Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3223/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Lu 206/15 w sprawie ze skargi T. K. na postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. oddala skargę, 3. zasądza od T. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie kwotę 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej: Sąd I instancji lub Sąd) wyrokiem z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 206/15 w sprawie ze skargi T. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, uchylił zaskarżone postanowienie i zasądził od organu zwrot kosztów postępowania.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w L. (dalej: DIS lub organ), po rozpatrzeniu zażalenia T. K. (dalej: zobowiązany), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] września 2014 r., odmawiające zobowiązanemu umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...], którymi objęto zaległości z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Podstawą wystawienia wymienionych tytułów wykonawczych były decyzje orzekające o odpowiedzialności zobowiązanego za zaległości P.[...] sp. j.

W dniu 30 lipca 2012 r. jeden ze wspólników P.[...] uregulował należność główną wraz z odsetkami, wynikające z ww. tytułów wykonawczych. W tej sytuacji do wyegzekwowania pozostały koszty upomnienia wraz z kosztami egzekucyjnymi.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r. organ egzekucyjny, po rozpatrzeniu wniosku zobowiązanego, odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. DIS stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego, zaś postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r. organ odmówił przywrócenia terminu do wniesienia tego zażalenia.

W dniu 16 maja 2014 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo zobowiązanego z dnia 14 maja 2014 r., zatytułowane "skarga na czynności egzekucyjne". W jego treści zobowiązany wniósł o umorzenie postępowania prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. W ocenie zobowiązanego, koszty egzekucyjne dotyczą tytułów, które zostały już zrealizowane przez innego wspólnika spółki, solidarnie odpowiedzialnego za należności objęte wymienionymi tytułami wykonawczymi. Wobec tego, w przekonaniu zobowiązanego, postępowanie egzekucyjne stało się bezprzedmiotowe i dotyczy już nieistniejącego obowiązku. Dodatkowo, w odpowiedzi na wezwanie organu egzekucyjnego do sprecyzowania żądań, zobowiązany powołał się na art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619, z późn. zm.; dalej: u.p.e.a.) i przesłankę niewymagalności obowiązku z powodu wygaśnięcia przez zapłatę. Zdaniem zobowiązanego, należność główna, jak i koszty, dotyczące działalności spółki jawnej (mające charakter akcesoryjny) zostały w całości zapłacone przez wspólnika spółki. Zobowiązany przytoczył też treść art. 366 ustawy Kodeks cywilny.

Postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W ocenie organu egzekucyjnego, wygaśnięcie zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę wskutek wpłat dokonanych przez jednego ze wspólników spółki nie może skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do pozostałych dłużników solidarnych, w sytuacji gdy mimo zastosowanych środków egzekucyjnych organ egzekucyjny nie ściągnął kwot wystarczających na pokrycie kosztów egzekucyjnych powstałych w toku tego postępowania. Zapłata zaległości spółki nie ma bowiem wpływu na koszty egzekucyjne, które powstały przed dniem jej dokonania, w trakcie postępowania prowadzonego w stosunku do innych wspólników. Koszty te związane są z konkretnym postępowaniem i obciążają zobowiązanego wskazanego w tytule wykonawczym oraz podlegają przymusowemu ściągnięciu w drodze egzekucji.

Zaskarżonym postanowieniem DIS utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające zobowiązanemu umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do pisma z dnia 14 maja 2014 r. (sprecyzowanego pismem z dnia 29 maja 2014 r.) organ argumentował, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych, co wiązało się z koniecznością naliczenia kosztów egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 u.p.e.a. Stosownie bowiem do art. 64 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty (...). Zgodnie z art. 64c § 6 u.p.e.a., koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnej są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tę należność, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej. Następnie art. 64c § 5 ww. ustawy stanowi, że egzekucja kosztów egzekucyjnych następuje w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem organu, w tym stanie prawnym koszty egzekucyjne, przy egzekucji należności pieniężnych, są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na należność pieniężną, a obowiązek ich ponoszenia obciąża zobowiązanego już w trakcie prowadzonej egzekucji. Postępowanie egzekucyjne, jakie toczy się na podstawie konkretnego tytułu wykonawczego, jest zakończone dopiero z chwilą zapłaty wszystkich należności dochodzonych w oparciu o ten tytuł, a więc należności głównej wraz z odsetkami, a także kosztów egzekucyjnych, jeśli powstały. Koszty te bowiem obciążają zobowiązanego wymienionego w tytułach wykonawczych. Dochodzone są na podstawie wystawionych przez wierzyciela tytułów wykonawczych i nie mają one charakteru solidarnego. Wobec tego w wyniku zapłaty należności dochodzonej przez wierzyciela, prowadzone wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne uległo ograniczeniu do wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w jego toku. Dlatego, w ocenie organu, należy kontynuować postępowanie egzekucyjnego co do kosztów egzekucyjnych, które - jak wykazano powyżej - nie są świadczeniem ubocznym w stosunku do egzekwowanego obowiązku, lecz odrębnym zobowiązaniem, na które nie rozciągają się konsekwencje zapłacenia należności dochodzonej przez wierzyciela. Koszty egzekucyjne, należne w związku z czynnościami organu egzekucyjnego, dokonanymi w toku postępowania egzekucyjnego w celu zrealizowania tytułów wykonawczych, podlegają egzekwowaniu niezależnie od zapłaty należności głównej z odsetkami przez innego dłużnika solidarnego. W związku z powyższym w zaistniałej sytuacji postępowanie egzekucyjne nie stało się bezprzedmiotowe.

