Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 584/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 229
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski Sędziowie: WSA Mirosław Bator (spr.) WSA Paweł Darmoń Protokolant: specjalista Anna Balicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2015 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Wojewody z dnia 11 marca 2015 r.nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia 28 sierpnia 2014 r. nr [...] działając na podstawie art. 142, art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 K.p.a. orzekł w pkt 1 o odmowie zwrotu na rzecz A. K. nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0316 ha obr. [...] odpowiadającej parceli gruntowej l. kat. [...] o pow. 0.0305 ha stanowiącej własność Gminy W. wywłaszczonej na cele budowy obejścia W. decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w W. z dnia 23 lutego 1976 r. nr [...], zaś w pkt 2 o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] oraz część działki nr [...] obr. [...] W. odpowiadającej parceli gruntowej l. kat. [...] o pow. 0,0215 ha na cele budowy obejścia W. decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w W. z dnia 12 lipca 1976 r. znak [...] W uzasadnieniu organ podał, że decyzją z dnia 2 lipca 2012 r. Starosta [...] orzekł o zwrocie na rzecz byłej właścicielki nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] oraz odstąpił od dokonania rozliczeń odszkodowania ustalonego decyzją wywłaszczeniową w punktach 1 i 3 decyzji. Jednocześnie w punkcie 2 decyzji orzekł o odmowie zwrotu zamiennie za wywłaszczona parcelę l.kat. [...] o pow. 0,0215 ha działki nr [...] o pow. 0,0316 ha obr. [...]. Od punktu 2 powyższej decyzji odwołała się A. K. domagając się jej zmiany poprzez zwrot nieruchomości stanowiącej niegdyś parcelę gruntową l.kat. [...] odpowiadającą obecnie działce nr [...] oraz części działki nr [...] położonych w obr[...]. Wojewoda decyzją z dnia 14 marca 2013 r. nr [...] uchylił pkt 2 zaskarżonej decyzji jednakże z innych przyczyn niż wskazano w odwołaniu i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wojewoda stwierdził, że organ I instancji słusznie w sentencji decyzji nie rozstrzygał w przedmiocie zwrotu działek nr [...] oraz nr [...] ponieważ wniosek ich nie dotyczył. Natomiast rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 decyzji wymaga uzupełnienia materiału dowodowego. Ponownie rozpatrując sprawę Starosta [...] stwierdził, że nieruchomość oznaczona jako parcela gruntowa l.kat. [...], [...] oraz [...] była gmina katastralna W. została wywłaszczona ostateczną decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w W. z dnia 23 lutego 1976 r. na cele budowy obejścia W. na rzecz Skarbu Państwa. Według decyzji wywłaszczeniowej prawo własności objętej nią nieruchomości utracił J. G.. Własność J. G. została ujawniona w [...] na podstawie wniosku z dnia 14 czerwca 1963 r. na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w K. z dnia 11 stycznia 1962 r. Obecnie nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] obr. [...] jest własnością Gminy W.. Organ wskazał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Ustawodawca nie przewidział możliwości zwrotu żadnej innej nieruchomości w zamian za nieruchomość wywłaszczona. Wnioskodawczyni A. K. nigdy nie była właścicielką działki ewidencyjnej nr [...] w obr[...]. Odpowiadająca tej działce parcela kat. nr [...] również była wywłaszczona na ten sam cel decyzją z dnia 23 lutego 1976 r. Właścicielem wywłaszczonej nieruchomości zgodnie z tą decyzją oraz [...] był J. G.. Stosownie do brzmienia art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyłącznie J. G. bądź jego spadkobiercy posiadają prawo do ubiegania się o jej zwrot. Wobec powyższego decyzją z dnia 12 lipca 2013 r. nr [...] Starosta [...] odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0316 ha obr. [...] zamiennie za wywłaszczona decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w W. z dnia 12 lipca 1976 r. parcelę gruntową l.kat. [...] o pow. 0,0215 ha. Od tej decyzji odwołanie złożyła A. K.. Wojewoda decyzją z dnia 20 listopada 2013 r. uchylił decyzję Starosty [...] z dnia 12 lipca 2013 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda stwierdził, że organ I instancji prawidłowo odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obr[...] z uwagi na brak legitymacji procesowej A. K., jednakże wadliwie sformułował samą sentencję decyzji, która powinna dotyczyć odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie zaś odmowę zwrotu zamiennie nieruchomości za inną wywłaszczoną nieruchomość. Powtórnie rozpoznając sprawę Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu na rzecz A. K. nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0316 ha obr. [...] odpowiadającej parceli gruntowej l. kat. [...] o pow. 0.0305 ha stanowiącej własność Gminy W. wywłaszczonej na cele budowy obejścia W. decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w W. z dnia 23 lutego 1976 r. nr [...] Natomiast odmawiając w pkt 2 decyzji zwrotu nieruchomości odpowiadającej wywłaszczonej parceli l.kat. [...] była gmina katastralna W., odpowiadającej działce ewidencyjnej nr [...] oraz części działki nr [...] obr. [...] organ podniósł, że możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości została ograniczona w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że roszczenie o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Działka ewidencyjna nr [...] o pow. 0,0111 ha oraz działka ewidencyjna nr [...] o pow. 0,0194 ha są obecnie współwłasnością A. G. oraz J. G. i A. G.. Działka ewidencyjna nr [...] obr. [...] została zbyta przez Gminę W. na rzecz J. i A. G. na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej aktem notarialnym z dnia 24 lutego 1995 r. nr Rep A [...]. Działka ewidencyjna została zbyta również na rzecz A. i J. G. aktem notarialnym z dnia 8 kwietnia 1993 r. nr Rep A [...]. J. G. zmarł a spadek po nim na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. Ś. Wydział I Cywilny z dnia 23 marca 2009 r. nabyli żona A. G. i synowie A. G. i J. G. po 1/3 części. Działki nr [...] oraz nr [...] obr. [...] zostały wpisane w księdze wieczystej nr [...] na wniosek z dnia 11 kwietnia 1995 r. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. Powyższe oznacza, ze przedmiotowe działki zostały sprzedane i prawa nowych właścicieli zostały ujawnione w księdze wieczystej przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wobec powyższych argumentów organ orzekł jak na wstępie.

