Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 667/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2013-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Rozgraniczenie nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29, art. 32, art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2010 nr 193 poz 1287
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity
article: par. 19 pkt 8
journal: Dz.U. 1999 nr 45 poz 453
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRÓW SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI ORAZ ROLNICTWA I GOSPODARKI ŻYWNOŚCIOWEJ z  dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości.
article: art. 3 par. 1 pkt 1 i 2, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 19 grudnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2013 roku sprawy ze skargi T. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 22 lutego 2012 r. Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w O. (dalej: OT) wystąpił do Urzędu Gminy w O. z wnioskiem o wyznaczenie geodety do przeprowadzenia rozgraniczenia pomiędzy działką nr [...] obręb L., gm. M., będącą w zasobie Skarbu Państwa - ANR a działkami o nr [...]. Wniesiono o wydanie decyzji rozgraniczeniowej po dostarczeniu protokołu granicznego.

Postanowieniem z dnia [...] Burmistrz wszczął postępowanie rozgraniczeniowe dotyczące przebiegu granic działki położonej w obrębie L. gm. M. oznaczonej w ewidencji gruntów jako [...] o powierzchni 0,0100 ha wyznaczając do przeprowadzenia czynności technicznych geodetę mgr inż. M.Ł.

Decyzją z dnia [...] Burmistrz umorzył postępowanie administracyjne w sprawie rozgraniczenia nieruchomości, wszczęte na wniosek Agencji Nieruchomości Rolnych OT w O., dotyczące przebiegu granic działki nr [...] położonej w obrębie L. gm. M. o pow. 0,01 ha stanowiącej własność Skarbu Państwa, na odcinku wspólnym stanowiącym granicę z działkami nr [...], obr. L., oraz postanowił przekazać z urzędu ostateczną decyzję o umorzeniu niniejszego postępowania wraz z aktami sprawy do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w O. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.U. z 2010 r., Nr 193, poz. 1287 ze zm.) zwanej dalej: u.p.g.k.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że na wniosek Agencji Nieruchomości Rolnych OT w O. zostało wszczęte postępowanie rozgraniczeniowe dotyczące przebiegu granic działki nr [...] położonej w obr. L. na odcinku wspólnym ze wszystkimi sąsiadującymi działkami oznaczonymi nr: [...]. W postępowaniu tym nie doszło do ustalenia granic na odcinku wspólnym z działkami sąsiadującymi, ani nie zawarto ugody. Nie było również podstaw do wydania decyzji dla granic wspólnych działki nr [...] z działkami sąsiadującymi na podstawie art. 33 ust. 1 u.p.g.k. W tej sytuacji należało umorzyć postępowanie administracyjne i przekazać sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi powszechnemu.

Od powyższej decyzji T.N. - współwłaścicielka działki nr [...] obr. L. wniosła odwołanie podnosząc, że jest aktualnym dożywotnim użytkownikiem działki nr [...] i ubiega się o jej uwłaszczenie. Działka ta została zabudowana przez jej rodziców budynkami gospodarczymi. Stwierdziła, że osoby wskazane w księgach wieczystych jako właściciele działek nr [...] nie są ich właścicielami, tylko użytkownikami i w związku z tym nie powinni oni uczestniczyć w postępowaniu rozgraniczeniowym. Właścicielem tych działek jest bowiem Skarb Państwa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśniono, że brak jest podstaw do zakwestionowania kręgu stron ustalonego przez organ I instancji w tej sprawie, w sytuacji gdy zostały przeprowadzone postępowania spadkowe. Kolegium nie posiada kompetencji do rozstrzygania spraw z zakresu prawa własności, dlatego też organ nie dokonywał oceny, czy właścicielem działek o nr [...] powinien być Skarb Państwa, czy też osoby uwidocznione w księdze wieczystej. Organ stwierdził ponadto, że przeprowadzone postępowanie rozgraniczeniowe, dotyczące przebiegu granic działki nr [...], zakończyło się sporem granicznym (zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody), nie doszło również do ustalenia granicy działki nr [...] na odcinku wspólnym z działkami sąsiadującymi. W tej sytuacji organ I instancji nie miał podstaw do wydania decyzji w trybie art. 33 ust. 1 u.p.g.k. W takiej sytuacji postępowanie administracyjne ogranicza się do przygotowania wstępnego materiału dowodowego dla sądu, do którego właściwości należy rozstrzygnięcie sprawy o rozgraniczeniu. Zasadnie zatem organ I instancji, na podstawie art. 34 ust. 2 u.p.g.k., umorzył postępowanie i przekazał sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi powszechnemu.

