Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 125/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2008-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 , art. 10 ,
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 145 § 1 pkt 3 , art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 16 kwietnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Asesor WSA Joanna Brzezińska Protokolant asystent sędziego Paweł Majka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2008 roku sprawy ze skargi W.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania orzeczenia z naruszeniem prawa I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku, nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego W.Z. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W.Z. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nr [...] wydanego przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S., a dotyczącego ustalenia warunków nabycia gospodarstwa rolnego o pow. 0,48 ha w D. przez J.Z. i B.a L.a - w części dotyczącej współwłasności z B.L.,

Według wnioskodawcy powyższym orzeczeniem stworzono współwłasność z osobą nieżyjącą od 5 lat, gdyż B. L. zmarł w 1957r. B. L. nie otrzymał żadnego skierowania na gospodarstwo rolne przy ul. Krasickiego 10 w D., lecz na gospodarstwo przy ul. Armii Czerwonej 2. Wystawiony na niego akt został uchylony decyzją Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w Zielonej Górze nr WKZ-11-3/45/61 w dniu 10.03.1961r., który również wystawiono na osobę nieżyjącą od 2 lat.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gorzowie Wlkp. działając na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12.10.1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych O'edn. tekst: Dz. U. Nr 79, poz.856 z 2001 r. ze zm.), art. 156 § 1 pkt 2 oraz § 2, art. 158 § 1 i 2 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (jedn. tekst: Dz. U. Nr 98,poz. 1071 z 2000r), decyzją z dnia 14 września 2007r. stwierdziło, że orzeczenie o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia 01.08.1962r. dotyczące ustalenia warunków nabycia gospodarstwa o powierzchni 0,48 ha położonego w D. przez J.Z. na współwłasność z B.L. wydanego przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. - został wydany z rażącym naruszeniem prawa w części dotyczącej ustalenia warunków sprzedaży B.L., jednak nie stwierdził jego nieważności, gdyż wywołałoby to nieodwracalne skutki prawne (nieruchomość, której dotyczy została nabyta przez osoby trzecie w drodze czynności o charakterze cywilnoprawnym).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu podało, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. wydało dnia 1 sierpnia 1962r. orzeczenie nr [...] o wykonaniu aktu nadania (nie przywołując ani jego daty ani numeru) w części dotyczącej ustalenia warunków nabycia gospodarstwa - działki nr 105 o pow. 0,48 ha nadanej J.Z. i B.L. do współwłasności. Jednocześnie ustalono cenę gospodarstwa w wysokości 300,91 kwintali żyta. Na wniosek Prezydium Rady Narodowej w S. z dnia 31.08.1962r. Sąd Powiatowy w G. założył księgę wieczystą nr [...] dla nieruchomości oznaczonej nr [...] o pow. 0,48 ha położonej w D., w której w dziale II jako współwłaścicieli ujawnił J.Z. i B. L.

Według stanowiska SKO zarówno J.Z. jak i B. L. stali się z mocy samego prawa współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości, gdyż w dniu 7.09.1951 r. tj. w dniu wejścia w życie dekretu z 6.09.1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. RP. Nr 46, poz. 340) byli współużytkownikami przedmiotowego siedliska.

Powiatowa Komisja Ziemska w S. w oparciu o art. 5 i 10 dekretu z dnia 6.09.1951 r. aktem nadania nr [...] nadała J. Z. (powinno być Z.) do współwłasności z B. L. gospodarstwo rolne położone w D. przy ul. K. oraz aktem nadania nr [...] nadano gospodarstwo rolne również o pow. 3,80 ha w D. B. (popr. na B.a) L. do współwłasności z J. Z.

Akt nadania nr [...] został uchylony przez Wojewódzką Komisję Ziemską w Zielonej Górze decyzją z dnia [...].

B. L. zmarł 18.11.1957r., a gospodarstwo po nim objął jego syn B. L. z żoną K.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, że zaskarżone orzeczenie o wykonaniu aktu nadania do współwłasności nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. zostało wydane już po śmierci B. L. W dacie wejścia w życie dekretu 6.09.1951r. tj. 7.09.1951r. to B. L. wspólnie z J. Z. stał się z mocy prawa właścicielem przedmiotowej nieruchomości oznaczonej nr [...] położonej w D..

