Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1471/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 74, art. 74h par. 9, art. 74e par. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1192
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Tomasz Sałek Protokolant spec. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2021 r. sprawy ze skargi A. W. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] lutego 2021 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2020 r. poz. 1192 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania A. W. utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] października 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w P. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Komisja wyjaśniła, iż wskazaną wyżej uchwałą został ustalony negatywny wynik z egzaminu notarialnego- zdający z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymał ocenę niedostateczną z drugiego projektu aktu notarialnego ocenę dostateczną natomiast z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności ocenę dostateczną.

Zgodnie zaś z treścią art. 74 f § 1 ustawy Prawo o notariacie pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części osiągnął wynik pozytywny.

Komisja wyjaśniła, że przedmiotem zadania polegającego na opracowaniu pierwszego projektu aktu notarialnego było udokumentowanie umowy zamiany lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość i nieruchomości rolnej, w wyniku której strony miały nabyć odpowiednio własność nieruchomości bez dotychczasowych obciążeń wpisanych w dziale III księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości rolnej, z tym wskazaniem, że nieruchomości miały różne wartości, a dopłata miała zostać zabezpieczona oświadczeniem o poddaniu się egzekucji na podstawie art. 777 k.p.c.

W ramach objętego zadaniem stanu faktycznego wskazano, że właścicielką lokalu mieszkalnego, położonego w K., gmina miejska K., przy ul. [...] , objętego księgą wieczystą numer [...], jest A. K., panna zameldowana na pobyt stały w tym lokalu i która odziedziczyła ten lokal po rodzicach J. i J. K.. Lokal znajduje się w wielorodzinnym budynku mieszkalnym, mieszczącym wyłącznie lokale mieszkalne, który położony jest na gruncie objętym księgą wieczystą numer [...], a na powyższym gruncie nie ma innych budynków. A. K. chce zamienić ten lokal (o aktualnej wartości rynkowej 100.000 zł) na nieruchomość (o aktualnej wartości rynkowej 250.000 zł) położoną w miejscowości K., gmina wiejska K., zabudowaną jednorodzinnym domem mieszkalnym,\stodołą i oborą wybudowanymi w 1956 roku, i objętą księgą wieczystą numer [...]. Nieruchomość tę A. K. chce nabyć w stanie wolnym od dotychczasowych wpisów w dziale III prowadzonej dla niej księgi wieczystej. A. K. ma się zobowiązać do spłaty z tytułu umowy zamiany na rzecz A. N. w kwocie odpowiadającej różnicy wartości zamienianych nieruchomości w terminie 7 dni od dnia zawarcia umowy zamiany. Nieruchomość ta ma wejść w skład prowadzonego przez A. K. gospodarstwa rolnego. Gospodarstwo to A. K. prowadzi od 2017 roku na niezabudowanych gruntach o obszarze 45 ha, położonych wyłącznie na terenie gminy wiejskiej K.. A. K. nie posiada i nie prowadzi innego gospodarstwa rolnego. Rodzice A. K. – J. K. i J. K. - do chwili śmierci J. K., to jest do dnia 5 maja 2015 roku pozostawali w związku małżeńskim. Spadek po J. K., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] września 2015 roku, sygn. akt [...], nabyła w całości jego córka A. K. J. K. zmarła 10 października 2019 roku i spadek po niej, zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] listopada 2019 roku rep. [...] notariusza J. K. prowadzącego Kancelarię Notarialną w O., przy ul. [...], nabyła w całości jej córka A. K.

A. N. jest właścicielką nieruchomości położonej w K., gmina wiejska K., objętej księgą wieczystą Nr [...]. Zamierza zamienić ją na opisany wyżej lokal mieszkalny, objęty księgą wieczystą Nr [...]. A. N. jest zamężna od 1980 roku, przebywa w Niemczech i nie może stawić się do aktu notarialnego obejmującego powyższą umowę zamiany, wobec czego w jej imieniu działa jej mąż J. N., umocowany do tej czynności na podstawie pełnomocnictwa sporządzonego u notariusza w Niemczech. Gmina wiejska K. nie posiada miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla miejscowości K., w ewidencji gruntów i budynków nieruchomość oznaczona jest jako [...] i nie została wydana w stosunku do tej nieruchomości decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. W dziale III księgi wieczystej Nr [...] wpisana jest służebność osobista ustanowiona na rzecz rodziców A. N. i jej małoletniego siostrzeńca L. K. Ojciec A. N. – J. R. - nie żyje. Biorąca udział w podpisywaniu aktu notarialnego matka A. N. – M. R. - jest jednocześnie opiekunem prawnym małoletniego L. K. (PESEL [...]). Strony umowy zamiany są w stosunku do siebie osobami obcymi.

W księgach wieczystych zamienianych nieruchomości znajdują się następujące wpisy: w księdze wieczystej numer [...]: w dziale I-O - lokal mieszkalny numer [...], składający się z dwóch pokoi, kuchni, łazienki i przedpokoju, o powierzchni 48 m2, położony na 1 kondygnacji budynku numer [...] przy ulicy [...] w K., gmina miejska K., powiat [...], województwo [...]; w dziale [...] części w nieruchomości wspólnej, którą stanowi prawo użytkowania wieczystego gruntu oraz części wspólne budynku i urządzenia, które nie służą do użytku właścicieli lokali (K. Nr [...]); w dziale II - własność: J. K. i J. K. (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska), podstawa wpisu: umowa sprzedaży z dnia [...] kwietnia 2000 r. Repertorium [...]; w dziale III - brak wpisów i w dziale IV - brak wpisów; zaś w księdze wieczystej numer [...]: w dziale I-O - działka 600 o obszarze 1,0000 ha, położona K., gmina wiejska K., powiat [...], województwo [...]; w dziale II - własność: A. N., podstawa wpisu: umowa darowizny nieruchomości z dnia [...] maja 2020 r. Repertorium [...]; w dziale III - dożywotnia służebność osobista ustanowiona na rzecz J. i M. małżonków R. oraz na rzecz L. K., polegająca na prawie korzystania z dwóch pokoi, kuchni i łazienki w domu mieszkalnym, podstawa wpisu: umowa darowizny nieruchomości z dnia [...] maja 2020 r. Repertorium [...], a w dziele IV brak wpisów. W powyższych księgach wieczystych brak jest jakichkolwiek nierozpatrzonych wzmianek.

Brakujące elementy stanu faktycznego należało uzupełnić według własnego uznania i sporządzić projekt aktu notarialnego (bez konieczności zamieszczania podpisów), który winien odpowiadać wymogom aktu notarialnego wynikającym z ustawy - Prawo o notariacie oraz zawierać dane wymagane do dokonania wpisów w księgach wieczystych. Nadto w projekcie aktu notarialnego należało zamieścić żądanie stron złożenia stosownego wniosku w postępowaniu wieczystoksięgowym wraz ze wskazaniem dokumentów stanowiących podstawę wpisu w księgach wieczystych, do których przekazania zobowiązany jest notariusz. Należało także przyjąć, że akt notarialny sporządzany jest przez notariusza J. K., prowadzącego Kancelarię Notarialną w O. przy ulicy [...]. W projekcie aktu notarialnego zdający winien określić wysokość należnego wynagrodzenia notariusza (w maksymalnej wysokości) oraz pobranych podatków i opłat sądowych, jeżeli są należne, do których pobrania zobowiązany jest notariusz. Zdający byli zobowiązani do wskazania dokumentów, stanowiących podstawę należytego zabezpieczenia interesów stron oraz niezbędnych do dokonania czynności i opisania ich w projekcie aktu notarialnego, aby na podstawie samej treści tego projektu można było ustalić formę i treść tych dokumentów. Z treści projektu aktu notarialnego powinien wynikać sposób zapoznania się notariusza z powyższymi dokumentami. Zdający byli zobowiązani zamieścić w projekcie aktu notarialnego wszystkie informacje i oświadczenia dotyczące przedmiotu czynności oraz stron, od których zależy poprawność, skuteczność lub ważność czynności prawnych objętych powyższym projektem, bez obowiązku zamieszczania w projekcie aktu notarialnego informacji i oświadczeń związanych ze stosowaniem ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu ani regulacji w sprawie ochrony i przetwarzania danych osobowych.

