Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 928/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: Art. 1 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: Art. 134 par. 1, art. 145 par. 1, art. 152, art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: Art. 8, art. 9, art. 16, art. 61, art. 155, art. 156, art. 161, art. 163
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 5, art. 11, art. 12, art. 14, art. 4, art. 104, art.. 106, art. 107
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Tadeusz Wołek (spr.) Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2008r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 sierpnia 2008r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2008 r. po wszczęciu postępowania z urzędu zmieniając decyzję z dnia [...] 2007 r.:

1.przyznał zasiłek stały A. P. od dnia [...] 04.2008 r. do [...] 04.2008 r. w kwocie 444 zł.,

2.uznał, iż zasiłek stały od dnia [...] 05.2008 r. do [...] 05.2008 r. nie przysługuje,

3.wstrzymał realizację świadczenia w formie zasiłku stałego od dnia [...] 06.2008r.,

4.nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu decyzji organ i instancji wskazał, że zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony, bez jej zgody w przypadku zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej.

Zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub nie poinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.

Zmiana decyzji administracyjnej w części dotyczącej okresu realizacji świadczenia nastąpiła w oparciu o wywiad środowiskowy i zebraną dokumentację dotyczącą aktualnej sytuacji materialnej skarżącej.

Decyzją z dnia [...] 2007r. przyznano skarżącej zasiłek stały w wysokości 444 zł. miesięcznie od dnia [...] 07.2007r. do [...] 06.2009 r.

Zgodnie z art. 109 ustawy osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Informacja o powyższym obowiązku została przekazana skarżącej przez pracownika socjalnego oraz znajduje się w pouczeniu decyzji.

Skarżąca nie dopełniła tego obowiązku i nie poinformowała o zmianie sytuacji dochodowej tj. o otrzymaniu jednorazowego dochodu w wysokości 20.000 zł. tytułem darowizny od siostry.

Zgodnie z art. 8 pkt 11 ustawy o pomocy społecznej w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego, przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejny miesięcy poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

A zatem kwotę 20.000 zł. rozłożono na 12 rat i przyjęto jako dochód miesięczny w wysokości 1.666,67zł w okresie od [...] 04.2008 r. do [...] 03.2009 r. Wobec powyższego dochód skarżącej od miesiąca kwietnia 2008 r. wynosi 1666,67 zł. miesięcznie.

Wysokość zasiłku stałego w oparciu o art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej jako różnicę pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej ustalonym zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, czyli 477 zł., a dochodem tej osoby. Kwota zasiłku stałego nie może być wyższa niż 444 zł. Wysokość świadczenia jest dostosowana do wysokości dochodu.

A zatem od miesiąca maja 2008 r. świadczenie w postaci zasiłku stałego skarżącej nie przysługuje.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca podnosząc, iż nie zgadza się z decyzją. Wskazała na swoją bardzo trudną sytuację materialną i zdrowotną oraz, że wszystkie posiadane pieniądze wydała na spłatę zadłużenia, leczy się po przebytych rozległych poparzeniach skóry, nie ma obecnie środków na opłacenie czynszu za mieszkanie, prądu, gazu, wykupienie lekarstw, jedzenia, odzieży i środków higienicznych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 29.08.2008r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazało art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1, 3 i 11, art. 37 ust. 1 pkt 1, art. 106 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 115, poz. 728) oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że z przeprowadzonej w dniu 20 maja 2008 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca ma lat 50, prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Według jej oświadczenia w miesiącu kwietniu 2008 r. uzyskała dochód jednorazowy w kwocie 20.000 zł. od swojej siostry tytułem spłaty swojego udziału w spadku po zmarłym bracie, ale tego faktu nie zgłosił organowi I instancji.

W celu zmiany decyzji przyznającej zasiłek stały, organ I instancji na podstawie art. 102 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wszczął postępowanie w kierunku zmiany decyzji przyznającej świadczenie.

Z uwagi na to, że fakt i wysokość otrzymania przez skarżącą w kwietniu 2008r. jednorazowego dochodu w wysokości 20.000 zł. nie budzi wątpliwości, organ I instancji w celu ustalenie dochodu zastosował przepis art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej.

Ustawowe kryterium osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł miesięcznie (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy), zatem 5-krotność tej kwoty wynosi 2.385 zł. (5 x 477 zł = 2.385 zł), co oznacza, że jednorazowa kwota dochodu w wysokości 20000 zł. jest znacznie wyższa od tej kwoty. Zatem kwotę jednorazowego dochodu należy podzielić w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, co daje kwotę 1.666,67 zł. miesięcznie (20.000 zł /12 miesięcy = 1.666,67 zł) i kwota ta jest około 3,5-krotnie większa niż ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, co skutkuje tym, że świadczenia z art. 37 ustawy (zasiłek stały) w okresie od [...] maja 2008r. do [...] maja 2008 r. nie przysługuje, a jego realizację od [...] czerwca 2008 r. należy wstrzymać.

