Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 675/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c,  art. 152 i 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7,7 7 i 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2010 r. sprawy ze skargi S. R., Z. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżących S. R., Z. R. solidarnie kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 1087/07 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1948/06 w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że z dokumentów zebranych przez organy administracyjne wynika, że M. R. była właścicielką nieruchomości położonych w D., gmina A., powiat K., a miejscowość ta w dniu 1 września 1939 r. znajdowała się poza terytorium II Rzeczpospolitej. W toku postępowania administracyjnego ustalono także, że właścicielka w dniu 1 września 1939 r. wraz z mężem T. i dziećmi zamieszkiwała w miejscowości D. Takie ustalenia pozwoliły organom na uznanie, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.), bowiem właściciel nieruchomości nie zamieszkiwał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r. W związku z tym decyzją Wojewody [...] z dnia [... września 2006 r. i utrzymującą ją w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2006 r. odmówiono S. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. R. (matkę wnioskodawcy) przedmiotowej nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Warszawie wyrokiem z dnia 19 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1948/06 oddalił skargę S. R. Sąd ten podzielił stanowisko organów administracyjnych co do braku przesłanki określonej w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Od tego wyroku Sądu I instancji skargę kasacyjną wniósł S. R. Po jej rozpatrzeniu Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 1087/07 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1948/06. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że przepis art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zakreśla jej zasięg przedmiotowy i podmiotowy, zaś art. 2 zawiera przesłanki jakie podmiot określony w art. 1 musi spełniać, aby otrzymać prawo do rekompensaty. Przepis ten stanowi, że ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układów zwanych "republikańskimi", wymienionych w art. 1, a także układu wymienionego w ust. 1a w związku z zamianą terytoriów dokonaną 15 lutego 1951 r. jak również innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (ust. 2). Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że z tego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny wyciągnął wniosek, że nieruchomości, o których wyżej mowa musiały być położone w granicach II Rzeczypospolitej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, o ile na tle art. 1 ust. 1a można uznać ten pogląd za słuszny, gdyż wymiana odcinków terytoriów dokonana 15 lutego 1951 r. na podstawie umów zawartych pomiędzy PRL a ZSRR dotyczyła terenów położonych na terytorium II Rzeczypospolitej, o tyle Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się, że pogląd ten ma podstawy w treści art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w przepisach tych mówi się o nieruchomościach pozostawionych poza obecnymi granicami RP i przyczynach ich pozostawienia. Sąd ten podkreślił, że chodzi wyraźnie o nieruchomości poza obecnymi granicami RP, a nie poza terytorium II RP. Naczelny Sąd Administracyjny uznał również, że Wojewódzki Sąd Administracyjny stosując w rozpatrywanej sprawie wykładnię inną niż gramatyczną, do czego przepis ten nie zmuszał, wywiódł normę prawną, której w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie zawiera, zastępując tym samym ustawodawcę. Wskazał także, że Sąd I instancji ustanowił inne, niewynikające z ustawy kryterium, od którego miałoby zależeć prawo do rekompensaty. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy art. 1 nie wymagają sięgnięcia do wykładni innej aniżeli gramatyczna, gdyż nie są niejasne. Jednak sięgnięcie do innych wykładni właśnie tylko potwierdza, że interpretacja tego przepisu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jest błędna. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy obowiązujące w sprawie rekompensat, poczynając od art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez uprzednio obowiązującą ustawę z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego zawsze posługiwały się kryterium nieruchomości pozostawionych poza granicami RP, a nie II RP. Stan faktyczny niniejszej sprawy wskazuje, że cel ustawy był taki, tj. prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza granicami obecnej Rzeczypospolitej, z których właściciele mogli swobodnie korzystać, a czego zostali pozbawieni w związku z II wojną światową. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpatrywanej sprawie matka skarżącego, mimo że jej majątek nie był położony w granicach II RP przebywała w nim z rodziną, korzystała z niego, a także mieszkała poza majątkiem, w granicach II RP i gdyby nie wojna rozpoczęta w 1939 r. nie musiałaby pozostawić swojej nieruchomości z przyczyn od niej niezależnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpatrując sprawę wyrokiem z dnia 20 listopada 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1299/08 uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2006 r. oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2006 r. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji podniósł, że zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie wskazał, że przepisy art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie dotyczą wyłącznie nieruchomości, które w dniu 1 września 1939 r. znajdowały się na terytorium II Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy te formułują jedynie wymóg, aby nieruchomości te były pozostawione poza obecnymi granicami RP w związku z przyczynami tam wymienionymi. Przy czym chodzi o nieruchomości znajdujące się poza obecnymi granicami RP, ale nie wyłącznie o te nieruchomości, które znajdowały się na terytorium II RP. Zatem nie są prawidłowe ustalenia organów orzekających co do braku istnienia przesłanki, określonej w art. 1 powyższej ustawy, w sytuacji, gdy matka skarżącego, zamieszkująca w granicach II RP, była właścicielką nieruchomości, które w dniu 1 września 1939 r. znajdowały się poza terytorium II RP. Wobec powyższego Sąd uznał, że odmowa przyznania skarżącemu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP jest wadliwa i uchylił decyzje organów obu instancji, wskazując, że ponownie rozpoznając kwestię przyznania prawa do rekompensaty na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. organ I instancji orzeknie zgodnie z wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Wojewoda [...], ponownie rozpoznając sprawę potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. R. przedmiotowych nieruchomości, wydał w dniu [...] listopada 2009 r. decyzję umarzającą postępowanie administracyjne w tej sprawie. Stwierdził, że zgodnie z podstawowymi zasadami określania wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zawartymi w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nie można określić wartości pozostawionej przez M. R. nieruchomości, gdyż w art. 11 ust. 2 tej ustawy nie ma współczynnika odnoszącego się do nieruchomości, które znajdowały się poza granicami II Rzeczypospolitej Polskiej.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem S. R. i Z. R. wnieśli odwołanie do Ministra Skarbu Państwa. Rozpoznając odwołanie Minister Skarbu Państwa wskazał, że S. R. jako spadkobierca po M. R. i T. R., złożył wniosek o ustalenie i przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione przez M. R. i T. R. na obszarach wchodzących w skład byłego [...]. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] marca 2004 r. sygn. akt [...] spadek po T. R. nabyli na podstawie ustawy: żona spadkodawcy M. R. oraz synowie spadkodawcy S. R., Z. R., E. R. - po 1/4 części każde z nich. Natomiast stosownie do postanowienia tego Sądu z dnia [..] października 2002 r. sygn. akt [...] spadek po M. R. nabyli: S. R., Z. R. po 1/3 części każdy z nich oraz wnuki T. R., K. R., D. C., S. R. po 1/12 części każde z nich. Z upoważnień z dnia [...] września, [...] lipca i [...] czerwca 2005 r. znajdujących się w aktach sprawy, wynika, że D. C., T. R., K. R. i Z. R. upoważnili S. R. do dokonywania w ich imieniu wszelkich czynności prawnych związanych z uzyskaniem odszkodowania za mienie pozostawione na [...] przez T. i M. R.

Z potwierdzonych za zgodność z oryginałem kopii kart repatriacyjnych wydanych przez Pełnomocnika Rządu do Spraw Repatriacji Punkt Repatriacyjny w P. z dnia [...] lutego 1957 r. wynika, że T. R. oraz M. R. wraz z synem Z. przybyli do Polski z [...] z T. Według notarialnie potwierdzonego oświadczenia Z. D. i H. N. z dnia [...] sierpnia 1988 r. M. R. z domu L. pozostawiła na terenach [...] gospodarstwo rolne we wsi D., gmina E., powiat K. o ogólnym obszarze [...] ha. Z protokołu przesłuchania S. R. z dnia [...] maja 2006 r. wynika, że urodził się on w [...] r. w majątku D. koło K., w którym zamieszkiwali jego rodzice, którzy przed wybuchem wojny oraz w dniu 1 września 1939 r. byli narodowości polskiej, posiadali obywatelstwo polskie i zamieszkiwali w majątku D. do 1942 lub 1943 r., po czym obawiając się prześladowań w związku z działalnością ojca T. R. w [...] wraz z dziećmi uciekli z majątku D. do K. Na [...] wrócili w 1948 r. i kilkakrotnie zmieniając miejsce pobytu ukrywali się tam do 1951 r., kiedy to [...] Został on skazany i wywieziony do [...], gdzie przebywał do 1956 r. M. R. do czasu zwolnienia T. R. ukrywała się na [...]. W 1957 r. cała rodzina Państwa R. powróciła do Polski przez terytorium [...].