Od tej decyzji odwołanie złożyła A. K. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 2, art. 7 i art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 136, art. 137 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 7, art. 28, art. 107 § 3 i art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. oraz art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Wojewoda decyzją z dnia 11 marca 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżona decyzję Starosty [...] z 28 sierpnia 2014 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że kwestią podlegającą weryfikacji w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest ocena faktu czy podmiot występujący z wnioskiem o zwrot nieruchomości posiada do tego legitymację procesową. Przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sposób precyzyjny określa krąg podmiotów, które mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a więc mają czynną legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym w sprawie, której przedmiotem jest zwrot nieruchomości i dokonanie rozliczeń z tytułu jej zwrotu. Zgodnie z tym przepisem legitymację posiada przede wszystkim poprzedni właściciel nieruchomości. Jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowi przedmiot współwłasności, jej zwrot może nastąpić tylko za zgodą wszystkich współwłaścicieli. W wypadku śmierci poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości legitymację procesową w sprawie o zwrot nieruchomości posiada jej spadkobierca tj. osoba, która nabyła spadek stosownie do obowiązujących przepisów prawa cywilnego. W przedmiotowej sprawie parcela katastralna l. kat. [...] położona w b. gm. kat. W. z której powstała będąca przedmiotem niniejszego postępowania działka nr [...] obr. [...] w dniu wywłaszczenia stanowiła własność J. G. dlatego też złożenie wniosku przez A. K. czyli osobę nie będącą uprzednio właścicielem wnioskowanej o zwrot nieruchomości ani jego spadkobiercą, a więc nieposiadającej legitymacji procesowej w postępowaniu o zwrot nieruchomości musi prowadzić do odmowy jej zwrotu na rzecz wnioskodawczyni. Z kolei w stosunku do parceli l.kat. [...] odpowiadającej działce nr [...] i części działki nr [...] do której własność A. K. utraciła na podstawie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w W. z dnia 12 lipca 1976 r. organ wskazał, że umową sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego rep A [...] z dnia 8 kwietnia 1993 r. J. G. i A. G. nabyli własność działki nr [...] obr. [...], co zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 25 kwietnia 1995 r. Umową sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego rep A nr [...] z dnia 24 lutego 1993 r. J. G. i A. G. nabyli również własność działki nr [...] obr. [...] co zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 25 kwietnia 1995 r. Natomiast art. 229 ustawy stanowi wprost, że roszczenie o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje jeśli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W sytuacji, gdy przepis ten znajduje zastosowanie organ administracji zobowiązany jest do wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W świetle art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami objęta żądaniem zwrotu nieruchomość musi zatem być przed dniem 1 stycznia 1998 r. po pierwsze sprzedana lub obciążona ustanowionym na niej wieczystym użytkowaniem, po drugie nabywcą lub wieczystym użytkownikiem musi być osoba trzecia w rozumieniu tego przepisu, po trzecie prawo to musi być ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. i stan ten musi istnieć w dniu wejścia w życie ustawy. Odnosząc powyższe do ustaleń dokonanych w przedmiotowej sprawie organ stwierdził, że działki nr [...] i nr [...] obr. [...] zostały sprzedane osobom trzecim i prawa te zostały ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r., a stan ten istniał w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda podniósł, że przedmiotowe postępowanie zakończone w I instancji wydaniem zaskarżonej decyzji Starosty [...] z 28 sierpnia 2014 r. dotyczy kwestii zwrotu działki nr [...] oraz działki nr [...] oraz części działki nr [...]. Natomiast prawidłowość postępowania zakończonego decyzją Wojewody K. z 8 maja 1991 r. można zweryfikować jedynie za pomocą jednego z trybów nadzwyczajnych określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.

Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła A. K. domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia 28 sierpnia 2014 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 6 K.p.a. poprzez niestosowanie prawa przez organ w trakcie procedowania;

- art. 7 K.p.a. poprzez błędnie ustalony w sprawie stan faktyczny;

- art. 10 K.p.a. poprzez niezapewnienie stronom czynnego udziału w postępowaniu;

- art. 15 K.p.a. poprzez zaniechanie przez organ odwoławczy indywidualnego rozpoznania sprawy i oparcie się w rozstrzyganiu jedynie na wnioskach organu i instancji;

- art. 28 K.p.a. poprzez niezapewnienie udziału w postępowaniu podmiotom posiadającym przymiot strony tj. T. K. oraz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad;

- art. 50 K.p.a. poprzez zaniechanie wezwania skarżącej do złożenia wyjaśnień niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy;

- art. 68 § 1 K.p.a. w związku z art. 76 § 1 K.p.a. poprzez opieranie orzeczenia na okoliczności, która winna być zaprotokołowana a nie znalazła się w protokole tj. kwestii pouczenia strony i pełnomocnika strony o sposobie realizacji jej roszczenia w trakcie rozprawy administracyjnej w dniu 12 marca 2012 r.;

- art. 77 § 1 K.p.a. poprzez zaniechanie przez organy zebrania i rozpatrzenia całościowo materiału dowodowego w sprawie;

- art. 104 § 2 K.p.a. poprzez niezałatwienie sprawy zaskarżoną decyzją w zakresie otrzymania przez wnoszącą nieruchomości zamiennej oraz poprzez odniesienie się do zarzutów podniesionych przez stronę w sprawie;

- art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

- art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przedwczesne przyjęcie, że wnosząca nie jest uprawniona do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości nr [...];

- art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez zaniechanie zbadania przez organ czy cel z powodu którego nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości parceli gruntowej l. kat. [...] został zrealizowany;

- art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez zaniechanie ustalenia przez organy administracyjne czy wymieniona w tym przepisie przesłanka sprzedaży wywłaszczonej nieruchomości miała miejsce;

- art. 172 K.c. poprzez zaniechanie przez organy administracyjne ustalenia czy wnosząca skargę lub T. K. nie zasiedzieli nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] oraz nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] oraz części działki nr [...];

- art. 1 ust. 2 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych poprzez zaniechanie przez organ ustalenia czy wnosząca skargę lub T. K. nie nabyli na zasadach tej ustawy własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] oraz nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] oraz części działki nr [...].