Na tę decyzję T.N. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie podnosząc, że granice działki nr [...] obr. L., gm. M. przebiegają tak, jak wskazuje mapa ewidencyjna gruntów i budynków. Na terenie obr. L. w latach siedemdziesiątych określono granice działek i w związku z tym proces rozgraniczania powinien polegać tylko na wskazaniu granic, tj. wznowieniu granic. W tej sytuacji zbędne jest kierowanie tej sprawy do Sądu Rejonowego w O.

Skarżąca stwierdziła ponadto, że skoro Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie posiada kompetencji do rozstrzygania spraw z zakresu prawa własności, to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie powinien dokonać oceny stanu prawnego działek nr [...]. Zdaniem skarżącej, w sprawie należy zbadać akta ksiąg wieczystych prowadzonych dla tych nieruchomości i stwierdzić, czy zostały one nabyte od Skarbu Państwa, czy w księgach wieczystych znajdują się akty nadania i dla kogo, ile właściciele zapłacili za te działki, czy przy zamianie w 1998 r. była dokonywana wycena rzeczoznawcy, na jakiej podstawie dokonano do ksiąg wieczystych wpisów nazwisk B. i M. jako właścicieli działek nr [...]. Do skargi zostały dołączone m.in. kopie map ewidencyjnych pokazujące granice działki nr [...] i działek sąsiednich.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Podnieść należy, że w myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego, bądź też procesowego, obowiązujące w dacie jej wydania. Przy czym sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. z 2012 r. Dz.U. poz. 270, ze zm) zwana dalej: ustawą ppsa.

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji będącej przedmiotem skargi - art. 145 § 1 ustawy ppsa.

Materialnoprawną podstawę skarżonej decyzji stanowi art. 34 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r Prawo geodezyjne i kartograficzne (tj. z 2010 r. Dz.U. Nr 193, poz. 1287, ze zm.) zwanej dalej: u.p.g.k., zgodnie z którym, jeżeli w razie sporu co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1, upoważniony geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu wójtowi, (burmistrzowi, prezydentowi miasta). Organ, o którym mowa w ust. 1, umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi.

Stosownie zaś do art. 33 tej ustawy wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron.

Z akt administracyjnych przekazanych Sądowi wynika, że na skutek wniosku Agencji Nieruchomości Rolnych OT w O. z dnia 22 lutego 2012 r. o wyznaczenie geodety (określonego imiennie) do przeprowadzenia rozgraniczenia pomiędzy działką nr [...], obręb L. gm. M., będącą w zasobie Skarbu Państwa - ANR a działkami:

- [...] stanowiącą własność: Si S.M. - udz. ½, U.S. - udz. 1/16, K.B. - udz. 5/16, A.B. - udz. 1/16, M.B. - udz. 1/16,

- [...] stanowiące własność: E.B. - udz. 1/8, T.N. - udz. 1/8, B.R. - udz. 6/8,

- [...] stanowiącej własność S. i S.M.;

na odcinkach przedstawionych kolorem czerwonym na mapie ewidencyjnej stanowiącej załącznik do wniosku (załączono także kopie wypisów z rejestru gruntów, kopie badania KW oraz kopie mapy ewidencyjnej w skali 1:1000) wszczęte zostało przez Burmistrza postępowanie rozgraniczeniowe dotyczące przebiegi granicy pomiędzy wskazanymi wyżej działkami a działką nr [...] i przeprowadzono je zgodnie z art. 29 i 32 Prawa geodezyjnego. Postępowanie to nie doprowadziło do zawarcia ugody granicznej, co wynika z zapisów protokołu granicznego sporządzonego w dniu 8 maja 2012 r. przez uprawnionego geodetę – M.Ł. Strony, które stawiły się na gruncie tj. przedstawiciel ANR - kier. Z.D., S. i S.M. oraz T.N. nie złożyły również zgodnych oświadczeń co do przebiegu granicy pomiędzy ww. działkami, gdyż T.N. nie akceptuje przebiegu granicy pomiędzy działką nr [...] a działką nr [...] stanowiącą jej współwłasność, która wskazana została przez przedstawiciela ANR jako zgodną z istniejącym na gruncie stanem i ostatnim spokojnym stanem użytkowania oraz jest zbliżona do miar z operatu z 1964 r., a jej powierzchnia zbliżona do ewidencyjnej, gdyż jak podała w protokole pomniejsza jej działkę o nr [...], jak również jest nieprawidłowa - na korzyść sąsiadów M. Natomiast granice pomiędzy działką [...] a działkami [...] wskazane przez przedstawiciel ANR i pp. M. pokrywają się na całej ich długości i są zgodne ze stanem istniejącym na gruncie i ostatnim spokojnym stanem użytkowania. T.N. wskazała natomiast inny przebieg granicy pomiędzy działką [...] a działkami [...] od wskazanych przez ANR i pp. M., które nie są zgodne ze stanem użytkowania na gruncie oraz naruszają ich stan posiadania, jest zbliżona do granic pokazanych na mapach ewidencyjnych. Granice te nie zostały zestabilizowane w sposób trwały z powodu sporu granicznego lecz zestabilizowane palikami drewnianymi i oznaczone na szkicu granicznym kolorem czerwonym.

