Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 810/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2017-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Służba zdrowia
Zatrudnienie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 5 ust. 1, par. 5 ust. 2, par. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
article: art. 235
journal: Dz.U. 2014 poz 1502
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2017 r. sprawy ze skargi D.S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata S.S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako PWIS) - po rozpatrzeniu odwołania D.S. - utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (dalej jako PPIS) z dnia [...] marca 2016 r., Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u D.S. choroby zawodowej – choroby opłucnej lub osierdzia wywołanej pyłem azbestu: rozlegle zgrubienia opłucnej, wymienionej pod poz. 4.1 obowiązującego wykazu chorób zawodowych.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał na następujące ustalenia faktyczne i prawne:

W dniu 5 sierpnia 2013 r. do Powiatowej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej wpłynęło zgłoszenie podejrzenia chorób zawodowych u D.S. występujących w wykazie chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1367 – dalej jako rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych) m.in. pod pozycją 4.1 - Choroby opłucnej lub osierdzia wywołane pyłem azbestu: rozległe zgrubienia opłucnej. Zgłoszenia dokonał Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Poradnia Chorób Zawodowych (dalej jako WOMP).

W związku z powyższym PPIS wszczął postępowanie epidemiologiczne, a w dniu [...] września 2013r. przeprowadził z D.S. dochodzenie pozwalające ustalić przebieg zatrudnienia oraz narażenia występujące na zajmowanych stanowiskach. Ponadto w dniu [...] października 2013 r. została sporządzona karta oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem chorób zawodowych, a w dniu 4 grudnia 2013 r. wraz z załącznikiem została przesłana do WOMP celem uzyskania orzeczeń lekarskich dotyczących stwierdzenia bądź braku podstaw do stwierdzenia wyżej wymienionych chorób zawodowych u strony.

Dnia [...] czerwca 2014 r. WOMP wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u D.S. choroby zawodowej: choroby opłucnej lub osierdzia wywołane pyłem azbestu: rozległe zgrubienia opłucnej. Od powyższego orzeczenia D.S. wniósł w dniu 22 czerwca 2014 r. odwołanie.

W dniu [...] listopada 2014 r. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego (dalej jako IMPiZŚ) wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u D.S. choroby zawodowej z poz. 4.1.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., Nr [...], PPIS nie stwierdził u D.S. choroby zawodowej, tj. choroby opłucnej lub osierdzia wywołanej pyłem azbestu: rozległe zgrubienia opłucnej, wymienionej pod poz. 4.1 obowiązującego wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

D.S. nie zgodził się z wydaną decyzją i wniósł odwołanie, do którego dołączył obszerną dokumentację medyczną oraz dokumentację dotyczącą narażenia zawodowego na czynniki szkodliwe.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], PWIS uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, PWIS nakazał usunięcie zaistniałych w prowadzonym przez PPIS postępowaniu błędów proceduralnych m.in. przeprowadzenie kontroli stanowisk pracy w V S.A. po uprzednim zawiadomieniu o planowanej kontroli wszystkich stron postępowania, a także sporządzenie protokołu z podjętej czynności, umożliwienie pełnomocnikowi V S.A. wypowiedzenie się co do zebranych w sprawie dowodów przed wydaniem decyzji, uzupełnienie dokumentacji sprawy, tak aby możliwe było wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., dokonanie oceny wszystkich zebranych w sprawie dowodów zgodnie z art. 80 k.p.a., wydanie decyzji spełniającej wszystkie wymagania określone w art. 107 k.p.a., a także prawidłowe doręczenie tej decyzji stronom postępowania, z uwzględnieniem ustanowionych w sprawie pełnomocników.

PWIS zwrócił także uwagę na fakt, iż IMPiZŚ odniósł się tylko do wyników aktualnych badań, tj. wykonanej ambulatoryjnie tomografii komputerowej klatki piersiowej z kontrastem z dnia [...] lipca 2014 r. oraz rtg klatki piersiowej (brak daty badania), nie dających na ten czas podstaw upoważniających do rozpoznania u badanego chorób opłucnej lub osierdzia wywołanych pyłem azbestu - nie wypowiadając się, co istotne, czy wyniki wcześniejszych badań dawały podstawy do rozpoznania choroby zawodowej z poz. 4.1 wykazu chorób zawodowych, w związku z narażeniem na pył azbestu w środowisku pracy, co w ocenie PWIS wymagało uzupełnienia przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przez organ I instancji.

