Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 583/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus, Sędzia NSA Elżbieta Rischka, , , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 6 września 2022 r. sprawy ze skargi M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r. nr 2201-IEE.711.91.60.2022.WK w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 marca 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, po rozpatrzeniu zażalenia M. L., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kościerzynie z dnia 27 stycznia 2022 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.

Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kościerzynie, działając jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku M. L. w oparciu o wystawiony przez wierzyciela – Wójta Gminy Zblewo - tytuł wykonawczy z dnia 27 października 2021 r., obejmujący zobowiązanie z tytułu podatku rolnego w kwocie należności głównej 76 zł.

Organ egzekucyjny w dniu 15 listopada 2021 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w banku P. S.A. (dalej jako P) prowadzonego m.in. dla zobowiązanego. Zajęcia dokonano na podstawie zawiadomienia z dnia 15 listopada 2021 r. Wszczęcie egzekucji nastąpiło w dniu 15 listopada 2021 r., w związku z doręczeniem ww. bankowi zawiadomienia o zajęciu zobowiązanemu zajętej wierzytelności (doręczenie skarżącemu zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego nastąpiło dnia 3 grudnia 2021 r.). W celu realizacji zajęcia bank P. przekazał w dniu 23 listopada 2021 r. na rachunek depozytowy organu egzekucyjnego kwotę 224,07 zł.

Pismem z dnia 10 grudnia 2021 r., uzupełnionym pismem z dnia 18 stycznia 2022 r. zobowiązany złożył skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu ww. rachunku bankowego. W ocenie skarżącego, rachunek bankowy został zajęty z naruszeniem ustawy, ponieważ prowadzony jest on dla spółki cywilnej P.H.U. "M" s.c. podczas gdy tytuł wykonawczy dotyczył tylko jednego ze wspólników wskazanej spółki.

Ponadto, postanowieniem z dnia 22 lutego 2022 r. wierzyciel - Wójt Gminy Zblewo - oddalił zarzut wniesiony przez M. L. w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

W uzasadnieniu tego postanowienia podano, że zobowiązany podważał zasadność wszczęcia postępowania egzekucyjnego ze względu na to, że w jego ocenie zajęcie rachunku bankowego nastąpiło, gdy taki obowiązek nie ciążył na podatniku. Wójt Gminy Zblewo, po dokonaniu analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, wskazał, że wszczęcie egzekucji nastąpiło wcześniej niż zapłata zobowiązania przez M. L., w związku z czym należało oddalić zarzut.

Na powyższe postanowienie skarżący nie złożył zażalenia, mimo prawidłowego pouczenia go o przysługujących mu środkach zaskarżenia. Postanowienie stało się ostateczne.

Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kościerzynie oddalił skargę M. L. na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, polegającą na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego dokonanej na podstawie zawiadomienia z dnia 15 listopada 2021 r.

W zażaleniu na to postanowienie zobowiązany, wniósł o jego zmianę w całości poprzez uchylenie zaskarżonej czynności egzekucyjnej w całości i wstrzymanie dalszej realizacji tego środka egzekucyjnego, a także poprzez nakazanie organowi egzekucyjnemu dokonania zwrotu wyegzekwowanych kwot.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, postanowieniem z dnia 24 marca 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu podkreślił, że celem skargi jest obalenie konkretnej czynności egzekucyjnej podjętej przez organ egzekucyjny lub egzekutora w postępowania egzekucyjnym, a skarżący powinien wyraźnie określić, które czynności egzekucyjne były - jego zdaniem - nieprawidłowe i na czym owa nieprawidłowość polegała. Prawo do wniesienia skargi na czynności administracyjne powstaje wówczas, gdy zobowiązany wzrusza czynności natury wykonawczej, czynności faktyczne podejmowane w toku egzekucji, przede wszystkim przez egzekutora. Poprzez wniesienie skargi można kwestionować skutecznie jedynie działania organów administracji podjęte w ramach postępowania egzekucyjnego.

W ocenie organu II instancji, zakwestionowany przez zobowiązanego środek egzekucyjny zastosowano w sposób prawidłowy. Zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zostały doręczone zarówno zobowiązanemu jak i bankowi. Z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania egzekucyjnego wynika, iż zajęty rachunek bankowy należał m.in. do zobowiązanego i jako taki podlegał egzekucji administracyjnej. Z akt sprawy wynika, że wszystkie wymogi formalnoprawne z art. 80 ustawy z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej jako "u.p.e.a.") zostały przez organ egzekucyjny spełnione.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 81 § 1a u.p.e.a. stwierdzono, że spółka cywilna nie ma podmiotowości prawnej, dlatego też rachunek bankowy nie jest prowadzony dla niej, lecz dla jej wspólników. Z takiego zaś rachunku może być prowadzona egzekucja zarówno sądowa, jak i administracyjna. Organ podkreślił, iż pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym nie ma przeszkód do zajęcia wierzytelności z rachunku wspólnego prowadzonego dla wspólników spółki cywilnej, spośród których tylko jeden jest zobowiązanym.

Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie prawa procesowego - art. 81 § 1a u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis ten może znaleźć zastosowanie do dokonywania egzekucji z rachunku wspólnego, którego posiadaczami są wspólnicy spółki cywilnej, podczas gdy z prawidłowej interpretacji tego przepisu wynika wniosek przeciwny, a także obrazę art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia pomimo jego bezzasadności.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.