Zgodnie z art. 3 dekretu, po jego śmierci nabyte przez niego gospodarstwo stanowiło masę spadkową. Tymczasem w orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania nr [...] wydanym w 1962r. jako współwłaściciela podano już nieżyjącego B. L. zamiast jego spadkobierców.

Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 14.1l.2002r. o stwierdzeniu nabycia spadku po B. L., wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne (w tym 1/2 działki siedliskowej nr [...]) nabyły dzieci: B. L., P. L., A. L., M.K., J.S. oraz wnuczka W.D. w częściach po 1/6 części każde z nich.

SKO przyjęło, że zdolność do czynności prawnych osoby fizycznej ustaje wraz z jej zdolnością prawną, a więc w chwili śmierci. Wobec tego należało stwierdzić, iż przedmiotowe orzeczenie o współwłasności zostało wydane z naruszeniem art. 3 dekretu z dnia 6.09.195lr. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że nie można stwierdzić nieważności tego orzeczenia ponieważ wywołało nieodwracalne skutki prawne tj. nieruchomość której dotyczy została nabyta przez osoby trzecie w drodze czynności cywilnoprawnych (art. 156 § 2 k.p.a.). Obecnie tytuły prawne do przedmiotowej nieruchomości nr [...] w D. mają wnukowie pierwotnych właścicieli. Umową o przekazaniu własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia 26.04.1979r. sporządzoną w Urzędzie Miasta i Gminy w D., S. i J.Z. przenieśli, w zamian za rentę własność całego posiadanego gospodarstwa rolnego o pow. 5,2700 ha (działki niezabudowane nr [...] objęte KW 12611 oraz działkę zabudowaną objęta KW nr [...]) na rzecz [...] małżonków Z.. Następnie aktem notarialnym - umową przekazania gospodarstwa rolnego — sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym w C. w dniu 29.12.1989r. [...] małż. Z. między innymi jako współwłaściciele do 72 części zabudowanej nieruchomości o pow. 0,4838 ha (KW 12589) położonej w D., przekazali własność tej nieruchomości na rzecz W. Z.

Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia 29.05.1987r. mąż B. L. i córka I. L. odziedziczyli po K. L. udział w "gospodarstwie dorobkowym" położonym w D.. Jak wynika z umowy zniesienia współwłasności (akt notarialny Rep. A Nr [...]) K. i B. małżonkowie L. byli wpisani jako współwłaściele do 72 części (KW nr [...]} zabudowanej nieruchomości o pow. 0,4838 ha położonej w D.. Własność tego udziału przeniesiono na Irenę L. aktem notarialnym z dnia 25.08.1987r. Rep A numer [...] w Państwowym Biurze Notarialnym.

Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego jeśli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. Dany akt wywołuje nieodwracalny skutek prawny wtedy, gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku oraz wydanie decyzji (wyrok NSA z 6.09.2001 r. WSA 914/99 LEX nr 55762).

W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. stwierdziło, iż nie jest umocowane do podjęcia działań, które umożliwiłyby cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych spowodowanych przez wydanie przedmiotowego aktu nadania.

Zgodnie z art. 158 § 2 k.p.a., jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a. (ponieważ wywołała nieodwracalne skutki prawne) organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższa decyzją do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. złożył W.Z.. Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją oraz o stwierdzenie nieważności orzeczenia o wykonania nadania nr [...] z dnia 1 sierpnia 1962r. dotyczącego ustalenia warunków nabycia gospodarstwa pow. 0,48 ha położonego w D., wydanego przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. w części dotyczącej współwłasności gospodarstwa J.Z. z B.L. i przeprowadzenie wskazanych dowodów.