Wobec powyższego, organ zgodził się z organem egzekucyjnym co do tego, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniała żadna z ustawowych przesłanek, zobowiązująca do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego.

Następnie organ ocenił, że nie zaistniała też sytuacja, o której mowa w art. 59 § 2 u.p.e.a. stanowiącym, iż postępowanie może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Prowadzone wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne nie dało podstaw do przyjęcia, że zobowiązany nie posiada i nie będzie mógł w przyszłości posiadać środków przewyższających wydatki egzekucyjne. Natomiast umorzenie na ww. podstawie prawnej możliwe jest jedynie wówczas, gdy w ogóle nie można ustalić żadnego majątku zobowiązanego. Ponadto, jak wyjaśnił organ, umorzenie postępowania na zasadzie art. 59 § 2 u.p.e.a. jest fakultatywne, gdyż zaistnienie tej przesłanki ustawowej jedynie uprawnia organ egzekucyjny do podjęcia takiego rozstrzygnięcia, lecz nie nakłada w tej mierze żadnego obowiązku.

Natomiast w kwestii zasadności zastosowania w rozpatrywanej sprawie art. 64e u.p.e.a. organ wyjaśnił, że umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz umorzenie kosztów egzekucyjnych to dwie różne, niezależne od siebie instytucje prawne, które regulowane są oddzielnymi przepisami, a zastosowanie ich uzasadniają inne przesłanki. W zakresie każdego z tych wniosków prowadzone jest odrębne postępowanie, zakończone wydaniem stosownego postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz umorzenia kosztów egzekucyjnych. Zobowiązany wniósł do organu egzekucyjnego o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny nie mógł z urzędu równocześnie rozważać umorzenia kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e ww. ustawy. Ponadto zobowiązany nawiązał w swojej argumentacji do art. 64e u.p.e.a. dopiero na etapie zażalenia od postanowienia organu egzekucyjnego, a organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych jest organ egzekucyjny. Dlatego, jeżeli zobowiązany domaga się umorzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego, może zwrócić się do organu egzekucyjnego ze stosownym wnioskiem w tym zakresie, który zostanie rozpatrzony przez ten organ w trybie właściwym dla takiego wniosku.

Sąd I instancji uznał, że zaskarżone postanowienie jest niezgodne z prawem.

Sąd podkreślił, że w sprawie poza sporem pozostaje okoliczność spłaty należności wierzyciela w całości przez jednego ze wspólników spółki jawnej, odpowiedzialnego solidarnie ze zobowiązanym, przy czym zapłata nastąpiła już w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wniosku wierzyciela, jeszcze w 2012 r.

Sąd I instancji zaznaczył ponadto, że zapłata na rzecz wierzyciela należności wynikających z realizowanych tytułów wykonawczych już w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, co do zasady, jest równoznaczna ze skutecznym przeprowadzeniem egzekucji. Oznacza osiągnięcie celu tego postępowania, którym jest doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku. Co do zasady, sam fakt zapłaty należności na rzecz wierzyciela, zgodnie z treścią tytułów wykonawczych, które były podstawą wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do zobowiązanego, nie nakłada jeszcze na organ egzekucyjny obowiązku umorzenia tego postępowania, jak tego oczekuje zobowiązany. W takiej sytuacji organ egzekucyjny jest bowiem uprawniony do prowadzenia dalej postępowania egzekucyjnego w celu uzyskania od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych, jakie zgodnie z prawem obciążają zobowiązanego za czas trwania tego postępowania, do momentu zapłaty należności. Taka jest bowiem zasada, wynikająca z art. 64 § 1 - § 8 oraz art. 64c § 1, § 5 i § 6 u.p.e.a.