Rozpatrując odwołanie organ II instancji stwierdził, że Wojewoda wydając decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. naruszył art. 7 i 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż nie miał podstaw do umorzenia przedmiotowego postępowania. Zgodnie z art. 7 powołanej ustawy organ I instancji winien odmówić lub potwierdzić prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż z akt sprawy nie wynika, że wystąpiła jakakolwiek z przesłanek zawartych w art. 105 kpa. W konsekwencji powyższego stanowiska Minister uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2009 r. Jednocześnie organ odwoławczy rozpatrzył merytorycznie przedmiotową sprawę i odmówił S. R., Z. R., T. R., K. R., D. C. i S. R. prawa do rekompensaty. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ II instancji wskazał na treść art. 11 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., z którego wynika, że przy określaniu wartości nieruchomości uwzględnia się przeciętne ceny transakcyjne uzyskane za nieruchomości podobne, zbywane w miejscowości o zbliżonej liczbie mieszkańców, porównywalnym stopniu urbanizacji i charakterze administracyjnym do miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona, położonej na obszarze województwa lub miasta wydzielonego, o którym mowa w ust. 2 tego przepisu, z uwzględnieniem współczynników określających różnice w poziomie rozwoju gospodarczego tych województw lub miast w okresie przed 1939 r., z zastrzeżeniem ust. 4. Zgodnie z ust. 4 tego przepisu w przypadku braku cen transakcyjnych, o których mowa w ust. 1, przy określaniu wartości budowli, budynków lub części tych budynków określa się ich wartość odtworzeniową. Zgodnie jednak z art. 11 ust. 6: "Wartość nieruchomości określoną według zasad, o których mowa w ust. 1 i 3-5, mnoży się przez współczynniki wymienione w ust. 2", a zatem również wartość pozostawionych nieruchomości wyliczoną metodą odtworzeniową w przypadku braku cen transakcyjnych należy pomnożyć przez współczynniki określające różnice w poziomie rozwoju gospodarczego konkretnych województw lub miast w okresie przed 1939 r. wymienionych w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Przy czym w ust. 2 powołanego artykułu znajduje się zamknięty katalog województw i miast, które znajdowały się na terenie II RP wraz z odpowiadającymi im współczynnikami określającymi różnice w poziomie rozwoju gospodarczego tych województw lub miast w okresie przed 1939 r. Organ II instancji zauważył zatem, że względem nieruchomości pozostawionych, które nie znajdowały się na terenie jednego z byłych województw II RP, wymienionych w art. 11 ust. 2 ustawy, brak jest przepisów, które regulowałyby kwestie obliczania ich wartości. Współczynniki wskazane w tym przepisie odnoszą się bowiem wyłącznie do nieruchomości położonych w konkretnie wyszczególnionych województwach położonych na terenie II RP. Posłużenie się natomiast w tym przypadku ogólnymi regułami ustalania wartości nieruchomości, bez uwzględnienia niezmiernie ważnej specyfiki dotyczącej wyceny wartości nieruchomości pozostawionych ponad pół wieku temu, byłoby w ocenie organu odwoławczego, postępowaniem pozbawionym uzasadnionych podstaw prawnych. Brak odpowiednich regulacji w tej kwestii uniemożliwiałoby również, zdaniem Ministra, weryfikację ustalonej w ten sposób wartości i prowadziłoby de facto do szerokiej dowolności przyjmowanej przez rzeczoznawców majątkowych metodologii wyliczeń. Zdaniem organu odwoławczego za powyższym twierdzeniem przemawia to, że rekompensata za nieruchomości pozostawione, przyznawana w trybie powołanej ustawy możliwa jest wyłącznie wtedy, gdy nieruchomości te położone były na byłym terytorium RP. Przesłanki wskazane w art. 1 i 2 ustawy nie mogą być bowiem postrzegane i interpretowane w oderwaniu od innych przepisów tejże ustawy, w tym od art. 11. Jeżeli więc ustawodawca, w kwestii ustalenia wartości nieruchomości pozostawionych (czyli wszystkich, za które rekompensata ma być przyznana i jednocześnie tych i wyłącznie tych, których dotyczy ustawa) odnosi tę wartość wyłącznie do nieruchomości położonych na terenie województw należących do II RP (bowiem tylko do takich nieruchomości stosuje się konkretny przelicznik), oznacza to, w ocenie organu odwoławczego, że tylko te nieruchomości są objęte zakresem działania oraz że brak jest podstaw prawnych do ustalenie wartości nieruchomości, które nie znajdowały się na byłym terytorium RP, niemożliwym jest bowiem wyliczenie ich wartości. Ponadto organ odwoławczy zauważył, że brak podstaw do umorzenia postępowania oznacza jednocześnie, że jedynym możliwym rozstrzygnięciem w przedmiotowej sprawie jest uchylenie decyzji i odmowa przyznania prawa do rekompensaty. Podniósł przy tym, że w wyniku umorzenia postępowania przez organ I instancji strony nie uzyskały żadnych praw, w związku z czym uchylenie tej decyzji i odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty, dokonana przez organ II instancji, nie jest orzeczeniem na niekorzyść. Nie nastąpiło więc złamanie zakazu reformationis in peius.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra z dnia [...] marca 2010 r. złożyli S. R. i Z. R. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W uzasadnieniu złożonej skargi zarzucili decyzji organu II instancji naruszenie art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 105 § 1, 107 § 3 kpa, oraz art. 11 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Skarżący podnieśli również zarzut naruszenia przez organy administracji publicznej art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W uzasadnieniu skargi przedstawili pogłębione wywody na dowód zasadności postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.

Istota sądowej kontroli przedmiotowego postępowania administracyjnego sprowadza się do ustalenia, czy organy ponownie prowadzące postępowanie administracyjne prawidłowo odmówiły potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Kwestią o podstawowym i rozstrzygającym dla sprawy znaczeniu jest przy tym zbadanie przez Sąd, czy organy administracji publicznej ponownie rozpoznając sprawę zastosowały się do wiążącej je wykładni prawa dokonanej w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 1087/07 oraz również wiążących je wytycznych, zawartych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1299/08. Przypomnieć bowiem należy, że zgodnie z treścią art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), na który powołał się Sąd I instancji ponownie rozpatrując niniejszą sprawę, sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można w tej sytuacji oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie zaś z art. 153 tej ustawy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z zaleceń przywołanych prawomocnych orzeczenia sądów administracyjnych, które rozpatrywały już przedmiotową sprawę, wynika jednoznacznie, że przepisy art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie dotyczą wyłącznie nieruchomości, które w dniu 1 września 1939 r. znajdowały się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy tej ustawy formułują jedynie wymóg, aby przedmiotowe nieruchomości były pozostawione poza obecnymi granicami RP, a nie zawierają wymogu, aby znajdowały się na terytorium II RP. Oznacza to, że rozpatrując niniejszą sprawę organy orzekające nie mogą powoływać się na swoje dotychczasowe stanowisko i ponownie wywodzić, że podstawą odmowy przyznania prawa do rekompensaty jest fakt, że przedmiotowa nieruchomość nie znajdowała się na terenie jednego z byłych województw II RP, wymienionych w art. 11 ust. 2 powołanej wyżej ustawy. Jak wynika z treści zaskarżonych decyzji organy obu instancji rozpoznając ponownie sprawę, po raz drugi zastosowały w niej interpretację art. 1 powołanej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. niezgodną z wiążącymi je w tej sprawie wytycznymi wynikającymi z przywołanych wyroków sądów administracyjnych. Zarówno organ I, jak i II instancji wskazały bowiem, że przesłanki wynikające z art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie mogą być postrzegane i interpretowane w oderwaniu od art. 11 tej ustawy dotyczącego sposobu ustalenia wartości nieruchomości. Stwierdziły, że w kwestii ustalenia wartości nieruchomości pozostawionych ustawodawca odnosi tę wartość