Wobec braku zgodnych oświadczeń stron co do przebiegu granicy działki nr [...] zarówno od strony działki nr [...] jak i działek [...] prawidłowo organy orzekające w tej sprawie uznały, że postępowanie na gruncie zakończyło się sporem granicznym, skoro uczestniczący zainteresowani właściciele nie zawarli ugody i nie doszło do ustalenia granicy na odcinku wspólnym z działkami sąsiadującymi. W takim przypadku art. 34 ust. 1 i 2 u.p.g.k. nakazuje organowi umorzenie postępowania i przekazanie sprawy z urzędu do rozpatrzenia sądowi. Wbrew twierdzeniu skarżącej w sprawie tej nie doszło bowiem do zawarcia ugody, jak również brak było podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1 ustawy. Organy orzekające w sprawie zasadnie i zgodnie z przepisem art. 33 ust. 1 przeprowadziły analizę zebranych dowodów w celu stwierdzenia, czy w oparciu o nie jest możliwe ustalenie przebiegu granicy. Negatywny wynik podjętych rozważań znajduje oparcie zarówno w zgromadzonych w sprawie dowodach jak i obowiązujących przepisach prawa.

Nie ulega bowiem wątpliwości, iż strony nie zawarły ugody pomimo, że były do tego nakłaniane przez geodetę, jak również nie złożyły zgodnych oświadczeń, bowiem każda ze stron akceptuje inny przebieg granicy pomiędzy działkami nr [...] a [...] obręb L. gm. M. Jak wskazał w opinii z dnia 8 maja 2012 r. upoważniony geodeta sporządzonej w trybie § 19 pkt 8 rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 1999 r. Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w sprawie rozgraniczenia nieruchomości (Dz.U. Nr 45, poz. 453) wobec rozbieżności i sprzeczności granic na mapach ewidencyjnych, mapach zasadniczych, miar z operatu z 1964 r., granice działki winny zostać ustalone według ostatniego spokojnego stanu posiadania i zgodnie ze stanem istniejącym na gruncie. Wskazał, że działka nr [...] posiadająca wcześniej nr [...] miała powierzchnię 0,01 ha i wymiary 11,00 m x 11,00 m co wynika z operatu nr [...] lecz nie jest możliwe jednoznaczne określenie kształtu tej działki oraz przebiegu granic, jak również stwierdzono, że aktualny stan użytkowania na działce nr [...] i działkach sąsiednich nie zmienił się od 1974 r., kiedy wykonano pomiar sytuacyjny terenu, prawdopodobnie taki stan istniał także w czasie pomiaru działki w op. [...]. Wskazał, że zarówno przebieg jak i powierzchnia działki [...] pokazana na mapie z 1978 z operatu [...] nie jest zgodna z wcześniej opisanym stanem. Mimo tego w 1981 r. po przeprowadzeniu odnowienia ewidencji gruntów, działce [...] nadano nowy nr [...] i ustalono powierzchnię 0,01 ha. Protokół ten z operatu odnowienia ewidencji gruntów nr [...] dla działki [...] podpisał sołtys wsi L., jako użytkownika wpisano R.B. Mapy ewidencyjne nie zostały zaktualizowane i przebieg granic pozostał nadal niezgodny ze stanem z operatów pierwotnych. Wobec wskazanych wyżej rozbieżności nie można było wydać decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości.