Z przedstawionego stanu faktycznego wynika, że zdający egzamin notarialny w ramach zadania polegającego na opracowaniu pierwszego projektu aktu notarialnego powinni wykazać się umiejętnością prawidłowego zastosowania i interpretacji między innymi przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 roku o kształtowaniu ustroju rolnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 roku, poz. 1655), w zakresie których między innymi postawiono Zdającemu zarzuty nieprawidłowego ich zastosowania, do których - jako jedynych - z kolei Zdający odniósł się w odwołaniu.

W zakresie zarzutu, w ramach którego Zdający uznał, że Członek Komisji Egzaminacyjnej nie dostrzegł w Jego pracy zgody Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa na nabycie przez A. K. nieruchomości rolnej, którą Zdający powołał, organ podkreślił, że żaden z Członków Komisji Egzaminacyjnej nie postawił pracy Zdającego takiego zarzutu, zgoda ta nie została również wymieniona w sporządzonych przez nich uzasadnieniach ocen cząstkowych. Przedstawiony przez Zdającego wniosek płynąć może zatem jedynie z przyjętego przez jednego z Członków Komisji Egzaminacyjnej sformułowania w podsumowaniu uzasadnienia oceny cząstkowej, w ramach którego uznał on, że nieprzedłożenie obu zgód Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa na podstawie art. 9 u.k.u.r. skutkować będzie bezwzględną nieważnością umowy. Mając jednak na względzie całe uzasadnienie tej oceny, w którym w zakresie prawidłowości zastosowania przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego Zdającemu postawiony został wyłącznie zarzut niezastosowania przepisu art. 2b ust. 3 wskazanej ustawy poprzez niepowołanie ostatecznej zgody Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka na zbycie nieruchomości rolnej, uznać należy, że sformułowanie o nieprzedłożeniu obu zgód rozumieć trzeba jako nieprzedłożenie ich łącznie. W świetle projektu aktu notarialnego sporządzonego przez Zdającego, który powołał jedną z powyższych zgód, czyli zgodę na nabycie nieruchomość rolnej oznaczać to zatem może brak wyłącznie drugiej z tych zgód, czyli zgody na zbycie nieruchomości rolnej. Brak właśnie tej zgody został bowiem dostrzeżony przez obydwu Członków Komisji Egzaminacyjnej i do tego właśnie zarzutu Zdający odniósł się w swoim odwołaniu w następnej kolejności.

Organ uznał za konieczne zwrócenie uwagi na brzmienie przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego dotyczących tego zagadnienia, czyli przepisów art. 2b ust. 3 oraz art. 9 ust. 1 u.k.u.r.. Zgodnie z przepisem art. 2b ust. 3 u.k.u.r. Dyrektor Generalny Krajowego Ośrodka, na wniosek nabywcy nieruchomości rolnej, wyraża zgodę, w drodze decyzji administracyjnej, na dokonanie czynności, o których mowa w ust. 2, czyli między innymi na zbycie nieruchomości rolnej przed upływem okresu 5 lat od dnia przeniesienia własności tej nieruchomości, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem nabywcy nieruchomości rolnej lub interesem publicznym. Zgodnie zaś z przepisami art. 9 ust. 1 u.k.u.r. nabycie własności nieruchomości rolnej niezgodnie z przepisami tej ustawy jest nieważne. Zdający zgody takiej nie powołał, co zostało zgodnie podniesione przez obydwu Członków Komisji Egzaminacyjnej, z których jeden pomimo tego ocenił pracę Zdającego na ocenę dostateczną, drugi zaś - na ocenę niedostateczną.

W uzasadnieniu dostatecznej oceny cząstkowej Członek Komisji Egzaminacyjnej wskazał, że Zdający tylko w części prawidłowo zastosował i zinterpretował przepisy prawa mające zastosowanie przy rozwiązaniu zadania - Zdający nie powołał bowiem zgody Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa na zbycie nieruchomości - gospodarstwa rolnego - przez A. N., która to zgoda winna zostać udzielona w drodze decyzji administracyjnej na podstawie art. 2b ust.3 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, umowa zamiany została bowiem zawarta przed upływem 5 lat od nabycia przez A. N. tej nieruchomości. A. K. jest wobec A. N. osobą obcą, zatem nie mógł znaleźć zastosowania przepis art. 2b ust. 4 pkt 1a powołanej ustawy. Członek Komisji Egzaminacyjnej uznał, że co do zasady brak udzielenia takiej zgody, zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego skutkuje nieważnością umowy, jednak mając na uwadze, że w piśmiennictwie prawniczym przedstawiane jest także stanowisko odmienne do powyższego, według którego, gdy zbywca nieruchomości rolnej nabył jej własność od osoby bliskiej, to może ją zbyć bez ograniczeń, w tym bez zgody Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (m.in. T. Czech - Kształtowanie ustroju rolnego, Komentarz LEX, teza 56,58: J. Bieluk - Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego, Komentarz, str. 187), brak powołania tej zgody potraktował wprawdzie jako błąd, ale błąd ten nie zadecydował w sposób zasadniczy o końcowej ocenie pracy.

