Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 151/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 57, art. 58 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 83 b ust. 1, art. 123
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 marca 2019 r. sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 7 grudnia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) powołując m.in. art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 2, 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1778), zwanej dalej "u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia 24 września 2018 r., którą odmówiono J. Ł. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 6 239,96 zł, w tym na ubezpieczenie społeczne za okres od października 2003 r. do stycznia 2004 r. w łącznej kwocie 4682,04 zł (należność główna i odsetki), ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2003 r. do stycznia 2004 r. w łącznej kwocie 1474,17 zł (należność główna i odsetki) oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za grudzień 2003 r. w łącznej kwocie 52 zł (należność główna i odsetki).

W uzasadnieniu podkreślono, że J. Ł. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu składek, wskazując na sytuację zdrowotną i materialną, która nie gwarantuje mu bezpiecznej egzystencji. Po przedstawieniu okoliczności powstania zadłużenia wnioskodawca wskazał, że wyniku podejmowanych prób wyjścia z zaległości, ich stan się powiększał, co skutkowało brakiem możliwość dlaszego prowadzenia działalności gospodarczej. Przez dłuższy czas wnioskodawca wspierał się pomocą z ośrodków społecznych i na przemian pracami dorywczymi, a także pomocą starszego syna, natomiast młodszemu synowi, który studiuje, regularnie płaci alimenty.

Ponadto uległ wypadkowi w pracy i od kilku miesięcy przebywa na zwolnieniu lekarskim z powodu złego stanu zdrowia psychicznego. Umowa z pracodawcą była zawarta tylko na okres roku, do końca listopada, który zapowiedział, że jej nie przedłuży.

ZUS w decyzji z 24 września 2018 r. uzasadnił odmowę umorzenia należności z tytułu składek okolicznością nie wystąpienia żadnej z przesłanek uznania należności za całkowicie nieściągalne w myśl art 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz brakiem wykazania, stosownie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego wnioskodawcy.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS w decyzji z 7 grudnia 2018 r. w pierwszej kolejności dokonał analizy kwestii przedawnienia należności, stwierdzając, że fakt podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, co miało miejsce w dniu 13 kwietnia 2004 r., skutkował zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. Wobec powyższego zadłużenie wnioskodawcy jest aktualne i wymagalne. Organ nie podzielił przy tym zarzutu braku świadomości skarżącego o istnieniu zadłużenia. Nie stwierdził także żadnej z przesłanek uznania należności za całkowicie nieściągalne w myśl art 28 ust. 2 u.s.u.s.

Podkreślono, że działalność gospodarcza została zlikwidowana, jednak skarżący posiada majątek w postaci wynagrodzenia za pracę, istnieje także możliwość przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania na następców prawnych - synów; nie wyczerpano możliwości dochodzenia egzekucyjnego składek przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne - Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; stosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę powoduje, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, zwłaszcza, że potrącenia za okres od sierpnia 2018 r. do października 2018 r. wyniosły łącznie 1.977,46 zł. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane.

Przechodząc do analizy przesłanek, o których mowa § 3 ust. 1 rozporządzenia, organ stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było ono wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Następnie podkreślono, że skutki finansowe działalności gospodarczej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy.

Nie kwestionując problemów zdrowotnych skarżącego, ZUS wyjaśnił, że przedstawiony materiał dowodowy, w tym dokumentacja medyczna nie potwierdza jednoznacznie, całkowitej i trwałej niezdolności skarżącego do pracy zarobkowej.

W sprawie nie występuje również okoliczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która uniemożliwiłaby zobowiązanemu uzyskiwanie dochodu. Stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacanie należności.

Stan zdrowia zobowiązanego utrudnia, ale nie uniemożliwia podjęcia nowej pracy zarobkowej w przypadku rozwiązania obecnej umowy (obowiązującej do 30 listopada 2018 r.). Istnieje również możliwość spłaty zadłużenia np. w formie układu ratalnego.

Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, zaś dokumentacja dotycząca jego sytuacji materialno-bytowej nie potwierdza, aby spłata zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę w drodze układu ratalnego, uniemożliwiła zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.

W ramach gospodarowania środkami publicznymi organ nie może pozwolić sobie na odstąpienie od dochodzenia należnych mu kwot, poprzez skorzystanie z instytucji umorzenia zaległości, w sytuacji gdy istnieje obiektywna możliwość ich spłacania. Umorzenie należności jest bowiem zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS.

Ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną wnioskodawcy, a przedstawione wydatki ponoszone w jednoosobowym gospodarstwie domowym na poziomie 1.135,56 zł miesięcznie (przy dochodach ok. 2.600,00 zł - 2.800,00 zł), w którym wliczono czynsz, opłaty eksploatacyjne, koszty leczenia i alimenty, nie uwzględniono natomiast podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych i ubrań, wydają się realne. Jednak wspomniane wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie skarżący musi ponosić. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.

Nie kwestionując negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości wraz z odsetkami za zwłokę na sytuację bytową dłużnika, w tym możliwość nieprzedłużenia umowy o pracę, organ nie stwierdził podstaw do umorzenia należności.

W sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie negatywnego rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. Ł. zakwestionował prawidłowość stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji, podnosząc zarzut przedawnienia należności z tytułu składek, co czyni bezcelowym ich umarzanie. Ponadto zarzucił organowi nieterminowość rozpatrzenia jego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy która, w ocenie skarżącego powinna skutkować uwzględnieniem jego żądania, oraz pominięcie okoliczności związanych ze stanem zdrowia i sytuacją materialną skarżącego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w niniejszej sprawie przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 grudnia 2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Natomiast podnoszona w skardze kwestia oceny zgodności z prawem decyzji ZUS z dnia 30 listopada 2018 r. nr [...] w sprawie odmowy wszczęcia postępowania jest przedmiotem odrębnego postępowania sądowoadministracyjnego.

Zasadniczym zarzutem skargi jest przedawnienie należności z tytułu składek, co zdaniem skarżącego, czyni bezcelowym ich umarzanie. Odnosząc się do tego zarzutu, podkreślenia wymaga, że organ administracji umocowany jest do rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej w granicach przyznanej mu kompetencji. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności z tytułu składek, nie może być badanie zadłużenia, a jedynie ustawowe podstawy umorzenia należności. Jednocześnie nie budzi wątpliwości, że wniosek w sprawie umorzenia należności z tytułu składek powinien odnosić się do konkretnej kwoty tych należności weryfikowalnej na podstawie wiarygodnych dokumentów.

Postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek może być prowadzone wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie - jego zdaniem - ich uiścić. Stosownie bowiem do art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, jako należności z tytułu składek, nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.

Zatem przedawnienie nie jest przesłanką, zaistnienie której uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości. Fakt przedawnienia może być przedmiotem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W postępowaniu prowadzonym z wniosku o umorzenie, przedawnienie jest okolicznością istotną jedynie z tego względu, że wniosek o umorzenie przedawnionych zaległości uznać należy za bezprzedmiotowy. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może bowiem zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. W tym sensie organ rentowy powinien mieć wiedzę czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyroki NSA: z dnia 28 września 2017 r. sygn. akt II GSK 1491/17; z dnia 27 sierpnia 2009 r. sygn. akt II GSK 15/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zatem rozstrzygając wniosek w przedmiocie umorzenia należności organ powinien mieć dane umożliwiające stwierdzenie, że obowiązek spłaty należności w dacie wydania decyzji nadal obciąża skarżącego.

W ocenie Sądu, organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające w powyższym zakresie, stwierdzając że należności objęte wnioskiem o umorzenie nie uległy przedawnieniu wskutek czynności, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., czyli zawieszenia biegu terminu przedawnienia od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, tj. doręczenia w dniu 13 kwietnia 2004 r. zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego. Ustalono przy tym, że postępowanie egzekucyjne jest w toku.

W tych okolicznościach brak jest uzasadnionych podstaw do twierdzenia, że obowiązek spłaty należności objętych wnioskiem o umorzenie nie obciąża skarżącego.

Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzji art. 28 u.s.u.s. Powołana ustawa w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

Jednocześnie na postawie art. 32 cytowanej ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe;

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile regulacja powyższa, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W przypadku obu ww. rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych.

Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanki w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia tych należności, której wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ rentowy ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający to umorzenie.

Ulga w postaci umorzenia zaległości składkowych czy odsetek stanowi niewątpliwie odstępstwo od reguły, jaką jest płacenie składek ubezpieczeniowych, zatem musi ona mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ rentowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

Mając na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia zasadnym czyniłby bowiem wniosek, iż rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen.

Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż analiza akt sprawy pozwala uznać, że organ rentowy w sposób wyczerpujący zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał wszechstronnej jego oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, iż mimo niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i majątkowej wnioskodawcy brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości.

Przede wszystkim nie jest sporne, że w przypadku skarżącego nie można mówić o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, skarżący bowiem uzyskiwał wynagrodzenia za pracę, prowadzona wobec majątku skarżącego egzekucja jest w toku (potrącenia za okres od sierpnia 2018 r. do października 2018 r. wyniosły łącznie 1.977,46 zł).