Rozpatrując sprawę ponownie, PPIS po przeprowadzeniu wywiadu epidemiologicznego oraz na podstawie zebranych materiałów dowodowych i zeznań świadków ustalił, że ścieżka zawodowa D.S. przebiegała następująco: W latach 1980 do 1982 D.S. podczas nauki szkolnej w Zasadniczej Szkole Zawodowej odbywał praktyki zawodowe w Przedsiębiorstwie [...] na stanowisku uczeń praktycznej nauki zawodu w zawodzie cieśla budowlany. Praca ww. polegała na montowaniu szalunków. Następnie D.S. od [...] października 1982 r. podjął pracę w [...] na stanowisku zestawiacz surowców szklarskich, a w późniejszym czasie jako operator automatów szklarskich do [...] lipca 1988 r., w tym służba wojskowa od [...] października 1985 r. do [...] listopada 1987 r. Natomiast zgodnie z przeanalizowaną dokumentacją znajdującą się w zakładzie pracy D.S. [...] października 1982 r. zawarł z zakładem umowę o pracę na stanowisku pakowacz zniczy - prace lekkie, a od [...] grudnia 1982 r. wykonywał obowiązki zestawiacza surowców szklarskich (w świadectwie pracy z tego okresu brak informacji o zajmowanym stanowisku: pakowacz zniczy - prace lekkie). Dodatkowo D.S. poinformował, że już od 1980 r. pracował dorywczo w [...] przy załadunku wagonów wyrobami gotowymi w okresie wolnym od szkoły tj. ferie zimowe, wakacje (co potwierdzają zeznania świadków). Praca polegała na tym, że układało się do wózka paczki, w których znajdowały się słoje, ręcznie przepychało załadowany wózek do miejsca gdzie były podstawione wagony, a następnie paczki ze słojami układało się w wagonie. Paczka ze słojami ważyła ok. 8 kg, a do rąk na raz brało się po dwie paczki. Załadowywane wagony miały ponad 2 metry wysokości oraz szerokości i zabrudzone były pozostałościami składników przywożonych do firmy do produkcji masy szklanej, a niekiedy innymi niezidentyfikowanymi pozostałościami. Paczki, które układano w wagonach zabezpieczano sianem, które upychało się między paczki ze słojami a ściany wagonu. D.S. oświadczył również, że "najczęściej ładowane były wagony zadaszone w związku z czym w środku podczas załadunku się kurzyło i unosiło się w powietrzu siano, ponadto zdarzało się ładować jeszcze ciepłe z produkcji paczki słoi". Zdaniem strony prace dorywcze wykonywane były w pozycjach wymuszonych z narażeniem odcinka kręgosłupa lędźwiowego i szyjnego. Praca wymagała dużego wysiłku fizycznego, polegała na schylaniu się po paczki, prostowaniu się z obciążeniem i podnoszeniu ich na wymaganą wysokość w celu ułożenia w wagonie. Do wagonu mieściło się kilka tysięcy paczek, których liczba zależała od asortymentu oraz pojemności wagonu.

Od [...] października 1982 r. D.S. podjął pracę w [...] na stanowisku zestawiacz surowców szklarskich przy czym podaje, że od momentu zatrudnienia przez kilka miesięcy wykonywał pracę jako sortowacz wyrobów gotowych. Praca w systemie czterobrygadowym polegała na układaniu słoi na palety, co wymagało wymuszonej pozycji ciała. Podczas zmiany układano średnio od 7000 do 8000 słoi. Prace wykonywane były w narażeniu na: "spaliny wydostające się z rury wydechowej wózka widłowego spalinowego (olej napędowy), spaliny wydostające się z odprężarki, automatów szklarskich, w narażeniu na hałas, grafit, azbest i parzenie palców rąk od gorących słoi".

Zgodnie z opisem C S.A. praca na stanowisku zestawiacz surowców szklarskich polegała na przygotowaniu zestawu szklarskiego (piasek, skaleń, soda, dolomit, odbarwiacz, stłuczka szklana) do wyrobu masy szklanej. Wszystkie składniki były wsypywane do wózka metalowego, następnie ręcznie były transportowane/przeciągane do mieszarki (250 - 300 kg), tam następowało mieszanie mechaniczne. Po zmieszaniu zestaw trafiał z powrotem do wózka, który przeciągany był do wciągarki, gdzie odbywało się mechaniczne wciągnięcie wózka do kosza zasypowego. Podobne czynności wykonywane były ze stłuczką szklaną. Wymienione czynności wykonywane były według C S.A. w narażeniu na hałas i zapylenie. Z kolei D.S. prace wykonywane na stanowisku zestawiacz surowców szklarskich przedstawił podobnie, jednakże dodał, że piasek i stłuczka przywożone były do zakładu luzem, zaś pozostałe składniki były przywożone w workach. Worki (50kg) należało przenieść kilka metrów do pojemnika, który służył do odmierzania ilości składnika potrzebnego do zrobienia zestawu. Po wsypaniu składników do wózka przepychano go do mieszarki i następnie zabezpieczano. Podczas wykonywania tej czynności narażone na uderzenia były biodra, ponieważ w odpowiednim momencie trzeba było wózek z dużą siłą dopchnąć by dokładnie wjechać i zsynchronizować go z mieszarką w celu spięcia przed włączeniem mieszarki. Dodatkowo D.S. oświadczył, że podczas wykonywania prac w zestawiarni z mieszarki wydostawał się kurz, który dostawał się pod ubranie, na twarz, pod rękawice oraz do nosa i dróg oddechowych, co powodowało kichanie, kaszlenie, pieczenie w nosie i katar. Ponadto kurz dostawał się do oczu, co powodowało pieczenie i łzawienie. Według D.S. prace wykonywane były w narażeniu na "żrące czynniki szkodliwe dla zdrowia, promieniowanie cieplne, podczerwone, jonizujące, piasek, gorące szkło wywożone z automatów szklarskich, spaliny, hałas i kurz powstający podczas wsypywania z worków do wózka składników do wyrobu masy szklanej i następnie ich mieszaniu oraz zmiany temperatur z wysokich na niskie". Wyżej wymienione prace wykonywał jako pracownik młodociany. Ponadto D.S. oświadczył, że jako młodociany wykonywał także pracę jako kierowca wózka widłowego spalinowego, która polegała na wywożeniu wybrakowanych wyrobów wózkiem spalinowym a także ręcznym oraz na przywożeniu palet z wyrobami gotowymi do zgrzewania/foliowania w piecu i ponownym ich wywożeniu po zgrzewaniu.