Sąd I instancji zastrzegł, że organ w przeprowadzonym postępowaniu przemilczał kwestię celowości stosowania środków egzekucyjnych. Rzeczywiście stosownie do treści art. 64c § 1 u.p.e.a. zasadą jest, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego (z zastrzeżeniem art. 64c § 2-4). Jednak należy pamiętać, że także odnośnie kosztów egzekucyjnych mają zastosowanie przepisy ustawy egzekucyjnej stanowiące o zasadach ogólnych postępowania egzekucyjnego. W szczególności istotna jest zasada celowości czy inaczej zasada racjonalnego działania organu egzekucyjnego, o której stanowi art. 7 omawianej ustawy. Po drugie, organ zupełnie też pozostawia poza zakresem swojej uwagi, że art. 64 § 8 u.p.e.a. stanowi o obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności egzekucyjne i wydatków egzekucyjnych w przypadku zapłaty egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych.

W ocenie Sądu I instancji koszty egzekucyjne organ egzekucyjny jest uprawniony naliczyć wyłącznie za czas do dokonania zapłaty, zgodnie z art. 64c § 5 zd. drugie u.p.e.a., w myśl którego przy egzekucji kosztów egzekucyjnych nie pobiera się opłat za czynności egzekucyjne.

Dalej Sąd zauważył, że z motywów zaskarżonego postanowienia wynika, że organ nie potraktował twierdzeń zobowiązanego jako żądania z jego strony wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, a zobowiązany, co do zasady, nie godzi się z obowiązkiem ponoszenia kosztów egzekucyjnych, uważa, że żadnej kwoty z tego tytułu nie jest zobowiązany zapłacić organowi egzekucyjnemu. Właśnie w postanowieniu wydanym w trybie art. 64c § 7 zdanie pierwsze u.p.e.a., organ egzekucyjny przesądza, w sytuacji sporu z zobowiązanym, to na zobowiązanym spoczywa obowiązek zapłaty kosztów egzekucyjnych w określonej wysokości. W myśl art. 64c § 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Z kolei art. 64c § 8 u.p.e.a. zakreśla czas, w jakim zobowiązany jest uprawniony wystąpić z żądaniem, o którym mowa w § 7. Jeśli, w ocenie organu, twierdzenia zobowiązanego i czas zgłoszenia tych twierdzeń nie dawały podstaw do stosowania art. 64c § 7 u.p.e.a., to tej treści stanowisko nie zostało wyjaśnione ani od strony faktycznej, ani prawnej w motywach kontrolowanego postanowienia. Wymaga zaznaczenia, że zobowiązany nie godził się, co do zasady, z obowiązkiem zapłaty jakiejkolwiek kwoty z tytułu kosztów egzekucyjnych i z tego punktu widzenia nie miała dla niego znaczenia wysokość tych kosztów. Natomiast spór o zasadę ponoszenia kosztów egzekucyjnych jest dalej idący niż o ich wysokość. Wobec tego, zakwestionowanie zasady ponoszenia kosztów egzekucyjnych, w ocenie Sądu I instancji, zawierało w sobie zakwestionowanie ich wysokości, jaka miałaby obciążać zobowiązanego.

