Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 37/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2017-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 2, art. 52 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 130 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1137
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
article: art. 136 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 627
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami - tekst jedn.
article: par. 1 ust. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 488
law: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu  drogowego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2017r. sprawy ze skargi S. S. na czynność Komendanta Wojewódzkiego Policji w przedmiocie wpisu do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego I. stwierdza bezskuteczność czynności Komendanta Wojewódzkiego Policji, polegającej na wpisie do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego: naruszenia dotyczącego S. S. stwierdzonego mandatem karnym seria [...] z dnia [...] oraz przypisanych temu naruszeniu 6 (sześciu) punktów karnych; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata Ł. D. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Skargą z dnia 7 stycznia 2017 r. sprecyzowaną na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2017 r., S.S. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zaskarżył wpis do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego dokonany przez Komendanta Wojewódzkiego Policji, dotyczący popełnionego przez S.S. naruszenia przepisów ruchu drogowego stwierdzonego mandatem karnym z dnia [...] oraz przypisanych temu naruszeniu 6 punktów karnych.

W uzasadnieniu skargi podano, że skarżący w dniu [...] został zatrzymany do kontroli drogowej przez patrol policji z powodu przekroczenia dopuszczalnej prędkości o 24 km/h, za co został ukarany mandatem karnym w wysokości 200 zł i 6 punktami karnymi. Mandat przyjął, a nałożoną karę zapłacił. Następnie skarżący w dniu 10 listopada 2016 r. odebrał korespondencję ze Starostwa Powiatowego o wszczęciu postępowania w związku z przekroczeniem dopuszczalnej ilości punktów karnych i popełnieniem 3 wykroczeń polegających na przekroczeniu dopuszczalnej prędkości o 30 km/h. Po odebraniu tego pisma skarżący stwierdził, że mandat z 12 września został wystawiony nieprawidłowo. Za przekroczenie prędkości o 24 km/h można bowiem nałożyć 4 punkty karne, a tymczasem w mandacie widnieje 6 punktów. W związku z tym skarżący wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa, ale w odpowiedzi na to wezwanie odniesiono się jedynie do naliczonych punktów karnych, nie wyjaśniając w sposób dostateczny rozbieżności treści mandatu, poprzestając na stwierdzeniu, że to oczywista omyłka pisarska. Skarżący nie zgodził się z takim stwierdzeniem, ponieważ uważał, że nie przekroczył prędkości o wartość powyżej 30 km/h.

W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w dniu 3 października 2016 r. wystąpiono do Starostwa Powiatowego o cofnięcie S.S. uprawnień do kierowania pojazdami z powodu popełnienia w okresie 2 lat od dnia wydania po raz pierwszy prawa jazdy stwierdzonych na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć trzech wykroczeń określonych w art. 86 § 1 lub 2, art. 87 § 2 i art. 92a kodeksu wykroczeń w przypadku przekroczenia dopuszczalnej prędkości o ponad 30 km/h lub art. 98 kw. W tej liczbie wymieniono wykroczenie popełnione w dniu [...] w miejscowości D., polegające na przekroczeniu prędkości od 31 do 40 km/h, zakwalifikowane z art. 92a k.w. albo art. 97 k.w. Następnie organ wyjaśnił, że w dniu 22 listopada 2016 r. do Wydziału Ruchu Drogowego KWP wpłynęła prośba S.S. o przywrócenie terminu do złożenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa wraz z takim wezwaniem. Załączając kserokopię mandatu karnego kredytowanego serii [...] nałożonego za wykroczenie drogowe popełnione przez skarżącego w dniu [...], S.S. stwierdził, że popełnił wykroczenie polegające na przekroczeniu dopuszczalnej prędkości jazdy o 24 km/h, za które należy przypisać 4 punkty karne, a nie 6, jak wskazano w załączonym mandacie. Analizując sprawę organ stwierdził, że istotnie z treści zapisów na wspomnianym mandacie karnym wynika, że za wykroczenie polegające na przekroczeniu prędkości o 24 km/h, przypisano 6 punktów karnych. Jednak z informacji wprowadzonej do ewidencji kierowców, z zapisów zawartych w notatniku służbowym policjanta "podejmującego interwencję wobec G. S. " oraz z danych na sporządzonej przez funkcjonariusza nakładającego w/w mandat karcie rejestracyjnej, na podstawie której wprowadzono dane do ewidencji wynika, że powyższy mandat został nałożony za przekroczenie prędkości o 34 km/h, gdyż samochód strony poruszał się z prędkością 74 km/h na odcinku z ograniczeniem prędkości do 40 km/h. Do błędu doszło w trakcie wypisywania mandatu karnego serii [...], na którym w rubryce "opis i kwalifikacja prawna wykroczenia" funkcjonariusz omyłkowo (prawdopodobnie mechanicznie) wpisał przekroczenie dopuszczalnej prędkości 74/50 zamiast 74/40. W związku z tym w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa odmówiono skarżącemu usunięcia z ewidencji 6 punktów karnych wskazując, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z 25 kwietnia 2012 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego, za naruszenie polegające na przekroczeniu prędkości od 31 do 40 km/h należy przypisać 6 punktów karnych.

