Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 411/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 13, art. 5 § 1 pkt 2, art. 27 § 1 pkt 2, art. 29 § 2
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 42 ust.5, art. 42 ust. 5a
journal: Dz.U. 2007 nr 70 poz 473
law: Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Krzymień, Sędziowie NSA Bogdan Lubiński, NSA del. Anna Maria Świderska (sprawozdawca), Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2012 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej [...] Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Bk 399/11 w sprawie ze skargi [...] Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 30 sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrot tytułu wykonawczego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od [...] Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych w W. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w B. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 16 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, w sprawie sygn. akt I SA/Bk 399/11oddalil skargę [...] Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego wystawionego na M. G.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym ustalonym w toku postępowania podatkowego i przyjętym przez sąd I instancji.

Zaskarżonym do sądu postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2011 r Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z 13 lipca 2011 r., wydane w przedmiocie zwrotu [...] Ośrodkowi dla Osób Nietrzeźwych tytułu wykonawczego nr (...) z 4 marca 2011 r. wystawionego na M. G. Organ pierwszej instancji uznał, że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) - dalej: "u.p.e.a.", nie zawiera bowiem aktualnego adresu zamieszkania zobowiązanego.

Utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że w razie ustalenia przez organ egzekucyjny, iż adres zobowiązanego wskazany w tytule wykonawczym nie jest aktualny, zasadny jest wynikający z art. 29 § 2 u.p.e.a. zwrot tytułu wykonawczego wierzycielowi, którego obowiązkiem jest ustalenie aktualnego miejsca zamieszkania zobowiązanego i skierowanie tytułu do realizacji przez właściwy miejscowo organ egzekucyjny.

Organ odwoławczy wskazał ponadto, że tytuł wykonawczy został wystawiony przez podmiot nie będący wierzycielem, co także powinno stanowić podstawę do jego zwrotu na mocy art. 27 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Zdaniem organu tytuł ten powinien zostać wystawiony przez Prezydenta Miasta [...] W. Z rozporządzenia Ministra Zdrowia z 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 20, poz. 192 ze zm.) wynika, że uprawnieniem dyrektora izby wytrzeźwień jest jedynie pobranie opłaty za pobyt w izbie lub wezwanie do pokrycia kosztów, które mogą być egzekwowane w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Opłaty pobiera się w imieniu i na rzecz organów samorządu terytorialnego, którymi zgodnie z art. 11a ust. 1 ustawy z 8 marca 1999 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) są rada gminy oraz wójt (burmistrz, prezydent miasta). Organ zwrócił uwagę, że stosownie do postanowień rozdziału 1 § 1 ust. 1 Statutu Ośrodka, Ośrodek ten jest jednostką organizacyjną miasta (...) W. nie posiadającą osobowości prawnej. Z uwagi na treść art. 11a ust. 1 pkt 1 ustawy o samorządzie gminnym, Ośrodek, jako jednostka organizacyjna miasta (...) W. może wystawić tytuł wykonawczy w imieniu Prezydenta m. (...) W. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie prawidłowy tytuł wykonawczy winien posiadać pieczęć nagłówkową lub wskazanie na Prezydenta Miasta [...] W. jako wierzyciela oraz pieczęć urzędową Prezydenta Miasta [...] W. i podpis osoby upoważnionej do jego podpisania w imieniu Prezydenta.

W skardze skierowanej do Sądu [...] Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych w W. wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji, zarzucając naruszenie art. 29 § 2, art. 1a pkt 13 u.p.e.a. w zw. z art. 42 ust. 5 ustawy 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, a także art. 6, art. 7, art. 8 i art. 12 K.p.a. - poprzez przyjęcie, że tytuł wykonawczy zawiera nieprawidłowe dane adresowe zobowiązanego, jak i błędne oznaczenie właściwego miejscowo organu egzekucyjnego, poprzez przyjęcie, iż organem uprawnionym do prowadzenia egzekucji jest Prezydent Miasta [...] W. oraz poprzez bezpodstawny zwrot tytułu wykonawczego.

Zdaniem Ośrodka tytuł wykonawczy zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 27 u.p.e.a., a zmiana adresu zamieszkania zobowiązanego przesądza jedynie o braku właściwości miejscowej Naczelnika Urzędu Skarbowego i konieczności zastosowania art. 65 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W związku z tym Naczelnik Urzędu Skarbowego winien przekazać tytuł wykonawczy do załatwienia zgodnie z właściwością miejscową. Organ egzekucyjny, mając dostęp do dokumentacji podatkowej dłużnika oraz do Systemu Rejestracji Centralnej, uzyskał informację o nowym adresie zobowiązanego.