Skarżący zarzucił, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie zbadało w należyty sposób stanu faktycznego sprawy oraz w niewłaściwy sposób zastosowało powoływane przepisy, o czym świadczą następujące okoliczności:

Współwłasność w orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia 01.08.1962r. zakresie współwłasności miedzy J. Z. i B. L. i tym samym nie może być współwłasności w orzeczeniu o wykonaniu tego aktu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w swojej decyzji bezpodstawnie stwierdziło, że J.Z. i B. L. stali się z mocy prawa współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości. Kolegium pominęło, że w niecałe dwa lata po wystawieniu aktu nadania i niespełna dwa lata przed wydaniem orzeczenia o wykonaniu aktu nadania Wojewódzka Komisja Ziemska w Zielonej Górze w dniu 10 marca 1961 r. [...]. uchyliła z urzędu omawianą współwłasność i ustaliła, że B. L. z mocy prawa stała się właścicielem gospodarstwa rolnego w mieście D., a po śmierci właściciela przedmiotowa nieruchomość tj. od 1957r. stanowiła masę spadkową.

W ocenie skarżącego, nieprawdą jest że aktem nadania nr 097080 nadano J. Z. do współwłasności z B. L. gospodarstwo rolne. W akcie nadania gospodarstwo rolne otrzymał J.Z., a B. L. bezpodstawnie dopisano punkcie nr 2 - "budynki".

Błędne jest też powoływanie się na dokumentację związana z postępowaniem spadkowym po B. L., zakończonym postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia 14.11.2002r. Postępowanie było o tyle bezpodstawne, gdyż wchodzące rzekomo w skład spadku w 2002r. gospodarstwo rolne nie było już masą spadkowa po B. L., gdyż wpis w księdze wieczystej został wykreślony w 1987r., a ww. gospodarstwo rolne w dziwny sposób otrzymali w spadku po K. L. B. i I. L..

Według skarżącego [...] Z. nie byli współwłaścicielami do 1/2 części, lecz przysługiwało im prawo własności do całości nieruchomości, dla której założona była księga wieczysta 12589B (a nie 12589). Dowodem na to jest umowa przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia 26 kwietnia 1979 r. oraz zaświadczenie Państwowego Biura Notarialnego z dnia 24 lipca 1979 r.

Skarżący podniósł, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nieprawidłowo w niniejszym postępowaniu zastosowało przepis art. 156 §2 kpa, gdyż konsekwencje faktyczne decyzji administracyjnej zostały utożsamione z nieodwracalnością skutków prawnych, co jest sprzeczne z istotą instytucji z art. 156 §2 kpa oraz utrwalonym orzecznictwem sądowym.

Skarżący pismem z dnia 12 listopada 2007 r. w uzupełnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał na dodatkowe okoliczności, które jego zdaniem, muszą być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy. Skarżący wskazał, że w wydanym orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia 01.08.1962 r. wydzielenie z gospodarstwa rolnego J.Z. działki siedliskowej i stworzenie współwłasności ustalania warunków nabycia i ceny tej działki z osobą nieżyjącą od 5 lat jest rażącym naruszeniem prawa i kreowaniem fikcyjnych skutków prawnych, które nie mogą stanowić przeszkody do uporządkowania sytuacji prawnej. Tak samo wydanie orzeczenia współwłasności o wykonaniu aktu nadania, który nie istniał, gdyż został uchylony. Niedorzecznością skarżący nazwał wydanie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na grunty rolne nr 097082, w którym to akcie nie istnieją żadne grunty (dopisano ołówkiem). Do orzeczenia tego wpisano grunty o które zabiegał B. L. w czasie regulacji gruntów w 1961 r. Na tej podstawie stworzono fikcyjne gospodarstwo wbrew woli zmarłego, które jak twierdzi SKO w G. jest przedmiotem dziedziczenia.

