Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1870/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2004-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 listopada 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie : WSA Małgorzata Brachel - Ziaja / spr. / AWSA Wojciech Jakimowicz Protokolant : Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2004r. sprawy ze skargi L.G. , J.K. i E.D. na decyzję Wojewody [....] z dnia 30 czerwca 2003r. Nr [....] w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Wojewody [....] na rzecz skarżącej L.G. kwotę 30 / trzydzieści / złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Aktem notarialnym - Rep. [....] z dnia 11. 12. 1972 r. Skarbu Państwa nabył w trybie art. 6 ust. l ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz. U. Nr 12, póz. 94 z 1961 r./, od K.K. nieruchomość położoną w K. przy ul. [....] , składającą się z placu oznaczonego nr [....] o pow. 442 m2 obj. księgą wieczystą nr Kw [....].

Nieruchomość ta została nabyta zgodnie z decyzją o lokalizacji wydaną dnia 11.03.1969 r na Nr [....] przez Wydział Budownictwa i Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady narodowej w K. , z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego dla [....] Spółdzielni Mieszkaniowej "[....] " w K.

Aktem notarialnym z dnia 18.09. 1973 r. Rep. [....] - umową wieczystego użytkowania, przedmiotowa nieruchomość został oddana w użytkowanie wieczyste [....] Spółdzielni Mieszkaniowej "[....] " w K. na 99 lat tj. do 2072 r. Przekazany teren zgodnie z postanowieniem par. 4 został przeznaczony pod budowę spółdzielczego osiedla mieszkaniowego i Spółdzielnia została zobowiązana wznieść na nim określone planem budynki i budynki te utrzymać w należytym stanie.

Par. 6 lit. "a" strony umowy postanowiły o odłączeniu z Kw [....] działki będącej przedmiotem umowy o pow. 482 m2 i połączenie jej z nieruchomością objętą nr Kw [....] i ujawnieniu w niej wieczystego użytkowania działki nr [....] o pow. 977 m2.

Spadkobiercy K.K. - wszyscy wykazani postanowieniem Sadu Rejonowego w K. sygn. akt Ns 11 42/92,- tj. córka L.G. , syn J.K. oraz wnuczka E.D. wystąpili wspólnie wnioskiem z 27.09. 1992 r. o zwrot przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 69 ustawy z dnia 29.04. 1985 r o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, podnosząc; że cel, na jaki została ona wywłaszczona nie został zrealizowany.

Kierownik Urzędu Rejonowego w K. , decyzją. z dnia 25. 10. 1994 r. Nr: [....] , orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu działki. nr [....] o pow. 442 m2 na rzecz byłych właścicieli, L.G. , E.D. i J.K. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji podał, że działka ta na podstawie . umowy notarialnej . z dnia 18. 09. 73 r. została przekazana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "[....] " w K. , pod potrzeby której został wywłaszczona pod budowę osiedla mieszkaniowego, a na mocy decyzji komunalizacyjnej z dnia 4. 07.1994 r. stała się własnością Gminy K. Na tle tych bezspornych okoliczności każde rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne lub negatywne w sprawie jest bezprzedmiotowe gdyż przedmiotowa nieruchomość nie znajduje się w dyspozycji Gminy K. lub Skarbu Państwa.

Od powyższej decyzji odwołali się wszyscy wnioskodawcy tj. L.G. , E.D. , i J.K. wnosząc o j ej uchylenie. Odwołujący się podnieśli, że użytkownik wieczysty RSM "[....] " w okresie ponad 20 lat nie zagospodarował przedmiotowej działki zgodnie z celem wywłaszczenia, a ponadto, że działka ta ma obecnie inny cel wyznaczony w planie zagospodarowania przestrzennego miasta K . Ponadto zarzucili, że Urząd Rejonowy w K. w chwili podejmowania decyzji nie znał stanowiska Prezydenta Miasta K. w sprawie rozwiązania umowy wieczystego użytkowania gruntu ze Spółdzielnią Mieszkaniową "[....] " w trybie art. 26 ustawy z dnia 29. 04. 1985 r. Uważają, że rozwiązanie umowy jest w pełni zasadne skoro użytkownik wieczysty nie zagospodarował terenu. W chwili wydawania decyzji obowiązkiem Urzędu Rejonowego było znać stanowisko Prezydenta Miasta K. w sprawie rozwiązana umowy wieczystego użytkowania.