W ocenie strony skarżącej Ośrodek jest podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym, a zatem jest wierzycielem w rozumieniu art. 1a pkt 13 u.p.e.a. W tym zakresie Ośrodek powołał się na treść art. 5 § 1 pkt u.p.e.a. Strona skarżąca podniosła ponadto, że skoro organem gminy ustalającym wysokość opłaty za pobyt w Izbie Wytrzeźwień jest Rada Miasta [...] W., to twierdzenie jakoby w niniejszej sprawie organem właściwym do prowadzenia egzekucji był Prezydent Miasta jest bezpodstawne.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Oddalając przedmiotową skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wskazał, że zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Z kolei w myśl art. 29 § 2 u.p.e.a., jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi.

Powołując się na ugruntowaną linię orzeczniczą sądów administracyjnych WSA podkreślił, że tytuł wykonawczy powinien spełniać rygorystyczne wymogi co do jego treści, o czym przekonuje art. 27 u.p.e.a. Jednym z takich wymogów jest wskazanie adresu zobowiązanego (zob. art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Należy go rozumieć jako wymóg podania właściwego i aktualnego adresu miejsca zamieszkania zobowiązanego, a więc wskazania miejsca, w którym osoba zobowiązana przebywa z zamiarem stałego pobytu. Obowiązku tego wierzyciel nie może przerzucać na organ egzekucyjny. W innym przypadku wierzyciel naraża się na zwrot tytułu wykonawczego.

Sąd I instancji podkreślił także, że postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem szczególnym prowadzonym na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepisy K.p.a. mogą w nim mieć zastosowanie, ale jedynie odpowiednie i to o ile przepisy ustawy egzekucyjnej nie stanowią inaczej (art. 18 u.p.e.a.). Podstawą wszczęcia egzekucji administracyjnej jest wniosek wierzyciela i tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela (art. 26 § 1 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny nie ma obowiązku badania, który organ jest właściwy miejscowo do realizacji obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego. Obowiązek ustalenia i wskazania właściwego organu egzekucyjnego obciąża wierzyciela, nawet gdy organ egzekucyjny posiada informacje o nowym adresie zobowiązanego. Przepis art. 65 § 1 K.p.a. nie może mieć więc w sprawie zastosowania. Gdyby przyjąć inaczej, nastąpiłoby wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie wadliwego tytułu wykonawczego, co stałoby w sprzeczności z treścią art. 29 § 2 u.p.e.a. Jeżeli więc w tytule wykonawczym wskazano, tak jak w niniejszej sprawie, nieaktualny adres zobowiązanego, tytuł ten obarczony jest wadą i organ egzekucyjny stosownie do art. 29 § 2 u.p.e.a. nie może przystąpić do egzekucji i ma obowiązek zwrócić go wierzycielowi, bez konieczności ustalania właściwego miejscowo organu egzekucyjnego i przekazywania mu tytułu do realizacji.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 1a pkt 13 u.p.e.a. w zw. z art. 42 ust. 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, WSA podzielił stanowisko organu odwoławczego i wskazał, że stosownie do art. 39 ustawy, organy samorządu terytorialnego w miastach liczących ponad 50.000 mieszkańców i organy powiatu mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. Ośrodek, jako jednostka organizacyjna miasta W. została powołana m.in. do pełnienia funkcji izby wytrzeźwień w rozumieniu tej ustawy. Opłaty pobierane za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień są dochodami gminy. Status wierzyciela w postępowaniu zmierzającym do egzekucji tych należności posiada zatem gmina. Wierzycielem - w rozumieniu przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - może być bowiem jedynie podmiot administracji publicznej lub organ (instytucja) wykonujący funkcje władcze. Stąd w rubryce "oznaczenie wierzyciela" na tytule wykonawczym może ewentualnie figurować Prezydent miasta (...) W. - jako organ reprezentujący interesy danej gminy i odpowiedzialny za wykonywanie jej zadań własnych. Dyrektor (...) Ośrodka nie jest samodzielnym organem, ma natomiast prawo reprezentować interesy m. (...) W. jako posiadający do tego upoważnienie prezydenta miasta, zgodnie z jego zakresem (zob. art. 47 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym). Ośrodek nie może zatem w imieniu własnym wystawiać tytułów wykonawczych zmierzających do realizacji obowiązku opłacenia pobytu w izbie wytrzeźwień.