W uzasadnieniu autor skargi podniósł, że organy orzekające w sprawie nie ustaliły prawidłowo kręgu stron postępowania, gdyż jako strona nie został potraktowany T. K. mimo tego, że parcelę gruntową l. kat. [...] wywłaszczoną decyzją Naczelnika Miasta Gminy w W. z dnia 12 lipca 1976 r. lub jej część stanowiła przedmiot darowizny A. K. dla niego. Również jako strony organy nie potraktowały Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w K., która jest zarządcą drogi powstałej na terenie dawnej parceli l.kat. [...], a tym samym wszelkie rozstrzygnięcia co do jej zwrotu dotyczą jej interesu prawnego. Skarżąca stwierdziła również, że uzasadnienie decyzji zawiera istotne braki, a całość postępowania administracyjnego nie została oparta na wiarygodnych dowodach. Ponadto organy nie wzięły pod uwagę faktu, że zgodnie z oświadczeniem A. K. i T. K. dzierżą oni działki nr [...], nr [...] i nr [...] jako samoistni posiadacze.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym argumentację wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, iż w przedmiotowej sprawie skarga nie jest zasadna.

W niniejszej sprawie sąd badał zasadność odmowy zwrotu dwóch nieruchomości w stosunku do których organ administracji ustalił, iż jedna z nich – działka nr [...] (obecnie działka nr [...] i część działki nr [...]) została zbyta na rzecz osób trzecich przed 1 stycznia 1998 r. a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej także przed tą datą, natomiast druga – działka nr [...] (obecnie nr [...]) w dacie wywłaszczenia nie stanowiła własności skarżącej a jej właścicielem była inna osoba - J. G.. Stanowisko organów jest prawidłowe.

Zgodnie z dyspozycją art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2014 r., poz. 518 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "u.g.n." roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. (zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz byłego właściciela) nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie u.g.n. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przedmiotowa ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. Przepis art. 229 u.g.n. zawiera tzw. negatywną przesłankę do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, przeszkodę w zwrocie nieruchomości, której ustalenie powinno prowadzić do odmowy zwrotu nieruchomości (por. T.Woś, "Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot", Warszawa 2007, s. 284). Ustalenie przez organ administracji istnienia przesłanki z art. 229 u.g.n. powoduje brak możliwości merytorycznego orzekania o zwrocie nieruchomości. Przepis art. 229 u.g.n. ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości (teza nr 1, 2 do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 679/09, opub. w LEX nr 595463). W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 386/06 sąd ten stwierdził, że jeśli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 u.g.n.

Mając powyższe przepisy na uwadze wskazać należy, że zanim organ administracji publicznej przystąpi do merytorycznego rozpoznania sprawy poprzez badanie czy ziściły się materialne przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, winien wyjaśnić czy spełnione zostały formalne przesłanki rozpatrzenia wniosku. Organ powinien więc najpierw zbadać na podstawie art. 136 u.g.n., czy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości pochodzi od podmiotu w nim wymienionego (osoby której nieruchomość wywłaszczono lub jej następcy prawnego), czy dotyczy wywłaszczonej nieruchomości, a także czy nie ma przeszkód do prowadzenia postępowania co do zbędności na cel wywłaszczenia wskazanych w art. 229 u.g.n. Dopiero po ustaleniu tych okoliczności można przejść do dalszego etapu postępowania, w którym wyjaśniany będzie cel wywłaszczenia, a następnie zbadane będą przesłanki zbędności, na podstawie art. 137 u.g.n.