Kolegium wskazało, że decyzje administracyjne ostateczne na podstawie których strona nabyła określone prawa, mogą być wyjątkowo wzruszane. Przykładem wyjątku jest art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej.

W sprawach ustalania prawa do zasiłku stałego z ustawy o pomocy społecznej (art. 37) ustawodawca pozostawił ograniczoną możliwość działania w granicach swobodnego uznania, albo też w niektórych sytuacjach pozbawił tej możliwości.

Zatem, zadaniem organu I instancji jest ustalenie sytuacji faktycznej i jej subsumcja pod obowiązujące przepisy prawa. Zadaniem Kolegium jest zaś weryfikacji przeprowadzonego postępowania I instancyjnego pod względem faktycznym i prawnym. Wynik tego postępowania pozwala na utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy.

A. P. w skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie podniosła, iż nie wiedziała o obowiązku zgłoszenia otrzymanej darowizny. Ponadto wskazała, że wszystkie pieniądze wydała na spłatę zadłużenia, znajduje się w krytycznej sytuacji zdrowotnej i finansowej, nie posiada dochodów, a pracy nie może podjąć ze względu na stan zdrowia. Podkreśliła, że obecnie nie może opłacać czynszu za mieszkanie, opłat za prąd, gaz i wykupić lekarstw, jedzenia, środków higienicznych, a ponadto nie ma opłacanych składek na ubezpieczenie zdrowotne.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wniosło o jej oddalenie. Kolegium ustosunkowując się do podniesionych w treści skargi zarzutów i sytuacji skarżącej, stwierdziło, że rozumie ciężką i nadzwyczajną sytuację życiową i dochodową skarżącej, ale podniesione zarzuty nie korespondują bezpośrednio z przepisami prawa, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Kolegium wydając zaskarżoną decyzję nie mogło działać w granicach swobodnego uznania, ale w oparciu o sztywno obowiązujące przepisy prawa, a w szczególności art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do art. 1 § 2 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z powodów odmiennych, aniżeli podnosi skarżąca. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Granice orzekania wyznaczone są tylko i wyłącznie granicami sprawy rozpatrywanej przez Sąd, czyli ogółem elementów stosunku administracyjno-prawnego będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji (wyrok NSA z dnia 20.07.2005 r., I FSK 68/05, LEX nr 172990). Zgodnie, bowiem z art. 134 § 1 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Granice sprawy w rozumieniu powyższego przepisu wyznacza przedmiot rozstrzygnięcia w zaskarżonej ostatecznej decyzji organu odwoławczego (wyrok NSA z dnia 2.11.2005 r., I FSK 264/05, LEX nr 187951).

Podstawowym przepisem ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 115, poz. 728) odnoszącym się do zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie społeczne jest art. 106 ust. 5. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5 ustawy. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej jest niewątpliwie odstępstwem od zasady ochrony praw dobrze nabytych oraz od zasady trwałości decyzji ostatecznych wyrażonej w art. 16 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej k.p.a.

Podstawowe przypadki dopuszczające ograniczenie zasady ochrony praw dobrze nabytych określa kodeks postępowania administracyjnego między innymi w art. 155 k.p.a. dającym możliwość uchylenia lub prawidłowej decyzji, na mocy której strona nabyła prawo, za zgodą strony czy też w art. 163 k.p.a. stanowiącym, że organ administracji publicznej mogą uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach, o ile przewidują to przepisy szczególne". W konsekwencji, zatem wyrażony w art. 106 ust. 5 zapis ustawy o pomocy społecznej ma charakter takiego przepisu lex specialis w stosunku do uregulowań zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego.

Ustawodawca w redakcji art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej konsekwentnie posługuje się pojęciami: "zmienia" i "uchyla" decyzję. Oznacza to, iż zarówno zmiana decyzji pierwotnej przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, jak i jej uchylenie ma charakter konstytutywny. Decyzja ta wpływa, bowiem na dotychczasowy zakres przyznanych świadczeń z pomocy społecznej (zmienia ich wysokość, odmiennie je kształtuje lub wręcz je odbiera).