Z dokumentów opisanych przez skarżącego, w jego opinii jednoznacznie wynika, że B. L. zaczął się ubiegać się o grunty dopiero na początku lat sześćdziesiątych i dlatego nie mógł on być następcą prawnym i nabyć gruntów w trybie przewidzianym przez dekret z 1951 r. Z dokumentów tych wynika, że B. L. nie posiadał gruntów rolnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując ponownie sprawę decyzją z dnia 14 grudnia 2007r. stwierdziło, że orzeczenie o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia 01.08.l962r. dotyczące ustalenia warunków nabycia gospodarstwa o powierzchni 0,48ha położonego w D. przez J.Z. na współwłasność z B.L. wydanego przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. - został wydany z rażącym naruszeniem prawa w części dotyczącej ustalenia warunków sprzedaży B.L., jednak nie stwierdza się jego nieważności, gdyż wywołałoby to nieodwracalne skutki prawne (nieruchomość, której dotyczy została nabyta przez osoby trzecie w drodze czynności o charakterze cywilnoprawnym).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie badając sprawę podniosło, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji służy usuwaniu z obrotu prawnego decyzji administracyjnych obarczonych szczególnie ciężkimi wadami. Wady decyzji wylicza wyczerpująco art. 156 § 1 pkt 1-6 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000r. Nr 98. poz. 1071. ze zm.). Wady te muszą tkwić w samej decyzji, a ich występowanie powoduje, że z mocy decyzji powstaje albo stosunek prawny ułomny, albo w ogóle się on nie nawiązuje. Jeśli chodzi o przesłankę rażącego naruszenia prawa wyrażoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa to w doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że nie każde naruszenia prawa będzie skutkowało koniecznością stwierdzenia nieważności decyzji. Za rażąco naruszające prawo należy uznać takie rozstrzygnięcie organu administracji publicznej, które pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią normy prawnej będącej podstawą rozstrzygnięcia albo gdy w wyniku wydania decyzji powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania w praworządnym państwie. "Naruszenia prawa mają charakter rażący w takim przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części" (B.Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, wyd. C.H.BECK, Warszawa 2000, str. 663).

W rozpatrywanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. decyzją z dnia [...] stwierdziło, że orzeczenie o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia 1.08.1962r. dotyczące ustalenia warunków nabycia gospodarstwa o powierzchni 0,48 ha położonego w D. przez J.Z. na współwłasność z B.L. wydanego przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. zostało wydane z naruszeniem prawa w części dotyczącej ustalenia warunków sprzedaży B.L.. Jednocześnie Kolegium nie stwierdziło jego nieważności, wskazując, że decyzja ta wywołałaby nieodwracalne skutki prawne.

Pogląd ten podzieliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie rozpoznające sprawę. Zgodnie z art. 156 § 2 kpa nawet mimo spełnienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 nie stwierdza się nieważności decyzji, m.in. gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że z nieodwracalnością skutków prawnych mamy do czynienia wtedy, gdy brak jest przepisów prawnych, które mogłyby stanowić dla organu administracji podstawę prawną do podjęcia aktów lub czynności mogących cofnąć, znieść lub odwrócić skutki prawne wywołane przez decyzję administracyjną dotkniętą wadą nieważności. W wyroku z dnia 6 kwietnia 1995 r., sygn. akt III ARN 8/95 (OSNAP 1995, nr S 8, poz. 283) Sąd Najwyższy stwierdził: "Jeśli skutki prawne decyzji administracyjnej mogą być zniesione w drodze postępowania administracyjnego oznacza to, iż nie mają one charakteru nieodwracalnego (art. 156 § 2 k.p.a.)". Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 2001 r., sygn. akt W SA 914/99 (Lex nr 55762) wskazał: "Odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego określonego aktu trzeba rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję, tzn. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych form działania. A więc, jeśli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. W konsekwencji SKO stwierdziło, że dany akt wywołuje nieodwracalny skutek prawny wtedy, gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji".