W uzasadnieniu niedostatecznej oceny cząstkowej Członek Komisji Egzaminacyjnej wskazał natomiast, że zgodnie z art. 74 § 3 ustawy - Prawo o notariacie egzamin notarialny polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Stan faktyczny opisany w zadaniu może z punktu widzenia zdającego sugerować przyjęcie rozwiązań opartych nie tylko o literalne brzmienie przepisów, ale również orzecznictwo Sądu Najwyższego. Dlatego analizie poddane zostało przez Członka Komisji Egzaminacyjnej również orzeczenie mające wpływ na ocenę pracy kandydata, a w szczególności czy zastosowanie przyjętej przez Sąd Najwyższy oceny stanu prawnego pozwala na rozwiązanie zadania w sposób odmienny niż zawarty w opisie istotnych zagadnień dla Komisji Kwalifikacyjnej do zadania polegającego na opracowaniu pierwszego projektu aktu notarialnego. Członek Komisji Egzaminacyjnej wskazał, że Zdający przyjął, że nie jest wymagana zgoda Dyrektora Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa na zbycie nieruchomości przez A. N. przed upływem 5 lat od jej nabycia przez Nią na mocy darowizny z dnia [...] maja 2020 roku. Oparcia w takim poglądzie mógł dopatrywać się w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2017 roku (III CZP 24/17). Sąd Najwyższy w odpowiedzi na zagadnienie prawne postawił tezę, iż " Zbycie nieruchomości rolnej przez nabywcę przed upływem okresu przewidzianego w art. 2b ust. 1 ustawy z 11.4.2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 2052) osobie bliskiej w rozumieniu art. 2 pkt 6 wymienionej ustawy nie wymaga zgody sądu wydanej na podstawie art. 2b ust. 3 tej ustawy.". Ponadto w uzasadnieniu Sąd Najwyższy stwierdził, że " niewątpliwie właściciel nieruchomości rolnej, który ją nabył od osoby bliskiej, nie musi przez żaden czas osobiście prowadzić gospodarstwa rolnego, ani też nie podlega żadnym czasowym ograniczeniom w zbyciu nabytej nieruchomości rolnej.". Jednakże w ocenie Członka Komisji Egzaminacyjnej wyrażone w tym zdaniu stanowisko straciło na aktualności na skutek nowelizacji ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, która weszła w życie z dniem 26 czerwca 2019 roku (Dz.U. z 2019 r. poz. 1080), a więc po dacie wydania tego orzeczenia. Przepisy u.k.u.r. obowiązujące w dacie rozstrzygania przez Sąd Najwyższy pozwalały na taką interpretację. Wówczas art. 2b ust. 4 u.k.u.r. stanowił, że przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do podmiotów, o których mowa w art. 2a ust. 3 pkt 1 u.k.u.r., czyli osób bliskich. Zatem na poziomie wykładni literalnej pozwalało to na rozumienie zachowania relacji występującej między osobami bliskimi w dwie strony, zarówno jako nabywców, jak i zbywców. Jeżeli zgodnie z regułami znaczeniowymi danego języka (...) zrekonstruowania normy zakodowanej w przepisie można dokonać w jeden i tylko jeden sposób, uzyskując normy między sobą zgodne, to odwoływanie się do innego sposobu wykładni naruszałoby zasady kultury prawnej państwa praworządnego" (Z. Ziembiński, Logika praktyczna, PWN Warszawa 2014 - 8 dodruk, str. 237). Nie można według Członka Komisji Egzaminacyjnej wychodzić poza literalną wykładnię przepisów u.k.u.r. po jej nowelizacji. Członek Komisji Egzaminacyjnej zauważył: przed nowelizacją zarówno kiedy nabyło się nieruchomość od osoby bliskiej i następnie zbywało się ją rygory z art. 2b ust. 1 nie obowiązywały, jak i kiedy zbywało się nieruchomość osobie bliskiej rygory te nie obowiązywały. Natomiast obecnie art. 2 b ust. 4 stanowi, że przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do nieruchomości rolnej zbywanej lub oddawanej w posiadanie osobie bliskiej. Zatem posługując się opisem stanu faktycznego w zadaniu, tylko gdyby A. N. zamieniała się z osobą bliską nie potrzebowałaby zgody Dyrektora Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa na zbycie przed upływem 5 lat. Gdyby ustawodawca chciał, żeby ograniczenia określone w art. 2b ust. 1 nie obowiązywały wobec nabywców nieruchomości, którzy nabyli je od osób bliskich przepis art. 2b ust. 4 nie zmieniłby się, albo brzmiałby na przykład tak: "przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do nieruchomości rolnej nabywanej lub przyjętej w posiadanie od osoby bliskiej". Na tę literalną interpretację zdaniem Członka Komisji Egzaminacyjnej nie wpływa wyrażone przez J. Bieluka stanowisko (J. Bieluk, Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego. Komentarz, Warszawa 2019, Legalis, pkt 20 komentarza do art. 2b), że "osoba bliska która nabyła nieruchomość, również nie będzie obciążona tymże obowiązkiem, gdyż nabędzie nieruchomość od osoby bliskiej, a zgodnie z art. 2b ust. 4 pkt 1 lit a UstRolU do takiego nabycia nie mają zastosowania rygory określone w art. 2b ust. 1 i 2 UstRolU". Brak jest bowiem w komentarzu uzasadnienia tego poglądu w aktualnie obowiązującym porządku prawnym, a autor zdaje się wywodzić swój pogląd z powyższego orzeczenia, które straciło na aktualności na skutek zmiany przepisów. Podobnie na tym nieaktualnym już orzeczeniu opierają się Fortuński i Kupis (Nowy Przegląd Notarialny, ROK XXI, numer 3 (79) 2019, str. 33). K. Maj stwierdza, że " obecnie jasnym jest, że ograniczenia art. 2b ust. 1 i 2 ustawy nie dotyczą zbywania lub oddawania w posiadanie osobie bliskiej. Nie ma zatem znaczenia, od kogo zbywca nabył nieruchomość objętą tym ograniczeniem, ani na podstawie jakiego zdarzenia prawnego osoba bliska nabywa nieruchomość lub uzyskuje tytuł posiadania" (K. Maj, Krakowski Przegląd Notarialny, Rok 4, nr 2 kwiecień/czerwiec 2019, str. 80). P. Bender rozważa możliwość istnienia dwóch stanowisk po nowelizacji - liberalnego i restrykcyjnego oraz problemy intertemporalne - stanowczo ich nie rozstrzygając (Rejent, rok 29, nr 12 (344), Grudzień 2019). Natomiast T. Czech (Kształtowanie ustroju rolnego. Komentarz, Art. 2b, SIP Wolters Kluwer) opiera się w swojej wypowiedzi jedynie na powyższych autorach. W ocenie Członka Komisji Egzaminacyjnej lektura komentarzy i orzecznictwa nie może prowadzić do przyjęcia wbrew literalnemu brzmieniu przepisu, że w stanie faktycznym opisanym w zadaniu nie jest wymagana zgoda Dyrektora Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa na zbycie, przy nabyciu przez A. N. nieruchomości w 2020 roku od osoby bliskiej. Fakt wyrażenia przez autorów wątpliwości co do skutków nowelizacji nie czyni problemu dyskusyjnym skoro wykładnia literalna przepisu na skutek wspomnianej nowelizacji jest jednoznaczna. Członek Komisji Egzaminacyjnej wskazał nadto, że wątpliwości tych nie miał też Sąd Okręgowy w K. wydając w dniu [...] czerwca 2020 roku postanowienie w sprawie o sygn. akt [...] i wypowiadając się w uzasadnieniu w sprawie analogicznej do przyjętego w poleceniu egzaminacyjnym stanu prawnego, po czym podsumowując ocenę w tym zakresie podkreślił, że skutkiem braku zgody jest nieważność (art. 9 u.k.u.r.) oraz postawił pytanie: czy zatem najlepsza nawet praca zdającego, ale nie zawierająca bardzo istotnego elementu wpływającego na ważność i skuteczność przygotowywanego aktu notarialnego, daje rękojmię należytego wykonywania zawodu notariusza przez zdającego? Ostatecznie uznał, że nieprzedłożenie wymaganej zgody Dyrektora Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa na zbycie nieruchomości na podstawie art. 9 u.k.u.r. skutkować będzie bezwzględną nieważnością umowy i, że ze względu na nieważność umowy nie może zostać wystawiona ocena potwierdzająca, że Zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.

Do powyższych argumentów Członka Komisji Egzaminacyjnej odniósł się Zdający w odwołaniu, podkreślając, że z uwagi na istniejące w doktrynie rozbieżności oraz brak ukształtowanego orzecznictwa jednoznaczne sformułowana przez Członka Komisji sprawdzającego pracę teza nie może być bezwzględną podstawą do uznania umowy za nieważną, a brak powołania zgody za zbycie nieruchomości rolnej może być w tym przypadku traktowane jak uchybienie nie wpływające jednak na negatywną ocenę końcową pracy.

W świetle powyższych argumentów przytoczonych zarówno przez Członków Komisji Egzaminacyjnej, jak i Zdającego, organ podkreślił, że w zakresie wykładni przepisów art. 2b ust. 1, 2 i 3 u.k.u.r. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 roku o zmianie ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1080), obowiązującym od dnia 26 czerwca 2019 roku, rzeczywiście tak, jak wskazał Zdający, w orzecznictwie nie wykształcił się jeszcze jakikolwiek kierunek orzeczniczy. W szczególności brak jest stanowiska Sądu Najwyższego lub Naczelnego Sądu Administracyjnego co do tego, czy nabycie nieruchomości rolnej przez osobę bliską powoduje u niej powstanie obowiązków, o których mowa w przepisach art. 2b ust. 1 i 2 u.k.u.r, a tym samym co do tego, czy konieczne jest uzyskanie przez tę osobę zgody na zbycie nieruchomości przed upływem okresu wskazanego w przepisach art. 2b ust. 1 i 2 u.k.u.r. Jedynym powszechnie przywoływanym orzeczeniem sądowym rozstrzygającym tę kwestię w nowym stanie prawnym jest postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] czerwca 2020 roku, sygn. akt [...], w którym Sąd ten wskazał, że: " Według nowych przepisów uczestniczka nie mogłaby bez zgody Dyrektora Krajowego Ośrodka (...) sprzedać przedmiotowej nieruchomości osobom obcym przez okres lat 5 od jej nabycia (art. 2b ust. 2 w obecnym brzmieniu). Brak bowiem w tej ustawie przepisu, który wyłączałby stosowanie tego zakazu wobec osób, które nabyły nieruchomość rolną od osób najbliższych. Zgodnie z art. 2b ust. 4 pkt 1 w obecnym brzmieniu taką nieruchomość można jedynie zbyć na rzecz osób najbliższych we wskazanym okresie bez tej zgody.". Jednakże orzeczenie to zostało opublikowane dnia 10 września 2020 roku, a zatem po dniu przeprowadzenia egzaminu notarialnego.