Sąd I instancji podkreślił, że z przyjęcia stanowiska, w myśl którego art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. należy odnosić także do obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych w przypadku egzekucji należności pieniężnej, wynikają dalsze wnioski, dotychczas pominięte przez organ. Mianowicie, jeśli po zapłacie należności na rzecz wierzyciela, zobowiązany twierdzi, że obowiązek w zakresie kosztów egzekucyjnych na nim nie spoczywa i z tego względu domaga się wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec niego, to w odpowiedzi organ egzekucyjny, odmawiający takiego umorzenia, jest zobowiązany wykazać, że to właśnie na zobowiązanym spoczywa obowiązek zapłaty określonej kwoty kosztów egzekucyjnych. Służy temu regulacja zawarta w art. 64c § 7 u.p.e.a., a jeśli nie wchodzi ona w rachubę z uwagi na okoliczności sprawy, stosowne wyjaśnienie organ egzekucyjny ma obowiązek przedstawić w uzasadnieniu odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W ocenie Sądu I instancji, zgodna z prawem odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do zobowiązanego odnośnie kosztów egzekucyjnych w wysokości 26.592,60 zł powinna (w rozumieniu obowiązku) zostać ściśle powiązana z jednoczesnym wykazaniem przez organ, że zobowiązany ma obowiązek zapłacić organowi egzekucyjnemu taką właśnie kwotę tytułem kosztów egzekucyjnych w świetle okoliczności faktycznych tego konkretnego postępowania egzekucyjnego i obowiązującego stanu prawnego. Organ stwierdził, że nie ma podstaw do stosowania art. 59 § 1 u.p.e.a., ale jednocześnie nie wykazał istnienia obowiązku zobowiązanego w zakresie kosztów egzekucyjnych i ich konkretnej wysokości, a przecież ten obowiązek nie został opisany w treści tytułów wykonawczych, ale wynika on z czynności organu egzekucyjnego i przepisów prawa. Wymaga podkreślenia, że organowi egzekucyjnemu należą się koszty egzekucyjne za czynności podjęte zgodnie z prawem i ich podejmowanie nie może być nacechowane chęcią uzyskania opłat egzekucyjnych, czy wynikać z założenia, że w każdym przypadku, jak nie zobowiązany, to wierzyciel zapłaci organowi egzekucyjnemu koszty egzekucyjne.

Sąd I instancji stwierdził również, że organ nieprawidłowo zinterpretował uznaniowość umorzenia postępowania egzekucyjnego w ramach art. 59 § 2 u.p.e.a. Regulacja ta stanowi o możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego w przypadku stwierdzenia, że egzekucja należności pieniężnych nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Oczywiście art. 59 § 2 ww. ustawy daje organowi egzekucyjnemu możliwość umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale uznaniowość przesłanki umorzenia nie oznacza jeszcze przyzwolenia ze strony ustawodawcy na dowolność w działaniach organu egzekucyjnego, który zawsze powinien (w rozumieniu obowiązku) kierować się celem postępowania egzekucyjnego, mając na względzie interes zarówno zobowiązanego, jak i wierzyciela. W ocenie Sądu, unormowanie zawarte w art. 59 § 2 omawianej ustawy oznacza, że organ egzekucyjny na każdym etapie prowadzonego postępowania egzekucyjnego ma obowiązek dokonać stosownej kalkulacji kosztów i odnieść je do egzekwowanej należności, do posiadanych informacji o majątku zobowiązanego, pozwalającego na egzekucję. Następnie z takiego porównania organ egzekucyjny powinien (w rozumieniu obowiązku) wyciągnąć właściwe wnioski i w ich kontekście rzetelnie, wnikliwie rozważyć celowość stosowania poszczególnych środków egzekucyjnych, mając przy tym na względzie rzeczywistą ochronę interesów zobowiązanego i wierzyciela. Nie odpowiada prawu postępowanie organu egzekucyjnego, polegające na stosowaniu środków egzekucyjnych bez uwzględnienia ich celowości, które w istocie polega wyłącznie na przyjęciu, że skoro wierzyciel złożył wniosek o prowadzenie postępowania egzekucyjnego, to należy stosować wszelkie możliwe środki egzekucyjne.