[...] Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych w W. wystąpił ze skargą kasacyjną od wyroku sądu I instancji do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając powyższy wyrok w całości wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Wyrokowi sądu I instancji zarzucono mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie:

1. przepisów postępowania tj. art 1a pkt 13 u.p.e.a. i art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. - poprzez ich błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że skarżącemu nie przysługuje prawo do występowania w postępowaniu egzekucyjnym w roli wierzyciela, a w szczególności, że skarżący nie posiada prawa do wystawiania we własnym imieniu tytułów wykonawczych;

2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 41 ust. 3 i 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi i § 17 wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z 4 lutego 2004r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego (Dz. U. nr 20, poz. 192 ze zm.), poprzez ich błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, skutkujące niezastosowaniem tych przepisów w niniejszej sprawie i przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do występowania w roli wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w szczególności, że skarżący nie posiada prawa do wystawiania tytułów wykonawczych oznaczanych "[...] Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych";

3. przepisu prawa materialnego, tj. art. 47 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym - poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż skarżącemu nie przysługuje prawo do opatrywania tytułów wykonawczych oznaczeniem "[...] Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych" oraz przyjęciu, że skarżący nie może występować, jako statio municipii w roli wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

4. przepisów postępowania, tj. art.27 § 1 pkt 2 u.p.e.a.- poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że tytuł wykonawczy zawierający znany wierzycielowi adres zamieszkania dłużnika nie spełnia wymogów określonych w ww. przepisie, a w konsekwencji - naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 29 § 2 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że zwrot tytułu egzekucyjnego wierzycielowi był zasadny;

5. przepisów postępowania, tj. art. 65 § 1 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 26 § 5 ust.1 u.p.e.a. -poprzez ich błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu za prawidłowe nieprzekazania tytułu wykonawczego zgodnie z właściwością miejscową, w oparciu o błędne przekonanie, że ustalenie aktualnego adresu dłużnika obciąża wierzyciela z uwagi na to, że przekazanie tytułu wykonawczego do organu właściwego może nastąpić dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, oraz w oparciu o błędne rozumienie art. 65 kpa, polegające na uznaniu, że zastosowanie instytucji wskazanej w art. 65 kpa stanowi w istocie wszczęcie postępowania egzekucyjnego - podczas, gdy z art. 26 § 5 ust. 1 u.p.e.a. wynika w sposób jednoznaczny, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje dopiero po skutecznym doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Wskazane naruszenia prawa mają istotny wpływ na wynik sprawy, jako że prowadzą do pozbawienia skarżącego możliwości występowania w roli wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym w administracji dotyczącym należności z tytułu opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień; a także do sytuacji, w której na skarżącego przerzucany jest - obiektywnie niemożliwy do wykonania - obowiązek ustalenia adresu zobowiązanego w oparciu o dane, w których posiadaniu jest wyłącznie organ egzekucyjny.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270) - dalej "p.p.s.a." zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Przytoczone zatem w środku odwoławczym przyczyny wadliwości zaskarżonego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, tylko weryfikuje zasadność postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi (art.183 § 2 p.p.s.a). Stosownie do art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjna można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania , jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Nie jest rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego korygowanie, czy też uzupełnianie treści skargi kasacyjnej, bądź też stawianie hipotez i domyślanie się, jakie były intencje autora środka zaskarżenia towarzyszące jego wniesieniu. W tym kontekście na wstępie zauważyć należy, że w sposób nie odpowiadający w pełni wymaganiom z art. 176 w zw. art. 174 p.p.s.a sformułowane zostały zarzuty w pkt.1, 2 i 5 petitum skargi. Autor skargi kasacyjnej wskazuje w nich bowiem na błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie kwestionowanych norm prawnych co powoduje, że zarzut ten jest nieprecyzyjny, nie wskazuje jednoznacznie charakteru zarzucanego naruszenia prawa. Alternatywne wskazanie na niewłaściwą wykładnie lub niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa w istocie powoduje, że charakter naruszenia nie został zawarty w podstawach skargi kasacyjnej. Jednak wobec tego, że stosownie do art. 176 p.p.s.a. elementami skargi kasacyjnej stanowiącymi jedną całość, jest przytoczenie podstaw skargi i ich uzasadnienie Naczelny Sąd Administracyjny działając w ramach art. 183 § 1 p.p.s.a., był uprawniony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej szukać uzupełnienia jej podstaw.

