Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1738/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 4, art. 32
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151, art. 200;
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 14 maja 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Geremek Sędziowie NSA Maria Lorych-Olszanowska WSA Barbara Koś (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi L. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z dnia 26 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi A. O. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę [...],- ([...] i [...]) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...],- ([...] i [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia 26 września 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3 – 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) i art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 24 lipca 2013 r. nr [...] odmawiającą L. P. umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na:

1) ubezpieczenia społeczne, w tym:

- składek finansowanych przez płatnika za okres od 02/2009 r. do 03/2009 r., od 05/2009 r. do 08/2010 r., od 01/2011 r. do 08/2011 r. w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych od składek finansowanych przez płatnika za okres od 02/2009 r. do 03/2009 r., od 05/2009 r. do 08/2010 r., od 01/2011 r. do 08/2011 r. w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych od składek finansowanych przez ubezpieczonych za okres od 07/2009 r. do 08/2010 r. i od 01/2011 r. do 08/2011 r. w kwocie [...] zł,

- kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

2) ubezpieczenie zdrowotne, w tym:

- składek finansowanych przez płatnika za okres od 06/2009 r. do 08/2011 r. w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych od składek finansowanych przez płatnika za okres od 06/2009 r. do 08/2011 r. w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych od składek finansowanych przez ubezpieczonych za okres od 06/2009 r. do 08/2011 r. w kwocie [...] zł,

- kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

3) Fundusz Pracy i FGŚP, w tym:

- składek finansowanych przez płatnika za okres: 09/2009 r., od 12/2009 r. do 09/2010 r. i od 12/2010 r. do 07/2011 r. w kwocie [...] zł ,

- odsetek od ww. należności w kwocie [...] zł,

- kosztów upomnienia w kwocie [...] zł.

Organ orzekał w następującym stanie sprawy.

W dniu 15 kwietnia 2013 r. wpłynął do organu wniosek L. P. o umorzenie wszelkich należności z tytułu nieopłaconych składek powstałych w związku z działalnością gospodarczą (wykreśloną z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 1 czerwca 2011 r.). W uzasadnieniu wniosku wskazał, że Sąd Rejonowy w Poznaniu oddalił jego wniosek o ogłoszenie upadłości z uwagi na brak majątku. Podał, że nie posiada środków finansowych na życie i uregulowanie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, gdyż obciążony jest alimentami na rzecz byłej żony i pełnoletniej córki oraz dwójki małoletnich dzieci.

W dniu 15 maja 2013 r. wpłynęło pismo Wnioskodawcy, w którym wniósł o rozpatrzenie wniosku w oparciu o przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2 i pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Na podstawie zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów dotyczących możliwości płatniczych i sytuacji materialnej Wnioskodawcy organ ustalił, że Wnioskodawca przebywa na zwolnieniu lekarskim, a zatrudniony jest w Firmie [...] – J. S. na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony, z wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości [...] zł. Wnioskodawca nie wskazał członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie. Zeznał, że na leczenie przeznacza [...] zł miesięcznie. Nadto opłaca alimenty na rzecz byłej żony i pełnoletniej córki oraz dwójki małoletnich dzieci w formie przelewu w wysokości [...] zł miesięcznie. Alimenty częściowo dochodzone są w trybie przymusowym. Wskazał, że posiada zaległości wobec księgowej – K. U., które dochodzone są przez Komornika Sądowego w Poznaniu, jednak na potwierdzenie powyższego nie została przedłożona stosowna dokumentacja. Jest właścicielem samochodu osobowego marki Volvo S80 - rok prod. 1999. Wnioskodawca złożył do akt sprawy kopię wniosku o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację jego majątku oraz postanowienia Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 8 października 2010 r. o oddaleniu ww. wniosku z powodu braku majątku.