Organ wyjaśnił dalej, że niezależnie od powyższego w dniu [...] Starosta na podstawie wniosku Komendanta Wojewódzkiego Policji orzekł o cofnięciu skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami kat. B. Od decyzji tej skarżący złożył odwołanie do SKO, które nie zostało rozpatrzone.

Odnosząc się do zarzutów skargi organ stwierdził, że zgodnie z § 1 rozporządzenie ws. postępowania z kierowcami, akt ten określa sposób punktowania i liczbę punktów odpowiadających naruszeniu przepisów ruchu drogowego oraz warunki i sposób prowadzenia ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego, zwanej dalej "ewidencją". W myśl § 2 ust. 3 rozporządzenia do ewidencji wpisuje się naruszenia wraz z odpowiadającą im liczbą punktów, zgodnie z wykazem określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia. W § 4 rozporządzenia enumeratywnie wymienione zostały warunki dotyczące dokonywania wpisów ostatecznych w ewidencji. Z treści ust. 1 tego przepisu wynika, że wpisu ostatecznego do ewidencji dokonuje się, jeżeli naruszenie zostało stwierdzone prawomocnym: wyrokiem sądu, postanowieniem sądu o warunkowym umorzeniu postępowania, mandatem karnym albo orzeczeniem organu orzekającego w sprawie o naruszenie w postępowaniu dyscyplinarnym. Z zapisu ust. 7 wynika, iż policjant, który zastosował postępowanie mandatowe lub prowadzi postępowanie o naruszenie, niezwłocznie rejestruje nałożenie mandatu lub prowadzenie tych czynności na formularzu, którego wzór jest określony w załączniku nr 3 do rozporządzenia. Organ ustalił, że wpis dotyczący naruszenia przepisów ruchu drogowego przez skarżącego w dniu 12 września 2016 roku ma status wpisu ostatecznego. Został on prawidłowo wpisany do ewidencji w oparciu o uregulowanie wynikające z § 4 ust. 1. Z powyższego przepisu wynika, że mandat karny decyduje o wpisie ostatecznym do ewidencji, a nie o liczbie punktów karnych. Z dokonanych ustaleń wynika ponadto, że skarżący popełnił naruszenie polegające na przekroczeniu prędkości o 34 km/h. Organ podkreślił, że do ewidencji wpisuje się naruszenia wraz z odpowiadającą im liczbą punktów, zgodnie z wykazem określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia, gdzie w części E określono, że za popełnienie naruszenia polegającego na przekroczeniu prędkości od 31 do 40 km/h należy przypisać 6 punktów karnych. Biorąc pod uwagę fakt, że przeprowadzone czynności wskazały, iż kwestionowane naruszenie polegało na przekroczeniu prędkości o 34 km/h należy, według Komendanta Wojewódzkiego Policji uznać, że dane zawarte w ewidencji kierowców są zgodne z naruszeniem, które popełnił skarżący w dniu [...]. Organ zaznaczył, że dokonywany przez organy Policji wpis w ewidencji ma charakter deklaratoryjny, a ilość ujawnionych punktów karnych jest pochodną od stwierdzenia - stosownym mandatem - naruszenia przepisów ruchu drogowego. Punkty karne przypisywane kierowcom w związku z popełnionym przez nich wykroczeniem lub przestępstwem drogowym mają charakter akcesoryjny w stosunku do tego wykroczenia lub przestępstwa. O ich naliczeniu nie decyduje policjant lub sąd, lecz są one przypisywane do poszczególnych naruszeń. Komendant stwierdził też, że mając wątpliwości co do podstaw lub wysokości grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego przez policjanta, skarżący mógł nie wyrażać zgody na przyjęcie mandatu.