Organ, analizując następnie literaturę prawniczą poświęconą temu zagadnieniu, również zgodnie ze wskazaniem Zdającego, podkreślił, że widoczne są w niej rozbieżności - zarysowują się w niej bowiem dwa odmienne kierunki interpretacyjne. Według pierwszego z nich - bardziej liberalnego - osoba bliska, która nabyła nieruchomość rolną, nie jest objęta zakazami, o których mowa w przepisach art. 2b ust. 1 i 2 u.k.u.r., może zatem bez uzyskania zgody przewidzianej w przepisach art. 2b ust. 3 u.k.u.r., zbyć nieruchomość rolną przed upływem pięciu lat od daty jej nabycia także osobie nie wymienionej w przepisach art. 2b ust. 4 u.k.u.r. Takie stanowisko prezentują powołani już wyżej Jerzy Bieluk, Tomasz Czech, Dorota Joanna Łobos-Kotowska i Marek Stańko, czy też Krzysztof Maj, Wojciech Fortuński i Mirosław Kupis, którzy poza prezentacją własnego poglądu i odwołaniami do literatury za aktualną uznają w obecnym stanie prawym argumentację zawartą w powołanej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2017 roku, sygn. akt III CZP 24/17. Drugi kierunek interpretacyjny - bardziej restrykcyjny - zakłada natomiast, że osoba bliska, która nabyła nieruchomość rolną, może zbyć tę nieruchomość przed upływem pięciu lat od daty jej nabycia osobie bliskiej lub innym podmiotom wymienionym w przepisach art. 2b ust. 4 u.k.u.r., zaś w przypadku zamiaru zbycia podmiotom innym niż wymienione w tym przepisie, osoba ta winna uzyskać zgodę Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. Pogląd taki głoszą między innymi Paweł A. Blajer i Wojciech Gonet (Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego. Komentarz, 2020, red. E. Gniewek, Prawo rzeczowe, System Prawa Prywatnego t. 3,2020). Paweł Bender (Podstawowe problemy stosowania znowelizowanej ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, Rejent 2019 nr 12) zaleca natomiast przyjmowanie restrykcyjnej wykładni do czasu rozstrzygnięcia opisanych w pracy wątpliwości w orzecznictwie sądowym: "Stąd też na potrzeby praktyki notarialnej - przynajmniej prowizorycznie, do czasu rozstrzygnięcia sprawy, czy to w drodze orzecznictwa sądowego, czy choćby za sprawą przyjęcia wyraźnego stanowiska przez doktrynę prawa - wydaje się zasadne zarekomendowanie jednak rozważenia z ostrożności przyjęcia stanowiska restrykcyjnego (...)". Są też autorzy przedstawiający obydwa kierunki interpretacyjne bez zajmowania jednoznacznego stanowiska - por. red. Mirosław Stec (Prawo umów handlowych, System Prawa Handlowego t. 5b, 2020), choć można wywnioskować, że bliższy autorowi jest liberalny kierunek wykładni.

Przedstawione wyżej i dostępne w systemach informacji prawnej podczas egzaminu notarialnego orzecznictwo i stanowiska literatury prawniczej, wskazują, że nie istnieje jedna wyraźnie dominująca i utrwalona linia wykładni analizowanych przepisów. W kontekście przedstawionych rozbieżności przychylić się można do podniesionej w odwołaniu uwagi Zdającego, że egzamin zawodowy nie służy do rozstrzygania sporów w doktrynie, orzecznictwie czy też w praktyce notarialnej, a przygotowane zadanie egzaminacyjne, które musi się odznaczać określonym stopniem skomplikowania i trudności nie może jednak być oparte na kwestiach budzących spory wśród teoretyków lub praktyków prawa. Tym niemniej zagadnienie to nie podlega ocenie w ramach postępowania odwoławczego. Organ zgodził się z wnioskiem Zdającego, że niezwykle ważna w takiej sytuacji jest rola Egzaminatorów, którzy w swych ocenach powinni brać pod uwagę różne sposoby rozwiązania zadania egzaminacyjnego, a interpretacja przyjętego przez zdającego rozwiązania powinna być poddana wielostronnej analizie uwzględniającej odmienne stanowiska doktryny, praktyki i orzecznictwa - zwłaszcza w sytuacji, gdy kwestia budząca wątpliwości Egzaminatora powoduje nieważność projektowanej umowy, a zatem niezaliczenie całego egzaminu. Zdaniem organu nie można jednak zgodzić się ze wskazaniem Zdającego jakoby Członek Komisji Egzaminacyjnej, który wystawił pracy ocenę niedostateczną nie wziął pod uwagę powyższych rozbieżności, albowiem w uzasadnieniu oceny cząstkowej wskazany Członek Komisji Egzaminacyjnej dokonał wnikliwej analizy odmiennych w tym zakresie poglądów, dając ostatecznie prymat literalnemu brzmieniu przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego i uznając brak dyskusyjnej w piśmiennictwie prawniczym zgody na zbycie nieruchomości rolnej za błąd skutkujący nieważnością umowy zamiany, będącej przedmiotem zadania egzaminacyjnego. Do wniosku takiego nie uprawnia też argument, w ramach którego Zdający podniósł, że ocena niedostateczna została przyznana tylko przez jednego z Członków Komisji Egzaminacyjnej I stopnia. Pochylając się z kolei nad rozbieżnością ocen Członków Komisji Egzaminacyjnej, organ wskazał na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 kwietnia 2019 roku, sygn. akt II GSK 570/17, w którego uzasadnieniu Sąd stwierdził, że "Skoro ustawa (ustawa - Prawo o notariacie) w art. 74e § 2 przewiduje, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, w myśl § 3 każdy z członków sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej, a stosownie do art. 74e § 4 ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, to znaczy, że ustawodawca przewidział i dopuszcza rozbieżność ocen". Pozytywna ocena pracy Zdającego przez jednego z Członków Komisji Egzaminacyjnej nie stanowi zatem sama w sobie podstawy do podważenia oceny pracy egzaminacyjnej. Co więcej obaj Członkowie Komisji Egzaminacyjnej zwrócili uwagę na błąd, który ostatecznie zaważył na przyznaniu pierwszemu projektowi aktu notarialnego sporządzonemu przez Zdającego oceny niedostatecznej - różnie tylko błąd ten ocenili.

W razie istnienia rzeczywistych, istotnych rozbieżności w orzecznictwie sądowym lub literaturze prawniczej co do wykładni danego przepisu, a za takie uznać należy wskazane wyżej rozbieżności, wybór przez zdającego egzamin notarialny jednego z wariantów wykładni, który zgodny jest z jednym z kierunków orzeczniczych lub interpretacyjnych, nie może negatywnie rzutować na ocenę pracy egzaminacyjnej - i w tym zakresie zgodzić się także należy ze stanowiskiem Zdającego przedstawionym w odwołaniu. Koniecznym jednak jest uczynienie zastrzeżenia, że sytuacja taka, gdy wybór przez zdającego egzamin notarialny jednego z wariantów wykładni, zgodnego z jednym z kierunków orzeczniczych lub interpretacyjnych, nie może negatywnie rzutować na ocenę pracy egzaminacyjnej, może mieć miejsce tylko wówczas, gdy przyjęty wariant wykładni ma zastosowanie w stanie faktycznym wynikającym z zadania egzaminacyjnego i został wyraźnie przez zdającego zaprezentowany w zadaniu egzaminacyjnym, jak również został w nim należycie umotywowany, a te przesłanki nie zostały w pracy Zdającego spełnione. Zdający trzykrotnie w projekcie aktu notarialnego odwoływał się do nabycia przez A. N. nieruchomości rolnej, i to:

- w § 2 tiret trecie projektu aktu notarialnego, w którym wskazał, że: "przedmiotową nieruchomość A. N. nabyła w drodze umowy darowizny, sporządzonej w dniu [...] maja 2020 roku przez J. K. notariusza w O., za Repertorium [...] nr [...] będąc w związku małżeńskim z J, N,, w trakcie trwania związku małżeńskiego z J, N, żadnych umów majątkowych małżeńskich rozszerzających wspólność ustawową majątkową małżeńską nie zawierała i przedmiotowa nieruchomość stanowi jej majątek osobisty"-,

- w § 4 tiret czwarte projektu aktu notarialnego, w którym wśród dokumentów okazanych przy akcie notarialnym opisał: "wypis aktu notarialnego umowy darowizny, sporządzonej w dniu [...] maja 2020 roku przez J. K. notariusza w O., za Repertorium [...] nr [...]" oraz

- w § 4 tiret dziesiąte projektu aktu notarialnego, w którym wśród dokumentów okazanych przy akcie notarialnym opisał również: zaświadczenie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O., w dniu [...] września 2020 roku, za numerem [...] z treści którego wynika, że nabycie w drodze darowizny, działki gruntu nr [...], położonej w miejscowości K. na podstawie aktu notarialnego sporządzonego przez J. K. notariusza w O. w dniu [...] maja 2020, za Repertorium [...] nr [...] zostało zgłoszony do opodatkowania przez A. N., a nabycie powyższym aktem notarialnym jest zwolnione od podatku na podstawie art, 4a ustawy o podatku od spadkowi darowizn".

W żadnym z tych przypadków ani też w żadnym innym fragmencie projektu aktu notarialnego Zdający nie dał najmniejszego wyrazu temu, że nabycie nieruchomości rolnej przez A. N. nastąpiło od osoby bliskiej w rozumieniu przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego i, że znany jest Jemu wyżej przedstawiony liberalny kierunek interpretacyjny wykładni przepisu art. 2b ust. 3 u.k.u.r.

W konkluzji powyższego, zdaniem Komisji w świetle aktualnego brzmienia powołanego przepisu art. 2b ust. 3 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego w stanie faktycznym objętym pierwszym zadaniem egzaminacyjnym konieczne było uzyskanie wskazanej zgody na zbycie nieruchomości rolnej, a brak tej zgody - zgodnie z przepisami art. 9 ust. 1 powołanej ustawy - skutkuje nieważnością umowy zamiany.

Niezwykle istotne jest, aby czynności prawne dokonywane przez notariusza zapewniały bezpieczeństwo obrotu prawnego oraz, aby notariusz dokonując czynności notarialnych wybierał rozwiązania dające najwyższe gwarancje w tym zakresie, a nie kreował nowe rozwiązania budzące wątpliwości. Mając natomiast na uwadze przytoczone powyżej rozbieżności, które jednak przez Zdającego w jego pracy egzaminacyjnej nie zostały wykazane jako zauważone, Komisja uznała brak zgody Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w świetle stanu faktycznego objętego zadaniem egzaminacyjnym za błąd obniżający ocenę o jeden stopień. Uwzględniając również fakt, że Zdający popełnił także inne błędy, nie powołane w odwołaniu, jednakże podniesione przez Członków Komisji Egzaminacyjnej i omówione poniżej, organ podzielił również stanowisko Komisji Egzaminacyjnej I stopnia w zakresie oceny, jaka została przyznana pierwszemu zadaniu egzaminacyjnemu Zdającego, czyli oceny niedostatecznej.

W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia praca Zadającego posiada również inne niż podniesione w odwołaniu Zdającego i wyżej omówione uchybienia.

Szczególnie istotny jest zarzut nieprawidłowego zastosowania przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 roku, poz. 1359) dotyczące opieki poprzez ustalenie w świetle stanu faktycznego objętego zadaniem egzaminacyjnym w zakresie zrzeczenia się służebności osobistej przez małoletniego jego reprezentacji przez kuratora a nie przez opiekuna. Mając na uwadze przepis art. 246 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku - Kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz.U. z 2020, poz. 1740, ze zm.) zgodnie z którym jeżeli uprawniony zrzeka się ograniczonego prawa rzeczowego, prawo to wygasa, nie budzi żadnych wątpliwości jednostronny charakter czynności obejmującej zrzeczenie się ograniczonego prawa rzeczowego, a tym samym nie zachodzą żadne okoliczności dające podstawę do ustalenia reprezentacji przez kuratora, w tym w szczególności w świetle wskazania w treści zadania egzaminacyjnego, że małoletni ma ustanowionego opiekuna. Jednostronny charakter zrzeczenia się służebności osobistych przez uprawnionych został wykazany przez Zdającego w sporządzonym projekcie aktu notarialnego, tym bardziej niezrozumiały pozostaje powód, dla którego reprezentacja małoletniego została ustalona przez kuratora, a nie przez wskazanego w treści zadania egzaminacyjnego opiekuna. Zatem zaprezentowane przez Zdającego w tym zakresie rozwiązanie świadczy o nieprawidłowym zastosowaniu w świetle stanu faktycznego pierwszego zadania egzaminacyjnego przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy i ich interpretacji, które w ocenie Komisji uznać należy za błąd obniżający ocenę o jeden stopień.

Inne dostrzeżone przez Członków Komisji Egzaminacyjnej uchybienia pierwszego projektu aktu notarialnego to:

- brak opisu zakresu pełnomocnictwa udzielonego przez A. N. J. N., przez co jak wskazał Członek Komisji Egzaminacyjnej nie można ocenić, czy J. N. działał w ramach umocowania, co uznać należy za błąd obniżający ocenę o jeden stopień;

- przyjęcie przez Zdającego, że A. N. zamieszkuje w K., podczas gdy z treści zadania wynika, że od 1980 roku przybywa Ona w Niemczech, co jednak - przyznać należy - stanowi nieistotną dla rozwiązania problematyki zadania egzaminacyjnego;

- wskazane przez jednego z Członków Komisji Egzaminacyjnej niepowołanie przez Zdającego zaświadczenia o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości zabudowanej wielomieszkaniowym budynkiem mieszkalnym w prawo własności, w której znajduje się stanowiący odrębną własność lokal mieszkalny objęty umową zamiany, z takim wskazaniem Członka Komisji Egzaminacyjnej, że w miejsce tego zaświadczenia mogło zostać powołane - ale nie zostało - pouczenie notariusza o zastosowaniu przez niego art 4 ust. 5a ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów; drugi z Członków Komisji Egzaminacyjnej wskazał natomiast, że Zdający prawidłowo dostrzegł w przedstawionym stanie faktycznym zastosowanie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów o czym pouczył strony czynności, nie odnotowano natomiast wysłania dodatkowego wypisu zgodnie z art. 4 ust. 5a tej ustawy; trudno jednak zgodzić się z przedstawionym stanowiskiem, że Zdający prawidłowo dostrzegł konieczność zastosowania właściwych przepisów powołanej ustawy, bowiem poza ogólnym pouczeniem o przepisach tej ustawy w żaden inny sposób do zagadnień związanych z tą ustawą w świetle stanu faktycznego pierwszego zadania egzaminacyjnego się nie odniósł, w szczególności wbrew treści zadania egzaminacyjnego nie wykazał, że zaszły przesłanki skutkujące przekształceniem prawa użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości wspólnej w je prawo własności, co niewątpliwie świadczy o niedostatecznej znajomości Zdającego przepisów wskazanej ustawy, co uznać należy za błąd obniżający ocenę o jeden stopień;

- brak pouczeń na podstawie przepisów art. 62610 § 4 i art. 62612 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku - Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020, poz. 1575, ze zm.) - które jak należy przyjąć omyłkowo wskazane zostały w uzasadnieniu oceny cząstkowej odpowiednio jako: art. 64610 § 4 i art. 64612, nieistniejące we wskazanej ustawie, z tym dodatkowym wskazaniem, że w uzasadnieniu oceny cząstkowej, w której ten zarzut postawiono wskazano, że pouczenie w trybie art. 64610 § 4 nastąpiło, podczas gdy w projekcie aktu notarialnego ono nie występuje;

- zaniżenie podatku od czynności cywilnoprawnych poprzez pobranie tego podatku w kwocie 3.000,00 złotych, zamiast w prawidłowej kwocie 5.000,00 złotych, co także obniża ocenę o jeden stopień;

- niepobranie wynagrodzenia notariusza za zrzeczenie się służebności, czy też

- niewskazanie wprost wnioskodawców i uczestników postępowania wieczystoksięgowego.