Decyzją z dnia 24 lipca 2013 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu odmówił L. P. umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, nie stwierdzając przesłanek całkowitej nieściągalności zadłużenia określonych w art. 28 ust. 3 pkt 2 i pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na które powoływał się Skarżący. Organ wyjaśnił, że wprawdzie Sąd Rejonowy w Poznaniu faktycznie oddalił wniosek dłużnika L. P. o ogłoszenie upadłości, jednak z uwagi na wniesione zażalenie postępowanie w tej sprawie nie zostało jeszcze zakończone. Ponadto organ wskazał, że Wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia oraz posiada majątek ruchomy, na którym Zakład dokonał zabezpieczenia wierzytelności. Nadto prowadzone w stosunku do zadłużenia postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone i żaden uprawniony organ nie wydał postanowienia o braku majątku, z którego można dochodzić należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji i umorzenie wnioskowanych należności, zarzucając błędne ustalenia w zakresie wysokości obciążających go kosztów utrzymania i należności z tytułu alimentów oraz dalszego trwania postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości. Wskazał w szczególności, że aktualnie ze względu na depresję leczy się psychiatrycznie. Zobowiązany jest do opłacania alimentów na rzecz byłej żony w kwocie [...] zł miesięcznie i córki w wysokości [...] zł miesięcznie, jednak nie jest w stanie wywiązać się z tego w pełnej wysokości. Nadto wskazał, że wraz z A. S. są rodzicami dwójki dzieci, nad którymi sprawuje opiekę, gdyż partnerka prowadzi działalność gospodarczą, aby móc utrzymać siebie i dzieci. Zeznał, że nie jest w stanie zarobić więcej pieniędzy, a ponosi także koszty własnego utrzymania, tj. na jedzenie i ubrania. Wskazał, że mając na względzie powyższe okoliczności wykluczone jest, ażeby kiedykolwiek mógł spłacić należności z tytułu nieopłaconych składek. Nadto podniósł, że przywilej egzekucyjny należności alimentacyjnych sprawia, iż będą one miały zawsze pierwszeństwo zaspokojenia przed należnościami ZUS, Urzędu Skarbowego i innych wierzycieli.

Uwzględniając wniosek Skarżącego, organ przesłuchał A. S., która w złożonych zeznaniach wskazała, że na niej spoczywa obowiązek utrzymania rodziny. Prowadzi działalność gospodarczą, która ma charakter sezonowy – gastronomia, jednak nie wskazała wysokości uzyskiwanych z tego tytułu dochodów. Zeznała, że L. P. ma wypłacany zasiłek chorobowy w wysokości około [...] zł, który w całości przeznacza na uregulowanie alimentów na byłą żonę i dziecko, natomiast nie łoży na wychowanie dwójki wspólnych małoletnich dzieci. W związku z powyższym złożyła wniosek do sądu o przyznanie alimentów. Wskazała, że L. P. zamieszkuje u znajomych, natomiast jeżeli zachodzi taka konieczność, przebywa u niej w domu i sprawuje opiekę nad dziećmi. Wskazany przez niego adres korespondencyjny jest miejscem zamieszkania rodziców A. S., którzy udostępnili grzecznościowo swój adres do odbioru korespondencji. Wskazała także, iż L. P. nie posiada żadnych dóbr materialnych, których sprzedaż mogłaby pokryć zobowiązania. Ponadto wyjaśniła, że J. S. (będąca jej siostrą), u której L. P. jest zatrudniony, zlikwidowała lokal, w którym wykonywał pracę. Panie S. nie utrzymują ze sobą kontaktu, zatem brak jest informacji, czy po ustaniu zwolnienia lekarskiego L. P. będzie miał zapewnione miejsce pracy. Nadto dodała, że z uwagi na stan zdrowia L. P. nie wymusza na nim podjęcia dodatkowej pracy.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ rentowy wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3. W przedmiotowej sprawie strona zwróciła się o rozpatrzenie wniosku w oparciu o art. 28 ust. 3 pkt 2 i pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym całkowita nieściągalność zachodzi, gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe przy jednoczesnym braku majątku, z którego można dochodzić należności (art. 28 ust. 3 pkt 2) oraz gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6). Organ ustalił, że Sąd Rejonowy Poznań Stare Miasto w Poznaniu, XI Wydział Gospodarczy dla Spraw Upadłościowych i Naprawczych postanowieniem z dnia 8 października 2010 r. oddalił wniosek L. P. o ogłoszenie upadłości. Zażalenie na powyższe postanowienie zostało oddalone. Aktualnie nie toczy się postępowanie w tym przedmiocie. Biorąc pod uwagę powyższe, organ stwierdził, że wprawdzie Sąd oddalił wniosek L. P. o ogłoszenie upadłości i nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednak jednocześnie nie stwierdzono braku majątku, z którego można dochodzić należności. Wnioskodawca posiada majątek ruchomy, na którym Zakład dokonał zabezpieczenia wierzytelności. Nadto prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone i do dnia wydania niniejszej decyzji żaden uprawniony organ nie wydał postanowienia o braku majątku, z którego można dochodzić należności, zatem nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Biorąc pod uwagę powyższe organ uznał, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2 i pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Odnosząc się do zarzutu błędnego ustalenia wysokości obciążających Wnioskodawcę kosztów utrzymania i należności z tytułu alimentów organ stwierdził, że ustaleń dokonano na podstawie złożonych przez Wnioskodawcę oświadczeń. Nadto wskazał, że do wniosku o umorzenie należności, jak i do wniosku o ponowne jego rozpatrzenie nie zostały dołączone żadne dokumenty potwierdzające wysokość tych kosztów. Aktualnie Skarżący przebywa na zwolnieniu lekarskim, jednak nie została przedłożona dokumentacja, z której wynikałoby, że jest on całkowicie i trwale niezdolny do pracy. Nadto nie wskazał na konieczność korzystania z pomocy instytucjonalnej w formie zasiłków celowych, co byłoby formalnym potwierdzeniem podnoszonej trudnej sytuacji materialnej.