Słusznie zatem organ stwierdził, że istnieje możliwość dochodzenia zapłaty zaległych składek, jakkolwiek niewątpliwie wiązać się to będzie z dolegliwością dla skarżącego. Dolegliwość ta jednak nie jest równoznaczna z całkowitą nieściągalnością należności.

Oceniając z kolei sytuację skarżącego w kontekście przesłanki rozporządzenia, która nakazuje ocenić, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, należy uznać, że w okolicznościach faktycznych sprawy taka przesłanka nie zaistniała. Nie chodzi w niej bowiem o subiektywne odczucie dolegliwości związanej z posiadaniem długów w ogóle, lecz szczególne okoliczności, które taką sytuację czynią.

Skarżący jest wprawdzie schorowany, jednakże podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest sam fakt zaistnienia choroby, choćby nawet uniemożliwiającej świadome pokierowanie własnym postępowaniem, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. Takich okoliczności w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, a z przedstawionego materiału dowodowego wynika wysokość wydatków ponoszonych w jednoosobowym gospodarstwie domowym na poziomie 1.135,56 zł miesięcznie (przy dochodach ok. 2.600,00 zł - 2.800,00 zł), w którym wliczono czynsz, opłaty eksploatacyjne, koszty leczenia i alimenty.

Jakkolwiek zatem sytuacja skarżącego, zobowiązanego do zapłaty zaległych składek jest trudna, to jednak skarżący ma obiektywną możliwość uiszczenia zaległości przynajmniej w ratach. W tej sytuacji umorzenie zaległych składek byłoby przedwczesne.

Zważyć należy, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania.

Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w niniejszej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie, niemożliwe jest wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Organ zgromadził kompletny materiał dowodowy niezbędny do analizy sytuacji materialnej wnioskodawcy, a zebrany materiał dowodowy ocenił w sposób wyczerpujący. Na tej podstawie organ, w ramach przysługującego mu uprawnienia doszedł do przekonania, że jakkolwiek sytuacja materialno-bytowa skarżącego jest trudna, to jednak nie uniemożliwia ona spłaty zobowiązań, dodatkowo też w sprawie nie może mieć zastosowania § 3 rozporządzenia.

Instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek jest ściśle uregulowana prawnie. Jej zastosowanie jest możliwe tylko w oparciu o przesłanki wynikające z art. 28 u.s.u.s. i § 3 ww. rozporządzenia. Nie przewidują one natomiast innych okoliczności od których uzależnione byłoby ewentualne jej zastosowanie.

Co do kwestii nieterminowości rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, która, w ocenie skarżącego powinna skutkować uwzględnieniem jego żądania, Sąd zauważa, że w myśl art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Ponadto, w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie k.p.a.), chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 123 u.s.u.s.)

Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, określoną w art. 15 k.p.a. co do zasady rolą organu odwoławczego jest ponowne merytoryczne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy już uprzednio rozstrzygniętej decyzją organu rentowego. Z chwilą zainicjowania postępowania, w wyniku wniesienia skutecznego środka w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, powstaje zatem obowiązek powtórnego merytorycznego rozpatrywania i rozstrzygania tej samej sprawy w jej całokształcie. Z powyższego obowiązku organ rentowy wywiązał się należycie.

Przy czym w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy organ odwoławczy może wydać tylko i wyłącznie takiego rodzaju rozstrzygnięcia, które zostały przewidziane w art. 138 k.p.a. Nie jest zatem tak, że ewentualne uchybienie terminu załatwienia sprawy skutkuje automatycznie koniecznością uwzględnienia żądania strony postępowania. Jedynie na marginesie zauważyć należy, z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 9 listopada 2018 r, organ rentowy poinformował skarżącego o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy oraz pouczył o prawie do wniesienia ponaglenia.

W konsekwencji zarzuty skargi nie mogły odnieść pożądanego przez skarżącego skutku.

Końcowo podkreślić należy iż wniosek o umorzenie należności składkowych na rzecz ZUS nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, a więc może być ponawiany w przypadku zmiany stanu faktycznego lub po uzyskaniu nowych dowodów. Z tego też względu w przypadku pogorszenia się sytuacji majątkowej czy stanu zdrowia skarżącego i w związku z tym powiększeniem się wydatków z tym związanych, skarżący może wystąpić do organu rentowego z nowym wnioskiem uwzględniającym te zmiany.

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a., nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.