Organ wyraził też pogląd, że za przypisaniem skarżącemu 6 pkt do ewidencji przemawiają wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. I OSK 1110/12 oraz I OSK 2114/13, w których stwierdzono, że o liczbie punktów karnych wpisanych do ewidencji kierowców nie decyduje mandat. W uzasadnieniu wyroków wskazano, że punkty karne za naruszenie przepisów ruchu drogowego są przypisywane z mocy prawa do poszczególnych naruszeń przepisów ruchu drogowego wymienionych w załączniku nr 1 do rozporządzenia (poprzednio z 2002 r., obecnie z 2012 r.). Pomyłka policjanta nie może stanowić podstawy prawnej do usunięcia skarżącemu 6 pkt z ewidencji.

Jak wynika z akt sprawy, do Komendy Wojewódzkiej Policji w dniu [...] wpłynęła prośba o przywrócenie terminu wraz z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa w postaci błędnie naliczonych punktów karnych za wykroczenie drogowe popełnione w dniu [...] Jednocześnie na mocy art. 58 § 1 kpa S.S. poprosił o przywrócenie terminu do złożenia powyższego wezwania, gdyż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. W uzasadnieniu tego wezwania wyjaśnił, że w dniu 10 listopada 2016 r. odebrał ze Starostwa Powiatowego korespondencję o wszczęciu postępowania w związku z przekroczeniem przez niego dopuszczalnej ilości punktów karnych i popełnieniem trzech wykroczeń polegających na przekroczeniu dopuszczalnej prędkości o 30 km/h. Ponieważ po przeanalizowaniu treści nałożonych mandatów doszedł do wniosku, że mandat z [...] jest nałożony nieprawidłowo, gdyż za przekroczenie prędkości o 24 km/h nałożył 6 punktów karnych, zamiast wynikających z przepisów 4 punktów – wniósł o uwzględnienie tego wezwania. Do wezwania został dołączony mandat karny kredytowy, seria [...], w wysokości 200 zł, z którego wynika, że S.S. w dniu [...] został ukarany za popełnienie wykroczenia polegającego na przekroczeniu dopuszczalnej prędkości 74/50. W mandacie tym została również określona liczba punktów na 6.

W datowanej na 1 grudnia 2016 r. odpowiedzi na to wezwanie doręczonej skarżącemu w dniu 9 grudnia 2016 r., Zastępca Naczelnika Wydziału Ruchu Drogowego KWP stwierdził, że ilość punktów przypisanych do popełnionego wykroczenia jest prawidłowa, a zarejestrowane naruszenie polegające na przekroczeniu prędkości od 31 do 40 km/h jest zgodne z czynem, który S.S. popełnił w dniu [...]

Do akt sprawy została również dołączona decyzja Starosty z dnia [...] orzekająca na podstawie art. 104 kpa i 140 ust. 1 pkt 3a lit. a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, o cofnięciu S.S. uprawnienia do kierowania pojazdami kat. B potwierdzone prawem jazdy nr [...] druk [...], wydanym w dniu [...]. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, między innymi, że Starosta wszczął w dniu 13 października 2016 r. postępowanie administracyjne w sprawie cofnięcia uprawnień zawiadamiając S.S. o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Wobec zaistnienia przesłanek określonych w art. 140 ust. 1 pkt 3a Prawa o ruchu drogowym, który przewiduje wydawanie aktu związanego, bez możliwości zastosowania uznania administracyjnego, organ był zmuszony orzec jak w sentencji tej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi po jej sprecyzowaniu dokonanym przez profesjonalnego pełnomocnika na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2017 r., był wpis do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażony został pogląd, że wpis do ewidencji prowadzonej przez komendanta wojewódzkiego Policji stanowi czynność materialno-techniczną z zakresu administracji publicznej, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., w związku z czym przysługuje od niej prawo wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 127/13, z dnia 24 października 2012 r. sygn. akt I OSK 1203/11 i I OSK 1306/11, z dnia 15 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 413/11, z dnia 9 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 73/11, z dnia 13 października 2011 r. sygn. akt 1721/10, z dnia 15 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1456/09, z dnia 7 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1451/09 i postanowienie z dnia 30 sierpnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1413/11). W przywołanych orzeczeniach przyjmuje się również, że w przypadkach spornych, tylko sąd administracyjny może stwierdzić nieprawidłowość dokonanego wpisu do wspomnianej wyżej ewidencji.