Wojewoda [....] po rozpatrzeniu odwołania; decyzją z dnia 30.06. 2003 r. Nr: [....] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i odmówił zwrotu nieruchomości położonej w K. przy dawnej ul. [....] oznacz, nr działki. [....] , o pow. 442 m2. na rzecz L.G. , E.D. i J.K.

Na uzasadnienie swojej decyzji organ odwoławczy podał, ż e odwołująca się L.G. przedłożyła wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2000 r. /sygn akt II Są/Kr 2313/977 uchylający decyzje Kolegium Odwoławczego w K. utrzymującą w mocy decyzję Zarządu Miasta K. i poprzedzającą ją decyzje organu I instancji odmawiającą przedterminowego rozwiązania umowy użytkowania wieczystego, zawartej w dniu 18. 09. 1973 r. aktem notarialnym pomiędzy Skarbem Państwa a Robotniczą Spółdzielnią Mieszankową "[....] " , jednakże z tego faktu nie można wywodzić skutków prawnych gdyż uchylenie przez Naczelny Sąd Administracyjny decyzji organów orzekających w sprawie odmowy rozwiązania umowy użytkowania wieczystego, nie skutkuje automatycznym rozwiązaniem przedmiotowej umowy. Użytkowanie wieczyste dotyczące przedmiotowej nieruchomości wygasło dopiero w wyniku zawarcia umowy zamiany nieruchomości. Bowiem aktem notarialnym Rep. [....] została zawarta w dniu 13. 10.1999 r. między Gminą Miasta K. a [....] Spółdzielnią Mieszkaniową "[....] " w K. , umowa zamiany nieruchomości, obejmująca przedmiotową działkę nr [....] . Skutkiem tej umowy było wygaśnięcie użytkowania wieczystego RSM "[....] " ustanowionego w odniesieniu do działki [....].

Następnie na mocy ugody zawartej przed Komisją Majątkową w W., Gmina Miasta przyznała na własność wymienioną działkę nr [....] [....] Diecezji Kościoła [....], z dniem [....] 03. 2001 r. w zamian za nieruchomość położoną w K. przy ul., [....] , która nie mogła być zwrócona Diecezji.

Stosownie do przepisów art. 233 u.g.n. sprawy wszczęte, a nie zakończone decyzją, ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy, prowadzi się na podstawie jej pzrepisow. W myśl art. 229 u.g.n, jeżeli wywłaszczona nieruchomość przed dniem 1. 01. 1998 r. została sprzedana na rzecz osoby trzeciej albo oddana w użytkowanie wieczyste , a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, to roszczenie o jej zwrot nie przysługuje. . Jak wynika z ustaleń sporna nieruchomość znajdowała się u użytkowaniu wieczystym RSM "[....] " w K. i prawo to było ujawnione w Kw [....] - obecnie Kw [....] . Wprawdzie użytkowanie wieczyste wygasło ale dopiero i wyniku wskazanej umowy zamiany z dnia 13.10. 1999 r., co nie ma znaczenia w świetle powołanego przepisu art. 229 u.g.n. Ponieważ przepis ten stanowi, że roszczenie z art. 136 ust.3 nie przysługuje, to należy rozumieć, ż e wniosek nie może być uwzględniony, a to powinno prowadzić do orzeczenia o odmowie zwrotu nieruchomości, a nie do umorzenia postępowania.

Dlatego też należało decyzję umarzającą postępowanie uchylić i orzec o odmowie zwrotu tej nieruchomości.