W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które skutkowałoby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia dopuszczalności zajęcia w postępowaniu egzekucyjnym wierzytelności z rachunku bankowego, którego współposiadaczem obok zobowiązanego (będącego wspólnikiem spółki cywilnej) jest inna osoba fizyczna, a konkretnie drugi wspólnik spółki cywilnej.

Wskazania wymaga, iż stosownie do art. 80 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie:

1) po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego;

3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji.

Natomiast zgodnie z art. 80 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne:

1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia;

2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia.

Co równie istotne, stosowanie do art. 81 § 1 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 80 § 1, numery tych rachunków. Zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany. Przepis art. 80 § 2 stosuje się odpowiednio (art. 81 § 1a u.p.e.a.).

W ocenie Sądu, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku prawidłowo uznał, że - w świetle przytoczonych unormowań - zajęcie dokonane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kościerzynie na podstawie zawiadomienia z dnia 15 listopada 2021 r. wywarło skutek w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla wspólników spółki cywilnej P.U.H. "M" s.c.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższegoz dnia 12 lipca 2012 r. sygn. akt I CSK 662/11, w którym wskazano, że z treści art. 81 § 1a u.p.e.a. nie wynika, aby przewidziany w nim skutek nie odnosił się do wierzytelności z rachunku wspólnego wspólników spółki cywilnej. Wniosku takiego nie usprawiedliwia dostatecznie uzasadnienie projektu nowelizacji art. 81 u.p.e.a. przez uzupełnienie go o dodany art. 81 § 1a, w którym wskazano, że projektowana zmiana ma na celu umożliwienie dokonywania egzekucji z rachunku wspólnego, którego posiadaczami nie są małżonkowie ani wspólnicy spółki cywilnej, a dłużnikiem jest tylko jeden z posiadaczy tego rachunku. Gdyby celem ustawodawcy istotnie było wprowadzenie takiego wyłączenia, to zamiar ten zostałby wyartykułowany expressis verbis.

Należy stwierdzić, że ustawodawca rozwiązania takiego jednak nie przyjął, gdyż nie dostrzegł argumentów usprawiedliwiających odmienne uregulowanie dopuszczalności egzekucji z wierzytelności z rachunku wspólnego w egzekucji administracyjnej oraz w egzekucji sądowej. W przypadku egzekucji sądowej, dopuszczalność egzekucji z wierzytelności z rachunku wspólnego dla dłużnika i osób trzecich (wspólników spółki cywilnej) została przewidziana wyraźnie w art. 8911 ustawy z dnia z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 1805 z późn. zm.).

Mając powyższe na uwadze, za bezzasadny należało uznać zarzut skarżącego który wywodził, że uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz zmianie innych ustaw (druk nr 2116 Sejmu IV Kadencji z 15 października 2003 r.), na mocy którego dodano do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przepis art. 81 § 1a, a w którego uzasadnieniu wskazano, że zmiana ta ma na celu umożliwienie dokonywania egzekucji z rachunku wspólnego, którego posiadaczami nie są małżonkowie ani wspólnicy spółki cywilnej, a dłużnikiem jest tylko jeden z posiadaczy tego rachunku, i co za tym idzie, że nie można prowadzić egzekucji z rachunku wspólnego wspólników spółki cywilnej.

Tym samym stwierdzić należy, iż zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest skarżący. Skutek ten powstaje z mocy ustawy niezależnie od tego, czy inne osoby fizyczne będące współposiadaczami zajętego rachunku bankowego zostały wskazane w tytule wykonawczym. Taki skutek zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest zrozumiały, gdy ma się na względzie, że przedmiotem zajęcia jest wierzytelność, a nie pieniądze znajdujące się na rachunku. Organ egzekucyjny zajmując wierzytelność z rachunku bankowego przejmuje mianowicie uprawnienie zobowiązanego do żądania wypłaty pieniędzy, które znajdują się na rachunku bankowym w chwili jego zajęcia lub które wpłyną w przyszłości na zajęty rachunek - z zastrzeżeniem, że chodzi o kwotę w wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi.

W ocenie Sądu, przedmiotem zajęcia egzekucyjnego jest uprawnienie zobowiązanego, wynikające z zawartej z bankiem umowy o prowadzenie rachunku bankowego, do żądania wypłaty pieniędzy z rachunku bankowego. Z tego względu dla oceny prawidłowości czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie ma znaczenia to, że inna osoba fizyczna, w szczególności inny wspólnik spółki cywilnej, jest współposiadaczem zajętego rachunku. Z prawnego punktu widzenia zajęte przez organ egzekucyjny uprawnienie zobowiązanego do żądania wypłaty pieniędzy z rachunku bankowego jest realizowane niezależnie od uprawnień innych współposiadaczy rachunku bankowego.

Przytoczone stanowisko jest akceptowane w doktrynie i orzecznictwie (por. wskazywany już wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I CSK 662/11, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 16 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 146/20, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2020 r., sygn. akt II FSK 1706/18).

Przenosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że nawet jeżeli w tytule wykonawczym dotyczącym skarżącego nie został wskazany współposiadacz zajętego rachunku bankowego (prowadzonego dla wspólników spółki cywilnej P.U.H. "M" s.c.), to okoliczność ta nie ma znaczenia dla oceny prawidłowości czynności zajęcia wierzytelności ze wskazanego rachunku bankowego. Podniesienie w tych okolicznościach w skardze na czynności egzekucyjne zarzutu naruszenia art. 81 § 1a u.p.e.a. nie może odnieść oczekiwanego skutku w postaci uznania zajęcia rachunku bankowego za dokonane z naruszeniem prawa.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.