Od [...] maja 1984 r. D.S. objął w [...] stanowisko: maszynisty maszyn szklarskich (późniejsza nazwa operator maszyn szklarskich). Zgodnie z opisem C S.A. praca na stanowisku operator automatów szklarskich AF - 8 polegała na: "kontroli masy kropli, smarowaniu automatu, smarowaniu części formujących (foremka kołnierzowa, przedforma, forma), kontrola prawidłowości formowania, kontrola prawidłowości wejścia wyrobów do odprężarki, wymiana nożyc do cięcia szkła i oczka przy automatach, wymiana podzespołów i części zamiennych automatu oraz reagowanie w sytuacjach awaryjnych np. zanik prądu, pożar. Wymienione czynności wykonywane były w narażeniu na hałas, mikroklimat gorący, mgłę olejową, promieniowanie podczerwone oraz pyły azbestowe". Z kolei D.S. wyjaśnił, że jako operator automatów szklarskich pracował w narażeniu na: hałas ponadnormatywny, wysokie temperatury, spaliny powstające podczas smarowania gorących części formujących wyroby szklane, smary i oleje, odbarwiacze, uszlachetniacze szkła, azbest (kaptury, rękawice, płaszcze, spodnie, płyty azbestowe stosowane w firmie do 2002 r.), watę szklaną, błyski ognia, błyski i gazy powstające podczas spawania, grafit, mgłę olejową, tlenki azotu, akroleinę, dwutlenek węgla i " inne gazy ukryte powstające podczas procesu spalania smarów i olei w różnych temperaturach", promieniowanie podczerwone, cieplne, jonizujące, zmiany temperatur. Wykonywał prace takie jak: wybieranie zastygłego, gorącego szkła z wanny pieca hutniczego i spod wanny po awariach, czyszczenie kanałów, którymi odprowadzane były spaliny i gazy powstające podczas pracy pieca hutniczego, praca przy remontach komór podczas pracy pieca hutniczego (były wtedy stosowane ubrania azbestowe ochronne), sprzątanie hali zabrudzonej sadzą, mazią i czarnym osadem powstającym podczas spalania smarów i olei.

Po odbyciu służby wojskowej ([...] października 1985 r. do [...] listopada 1987 r.) D.S. [...] grudnia 1987 r. został ponownie przyjęty na stanowisko operatora automatów szklarskich, gdzie pracował do [...] lipca 1988 r.

Od [...] lipca 1988 r. do [...] listopada 1988 r. oraz od [...] maja 1990 r. do [...] sierpnia 1990 r. strona zatrudniona była w Zakładzie [...] T.S. na stanowisku dekarz. Praca polegała na nadzorowaniu pracowników. Ponadto od [...] września 1989 r, do dnia [...] kwietnia 1990 r. wykonywał pracę na stanowisku robotnik transportu wewnętrznego w Zakładach [...], a następnie od [...] września 1990r. do [...] stycznia 1991r. na stanowisku maszynista maszyn do formowania wyrobów szklanych w "H" Sp. z o.o..

Od [...] marca 1992 r. do [...] lipca 1992 r. D.S. zatrudniony był w V S.A. na stanowisku kierowca wózka widłowego. Praca polegała na wywożeniu wyrobów gotowych z hali nr 1 i 2 wózkiem widłowym spalinowym oraz zgrzewaniu palet z wyrobami szklanymi w narażeniu na duże ilości spalin, zmienny mikroklimat i hałas.

W dniu [...] czerwca 1996 r. D.S. ponownie podjął pracę w V S.A. na stanowisku operatora automatu szklarskiego, którą wykonywał do [...] grudnia 2008 r. Następnie od [...] grudnia 2008r. objął obowiązki kierowcy automatów szklarskich - do [...] listopada 2011 r.

Pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. PPIS zwrócił się do IMPiZŚ o zajęcie stanowiska w sprawie oraz wydania orzeczeń lekarskich o stwierdzeniu lub braku podstaw do stwierdzenia chorób zawodowych u D.S.. Do pisma dołączono sporządzoną w dniu [...] stycznia 2016 r. kartę oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem chorób zawodowych (poz. 4.1; 6; 12; 18.1). W piśmie z dnia [...] lutego 2016 r. IMPiZŚ oświadczył, że podtrzymuje w całości stanowiska wyrażone w wydanych orzeczeniach lekarskich o braku podstaw do rozpoznania u D.S. chorób zawodowych: chorób opłucnej lub osierdzia wywołanych pyłem azbestu (w tym rozległych zgrubień opłucnej wymienionych w poz. 4.1 wykazu chorób zawodowych), astmy oskrzelowej, alergicznego nieżytu nosa i alergicznego kontaktowego zapalenia skóry pochodzenia zawodowego oraz podtrzymuje również w całości ustalenia i wyjaśnienia przedstawione w opinii uzupełniającej z dnia [...] stycznia 2015 r. Ponadto wyraził opinię, że nadesłana uzupełniona dokumentacja dotycząca kwestii oceny warunków pracy zawodowej pacjenta nie zawiera żadnych istotnych danych mogących wpłynąć na treść wydanych orzeczeń lekarskich oraz na ich weryfikację. IMPiZŚ w związku ze zgłaszanymi przez D.S. dolegliwościami i objawami chorobowymi w trakcie hospitalizacji przeprowadził wnikliwą i szczegółową diagnostykę obejmującą szereg badań laboratoryjnych, alergologicznych, radiologicznych oraz konsultacje specjalistyczne, które nie wykazały u badanego chorób zawodowych których istnienie było podejrzewane. Dodatkowo Instytut podkreślił, że smary nie są zaliczane do czynników astmogennych, nie są też przyczyną alergicznego nieżytu nosa oraz, że u strony stwierdzono istnienie szeregu samoistnych chorób nie związanych z warunkami pracy zawodowej. Ponadto posiadana obszerna dokumentacja medyczna pacjenta (m. in. udostępniona przez niego samego, przez PPIS oraz własna) została w całości uwzględniona przy wydawaniu orzeczeń lekarskich i była poddana szczegółowej analizie lekarskiej na etapie prowadzonego postępowania diagnostyczno – orzeczniczego.

Podczas postępowania zostały też ocenione wyniki badań obrazowych klatki piersiowej wykonywane u D.S. w latach 2007-2013, które nie dały podstaw do rozpoznania żadnej z chorób opłucnej wywołanych pyłem azbestu - nie uwidoczniono ani rozległych zgrubień czy blaszek opłucnej, ani wysięku opłucnowego. Również zmiany o charakterze zgrubień opłucnej wywołanych pyłem azbestu mają charakter trwały, co oznacza że powinny być widoczne na zdjęciach wykonanych już po stwierdzeniu zgrubień, czego nie potwierdzono w trakcie hospitalizacji pacjenta w 2014 r. Nie wykazano również zmian śródmiąższowych w płucach, które uzasadniałyby rozpoznanie pylicy azbestowej. Zdjęcie RTG klatki piersiowej, zdaniem IMPIZŚ, jest wystarczającym narzędziem diagnostycznym przy podejrzeniu zgrubień opłucnej wywołanych działaniem azbestu (poz. 4.1) i nie jest konieczne w każdym przypadku wykonywanie tomografii komputerowej klatki piersiowej. Ograniczone zgrubienie opłucnej na zdjęciu (zdjęcie z dnia [...] maja 2014 r.) w projekcji bocznej, nie przekraczające ¼ długości ściany klatki piersiowej nie upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej. Powyższa zmiana została zweryfikowana w badaniu TK klatki piersiowej z dnia [...] lipca 2014 r. jako przysercowa tkanka tłuszczowa, a nie zgrubienie opłucnej. W podsumowaniu pisma IMPiZŚ podkreślił, że D.S. wszystkie swoje problemy zdrowotne i dolegliwości wiąże z warunkami pracy zawodowej, przy czym stawia twierdzenia i formułuje opinie, które nie znajdują uzasadnienia medycznego.

Decyzją z dnia [...] marca 2016r., nr [...] PPIS nie stwierdził u D.S. choroby zawodowej - choroby opłucnej lub osierdzia wywołanej pyłem azbestu: rozległe zgrubienia opłucnej, wymienionej pod poz. 4.1 obowiązującego wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

Podstawą wydania decyzji były orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, tj. nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. wydane przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy nr [...] z dnia [...] listopada 2014 r. wydane przez IMPiZŚ wraz z pismem uzupełniającym z dnia [...] lutego 2016 r. oraz ocena narażenia zawodowego D.S..

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył definicję terminu "choroba zawodowa" wynikającą z art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm. – dalej jako k.p.) i wskazał, że do rozpoznania choroby zawodowej niezbędne są dwa zasadnicze elementy: właściwe rozpoznanie kliniczne, które jest zgodne z chorobą wymienioną w obowiązującym wykazie oraz wykazany istotny związek przyczynowo-skutkowy rozpoznanej choroby z wykonywaną pracą. Niespełnienie chociażby jednego tych warunków skutkuje brakiem podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

W ocenie organu I instancji w przedmiotowej sprawie nie było podstaw do kwestionowania wiarygodności orzeczeń lekarskich wydanych przez jednostki właściwe do rozpoznania chorób zawodowych (WOMP i IMPiZŚ). W sposób profesjonalny, jednoznaczny i konkretny stwierdzono, że schorzeń D.S. nie można zakwalifikować jako choroby zawodowej. W sprawie nie przedstawiono kontrdowodów, podważających te orzeczenia. Ani wyjaśnienia D.S., ani wyjaśnienia pracodawcy, czy też zeznania świadków nie stanowiły wystarczającej podstawy do podważenia specjalistycznej opinii lekarskiej, która została wydana również w oparciu o dokumentację medyczną przedłożoną przez D.S.. Organ podkreślił, że w świetle zebranych dowodów, orzeczenie wydane przez Instytut ma najdonioślejsze znaczenie z uwagi na specjalistyczny charakter zadań Instytutu (tj. orzekanie w sprawach chorób zawodowych). Pomimo kontaktu z azbestem występującym w środowisku pracy (co potwierdziły zeznania świadków) przeprowadzone badania obrazowe klatki piersiowej wykonane w latach od 2007 do 2014 nie dają podstaw do rozpoznania u D.S. choroby zawodowej występującej pod poz. 4.1. aktualnego wykazu chorób zawodowych, gdyż jak zaznaczył IMPiZŚ zmiany o charakterze zgrubień opłucnej wywołane pyłem azbestu mają charakter trwały i powinny być widoczne na zdjęciach późniejszych (od momentu ich stwierdzenia), co nie zostało potwierdzone w trakcie przeprowadzanych badań.