Sąd I instancji skonstatował, że postępowanie wyjaśniające zawierało istotne luki, m.in. zabrakło ze strony organu wykazania istotnych okoliczności dotyczących istnienia obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych i jego kwotowego zakresu. Skargę kasacyjną od wyroku złożył DIS. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) i art. 59 § 1 u.p.e.a., poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia na skutek błędnej kwalifikacji żądania strony polegającej na przyjęciu przez WSA, iż strona w składanych pismach do organu kwestionowała zasady dotyczące obciążania jej kosztami egzekucyjnymi, w tym istnienie obowiązku ponoszenia tych kosztów oraz ustalenie ich wysokości, podczas gdy zobowiązany składając swój wniosek w trybie art. 59 § 1 u.p.e.a. (w sytuacji gdy sprecyzował swoje żądanie na wezwanie organu I instancji) nie podnosił zarzutów dotyczących prawidłowości ustalenia przez organ zasad ponoszenia kosztów egzekucyjnych i ich wysokości;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 61 § 1 i art. 63 § 2 k.p.a. oraz art. 64c § 7 i § 8 u.p.e.a., poprzez błędne przyjęcie przez WSA, iż organ administracyjny rozpatrując wniosek zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 1 u.p.e.a. powinien przedstawić wyjaśnienia dotyczące obowiązku obciążania zobowiązanego kosztami egzekucji oraz wyliczenia ich wysokości oraz przedstawić możliwość prawną wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych na podst. art. 64c § 7 u.p.e.a., w sytuacji gdy organ administracyjny jest związany żądaniem strony (zgodnie z art. 61 § 1 i art. 63 § 2 k.p.a.), a strona w niniejszej sprawie nie wnosiła o udzielenie jej wyjaśnień, czy też sprawdzenie prawidłowości działania organu egzekucyjnego, co do ustalenia obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych oraz ich wysokości, natomiast wskazywała na okoliczności, iż należność główna z odsetkami została zapłacona oraz podnosiła, że koszty egzekucyjne dotyczą tytułów wykonawczych, które zostały już zapłacone. Tym samym organ nie był uprawniony do orzekania w przedmiocie zasad ponoszenia opłat za czynności egzekucyjne oraz wysokości tych opłat za poszczególne czynności na podstawie art. 64 i art.64c u.p.e.a., a ponadto strona nie wnosiła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 § 2 i § 3 u.p.e.a., poprzez błędne uznanie przez WSA, iż organ rozpatrując wniosek zobowiązanego przemilczał kwestię celowości zastosowanych środków egzekucyjnych, w wyniku których naliczona została kwota kosztów egzekucyjnych, w sytuacji gdy kwestia ta nie była przedmiotem wniosku zobowiązanego tzn. nie była podnoszona w jakikolwiek sposób (nawet nieprecyzyjny, czy niezręczny) w składanych pismach do organu;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 61 § 1 i art. 63 § 2 k.p.a. polegające na błędnym przyjęciu przez WSA w Lublinie, iż organy administracyjne I i II instancji w wydanych postanowieniach pominęły wyjaśnienie, która strona postępowania egzekucyjnego i w jakiej kwocie zobowiązana jest ponosić koszty egzekucyjne, z jakim uzasadnieniem faktycznym i prawnym, podczas gdy w wydanych postanowieniach organy wskazały na zastosowane czynności (środki egzekucyjne) wobec zobowiązanego, została podana wysokość kosztów egzekucyjnych, przedstawiono również brzmienie przepisów art. 64 § 1; - art. 64c § 5 i § 6 u.p.e.a., natomiast szczegółowe wyjaśnienia w przedmiocie naliczenia poszczególnych kosztów egzekucyjne nie były przedstawiane, gdyż jak wskazano powyżej strona nie wnosiła o takie ustalenia, a żądanie strony, którym organy były związane dotyczyło umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Wskazując na powyższe, organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji lub uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Administracyjne postępowanie egzekucyjne to zorganizowany ciąg czynności podejmowanych przez organy egzekucyjne oraz inne podmioty w celu doprowadzenia przymusowego wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną. W ramach tego postępowania organy te oraz podmioty podejmują szereg czynności materialno – technicznych oraz czynności procesowych, w tym także wydają egzekucyjne akty administracyjne. Podmiotom, w stosunku do których podejmowane są te działania, a także wierzycielom przysługuje katalog instrumentów – środków prawych związanych z ochroną ich praw w toku postępowania egzekucyjnego. Cel tego postępowania jest zatem jeden – wykonanie określonego obowiązku, jednakże każdorazowe skorzystanie przez zobowiązanego lub wierzyciela z określonego środka prawnego powoduje konieczność rozpoznania takiego środka, a wszystko to odbywa się w ramach jednego postępowania egzekucyjnego.

Problem, który zaistniał w tej sprawie sprowadza się w istocie do wyjaśnienia relacji zachodzącej pomiędzy art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a art. 64c § 7 u.p.e.a. i udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy jeżeli organ egzekucyjny zmierza do wykazania, że nie ma podstaw do stosowania art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., gdyż zobowiązany ma obowiązek zapłacić koszty egzekucyjne, to w świetle prawa nie jest uprawniony poprzestać tylko na takim stwierdzeniu, ale ponadto jest dodatkowo zobowiązany do wykazania, że taki obowiązek istnieje co do określonej kwoty i spoczywa na zobowiązanym w okolicznościach tego konkretnego postępowania egzekucyjnego, co powinien uczynić wydając postanowienie na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a.