Przechodząc do oceny sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów wskazać należy, że zgodnie z art. 1 a pkt 13 u.p.e.a. wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Stosownie zaś do art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku. Powyższe oznacza, że organ egzekucyjny jest zobowiązany do ustalenia czy podmiot występujący o wszczęcie egzekucji, jest podmiotem w zakresie właściwości którego znajdują się sprawy wykonywania obowiązków danego rodzaju. Tym samym o tym czy konkretny organ lub instytucja mogą pełnić w postępowaniu rolę wierzyciela decydować będą przepisy określające zakres ich działania. (por. P. Przybysz Administracyjne Środki Prawne w Postępowaniu Egzekucyjnym w Administracji, Lex 2012, str. 167)

Prowadzenie izby wytrzeźwień jest przejawem realizacji zadań gminy wynikających z przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Zgodnie z art. 4 1 ust. 1 powołanej ustawy prowadzenie działań związanych z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych należy do zadań własnych gminy. Stosownie zaś do art. 39 ustawy organy samorządu terytorialnego w miastach liczących ponad 50.000 mieszkańców i organy powiatu mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. Izby wytrzeźwień są więc jednostkami organizacyjnymi prowadzących je gmin. [...] Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych jest jednostką budżetową Miasta [...] W., działającą na podstawie Uchwały Nr XXXVI/479/2001 Rady m. (...) W. z dnia 25 czerwca 2001 r. w sprawie przekształcenia zakładu budżetowego pod nazwą Izba Wytrzeźwień w m. (...) W. w jednostkę budżetową, zmienionej Uchwałą Nr LWI 575/2005 Rady m. (...) W. z dnia 11 lipca 2005 roku w sprawie zmiany statutu jednostki budżetowej m. (...) W. pod nazwą Izba Wytrzeźwień w m. (...) W. oraz Uchwałą nr LXVII/2101/2009 Rady m. (...) W. z dnia 26 listopada 2009 r. w sprawie zmiany nazwy i statutu Izby Wytrzeźwień w m. (...) W. Z brzmienia zaś art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (t.j. Dz.U.2010.80.526) wynika, że dochody uzyskiwane przez gminne jednostki budżetowe należą do dochodów własnych gminy.

Zgodnie z art. 42 ust. 5 i 5a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi za pobyt w izbie wytrzeźwień pobierane są opłaty, które podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na mocy Uchwały nr LVI/1576/2005 Rady m. (...) W. z dnia 11 lipca 2005 roku w sprawie wysokości opłaty związanej z pobytem w Izbie Wytrzeźwień w m. (...) W. podjętą w trybie art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej, a następnie Uchwały nr LXXXVHI/2632/2010 Rady m. (...) W. z dnia 9 września 2010 r. w sprawie wysokości opłat związanych z pobytem w [...] Ośrodku dla Osób Nietrzeźwych, wysokość opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień ustalona została na kwotę 250 zł.

Szczegółowe kwestie dotyczące organizacji izb wytrzeźwień, maksymalnej wysokości opłaty związanej z pobytem osoby przyjętej do izby oraz sposobu jej pobierania określają przepisy, wydanego na podstawie delegacji z art. 42 ust. 6 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r. Stosownie do tych przepisów należności z tytułu opłaty za pobyt potrąca się ze środków pieniężnych przyjętych do depozytu od osoby umieszczanej w izbie, a jeżeli w momencie zwalniania nie posiada ona wystarczających środków dyrektor izby wystawia wezwanie do pokrycia kosztów pobytu w terminie 7 dni (§ 17 rozporządzenia). Indywidualnie więc określenie wysokości opłaty jest obowiązkiem dyrektora izby i podejmowane jest każdorazowo w zarządzeniu o potrąceniu z depozytu bądź, w wystawianym przez niego, wezwaniu do zapłaty z pouczeniem o możliwych konsekwencjach w zakresie egzekucji.

Jak z powyższego wynika, w rozstrzyganej sprawie, [...] Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych jest jednostką organizacyjną m. st. W., podległą jej prezydentowi, który w stosunku do jej kierownika i pracowników sprawuje uprawnienia zwierzchnika służbowego (art. 22 ust. 2 ustawy o ustroju miasta (...) W.). Oznacza to, że kierownik izby wytrzeźwień wykonuje swoje zadania nie we własnym w imieniu, lecz z upoważnienia prezydenta miasta. Wobec powyższego należy zaakceptować tezę, że to Prezydent jest organem m. (...) W. uprawnionym do określania i pobierania, za pośrednictwem podległego mu dyrektora Ośrodka, należności za pobyt w izbie wytrzeźwień, stanowiących dochód tej jednostki samorządu terytorialnego. Z przedstawionych wyżej względów za niezasadne należało uznać zarzuty skargi kasacyjnej sformułowane w pkt. 1 i 2.