Biorąc pod uwagę zebrany w sprawie materiał dowodowy, ze szczególnym uwzględnieniem orzeczeń lekarskich wydanych przez jednostki właściwe do rozpoznania chorób zawodowych (WOMP i IMPiZŚ), w których stwierdzono, że schorzeń D.S. nie można zakwalifikować jako choroby zawodowej, PPIS stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej tj. choroby opłucnej lub osierdzia wywołanej pyłem azbestu: rozległe zgrubienia opłucnej (poz. 4.1 wykazu chorób zawodowych).

Odwołanie od powyższej decyzji złożył D.S.. W uzasadnieniu odwołania strona zakwestionowała prawidłowość ustaleń medycznych oraz badań IMPiZŚ. D.S. stanął na stanowisku, że przy wydawaniu decyzji powinny być zbadane wszystkie okoliczności, które mogły mieć wpływ na jego stan zdrowia w związku z pracą, którą wykonywał w firmie od 1980 r., wtedy jeszcze jako osoba niepełnoletnia. Strona podkreśliła, że Instytut nie jest w stanie odtworzyć warunków pracy, w jakich pracował. Zdaniem strony wynik wykonanej w Instytucie po próbie prowokacyjnej z olejem AVG-32 spirometrii potwierdza zmiany dotyczące pojemności płuc. Strona podkreśliła, że próba ta trwała 15 minut, zaś w pracy, w gorszych warunkach przebywał ponad 8 godzin dziennie (czasami 12 lub 16 godzin). Natomiast próbę z olejem miał przeprowadzoną w temperaturze pokojowej, mimo że w pracy stwierdzana była temperatura powietrza wyższa niż 31 stopni Celsjusza. Także próbę miał wykonaną tylko z olejem AVG-32 pomimo, że podczas pracy stosowano także smary m. in. klennmofd 402, klennmold base catalist łt 43. Strona wskazała również, że ww. smary i oleje ulegały reakcjom spalania, w wyniku których powstawało znaczne zadymienie, a także, że smar klennmold 402 był mieszany z olejem AVG-32. Strona podkreśliła, że szkodliwość ww. smarów i olei, a także informacja, że smary mieszane z innymi składnikami powodują inne szkodliwe działania jest wskazana w ich karcie charakterystyki. W jego ocenie powodem wystąpienia chorób jest praca wykonywana w C S.A..

Skarżący podniósł także, iż że nie był obecny podczas kontroli stanowisk pracy przeprowadzonej w C S.A. przez PPIS, ponieważ w dniu kontroli hala była po remoncie i automaty, przy których pracował wycofano, co uniemożliwiło mu wskazanie miejsc pracy, w których występowały czynniki szczególnie szkodliwe dla zdrowia pracowników. Ponadto strona wskazała, że podczas planowanych kontroli podejmowano w C S.A. działania mające obniżyć wyniki pomiarów szkodliwości czynników występujących na stanowiskach pracy. Do odwołania strona dołączyła zdjęcia dokumentujące występujące u niego zmiany skórne, a także płytę cd zawierającą RTG klatki piersiowej - prawy bok z dnia [...].11.2015 r. Dodatkowo D.S. przedłożył PWIS dodatkowe zaświadczenia lekarskie dotyczące jego stanu zdrowia, które zostały wystawione po jego powrocie z IMPiZŚ.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] PWIS utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] marca 2016 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że podstawowym obowiązkiem organu rozpoznającego roszczenie o uznanie choroby zawodowej, jest ustalenie, czy choroba stwierdzona u pracownika jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, a następnie ustalenie bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Ustalenia w powyższym zakresie wymagają wiedzy specjalistycznej z zakresu medycyny pracy, stąd rozporządzenie wykonawcze, tj. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych powierzyło orzecznictwo w zakresie chorób zawodowych lekarzom, posiadającym określone odrębnymi przepisami kwalifikacje, zatrudnionym w jednostkach orzeczniczych, określonych w rozporządzeniu. Organ podkreślił, że celem zagwarantowania wnikliwej oceny przesłanek zaistnienia choroby zawodowej oraz zapewnienia możliwości obrony swych praw osobie niezadowolonej z opinii specjalisty, rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych wprowadziło dwustopniową strukturę jednostek orzeczniczych (§ 5 rozporządzenia). Orzeczenie lekarskie wydane w wyniku ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia jest ostateczne.