W rozpatrywanej sprawie umową o przekazaniu własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia 26.04.1979r. sporządzoną w Urzędzie Miasta i Gminy w D., S. i J.Z. przenieśli, w zamian za rentę, własność całego posiadanego gospodarstwa rolnego o pow. 5,2700 ha (działki niezabudowane nr [...] oraz działka zabudowana [...]) na rzecz [...] małżonków Z.. Następnie aktem notarialnym - umową przekazania gospodarstwa rolnego, sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym w C. w dniu 29.12.1989r. [...] małż. Z. między innymi jako współwłaściciele do 1/2 części zabudowanej nieruchomości o pow. 0,4838 ha [...] położonej w D., przekazali własność tej nieruchomości na rzecz W. Z. (wnuka J.Z.). Z kolei na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia 29.05.1987r. mąż B. L. i córka I. L. odziedziczyli po K. L. udział w "gospodarstwie dorobkowym" położonym w D.. Jak wynika z umowy zniesienia współwłasności (akt notarialny Rep. [...]) K. i B. małżonkowie L. wpisani byli jako współwłaściciele do 1/2 części [...] zabudowanej nieruchomości o pow. 0,4838 ha położonej w D.. Własność tego udziału przeniesiono na Irenę L. aktem notarialnym z dnia [...].

Stwierdzenie nieważności decyzji w całości lub w części ma ten skutek, że należy przyjąć, iż decyzja ta była nieważna już od momentu jej podjęcia (skutek ex tunc). W niniejszej sprawie oznaczałoby to niedozwoloną ingerencję organu administracji publicznej w sferę dokonanego obrotu cywilnoprawnego.

W takiej sytuacji zastosowanie znajduje art. 158 § 2 kpa. zgodnie z którym jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji.

Odnosząc się do zgłoszonych przez skarżącego W. Z., licznych zarzutów Kolegium stwierdziło, że nie jest organem władnym do dokonywania oceny prawidłowości dokumentów sporządzonych przez notariuszy. Kolegium nie jest też organem właściwym do weryfikacji prawomocnych orzeczeń sądowych. W tej sytuacji jeżeli skarżący ma wątpliwości co do prawidłowości czy prawdziwości tych dokumentów winien zwrócić się bezpośrednio do właściwych organów, tj. sądów i prokuratury.

SKO nie podzieliło stanowiska skarżącego, że jego poprzednicy prawni byli jedynymi właścicielami całego gospodarstwa rolnego, którego dotyczyło orzeczenie o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia 01.08.1962r. wydane przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S.. Z akt sprawy wynika, że zabudowania mieszkalno - gospodarcze położone przy ul. Krasickiego były użytkowane we współwłasności J.Z. i B. L. Powyższe ustalenia potwierdza również decyzja Ministra Rolnictwa z dnia 11.07.2005r. znak [...] oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26.06.2006r. sygn. akt IV SA/Wa 662/06.

Organ jako niezasadny uznał również zarzut skarżącego dotyczący niekompletnego materiału dowodowego w sprawie. Wprawdzie stosownie do art. 136 kpa, organ odwoławczy może przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, niemniej nie ulega wątpliwości, że zasadność przeprowadzenia takiego postępowania należy oceniać w świetle dotychczasowych wyników postępowania dowodowego oraz w oparciu o zasady określone w art. 78 § 1 i 2 kpa. Zgodnie z powołanymi przepisami żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Jednocześnie organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. Okoliczności objęte wnioskiem dowodowym o przesłuchanie w charakterze świadka Z. Z. zostały już stwierdzone innymi dowodami. W takim przypadku nie można uznać, że jest to okoliczność mająca znaczenie dla sprawy.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. złożył W.Z., zarzucając mu naruszenie:

1) art. 156 § 2 kpa w zw. z art. 158 §2 kpa przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, gdyż art. 156 §2 nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie,

2) art. 156 §2 kpa, art. 7 kpa, art. 77 §1 kpa oraz art. 80 kpa poprzez zbyt swobodną cenę dowodów, nierozpoznanie istoty sprawy w oparciu o cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie oraz błędne wnioski wyprowadzane w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy oraz przyjęcie, iż w niniejszej sprawie decyzja (orzeczenie o wykonaniu aktu nadania) będący przedmiotem oceny wywołała nieodwracalne skutki prawne.

3) art. 78 §1 i 2 kpa w zw. z art. 136 kpa poprzez niewłaściwe zastosowanie i nie przeprowadzenie wszystkich dowodów zawnioskowanych przez niego.

