Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1513/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1217/18 w sprawie ze skargi A. O. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 27 lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1217/18, po rozpoznaniu skargi A. O. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 27 lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych – uchylił zaskarżoną decyzję.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji A. O. (dalej: "skarżący") zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 693 ze zm.) - dalej: "ustawa o działaczach opozycji".

W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej - dalej: "IPN", odnaleziono zapisy ewidencyjne dotyczące wnioskodawcy, w tym m.in.:

- kartę z kserokopii dziennika rejestracyjnego [...] w K. za lata 1975-1990, sygn. IPN [...] t. I, z której wynika, że w dniu 22 grudnia 1981 r. do numeru [...] Wydział V KWMO w K. zarejestrował tajnego współpracownika o pseudonimie "[...]". W dniu 14 czerwca 1983 r. zdjęty z ewidencji i przekazany do archiwum do numeru [...];

- kartę z kserokopii dziennika archiwalnego sygnatury [...] w K. za wrzesień 1975 - marzec 1984, sygn. IPN [...] z której wynika, że w dniu 13 czerwca 1983 r. akta dotyczące A. O., s. S. tajnego współpracownika o pseudonimie "[...]" składające się z teczki pracy i teczki personalnej (2 tomy) zostały przekazane do archiwum przez Wydział V KWMO w K. Na karcie odnotowano również zapis: "okres prowadzenia sprawy 21 grudnia 1981 - 9 czerwca 1983". Materiały zniszczono protokołem brakowania Nr [...]. W rubryce uwagi zapisano datę: 30 czerwca 1983 r.;

- kartę [...] z kartoteki odtworzeniowej MSW w W., sygn. IPN [...] z której wynika, że skarżący w dniu 23 grudnia 1981 r. został zarejestrowany przez Wydział V KWMO w K. jako tajny współpracownik o pseudonimie "[...]" do numeru [...]; współpracę zakończono w dniu 9 czerwca 1983 r. z powodu niechęci do współpracy; w dniu 13 czerwca 1983 r. materiały złożono w archiwum Wydziału "C" KWMO w K. pod numerem [...];

- kartę [...] z kartoteki odtworzeniowej byłego Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w K., sygn. IPN [...], z której wynika, że A. O. w dniu w dniu 23 grudnia 1981 r. został zarejestrowany przez Wydział V KWMO w K. jako tajny współpracownik o pseudonimie "[...]" do numeru [...]; współpracę zakończono w dniu 9 czerwca 1983 r. z powodu niechęci do współpracy; w dniu 13 czerwca 1983 r. materiały złożono w archiwum Wydziału "C" KWMO w K. do numeru [...].

Po rozpatrzeniu wniosku Prezes IPN wydał decyzję nr [...] z dnia 19 stycznia 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem decyzji z dnia 19 stycznia 2018 r. We wniosku stwierdził, że kwestionuje rzetelność stworzonych dokumentów i faktu zarejestrowania go jako tajnego współpracownika.

Prezes IPN decyzją z dnia 27 lutego 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 19 stycznia 2018 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że fakt rejestracji skarżącego w dzienniku rejestracyjnym KWMO/WUSW w K. jako TW ps. "[...]" oraz założenie mu teczki personalnej i pracy, których oryginały nie zachowały się oznacza, że dokumenty ewidencyjne zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Tym samym zapisy te wypełniają dyspozycję art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

W skardze na wskazaną wyżej decyzję Prezesa IPN skarżący podniósł, że nie uczestniczył w wytworzeniu powyższego dokumentu bezpośrednio przez niego lub przy jego udziale zarówno na etapie rejestracji, a tym bardziej jakichkolwiek działań operacyjnych, nie podpisał żadnych dokumentów o współpracy z SB lub innych służb specjalnych, nie składał żadnych meldunków, donosów itp. oraz nie otrzymał jakichkolwiek gratyfikacji finansowych.

W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie.

Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za zawierającą usprawiedliwione podstawy. Zdaniem tego Sądu Prezes IPN, poza sprawdzeniem istnienia określonych dokumentów w zasobach archiwalnych, ma obowiązek również wykazania, czy faktycznie odnalezione dokumenty dotyczą wnioskodawcy oraz powinien ustalić, czy określone dokumenty zostały faktycznie wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Dla wydania decyzji odmownej na podstawie art. 4 pkt 4 ustawy o działaczach opozycji konieczne jest bowiem wykazanie przez Prezesa IPN, że w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu zachowały się dokumenty wytworzone przez zainteresowanego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Same dane z ewidencji oraz kartotek dotyczące faktu rejestracji danej osoby jako tajnego współpracownika oraz informacje o zniszczeniu teczek osobowych oraz teczek pracy nie są tutaj wystarczające. W realiach niniejszej sprawy Prezes IPN nie przedstawił jakiegokolwiek dokumentu wytworzonego przez skarżącego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W szczególności brak jest zobowiązania do współpracy, pisemnych donosów lub pisemnych relacji funkcjonariusza ze spotkań ze skarżącym, podczas których skarżący działając w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przekazywałaby określone informacje organom bezpieczeństwa.

Mając powyższe na uwadze Sąd Wojewódzki stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjny (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.) - dalej "P.p.s.a.".

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji w związku z art. 145 § 1 pkt 1 a P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że:

1) karta z kserokopii dziennika rejestracyjnego KWMO/WUSW w K. za lata 1975-1990, sygn. IPN [...] t. 1 dotycząca A. O. nie została wytworzona przy jego udziale, podczas gdy z jej treści wynika, że w dniu 22 grudnia 1981 r. do numeru [...] Wydział V KWMO w K. zarejestrował A. O. jako tajnego współpracownika o pseudonimie "[...]". W dniu 14 czerwca 1983 r. zdjęto z ewidencji i przekazano do archiwum do numeru [...];

2) karta z kserokopii dziennika archiwalnego sygnatury I KWMO/WUSW w K. za wrzesień 1975 - marzec 1984, sygn. IPN [...] t. I dotycząca A. O. nie została wytworzona przy udziale skarżącego, podczas gdy z jej treści wynika, że w dniu 13 czerwca 1983 r. akta dotyczące A. O., s. S. tajnego współpracownika o pseudonimie "[...]" składające się z teczki pracy i teczki personalnej (2 tomy) zostały przekazane do archiwum przez Wydział V KWMO w K. Na karcie odnotowano również zapis: "okres prowadzenia sprawy 21 grudnia 1981 - 9 czerwca 1983". Materiały zniszczono protokołem brakowania Nr [...]. W rubryce uwagi zapisano datę: 30 czerwca 1983 r.;

3) karta [...] z kartoteki odtworzeniowej MSW w W., sygn. IPN [...] dotycząca A. O. nie została wytworzona przy jego udziale, podczas gdy z jej treści wynika, że Skarżący w dniu 23 grudnia 1981 r. został zarejestrowany przez Wydział V KWMO w K. jako tajny współpracownik o pseudonimie "[...]" do numeru [...]; współpracę zakończono w dniu 9 czerwca 1983 r. z powodu niechęci do współpracy; w dniu 13 czerwca 1983 r. materiały złożono w archiwum Wydziału "C" KWMO w K. pod numerem [...];

4) karta [...] z kartoteki odtworzeniowej byłego Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w K., sygn. IPN [...], dotycząca skarżącego nie została wytworzona przy jego udziale, podczas gdy z jej treści wynika, że A. O. w dniu 23 grudnia 1981 r. został zarejestrowany przez Wydział V KWMO w K. jako tajny współpracownik o pseudonimie "[...]" do numeru [...]; współpracę zakończono w dniu 9 czerwca 1983 r. z powodu niechęci do współpracy; w dniu 13 czerwca 1983 r. materiały złożono w archiwum Wydziału "C" KWMO w K. do numeru [...],

podczas gdy z wiedzy historycznej wynika, że organy bezpieczeństwa państwa nie dokonywały fikcyjnych rejestracji osobowych źródeł informacji lub tajnych współpracowników bez ich zgody i wiedzy.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie na podstawie art. 185 P.p.s.a. oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. O. wniósł o jej "odrzucenie i utrzymanie zaskarżonego wyroku".

