Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1893/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6243 Skierowanie do służby zastępczej
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras Asesor WSA Janusz Walawski Asesor WSA Andrzej Kołodziej (spr.) Protokolant apl. prok. Tomasz Nowicki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2005 r. sprawy ze skargi W. S. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia do odbywania służby zastępczej 1) uchyla zaskarżone orzeczenie, 2) stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Orzeczeniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2004 r. Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej w W., na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217), odmówiła W. S. przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej, gdyż poborowy nie potrafił wskazać związku między swoim wyznaniem rzymsko-katolickim, a niechęcią do odbywania służby wojskowej oraz nie wykazał żadnych związków organizacyjnych i personalnych z ruchem pacyfistycznym i organizacjami pokrewnymi, a nadto nie potrafił wskazać źródła swych przekonań moralnych i etycznych.

W odwołaniu od tego orzeczenia do Komisji do Spraw Służby Zastępczej W. S. nie zgodził się z argumentacją Komisji Wojewódzkiej, podnosząc, że błędne jest jej stanowisko odnoszące się do braku wykazania związków organizacyjnych i personalnych z ruchem pacyfistycznym, gdyż okoliczności te nie mają w sprawie znaczenia.

Wskazał, że jego prywatną sprawą jest mieć takie, a nie inne przekonania nie będąc członkiem żadnej organizacji, zaś w swoim życiu nie stosuje przemocy i siły fizycznej wobec drugiego człowieka.

Komisja do Spraw Służby Zastępczej orzeczeniem z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania W. S., na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej, odmówiła przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej.

W uzasadnieniu zaś wskazała, że stwierdzenia zawarte we wniosku trudno uznać za zasady moralne, a nadto, że poborowy nie wykazał, by wyznawane przez niego zasady traktował jako bezwzględny nakaz moralny kształtujący jego światopogląd.

W konkluzji organ stwierdził, że nie dopatrzył się w przedstawionych przez poborowego argumentach przesłanek, o jakich mowa w art. 1 ustawy.

W skardze na powyższe orzeczenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. S. wniósł o przyznanie mu służby zastępczej jako spełnienia powszechnego obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz zwolnienie z kosztów postępowania sądowego z powodu bardzo trudnych warunków materialnych.

W uzasadnieniu powołał się natomiast na argumenty zbieżne z zawartymi w odwołaniu, podnosząc, że nie potrafi podać innych źródeł przekonań, których brak sugeruje organ.

W odpowiedzi na skargę Komisja do Spraw Służby Zastępczej wniosła o jej oddalenie i podtrzymała w całości swoje stanowisko faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonym orzeczeniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając legalność zaskarżonego orzeczenia Komisji do Spraw Służby Zastępczej pod tym kątem należy stwierdzić, że narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie, a skarga zasługuje na uwzględnienie.

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217) jest nową regulacją prawną, której celem jest, w myśl art. 1, określenie zasad przeznaczenia do służby zastępczej, kierowanie do jej odbycia oraz odbywanie służby zastępczej przez podlegających obowiązkowi służby wojskowej, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie służby.

Zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 ustawy, orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej, zwana dalej "komisją wojewódzką", natomiast stosownie do jej przepisu art. 13 ust. 1, poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni, od dnia otrzymania orzeczenia komisji wojewódzkiej przysługuje odwołanie do komisji do spraw służby zastępczej, zwanej dalej "komisją".

Jednocześnie w art. 6 ustawy o służbie zastępczej ustawodawca postanowił, że do postępowania w sprawach określonych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), o ile ustawa nie stanowi inaczej (ust. 1). Od wydanych decyzji przysługuje skarga do sądu administracyjnego na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) (ust. 2).

Z kolei przepis art. 14 ust. 5 przedmiotowej ustawy zawiera upoważnienie ustawowe stanowiące, że Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, m.in. tryb działania komisji wojewódzkiej i komisji, sposób dokumentowania ich działalności, a także wzory orzeczeń w sprawach przeznaczenia do służby zastępczej.

Rada Ministrów wykonała powyższe upoważnienie wydając w dniu 24 lutego 2004 r., na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o służbie zastępczej, rozporządzenie w sprawie komisji wojewódzkich do spraw służby zastępczej i komisji do spraw służby zastępczej (Dz. U. Nr 35, poz. 307), którego załącznikiem nr 1 jest wzór orzeczenia komisji wojewódzkiej do spraw służby zastępczej w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej, zaś załącznikiem nr 2 – wzór orzeczenia komisji do spraw służby zastępczej w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej.

Należy w tym miejscu zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie konsekwentnie stoi na stanowisku, że rozporządzenie ma charakter aktu wykonawczego, wydawanego na podstawie ustawy i w celu jej wykonania. Po pierwsze zatem – rozporządzenie musi być wydane na podstawie wyraźnego oraz szczegółowego upoważnienia ustawy i zmieścić się w zakresie określonym w upoważnieniu. Po drugie – brak stanowiska ustawodawcy w danej sprawie, przejawiający się nieprecyzyjnością lub ogólnością upoważnienia, winien być interpretowany jako nieudzielenie w tym zakresie kompetencji normodawczej do wydania rozporządzenia. Upoważnienie nie może też opierać się na domniemaniu objęcia jego zakresem materii w upoważnieniu niewymienianych. Nie podlega ona wykładni rozszerzającej, ani też celowościowej. Po trzecie – jeżeli rozporządzenie określa tryb postępowania, winno to czynić tak, aby zachowana została spójność z postanowieniami ustawy. Po czwarte – akt tego rodzaju, oprócz niesprzeczności z ustawą, z której wynika upoważnienie i na podstawie której został wydany, nie może być sprzeczny z normami konstytucyjnymi, a także aktami ustawodawczymi, które pośrednio lub bezpośrednio dotyczą materii stanowiącej przedmiot rozporządzenia. Po piąte – sfera praw i wolności stanowi materię konstytucyjną, w ramach której przewiduje się upoważnienie na rzecz konstytucyjnie dopuszczalnej regulacji ustawowej. Sfera ta nie może zostać jednakże uregulowana wyłącznie w aktach podustawowych – tj. rozporządzeniach ministra (wyrok z dnia 26 lipca 2004 r. U 16/02, OTK-A 2004/7/70).

W rozpatrywanej sprawie zaskarżone orzeczenie zostało wydane według wzoru, stanowiącego załącznik nr 2 do powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów. Sentencja orzeczenia zawiera sformułowanie "postanawia odmówić przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej".

Zgodnie zaś z art. 138 § 1 kpa, który ma zastosowanie do postępowania w sprawach określonych w ustawie o służbie zastępczej stosownie do jej art. 6 ust. 1, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:

1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji, albo

3) umarza postępowanie odwoławcze.

Należy zauważyć, że przepis ten zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego, co oznacza, że nie jest on uprawniony do wydania decyzji o sentencji innej niż w nim wymienione.

Zatem załącznik nr 2 do rozporządzenia, stanowiący jego integralną część, jest sprzeczny z Kodeksem postępowania administracyjnego.

W takiej sytuacji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy Komisja do Spraw Służby Zastępczej winna wydać swoje orzeczenie kierując się unormowaniem zawartym na wspomnianym przepisie art. 138 § 1 kpa.

Odnosząc się do wniosku skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy zauważyć, że zgodnie z przepisem art. 239 pkt 1 lit. t ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność w sprawach z zakresu powszechnego obowiązku obrony.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

O zakresie, w jakim zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane Sąd orzekł na podstawie art. 152 tej ustawy.