Od decyzji tej skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, wnieśli: L.G. , J.K. i E.D. domagając się jej uchylenia. Skarżący zarzucają przewlekłość postępowania, gdyż wniosek o zwrot nieruchomości został złożony przez nich w 1992 r. pod rządami dawnej ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 29.04. 1985 r. Wówczas jedyną przesłaną zwrotu była zbędność nieruchomości na cel wywłaszczania. Nieruchomość ta była zbędna od samego początku na cel wywłaszczenia, czego organy prowadzące postępowanie administracyjne nie wzięły w ogóle pod uwagę. Zdaniem skarżących przepis art. 229 u.g.n.. nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ wniosek o zwrot działki został wniesiony na 6 lat przed jej wyjściem w życie. Przepis ten ma zastosowanie do spraw wniesionych po 1.01. 1998 r., i ma on znaczenie proceduralne a nie wyłącza obowiązku ustalenia "zbędności" nieruchomości. Natomiast o tym, że działka była zbędna, na cel jej wywłaszczenia świadczy fakt przekazania jej, jako zamiennej, na cele budowy kościoła. Skarżący uważają, że przed zawarciem umowy zamiany Gmina winna była powiadomić o zamiarze zbycia nieruchomości byłych właścicieli nieruchomości lub ich następców prawnych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [....] wniósł o jej oddalenie. Przyznając fakt wygaśnięcia umowy wieczystego użytkowania i zadysponowania sporną działką na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i argumenty, wyrażone w motywach uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje skarżącym wobec treści art. 223 u.g.n. w zw. z art. 229 u .g. n., co oznacza, że wniosek nie może być uwzględniony, a w takim przypadku należało orzec jak w osnowie zaskarżonej decyzji.

Sąd rozpoznając skargę zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 97 par. l ust. z dnia 30. 08 .2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, póz. 12717 - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l .01. 2002 r i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30. 08. 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Właściwym zatem do rozpoznanie niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie .

Zgodnie z treścią art. 134 .p.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi i zobowiązany jest do wzięcia po uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w sprawie.

Skarga jest uzasadniona. Mimo długotrwałego postępowania sprawa nie została w należyty sposób wyjaśniona. Nie zebrano w sprawie niezbędnych materiałów dowodowych i nie zapewniono stronom czynnego udziału w postępowaniu.

Organy administracji publicznej prowadzące postępowanie są obowiązane do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 9 .k.p.a.), do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 par. l k. p..a.). Nadto są obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych materiałów dowodowych (art. 10 k.p.a.).

Te zasady nie były w toku postępowania administracyjnego przestrzegane.

Ustosunkowując się do zarzutów skarżącej trzeba stwierdzić; że przepis art. 233 ustawy o gospodarce .nieruchomościami z dnia 21.08. 1997 r /jedn. tekst: Dz. U. z 2000 r. Nr 46, póz. 1591 ze zm./- wprowadził zasadę natychmiastowego działania nowej ustawy do spraw będących w toku, które nie zostały zakończone decyzjami ostatecznymi do dnia 31. 12. 1997 r. Oznacza to konieczność uwzględnienia regulacji wynikającej z powołanego przepisu ustawy i prowadzenia postępowania na podstawie jej przepisów.

Przepis art. 229 u. g. n. ustanawia wyjątek od zasady wprowadzonej art. 136 ust. 3 tej ustawy, że roszczenie o którym mowa w tym przepisie nie przysługuje jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Wywodzić skutek z przytoczonego przepisu można tylko wówczas gdy zachodzą kumulatywnie wszystkie warunki stanowiące łącznie przesłankę negatywną zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w postaci ujawnionego prawa do niej osoby trzeciej .

