowską i otrzymała zaświadczenie o jej odbyciu.

W związku z przytoczonymi regulacjami podkreślić należy, że jak słusznie przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, postępowanie o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego i postępowanie o wpis na listę radców prawnych są od siebie odrębne. Na etapie pierwszego z nich - o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego następuje badanie zgłoszenia do egzaminu jedynie pod względem formalnym. W art. 333 ust. 4-9 w związku z art. 362 ust. 5 u.r.p. ściśle wskazano kompetencje przewodniczącego komisji egzaminacyjnej związane z brakami wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego. Z przepisów tych wynika, że przewodniczący komisji egzaminacyjnej orzeka: postanowieniem o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, gdy mimo wezwania w trybie art. 64 § 2 k.p.a. wnioskodawca nie uzupełni braków formalnych wniosku (art. 333 ust. 4-5 u.r.p.), postanowieniem o zwrocie wniosku, gdy mimo wezwania nie zostanie uiszczona stosowna opłata (33(3) ust. 6-7u.r.p.), decyzją o odmowie dopuszczenia do egzaminu, jeżeli wniosek złożono po terminie (33(3) ust. 8 u.r.p.). Przepisy art. 333 ust. 4-9 w związku z art. 362 ust. 5 u.r.p. regulują jedynie procedurę kwalifikacji do egzaminu w przedstawionym wyżej zakresie (wymogi formalne, opłaty i terminowości złożenia wniosku). Dopiero w postępowaniu o wpis na listę radców prawnych organy dokonują merytorycznej oceny spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek, o których mowa w art. 24 u.r.p., w tym zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 6 u.r.p. wymienionych w art. 25 ust. 2 u.r.p. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 1721/18; 1 lipca 2021 r., sygn. akt II GSK 1200/20; 16 grudnia 2021 r., sygn. akt II GSK 1519/19). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko wyrażone w przywołanych orzeczeniach i argumentację zawartą w ich uzasadnieniach.

Wobec powyższego zgodzić się należy ze skarżącą kasacyjnie, że organy samorządu zawodowego radców prawnych w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych nie są związane oceną właściwego przewodniczącego komisji egzaminacyjnej i mogły samodzielnie ocenić, czy kandydat spełniał wszystkie warunki wpisu na listę radców prawnych przewidziane w art. 24 ust. 1-6 ustawy o radcach prawnych, w tym wymóg z art. 25 ust. 2 pkt 2 i 3 tej ustawy, a dokonanie tej oceny, wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, nie stanowiło o naruszeniu art. 8 k.p.a.

Zasadny jest też zarzut skargi kasacyjnej błędnej wykładni art. 25 ust. 2 pkt 3 i 4 ustawy o radcach prawnych - przez przyjęcie, że dopuszczalne jest łączenie zawartych tam okresów wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej w sposób opisany w tych przepisach. Fakt, że wymogi, aby osoby, które po ukończeniu studiów prawniczych przez co najmniej przez 4 lata - w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu - wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej, zostały określone w odrębnych punktach art. 25 ust. 2, w sposób jednoznaczny wskazuje na to, że okresów tych nie można łączyć - sumować (tak też w wyroku NSA z dnia 9 kwietnia 2019 r. II GSK 1780/18). Powyższe potwierdza sposób udokumentowania uprawnienia do przystąpienia do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji - określony art. 362 ust. 4 pkt 6 i 7 ustawy o radcach prawnych. Z treści tych przepisów wynika bowiem jednoznacznie, że odrębne dokumenty mają zaświadczać o co najmniej 4-letnich okresach wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej w sposób opisany w tych punktach. Jak trafnie zauważono w treści skargi kasacyjnej, gdyby wolą ustawodawcy było, aby zwolnienie z aplikacji uzasadniał łączny czas wykonywania czynności wymagających wiedzy prawniczej, bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej - bez względu na miejsce i formę zatrudnienia - przepisy art. 25 ust. 2 pkt 3 i 4 ustawy o radcach prawnych zostałyby odmiennie skonstruowany, tak jak np. art. 25 ust. 1 pkt 4 oraz art. 25 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, w których ustawodawca wyraźnie wskazał na możliwość uwzględnienia łącznego okresu zajmowania określonych stanowisk, wykonywania czynności wymagających wiedzy prawniczej - uzasadniającego wyłączenie wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego – przez posłużenie się zwrotami "łącznie" oraz "lub".

Reasumując, w świetle prawidłowej wykładni art. 24 ust. 2c i art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy o radcach prawnych organy samorządu radcowskiego były uprawnione do samodzielnej oceny, czy ubiegający się o wpis na listę radców prawnych spełnił prawem przewidziane przesłanki - w tym określone art. 25 ust. 2, a w okolicznościach rozpoznawanej sprawy - z uwagi na niespełnienie wymogów co do okresów wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej - na zasadach określonych w art. 25 ust. 2 pkt 3 i 4 - odmowa wpisu na listę radców prawnych była zasadna, wbrew stanowisku Ministra Sprawiedliwości zaaprobowanemu przez Sąd pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Taki stan rzeczy, jak wynika z powyższych rozważań, zaistniał w okolicznościach rozpoznawanej sprawy.

Z tych wszystkich względów na podstawie art. 188 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku.

Postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania (pkt 3) wydano na podstawie art. 209 w zw. Z art. 203 pkt 1 i art. 200 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) i ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 z późn. zm.). Koszty postępowania obejmowały: wpis od skargi (200 zł), wpis od skargi kasacyjnej (100 zł), wynagrodzenie pełnomocnika za reprezentowanie skarżącej w postępowaniu przed Sądem I instancji (480 zł), wynagrodzenie pełnomocnika za sporządzenie skargi kasacyjnej (360 zł).