Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 712/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2015-12-18 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 258 § 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy zwolnienia spod egzekucji zajętego świadczenia emerytalnego postanawia: odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy WSA/post.1 - sentencja postanowienia


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 16 listopada 2015r. skarżący W. Z. zwrócił się

o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.100 zł netto. Skarżący jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2. Innego majątku nie posiada. Wskazał, że ponosi następujące wydatki: opłaty za mieszkanie - 500 zł, zakup lekarstw 150 zł, alimenty - 600 zł, koszty wyżywienia 250 zł, koszty egzekucji 600 zł.

Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie,

w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Pismem z dnia 23 listopada 2015r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń:

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy wnioskodawca pozostaje

w związku małżeńskim, w przypadku odpowiedzi twierdzącej oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów netto współmałżonki, ze wskazaniem źródeł, z których dochód jest uzyskiwany, przedłożenia kopii dokumentów je potwierdzających (pozostawanie

w rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy względem siebie); wyjaśnień czy uzyskiwane od skarżącego alimenty w wysokości 600 zł są jedynym dochodem jego małżonki, w przypadku orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami nadesłania odpisu orzeczenia sądowego w tym przedmiocie;

- wyjaśnień, w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, czynsz, TV, Internet, ogrzewanie, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), w związku z zamieszkiwaniem skarżącego z małżonką I. Z. – należy wyjaśnić w jakiej części wydatki te pokrywane są przez skarżącego, w jakiej przez jego małżonkę, czy małżonkowie wspólnie ponoszą koszty związane

z utrzymaniem czy tylko jedno z nich ponosi całość kosztów utrzymania, jeżeli tak to jaka jest podstawa takiego rozliczania,

- przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez skarżącego oraz jego małżonkę (w przypadku pozostawania w związku małżeńskim) za okres ostatnich sześciu miesięcy (od 01.05.2015r. do 31.10.2015r.); bądź oświadczenia o braku takowych – pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu przez każdą z osób jakichkolwiek rachunków bankowych oraz dacie ich likwidacji w okresie dwóch lat;

- przedłożenie kopii dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę (w przypadku pozostawania w związku małżeńskim) dochodów tj. np. przedstawienie kopii decyzji ZUS określającej wysokość uzyskiwanego świadczenia emerytalnego (w przypadku gdy emerytura, dochody nie są przelewane na konto bankowe),

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia o posiadanych nieruchomościach

i ruchomościach, przedmiotach wartościowych ponad 5.000 zł, zasobach pieniężnych

w tym oszczędnościach, papierach wartościowych przez skarżącego oraz jego małżonkę w okresie od 1.01.2013 r. do chwili obecnej, w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należało wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży);

- kopii dokumentów potwierdzających wysokość łącznych zobowiązań obciążających skarżącego (wobec organów podatkowych, ZUS i innych).

W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca wyjaśnił, iż zakończył prowadzenie działalności gospodarczej z uwagi na brak kontrahentów i generowanie strat,

a emerytura w wysokości 2.100 zł jest jedynym jego źródłem dochodu. Wskazał, że po opłaceniu alimentów na małżonkę, kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania oraz kosztów leczenia pozostają mu środki pieniężne, z których nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, nie mówiąc już o pokryciu opłaty od skargi. Wskazał, że prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Podał, że z małżonką pozostaje

w separacji faktycznej czego efektem jest nałożony na niego obowiązek alimentacyjny. Wskazał, że prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe o czym świadczy ustanowiony między nimi ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Dodał, iż nie posiada rachunków bankowych. Wyjaśnił, iż jest współwłaścicielem w ½ części nieruchomości

w postaci mieszkania ("[...]"), w związku z czym zobowiązany jest do ponoszenia ½ kosztów związanych utrzymaniem tej nieruchomości w łącznej kwocie 600 zł miesięcznie. Podniósł, iż odnośnie nieruchomości położonej we "[...]" nie jest w stanie w chwili obecnej określić wartości i wysokości swoich udziałów z uwagi na toczące się wobec tej nieruchomości postępowanie sądowe.

Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o co wnosił w niniejszej sprawie skarżący, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że

w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Użycie przez ustawodawcę w treści tego przepisu sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd administracyjny prawa pomocy jest obligatoryjne, gdy skarżący wykaże brak środków na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte

w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek

o przyznanie prawa pomocy.