Uchybienia powyższe pomimo tego, że pojedynczo nie stanowią błędów istotnych, to wskazując na brak dostatecznej znajomości regulujących powołane wyżej kwestie przepisów prawnych, stanowiąc uchybienia ciążącemu na notariuszu obowiązkowi udzielania stronom niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanej czynności notarialnej, o którym mowa w przepisie art. 80 § 1 ustawy - Prawo o notariacie, a także stanowiąc nienależyte wykonanie ciążącego na notariuszu obowiązku pobrania podatku, o którym mowa chociażby w przepisie art. 7 § 1 ustawy - Prawo o notariacie, dają niewątpliwie łącznie podstawę do obniżenia oceny pracy Zdającego co najmniej o 1 stopień.

Wykazane powyżej błędy uzasadniają niedostateczną ocenę z pierwszego projektu aktu notarialnego. Praca Zdającego zawiera jednak również inne uchybienia, niedostrzeżone przez Członków Komisji Egzaminacyjnej, a mianowicie:

- brak wskazania, czy dziedziczenie zarówno po J. K., jak i po J. K. nastąpiło w drodze dziedziczenia ustawowego czy też testamentowego, bez którego to wskazania niemożliwie jest wykluczenie, że przedmiotowy lokal mieszkalny nie był przedmiotem żadnego zapisu; w świetle przedmiotowego stanu faktycznego pozostaje to szczególnie istotne w zakresie dziedziczenia po J. K., albowiem pomimo, że w chwili śmierci pozostawał on w związku małżeńskim z J. K., to w treści zadania egzaminacyjnego przyjęto, że cały spadek po nim nabyła jego córka, co oznacza dziedziczenie testamentowe, a tym samym konieczność przyjęcia oświadczenia co do braku zapisów, których przedmiotem mógłby być przedmiotowy lokal mieszkalny; brak ten niewątpliwe stanowi naruszenie ciążącego na notariuszu obowiązku czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki, o którym mowa w przepisie art. 80 § 2 ustawy - Prawo o notariacie;

- przyjęcie przez Zdającego oświadczenia, że na przedmiotowej nieruchomości gruntowej nie znajdują się śródlądowe wody stojące, co w świetle regulujących zagadnienia związane z wodami przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku - Prawo wodne (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 roku, poz. 310, ze zm.) pozostaje zupełnie nietrafione, bowiem żadnego ograniczenia związanego z takimi wodami przy zawieraniu umowy zamiany przepisy tej ustawy nie przewidują; w zakresie śródlądowych wód zasadnym byłoby ewentualnie przyjęcie oświadczenia, że nieruchomość gruntowa nie obejmuje gruntu pod śródlądowymi wodami płynącymi w rozumieniu powołanej ustawy, albowiem tylko śródlądowe wody płynące w obrębie nieruchomości gruntowej powodują ograniczenia w rozporządzaniu nieruchomościami; powyższe uchybienie świadczy zatem o niedostatecznej znajomości przez Zdającego przepisów powołanej ustawy;. Jednocześnie w kontekście tego uchybienia Minister wskazał, że Członek Komisji Egzaminacyjnej błędnie uznał, że Zdający przyjął w projekcie aktu notarialnego oświadczenie w zakresie śródlądowych wód płynących, podczas gdy Zdający w swojej pracy przyjął oświadczenie wyłącznie w zakresie śródlądowych wód stojących, przy czym mając na uwadze fakt, że tego błędnego uznania dokonał Członek Komisji Egzaminacyjnej, który z powodu braku zgody na zbycie nieruchomości rolnej ocenił pracę Zdającego na ocenę niedostateczną, to uznać należy to niedopatrzenie przez Członka Komisji Egzaminacyjnej kolejnego uchybienia Zdającego pozostaje bez wpływu na ocenę pracy Zdającego.

Przywołanie zgody Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa na nabycie nieruchomości rolnej przez .A K. - co samo w sobie jest prawidłowe - bez wykazania w treści umowy zamiany, że zaistniały przesłanki konieczne do uzyskania takiej zgody, co stanowi uchybienie przepisowi art. 7 ust. 6 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, zgodnie z którym przy zawieraniu umowy, w wyniku której następuje przeniesienie własności nieruchomości rolnej, nabywca jest obowiązany do przedłożenia dowodów, o których mowa w ust. 1, 4, 5 i 9 oraz przepisach wydanych na podstawie ust. 8 pkt 5 albo złożenia oświadczenia, że nie spełnia warunków określonych w art. 5 i 6 tej ustawy; w świetle założeń zadania egzaminacyjnego A. K. nie mogła być rolnikiem indywidualnym, należało zatem przyjąć jej oświadczenie, że nie spełnia warunków określonych w art. 5 i 6 tej ustawy i w konsekwencji tego przedłożyć powołaną wyżej zgodę na nabycie nieruchomości rolnej; samo powołanie wskazanej zgody nie pozwala uznać, że Zdający posiadł chociażby w stopniu dostatecznym znajomość przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego i umiejętność ich interpretacji, który to wniosek wzmacnia również opisane wyżej niepowołanie zgody na zbycie nieruchomości rolnej;

Nieustosunkowanie się do kwestii zameldowania pod adresami zarówno lokalu mieszkalnego, jak i nieruchomości gruntowej jakichkolwiek osób, co szczególnie w zakresie lokalu mieszkalnego, w którym zgodnie ze stanem faktycznym objętym pierwszym zadaniem egzaminacyjnym pozostawała zameldowana A. K., wymagało zabezpieczenia interesu stron umowy.

Nieustosunkowanie się do kwestii uzyskania pozwolenia na użytkowanie lub dokonania zgłoszenia do użytkowania budynku posadowionego na nieruchomości gruntowej, co budzi wątpliwości co do zweryfikowania legalności budowy tego budynku,

- czy też nieprawidłowe wskazanie, że koszty ponoszą strony po połowie, co zastosowania znaleźć nie może w zakresie opłaty sądowej, którą ponoszą odpowiednio wnioskodawcy, a także nieprawidłowe pobranie opłaty sądowej za wykreślenie trzech służebności w kwocie 100,00 złotych, która należna jest za wykreślenie jednej służebności.

Uchybienia te zarówno ze względu na swój ciężar gatunkowy, jak i liczebność, nie pozostają obojętne z punktu widzenia całościowej oceny pracy Zdającego.

Mając na uwadze powyższe Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że Zdający nie posiada przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza na poziomie przynajmniej dostatecznym. Świadczą o tym poczynione przez Zdającego błędy, zarówno w zakresie zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problematyki stanowiącej przedmiot pierwszego zadania egzaminacyjnego, w ramach którego Zdający popełnił błąd poprzez niepowołanie zgody Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, również skutkujący obniżeniem oceny o jeden stopień oraz błąd poprzez ustalenie reprezentacji małoletniego przy zrzeczeniu się służebności przez kuratora, a nie opiekuna, skutkujący obniżeniem oceny o jeden stopień, jak i w zakresie stosowania właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, co potwierdza cały szereg opisanych powyżej uchybień, które - nawet bez uwzględnienia opisanych w niniejszym uzasadnieniu uchwały uchybień niedostrzeżonych przez Członków Komisji Egzaminacyjnej I stopnia - łącznie obniżają ocenę o co najmniej trzy stopnie. Komisja podkreśliła w tym miejscu - w ślad za cytowanym już wyżej Naczelnym Sądem Administracyjnym i uzasadnieniem wyroku tego Sądu z dnia 2 września 2020 roku, sygn. akt II GSK 146/18 - że: "Popełnienie przez zdającego nawet jednego błędu, jednakże o zasadniczym, fundamentalnym znaczeniu może przekreślić jego szanse na otrzymanie oceny pozytywnej. Ocenę taką mogą powodować także inne wady, a w szczególności ich wielość i istotność, uzasadniające uznanie, że projekt aktu nie spełnia podstawowych wymagań formalnych albo zastosowano w nim niewłaściwe przepisy lub niepoprawnie je zinterpretowano, albo zaproponowano nieprawidłowe rozstrzygnięcie problemu.''''