wyłącznie do nieruchomości położonych na terenie województw należących do II RP, gdyż tylko do takich nieruchomości stosuje się konkretny przelicznik. Zatem zdaniem organów orzekających w sprawie oznacza to, że brak jest podstaw prawnych do ustalenia wartości nieruchomości, które nie znajdowały się na byłym terytorium RP, bowiem niemożliwym jest wyliczenie ich wartości. W konsekwencji potwierdza to w ocenie organów orzekających ich dotychczasowe stanowisko, zawarte w uchylonych przez sąd decyzjach administracyjnych, że nie można za takie nieruchomości przyznać prawa do rekompensaty. Z takim postępowaniem i uzasadnieniem wydanych po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzji organów nie można się zgodzić, stoi ono bowiem w rażącej sprzeczności z wytycznymi zawartymi w wyroku z dnia 20 listopada 2008 r., którymi w tej konkretnej sprawie organy te są związane na mocy powołanego wyżej art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz z wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 1087/07.

W tej sytuacji ponownie wyjaśnić należy, że wynikające z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi związanie sądu oraz organu, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia, oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. Orzeczenie sądu administracyjnego wywiera zatem skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Wyjaśnić należy, że przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. W niniejszej sprawie te przesłanki jednak nie wystąpiły. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. W zakresie oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym, jak i wyjaśnienie, dlaczego zastosowanie to zostało w danym konkretnym przypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne i jakie, zdaniem tego sądu, przepisy prawne powinny być zastosowane lub jaka powinna być ich interpretacja, aby rozstrzygnięcie organu administracyjnego mogło być uznane za zgodne z prawem. Związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu powołanego przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Związanie natomiast organów administracyjnych oceną prawną sądu oznacza, że rozpatrując sprawę ponownie, nie mogą one formułować ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej w orzeczeniu sądowym poglądem i zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie, bez względu na własne poglądy prawne wyrażone we wcześniejszych decyzjach oraz bez względu na własną ocenę zasadności czy też prawidłowości wydanych przez sądy administracyjne prawomocnych rozstrzygnięć. W niniejszej sprawie organy nie podały żadnych przyczyn, które jak wyjaśniono wyżej mogłyby uzasadniać wyłączenie ciążącego na organie administracji obowiązku podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego.

Niezastosowanie się w niniejszej sprawie przez organ administracji publicznej przy ponownym wydaniu decyzji do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku z dnia 20 listopada 2008 r. oraz wyroku z dnia 11 lipca 2008 r. narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęte orzeczenia są wadliwe (zob. postanowienie NSA z dnia 16 lutego 1998 r., sygn. akt IV SA 975/97; wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r., sygn. akt IV SA 527/97). Przy czym Sąd nie może uznać, że są to nieistotne naruszenia, tym bardziej, że co do prawidłowości i słuszności wskazanych zaleceń Minister nie miał wątpliwości. Świadczy o tym brak złożenia przez organ od wspomnianego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dnia 20 listopada 2008 r. skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, celem zbadania jego prawidłowości.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekający uznał, że Wojewoda a następnie Minister wydali decyzje z naruszeniem art. 7, 77 i 80 kpa, a naruszenia te, z wyżej wyjaśnionych powodów, miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zastosować się w pełnym zakresie do oceny prawnej i wiążących go zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1299/08, będącymi konsekwencją wykładni prawa dokonanej w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 1087/07.