Ze względu na konstytutywny charakter decyzji może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc. Konstytutywny charakter decyzji wydawanych w trybie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej wynika również z samego trybu, w jakim jest ona wydawana. Na gruncie kodeksu postępowania administracyjnego wzruszenie decyzji tworzących prawa nabyte dla stron następuje np. na podstawie art. 155 k. p. a. czy 161 k. p. a, poprzez wydanie decyzji o charakterze konstytutywnym. Stąd też również decyzja wydawana na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy, która zmieniając lub uchylając pierwotną decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej, ma charakter decyzji konstytutywnej.

Stwierdzenie przez organ administracyjny ziszczenia się przesłanek określonych w art. 106 ust. 5 ustawy wiąże się, więc z wydaniem decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzję pierwotną ze skutkiem ex nunc. Brak jest, więc jakichkolwiek podstaw, by uchylać lub zmieniać ową decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej ex tunc np. wstecz z chwilą zaistnienia zmiany sytuacji dochodowej uprawnionego czy też pobrania nienależnego świadczenia. Skutki uchylenia decyzji administracyjnej wstecz (ex tunc) doktryna i prawodawca wiąże wyłącznie z decyzjami o charakterze deklaratoryjnym.

Mając na uwadze brzmienie art. 14 ustawy o pomocy społecznej, na podstawie którego w sprawach nieuregulowanych przez ustawę odpowiednie zastosowanie w postępowaniu z zakresu pomocy społecznej mają przepisy kodeksu postępowania administracyjnego - możliwość uchylenia decyzji z mocą wsteczną istnieje tylko w trybie nadzwyczajnym postępowania administracyjnego - stwierdzenia nieważności (art. 156 k.p.a.). Wówczas jednak w takim przypadku należałoby wszcząć odpowiednie postępowanie i wykazać, że zachodzą przesłanki z art. 156 k.p.a.

Brak jest także powodów, które by miały uzasadniać wzruszenie decyzji ostatecznej (jej zmianę lub uchylenie), na mocy której strona nabyła prawo do otrzymania pomocy społecznej w określonej formie, z mocą wsteczną. W szczególności, nie jest to potrzebne dla nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej. Jak wskazano to wyżej, są to dwa odrębne zakresy działania organów administracyjnych, a co więcej - to właśnie stwierdzenie pobierania świadczenia nienależnego jest przesłanką zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej. Natomiast zmiana lub uchylenie tej pierwotnej decyzji nie pozostaje w żadnym związku z możliwością nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej jest postępowaniem w nowej sprawie. Nie jest to, zatem kontynuowanie czy rozpatrywanie na nowo sprawy administracyjnej rozstrzygniętej już ostateczną decyzją, przyznającą określone uprawnienia do świadczeń z pomocy społecznej. Jest to całkiem nowa sprawa administracyjna, której zakres wyznacza treść art. 106 ust. 5 ustawy. W ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego wpierw winno być badane, czy została spełniona któraś z przesłanek wskazanych w tym przepisie, a następnie, jaki wpływ mają dokonane ustalenia na ostateczną decyzję przyznającą świadczenia z zakresu pomocy społecznej, tj. czy należy ją uchylić w całości czy tylko zmienić.

Postępowanie w tej sprawie należy wszcząć na zasadach określonych w art. 61 k.p.a. Ponieważ w zasadzie postępowanie na zasadzie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej wszczynane będzie z urzędu, to swoje zastosowanie będzie miał art. 61 § 4 k.p.a, nakazujący zawiadomić strony o wszczęciu postępowania.

Decyzja o zmianie lub uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z zakresu pomocy społecznej, jako wydana przez organ I instancji, podlega na ogólnych zasadach kontroli instancyjnej przez organ odwoławczy oraz kontroli sądowoadministracyjnej.

Zastosowanie przez organ administracyjny trybu uregulowanego w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej służy wyłącznie zmianie lub uchyleniu decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej w związku ze stwierdzonymi przesłankami i ma na celu zapobieżenie dalszemu korzystaniu z tych świadczeń w sposób niewłaściwy przez osoby, które takiej pomocy nie potrzebują lub uzyskały ją, nie ujawniając swoich prawdziwych dochodów lub stanu majątkowego albo wskutek zmiany przepisów prawa czy zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej. W szczególności zmiana lub uchylenie decyzji w trybie art. 106 ust. 5 ustawy nie służy wyznaczeniu wysokości świadczeń nienależnie pobranych oraz ich zwrotowi.

Nałożenie na stronę obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest skutkiem odrębnego postępowania administracyjnego. Stwierdzenie pobrania świadczenia nienależnego jest przesłanką zmiany lub uchylenia decyzji w trybie art. 106 ust. 5 ustawy, a nie na odwrót. Uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie nie jest przesłanką do wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego.