Składając te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

Skarżący podniósł, że skoro SKO stwierdziło, iż decyzja (orzeczenie o wykonaniu aktu nadania) będąca przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu została wydana z rażącym naruszeniem prawa, to konsekwentnie powinno stwierdzić jej nieważność, gdyż brak jest podstaw do odstąpienia od stwierdzenia nieważności takiej decyzji z powołaniem się na art. 156 §2 kpa.

Według skarżącego nawet gdyby przyjąć, iż w niniejszej sprawie mógł potencjalnie zostać zastosowany art. 156 § 2 kpa to i tak należy stwierdzić, iż nie została wyczerpana przesłanka zastosowania tego przepisu, którą w uzasadnieniu swojej decyzji przywołuje SKO.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nieprawidłowo w niniejszym postępowaniu zastosowało przepis art 156 §2 k.p.a., gdyż konsekwencje faktyczne decyzji administracyjnej (jej skutki) zostały utożsamione z nieodwracalnością skutków prawnych, co jest sprzeczne z istotą instytucji z art. 156 §2 k.p.a. oraz utrwalonym orzecznictwem sądowym (por. przykładowo uzasadnienie do wyroku NSA - Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z dnia 30 września 2002 r. (II SA/Ka 2651/2000), którego sentencja brzmi: "Wpis do biegi wieczystej prawa własności powstałego na podstawie decyzji wydanej na mocy ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz. U. 1999 r. Nr 65 poz. 746 ze zm.) nie wywołuje nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 kpa."

Skarżący podniósł, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nieprawidłowo oceniło charakter skutków skarżonych decyzji, gdyż przepisy chronią jedynie jozporządzenia dokonywane w dobrej wierze, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca i co stwierdziło również w uzasadnieniu do swej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Ochrona dotyczy przy tym nabycia odpłatnego, a nie nieodpłatnego (por. wyrok NSA z dnia 16 października 1995 r., IV SA 747/94, Wspólnota 1997, nr 7, s. 26: "Stosownie do art. 5 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147 ze zm.), ochrona nabywcy nieruchomości obejmuje jedynie prawa nabyte odpłatnie. Nabycie nieodpłatne nie może zostać ocenione jako powodujące nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art, 156 § 2 k.p.a."

Według skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dużym stopniem dowolności dokonało oceny dowodów zebranych w sprawie oraz pominęło dowody zgłaszane przez wnioskodawcę, przede wszystkim w postaci przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka - Z. Z., poprzedniego właściciela działki nr [...] na okoliczność nabycia przez J.Z. spornej nieruchomości objętej obecnie przez [...], nieuprawnione wejście we współwłasność tej nieruchomości przez rodzinę L. oraz na okoliczność wszystkich zdarzeń związanych z własnością nieruchomości objętej [...] począwszy od 1946 r. aż do dnia dzisiejszego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując w całości swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji i jej uzasadnieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż z innych przyczyn niż podane przez skarżącego jako zarzuty skargi. Zgodnie jednak z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Regulacja ta oznacza, że sąd ma obowiązek wziąć pod rozwagę z urzędu stwierdzone w sprawie uchybienia obowiązującym przepisom. Taka sytuacja wystąpiła w sprawie niniejszej.

Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przytoczony przepis wyraża zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu administracyjnym, której naruszenie jest kwalifikowaną wadą procesową i stanowi podstawę wznowienia, na wniosek strony, tego postępowania. Sąd administracyjny badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji obowiązany jest ją uchylić, gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Stronami postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji są strony postępowania zakończonego weryfikowaną w tym trybie decyzją administracyjną, bądź następcy prawni tych osób, a ponadto inne podmioty, jeżeli wykażą, że przysługuje im uprawnienie do występowania w charakterze strony z uwagi na interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a. Przeprowadzenie postępowania bez udziału wszystkich stron postępowania stanowi wadę postępowania, której stwierdzenie skutkuje uwzględnieniem skargi.

Postępowanie administracyjne zakończone wydaniem zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji zostało wywołane wnioskiem W. Z. o stwierdzenie nieważności orzeczenie o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia 1 sierpnia 1962r. dotyczące warunków nabycia gospodarstwa o powierzchni 0,48 ha położonego w D. przez J. Z. na współwłasność z B.L. wydanego przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S.