Jednakże, sytuacja prawna przedmiotowej działki uległa zmianie, co w świetle informacji zawartych w motywach uzasadnienia organu II instancji stało się bezsporne. Ustanowione na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz [....] Spółdzielni Mieszkaniowej "[....] " wygasło z dniem 13.10,1999r. i i zostało wykreślone z księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości. Od tej daty do dnia 3. 03. 2001 r. nieruchomość pozostawała we władaniu Gminy Miasta K. W tej sytuacji nie było przeszkód do realizacji uprawnienia przewidzianego art. 136 ust. 3 u .g. n., dla spadkobierców poprzedniego właściciela. Wygaśniecie prawa użytkowania wieczystego przed upływem terminu na jaki zostało ustanowione, a w istocie rezygnacja z tej działki przez użytkownika wieczystego dowodnie świadczy, że stała się ona zbędna na cel określony w umowie o oddanie w użytkowanie wieczyste i decyzji o wywłaszczeniu. Skoro prawo użytkowania wieczystego wygasło odpadła negatywna przesłanka zwrotu nieruchomości. Bowiem dysponentem działki stała się na powrót Gmina Miasta K. W tej sytuacji zarząd jednostki samorządu terytorialnego obowiązany był zawiadomić poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę w trybie art. 136 ust. 5 u. g. n o zamiarze użycia nieruchomości na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu , informując go jednocześnie o możliwości zwrotu nieruchomości. Uprawnieni z ustawy , tu, spadkobiercy poprzedniego właściciela - E.D. , L.G. i J.K. mogli skorzystać z tej możliwości w terminie trzech miesięcy , licząc od dnia zawiadomienia ich pod rygorem utraty tego uprawnienia. Dopiero bezskuteczny upływ 3-miesiezcnego terminu powoduje wygaśnięcie uprawnienia do żądania zwrotu nieruchomości. Wówczas też dopiero ustaje ustawowy zakaz żart. 136 ust. l u g.n. użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Pominięcie wskazanych wyżej czynności przez organ administracji publicznej jest naruszeniem przytoczonych wyżej przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, a i także art. 9 k.p.a., który nakazuje informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwać by strony z powodu nieznajomości prawa nie poniosły szkody i w tym celu udzielając im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Tymczasem przedmiotowa działka od dnia wygaśniecie umowy Użytkowania wieczystego tj. od 13.10. 1999 r do dnia 13..03. 2001r. czyli przekazania jej na własność [....] Diecezji Kościoła [....] pozostawała we władaniu Gminy, a strony mimo toczącego się postępowania administracyjnego o jej zwrot nie były o tym informowane ani też zawiadomione o zamiarze zadysponowania w sposób trwały przedmiotową działką na rzecz innego podmiotu. Doszło więc do naruszenia zasad zawartych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, art. 7 (praworządności), art. 8 (pogłębiania zaufania obywateli), art. 12 (szybkości postępowania).

Ustawowy zakaz użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, wprowadzony przepisem art. 136 ust. l przy uwzględnieniu art. 137 u.g.n. ma charakter bezwzględny i nieograniczony w czasie, /por. str. 242 i nast. Tadeusz Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" WP Lexis Nexis 2004, i str. 386 i nast. "Gospodarka nieruchomościami - Przepisy i komentarz" - J. Szachułowiecz- WP Lexis Nexis" W-wa 2002 .

Skoro nieruchomość ta stała się zbędna na cel, dla którego została nabyta przez Skarb Państwa w trybie powołanej wyżej ustawy art. 6 ust. l o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dn. 12.03. 1958 r,-co jest obecnie okolicznością bezsporną i nie istniało już od 13.10 1999 r. żadne prawo do niej osób trzecich, a więc w czasie gdy spadkobiercy starali się o jej zwrot, to po stronie właściwego organu powstał obowiązek zawiadomienia spadkobierców o zamiarze użycia jej na inny cel zgodnie z ustawowym wymogiem art. 135 ust. 2. u.g.n. Zaniechanie tego obowiązku i zadysponowanie nieruchomością bez uzyskania stanowiska uprawnionych jest naruszeniem praw podmiotowych przysługujących z mocy tej ustawy poprzednim właścicielom lub ich spadkobiercom i zasad postępowania przewidzianych w powołanych wyżej przepisach oraz art. 77 k.p.a. mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uwzględniając skargę orzekł, jak w sentencji na postawie art. 145 par. l pkt. l lit. "a" i "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.