Odnotować należy również odmienny od powyższego pogląd sprowadzający się do tezy, że pismo właściwego organu prowadzącego ewidencję kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego w sprawie ustalenia liczby punktów karnych, stanowiące odpowiedź na wniosek o usunięcie, bądź skorygowanie wpisu punktów karnych do tej ewidencji, jest aktem z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Jednak dla tej czynności nie jest przewidziana forma decyzji administracyjnej. Zgodnie z tym poglądem, z uwagi na to, że ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w takiej sprawie, skargę na wspomniane pismo, jako akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa, o czym stanowi art. 52 § 3 p.p.s.a. (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2011 r., I OSK 1413/11).

Opowiadając się za pierwszym z przytoczonych poglądów należy zauważyć, że wymaganie, aby strona kwestionująca wpisy do ewidencji kierowców, musiała najpierw zwrócić się do organu prowadzącego tę ewidencję, o usunięcie lub skorygowanie wadliwych, jej zdaniem, wpisów, a następnie po uzyskaniu niesatysfakcjonującej ją odpowiedzi na swój wniosek, ponownie zwrócić się do tego organu w trybie art. 52 § 3 p.p.s.a. z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa i dopiero później wnieść skargę do sądu administracyjnego, jest sprzeczne z zasadami szybkości postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego wynikającymi z art. 12 § 1 kpa i art. 7 p.p.s.a., a przede wszystkim, nie ma oparcia w obowiązujących przepisach.

Ani prawo o ruchu drogowym, ani rozporządzenie ws. postępowania z kierowcami, nie zawierają żadnej szczególnej regulacji dotyczącej procedury zaskarżania czynności materialno-technicznej polegającej na wpisie do ewidencji kierowców. W związku z tym mają tu zastosowanie przepisy prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z uwagi natomiast na jednolite w orzecznictwie kwalifikowanie wpisów do ewidencji kierowców jako innych niż określone w art. 3 § 2 pkt 1-3 p.p.s.a. aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (chodzi o obowiązki ciążące na właściwych organach dotyczące inicjowania w następstwie określonych wpisów w ewidencji kierowców, stosownych postępowań mających na celu: cofnięcie uprawnień do kierowania pojazdami, skierowanie kierowcy: na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji, w razie przekroczenia 24 punktów otrzymanych na podstawie art. 130 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym, na badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu lub na kurs reedukacyjny w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego w razie przekroczenia liczby 24 punktów otrzymanych za naruszenia przepisów ruchu drogowego), sposób zaskarżania takich aktów lub czynności uregulowany jest w przepisach prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Te przepisy natomiast, w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. dopuszczają bezpośrednie zaskarżanie do sądu administracyjnego aktów i czynności z zakresu administracji publicznej innych niż określone w art. 3 § 2 pkt 1-3 tej ustawy, po spełnieniu wymagań formalnych, o których mowa w art. 52 § 3 i art. 53 § 2 p.p.s.a.

Ponadto należy zauważyć, że zawarta w art. 52 § 3 p.p.s.a. regulacja dotycząca sposobu wyczerpanie środków zaskarżenia przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego, również wspiera podzielany w niniejszej sprawie pogląd na temat sposobu zaskarżenia wpisu do ewidencji kierowców, a ściślej przedmiotu, który temu zaskarżeniu podlega. Skoro bowiem przewidziany w art. 52 § 3 p.p.s.a. termin czternastu dni do wezwania właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa, biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się lub mogła się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności, to oznacza to, że wydanie takiego aktu lub podjęcie takiej czynności nie wymaga sformalizowanego powiadomienia strony o ich podjęciu, na przykład w formie pisma będącego odpowiedzią na wniosek o usunięcie lub skorygowanie wadliwego wpisu do ewidencji kierowców. Wspomniany termin czternastu dni rozpoczyna bowiem bieg w dniu, w którym strona w jakikolwiek sposób i skądkolwiek dowiedziała się o wydanym akcie lub o podjęciu innej czynności. Jeśli więc, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, strona dowiedziała się o wpisie do ewidencji kierowców przy okazji zawiadomienia jej o wszczęciu postępowania o cofnięciu jej uprawnień do kierowania pojazdami z powodu popełnienia w okresie 2 lat od dnia wydania po raz pierwszy prawa jazdy, stwierdzonych na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć trzech wykroczeń określonych w art. 86 § 1 lub 2, art. 87 § 2 i art. 92a kodeksu wykroczeń w przypadku przekroczenia dopuszczalnej prędkości o ponad 30 km/h lub art. 98 kw., to nie ma racjonalnych powodów, aby nie mogła bezpośrednio zaskarżyć do sądu administracyjnego czynności materialno-technicznej polegającej na wpisie do ewidencji kierowców, po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa. Odmienna wykładnia, wymagająca najpierw zwrócenia się do organu prowadzącego ewidencję kierowców o skorygowanie wadliwego wpisu w tej ewidencji, a następnie, po uzyskaniu odmownej odpowiedzi organu ponownego wezwania tego samego organu do usunięcia naruszenia prawa, aby móc następnie zaskarżyć wpis do ewidencji kierowców do sądu administracyjnego, z wskazanych wyże powodów nie jest przekonująca.