Odnosząc się do działki nr [...] (aktualnie działk[...] i część działki [...]) wskazać należy, iż organy obu instancji prawidłowy ustaliły, iż umową sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego z dnia 8 kwietnia 1993 r. J. G. i A. G. nabyli własność działki nr [...] obr. [...], co zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 25 kwietnia 1995 r., natomiast własność działki nr [...] osoby te (J. G. i A. G.) nabyły w drodze umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 24 lutego 1993 r., co zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 25 kwietnia 1995 r. Dokumenty ma wykazanie tych okoliczności znajdują się w aktach administracyjnych. Jest to miedzy innymi wyciąg z księgi wieczystej (k. 180 tom II akta adm.) oraz umowa sprzedaży – wypis aktu notarialnego (k. 8-10 tom II akt adm.). W świetle wyżej przytoczonych przepisów i ustaleń stanu faktycznego zwrot jej nieruchomości jest więc wykluczony, ponieważ zaistniała negatywna przesłanka jej zwrotu o której mowa w art. 229 u.g.n. tj. została zbyta na rzecz osób trzecich przed 1 stycznia 1998 r. i fakt ten został ujawniamy w księdze wieczystej także przed tą datą.

Odnośnie działki nr [...] (obecnie [...] wskazać należy, iż zgodnie z regulacją zawartą w art. 136 ust. 3 u.g.n. - poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Roszczenie o zwrot nieruchomości w razie niezrealizowania celu wywłaszczenia przysługuje zatem byłemu właścicielowi i jego następcą prawnym. Skoro organy ustaliły, iż bez wątpliwości (vide; decyzja z 23 lutego 1976 r. oraz odpis zupełny księgi wieczystej k. 157 tom I akt adm.) nieruchomość ta w dacie wywłaszczenia stanowiła własność J. G., po stronie skarżącej brak legitymacji do wystąpienia ze skutecznym roszczeniem o jej zwrot, niezależnie od spełnienia (czy braku spełnienia) innych przesłanek warunkujących możliwość zwrotu tej nieruchomości.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi wskazać należy, iż organy administracji nie mają obowiązku ale przede wszystkim kompetencji do ustalania czy wywłaszczona nieruchomość była wcześniej przedmiotem zasiedzenia przez inną osobę niż osoba wpisana do księgi wieczystej jako właściciel, lub też czy osoba trzecia nieruchomości tej nie nabyła w drodze uwłaszczenia tj. na podstawie ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1971 r., Nr 27, poz. 250 z późn. zm.). Obie te instytucje (stwierdzenie zasiedzenie lub uwłaszczenia) pozostają w wyłącznej gestii sądów powszechnych, przy czy instytucja uwłaszczenia początkowo faktycznie była objęta procedurą administracyjną (nabycie własności nieruchomości potwierdzały organy administracji wydaniem aktu własności ziemi, tj. dokumentu potwierdzającego fakt nabycia własność i będącego podstawą wpisów własności nieruchomości do księgi wieczystej) ale od 6 kwietnia 1982 r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, rozpoznawanie spraw o stwierdzenie nabycia na podstawie tej ustawy własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego przekazane zostało się sądom (art. 4 tej że ustawy). Nie ma więc aktualnie żadnych podstaw, by organ administracji badał w postępowaniu administracyjnym czy okoliczności takie jak uwłaszczenie czy też zasiedzenie na nieruchomości wywłaszczonej będącej przedmiotem żądania jej zwrotu z uwagi na brak realizacji celu wywłaszczenia zaistniały czy też nie zaistniały.

Z uwagi na fakt, iż żądanie zwrotu nieruchomości sprecyzowane ostatecznie przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącej w postępowaniu administracyjnym w piśmie z dnia 16 stycznia 2014 r. (k. 177 tom II akt adm.) w zakresie działki [...] nie jest jasne a niejasności tej nie był w stanie wyjaśnić pełnomocnik skarżącej na rozprawie w dniu 6 września 2015 r. sąd wskazuje, iż aktualnie obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości zwrotu innej nieruchomości zamiennie – jeżeli działka wywłaszczona na której cele wywłaszczenia nie zostały zrealizowane, nie może być zwrócona z uwagi na fakt istnienia negatywnych przesłanek zwrotu o których mowa w art. 229 u.g.n. Okoliczność ta przesądza, iż roszczenie w tym zakresie jest pozbawione jakichkolwiek podstaw prawnych. Wydania nieruchomości zamiennej nie można się można skutecznie domagać na podstawie art. 140 u.g.n. (taką podstawę prawna jako prawdopodobną wskazał pełnomocnik skarżącej na rozprawie w dniu 6 września 2015 r.). Wyjaśnić należy, iż przepis ten reguluje instytucję zwrotu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego przez właściciela nieruchomości wywłaszczonej, któremu nieruchomość tą się zwraca a który w zamian za nieruchomość wywłaszczoną otrzymał nieruchomość zamienną a więc sytuację prawną odwrotną niż ta w której znajduje się skarżąca.