Stan faktyczny w tej sprawie przedstawiał się następująco. Otóż z pisma z dnia 29 maja 2014 r. wynika, że zobowiązany wskazał, że "w odpowiedzi na pismo z dnia 22 maja 2014 r. wnoszę o rozpoznanie pisma w trybie art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji". Również analiza dalszej części tego pisma nie pozostawia wątpliwości, że zobowiązany nie wnosił o obliczenie kosztów postępowania egzekucyjnego i wydanie w tym przedmiocie stosownego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 64 c § 7 i 8 u.p.e.a.

Stosownie bowiem do art. 64c § 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Żądanie, o którym mowa w § 7, nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych (art. 64 c § 8 u.p.e.a.).

Podkreślić wobec tego należy, iż zasadą jest, że koszty związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego i podlegają przymusowemu ściągnięciu w drodze egzekucji. Zobowiązany już w czasie postępowania egzekucyjnego odpowiada z mocy prawa z tytułu powstających w jego trakcie obowiązków uiszczenia określonych kosztów egzekucyjnych (art. 64 § 2, art. 64 § 9, art. 64 § 10, art. 64c § 1 i art. 64c § 6 u.p.e.a.), natomiast wierzyciel, na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a., na zasadzie ustawowego wyjątku ponosi odpowiedzialność za całość kosztów postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Zobowiązany odpowiada zatem za koszty egzekucyjne już w trakcie toczącego się, niezakończonego postępowania egzekucyjnego, od daty, w której, na podstawie danego przepisu prawa, powstaje obowiązek ich uiszczenia.

Podkreślenia wymaga, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wprowadza reguły, że koszty egzekucyjne są ustalane w formie jakiegoś aktu administracyjnego. Tym samym ponoszenie kosztów egzekucyjnych podporządkowane jest zasadzie rządzącej należnościami wynikającymi z przepisu prawa. Ustawa przewiduje kompetencje do domagania się wydania postanowienia przez zobowiązanego lub też obowiązek jego wydania z urzędu, gdy koszty obciążają wierzyciela (art. 64c § 7 u.p.e.a.). Zatem obligatoryjne lub fakultatywne rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego zostało powiązane z zasadami rządzącymi ciężarem poniesienia tych kosztów.

Ciężar poniesienia kosztów egzekucyjnych niewątpliwie w rozpoznawanej sprawie spoczywał na zobowiązanym, a nie na wierzycielu. Nie było zatem podstaw do wydania "postanowienia w sprawie kosztów" bez wyraźnego żądania zobowiązanego, o którym mowa w art. 64 c § 7 u.p.e.a.

W świetle powyższych konstatacji należy stwierdzić, że w tej sprawie nie wystąpiły przesłanki do wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 c § 7 u.p.e.a., a Sąd I instancji naruszył powołane w skardze kasacyjnej regulacje procesowe zarówno kodeksu postępowania administracyjnego jak również ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Przedmiotem rozpoznania, zainicjowanego wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego, nie można było uczynić legalności działania organów egzekucyjnych w zakresie naliczenia kosztów egzekucyjnych. Pobór i wysokość opłat egzekucyjnych określony został jak już wskazano w art. 64 § 1 – § 10 u.p.e.a. Dodatkowo w art. 64c § 1 – § 12 u.p.e.a. uregulowano zasady obciążenia zobowiązanego i wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. W przepisach tych przewidziano możliwość wydania przez organ egzekucyjny na żądanie zobowiązanego lub z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, na które przysługuje zażalenie (art. 64c § 7 u.p.e.a.). Kwestionowanie zatem zasadności oraz wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych powinno nastąpić w odrębnym postępowaniu przewidzianym w omówionych przepisach. Nie może natomiast stanowić przedmiotu rozpoznania w odrębnej sprawie z zakresu postępowania egzekucyjnego, jaką stanowiło umorzenie na wniosek zobowiązanego postępowania egzekucyjnego dotyczącego kosztów egzekucyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FSK 2845/12). Ponadto, co również należy podkreślić, organ egzekucyjny nie jest uprawniony z urzędu do orzekania w formie postanowienia o zwrocie kosztów egzekucyjnych, które obciążają zobowiązanego.

Ze względu na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490, z późn. zm.). Na koszty postępowania składa się kwota 100 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej oraz kwota 120 zł za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej przez pełnomocnika.