Uwzględniając powyższe rozważania należy stwierdzić, że skarga S.S. na wpis do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego dokonany przez Komendanta Wojewódzkiego Policji, dotyczący popełnionego przez S.S. naruszenia przepisów ruchu drogowego stwierdzonego mandatem karnym z dnia [...] oraz przypisanych temu naruszeniu 6 punktów karnych – stanowi skargę na czynność z zakresu administracji publicznej, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., w związku z czym podlega kontroli sądowoadministracyjnej.

Następnie należy stwierdzić, że wymogi formalne skargi dotyczące wyczerpania środków zaskarżenia i zachowania ustawowych terminów, zostały w sprawie spełnione.

Zgodnie z przywoływanym już wyżej art. 52 § 3 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa. Wezwanie takie zostało w sprawie dokonane w piśmie S.S. z dnia 17 listopada 2016 r., które wpłynęło do Komendy Wojewódzkiej Policji w dniu 22 listopada 2016 r.

Wzywający do usunięcia naruszenia prawa zachował również ustawowy, czternastodniowy termin do wystosowania takiego wezwania. Według jego twierdzeń, o wpisie do ewidencji kierowców dotyczącym popełnionego przez S.S. naruszenia przepisów ruchu drogowego stwierdzonego mandatem karnym z dnia [...], dowiedział się on w dniu 10 listopada 2016 r. z korespondencji otrzymanej ze Starostwa Powiatowego dotyczącej wszczęcia postępowania w sprawie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami. Ponieważ organ temu twierdzeniu nie zaprzeczył, ani też nie wskazał jakiejkolwiek innej daty, w jakiej S.S. dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o zaskarżonym wpisie do ewidencji kierowców, należało przyjąć podaną przez skarżącego datę 10 listopada 2016 r. Składając więc w dniu 22 listopada 2016 r. w siedzibie organu wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, zachował on czternastodniowy termin do dokonania tego wezwania.

Należy dodać, że nawet przy przyjęciu innej, wcześniejszej daty, od której należałoby liczyć czternastodniowy termin z art. 52 § 3 p.p.s.a., nie byłoby podstaw do odrzucenia skargi. Zgodnie bowiem z art. 52 §3 zd. 2 p.p.s.a. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Skarżący natomiast w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa z dnia 17 listopada 2016 r. zawarł prośbę o przywrócenie terminu do złożenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa argumentując, że o błędnie wystawionym mandacie i dalszych czynnościach wynikłych z tego błędu (a więc i o podważanym przez niego wpisie do ewidencji kierowców), dowiedział się dopiero z chwilą odebrania pisma ze Starostwa Powiatowego. Biorąc pod uwagę okoliczności nałożenia tego mandatu oraz jego treść (o czym będzie mowa niżej), nawet w sytuacji gdyby uznać, że skarżący uchybił terminowi do złożenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa, należałoby przyjąć, że uczynił to bez swej winy, co pozwalałoby rozpoznać skargę.

Należy następnie zauważyć, że wnosząc w dniu 7 stycznia 2017 r. skargę, S.S. zachował również przewidziany w art. 53 § 2 p.p.s.a. trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi, liczony od dnia doręczenia mu 9 grudnia 2016 r. odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa.

Dopuszczalność skargi oraz dochowanie jej formalnych wymogów pozwala na jej merytoryczne rozpoznanie.