Organ podkreślił, że w niniejszej sprawie dwie uprawnione jednostki orzecznicze w zakresie chorób zawodowych, tj. WOMP oraz IMPiZŚ wydały orzeczenia lekarskie, które po przeprowadzeniu badań nie potwierdziły występowania u DS choroby zawodowej objętej wnioskiem o stwierdzenie choroby zawodowej, choroby opłucnej lub osierdzia wywołanej pyłem azbestu: rozległe zgrubienia opłucnej, wymienionej pod poz. 4.1 obowiązującego wykazu chorób zawodowych.

Dalej organ podniósł, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych organy inspekcji sanitarnej nie są uprawnione do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej. Organ inspekcji sanitarnej nie może orzec o chorobie zawodowej w sytuacji, gdy opinie lekarskie mówią o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Organy administracyjne ani sąd administracyjny nie są uprawnione do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich. Jednocześnie PWIS podkreślił, że orzeczenia lekarskie wydawane na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych są opiniami w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., czyli stanowią dowód w sprawie, podlegający ocenie przez organy zgodnie z regułami dowodowymi zawartymi w art. 80 k.p.a.

W ocenie organu II instancji wydane w sprawie orzeczenia lekarskie nie budzą wątpliwości w świetle innych zebranych dowodów, są spójne i logicznie uzasadnione. Organ I instancji przeprowadził dogłębne postępowanie epidemiologiczne zgodnie z zaleceniami PWIS zawartymi w decyzji z dnia [...] lipca 2015r., co znalazło też odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ I instancji odniósł się też do wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów oraz dokonał ich analizy pod kątem obowiązujących przepisów prawa.

PWIS podzielił również dokonane przez organ I instancji ustalenia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wymienionej pod poz. 4.1 obowiązującego wykazu chorób zawodowych. Powyższe oparte zostało na przeprowadzonym dwuinstancyjnym postępowaniu diagnostyczno - orzeczniczym przez dwa upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych zakłady służby zdrowia oraz na innych dowodach przeprowadzonych przez organ I instancji, w tym zeznaniach świadków. Powoływanie się zaś przez D.S. na opinię lekarza, który nie był zatrudniony w upoważnionej placówce służby zdrowia do orzekania o chorobach zawodowych jest, w ocenie organu, nieuzasadnione. Podmioty właściwe w sprawach rozpoznawania chorób zawodowych zobowiązane są kierować się aktualną wiedzą w zakresie patogenezy i epidemiologii chorób powodowanych przez czynniki szkodliwe dla człowieka występujące w środowisku pracy.

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że wydając decyzję w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej, zwrócił uwagę na spełnienie jednocześnie dwóch pozytywnych elementów jej stwierdzenia; orzeczenia lekarskiego rozpoznającego chorobę zawodową i wyników dochodzenia epidemiologicznego wskazującego na istnienie związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a warunkami pracy. W przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Sytuacja taka nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Organ podkreślił, że upoważnione jednostki orzecznicze nie rozpoznały u D.S. schorzenia, które ujęte jest w wykazie chorób zawodowych tj. choroby opłucnej lub osierdzia wywołanej pyłem azbestu: rozległe zgrubienia opłucnej, wymienionej pod poz. 4.1 obowiązującego wykazu chorób zawodowych. Podczas badań wykonanych w jednostkach orzeczniczych stwierdzono u odwołującego szereg samoistnych chorób, nie związanych w aspekcie przyczynowo- skutkowym z warunkami jego pracy zawodowej, co wskazane zostało m.in. w opinii uzupełniającej wydanej przez IMPIZŚ z dnia [...] lutego 2016 r. Również fakt umieszczenia określonych jednostek chorobowych w wykazie chorób zawodowych nie w każdym przypadku oznacza, że są to schorzenia związane tylko i wyłącznie z warunkami pracy. Organ podkreślił, że w około 70% przypadków w ogóle nie udaje się wskazać przyczyny zachorowania. Żaden zaś z przepisów nie nakłada na orzecznicze jednostki medyczne lub organy orzekające w sprawie chorób wykazania, co konkretnie było przyczyną danego schorzenia. Jednostka czy organ ustalają jedynie, czy to schorzenie aktualnie istnieje oraz czy powstało w związku z warunkami pracy.

W ocenie organu odwoławczego orzekający lekarze zgodnie wykluczyli zawodową etiologię rozpoznanych schorzeń, w tym choroby opłucnej lub osierdzia wywołanej pyłem azbestu: rozległe zgrubienia opłucnej, wymienionej pod poz. 4.1 obowiązującego wykazu chorób zawodowych, kierując się ściśle określonymi kryteriami, posiadając pełną wiedzę na temat rzeczywistego zakresu obowiązków oraz sposobu wykonywania pracy (w tym sprzętu jaki był używany i w jakim okresie). Również zeznania świadków złożone w postępowaniu wyjaśniającym przed PPIS w żaden sposób nie podważają dokonanych przez organ I instancji ustaleń.