Zarządzeniem z dnia 11 maja 2022 r. Przewodnicząca Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej, w związku z art. 15zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020, poz. 1842), zwróciła się do stron postępowania o udzielenie informacji czy wyrażają zgodę na rozpoznanie niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym. Odpowiadając na ww. zarządzenie zarówno skarżący kasacyjnie organ, jak i uczestnik postępowania (pismami z dnia 17 maja 2022 r.) wyrazili zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że u podstaw obowiązujących unormowań ustawowych dotyczących uhonorowania i zadośćuczynienia działaczom opozycji antykomunistycznej oraz osobom represjonowanym z przyczyn politycznych w latach 1956-1989, legła dezaprobata dla totalitarnych metod i praktyk działania komunistycznego aparatu bezpieczeństwa. Analiza celów i założeń ustawy o działaczach opozycji pozwala przyjąć, że ustawodawca dąży do stanu, w którym osoby świadomie i tajnie współpracujące z organami bezpieczeństwa totalitarnego państwa nie będą miały statusu działacza opozycji antykomunistycznej, bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych (por. wyrok TK z dnia 28 kwietnia 1999 r., sygn. akt K 3/99, OTK 1999, nr 4, poz. 73).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji administracyjnej Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa IPN, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy. Zgodnie zaś z art. 4 pkt 1 i pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Decyzja Prezesa IPN-u ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, że jego rola w ramach postępowania sprowadza się do sprawdzenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty o określonych w art. 4 pkt 2 ww. ustawy cechach. Tym samym zawężony został zakres prowadzonego postępowania wyjaśniającego przez Prezesa IPN. Taki pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowym (por. wyroki NSA: z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. III OSK 893/21, LEX nr 3304288; z dnia 19 kwietnia 2021 r. sygn. akt III OSK 115/21, LEX nr 3192796; z dnia 19 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 232/18, LEX nr 2761308) i skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni go akceptuje.

Wprawdzie na datę wydawania w przedmiotowej sprawie decyzji administracyjnej ustawodawca nie zdefiniował pojęcia dokumentu, tym niemniej nie powinno budzić wątpliwości, że dokonując wykładni tego pojęcia użytego w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, należało sięgnąć do postanowień art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1565 z późn. zm.), z treści którego wynika, że dokumentami, w rozumieniu tej ustawy, są m.in. wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji (art. 7 pkt 1 ww. ustawy). W związku z tym, że postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych prowadzi Prezes IPN na podstawie dokumentów - jak wprost wynika z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji - znajdujących się w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej, to nie mógł Prezes IPN kwestionować, jako dokumentu, określonych zapisów ewidencyjnych byłej Służby Bezpieczeństwa.

Mając na uwadze treść odnalezionych w archiwum dokumentów, Prezes IPN zasadnie uznał, że:

- karta z kserokopii dziennika rejestracyjnego KWMO/WUSW w K. za lata 1975-1990, sygn. IPN [...] t. I, z której wynika, że w dniu 22 grudnia 1981 r. do numeru [...] Wydział V KWMO w K. zarejestrował tajnego współpracownika o pseudonimie "[...]". W dniu 14 czerwca 1983 r. zdjęty z ewidencji i przekazany do archiwum do numeru [...];

- karta z kserokopii dziennika archiwalnego sygnatury 1 KWMO/WUSW w K. za wrzesień 1975 - marzec 1984, sygn. IPN [...] z której wynika, że w dniu 13 czerwca 1983 r. akta dotyczące A. O., s. S. tajnego współpracownika o pseudonimie "[...]" składające się z teczki pracy i teczki personalnej (2 tomy) zostały przekazane do archiwum przez Wydział V KWMO w K. Na karcie odnotowano również zapis: "okres prowadzenia sprawy 21 grudnia 1981 - 9 czerwca 1983". Materiały zniszczono protokołem brakowania Nr [...]. W rubryce uwagi zapisano datę: 30 czerwca 1983 r.;

- karta [...] z kartoteki odtworzeniowej MSW w W., sygn. IPN [...] z której wynika, że skarżący w dniu 23 grudnia 1981 r. został zarejestrowany przez Wydział V KWMO w K. jako tajny współpracownik o pseudonimie "[...]" do numeru [...]; współpracę zakończono w dniu 9 czerwca 1983 r. z powodu niechęci do współpracy; w dniu 13 czerwca 1983 r. materiały złożono w archiwum Wydziału "C" KWMO w K. pod numerem [...];