W tym zakresie należy zauważyć, że zagadnienie wpisów do ewidencji kierowców zostało uregulowane w ustawie z dnia 18 października 2012 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2012.1137 t.j. ze zm.) oraz w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 maja 2012 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego (Dz. U. 2012.488 ze zm.), dalej rozporządzenie ws. postępowania z kierowcami. Z dniem 19 stycznia 2013 r., z wyjątkami określonymi w art. 139, weszła w życie ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. 2016.627 ze zm.), dalej ustawa o kierujących, której zakres przedmiotowy obejmuje sprawy regulowane dotychczas w ustawie – Prawo o ruchu drogowym i w aktach wykonawczych wydanych na jego podstawie. Takie rozwiązanie wynikało z uwzględnienia licznych postulatów opinii publicznej zwracających uwagę na konieczność rozdzielenia właściwych przepisów ruchu drogowego (które zawierają zasady ruchu, przepisy porządkowe, regulacje prawne w zakresie zarządzania ruchem, warunki i sposób przeprowadzania kontroli ruchu drogowego), od przepisów dotyczących procedur administracyjnych i przepisów regulujących działalność gospodarczą związaną z ruchem drogowym (uzasadnienie rządowego projektu ustawy o kierujących pojazdami. Druk sejmowy VI kadencji nr 2879).

Zgodnie jednak z przejściowym przepisem art. 136 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami, zastosowanie w niniejszej sprawie ze względu na datę popełnienia naruszenia powodującego przekroczenie dopuszczalnej liczby punktów ([...]), miał art. 130 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym, według którego Policja prowadzi ewidencję kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego. Określonemu naruszeniu przypisuje się odpowiednią liczbę punktów w skali od 0 do 10 i wpisuje się do ewidencji. Natomiast, na zasadzie art. 130 ust. 4 tej ostatniej ustawy, Minister właściwy do spraw wewnętrznych w porozumieniu z Ministrem właściwym do spraw transportu i Ministrem Sprawiedliwości, ze względu na konieczność dyscyplinowania i wdrażania kierujących pojazdami do przestrzegania przepisów ustawy oraz zapobiegania wielokrotnemu naruszaniu przepisów ruchu drogowego, został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia:

1. sposobu punktowania i liczby punktów odpowiadających naruszeniu przepisów ruchu drogowego;

2. warunków i sposobu prowadzenia ewidencji, o której mowa w ust. 1, oraz trybu występowania z wnioskami o kontrolne sprawdzenie kwalifikacji;

3. programu szkolenia i jednostek upoważnionych do prowadzenia szkolenia, o którym mowa w ust. 3;

4. liczby punktów odejmowanych z tytułu odbytego szkolenia;

5. podmiotów uprawnionych do uzyskiwania informacji zawartych w ewidencji, o której mowa w ust. 1.

W wykonaniu takiej delegacji ustawowej, w rozporządzeniu z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego wskazano, że rozporządzenie to określa między innymi sposób punktowania i liczbę punktów odpowiadających naruszeniu przepisów ruchu drogowego oraz warunki i sposób prowadzenia ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego, zwanej dalej "ewidencją" (§ 1 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia ws. postępowania z kierowcami). Do ewidencji wpisuje się kierowcę, który kierując pojazdem silnikowym lub motorowerem, dopuścił się naruszenia przepisów ruchu drogowego, zwanego dalej "naruszeniem". Do ewidencji wpisuje się naruszenia wraz z odpowiadającą im liczbą punktów, zgodnie z wykazem określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia (§ 2 ust. 1 i 3). Ewidencję takich kierowców prowadzi komendant wojewódzki Policji właściwy ze względu na miejsce zamieszkania ewidencjonowanych (§ 3 ust. 1). Wpisu ostatecznego do ewidencji dokonuje się, jeżeli naruszenie zostało stwierdzone prawomocnym: wyrokiem sądu, postanowieniem sądu o warunkowym umorzeniu postępowania, mandatem karnym albo orzeczeniem organu orzekającego w sprawie o naruszenie w postępowaniu dyscyplinarnym. Policjant, który zastosował postępowanie mandatowe lub prowadzi postępowanie w sprawie o naruszenie, niezwłocznie rejestruje nałożenie mandatu lub prowadzenie tych czynności na formularzu, którego wzór jest określony w załączniku nr 3 do rozporządzenia (§ 4 ust. 7). Wpisu do ewidencji dokonuje policjant lub pracownik jednostki Policji właściwej ze względu na miejsce popełnienia naruszenia, a jeżeli nie można ustalić tego miejsca - właściwej ze względu na miejsce ujawnienia naruszenia (§ 4 ust. 8). Wspomniany wyżej załącznik nr 1 do rozporządzenia określający liczbę punktów odpowiadających poszczególnym naruszeniom przewiduje między innymi w części dotyczącej nieprzestrzegania przepisów dotyczących dopuszczalnej prędkości, że przekroczenie dopuszczalnej prędkosci od 21 do 30 km/h kwalifikowane z art. 92a k.w. albo art. 97 k.w. oraz z art. 20, art. 31 ust. 1 pkt 1, art. 63 ust. 2 pkt 4 i ust. 3 pkt 2 lit. d p.r.d. albo § 27, § 31 ust. 1 lub § 81 ust. 1 i 2 z.s.d. albo art. 21 ust. 4 p.r.d. skutkuje przypisaniem 4 punktów karnych, a przekroczenie od 31 do 40 km/h – 6 punktów karnych.