Stanowisko powyższe koresponduje z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym na tle sporu kompetencyjnego w sprawach sygn. akt II FW 4/11, w którym to Prezydent Miasta [...] W., a nie Naczelnik Urzędu Skarbowego W.- M. uznany został za organ właściwym rzeczowo na podstawie art. 19 § 2 u.p.e.a do prowadzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności z tytułu opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień m. (...) W. Na treść tego rozstrzygnięcia decydujący wpływa miało uznanie przez NSA, że to właśnie prezydent miasta jest uprawniony do określania i pobierania opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień. (por. postanowienie NSA z 17 listopada 2011 roku sygn. akt FW 4/11, a także postanowienie NSA z 22 września 2011 roku sygn. akt II FW 3/11 dostępny w dostępne w bazie CBOIS na cbois.nsa.gov.pl). Tym samym to prezydent miasta jest organem bezpośrednio zainteresowanym w wykonaniu obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Z przedstawionych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą nie podziela poglądu zaprezentowanego w wyroku tego sądu z dnia 16 maja 2012 roku w sprawie sygn. akt II FSK 355/12 przydającego izbie wytrzeźwień przymiot wierzyciela, uprawnionego do zabezpieczenia i dochodzenia roszczeń z tytułu opłat za pobyt w izbie wytrzeźwień. Zasady finansowania działalności izb wytrzeźwień ze środków podmiotów korzystających z ich usług, a wobec powyższego interes faktyczny Dyrektora Ośrodka w prawidłowej realizacji pobieranych opłat nie może stanowić argumentu przesądzającego o przyznaniu mu uprawnień do samodzielnego wystawiania tytułów wykonawczych. Jeszcze raz należy bowiem podkreślić, że należności z tytułu opłat stanowią dochód gminy. Organem wykonawczym gminy stosownie zaś do art. 11 a ust. 1 okt 2 i ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym jest prezydent miasta i to on sam lub jednostki organizacyjne gminy w jego imieniu i z jego upoważnienia uprawnione są do wystawiana tytułów wykonawczych w zakresie obowiązków objętych ich kompetencjami.

Za trafnością stanowiska skarżącego nie może też przemawiać cytowany w skardze kasacyjnej fragment uzasadnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2011 roku w sprawie II GSK 1020/11. "W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, iż strona skarżąca – (...) Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych jako wierzyciel jest stroną postępowania egzekucyjnego przed organem egzekucyjnym (art. 1a pkt 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji)." Należy zauważyć, że powołując się na orzecznictwo sądowe trzeba pamiętać, że dotyczy ono indywidualnych spraw i zapadło na tle konkretnego stanu faktycznego często odmiennego od występującego w rozstrzyganej sprawie. W przywołanym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny odnosił się do dopuszczalności wniesienia skargi na podstawie art. 50 § 1 p.p.s.a przez skarżący Ośrodek, który wydał w I instancji – na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. – postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela wskazując, że powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego właściwości orzekania w formie postanowienia wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę jej interesu prawnego w trybie postępowania administracyjnego, czy sądowoadministracyjnego. Kwestia przysługiwania Ośrodkowi przymiotu bycia wierzycielem z uwagi na granice skargi kasacyjnej nie stanowił przedmiotu sporu w tym postępowaniu, dlatego też zawarte w pierwszym zdaniu rozważań sądu cytowane przez skarżącego stanowisko NSA nie przemawia na rzecz przyznania skarżącemu uprawnień wierzyciela w postępowaniu dotyczącym egzekucji należności za pobyt w izbie wytrzeźwień.

Odnośnie zarzutu błędnej wykładni art. 47 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym wskazać należy, że nie został on w skardze kasacyjnej prawidłowo uzasadniony. Uzasadnienia takiego nie może bowiem stanowić zlepek cytatów z orzeczenia Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu oraz poglądów doktryny dotyczących prawidłowej reprezentacji jednostek samorządu terytorialnego w postępowaniu sądowym. Brak wyraźnego wskazania na czym zdaniem strony skarżącej polegała wadliwa wykładnia przywołanego przepisu i jaka winna być prawidłowa uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie jego oceny.