Mając na uwadze powyższe, na wstępie zauważyć należy, iż pomimo wystosowanego do wnioskodawcy wezwania z dnia 23 listopada 2015r. nie przedstawił on następujących oświadczeń i dokumentów źródłowych: w zakresie potwierdzającym wysokość uzyskiwanych dochodów, w zakresie określenia wysokości uzyskiwanych przez małżonkę dochodów oraz tytułu z jakiego są uzyskiwane, w tym czy otrzymywane od skarżącego alimenty są jedynym źródłem dochodu, w zakresie posiadanego majątku nieruchomego jak i ruchomego zasobów pieniężnych w okresie od 01.01.2013 r. do chwili obecnej przez niego jak i przez jego małżonkę, oraz wyciągów i wykazów

z posiadanych ewentualnie przez współmałżonkę rachunków bankowych, w tym obsługujących posiadane karty kredytowe bądź oświadczenia o braku rachunków bankowych, w zakresie potwierdzenia i ustalenia wszystkich zobowiązań obciążających skarżącego.

Zauważyć również należy, że jest to kolejny wniosek skarżącego w przedmiocie przyznania prawa pomocy, wprawdzie poprzednie wnioski dotyczyły innych spraw rozstrzyganych zarówno przez tut. Sąd jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie, to w zakresie postępowania w przedmiocie prawa pomocy strona była już kilkukrotnie wzywana w trybie art. 255 p.p.s.a.. Przyjąć zatem należy, że wnioskodawca znał konsekwencje nieprzedstawienia wnikliwych i pełnych wyjaśnień w zakresie swojego stanu rodzinnego jak i materialnego oraz braku przedłożenia kompletnych dokumentów źródłowych, do złożenia których został zobowiązany (por. postanowienie NSA z dnia 4 września 2015r. , sygn. akt II GZ 410/15, postanowienie NSA z dnia 13 maja 2015r., sygn. akt II FZ 292/15, publ. CBOiS) . Przykładowo można wskazać na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12.06.2014 r. sygn. akt II FZ 759/14, w którym to stwierdzono m.in., że "brak dokumentów źródłowych uniemożliwia wnikliwą oraz szczegółową ocenę sytuacji majątkowej strony, co jest warunkiem dopuszczalności przyznania prawa pomocy. Skarżący nie przedstawił pełnej informacji dotyczącej swojej sytuacji majątkowej, wobec czego niemożliwa była weryfikacja twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej strony i braku środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych związanych ze skargą". Przedstawienie swojej sytuacji w sposób niezupełny i wybiórczy NSA ocenił jako narażenie się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy.

Przechodząc zatem do oceny wniosku skarżącego w oparciu o przesłanki przyznania prawa pomocy stwierdzić należy, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że spełnia warunki do pozytywnego załatwienia wniosku o przyznanie prawa pomocy,

z uwagi na wybiórcze przedstawienie swojej sytuacji rodzinnej i materialnej. Przede wszystkim nie została potwierdzona wysokość dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę. Skarżący został wezwany do przedłożenia dokumentów potwierdzających uzyskiwany dochód np. kopii decyzji ZUS, kopii przekazu pocztowego, w przypadku gdy dochód ten nie jest przelewany na konto. Skoro zatem wnioskodawca oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych winien potwierdzić wysokość uzyskiwanego dochodu we wskazany wyżej sposób. Tym samym nie zostało uwiarygodnione jakim dochodem dysponuje miesięcznie skarżący. Powyższe istotne było również w świetle faktu prowadzenia z emerytury skarżącego egzekucji. Wobec nieprzedstawienia wymienionych dokumentów nie sposób było ustalić czy podana przez skarżącego kwota netto emerytury w wysokości 2.100 zł uwzględnia już potrącenie egzekucyjne w kwocie 600 zł czy też nie, co zmieniałoby w zasadniczy sposób jego możliwości płatnicze.

Na marginesie wskazać należy, iż podana przez skarżącego wysokość otrzymywanej emerytury przekracza kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, które od 1 marca 2015r. wynoszą 880,45 zł, a to jak przyjąć należy co do zasady umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie oszczędności, które można byłoby przeznaczyć na partycypowanie w kosztach postępowania.