Analiza treści powyższych regulacji prawnych prowadzi do wniosku, że ewidencja, o której mowa w art. 130 ust. 1 ustawy - Prawo o ruchu drogowym jest swego rodzaju rejestrem (wykazem), w którym wpisów, a także wykreśleń dokonuje wyłącznie uprawniony do tego organ Policji. W sytuacji bowiem, w której danemu podmiotowi zostało przyznane prawo do prowadzenia określonej ewidencji, rejestru czy innego wykazu, w braku odmiennych postanowień tylko ten podmiot jest odpowiedzialny za prawidłowe jego prowadzenie i zgodność z prawem dokonanych wpisów. Zgodnie z jednolitym orzecznictwem sądowoadministracyjnym (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 127/13, z dnia 24 października 2012 r. sygn. akt I OSK 1203/11 i I OSK 1306/11, z dnia 15 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 413/11, z dnia 9 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 73/11, z dnia 13 października 2011 r. sygn. akt 1721/10, z dnia 15 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1456/09, z dnia 7 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1451/09 i postanowienie z dnia 30 sierpnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1413/11) - wpis do ewidencji prowadzonej przez komendanta wojewódzkiego Policji stanowi czynność materialnoprawną, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a zatem przysługuje od niej prawo wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W przypadkach spornych więc, tylko sąd administracyjny może stwierdzić nieprawidłowość dokonanego wpisu do wspomnianej wyżej ewidencji. Inny organ administracyjny, w toku prowadzonego przez siebie postępowania, takich kompetencji nie posiada i jest związany treścią danych zawartych w ewidencji.

Z przytoczonego przepisu § 4 ust. 1 cytowanego rozporządzenia wynika, że podstawą wpisu ostatecznego do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego jest między innymi mandat karny. W drodze mandatu karnego można nakładać grzywnę w postępowaniu mandatowym (art. 98 § 1 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia). Mandat może być między innymi kredytowany, wydawany ukaranemu za potwierdzeniem odbioru (art. 98 § 1 pkt 2 k.p.w.). Mandat taki staje się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru przez ukaranego (art. 98 § 3 k.p.w.). W postępowaniu mandatowym przyjmuje się szczególną fikcję, że przyjęcie mandatu oznacza przyznanie się do winy i prawomocne zakończenie postępowania. W wyniku przeprowadzonego postępowania mandatowego można nałożyć grzywnę w określonej wysokości (art. 96 k.p.w.), a funkcjonariusz uprawniony do nakładania grzywny może ją nałożyć między innymi wtedy, gdy schwytano sprawcę wykroczenia na gorącym uczynku lub bezpośrednio po popełnieniu wykroczenia, względnie stwierdzi popełnienie wykroczenia za pomocą przyrządu kontrolno-pomiarowego lub urządzenia rejestrującego, a sprawca nie został schwytany na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem, i nie zachodzi wątpliwość co do sprawcy czynu (art. 97 § 1 pkt 1 i 3 k.p.w.). Taka regulacja oznacza, że istotą postępowania mandatowego jest stwierdzenie popełnienia wykroczenia przez konkretnego sprawcę i nałożenia za nie grzywny w drodze mandatu, którego przyjęcie oznacza przyznanie się tego sprawcy do winy. Dalsze jednak konsekwencje postępowania mandatowego mogą wynikać z innych regulacji prawnych. Dotyczy to w szczególności punktów karnych przypisywanych określonym naruszeniom przepisów ruchu drogowego. Jak to już wyżej wspomniano, określonemu naruszeniu przypisuje się odpowiednią liczbę punktów w skali od 0 do 10 (wynikająca z cytowanego wyżej rozporządzenia ws. postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy) i wpisuje się do ewidencji (art. 130 ust. 1 zd. 2 Prawa o ruchu drogowym). Oznacza to, że ilość punktów przypisanych danemu wykroczeniu nie jest określana w toku postępowania mandatowego, ale w trakcie następującego po nim postępowania administracyjnego prowadzonego przez właściwego komendanta wojewódzkiego Policji. Choć bowiem podstawą przypisania danemu naruszeniu przepisów ruchu drogowego określonej liczby punktów karnych jest prawomocny mandat karny, to przesądza on jedynie rodzaj popełnienia przez danego sprawcę konkretnego wykroczenia przeciwko przepisom ruchu drogowego, stwierdzonego w postępowaniu mandatowym. Określenie jednak, jakiemu naruszeniu przepisów ruchu drogowego podlegającemu wpisaniu do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego takie wykroczenie odpowiada, a zwłaszcza przypisanie mu wynikającej z załącznika nr 1 do rozporządzenia ws. postępowania z kierowcami odpowiedniej liczby punktów karnych, nie może wynikać z treści mandatu karnego, skoro przypisanie tych punktów należy do kompetencji innego podmiotu, niż funkcjonariusz nakładający mandat karny.