Ustosunkowując się do zarzutów odwołania PWIS wyjaśnił ponownie, że organy inspekcji sanitarnej nie są uprawnione do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich wydanych przez jednostki uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do weryfikacji podejmowanych przez te jednostki działań medycznych mających na celu ustalenie istnienia, bądź nieistnienia u danej osoby choroby zawodowej. IMPiZŚ jako jednostka uprawniona do rozpoznawania chorób zawodowych szczegółowo opisał przeprowadzone u D.S. badania, a także przyczyny dla których wykluczył istnienie u skarżącego chorób o zawodowej etiologii, w tym choroby opłucnej lub osierdzia wywołanej pyłem azbestu: rozległe zgrubienia opłucnej, wymienionej pod poz. 4.1 obowiązującego wykazu chorób zawodowych. Wewnętrzne zaś przekonanie skarżącego o związku występujących u niego chorób z wykonywaną w C S.A. pracą nie może stanowić podstawy do stwierdzenia u występowania u niego choroby zawodowej. Również dodatkowa dokumentacja przedłożona przez D.S. w postępowaniu odwoławczym nie dała, w ocenie organu odwoławczego podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej, ponieważ dowody te nie wnosiły do sprawy żadnych nowych ustaleń co do stanu jego zdrowia.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. złożył D.S., w której powtórzył argumenty podniesione w odwołaniu. Zdaniem skarżącego w sprawie powinien wydać opinię również Rzecznik Praw Obywatelskich i Minister Zdrowia. Skarżący podniósł również zarzut przewlekłego prowadzenia przez organ jego sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutu przewlekłości postępowania organ wyjaśnił, że była ona spowodowana nie opieszałością organów, a zawiłością sprawy oraz koniecznością wnikliwego przeanalizowania dodatkowych materiałów dowodowych, w tym dokumentacji medycznej przesyłanej w trakcie postępowania przez skarżącego. Ponadto strona w trakcie toczącego się postępowania była informowana o przyczynach niezałatwienia sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpoznawana sprawa dotyczy kwestii choroby zawodowej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że definicję "choroby zawodowej" zawiera Kodeks pracy. Zgodnie z treścią art. 235 1 tej ustawy "za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Zaś rozpoznanie chorób zawodowych należy do właściwości jednostek medycznych określonych w § 5 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Zatem, aby możliwe było stwierdzenie przez organy choroby zawodowej konieczne jest stwierdzenie dwóch pozostających ze sobą w związku przyczynowym przesłanek, tj. aby 1/ choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych była rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia oraz 2/ choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Zaś zgodnie z treścią § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika, co też organy obu instancji uczyniły.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że zarówno organy wydające decyzje jak i sąd dokonujący ich kontroli związane są treścią orzeczenia lekarskiego wydanego przez uprawnione jednostki medyczne co do kwestii stwierdzenia choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia, gdyż organy te nie mogą czynić ustaleń zmierzających do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej (porównaj: wyroki NSA: z dn. 5.01.2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06, opubl. LEX nr 315089; z dn. 8.04.1994 r., sygn. akt I SA 1121/963, opubl. ONSA 1995/1/46).

Zaś w sytuacji gdy organ uzna, że materiał dowodowy o którym mowa w ust. 1 ww. § 8 rozporządzenia jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. W niniejszej sprawie takie uzupełnienie materiału dowodowego miało miejsce. Bowiem po uchyleniu przez organ odwoławczy decyzji organu pierwszej instancji z [...] kwietnia 2015 r. wydanej w sprawie o niestwierdzeniu choroby zawodowej, tj. choroby opłucnej lub osierdzia wywołanej pyłem azbestu: rozległe zgrubienia opłucnej, organ ten po uprzednim przeprowadzeniu kontroli stanowisk pracy w V S.A. zwrócił się do IMPiZŚ o zajęcia stanowiska w sprawie, wskazując także, że jednostka ta odniosła się tylko do wyników aktualnych badań, tj. wykonanej ambulatoryjnie tomografii komputerowej klatki piersiowej z kontrastem z [...] lipca 2014 r. oraz rtg klatki piersiowej (brak daty badania). Zatem orzeczenie tej placówki orzeczniczej zostało oparte na uzupełnionym materiale dowodowym.