Skarżącej pozostaje również wyjaśnić, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą, przy czym kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg m. in. na decyzje administracyjne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, stwierdza jej nieważność, bądź też oddala skargę (art. 3 § 1 pki 2 pkt 1, art. 145 § 1 pkt i i 2, art. 151 ustawy ppsa). Sąd administracyjny nie jest powołany do rozstrzygania spraw ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, a do takich należą sprawy o rozgraniczenie. Do rozpoznawania takich spraw w sytuacjach, w których otwiera się droga sądowa - art. 33 ust. 3 i art. 34 ust. 2 Praw geodezyjnego - powołane są sądy powszechnie, a w rzeczonej sprawie jest to Sąd Rejonowy w O.

Nadto nie należy do właściwości sądów administracyjnych badanie, jak wnioskowała o to strona skarżąca, w toku postępowania administracyjnego w sprawie rozgraniczenia nieruchomości akt ksiąg wieczystych nr [...] prowadzonych dla działek nr [...] obręb L., prowadzonych od 1945 r. przez Sąd Rejonowy w O., a użytkowanych przez rodziny B. i M., w szczególności dokonania porównania zapisów tam widniejących z przepisami zawartymi: w dekretach z 1946 r. i 1951 r. oraz rozporządzeniami wykonawczymi do tych aktów, kodeksie cywilnym i kodeksach administracyjnych, jak również ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie ustalenia czy nieruchomości te zostały skutecznie nabyte od Skarbu Państwa, bowiem badanie zgodności stanu uwidocznionego w księgach wieczystych nie należy do sądów administracyjnych lecz sądów powszechnych na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tj. z 2013 r. Dz.U. poz. 707), przy czym, stosownie do zapisu art. 3 ust. 1 tej ustawy domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.

Wyjaśnić pozostaje również skarżącej, że organy orzekające w tej sprawie prawidłowo przeprowadziły postępowanie administracyjne w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości o co wystąpiła skutecznie Agencja Nieruchomości Rolnych OT w O. wnioskiem z dnia 22 lutego 2012 r., która wykonuje uprawnienia właścicielskie w stosunku do nieruchomości pozostających w zasobach Skarbu Państwa i bez znaczenia pozostaje okoliczność, że we wcześniejszym piśmie skierowanym do strony skarżącej (z dnia 17 listopada 2011 r.) wskazywano, że z uwagi na podanie dotyczące przeniesienia własności działki nr [...] przeprowadzone będzie przez Agencję wznowienie granic z pomiarem powierzchni działki, a następnie w oparciu o aktualną ewidencję zostanie przygotowana wycena nieruchomości. Skoro ostatecznie Agencja wystąpiła do organu z wnioskiem o rozgraniczenie nieruchomości, to niewątpliwie nastąpiła zmiana stanowiska, skoro w sprawie tej niewystarczającym okazało się wznowienie granic, co nastąpiłoby w przypadku gdyby zainteresowana strona wystąpiła o dokonanie takiej czynności materialno - technicznej uprawnionego podmiotu do dokonywania prac geodezyjnych i kartograficznych, gdyż istotną wznowienia znaków granicznych jest ich fizyczne odtworzenie, a więc przywrócenie stanu, jaki istniał przed ich przesunięciem, uszkodzeniem lub zniszczeniem. W tej sprawie natomiast istnieje spór co do położenia znaków przed ich przesunięciem, uszkodzeniem lub zniszczeniem i wobec tego nie może być on rozpoznany jako postępowanie o wznowienie znaków granicznych lecz jako rozgraniczenie nieruchomości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2010 r. sygn. akt I OSK 1009/09, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zatem nawet w sprawach o rozgraniczenie nieruchomości podlegających trybowi administracyjnemu, sąd administracyjny orzekając w sprawie skargi na decyzję administracyjną, której przedmiotem jest umorzenie administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego i przekazanie sprawy z urzędu sądowi powszechnemu, nie może rozstrzygnąć o przebiegu spornej granicy, gdyż może stosować jedynie wskazane wyżej środki określone w przywołanym art. 145 § 1 i 2, bądź art. 151 ustawy ppsa.

Reasumując Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie stwierdził okoliczności, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania skarżonej decyzji z obrotu prawnego i na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono o oddaleniu skargi.