Oceny prawidłowości rozstrzygnięcia sądu I instancji nie zmienia także wyeksponowany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej fakt posiadania przez Dyrektora Ośrodka pełnomocnictwa z dnia 3 lutego 2010 roku do kierowania statio municipii m. (...) W. – [...] Ośrodkiem dla Osób Nietrzeźwych., w tym reprezentowania przed sądami, organami administracji publicznej i organami egzekucyjnymi, we wszystkich postępowaniach sądowych, administracyjnych i egzekucyjnych. Z mocy powyższego pełnomocnictwa Dyrektor Ośrodka nie posiadał umocowania do wystawiania w imieniu Prezydenta m. (...) W. tytułów wykonawczych celem dochodzenia należności za pobyt w Ośrodku, był jedynie uprawniony do reprezentacji Prezydenta m. (...) W. w postępowaniach egzekucyjnych związanych z działalnością kierowanego przez siebie Ośrodka.

Przechodząc do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących wadliwego w ocenie jej autora zwrotu tytułu wykonawczego w związku ze wskazaniem nieaktualnego adresu zobowiązanego na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. tytuł wykonawczy winien zawierać wskazanie imienia i nazwiska zobowiązanego i jego adresu. Z wydanego na podstawie delegacji z art. 26 § 2 u.p.e.a, rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 137, poz.1541 ze zm.) wynika, iż w przypadku, gdy zobowiązanym jest osoba fizyczna wierzyciel winien wskazać adres zamieszkania zobowiązanego. (por. wyjaśnienia do wzoru tytułu wykonawczego załącznik nr 4). Stosownie zaś do art. 29 § 2 u.p.e.a. jeżeli tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji zwracając tytuł wierzycielowi.

Skoro więc wskazanie imienia, nazwiska i adresu zobowiązanej osoby fizycznej stanowi, z mocy art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a., obligatoryjny element i konieczną treść tytułu wykonawczego, to zaniechanie w powyższym zakresie skutkuje realizacją sankcji z art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej. Za ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy pogląd zgodnie z którym to na wierzycielu, w którego interesie toczyć się ma postępowanie egzekucyjne, spoczywa obowiązek ustalenia i przekazania danych o (m. in.) adresie miejsca zamieszkania zobowiązanej osoby fizycznej. Natomiast obowiązek kontroli poprawności powyższych danych z mocy art. 29 § 2 u.p.e.a. spoczywa na organie egzekucyjnym. Wobec powyższego sąd I instancji trafnie zaakceptował rozstrzygnięcie organu odwoławczego o zwrocie tytułu wykonawczego wierzycielowi wobec nie wskazania prawidłowego adresu zamieszkania zobowiązanego. (por. wyrok NSA z 14 października 2008 roku sygn. akt II FSK 904/07 LEX 575539, wyrok WSA w Łodzi z 11 maja 2004r. sygn. akt I SA/Łd 992/03 dostępny w dostępne w bazie CBOIS na cbois.nsa.gov.pl).

Konsekwencją braku wskazania w tytule wykonawczym właściwego adresu zobowiązanego jest niemożność wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Stosownie bowiem do art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Innymi słowy dla skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego warunkiem jest prawidłowe doręczenie tytułu wykonawczego organ egzekucyjny musi dysponować tytułem zawierającym aktualny adres zobowiązanego. Jeśli wierzyciel nie dopełnił w sposób należyty obowiązku wskazania w tytule wykonawczych adresu zobowiązanego i tytuł wykonawczy nie spełniały wszystkich wymogów formalnych, o którym mowa w art. 27 § 1 u.p.e.a., brak było podstaw do postulowanego przez autora skargi kasacyjnej przekazania tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu właściwemu miejscowo zgodnie z treścią art. 65 § 1 k.p.a. Organ egzekucyjny nie miał obowiązku zastosowania przepisu art. 65 § 1 k.p.a. i na tej podstawie przekazania tytułu wykonawczego do organu egzekucyjnego właściwego miejscowo, gdyż nie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Warunkiem zaś zastosowania art. 65 k.p.a. stosownie do art. 18 u.p.e.a jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Z powyższych przyczyn, wobec stwierdzenia, że żaden z przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów nie jest uzasadniony, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika strony, która nie wniosła skargi kasacyjnej ustalono w oparciu o treść § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).