Stwierdzając, że w/w orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa w części dotyczącej ustalenia warunków sprzedaży B.L., organy obu instancji przyjęły naruszenie art. 3 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych ( Dz. U. Nr 46, poz. 340). Zgodnie z tym przepisem własność gospodarstw rolnych jest przedmiotem dziedziczenia. Według stanowiska organów Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. niezgodnie z tym przepisem w orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia 1 sierpnia 1961 r. podało nieżyjącego B. L. zamiast jego spadkobierców, którymi na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] są B. L., P. L., A. L., M.K. J.S. i W.D.

Konsekwencją takiego stanowiska jest wprost uznanie wyżej wskazanych spadkobierców B. L. jako stron niniejszego postępowania, gdyż niewątpliwie mają oni interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a.

W tym miejscu warto zauważyć, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prowadził na wniosek W. Z. postępowanie, w wyniku którego decyzją [...] stwierdził, że decyzja Ministra Rolnictwa z dnia 8 sierpnia 1961 r. nr U URU 1/975/61 utrzymująca w mocy decyzję Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w Z. z dnia [...] dotycząca uchylenia orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w S. [...], którą orzeczono m.in. o nabyciu z mocy samego prawa współwłasności działki siedliskowej zabudowanej położonej w D., pow. S. przez J.Z. i B. L. w udziałach po ½ została wydana z naruszeniem prawa. Ta samą decyzją stwierdził także, że z naruszeniem prawa zostały wydane decyzje Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w Z. jedna utrzymana w mocy w/w decyzją Ministra Rolnictwa z dnia 8 sierpnia 1961 r. oraz druga uchylająca z urzędu decyzję Powiatowej Komisji Ziemskiej w S. [...] ( akt nadania ). W postępowaniu tym brali udział w charakterze stron B. L., P. L., A. L., M.K. J.S. i W.D..

Nie można podzielić stanowiska organów rozstrzygających przedmiotową sprawę, że stroną postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia 1 sierpnia 1961 r. jest jedynie I. L., jako następca prawny B. L.

Zgodnie z przepisem art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

W ocenie Sądu kluczowym elementem ustawowej definicji strony, zawartej we wskazanym przepisie, jest pojęcie interesu prawnego. Charakter postępowania administracyjnego i przepisów prawa administracyjnego nakazuje przyjęcie, że o istnieniu tego interesu decyduje przede wszystkim bezpośredni związek między sytuacją danego podmiotu, a normą materialnoprawną, stanowiącą podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku. Dodatkowo należy wskazać, że konstruując definicję strony w art. 28 k.p.a. ustawodawca posłużył się terminem interesu prawnego, a zatem nie jakiegokolwiek interesu. Powyższa konstatacja prowadzi do uznania, że interes, jakim legitymować się powinien podmiot, chcący występować w roli strony postępowania administracyjnego, musi mieć charakter prawny, a więc musi istnieć norma prawna, przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwości wydania przez organ decyzji lub podjęcia czynności. Interes prawny w postępowaniu administracyjnym oznacza więc ustalenie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Powyższe rozważania pozostają spójne z ugruntowaną linią orzeczniczą (por. m.in. wyrok NSA z dnia 27 marca 2002 r, sygn. akt II SA 3501/01, wyrok NSA z dnia 19 marca 2002 r., sygn. akt IV SA 1132/00, wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2001 r., sygn. akt l SA 72/00, wyrok NSA z dnia 13 marca 2001 r., sygn. akt l SA 2312/99, czy też wyrok NSA z dnia 17 sierpnia 1999 r., sygn. akt l SA 1984/98), a także z dostępnym piśmiennictwem (por. A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2000).

Zasada ta dotyczy także następców prawnych pominiętej strony (por. też wyrok NSA z dnia 11 października 2000 r., sygn. akt IV SA 1495/98 (LEX nr 53438).