W niniejszej sprawie upoważnione placówki zdrowia, tj. WOMP i IMPiZŚ jednoznacznie, w sposób niebudzący żadnych wątpliwości przyjęły, że u skarżącego brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej z poz. 4.1. W uzasadnieniu pisma z [...] lutego 2016r. IMPiZŚ wyraził opinię, że nadesłana uzupełniona dokumentacja dotycząca kwestii oceny warunków pracy zawodowej pacjenta nie zawiera żadnych istotnych danych mogących wpłynąć na treść wydanych orzeczeń lekarskich oraz na ich weryfikację. IMPiZŚ w związku ze zgłaszanymi przez skarżącego dolegliwościami i objawami chorobowymi w trakcie hospitalizacji przeprowadził wnikliwą i szczegółową diagnostykę obejmującą szereg badań laboratoryjnych, alergologicznych, radiologicznych oraz konsultacje specjalistyczne, które nie wykazały u badanego chorób zawodowych których istnienie było podejrzewane. Dodatkowo Instytut podkreślił, że smary nie są zaliczane do czynników astmogennych, nie są też przyczyną alergicznego nieżytu nosa oraz, że u strony stwierdzono istnienie szeregu samoistnych chorób nie związanych z warunkami pracy zawodowej. Ponadto posiadana obszerna dokumentacja medyczna pacjenta (m. in. udostępniona przez niego samego, przez PPIS oraz własna) została w całości uwzględniona przy wydawaniu orzeczeń lekarskich i była poddana szczegółowej analizie lekarskiej na etapie prowadzonego postępowania diagnostyczno – orzeczniczego. Podczas postępowania zostały też ocenione wyniki badań obrazowych klatki piersiowej wykonywane u D.S. w latach 2007-2013, które nie dały podstaw do rozpoznania żadnej z chorób opłucnej wywołanych pyłem azbestu - nie uwidoczniono ani rozległych zgrubień czy blaszek opłucnej, ani wysięku opłucnowego. Również zmiany o charakterze zgrubień opłucnej wywołanych pyłem azbestu mają charakter trwały, co oznacza że powinny być widoczne na zdjęciach wykonanych już po stwierdzeniu zgrubień, czego nie potwierdzono w trakcie hospitalizacji pacjenta w 2014 r. Nie wykazano również zmian śródmiąższowych w płucach, które uzasadniałyby rozpoznanie pylicy azbestowej. Zdjęcie RTG klatki piersiowej, zdaniem IMPIZŚ, jest wystarczającym narzędziem diagnostycznym przy podejrzeniu zgrubień opłucnej wywołanych działaniem azbestu (poz. 4.1) i nie jest konieczne w każdym przypadku wykonywanie tomografii komputerowej klatki piersiowej. Ograniczone zgrubienie opłucnej na zdjęciu (zdjęcie z dnia [...] maja 2014 r.) w projekcji bocznej, nie przekraczające ¼ długości ściany klatki piersiowej nie upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej. Powyższa zmiana została zweryfikowana w badaniu TK klatki piersiowej z dnia [...] lipca 2014 r. jako przysercowa tkanka tłuszczowa, a nie zgrubienie opłucnej. W podsumowaniu pisma IMPiZŚ podkreślił, że D.S. wszystkie swoje problemy zdrowotne i dolegliwości wiąże z warunkami pracy zawodowej, przy czym stawia twierdzenia i formułuje opinie, które nie znajdują uzasadnienia medycznego.

Mając na uwadze tak jednoznaczne stanowisko upoważnionych placówek przyjąć trzeba, że zasadnie organ odwoławczy uznał, iż kontrolowana decyzja organu pierwszej instancji odpowiada prawu.

Ponadto dodać należy, że stanowiska zarówno WOMP jak i IMPiZŚ zajęte w wydanych w sprawie orzeczeniach lekarskich zostały wyjaśnione w sposób wyczerpujący. Przecież obie upoważnione jednostki medyczne od początku postępowania konsekwentnie stały na stanowisku, że brak jest podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Nadto we ww. orzeczeniach jednostki medyczne wyjaśniły w sposób wyczerpujący i klarowny dlaczego stwierdziły brak podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. Zatem przyjąć należy, że orzeczenia te nie budzą żadnych wątpliwości co do jednoznaczności zajętego w ich treści stanowiska. Oceny tej nie podważają dołączone do pisma skarżącego z [...] lutego 2017r. dokumenty, tj. zaświadczenia lekarskie. Dokumenty te wydane przez lekarzy niebędących uprawnionymi do orzekania w sprawie chorób zawodowych (§ 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych), nie mogą stanowić podstawy do weryfikacji orzeczeń medycznych podjętych przez uprawnione podmioty właściwe do orzekania w sprawie chorób zawodowych. Podkreślenia wymaga, iż z uwagi na zakres kontroli administracji publicznej przez sądy administracyjne sądy te, co do zasady, nie prowadzą postępowania dowodowego i nie orzekają merytorycznie. Innymi słowy nie rozpoznają sprawy administracyjnej co do jej istoty, lecz oceniają, czy organy prowadzące postępowanie administracyjne prawidłowo stosowały przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania (por. wyrok NSA z dn. 13.01.2006 r., sygn. akt II FSK 230/05, dostępny w bazie orzeczeń: orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd administracyjny - jak to wynika z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, dalej: p.p.s.a.) - orzeka na podstawie akt sprawy i tylko wyjątkowo, o ile zachodzą przesłanki z art. 106 § 3 p.p.s.a., może przeprowadzić uzupełniający dowód z dokumentów (por. wyrok NSA z dn. 18.03.2005 r., sygn. OSK 1216/04, dostępny jw.). Celem postępowania dowodowego prowadzonego ewentualnie przez sąd w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. nie jest ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej (por. wyrok NSA z dn. 3.12.2013 r., sygn. akt I OSK 308/13 dostępny we ww. bazie orzeczeń). W konsekwencji należy stwierdzić, że złożona na etapie postępowania sądowoadministracyjnego dokumentacja w postaci zaświadczeń lekarskich nie mogła zostać oceniona przez Sąd w ramach dowodu uzupełniającego, niezależnie od tego, że dotyczyła kwestii, które nie pozostają w związku z chorobą zawodową. Zatem wskazywane przez skarżącego dokumenty dotyczące czy to podejrzenia choroby zawodowej czy też zdiagnozowania konkretnej jednostki chorobowej nie świadczą jeszcze o tym, że skarżący cierpi na chorobę zawodową.

Przedstawione zatem w motywach tego uzasadnienia stanowisko prowadzi do konkluzji, że zarzuty skargi jako nieusprawiedliwione nie mogły odnieść zamierzonego skutku.

Mając zatem na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach dla pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a.