Ponadto organ rentowy przyznał, że przywilej egzekucyjny należności alimentacyjnych sprawia, że będą one miały zawsze pierwszeństwo zaspokojenia przed innymi należnościami, w tym z tytułu nieopłaconych składek, jednocześnie jednak stwierdzając, że podjęcie przez Skarżącego lepiej płatnego, bądź dodatkowego zatrudnienia pozwoli chociaż na częściową spłatę zadłużenia w dłuższym okresie czasu.

Organ podkreślił, że umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek zastrzeżone jest dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, nie jest realnie możliwe wywiązanie się z ciążącego na płatniku zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (wyrok Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 24.11.2004 r., sygn. akt III AUa 1381/04, 2005/2/54). Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest natomiast wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi bowiem wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu tymi środkami. Dotyczy to również podejmowanej w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Organ podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie zobowiązany jest do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Dlatego też, orzekając w przedmiotowej sprawie uwzględniono i wyważono nie tylko słuszny interes osoby zobowiązanej do opłacenia składek, ale także interes społeczny, czyli innych ubezpieczonych, którzy płacą regularnie składki i nie mogą z tego powodu ponosić konsekwencji braku zapobiegliwości i ryzyka gospodarczego innych nie płacących składek ubezpieczonych. Ponadto zbytnia pobłażliwość i nieracjonalne umarzanie składek naruszałoby interes społeczny w ten sposób, że mogłoby to doprowadzić do braku środków na wypłacanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego osobom, które opłacały te składki i nabyły uprawnienia do świadczeń, czego konsekwencje ponosiliby nie tylko ubezpieczeni, ale całe społeczeństwo.

W skardze na powyższą decyzję L. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o umorzeniu należności, zarzucając błędne uznanie, że nie zaszły przesłanki ich umorzenia.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik Skarżącego, ustanowiony z urzędu, w złożonych pismach procesowych wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Podkreślił, że zdaniem Strony przeprowadzone postępowanie dowiodło, że jej sytuacja rodzinna i finansowa uzasadniają uwzględnienie wniosku o umorzenie należności, ponieważ L. P. ma dwójkę małych dzieci, a dodatkowo choruje, zatem spłacenie należności nie będzie nigdy możliwe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z powyższego wynika, że sądowa kontrola jest dokonywana według kryterium legalności, a więc zgodności zaskarżonego aktu administracyjnego z prawem. Ponadto zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) zwanej dalej P.p.s.a., decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w myśl art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sąd jest obowiązany stwierdzić nieważność decyzji, jeżeli ustali zaistnienie wady powodującej jej nieważność. Powyższe oznacza, że sąd administracyjny w przypadku uwzględnienia skargi na decyzję administracyjną orzeka wyłącznie kasacyjnie, nie posiada natomiast kompetencji do merytorycznego orzekania o prawach lub obowiązkach strony.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w powyżej określonych granicach, Sąd nie stwierdził jednak naruszenia prawa, które uzasadniałoby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

W myśl art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne m. in. w zakresie stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Należy przy tym podkreślić, że organ ma możliwość rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności w ramach tzw. uznania administracyjnego, przy czym uznanie takie nie może być dowolne, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowić może podstawę wydania przez organ decyzji o charakterze uznaniowym.

A zatem wydanie przez organ decyzji o uznaniowym charakterze powinno poprzedzić poczynienie przez organ ustaleń w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący przy podjęciu przez organ wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.). Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności winny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 Kpa.

Natomiast system kontroli podjętej decyzji uznaniowej przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19.11.2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1876/07, Lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10.02.2009 r., sygn. akt I SA/Gd 874/08, Lex nr 483118).

W omawianej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że organ działał prawidłowo, to jest zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, w oparciu o który ustalił stan faktyczny, to jest sytuację osobistą i majątkową Skarżącego, a te ustalenia zasadniczo nie były przez Skarżącego kwestionowane. Istota sporu sprowadzała się natomiast do oceny zasadności wyboru przez organ rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia należności.