Zdaniem Sądu od tak pojmowanego interesu prawnego trzeba odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym obywatel wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającymi stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji (tak również: (w:) wyr. NSA w Warszawie z dnia 22 lutego 1984 r., sygn. akt l SA 1748/83).

Niewątpliwie szczególnymi cechami interesu prawnego jest po pierwsze bezpośredniość związku między sytuacją danego podmiotu a wspomnianą normą prawa administracyjnego, na której budowany jest interes prawny. Oznacza to, że interes prawny mają tylko te z podmiotów, których sytuacja prawna wynika wprost z normy prawa materialnego, a nie powstaje za pośrednictwem drugiego podmiotu. Drugą szczególną cechą interesu prawnego jest jego realność, interes ten musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Nie może to być interes tylko przewidywany w przyszłości ani hipotetyczny (podobnie (w:) wyroku NSA w Warszawie z dnia 19 marca 2002 r., sygn. akt IV SA 1132/00 oraz cyt. tam orzecznictwo i literatura)

Zdaniem składu orzekającego, przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, w niniejszej sprawie interes prawny spadkobierców B. L., tj. B. L., P. L., A. L., M. K., J. S. i W. D. do tego, aby być stroną postępowania jest oczywisty i oparty jest na treści art. 3 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Przepis ten daje tym osobom konkretne, indywidualne i aktualne korzyści, przejawiające się w możliwości dochodzenia swoich uprawnień do działki położonej w D. o powierzchni 0,48 ha. Niewątpliwie orzeczenie o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia 1 sierpnia 1962r. dotyczące warunków nabycia gospodarstwa o powierzchni 0,48 ha położonego w D. przez J.Z. na współwłasność z B.L. ma wpływ na sytuację prawną tych osób w zakresie prawa materialnego, w tym także prawa cywilnego w zakresie ochrony własności. Na przepisy prawa cywilnego, jako źródło interesu prawnego, wskazywano nie tylko w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: np. /w.7 wyrok NSA w Warszawie z dnia 30 czerwca 1999 r., sygn. akt IV SA 629/97, czy też wyrok NSA w Warszawie z dnia 2 lipca 1998 r., sygn. akt IV SA 1306/96, a także uchwała NSA z dnia 26 listopada 2001, sygn. akt OPK 19/01), ale również w doktrynie Prawa administracyjnego (tak np. /w:/ powołanych przez stronę skarżącą poglądach S. Jędrzejewskiego - OSP 1997/4/82, czy też J. Zimmermanna - OSP 1997/4/83; tak również m.in. /w:/ R. Kędziora "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz.", C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 105, a także A. Matan /w:/ G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan "Postępowanie administracyjne ogólne.", C.H. Beck, Warszawa 2003, s. 281).

Skoro organy nie dokonały stosownych ustaleń i pominęły pozostałych spadkobierców B.a L.a, to koniecznym stało się uchylenie obydwu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w celu ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącego z udziałem wszystkich stron.

Dodać też należy, ze postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest niewątpliwie postępowaniem nadzwyczajnym. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że stroną takiego postępowania jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1994 r. sygn. akt II SA 2164/92, ONSA 1995, nr 1, poz. 32; wyrok 7 sędziów NSA z dnia 13 października 2003 r. sygn. akt OSA 4/03, ONSA 2004, nr 1, poz. 3). Wychodząc z takiego założenia, stwierdzić należy, że w warunkach rozpoznawanej sprawy nie powinno ulegać wątpliwości, że sprawa o stwierdzenie nieważności orzeczenie o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia 1 sierpnia 1962r. jest sprawą nową, której wynik może dotyczyć dawnych właścicieli działki nr 105 o powierzchni 0,48 ha położonej w D. lub ich następców prawnych.

Okoliczność, iż strona nie brała udziału w postępowaniu o wydanie kwestionowanej decyzji stanowi przesłankę wznowieniową, podlegającą badaniu z urzędu z mocy art. 134 p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca dotknięta jest wadą prawną obligującą do ich uchylenia na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Natomiast stosownie do przepisu art. 152 p.p.s.a sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Kosztach postępowania orzeczono na podstawie przepisu art. 200 ppsa .