Zgodnie z brzmieniem art. 6 pkt 16 ustawy świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Dla skorzystania z tych przesłanek organ administracyjny winien pouczyć wcześniej świadczeniobiorcę o obowiązku informowania organu przyznającego pomoc społeczną o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń, co wynika z treści art. 109 ustawy.

Wynika to także z zasady ogólnej postępowania administracyjnego zawartej w art. 9 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej należyte i wyczerpujące informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy mają czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zgodnie z zasadą zawartą w art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Nie sposób, zatem stwierdzić, że pobrane świadczenie jest świadczeniem nienależnym, jeżeli z akt sprawy nie wynika, iż stosowne w tym względzie pouczenie zostało świadczeniobiorcy doręczone.

O obowiązku zwrotu świadczeń nienależnie pobranych orzeka organ administracyjny w odrębnym postępowaniu (wszczynanym z urzędu) i decyzji administracyjnej. Zgodnie z brzmieniem art. 104 ust. 3 ustawy wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej, co jednoznacznie wskazuje, iż ustalenie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia następuje w drodze decyzji administracyjnej, w której następuje ustalenie "wysokości należności podlegającej zwrotowi".

Wysokość należności podlegającej zwrotowi nie jest w sposób automatyczny równa wysokości nienależnie pobranych świadczeń. Poza skrajnymi przypadkami, kiedy z jednej strony organ nałoży obowiązek zwrotu świadczeń w pełnej wysokości (w postępowaniu wyjaśniającym okaże się, że nieprawdziwe dane bądź zmiana sytuacji materialnej nie kwalifikowały w ogóle do uzyskania świadczeń np. przekroczone kryterium dochodowe), a z drugiej strony odstąpi od nałożenia obowiązku zwrotu pobranych świadczeń (np. zmiana sytuacji osobistej nie miała wpływu na ustaloną wysokość świadczeń), w większości przypadków obowiązek zwrotu będzie dotyczył tylko części pobranych świadczeń. Ustawodawca wskazał, bowiem w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Tym samym w przypadku ujawnienia przypadku świadczeń nienależnie pobranych organy administracyjne zmierzać winny wyłącznie do "restytucji stanu, zgodnego z prawem" naruszonego poprzez podanie nieprawdziwych danych lub niepoinformowanie o zmianie sytuacji osobistej lub materialnej, a nie do ukarania takiej osoby.

Przywrócenie stanu zgodnego z prawem polegać powinno na nakazaniu zwrotu nienależnego świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy wysokością świadczenia dotychczas pobieranego przez świadczeniobiorcę a prawidłowo określoną wysokością tego świadczenia opartą na ujawnionych danych. Ponieważ co do zasady świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, to również taką sekwencję czasową - miesiąca kalendarzowego (od momentu przyznania świadczenia do ujawnienia przez organ lub poinformowania go o okolicznościach stanowiących przesłanki stwierdzenia świadczeń nienależnie pobranych) posługiwać się należy przy określaniu czasu, za który zwrócić należy świadczenia nienależnie pobrane.

Świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny (art. 98 ustawy). Jednocześnie jednak ustawodawca nakazał odpowiednie stosowanie art. 104 ust. 4 ustawy, tj. w przypadkach szczególnych, zwłaszcza, jeżeli żądanie zwrotu w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. Jest to decyzja wydawana w ramach uznania administracyjnego.

Odnosząc powyższe uwagi do sprawy poddanej kontroli Sądu, należy stwierdzić, że organy obu instancji wydały decyzje z naruszeniem art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ I instancji wydał, bowiem w dniu [...] 2008 r. decyzję w trybie wskazanego przepisu zmieniającą poprzednią decyzję z dnia [...] 2007 r., w której nie tylko przyznał skarżącej świadczenie w formie zasiłku stałego od dnia [...] kwietnia 2008 r. do dnia [...] kwietnia 2008 r. w niezmienionej wysokości, pomimo, że to świadczenie było już przyznane skarżącej w tym okresie z mocy poprzedniej decyzji, ale również określił, że zasiłek stały od dnia [...] maja 2008 r. nie przysługuje, a więc wstecz. Błędu tego nie dostrzegło Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując jako organ odwoławczy decyzję organu I instancji.

Uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w zakresie wyżej opisanym, które mogło mieć i miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł jak w sentencji.

Zgodnie z art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylone decyzje nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

Przy ponownym prowadzeniu postępowania organy uwzględnią oceny prawne i wskazania powyżej wyrażone zgodnie z dyspozycją art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.