- karta [...] z kartoteki odtworzeniowej byłego Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w K., sygn. IPN [...], z której wynika, że A. O. w dniu w dniu 23 grudnia 1981 r. został zarejestrowany przez Wydział V KWMO w K. jako tajny współpracownik o pseudonimie "[...]" do numeru [...]; współpracę zakończono w dniu 9 czerwca 1983 r. z powodu niechęci do współpracy; w dniu 13 czerwca 1983 r. materiały złożono w archiwum Wydziału "C" KWMO w K. do numeru [...];

wypełniają dyspozycje art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

W aktualnym stanie prawnym tego rodzaju dokumenty jak zgromadzone w tej sprawie, nie pozostawiają wątpliwości, że osoba, której one dotyczą nie spełnia warunków do uzyskania pozytywnej decyzji o uznaniu za osobę represjonowaną z powodów politycznych lub działacza opozycji antykomunistycznej. Wprost znajduje to potwierdzenie w brzmieniu art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Mimo tego, że przepis ten, na podstawie art. 3 w związku z art. 6 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 992), wszedł w życie z dniem 12 czerwca 2019 r., to tę nowelizację ustawy o działaczach opozycji należy w istocie uznać za doprecyzowanie pojęcia: "dokumentu wytworzonego przy udziale osoby", o którym mowa w art. 4 pkt 2 ustawy, a nie za "nowość normatywną" (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2019 r. sygn. akt II OSK 3835/18, LEX nr 2748824).

Tym samym nie można podzielić argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jakoby organ w trakcie prowadzonego w tej sprawie postępowania miał obowiązek ustalać zakres działalności skarżącego jako działacza opozycji lub osoby represjonowanej oraz analizować sposób i zakres funkcjonowania skarżącego w ramach organów kontrwywiadu wojskowego. Postępowanie objęte art. 4 i art. 5 ustawy o działaczach opozycji ma za swój przedmiot w pierwszej kolejności ustalenie, czy dana osoba spełnia lub nie spełnia przesłanek wynikających z art. 4 pkt 1 i 2 ustawy. Dopiero ustalenie, że dana osoba nie podlega wyłączeniu spod przesłanek objętych ww. przepisem pozwala organowi na ustalanie, czy jest to osoba represjonowana z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji lub czy jest działaczem opozycji antydemokratycznej w rozumieniu art. 2 tej ustawy. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 820/18, (LEX nr 2632855), obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny, czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa państwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Rolą organu wyznaczoną przez art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest ani ocena wiarygodności materialnej opisanych w tych dokumentach zdarzeń czy osób, ani ustalanie, czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach, czy skarżący wywiązywał się ze swego zobowiązania, czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów. Wbrew zatem stanowisku Sądu Wojewódzkiego, odnalezione w archiwum IPN dokumenty stanowiły dokumenty, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Taki kształt unormowań ustawy o działaczach opozycji nakazuje uznać, że jakiekolwiek odstąpienie przez organ od ustawowych zasad i kryteriów ustalania statusu działacza opozycji, bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych i podjęcie rozstrzygnięcia dowolnego, w oparciu o inne kryteria mające charakter dyskryminacyjny bądź faworyzujący, stanowiłoby naruszenie zasady równości wobec prawa, jak również zasady praworządności (art. 7 Konstytucji) i zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Ustawodawca bowiem w sposób jednoznaczny za cechę relewantną uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, przyjął brak w archiwum IPN dokumentów bezpośrednio świadczących o współpracy zainteresowanego z aparatem bezpieczeństwa. W odniesieniu do skarżącego, istnienie tych dokumentów zostało prawidłowo ocenione przez organ administracji.

W tych okolicznościach należało uznać, że skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach, a ponieważ istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, to na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 P.p.s.a. uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę.

Przyjmując, że zachodzi sytuacja szczególnie uzasadniona, na zasadzie art. 207 § 2 P.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.