Ponadto organ weźmie pod uwagę, że postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP składa się z dwóch etapów. W pierwszym etapie, który rozpoczyna złożenie wniosku wraz z dokumentami, organ zgodnie z treścią art. 7 tej ustawy dokonuje jedynie oceny, czy podmiot ubiegający się o rekompensatę spełnienia wymogi, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy. Oceny tej organ dokonuje na podstawie dowodów, o których mowa w art. 6 ustawy. Oznacza to, że jeżeli wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, w przypadkach o których mowa w art. 3 ustawy, został złożony przez współwłaściciela lub spadkobiercę, lub wskazaną osobę uprawnioną do rekompensaty w ustawowym terminie, czyli nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy), złożył go poprzedni właściciel (który był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1, a także posiada obywatelstwo polskie) lub spadkobierca (spełniający przesłanki z art. 2 i z art. 3 ustawy) nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (art. 2 i 3 ustawy), i ustalone fakty znajdują potwierdzenie w dowodach wymienionych w art. 6 ustawy, to organ na mocy art. 7 ust. 1 ustawy ma obowiązek wydania pozytywnego postanowienia, o którym mowa w tym przepisie. Na tym etapie prawo do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty organ ma jedynie w sytuacji, w której wykaże, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione wymogi o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy (art. 7 ust. 2 ustawy). Ponieważ ustawodawca podał w art. 7 spójny, logiczny i zamknięty katalog przyczyn, które mogą lec u podstaw zarówno pozytywnego postanowienia, jak i negatywnej decyzji, to organ orzekający nie ma uprawnień do rozszerzającej wykładni tego przepisu i uzupełnianie ustawowego katalogi o inne niezawarte w tym przepisie przesłanki, jak uczynił to w niniejszej sprawie. Kwestia bowiem możliwości, bądź jej braku, dokonania wyceny wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej nie przez organ, lecz przez fachowca, czyli rzeczoznawcę majątkowego jako podmiot, który posiada w tym zakresie odpowiednią wiedzę, umiejętności i odpowiednie kwalifikacje, nie jest wymieniona w art. 7 ust. 2 jako przesłanka umożliwiająca wydanie decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty. Kwestia ta nie może zatem na tym etapie postępowania stanowić, w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę wymogów o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy podstawy do odmowy wydania postanowienia potwierdzającego jego prawo do otrzymania rekompensaty. Wydanie odpowiedniego postanowienia lub decyzji na podstawie art. 7 ustawy kończy pierwszy etap postępowania. Drugi etap rozpoczyna się jedynie w sytuacji wydania pozytywnego postanowienia potwierdzającego prawo wnioskodawcy do otrzymania rekompensaty. Dopiero wówczas m.in. kwestia możliwości sporządzenia prawidłowego operatu przez rzeczoznawcę majątkowego może być przedmiotem rozpatrywania w sprawie. Zgodnie bowiem z treścią art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy wydając pozytywne postanowienie organ wzywa wnioskodawcę do dołączenia do wniosku operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, w którym została określona wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Dopiero zatem gdy organ uzna, że należy przyznać prawo do rekompensaty, rozpoczyna się drugi etap postępowania, w którym rozstrzygnięta zostaje m.in. kwestia ustalenia sposobu realizacji oraz wysokości uzyskanej rekompensaty. Przy czym pamiętać należy, że zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy to na wnioskodawcy ciąży obowiązek dołączenia operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, który podlega ocenie organu orzekającego tak samo jak każdy inny dowód w sprawie. Na rzeczoznawcy majątkowym ciąży zaś obowiązek sporządzenia rzetelnego i zgodnego z obowiązującym prawem operatu szacunkowego. Drugi etap postępowania kończy się wydaniem decyzji potwierdzającej wysokość uzyskanej rekompensaty. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie organy niezasadnie i w ogóle przedwcześnie zajęły się kwestią możliwości i zasad ustalenia należnej rekompensaty, zamiast skupić się na zbadaniu przesłanek warunkujących możliwość potwierdzenia w formie postanowienia lub odmowy potwierdzenia w formie decyzji, samego prawa do rekompensaty za pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej nieruchomość.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.