Brak podstaw prawnych (aczkolwiek nie było to przedmiotem wyraźnie wyartykułowanych zarzutów pełnomocnika skarżącej) by podstawę przyznania nieruchomości zamiennej domagać się na postawie art. 131 ust 1 u.g.n. Przepis ten stanowi, iż w ramach odszkodowania właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu wywłaszczonej nieruchomości może być przyznana, za jego zgodą, odpowiednia nieruchomość zamienna. Jak zasadnie wskazuje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyroku z dnia 25 stycznia 2008 r. II SA/Gl 826/07 art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 197 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), a także art. 129 ust. 5 w zw. z art. 131 ust. 1 tej ustawy nie ma zastosowania do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc nie dotyczy spraw, w których przed dniem 1 stycznia 1998 r., wydano decyzję o wywłaszczeniu albo przed tą datą nastąpiło nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa (bądź gminy) bez ustalenia odszkodowania (LEX nr 459907). Zgodnie bowiem z art. 242 u.g.n. regulacja ta, obowiązuje od 1 stycznia 1998 r. i ma zastosowanie do aktów wywłaszczeń dokonanych po tej dacie, a brak jest przepisów przejściowych, pozwalających rozszerzyć stosowanie tej regulacji i jej zasad na przypadki wywłaszczeń i przejęć nieruchomości, dokonanych w przeszłości na podstawie innych aktów prawnych. Rozszerzenie takie przewiduje wprawdzie art. 216 u.g.n., jednak wyłącznie w zakresie stosowania przepisów rozdziału 6 działu III ustawy tj. dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości ale nie zasad ustalania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w tym przyznawania nieruchomości zamiennych tj. zasad uregulowanych w rozdziale 5 działu III u.g.n.

Bezzasadne są także zarzuty dotyczące braku ustaleń organu w zakresie przedmiotu postępowania. Organy obu instancji prowadzące postępowanie w niniejszej sprawie zgromadziły dostateczny materiał dowodowy pozwalający na oznaczenie przedmiotu sprawy. Materiałem tym jest wykaz zmian gruntowych (równoważnik) znajdujący się w aktach administracyjnych (k. 154-155 tom I akt adm. - dotyczący działki [...]) oraz kopia mapy zasadniczej na której uprawniony geodeta naniósł dawną działkę [...] stanowiącą aktualnie działkę [...] i część [...] (k[...].).

W końcu wskazać należy, iż strona nie pominięta w postępowaniu administracyjnym (strona skarżąca) nie może skutecznie podnosić zarzutu, iż organ w postępowaniu tym bezzasadnie pominął inny podmiot, który jej zdaniem także powinien być traktowany jako strona tego postępowania. Jak bowiem zasadnie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 maja 2012 r. II OSK 371/11 (LEX nr 1404649) skutek w postaci uchylenia decyzji z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, jeżeli może ono być wszczęte wyłącznie na wniosek (na podstawie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.) ma miejsce wówczas, gdy zarzut ten zgłosi strona pominięta, a więc nie może tego uczynić skutecznie strona uczestnicząca w postępowaniu, jak też nie uwzględnia go sąd administracyjny z urzędu. Także w wyroku z dnia 16 maja 2012 r. II OSK 362/11 (LEX nr 1219140) Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, iż tylko od woli strony, która została pominięta w postępowaniu zależy, czy skorzysta z prawa do żądania wznowienia, ewentualnie podniesienia zarzutu zaistnienia przesłanki wznowieniowej w skardze wniesionej do sądu administracyjnego. Inne podmioty nie mają prawa do zastępowania uprawnionej strony i korzystania z zarzutu wystąpienia podstaw do wznowienia, powołując się na to, że nie brały udziału w postępowaniu (podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 9 maja 2013 r. II OSK 9/12 oraz z dnia 31 maja 2012 r. II OSK 463/11).

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 127 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.