Następnie Komisja dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu rozpatrywania odwołania i podkreśliła, że jeżeli rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji I stopnia, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, A. W. wniósł o uchylenie uchylenie zaskarżonej uchwały Komisji II stopnia i poprzedzającej ją uchwały Nr [...] z dnia [...] października 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w P. oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący podniósł zarzuty naruszenia:

1. prawa materialnego poprzez błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 74 § 3 w związku z 74e § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (tekst jednolity Dz. U. z 2019 roku, poz. 540 ze zm.) sprowadzające się do błędnego ustalenia wyniku projektu I aktu notarialnego, co miało wpływ na negatywną ocenę całego egzaminu notarialnego, a polegające na nie zastosowaniu skali ocen prac egzaminacyjnych przy ocenie pracy skarżącego i w efekcie stwierdzenie istnienia wad uzasadniających negatywną ocenę pracy, podczas gdy właściwa jej ocena, dokonana w oparciu o ustawowe kryteria i w sposób z nimi zgodny skutkowałaby wystawieniem noty pozytywnej;

2. prawa procesowego, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.

a) art. 7, art. 77 § 1 i art. k.p.a. przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego

b) art. 139 k.p.a. poprzez naruszenie zakazu reformationis in peius.

W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął i szczegółowo uzasadnił podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu notarialnego wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała i uchwała utrzymana nią w mocy nie naruszają prawa.

Egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami ustawy prawo o notariacie i jak wynika z art. 74 § 3 polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.

Stwierdzić zatem należy, iż ustawodawca wymaga od kandydata na notariusza zarówno posiadania wiedzy, jak i umiejętności jej praktycznego zastosowania, zaś egzamin polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Wymóg ten jest oczywisty, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1, 2 § 1 i § 2 prawa o notariacie). Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 293/13 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), liczne ustawy określają warunki uprawniające do wykonywania zawodów wymagających wysokich kwalifikacji, w tym - Prawo o notariacie. Ustanowienie warunków polegających na zdobyciu odpowiedniego wykształcenia potwierdzonego sprawdzianem zdobytych kwalifikacji nie stanowi ograniczenia dostępu do zawodu, bowiem każdy obywatel jest uprawniony, po zdobyciu stosownego wykształcenia, do poddania się sprawdzeniu kwalifikacji i uzyskaniu dostępu do zawodu notariusza. Bezpieczeństwo podmiotów korzystających z pomocy notariusza wymaga obiektywnego sprawdzenia kwalifikacji osób wykonujących zawód określany jako "zawód zaufania publicznego". Zatem konieczne jest ustanowienie barier uniemożliwiających dostęp do zawodu osób, które nie wykazały się niezbędną do tego wiedzą. W takiej sytuacji przepisy dotyczące przeprowadzania egzaminu notarialnego należy wykładać i stosować, mając na względzie cel, któremu służyło ich ustanowienie. Tym celem jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osoby dopuszczonej do wykonywania zawodu notariusza. Egzamin notarialny nie może cechować się tolerancją dla popełnionych błędów.

Przepis art. 74 reguluje też zasady przeprowadzania egzaminu notarialnego. Jak stanowi § 1 egzamin notarialny przeprowadzają komisje, o których mowa w art. 71b § 1 lub § 2. Przepisy art. 71h stosuje się odpowiednio.

W myśl § 4 egzamin notarialny składa się z trzech części pisemnych.

Minister Sprawiedliwości powołuje przed każdym egzaminem notarialnym, w drodze zarządzenia, zespół do przygotowania zadań na egzamin notarialny w skład którego wchodzi 7 osób, w tym 4 przedstawicieli Ministra Sprawiedliwości oraz 3 przedstawicieli delegowanych przez Krajową Radę Notarialną spośród osób, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię prawidłowego przygotowania egzaminu notarialnego (§ 7 i 8).

Zgodnie z wolą ustawodawcy zawartą w § 18 art. 74 Minister Sprawiedliwości został upoważniony, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Notarialnej, do określenia w drodze rozporządzenia min.: trybu i sposobu działania zespołu a także trybu i sposób zgłaszania propozycji zadań wraz z opisami istotnych zagadnień na egzamin notarialny oraz ich przygotowania, przechowywania i przekazywania komisjom kwalifikacyjnym zadań na egzamin notarialny.

W myśl art. 74d § 1 pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polegają na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków.

§ 2. Trzecia część egzaminu notarialnego polega na opracowaniu projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności albo na opracowaniu projektu czynności notarialnej innej niż akt notarialny.

§ 3. Członkowie komisji dokonują oceny za poszczególne części egzaminu notarialnego z zastosowaniem następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Zróżnicowanie ocen pozytywnych wskazuje na wyraźną wolę ustawodawcy do odejścia od ocen dwuwartościowych (ocena pozytywna i ocena negatywna; 0/1), a ustawodawca dopuszcza myśl, że mogą powstawać prace w różnym stopniu odbiegające – z jednej strony - od prac zasługujących na ocenę pozytywną, z drugiej zaś – nie zasługujące wyłącznie na ocenę negatywną.

Zgodnie z art 74e § 2 oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. (§ 3) Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego. (§ 4) Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Stosownie do art. 74f § 1 pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną.

Co do charakteru uchwały w sprawie wyniku egzaminu notarialnego wskazać należy, że nie jest ona odpowiednikiem decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Organy ją podejmujące, tj. obie komisje egzaminacyjne, nie mają "luzu decyzyjnego", co oznacza, że jeżeli praca egzaminacyjna jest oceniona pozytywnie, zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 74f § 1 ustawy Prawo o notariacie, wynik egzaminu musi być pozytywny.

Pamiętać należy, że kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowią je przepisy prawa.

Podkreślenia wymaga, że specyfika postępowania w sprawach ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wyraża się w tym, że dokonywana przez egzaminatora ocena pracy zawsze będzie zawierała w sobie element subiektywny, stąd dla wyważenia tego czynnika i uzyskania możliwie obiektywnej oceny, ustawodawca przewidział, że każda praca sprawdzana jest niezależnie przez dwóch egzaminatorów, a ostateczna ocena stanowi średnią ocen cząstkowych przyznanego przez każdego z egzaminatorów.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była uchwała o negatywnym wyniku egzaminu notarialnego, zatem kontrolą powinna być objęta prawidłowość i rzetelność oceny pracy egzaminacyjnej skarżącego.

. Odwołanie służy od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Zakres procedury odwoławczej uregulowany jest na podstawie upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 74h § 14 Prawa o notariacie wq rozporządzeniu z dnia 16 lipca 2009 r. i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust.2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia). W postępowaniu przed komisją odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdający/-a zakwestionował/-ła, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez niego/nią zarzutów w stosunku do oceny pracy. Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego/-ą, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), Komisja II stopnia dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie komisji nie dyskwalifikuje jej działania jeżeli, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, nie oprze swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach. Powołanie się organu na takie uchybienie nie narusza zakazu refomationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Wspomniana reguła działa także w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia, winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których zdający/-a nie sformułował/-a zarzutów w swoim odwołaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 lipca 2017 r. w sprawie o sygn. akt. II GSK 3247/15 wyjaśnił, że skoro zgodnie z art. 74h § 1 ustawy - Prawo o notariacie zdającemu przysługuje odwołanie od wyniku egzaminu, a w myśl art. 74f § 1 powołanej ustawy, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego (przewidzianej art. 74d) otrzymał ocenę pozytywną, to znaczy, że przedmiotem zaskarżenia do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości mogą być oceny z poszczególnych części egzaminu. Zatem to zdający egzamin notarialny - przez wskazanie, jakiej części egzaminu dotyczy wnoszone przez niego odwołanie – ustala zakres zaskarżenia uchwały o negatywnym wyniku egzaminu i tym samym zakreśla granice rozpoznania sprawy w sposób wiążący komisję egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości.