Skarżący nie przedstawił również szczegółowego oświadczenia w zakresie ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania. Oświadczył jedynie, że ponosi połowę kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania w wysokości 600 zł miesięcznie. Zauważyć należy, że zasadniczą kwestią dla właściwego ustalenia sytuacji materialnej wnioskodawcy, a tym samym do zweryfikowania jego możliwości płatniczych jest ustalenie kwoty faktycznie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych stałych, niezbędnych kosztów utrzymania.

Wyjaśnić należy, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Dlatego też obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych

o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się zawsze do sytuacji, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim. Skarżący co prawda nie odpowiedział na pytanie czy pozostaje w związku małżeńskim, jednakże wyjaśniając, że pozostaje z żoną w separacji faktycznej, jak również że pozostają w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej, przyjąć należy, że związek małżeński nie został rozwiązany.

Wskazać należy na pogląd orzecznictwa wyrażony w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005).

Dlatego też nieuprawnione jest zasłanianie się istnieniem między małżonkami nieformalnej separacji, jako przyczyny nieprzedstawienia sytuacji materialnej żony, szczególnie, że nie pociąga ona za sobą żadnych skutków prawnych. Nawet bowiem jeśli towarzyszy jej rozdzielność majątkowa, nie zwalnia to małżonków z obowiązku wzajemnego udzielenia sobie pomocy, także w opłaceniu kosztów postępowania sądowego. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 k.r.o.). W przeciwnym przypadku oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy trzeba dokonywać z uwzględnieniem sytuacji finansowej i majątkowej współmałżonka. Tym samym skarżący był zobowiązany do przedstawienia sytuacji finansowej i stanu majątkowego swojej małżonki czego nie uczynił.

Niewyjaśniona pozostała kwestia wysokości ewentualnych dochodów małżonki skarżącego jak również czy otrzymywane od męża alimenty są dodatkowym czy jedynym źródłem jej utrzymania. Równie istotna dla oceny możliwości finansowych skarżącego, jest także możliwość oceny przepływów finansowych w oparciu

o ewentualne wyciągi z rachunków bankowych jego żony. Odnośnie własnych rachunków bankowych skarżący złożył wyjaśnienie, że nie posiada takowych. Niemniej jednak niewyjaśniona pozostała kwestia posiadania takich rachunków przez jego żonę, których ewentualna analiza, w sytuacji ich posiadania i wykazania, umożliwiałaby m.in. ustalenie sposobu gospodarowania posiadanymi na tym rachunku środkami finansowymi, stanu tego rachunku, rodzaju i wysokości kosztów oraz ewentualnych przelewów uznaniowych, co ma również znaczenie z punktu widzenia ustalenia możliwości płatniczych skarżącego.

Stwierdzić również należy, że istotnymi informacjami niezbędnymi dla prawidłowej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy były kwestie dotyczące posiadanego przez niego, czy też jego współmałżonkę majątku. Wnioskodawca złożył

w tym zakresie jedynie lakoniczne wyjaśnienie, iż nie zna wartości udziałów posiadanej we "[...]" nieruchomości. Oświadczenie o powyższej treści wskazuje na fakt posiadania dodatkowej nieruchomości, czy też jej części przez skarżącego, która

w świetle wiedzy i doświadczenia życiowego może służyć pozyskaniu dodatkowych środków finansowych. Wnioskodawca nie wyjaśnił przy tym czy posiadał, w okresie od 1 stycznia 2013r do chwili składania dodatkowego oświadczenia, inne składniki majątku. Nie wyjawił czy takie składniki majątkowe posiadała bądź posiada jego małżonka. Brak oświadczenia w tym zakresie rodzi uzasadnione wątpliwości co do rzetelności składanych przez wnioskodawcę oświadczeń.

Reasumując przedmiotowe rozważania, należy stwierdzić, że tylko wyjaśnienie, w sposób niebudzący wszystkich przedstawionych wyżej wątpliwości, dotyczących stanu rodzinnego i materialnego wnioskodawcy oraz nadesłanie brakujących dokumentów, umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postępowanie wnioskodawcy, polegające na wybiórczym przedstawieniu sytuacji materialnej, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Niewątpliwie, sytuacja, w której nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności, co do sytuacji materialnej wnioskodawcy, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.