W niniejszej sprawie Skarżący wnioskował o umorzenie należności z tytułu zaległych składek powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w powołaniu na przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2 i pkt 6 u.s.u.s. Organ rentowy w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy i na tej podstawie dokonał ustaleń faktycznych istotnych z punktu widzenia wskazanych przesłanek. Analizując okoliczności sprawy trafnie stwierdził przy tym, że w przypadku Skarżącego nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., ponieważ Skarżący posiada majątek ruchomy, na którym Zakład dokonał zabezpieczenia wierzytelności, a prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone i organ egzekucyjny nie wydał postanowienia o braku majątku, z którego można dochodzić należności, zatem nie jest również oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ stwierdził natomiast zaistnienie w niniejszej sprawie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., ponieważ Skarżący przedstawił postanowienie Sądu Rejonowego w Poznaniu, XI Wydział Gospodarczy dla Spraw Upadłościowych i Naprawczych z dnia 8 października 2010 r., sygn. akt [...] oddalające wniosek dłużnika L. P. o ogłoszenie upadłości z opcją likwidacji z uwagi na brak majątku wystarczającego na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, wydane na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze. Pomimo stwierdzenia powyższej przesłanki umorzenia zaległych składek, organ rentowy, odstąpił jednak od ich umorzenia, korzystając z uznania administracyjnego i dając prymat interesowi ogólnospołecznemu. Z ustaleń organu wynika przy tym, że wprawdzie Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak pozostaje w zatrudnieniu, a problemy zdrowotne mają jedynie przejściowy charakter. Skarżący nie wykazał bowiem, by choroba trwale uniemożliwiała mu wykonywania pracy czy też czyniła go niezdolnym do pracy. W tej sytuacji organ uznał, że istnieją realne szanse poprawy sytuacji materialnej skarżącego w przyszłości, w szczególności przez ewentualne podjęcie dodatkowego zatrudnienia bądź zatrudnienia przynoszącego wyższe dochody. Ponadto Zakład posiada zabezpieczenie należności z tytułu składek na majątku ruchomym Skarżącego. Biorąc pod uwagę powyższe organ rentowy uznał, że aktualnie umorzenie należności z tytułu składek byłoby co najmniej przedwczesne, skoro dostrzega jeszcze szanse wyegzekwowania choćby częściowego i w dłuższej perspektywie czasowej zaległych należności. Jednocześnie Zakład podkreślił, że w tej sytuacji umorzenie należności w przedmiotowej sprawie byłoby sprzeczne z interesem ogólnospołecznym, w szczególności innych ubezpieczonych, którzy wywiązują się z obowiązków publicznoprawnych w tym zakresie, a zarazem mogliby być narażeni na negatywne konsekwencje umorzenia należności Skarżącego, mogącego przyczynić się do braku środków na wypłatę stosownych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Powyższe rozstrzygniecie organu w postaci odmowy umorzenia należności pomimo stwierdzenia zaistnienia przesłanki umorzenia, jest zdaniem Sądu należycie uzasadniona i mieści się granicach uznania administracyjnego. W świetle przytoczonych argumentów co do realnej szansy wyegzekwowania należności (przynajmniej częściowego i w dłuższej perspektywie czasowej) oraz ryzyka narażenia innych ubezpieczonych na brak wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego, wybór rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia należności nie nosi cech dowolności. Przyznanie prymatu interesowi ogólnospołecznemu na interesem ubezpieczonego – Skarżącego L. P. należy przy tym ocenić jako uzasadnione w okolicznościach sprawy, biorąc pod uwagę, że egzystencja Skarżącego i jego bliskich nie jest zagrożona, ani nie powoduje konieczności korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej. Skarżący nie wykazał trudności w utrzymaniu własnym, reguluje alimenty na rzecz byłej żony i pełnoletniej córki, które to świadczenia korzystają zresztą z ochrony w postaci pierwszeństwa zaspokojenia, a byt dwojga małoletnich dzieci, które posiada z aktualną partnerką życiową, jest zabezpieczony przede wszystkim przez matkę dzieci, która uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej.

Reasumując, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, mieszcząc się w granicach uznania administracyjnego. Należy bowiem podkreślić, że instytucja umorzenia stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji. Tymczasem Skarżący nie wykazał, aby takie szczególne, wyjątkowe okoliczności zaistniały. Nie jest natomiast wykluczona możliwość ponownego ubiegania się o umorzenie należności w przypadku ewentualnej zmiany sytuacji Skarżącego i zaistnienia wyjątkowych okoliczności przemawiających za zastosowaniem tejże ulgi. Niezależnie od powyższego należy jedynie dodatkowo wskazać, że Skarżący dla złagodzenia skutków ciążących na nim zobowiązań publicznoprawnych może również ubiegać się o ewentualne odroczenie terminu płatności (lub rozłożenie na raty) należności z tytułu zaległych składek, w tym zarówno z tytułu należności głównej, jak i odsetek.

Mając powyższe na uwadze, skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku na podstawie art. 151 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącemu przez adwokata ustanowionego z urzędu Sąd postanowił w punkcie II sentencji wyroku zgodnie z art. 250 powyższej ustawy oraz § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).