NSA stwierdził, że tak rozumianego zakresu rozpoznawania odwołania nie można natomiast utożsamiać z podnoszonymi przez zdającego zarzutami, co do zasadności oceny rozwiązania zadań z zaskarżonej części egzaminu. Z żadnej z regulacji przewidzianych w ustawie - Prawo o notariacie nie można bowiem wywieść, że rozpoznając odwołanie i podejmując uchwałę w przedmiocie wyniku egzaminu notarialnego komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości jest związania zarzutami podnoszonymi przez zdającego egzamin. Zarzuty stawiane w odwołaniu w istocie stanowią bowiem tylko przedstawienie zastrzeżeń odwołującego się co do prawidłowości tych ocen, dokonanych przez członków komisji sprawdzających prace.

Stosownie do art. 74h § 9 Prawa o notariacie, do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu notarialnego. W postępowaniu administracyjnym, co do zasady przyjmuje się, że celem odwołania jest doprowadzenie do ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Do postępowania przed komisją odwoławczą - według art. 74h § 12 Prawa o notariacie - przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się jednak odpowiednio. Ale odpowiednie stosowanie może polegać nie tylko na odmowie jego zastosowania, lecz także na zastosowaniu przepisu (lub jego części) wprost lub z modyfikacją. Ocena odpowiedniego zastosowania przepisu musi uwzględniać specyfikę sytuacji, do której odpowiednio stosowane przepisy mają być aplikowane (por. uchwała SN z dnia 18 grudnia 2001 r., sygn. akt III ZP 25/01).

NSA stwierdził, że postępowanie przed komisją egzaminacyjną II stopnia jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Mimo, że przewidziane ustawą odwołanie przysługuje od wyniku egzaminu, celem tego postępowania nie jest jednak skontrolowanie całego przebiegu egzaminu i ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Komisja egzaminacyjna II stopnia kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez zdającego.

NSA podniósł, że trzeba mieć na uwadze, cel jakiemu - w świetle regulacji art. 17 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 74 § 3 Prawa o notariacie - służy ustanowienie egzaminów, czyli zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osób dopuszczanych do wykonywania zawodu. Komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, rozpoznając odwołanie w zakresie kwestionowanej części egzaminu, ma obowiązek obiektywnego sprawdzenia przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (por. też powołane wyroki NSA z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 293/13, z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 602/13). Tak więc przepisy regulujące zarówno przeprowadzenie egzaminu notarialnego, jak i rozpoznawanie odwołań należy wykładać,mając na względzie cel ich ustanowienia. Nie bez znaczenia jest przy dokonywaniu tej oceny i to, że ustawodawca organ uprawniony do rozpoznania odwołania od uchwały o wyniku egzaminu określił mianem komisji egzaminacyjnej II stopnia.

W konsekwencji komisja egzaminacyjna II stopnia - rozpoznając odwołanie od uchwały o wyniku egzaminu dotyczące wskazanej w odwołaniu części tego egzaminu - nie jest związana wyłącznie podniesionymi przez zdającego zarzutami. Tym samym dostrzeżenie błędu w zadaniu - z zakresu części egzaminu objętej odwołaniem - nie może być uznane za przekroczenie granic zaskarżenia odwołania i wyjście przy rozpoznaniu sprawy poza jej granice mając na względzie cel ich ustanowienia. NSA zwrócił uwagę, że czym innym od przekroczenia granic sprawy przy rozpoznawaniu odwołania jest naruszenie zasady zakazu reformationis in peius, to jest zakazu pogorszenia sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy. O tym, czy pogorszenie takie nastąpiło, przesądza bowiem zestawienie sentencji decyzji organu I instancji z sentencją decyzji organu odwoławczego (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz; G. Łaszczyca i in.; LEX 2010, komentarz do art. 139, teza 1-3.).

NSA wyjaśnił, że stanowiska o braku związania komisji odwoławczej wyłącznie zarzutami odwołania nie podważa też regulacja § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego. Unormowanie zawarte w § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 tego aktu wykonawczego - zgodnie z którym sporządzana jest opinia dotycząca zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania - żadną miarą nie może bowiem przesądzać granic rozpoznawania odwołania od wyniku egzaminu notarialnego. Przede wszystkim powołane rozporządzenie zostało wydane na podstawie art. 74h § 14 ustawy - Prawo o notariacie i zgodnie z zawartą tam delegacją określa m. in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej.

Ustanowiony w powołanym § 5 rozporządzenia tryb i sposób działania komisji co do zasady nie może zatem wprowadzać - i faktycznie nie wprowadza - niemającej oparcia w ustawie podstawy prawnej do określenia granic sprawy rozpoznawanej wskutek odwołania od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Ponadto ten sam akt wykonawczy stanowi dość jednoznacznie, że komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu notarialnego, która została zakwestionowana w odwołaniu - nie zaś nad zasadnością zarzutów podnoszonych w odwołaniu - a następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości o wyniku egzaminu notarialnego.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione należy podkreślić, że egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego ustalają wyniki zdających w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy. Należy mieć na uwadze tę okoliczność, że Sąd nie jest rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

Sądowa kontrola uchwały Komisji, polega na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II Stopnia odniosła się do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] października 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w P. uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia szczegółowo opisała projekt aktu notarialnego sporządzonego przez skarżącego wskazując na uchybienia, które nie kwalifikowały do podwyższenia oceny egzaminacyjnej oraz nie dały podstaw do wystawienia oceny pozytywnej (w punktacji 3 do 6) .

Nie dokonując oceny pracy skarżącego, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski komisji zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy sporządzonej przez skarżącego. Organ szczegółowo wymienił i uzasadnił, które z wad pracy egzaminacyjnej zostały uznane jako przesadzające o wystawionej ocenie. Sąd prezentuje stanowisko, że tylko praca egzaminacyjna spełniająca wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 Pn., może uzyskać pozytywną ocenę. Musi więc ona spełniać podstawowe wymogi formalne, a zdający musi właściwie zastosować przepisy prawa oraz poprawnie je zinterpretować. Z kolei postawiony problem co do istoty musi zostać w sposób trafny rozstrzygnięty.

Egzamin notarialny, do którego przystąpił skarżący jest egzaminem zawodowym i złożenie go z pozytywnym wynikiem daje prawo do wykonywania zawodu notariusza, który jest zawodem zaufania publicznego i powinien być wykonywany jedynie przez te osoby, które w sposób należyty są przygotowane do jego wykonywania. Egzamin notarialny stanowi zatem formę sprawdzenia czy osoba do niego podchodząca zdobyła umiejętności i wiedzę wymaganą do pełnienia obowiązków notariusza.

Reasumując Sąd stwierdził, że Komisja II stopnia rozpoznała odwołanie skarżącego w zakresie określonym w odwołaniu i wbrew twierdzeniom skargi nie można jej postawić zarzutu, aby swym działaniem naruszyła art. 77 § 1 k.p.a. Rozstrzygnięcia organów zostały wydane na podstawie kompletnego i prawidłowo zebranego materiału dowodowego.

Sąd nie dopatrzył się przy tym naruszenia art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a., obie Komisje egzaminacyjne dokonały wszechstronnej oceny materiału dowodowego, a w uchwałach uzasadniły swoje stanowisko w sposób wymagany przez przepisy k.p.a. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się zatem naruszenia przepisów prawa procesowego jak i materialnego.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu, na podstawie art 151 ppsa Sąd orzekł o jej oddaleniu.