Powyższa wykładnia przesądza rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

W toku postępowania zmierzającego do dokonania podważonego w sprawie wpisu ostatecznego do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego, przesądzające dla przypisania wykroczeniu stwierdzonemu prawomocnym mandatem karnym wystawionym skarżącemu w dniu [...], odpowiedniej liczby punktów karnych, był stwierdzony w tym mandacie rodzaj wykroczenia i jego kwalifikacja prawna. Skoro w mandacie tym jednoznacznie stwierdzono przekroczenie przez S.S. dopuszczalnej prędkości opisane jako "74/50", co organy jednoznacznie odczytały, jako przekroczenie dopuszczalne prędkości o 24 km/h, to takiej kwalifikacji nie mogła podważyć liczba punktów przypisanych temu naruszeniu w mandacie, nawet jeśli nie odpowiadała rzeczywistej liczbie punktów karnych przypisywanych takiemu naruszeniu we wspomnianym załączniku nr 1 do rozporządzenia ws. postępowania z kierowcami, przez co mogła rodzić wątpliwości co do prawidłowości wystawionego mandatu karnego. Ustalanie przez Komendanta Wojewódzkiego Policji innego opisu kwalifikacji prawnej wykroczenia stwierdzonego przedmiotowym mandatem karnym z [...] przy pomocy innych, niż ten mandat, dowodów, a w szczególności przy pomocy zapisów w notatniku służbowym policjanta, który wystawił ten mandat, czy też przy pomocy zapisów w karcie rejestracyjnej, o której mowa w § 4 ust. 7 rozporządzenia ws. postępowania z kierowcami, wypełnianej przez policjanta, który zastosował postępowanie mandatowe, a więc wtórnej w stosunku do wystawionego w tym postępowaniu mandatu – jest niedopuszczalne. Zmierzałoby bowiem do nieformalnego podważenia przez nieuprawniony organ prawomocnego mandatu karnego w sytuacjach i w trybie nieprzewidzianych przez obowiązujące przepisy. Możliwość uchylenia prawomocnego mandatu karnego przewidziana jest bowiem w art. 101 § 1, 1a i 1b k.p.w., gdzie jednak nie znalazła się sytuacja, na jaką powołuje się organ w niniejszej sprawie.

W konsekwencji należy dojść do wniosku, że zaskarżona czynność materialnoprawna Komendanta Wojewódzkiego Policji, polegająca na wpisie do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego: naruszenia dotyczącego S.S. stwierdzonego mandatem karnym seria [...] z dnia [...] oraz przypisanych temu naruszeniu 6 (sześciu) punktów karnych, była bezskuteczna, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. Stwierdzone bowiem tym mandatem wykroczenie polegające na przekroczeniu dopuszczalnej prędkości o 24 km/h, mogło skutkować przypisaniem mu tylko 4, a nie 6 punktów karnych.

Rozpoznając ponownie sprawę Komendant Wojewódzki Policji uwzględni wyrażoną w niniejszym wyroku ocenę prawną, eliminując stwierdzone naruszenie prawa.

Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku oparto na treści art. 250 p.p.s.a., § 4 ust. 1 i ust. 3 oraz § 21 ust. 1 pkt 1) lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2016.1714).